Ta gigantyczna żaba mogła polować na młode dinozaury. Jej szczęki miały potężną siłę
Beelzebufo to jeden z najbardziej niezwykłych płazów, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi. Około 70 milionów lat temu ten prehistoryczny drapieżnik zamieszkiwał tereny dzisiejszego Madagaskaru, wyróżniając się masywną budową, wyjątkowo szeroką czaszką i imponującymi rozmiarami, niespotykanymi u współczesnych żab. Nie bez powodu nadano mu przydomek „frog from hell”, czyli „żaba z piekła”. Wszystko wskazuje na to, że ta diabelska żaba potrafiła polować na stosunkowo duże ofiary, a jej potężny zgryz mógł stanowić realne zagrożenie nawet dla młodych kręgowców.
Spis treści: Beelzebufo – jedna z najbardziej niezwykłych żab w historii Ziemi Środowisko życia diabelskiej żaby Wielkość i budowa Czym żywił się Beelzebufo? Co mówią nam skamieniałości Beelzebufo ampinga? Gdzie umieścić Beelzebufo na drzewie ewolucyjnym? Dlaczego Beelzebufo fascynuje naukowców? W świecie płazów bezogonowych Beelzebufo zajmuje miejsce wyjątkowe. To wymarły rodzaj dużych żab żyjących w późnej kredzie na obszarze współczesnego Madagaskaru. Do rodzaju zaliczono jeden gatunek, Beelzebufo ampinga, którego szczątki odnaleziono w formacji osadowej Maevarano. Warstwy te datowane są na około 70–65,5 miliona lat. Beelzebufo – jedna z najbardziej niezwykłych żab w historii Ziemi Nazwa powstała z połączenia imienia Belzebub, kojarzonego z diabłem, oraz łacińskiego słowa bufo, oznaczającego ropuchę. Przydomek „diabelska żaba” nie jest więc jedynie medialnym uproszczeniem, ale dobrze oddaje charakter tego zwierzęcia. Potężna czaszka, szeroki pysk i drapieżny tryb życia sprawiają, że Beelzebufo wyraźnie odbiegał od stereotypowego obrazu niewielkiej, niegroźnej żaby. Choć współcześnie żaby kojarzą się przede wszystkim z wilgotnymi środowiskami i niewielkimi owadami jako pokarmem, Beelzebufo pokazuje, jak szerokie spektrum adaptacji wykształciły płazy w toku ewolucji. Środowisko życia diabelskiej żaby Beelzebufo zamieszkiwał tereny późnokredowego Madagaskaru, który w tamtym czasie miał zupełnie inny charakter geograficzny niż obecnie. Wyspa była już oddzielona od wybrzeży Somalii, choć pozostawała związana z Indiami. Środowisko, w którym żyła diabelska żaba, charakteryzował klimat ciepły i okresowo suchy. Nie przypominało ono więc tropikalnych, stale wilgotnych lasów, które obecnie często kojarzymy z żabami. Badacze przypuszczają, że Beelzebufo prowadził przede wszystkim lądowy tryb życia. Mógł także kopać nory, co pomagało przetrwać okresy suszy. Tego typu strategia występuje również u niektórych współczesnych gatunków dużych żab. Wielkość i budowa Jednym z najbardziej fascynujących aspektów związanych z Beelzebufo są jego rozmiary. Analizy skamieniałości wskazują, że większość odnalezionych szczątków należała do osobników o czaszce szerokiej na 8–12 centymetrów oraz długości ciała od 16 do 27 centymetrów, liczonej od pyska do kloaki. Jeszcze bardziej imponujące są jednak największe odnalezione szczątki. Niektóre sugerują istnienie osobników o czaszce osiągającej 15–20 centymetrów szerokości oraz długości ciała przekraczającej 40 centymetrów. Oznacza to, że Beelzebufo ampinga mógł przewyższać rozmiarami nawet największe współczesne żaby. Dla porównania, największy obecnie żyjący płaz bezogonowy, goliat płochliwy, dorasta do około 32 centymetrów długości. Beelzebufo mógł być więc od niego wyraźnie większy. Na szczególną uwagę zasługuje czaszka tego zwierzęcia. Badacze zauważyli, że jej powierzchnia była silnie pofałdowana, a stopień skostnienia bardzo wysoki. Struktura kości sugeruje obecność tarczek kostnych w obrębie głowy, które mogły pełnić funkcję ochronną. Co ciekawe, nawet u największych znanych okazów szwy czaszki pozostawały otwarte, co wskazuje, że zwierzę mogło rosnąć jeszcze bardziej. Czym żywił się Beelzebufo? Budowa czaszki i pyska dostarcza wielu informacji o sposobie odżywiania tego płaza. Szeroki otwór gębowy oraz masywne szczęki sugerują, że Beelzebufo był aktywnym drapieżnikiem, zdolnym do chwytania dużych ofiar. Najbardziej prawdopodobne jest, że dieta obejmowała: owady, jaszczurki, młode krokodylomorfy, potencjalnie także młode dinozaury. Hipoteza o polowaniu na młode dinozaury przyciąga szczególną uwagę. Jednak warto podkreślić, że wynika ona przede wszystkim z biomechanicznych analiz siły zgryzu oraz szerokości pyska. Badania porównawcze przeprowadzone na współczesnej żabie rogatej Ceratophrys cranwelli sugerują, że siła ugryzienia dużego Beelzebufo mogła wynosić od 500 do nawet 2200 niutonów. To wyjątkowo wysoka wartość jak na płaza bezogonowego. Tak mocny zgryz oznaczał, że diabelska żaba mogła skutecznie chwytać i unieruchamiać ofiary, które dla większości współczesnych żab byłyby zbyt duże. Co mówią nam skamieniałości Beelzebufo ampinga? Historia odkrycia tego gatunku pokazuje, jak mozolna bywa praca paleontologów. Pierwsze skamieniałości odkryto w 1993 roku podczas badań prowadzonych przez Davida W. Krause’a ze Stony Brook University w Nowym Jorku. Formalny opis gatunku nastąpił jednak dopiero 15 lat później. W tym czasie materiał kopalny stopniowo się powiększał, umożliwiając coraz dokładniejsze analizy. Łącznie odnaleziono dziesiątki, a według części opracowań około stu fragmentów kości. Szczególnie cenne okazały się fragmenty czaszki oraz kręgów, które pozwoliły badaczom odtworzyć znaczną część szkieletu. Skamieniałości Beelzebufo ampinga dostarczyły informacji na kilku poziomach. Umożliwiły rekonstrukcję wyglądu zwierzęcia, w tym niemal całej czaszki, pozwoliły oszacować jego wielkość i siłę zgryzu, a także otworzyły ważną dyskusję dotyczącą relacji ewolucyjnych między wymarłymi a współczesnymi żabami. Szczególnie interesujący pozostaje fakt, że nawet duże osobniki nie wykazywały pełnego zrostu szwów czaszkowych. Sugeruje to, że znane skamieniałości mogą nie reprezentować maksymalnych rozmiarów osiąganych przez ten gatunek. Gdzie umieścić Beelzebufo na drzewie ewolucyjnym? Jednym z najbardziej dyskutowanych zagadnień pozostaje klasyfikacja tego płaza. Początkowo analizy sugerowały bliskie pokrewieństwo z południowoamerykańskimi żabami rogatymi z rodziny Ceratophryidae. To podobieństwo było intrygujące nie tylko z perspektywy zoologii, lecz także paleobiogeografii. Gdyby relacja ta była bezpośrednia, mogłoby to wskazywać na dawne połączenia biogeograficzne pomiędzy Madagaskarem a południową częścią Gondwany. Z czasem pojawiły się jednak alternatywne interpretacje. Coraz częściej wskazywano, że podobieństwa szkieletowe mogły powstać na drodze ewolucji konwergentnej, czyli niezależnego wykształcenia podobnych cech u niespokrewnionych linii. Nowsze analizy nie przyniosły jednoznacznej odpowiedzi. Beelzebufo pozostaje więc jednym z najbardziej zagadkowych przedstawicieli późnokredowych płazów. Ta niepewność nie osłabia jednak znaczenia odkrycia. Wręcz przeciwnie, pokazuje, że ewolucja płazów była znacznie bardziej złożona, niż sądzono jeszcze kilkanaście lat temu. Dlaczego Beelzebufo fascynuje naukowców? Popularność Beelzebufo nie wynika wyłącznie z jego rozmiarów. To zwierzę przyciąga uwagę, ponieważ łączy w sobie kilka niezwykłych cech. Z jednej strony mamy płaza bezogonowego, grupę zwykle kojarzoną z niewielkimi rozmiarami. Z drugiej strony pojawia się drapieżnik o czaszce przypominającej miniaturowego prehistorycznego łowcę. Beelzebufo jest również ważny dlatego, że pomaga lepiej zrozumieć kredowy ekosystem Madagaskaru. Każda nowa analiza skamieniałości poszerza wiedzę o relacjach między ówczesnymi drapieżnikami i ich ofiarami. Diabelska żaba pokazuje także, że ewolucja wielokrotnie prowadziła do powstawania zaskakujących form życia. Nawet w grupach zwierząt, które wydają się dobrze znane, paleontologia wciąż potrafi zaskoczyć. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Bez tłumów i w dobrej cenie. Tu najlepiej wyjechać na urlop w kwietniu
Choć kwiecień nie należy do najpopularniejszych miesięcy na wakacyjne wyjazdy, dla wielu podróżników ma jedną istotną przewagę – pozwala uniknąć tłumów i wysokich cen charakterystycznych dla szczytu sezonu. Wiosenna pogoda w wielu regionach sprzyja zwiedzaniu i aktywnemu wypoczynkowi, a popularne kierunki nie są jeszcze tak oblegane. Gdzie więc najlepiej wyjechać w kwietniu?
Kwiecień to moment, w którym wielu podróżnych zaczyna planować pierwsze wyjazdy po zimie, często w formule krótszych, kilkudniowych pobytów. W tym czasie wyraźnie rośnie zainteresowanie city breakami oraz ofertami first minute, pozwalającymi zaplanować urlop z wyprzedzeniem i w korzystniejszych cenach. Szacuje się, że w tym miesiącu na wyjazdy decyduje się od 1 do 2 milionów Polaków, z czego nawet 300-600 tysięcy wybiera kierunki zagraniczne. Coraz częściej są to regiony oferujące wyższą temperaturę, stabilną pogodę i dobre warunki zarówno do zwiedzania, jak i wypoczynku. Które z nich szczególnie warto wziąć pod uwagę w tym okresie? O rekomendacje zapytaliśmy Alę Kaźmierczak z biura podróży Itaka. City break i objazdówka bez tłumów. Hiszpania w wiosennej odsłonie Kwiecień to jeden z najlepszych momentów, by odkrywać Hiszpanię w spokojniejszym tempie, zanim rozpocznie się letni szczyt sezonu. W tym czasie miasta nie są jeszcze przepełnione turystami, a temperatury (zwykle oscylujące wokół 20°C) sprzyjają zarówno intensywnemu zwiedzaniu, jak i długim spacerom. To dobry moment na klasyczne city breaki, ale także na objazdówkę obejmującą kilka ośrodków o zupełnie odmiennym charakterze. Madryt przyciąga jako serce kraju z wielkimi muzeami i eleganckimi bulwarami, Barcelona łączy architektoniczne ikony Gaudíego z miejskim rytmem nad Morzem Śródziemnym, Walencja kusi nowoczesnymi przestrzeniami, plażą i kuchnią, a Bilbao zachwyca bardziej industrialnym, współczesnym obliczem i śmiałymi realizacjami architektonicznymi. – Każde z tych niezwykłych miast pobudza wyobraźnię nowoczesną architekturą i robi wrażenie wspaniałymi zabytkami, wśród kolorowych ulic znajdziesz tętniące życiem bary i restauracje z gwiazdkami Michelin, prowadzone przez słynnych szefów kuchni – mówi Ala Kaźmierczak. Warto jednak pamiętać, że to także okres ważnych wydarzeń religijnych i kulturalnych, zwłaszcza procesji Semana Santa (Wielkiego Tygodnia), które w wielu miastach nadają ulicom wyjątkową atmosferę. Aktywny wypoczynek na Wyspach Kanaryjskich. La Palma dla miłośników natury La Palma, nazywana „La Isla Bonita”, to jedna z tych wysp, które szczególnie zyskują poza głównym sezonem. W kwietniu warunki są tu wyjątkowo korzystne: temperatury utrzymują się zwykle w przedziale 20-25°C, dni są słoneczne, a ruch turystyczny pozostaje znacznie mniejszy niż latem. Dzięki temu wyspa świetnie sprawdza się jako kierunek dla osób, które chcą połączyć wypoczynek z aktywnym odkrywaniem natury. La Palma słynie z rozbudowanej sieci tras prowadzących przez lasy, wulkaniczne zbocza i punkty widokowe nad Atlantykiem. Jednym z najważniejszych miejsc pozostaje Park Narodowy Caldera de Taburiente, z ogromnym kraterem i licznymi szlakami, które pozwalają zobaczyć najbardziej spektakularne krajobrazy wyspy. Równie ciekawa jest trasa Cubo de La Galga, często porównywana do wyprawy przez wilgotną, niemal tropikalną dżunglę. – Niezliczona ilość tras trekkingowych i rowerowych, zielone lasy wawrzynowe i miejsca, gdzie nie dotarła jeszcze masowa turystyka, są zapowiedzią idealnego urlopu dla miłośników natury i kameralnej atmosfery – podkreśla przedstawicielka biura podróży Itaka. Oprócz przyrody warto zaplanować czas na odwiedzenie miasteczek takich jak Las Indias czy Los Canarios, znanych z wulkanicznych krajobrazów, winnic i pięknych punktów widokowych. To właśnie tam najlepiej czuć spokojniejsze tempo życia, które odróżnia La Palmę od bardziej obleganych wysp archipelagu. Ciepła Grecja poza sezonem. Kreta na spokojny urlop i zwiedzanie W kwietniu Kreta należy do najciekawszych propozycji dla osób, które chcą wyjechać do Grecji jeszcze przed rozpoczęciem głównego sezonu. To właśnie południe Europy nagrzewa się wtedy najszybciej, dlatego największa grecka wyspa oferuje już sporo słońca, ale wciąż bez letnich tłumów. Dla wielu podróżnych to najlepszy moment, by zobaczyć najważniejsze miejsca Krety w bardziej komfortowych warunkach, przy jednocześnie niższych cenach hoteli, restauracji i wypożyczalni samochodów. Wyspa daje ogromną różnorodność możliwości: od plażowania i krótszych spacerów po intensywne dni wypełnione zwiedzaniem. Wśród najważniejszych atrakcji pozostają ruiny pałacu w Knossos, związane z cywilizacją minojską, laguna Balos o niemal karaibskich kolorach, plaża Elafonisi znana z różowawego piasku oraz wąwóz Samaria, który dla wielu jest jedną z najbardziej widowiskowych tras pieszych w całej Grecji. – To ostatni oddech przed sezonem – mówi Alicja Kaźmierczak, zwracając uwagę, że właśnie wtedy wyspa odsłania swoje spokojniejsze oblicze. Warto też poświęcić czas na Chanię i Heraklion, których uliczki wiosną nie są jeszcze zatłoczone, a lokalne tawerny i portowe nabrzeża pozwalają poczuć codzienny rytm kreteńskiego życia. Kwiecień ma tu jeszcze jedną przewagę: krajobraz jest świeży, zielony i pełen kwiatów, a w powietrzu unosi się zapach ziół, dzikiej roślinności i morskiej bryzy. Rejs w kwietniu – kilka kierunków w jednej podróży i wygoda na pokładzie Kwietniowy rejs to propozycja dla tych, którzy nie chcą ograniczać się do jednego miejsca i w trakcie jednego wyjazdu wolą zobaczyć kilka atrakcyjnych lokalizacji. To rozwiązanie mniej oczywiste niż klasyczny pobyt hotelowy, ale właśnie dlatego coraz częściej wybierane przez osoby szukające urozmaiconego urlopu. Wiosną dużą popularnością cieszą się trasy po Morzu Śródziemnym, które pozwalają zobaczyć kilka europejskich miast i wysp przy przyjemnej, umiarkowanej temperaturze. Dostępne są jednak także bardziej odległe kierunki – od Ameryki Północnej i Południowej po różne regiony Azji, co sprawia, że rejs może mieć charakter zarówno europejskiego city-hoppingu, jak i znacznie dalszej podróży. – Doskonałym i mniej oczywistym pomysłem na kwietniowy urlop będzie rejs komfortowym statkiem, podczas którego zwiedzisz nie jedną, ale kilka atrakcyjnych lokalizacji – tłumaczy Ala Kaźmierczak. Ważnym argumentem pozostaje komfort: współczesne statki wycieczkowe działają jak pływające hotele, oferując baseny, zajęcia sportowe, pokoje gier, kluby dla dzieci i rozrywkę przez cały dzień. Do tego dochodzi bogaty program wycieczek fakultatywnych organizowanych w portach, co pozwala dopasować rytm podróży do własnych potrzeb – od intensywnego zwiedzania po bardziej wypoczynkowy model. W praktyce oznacza to, że rejs może być dobrym wyborem zarówno dla rodzin, jak i dla par czy osób podróżujących w pojedynkę, które chcą połączyć wygodę z dużą liczbą wrażeń. Egzotyczny urlop poza sezonem. Madagaskar i Nosy Be po porze deszczowej Madagaskar, a szczególnie Nosy Be (jedna z najpiękniejszych wysp Oceanu Indyjskiego), to propozycja dla osób marzących o egzotycznym wyjeździe w czasie, gdy wiele bliższych kierunków dopiero budzi się do sezonu. Kwiecień przypada tu na okres przejściowy po porze deszczowej, co w praktyce oznacza ciepłe dni, soczystą zieleń i znacznie mniejszy ruch turystyczny niż w najbardziej obleganych miesiącach. Deszcz może się pojawić, ale zazwyczaj są to krótkie opady, po których szybko wraca słońce. To właśnie dlatego ten moment uchodzi za bardzo dobry zarówno na plażowanie, jak i zwiedzanie. Nosy Be przyciąga luksusowymi hotelami ukrytymi wśród tropikalnej roślinności, położonymi tuż przy plażach, co tworzy idealne warunki do spokojnego, bardziej kameralnego wypoczynku. – To doskonałe miejsce na totalne oderwanie się od codzienności i urlop w prawdziwie egzotycznym stylu – podkreśla Ala Kaźmierczak. Warto jednak potraktować Madagaskar nie tylko jako kierunek plażowy. Kwiecień sprzyja także poznawaniu przyrody i lokalnych smaków. Na liście miejsc szczególnie polecanych znajduje się Nosy Iranja, znana z bajecznych plaż i turkusowej wody, rezerwat Lokobe, gdzie można zobaczyć kolonie lemurów, a także plantacja Millot, słynąca z uprawy wysokiej jakości kakao, wanilii i przypraw. To właśnie połączenie przyrody, egzotyki i spokojniejszego sezonu sprawia, że Madagaskar staje się jedną z ciekawszych propozycji na kwietniowy wyjazd. Źródło: Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ma pomarańczowy czub i wygląda egzotycznie. A jednak gniazduje także w Polsce
Dudek zwyczajny to jeden z najciekawszych ptaków Europy. Sprawdź, jak wygląda, gdzie buduje gniazdo, czy odlatuje na zimę i czy jest pod ochroną w Polsce. Poznaj też jego endemicznego kuzyna z Afryki.
Spis treści: Wielkość i upierzenie Siedlisko Rozmnażanie Czy dudki odlatują na zimę? Czy dudek jest pod ochroną w Polsce? Dudek madagaskarski – endemiczny mieszkaniec afrykańskiej wyspy Dudki to niewielka, ale niezwykle ciekawa rodzina ptaków zamieszkujących tereny Eurazji i Afryki. Rodzina ta obejmuje dwa występujące obecnie gatunki: dudka zwyczajnego (Upupa epops) oraz dudka madagaskarskiego (Upupa marginata). Do rodziny zaliczany jest także wymarły dudek wielki (Upupa antaios), który był gatunkiem endemicznym Wyspy Świętej Heleny. Rodzina ta wyróżnia się unikatową budową ciała. Charakterystyczne są m.in. długie, zakrzywione dzioby przystosowane do sondowania gleby, wachlarzowate czuby używane w komunikacji oraz rytmiczne, monotonne odgłosy. Choć niekiedy bywają mylone z dzięciołami, dudki nie są z nimi spokrewnione. Gatunki te najłatwiej pomylić w locie, gdyż mają wówczas podobną sylwetkę, jednak w pozostałych sytuacjach widać wyraźne różnice między tymi ptakami. Wielkość i upierzenie Dudek zwyczajny jest niezwykle efektowny i stosunkowo łatwy do rozpoznania nawet z dużej odległości. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest imponujący czub z długich piór zakończonych czarnymi plamkami. Czub ten może być stawiany i opuszczany w zależności od sytuacji. Najbardziej okazały jest w czasie godów, w momentach zagrożenia oraz podczas wzbijania się do lotu i lądowania. Upierzenie dudka jest rdzawobrązowe na głowie i szyi, a skrzydła oraz ogon mają wyraźny, czarno-biały wzór, który pięknie kontrastuje w locie. Te szerokie, pasiaste skrzydła sprawiają, że sylwetka dudka przypomina motyla o powolnym, falistym locie. Dudek to ptak średniej wielkości. Mierzy około 25–29 cm długości, a rozpiętość jego skrzydeł sięga 44–48 cm. Samce i samice wyglądają podobnie, choć samce bywają nieco większe i intensywniej ubarwione. Młode ptaki są bardziej stonowane kolorystycznie i mają krótszy czub. Długi, cienki i wyraźnie zakrzywiony dziób jest przystosowany do wydobywania larw i owadów z gleby. Dieta dudka opiera się głównie na bezkręgowcach: chrząszczach, świerszczach, turkuciach podjadkach, larwach muchówek, dżdżownicach, pająkach i drobnych stawonogach. Odgłos dudka należy do jednych z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce. Przypomina niskie „du-du-du” lub „hup-hup-hup”, powtarzane w regularnych odstępach. Właśnie od tego charakterystycznego wołania pochodzi polska i łacińska nazwa gatunku. Siedlisko Dudek nie konstruuje typowych, misternych gniazd. To ptak, który preferuje gotowe schronienia. Wybiera zwykle dziuple drzew, szczeliny w murach i skałach, skrzynki lęgowe, opuszczone budynki gospodarcze czy nieużywane już nory. Wyściółka jego gniazd jest raczej mizerna i składa się na nią zazwyczaj nieco suchej trawy, mchu i liści. Ptaki te słyną z charakterystycznego zapachu wnętrza gniazda. Samica i młode w obliczu zagrożenia wydzielają substancję o intensywnym, ostrym aromacie, przypominającym zapach padliny. Ta cuchnąca ciecz wystrzykiwana razem z kałem z gruczołu krokowego dudków działa odstraszająco na drapieżniki. Rozmnażanie Dudki dojrzewają płciowo w drugim roku życia i tworzą pary wyłącznie na czas sezonu lęgowego. W okresie godów samce są wobec siebie agresywne, często stawiają czubek i wachlują ogonem, a całej sekwencji zalotów towarzyszą głośne nawoływania. Samiec prezentuje samicy różne miejsca na gniazdo, czasem wchodząc do dziupli i wabiąc ją ze środka, a po akceptacji oboje przygotowują gniazdo. Po tym etapie pojawiają się tzw. zaloty karmiące, w których samiec podaje samicy owady prosto do dzioba. Samica składa zwykle 6–8 jaj w dwudniowych odstępach, najczęściej od końca kwietnia do połowy maja. Jaja przez 15–18 dni wysiaduje głównie samica, podczas gdy samiec dostarcza jej pokarm. Młode opuszczają gniazdo po 3–4 tygodniach, ale jeszcze przez około miesiąc bytują w niewielkiej odległości od gniazda rodziców. Czy dudki odlatują na zimę? Dudek zwyczajny jest ptakiem wędrownym, który odlatuje na zimę do Afryki. Migracje dudka rozpoczynają się zwykle we wrześniu i kończą w październiku, natomiast powrót do Polski odbywa się w kwietniu. Zimowanie w Afryce zapewnia dudkowi dostęp do bogatej bazy pokarmowej, której w umiarkowanej Europie brakuje zimą. W czasie wędrówki ptaki mogą pokonywać nawet kilka tysięcy kilometrów, korzystając z otwartych przestrzeni i punktów odpoczynkowych na terenach południowej Europy. Czy dudek jest pod ochroną w Polsce? Dudek zwyczajny jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Podlega również ochronie czynnej, co oznacza, że instytucje i organizacje zajmujące się przyrodą podejmują konkretne działania wspierające jego lęgi i przetrwanie. Wynika to z faktu, że dudek jest gatunkiem wrażliwym na zmiany krajobrazu, intensyfikację rolnictwa oraz zanik mozaikowych terenów otwartych. Podjęte działania przynoszą pozytywne skutki, ponieważ już od jakiegoś czasu zauważa się, że dudek powraca na polską wieś. Dudek madagaskarski – endemiczny mieszkaniec afrykańskiej wyspy Dudek madagaskarski to gatunek endemiczny, co oznacza, że występuje wyłącznie na Madagaskarze. Przypomina swojego europejskiego kuzyna do tego stopnia, że przez długi czas był uznawany po prostu za podgatunek występującego także w Polsce dudka zwyczajnego. Na Madagaskarze spotkać go można zarówno w suchych lasach, jak i na sawannach, a także w pobliżu siedzib ludzkich. Podobnie jak dudek zwyczajny, gniazduje w dziuplach i poluje na bezkręgowce, sondując glebę długim dziobem. Populacja na wyspie jest dość stabilna, a dudek madagaskarski jest uznany przez IUCN za gatunek najmniejszej troski. Wycinka drzew i degradacja siedlisk sprawiają, że przyszłość tego gatunku zależy w dużej mierze od polityki ochronnej prowadzonej przez lokalne instytucje i organizacje międzynarodowe. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
Nowe analizy satelitarne i terenowe ujawniają, że lasy deszczowe w Afryce – szczególnie te w dorzeczu Konga – nie pełnią już roli „zielonych płuc” świata. Utrata biomasy, wypalanie gruntów i działalność przemysłowa sprawiają, że zamiast pochłaniać dwutlenek węgla, stają się jego źródłem.
Masowe wylesianie oraz szkody powodowane m.in. przez działalność górniczą sprawiły, że w latach 2010–2017 lasy deszczowe w dorzeczu Konga przestały pełnić funkcję kluczowego pochłaniacza dwutlenku węgla. Teraz emitują go więcej, niż pochłaniają – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Scientific Reports”. Lasy i sawanny Afryki odpowiadały za około 20% globalnego pochłaniania CO2 przez roślinność. Lasy Afryki: od pochłaniania do emisji CO₂ Zespół prof. Heiko Balztera z Uniwersytetu w Leicester (Wielka Brytania) oszacował zmiany biomasy dzięki satelitarnym pomiarom koloru, wilgotności i wysokości koron drzew, zestawiając je z pomiarami terenowymi. Badacze wykazali, że po okresie wzrostu biomasy w latach 2007–2010, w kolejnych siedmiu latach (2011–2017) afrykańskie lasy – w tym kluczowe obszary Madagaskaru i Afryki Zachodniej – traciły średnio 106 mln ton biomasy rocznie. Odpowiada to emisji około 200 mln ton CO2 każdego roku. Niewielki wzrost biomasy na sawannach nie był w stanie zrównoważyć tych strat. Rola dorzecza Konga Największą rolę odgrywały lasy Konga, które co roku absorbowały blisko 600 mln ton CO2, ustępując skalą jedynie Amazonii. Postępujące wycinki, nielegalne pozyskiwanie drewna oraz degradacja środowiska przez przemysł wydobywczy doprowadziły do dramatycznego spadku tej zdolności. Badanie nie uwzględniło jednak rozległych, wciąż słabo zbadanych torfowisk pod lasami Konga, które pochłaniają niewielkie ilości CO2, lecz przechowują aż 30 mld ton węgla. Ich rola wciąż wymaga zbadania. Jak działa cykl węglowy? Ekosystemy Afryki odgrywają kluczową rolę w globalnym cyklu węglowym. Biorąc pod uwagę całą roślinność świata, lasy w Afryce pochłaniają około 20% obecnego w atmosferze Ziemi węgla. Ale odpowiadają już za 40% światowych emisji węgla ze spalania biomasy oraz 20% emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów. Jak to możliwe? Pochłanianie węgla w lasach i na sawannach zachodzi poprzez fotosyntezę, a jego emisja – przez pożary, których przyczyn jest wiele. Mogą występować naturalnie, ale w większości są wywołane m.in. wypalaniem gruntów pod rolnictwo i przemysł oraz spalaniem drewna na opał. I to między innymi spalanie biomasy sprawiło, że afrykańskie lasy (i w mniejszym stopniu sawanny) emitują więcej CO2, niż pochłaniają. Co można zrobić, by zatrzymać leśną emisję CO₂? Przede wszystkim – przestać wycinać. Na tegorocznym szczycie klimatycznym COP30 w Amazonii Brazylia ogłosiła powstanie funduszu Tropical Forests Forever, który ma wypłacać krajom tropikalnym 4 dolary za każdy hektar zachowanego lasu. Dotychczas zgromadzono jednak jedynie 6,6 mld dolarów wobec docelowych 25 mld, co stawia pod znakiem zapytania skuteczność inicjatywy. Warto przypomnieć, że w ostatnich latach także las deszczowy Amazonii emitował więcej dwutlenku węgla, niż pochłaniał. Tam jednak wylesianie zostało objęte rządowymi ograniczeniami. Naukowcy podkreślają, że utrata zdolności pochłaniania CO2 przez lasy oznacza konieczność jeszcze większego ograniczenia emisji z paliw kopalnych, jeśli świat ma osiągnąć neutralność klimatyczną. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kameleony „Pinokio” wodziły naukowców za nos przez 150 lat. Teraz badacze poznali prawdę
Wielki nos, wielka pomyłka – kameleon „Pinokio” przez lata był źle klasyfikowany. Nowe badania ujawniają, że nie należy do znanego gatunku. Teraz ma swoją nazwę i tożsamość. Co więcej, ujawniono drugi, dotąd mylnie sklasyfikowany gatunek.
Madagaskar to prawdziwe królestwo kameleonów. Tam żyje ponad 40% wszystkich znanych gatunków tych fascynujących gadów. Jednak to, co rzuca się w oczy najbardziej, są ich niesamowite nosy – i przez lata wprowadzały naukowców w błąd. Międzynarodowy zespół badaczy odkrył niedawno, że dwie odmiany kameleonów, które były dobrze znane od 150 lat, w rzeczywistości są zupełnie nowymi, odrębnymi gatunkami. Ustalenie opisano na łamach czasopisma „Salamandra”. Kluczowe okazały się analizy genetyczne, które dowiodły, że wygląd zewnętrzny może być bardzo zwodniczy. W rezultacie mały kameleon z wyjątkowo długim nosem, znany popularnie jako „kameleon Pinokio”, w końcu otrzymał oficjalną naukową nazwę. Idealnie do niego pasuje: Calumma pinocchio. Od obserwacji do odkrycia Kameleon „Pinokio” był wcześniej zaliczany do Calumma gallus. O przynależności decydował głównie kształt jego wydłużonego wyrostka na pysku. Samce C. pinocchio charakteryzują się bardzo długim, gładkim wyrostkiem przypominającym włócznię. Wyrostek ten może osiągać 14–20% długości ich pyska. Naukowcy opisali teraz również drugi gatunek kameleona, chociaż jego nazwa nie jest już tak chwytliwa. Jest to Calumma hofreiteri. Te zwierzęta wcześniej mylnie przypisywano do gatunku Calumma nasutum, również ze względu na podobieństwa w kształcie nosa. Calumma hofreiteri wyróżnia się mniejszym, zaokrąglonym wyrostkiem nosowym, a w przeciwieństwie do C. gallus, ma wyraźny grzebień grzbietowy. Badacze doszli do wniosku, że to właśnie te charakterystyczne wyrostki nosowe wodziły ich dotychczas za nos. – Nasze badania wykazały również, że wyrostki nosowe mogą stosunkowo szybko zmieniać długość, kształt i kolor. Najwyraźniej podlegają one szybkiej ewolucji, prawdopodobnie spowodowanej indywidualnymi preferencjami samic w doborze partnera – wyjaśnia pierwszy autor badania dr Frank Glaw z Państwowej Kolekcji Zoologicznej, należącej do Bawarskich Państwowych Zbiorów Historii Naturalnej. Niezastąpiona genetyka Aby ostatecznie rozwiązać taksonomiczną zagadkę, zespół badawczy wykorzystał nowoczesną technikę pozwalającą na pozyskanie i sekwencjonowanie DNA (w tym tego mitochondrialnego) z okazów muzealnych, nawet tych mających ponad sto lat. Nowe wyróżnione gatunki są od siebie tak odległe genetyczne, jak inne znane gatunki kameleonów. Najstarszym okazem wziętym pod uwagę w tym badaniu był kameleon zebrany w 1836 roku. – Ta praca pokazuje ogromny potencjał nowych metod muzeomicznych [zastosowanie nowoczesnych metod genetycznych do pozyskiwania sekwencji DNA z historycznych okazów muzealnych – przyp. red.] w prawidłowej klasyfikacji historycznych okazów muzealnych – podkreśla jeden z autorów badania, prof. Miguel Vences z Politechniki w Brunszwiku. Biorąc pod uwagę dwa nowo opisane gatunki, na Madagaskarze znanych jest obecnie dokładnie 100 gatunków kameleonów. Łącznie, na całym świecie istnieje 236 gatunków tej unikatowej grupy jaszczurek. Źródło: Salamandra Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie uciec przed listopadową szarością? Oto 6 miejsc, w których wciąż świeci słońce
Kiedy jesień na dobre rozgości się w Polsce, a dni stają się chłodne i pozbawione słońca, wielu osobom zaczyna doskwierać zmęczenie i spadek nastroju. To właśnie wtedy coraz popularniejszym pomysłem staje się wyjazd w poszukiwaniu ciepła i światła. Gdzie zatem najlepiej zaplanować podróż?
Listopad w Polsce to czas, gdy dni stają się krótsze, a słońce coraz rzadziej przebija się przez chmury. Chłód, deszcz i szarobure krajobrazy sprawiają, że wiele osób zaczyna marzyć o ucieczce w cieplejsze strony świata. Nic więc dziwnego, że właśnie ten miesiąc coraz częściej staje się porą, w której Polacy planują urlopy, by choć na chwilę wyrwać się z jesiennej melancholii i naładować organizm solidną dawką witaminy D. Dokąd warto wyruszyć, by w listopadzie cieszyć się słońcem, morzem i błogim odpoczynkiem? O to zapytaliśmy ekspertkę. Egzotyczny Wietnam w listopadzie – czas na słońce i odkrywanie kultury Przede wszystkim w listopadzie dobrze odwiedzić Wietnam – kraj, w którym egzotyka spotyka się z niezwykłą gościnnością, a krajobrazy zachwycają różnorodnością. To właśnie wtedy kończy się pora deszczowa, a pogoda staje się wyjątkowo łagodna i idealna zarówno do zwiedzania, jak i wypoczynku na plaży. Jak podkreśliła przedstawicielka Itaki: „Listopad to dobry miesiąc na wizytę w egzotycznym Wietnamie. Kończy się tu wtedy pora deszczowa, temperatury są przyjemne i sprzyjają zarówno opalaniu, jak i zwiedzaniu”. Warto rozpocząć podróż od Hanoi, tętniącej życiem stolicy pełnej zabytków i aromatu ulicznego jedzenia, a następnie wybrać się w rejs po słynnej zatoce Ha Long – jednym z najpiękniejszych miejsc Azji wpisanych na listę UNESCO. W środkowej części kraju czekają natomiast szerokie, piaszczyste plaże Da Nang z malowniczym widokiem na Góry Marmurowe. – Połączenie kultury północy i nadmorskiego relaksu środkowego Wietnamu sprawia, że to kierunek, który zdecydowanie warto wybrać na jesienną podróż – dodała Alicja Kazimierczak, kierowniczka działu marketingu biura podróży Itaka. Tajlandia w listopadzie zachwyca pogodą i magicznym Festiwalem Świateł Tajlandia od lat zajmuje czołowe miejsce na liście najchętniej odwiedzanych kierunków świata – i nie bez powodu. Listopad to moment, gdy słońce świeci niemal codziennie, a powietrze staje się przyjemnie ciepłe i wilgotne. – W listopadzie kończy się tu pora deszczowa i pogoda sprzyja odkrywaniu tajskich perełek. Krabi i Phuket zachwycają wtedy bajkowymi plażami, wapiennymi skałami i krystalicznie czystą wodą – mówiła ekspertka. Dla osób szukających ciszy i kontaktu z naturą idealnym wyborem będzie z kolei Khao Lak – spokojny kurort otoczony tropikalną zielenią, znany z doskonałych warunków do snorklowania. Z kolei Hua Hin przyciąga atmosferą lokalnych targów i niezwykłymi świątyniami, a tętniąca życiem Pattaya oferuje bogate życie nocne i szeroką gamę atrakcji rozrywkowych. Listopad to również czas jednego z najpiękniejszych świąt w kraju – Festiwalu Świateł (Loy Krathong), który rozświetla nocne niebo tysiącami lampionów i sprawia, że podróż do Tajlandii staje się niezapomnianym przeżyciem. Dlaczego listopad to najlepszy moment na podróż na Madagaskar? Jesień to doskonały moment, by odkryć niezwykły Madagaskar – krainę dzikiej przyrody, zapachów i niepowtarzalnych krajobrazów. W listopadzie wyspa rozkwita pełnią barw, a tropikalna roślinność nabiera intensywnej zieleni. – Na Nosy Be jest zazwyczaj mniej turystów niż w pozostałych miesiącach, a przyroda w tym okresie rozkwita – wyspa staje się intensywnie zielona, a w powietrzu unosi się zapach kwitnącego ylang-ylang – podkreśliła Alicja Kazimierczak. W tym czasie można w pełni docenić niezwykłe bogactwo przyrody Madagaskaru – od spotkań z lemurami, przez relaks na dzikich plażach, po wyprawy w głąb tropikalnych lasów. Wypoczynek wśród natury, przy szumie fal i śpiewie ptaków, pozwala odnaleźć spokój i oderwać się od jesiennej codzienności. – To podróż do świata barw, smaków i prawdziwej egzotyki. Idealna ucieczka od jesiennej szarości i sposób, by naładować się dobrą energią na zimę – dodała ekspertka. Ciepły listopad w Omanie – idealne połączenie plażowania i zwiedzania Zatoka Omańska w listopadzie kusi podróżnych spokojem, ciepłem i orientalnym klimatem. W tym czasie kraj oferuje idealne warunki do zwiedzania i wypoczynku, gdyż choć słońce intensywnie świeci, to temperatury nie są już uciążliwe. – W Salalah czeka ciepłe morze, bogate życie podwodne i szerokie plaże, z kolei w Muskacie – gwarne bazary oraz Wielki Meczet Sułtana Qaboosa ze wspaniałymi arabeskami, który odbija swe majestatyczne oblicze w mieniących się w słońcu posadzkach – wyznała kierowniczka działu marketingu. Oman to kraj kontrastów – surowe góry i pustynie przeplatają się tu z palmowymi oazami i luksusowymi kurortami. Turyści mogą połączyć plażowanie z odkrywaniem lokalnej kultury, a rozwinięta linia brzegowa sprzyja uprawianiu sportów wodnych. – To również doskonały czas na nurkowanie, żeglowanie czy kajakarstwo, kiedy woda jest przejrzysta, a pogoda sprzyja aktywnemu wypoczynkowi – dodała ekspertka. Kenia w listopadzie – safari, dzika przyroda i afrykańskie słońce Kenia to kierunek, który od lat pobudza wyobraźnię podróżników – majestatyczne sawanny, zapierające dech w piersiach zachody słońca i dzikie zwierzęta w naturalnym środowisku tworzą obraz Afryki, jaką wielu zna tylko z filmów przyrodniczych. Listopad to dobry moment, by zobaczyć ją na własne oczy, gdyż krajobrazy są wtedy wyjątkowo zielone po zakończonej porze deszczowej, a temperatury sprzyjają safari. – To doskonały miesiąc – jest już po porze deszczowej, więc krajobraz jest wyjątkowo zielony i malowniczy, a temperatury są wysokie, dzięki czemu masz większą szansę na ujrzenie dzikich zwierząt przy wodopojach – mówiła przedstawicielka biura podróży Itaka. Warto też wiedzieć, że w tym czasie do Kenii przyjeżdża znacznie mniej turystów niż w grudniu czy styczniu, co pozwala cieszyć się bardziej kameralną atmosferą. Z kolei po dniu pełnym emocji można przenieść się nad Ocean Indyjski i odpocząć w cieniu palm. Jak dodała Alicja Kazimierczak: „Kenia to również beztroski relaks na plażach, a dzięki dobrej pogodzie można liczyć na plażowanie i kąpiele w oceanie”. Dominikana w listopadzie przyciąga spokojem i karaibskim klimatem Dominikana to z kolei kwintesencja karaibskiego raju – turkusowa woda, bujna zieleń i szerokie plaże, które zdają się nie mieć końca. W listopadzie wyspa kusi idealną pogodą, poniewaz jest ciepło, słonecznie, a jednocześnie spokojniej niż w szczycie sezonu. – Karaiby w listopadzie to zawsze dobry pomysł – temperatury są wymarzone na wypoczynek pod palmami, kąpiele w turkusowo-błękitnym morzu i spacery wśród tropikalnej roślinności. Można również liczyć na niższe ceny i mniejsze tłumy, co pozwala na spokojny, błogi relaks w prawdziwie egzotycznej scenerii – tłumaczyła ekspertka. W Punta Cana czekają luksusowe resorty all inclusive i białe, piaszczyste plaże, a w Puerto Plata – kolonialna architektura i lokalny klimat karaibskiego miasteczka. Warto zajrzeć też do zielonego serca wyspy, czyli na półwysep Samaná, lub popłynąć na rajską wyspę Saona, której widok ozdabia niejedną pocztówkę z Dominikany. Źródło: National Geographic Polska, Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lemury i ich niezwykłe życie: zwyczaje, dieta i ochrona
Lemury to jedne z najbardziej charakterystycznych ssaków naczelnych świata, żyjące wyłącznie na Madagaskarze i pobliskich wyspach. Tworzą grupy społeczne o bogatych zachowaniach i unikatowych adaptacjach. Wśród nich najpopularniejszy jest lemur katta, który swoimi cechami przyciąga uwagę badaczy i odwiedzających ogrody zoologiczne. Dowiedz się więcej o tych endemicznych gatunkach z Madagaskaru.
Spis treści: Charakterystyka lemurów Gdzie występują lemury? Lemury to wyjątkowe ssaki naczelne należące do rodziny lemurowatych (Lemuridae) w rzędzie naczelnych (Primates), podrzędu lemurowych (Strepsirrhini). Rodzina ta obejmuje kilka rodzajów, z których każdy charakteryzuje się odmiennymi cechami morfologicznymi, behawioralnymi i ekologicznymi. Do współczesnych przedstawicieli należą m.in.: Hapalemur – popularnie nazywane maki, obejmujące gatunki drobnych lemurów preferujących życie w wilgotnych lasach tropikalnych, z wyraźnym rozwojem kończyn tylnych i uzębieniem przystosowanym do spożywania bambusa. Prolemur – reprezentowany wyłącznie przez prolemura szerokonosego (Prolemur simus), gatunek zagrożony wyginięciem, zamieszkujący niewielkie obszary wschodniego Madagaskaru, który wyróżnia się szerokim pyskiem i nieco większą masą ciała w porównaniu do innych lemurowatych. Lemur – obejmuje jedynego współczesnego przedstawiciela, czyli lemura kattę (Lemur catta), który jest najbardziej znanym i rozpoznawalnym gatunkiem wśród wszystkich lemurów, często prezentowanym w ogrodach zoologicznych na całym świecie. Eulemur – tzw. lemuria, obejmujące kilka gatunków średnich lemurów o różnorodnym ubarwieniu futra. Gatunki te zamieszkują zarówno lasy wilgotne, jak i suche tereny Madagaskaru. Varecia – wari, wyróżniający się dużym ciałem, puszystym ogonem oraz intensywnym kontrastem ubarwienia, preferujący życie w koronach drzew tropikalnych lasów deszczowych. Lemury mają bogatą historię taksonomiczną i są przedmiotem licznych badań naukowych, szczególnie w kontekście zachowań społecznych, adaptacji do środowiska oraz interakcji z innymi gatunkami naczelnych. Wszystkie gatunki lemurowatych są objęte konwencją CITES (tzw. konwencją waszyngtońską), co świadczy o ich szczególnej wartości w przyrodzie oraz o konieczności monitorowania populacji zarówno w środowisku naturalnym, jak i w warunkach hodowlanych. Co ciekawe, lemury to jedyne ssaki naczelne, które potrafią spowolnić swoje procesy życiowe. Charakterystyka lemurów Lemury to niewielkie ssaki, których masa ciała i długość zależą od gatunku. Najbardziej rozpoznawalnym i najczęściej prezentowanym w ogrodach zoologicznych gatunkiem jest lemur katta (Lemur catta), znany z charakterystycznego popielatego futra i długiego ogona ozdobionego czarno-białymi pierścieniami. Długość ciała lemura katta wynosi 39–46 cm, a długość ogona 56–63 cm. Masa ciała średnio to 2,2 kg, choć w zależności od osobnika może się wahać nieco w górę lub w dół. Ogon lemurów pełni kilka funkcji: pomaga w zachowaniu równowagi podczas wspinaczki i skoków, służy do komunikacji wizualnej w grupie, a w przypadku lemura katta jest także elementem sygnalizacji społecznej wśród członków stada. Futro lemurów jest puszyste i miękkie, często kontrastowo ubarwione, co ułatwia rozpoznawanie poszczególnych osobników. Uszy są małe i zaostrzone, a oczy duże i skierowane do przodu, co zapewnia doskonałą percepcję wzrokową, szczególnie przy słabym oświetleniu w lasach Madagaskaru. Kończyny tylne lemurów są dłuższe od przednich, co umożliwia wykonywanie długich skoków oraz sprawne wspinanie się po gałęziach drzew. Palce dłoni i stóp są przeciwstawne, co zapewnia znakomitą zdolność chwytania gałęzi i manipulowania pożywieniem. Wszystkie gatunki mają charakterystyczny grzebień zębowy w żuchwie, który służy do pielęgnacji futra i oczyszczania pożywienia. Zwierzęta te prowadzą zarówno życie nadrzewne, jak i naziemne, zależnie od gatunku. Lemury katta kochają słońce, prowadzą dzienny tryb życia i tworzą grupy społeczne liczące do 20 osobników. W grupach utrzymywane są hierarchie, a komunikacja odbywa się za pomocą dźwięków, sygnałów zapachowych i gestów. Zachowania społeczne obejmują także okresy godowe, opiekę nad młodymi oraz współpracę przy zdobywaniu pożywienia. Pożywienie lemurów Dieta lemurów opiera się głównie na owocach, które są ich podstawowym źródłem energii. W menu znajdują się także liście, młode pędy i nasiona, a u niektórych gatunków również kwiaty. Lemur katta okazjonalnie zjada drobne bezkręgowce, co świadczy o jego elastyczności żywieniowej. Tak różnorodny jadłospis pozwala lemurom przetrwać w odmiennych środowiskach – od bujnych lasów tropikalnych po suche, otwarte tereny Madagaskaru. Rozmnażanie i opieka nad młodymi Rozród lemurów odbywa się zwykle raz w roku, w porze deszczowej, kiedy dostęp do pożywienia jest największy. Ciąża trwa około 4,5 miesiąca. Samica rodzi zazwyczaj 1–2 młode, rzadziej trzy. Noworodki w pierwszych tygodniach życia przyczepiają się do futra na brzuchu matki, a później przenoszą się na jej grzbiet. Tak podróżują, aż nabiorą sprawności pozwalającej im samodzielnie poruszać się wraz z grupą. Młode są bardzo podatne na zagrożenia – nawet 30–50% z nich nie przeżywa pierwszego roku. W warunkach hodowlanych lemury żyją znacznie dłużej niż w naturze, a rekordziści dożywają nawet 25 lat. Gdzie występują lemury? Naturalnym środowiskiem lemurów jest wyspa Madagaskar oraz pobliskie wyspy Komorów. Na Madagaskarze lemury zasiedlają różnorodne ekosystemy – od suchych lasów liściastych i terenów skalistych po wilgotne lasy tropikalne. Każdy gatunek wykazuje preferencje środowiskowe, które decydują o jego rozmieszczeniu i trybie życia. Niektóre populacje lemurów katta potrafią korzystać z naturalnych jaskiń i skalnych szczelin jako kryjówek. Stanowią one bezpieczne miejsca noclegowe i ochronę przed drapieżnikami, a także naturalne schronienia w trakcie upałów. Lemury są zwierzętami endemicznymi Madagaskaru, co oznacza, że nie występują naturalnie w żadnym innym miejscu na świecie. Ich obecność w innych krajach, w tym w Polsce, jest możliwa jedynie w ogrodach zoologicznych i instytucjach naukowych zajmujących się ochroną gatunków egzotycznych. Zobacz też: Chcesz pomóc lemurom? Jedź na Madagaskar! Lemury w polskich ogrodach zoologicznych W Polsce lemury można spotkać w wielu ogrodach zoologicznych, w tym we Wrocławiu, Warszawie, Poznaniu czy Gdańsku. Najczęściej prezentowanym gatunkiem jest lemur katta, który dzięki charakterystycznemu wyglądowi i aktywnemu trybowi życia przyciąga uwagę odwiedzających. W ogrodach zoologicznych lemury mają zapewnione warunki zbliżone do naturalnych – przestronne wybiegi, liczne gałęzie i kryjówki, a ich dieta składa się z owoców, liści i specjalnych preparatów wzbogacających. Obecność lemurów w polskich zoo pełni nie tylko funkcję edukacyjną, ale również ochronną. Dzięki programom hodowlanym można zachować genetyczną różnorodność gatunku i wspierać działania ochrony ex situ. Odwiedzający mają szansę obserwować zachowania społeczne zwierząt, poznawać ich zwyczaje oraz zrozumieć potrzebę ochrony środowiska naturalnego Madagaskaru. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Podgorzałka madagaskarska wróciła – biolog odnalazł kaczkę uznaną za wymarłą
Przez dekady uznawano ją za zaginioną. Podgorzałka madagaskarska zniknęła z jezior, mokradeł i kart przewodników, aż niespodziewane zdjęcie zrobione w górskim kraterze odmieniło losy gatunku. Kulisy tej spektakularnej ornitologicznej zagadki przypominają thriller — z pościgami, porażkami i powrotem z zaświatów.
Spis treści: Madagaskar – ojczyzna osobliwości Zanik siedliska i pierwsze alarmy Bezowocne poszukiwania naukowców Przełom – odnalezienie podgorzałki madagaskarskiej Walka o jajka i hodowla w terenie Polowanie na jaja Nadzieje i zagrożenia dla przyszłości Podgorzałka madagaskarska, w porównaniu z innymi kaczkami, nie ma się czym szczególnie pochwalić. To średniej wielkości, rdzawobrązowa kaczka, bez wyróżniającego się dzioba edredona królewskiego czy efektownego upierzenia mandarynki. Główną cechą wyróżniającą samca są białe oczy, które pojawiają się wraz z jego dojrzewaniem. Madagaskar – ojczyzna osobliwości Kaczka ta występowała wyłącznie na Madagaskarze — miejscu o ogromnym bogactwie biologicznym — ponad 85% roślin i zwierząt tego kraju nie występuje nigdzie indziej na świecie. Wyspa słynie z osobliwości, takich jak drzewa baobabu przypominające gigantyczne grzyby, lemury wielkości kostki masła i stworzenie wielkości dłoni zwane tenrekiem pręgowanym nizinowym, które niektórym może się wydać zabawne. 100 temu podgorzałkę madagaskarską można było często spotkać nad jeziorem Alaotra, największym w kraju kraju, gdzie rozległe mokradła tętniły życiem — pełne kameleonów, lemurów, ryb, żab i fos, smukłych drapieżników przypominających koty, występujących również tylko na Madagaskarze. Z biegiem dekad jednak bagna i okolice jeziora przekształcano w pola ryżowe, lasy wypalano, by zrobić miejsce pod inne uprawy, a mokradła zamieniono w rolnicze zagłębia. Zanik siedliska i pierwsze alarmy W 1960 roku na jeziorze znaleziono jedynie jedno stado podgorzałek madagaskarskich. Potem wydawało się, że gatunek zniknął. W latach 80. XX wieku francuski ornitolog Olivier Langrand wraz z partnerką, biolożką Lucienne Wilmé, prowadził badania do książki o ptakach Madagaskaru. Przez rok podróżowali po wyspie w wozach zaprzężonych w garbate zebusy, nocowali w błocie i przemierzali dżunglę w nieustannym deszczu. Zidentyfikowali ponad sto gatunków ptaków — żadna nie była podgorzałką madagaskarską. Bezowocne poszukiwania naukowców Pod koniec lat 80. Olivier Langrand poznał Glynna Younga, opiekuna ptaków z Durrell Wildlife Conservation Trust w Wielkiej Brytanii, który coraz bardziej interesował się ptactwem wodnym. Young wspomina, że Langrand zaproponował mu pomoc w wyprawie poszukiwawczej. – Olivier szczególnie zależało na podgorzałce madagaskarskiej, bo to jeden z niewielu ptaków, jakich nigdy nie widział na Madagaskarze – mówi Young. Podgorzałka madagaskarska była jednym z najrzadszych i najbardziej zagrożonych ptaków wyspy, a dla ornitologa to coś, czego nie da się odpuścić. – Chciał, by ktoś poświęcił dużo czasu na jej poszukiwania. Young chętnie się zgodził. Przez siedem tygodni on i jego współpracownik pływali po jeziorze Alaotra w dłubankach i odwiedzali wioski, gdzie częstowano ich domowym rumem, ale nie mieli zbyt wielu wieści o kaczce. – Nie udało nam się znaleźć żadnych kaczek ani nadziei na ich istnienie. Ale na tym się nie skończyło. Dla Younga. – Tak zaczęła się obsesja. Lucienne Wilmé również wróciła do poszukiwań. Warunki dla przetrwania podgorzałki madagaskarskiej były, jak wspomina, tragiczne. Wokół jeziora wciąż płonęły ogniska — ludzie wypalali lasy, by zasadzić ryż. Zastawiali sieci na ptactwo wodne, łapiąc po sto sztuk naraz, by sprzedać je na targach coraz liczniejszej ludności kraju. Żadna z nich nie była podgorzałką madagaskarską. Lucienne Wilmé, będąc w ciąży, musiała zatrudnić wioślarzy, którzy pomagali jej eksplorować jezioro. Przełom – odnalezienie podgorzałki madagaskarskiej To był samiec podgorzałki madagaskarskiej. Relacja Lucienne Wilmé opublikowana w Biuletynie Brytyjskiego Klubu Ornitologów niosła nadzieję: – Odkrycie pojedynczej podgorzałki madagaskarskiej na jeziorze Alaotra wskazuje, że może nadal istnieć szczątkowa populacja. Odkrycie to zapoczątkowało roczne poszukiwania w szerszym obszarze wokół jeziora Alaotra w nadziei na odnalezienie resztek populacji ptaków. Bez sukcesu. A ten jedyny osobnik, trzymany w specjalnej wolierze z ogrodzonym stawem, padł w 1992 roku. Sekcja zwłok przeprowadzona przez specjalistów z londyńskiego zoo i Muzeum Historii Naturalnej w Chicago wykazała, że ptak mógł zostać zaatakowany przez grzybnię powietrzną. Gdy umarł, wydawało się, że gatunek zniknął na dobre — tym razem naprawdę. Ponad dekadę później, w 2004 roku, pochówek podgorzałki madagaskarskiej został wypowiedziany półgłosem. Walka o jajka i hodowla w terenie W 2006 roku Lily-Arison René de Roland, ekspert ds. drapieżnych ptaków i dyrektor krajowy madagaskarskiego programu Fundacji Sokoła (Peregrine Fund), a od 2023 roku także National Geographic Explorer, wyruszył z lokalnym przewodnikiem i kucharzem w głąb lasu w północnym Madagaskarze, by prowadzić badania nad dziką przyrodą. Szczególnie interesował się coraz rzadszym i bardziej narażonym drapieżnikiem — błotniakiem madagaskarskim. Zaledwie dwa dni po rozpoczęciu wyprawy, która miała potrwać kilka tygodni, odkrył małe, błękitne jezioro w kraterze wygasłego wulkanu. Gdy sięgnął po lornetkę, zobaczył coś jeszcze: stado podgorzałek madagaskarskich– dziewięć dorosłych i cztery pisklęta. Błotniak musiał poczekać. René de Roland zrobił zdjęcia i popędził z powrotem do zespołu, który początkowo nie rozumiał, dlaczego trzeba w pośpiechu zwinąć obóz i zawrócić. – Wytłumaczyłem im: Podgorzałka madagaskarska jest wymarła. Musimy potwierdzić zdjęcie naszemu szefowi w USA – mówi. Przez dwa dni podróżowali, by dotrzeć do miejsca z dostępem do internetu i wysłać fotografie do centrali Fundacji Sokoła w Idaho. Stamtąd zdjęcia błyskawicznie trafiły przez Atlantyk do Younga, który niezwłocznie wsiadł w samolot — po raz kolejny, tym razem z wielką nadzieją — do Madagaskaru. Trzy organizacje — Fundacja Sokoła, Durrell Wildlife Conservation Trust i Wildfowl and Wetlands Trust — niemal natychmiast rozpoczęły współpracę z rządem Madagaskaru, by uznać jezioro za obszar chroniony. Szkolono lokalnych mieszkańców jako pracowników terenowych, monitorujących stado do czasu uruchomienia programu hodowlanego. – Gdy gatunek jest tak skrajnie rzadki, że istnieje tylko jedna szczątkowa populacja, łatwo pomyśleć, że żyją tam, bo to dobre dla nich środowisko, i dlatego przetrwali – tłumaczy Young, obecnie przewodniczący Grupy Specjalistycznej ds. Zagrożonego Ptactwa Wodnego przy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. – Ale prawda była prostsza – i smutniejsza. – Nie mieli gdzie indziej pójść Polowanie na jaja W obawie, że jedno katastrofalne zdarzenie mogłoby zniszczyć kruche stado, eksperci opracowali plan: zebrać jaja podgorzałki madagaskarskiej, wychować pisklęta w niewoli i wypuścić je nad innym jeziorem, tworząc w ten sposób drugą dziką populację podgorzałek madagaskarskich. Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Po pierwsze, zbieranie jaj musiało odbyć się w porze suchej — jedynych trzech miesiącach, gdy błotniste ścieżki prowadzące do odległego wulkanicznego jeziora były przejezdne. Opóźniony zespół dotarł na miejsce w noc poprzedzającą planowane wyklucie się kaczątek. Następnego ranka zauważyli błotniaka unoszącego się z pisklęciem w szponach. Pomyśleli, że wszystko przepadło. Ale dwa gniazda wciąż miały jaja w środku. Zebrano osiem, które wykluły się tej samej nocy. – Wiemy, że przez 48 godzin są silne – mówi Young. – Żyją na zapasach z jaja. Nadzieje i zagrożenia dla przyszłości Do 2012 roku liczba kaczek wyhodowanych w niewoli wzrosła z ośmiu do około pięćdziesięciu. Po zbadaniu ponad 24 jezior, zdecydowano się na jezioro Sofia — „najmniej złą opcję”, jak mówi Cranswick. W 2018 roku pierwsze w historii stado podgorzałka madagaskarskich wyhodowane w niewoli zostało wypuszczone na wolność. – To tylko mała brązowa kaczka – mówi Sarah-Louise Adams – ale to gatunek flagowy do odbudowy całego mokradła. W 2023 roku sześć kaczek, które odleciały z jeziora Sofia, zaobserwowano w ich pierwotnym domu — nad jeziorem Alaotra. Ale jezioro Sofia skurczyło się z ponad 200 hektarów do mniej niż jednego, po tym jak ulewne burze uszkodziły jego brzegi. Społeczność zbudowała tymczasową tamę z błota i patyków. Obecnie jezioro częściowo odzyskało dawną formę. Mimo to, w 2024 roku badacze znaleźli tylko trzy gniazda – dwa zniszczone przez szczury, jedno zalane. Planem jest piesza wyprawa z lżejszymi, kontrolującymi temperaturę skrzynkami, by bezpiecznie transportować jaja i kaczątka. Dzięki dekadom pracy istnieje dziś około 230 podgorzałek madagaskarskich. – Potrzeba jednostek, by nieść pochodnię od początku do końca – mówi Langrand. Źródło: National Geographic
To nie film. Prawdziwy piracki skarb u wybrzeży Madagaskaru odkryty po wiekach
Zrabowany skarb, zaginiony wrak, tajemnicze artefakty. Archeolodzy natrafili na morską kapsułę czasu, która może zmienić to, co wiemy o Złotym Wieku Piractwa.
Spis treści: Wrak u wybrzeży Madagaskaru Atak na pełnym morzu Świadectwa minionej epoki Historie o piratach na dobre wpisały się już we współczesną popkulturę. W opowieściach o postrachach mórz jest jednak ziarno prawdy. Choć wiele z nich to legendy, niektóre okazują się mieć solidne podstawy historyczne, czego dowodem jest niedawne odkrycie wraku statku porwanego przez piratów ponad 300 lat temu u wybrzeży Madagaskaru. Wrak u wybrzeży Madagaskaru Chodzi o wrak portugalskiego okrętu wojennego Nossa Senhora do Cabo. W 1721 roku jednostka padła ofiarą pirackiego ataku na wodach Oceanu Indyjskiego. Po ponad dekadzie badań w rejonie wyspy Nosy Boraha, dawniej znanej jako Île Sainte-Marie, eksperci z amerykańskiego Center for Historic Shipwreck Preservation potwierdzili, że to właśnie ten statek. Najpierw przeanalizowali jednak m.in. kształt kadłuba, odnalezione artefakty oraz historyczne dokumenty. Statek, którego nazwa w tłumaczeniu na język polski oznacza „Naszą Panią z Przylądka”, wyruszył z Goa do Lizbony. Wówczas ten indyjski stan był portugalską kolonią. Na pokładzie znajdowali się wysocy rangą urzędnicy, w tym ustępujący wicekról Goa i arcybiskup, a także około 200 niewolników z Mozambiku. Nossa Senhora do Cabo transportowała sztabki złota i srebra, klejnoty, luksusowe tkaniny i dewocjonalia. Dziś taki ładunek zostałby wyceniony na ponad pół miliona złotych. Atak na pełnym morzu W kwietniu 1721 roku statek został zaatakowany przez słynnych piratów – Oliviera Levasseura oraz Johna Taylora. Levasseur to postać legendarna w historii piractwa – francuski korsarz, który siał postrach na wodach Oceanu Indyjskiego w czasie tzw. Złotego Wieku Piractwa. W momencie ataku okręt był osłabiony – wcześniej napotkał burzę, a załoga, by uniknąć zatonięcia, zmuszona była pozbyć się części uzbrojenia. Piraci przejęli kontrolę nad statkiem i poprowadzili go w stronę Île Sainte-Marie – wyspy, która w XVIII wieku była jedną z najważniejszych baz pirackich na świecie. Ze względu na swoje położenie w pobliżu głównych szlaków morskich, naturalne porty oraz brak silnych struktur państwowych, wyspa przyciągała takich awanturników jak Henry Every, William Kidd czy Edward England. Po rozgrabieniu skarbu piraci postanowili zatopić statek, aby zatuszować ślady przestępstwa. Los pasażerów, w tym duchownych i zniewolonych ludzi, do dziś pozostaje tajemnicą. Wiadomo jedynie, że portugalskiego wicekróla wykupiono za 2000 dolarów – kwotę znaczącą, choć niewielką w porównaniu z wartością skradzionych bogactw. Świadectwa minionej epoki Do tej pory z wraku wydobyto ponad 3300 artefaktów, w tym monety z arabskimi inskrypcjami, chińską porcelanę i figurki religijne. Szczególnie intrygującym znaleziskiem jest płytka z kości słoniowej z wygrawerowanym złotem skrótem INRI („Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum”). To cenne znaleziska nie tylko z punktu widzenia materialnego, ale i historycznego. Wiele mówi nie tylko o ówczesnym handlu i religii, ale także wymianie kulturowej. Badacze twierdzą, że w rejonie Nosy Boraha mogą znajdować się jeszcze co najmniej cztery inne wraki statków porwanych przez piratów. Zatopione jednostki to swego rodzaju nietknięte kapsuły czasu. Każda z nich może przynieść kolejne odkrycia o złotej erze piractwa i kolonialnej ekspansji europejskich potęg. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Fossa madagaskarska jest największym drapieżnym ssakiem w swoim środowisku. Jej liczebność gwałtownie się zmniejsza
Fossa madagaskarska jest zwinna jak kot, sprawnie porusza się pośród gałęzi, a i pod względem wyglądu przypomina nieco młodą pumę. Należy jednak podkreślić, że mimo pewnych podobieństw do kotowatych nie ma z nimi nic wspólnego. To niezwykłe zwierzę wyewoluowało w szczególnych warunkach, w miejscu o niezwykle wysokim stopniu endemizmu. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem swojego rodzaju, jednak nie można wykluczyć, że za jakiś czas zasili listę gatunków wymarłych.
Spis treści: Jak wygląda fossa madagaskarska? Gdzie żyje fossa madagaskarska? Czym żywi się fossa madagaskarska? Tryb życia fossy madagaskarskiej Rozmnażanie i rozwój Zagrożenia dla fossy madagaskarskiej Trudno wskazać drugie miejsce, w którym nagromadzenie endemicznych gatunków zwierząt byłoby tak duże, jak na Madagaskarze. W warunkach izolacji geograficznej rozwinęło się wiele niezwykłych zwierząt, w tym tak ciekawy gatunek, jak fossa madagaskarska. Środowisko wyspy u wybrzeży Afryki zapewniło temu drapieżnikowi niezwykle dogodne warunki, jednak obecnie Madagaskar nie jest dla niego przyjaznym miejscem. Winny temu jest nie kto inny, jak człowiek. Jak wygląda fossa madagaskarska? Pod względem wyglądu, fossa madagaskarska przypomina trochę pumę, trochę żenetę. Nie jest jednak ani kotowatym, ani wiwerowatym. Reprezentuje rodzinę falanrukowatych, której gatunki nie występują nigdzie poza Madagaskarem. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju Cryptoprocta. W swojej ojczyźnie jest największym ssakiem drapieżnym. Fossa madagaskarska osiąga do 200 cm długości, mierząc od pyska do czubka ogona, który stanowi niemal połowę tej wartości. Należy jednak wspomnieć, że tak duże osobniki nie są zbyt często spotykane. Przeciętny okaz mierzy ok 140 cm. Dymorfizm płciowy nie jest wyraźnie zarysowany. Dojrzały samiec osiąga masę do 8,5 kg. Samice są lżejsze o około kilogram. Tułów fossy jest smukły i dość długi, a nogi – krótkie i umięśnione. Zwierzę ma wyraźnie skrócony, szeroki pysk, co jednoznacznie wskazuje na jego specjalizację pokarmową. Paszcza skrywa od 32 do 36 zębów. Ciało pokryte jest krótkim, ale gęstym futrem. Większość przedstawicieli tego gatunku ma brązowe umaszczenie, przy czym zakres odcieni jest niezwykle szeroki, od jasnobrązowego, po brązowo-czerwony. Dość rzadko spotykane są czarne fossy. Gdzie żyje fossa madagaskarska? Tak jak wspomnieliśmy, fossa madagaskarska jest gatunkiem endemicznym i nie występuje nigdzie poza Madagaskarem. Zwierzę upodobało sobie tereny zalesione. Najlepiej czuje się w wilgotnych lasach tropikalnych, które zapewniają gęsty i zacieniony podszyt. Podczas wędrówek „zahacza” także o inne typy siedlisk, zwłaszcza podczas trwania pory suchej. Tylko nieliczne osobniki pojawiają się na wysokościach powyżej 1500 m n.p.m. Powyżej 2000 m n.p.m. gatunek ten nie występuje. Czym żywi się fossa madagaskarska? Fossa madagaskarska jest aktywnie polującym zoofagiem. Poluje na gryzonie, ptaki, gady i płazy, ale w jej jadłospisie pojawiają się także ssaki. Uzbrojona w niezbyt długie, za to ostre zęby i chowane, zakrzywione pazury, które są doskonale dostosowane do chwytania ofiary, potrafi upolować zdobycz ważącą niewiele mniej, niż wynosi masa jej ciała. Przysmakiem foss są lemury. Żaden inny drapieżny ssak na Madagaskarze nie poluje na te naczelne. Tryb życia fossy madagaskarskiej Fossy madagaskarskie prowadzą samotniczy tryb życia. Są zwierzętami terytorialnymi. Zależnie od dostępności pożywienia i nagromadzenia osobników reprezentujących ten gatunek, dojrzały samiec może zająć obszar o powierzchni do 26 kilometrów kwadratowych, znakując swój areał śladami zapachowymi. Samice zadowalają się dwukrotnie mniejszym terenem, ale, w przeciwieństwie do samców, nie tolerują innych foss na swoim obszarze. Fossa jest aktywna zarówno w dzień, jak i w nocy. Zwierzęta te najczęściej polują o poranku, o zmierzchu i w nocy. Na obszarach, gdzie może napotkać ludzi, przestawia się na aktywność nocną. Gdy nie poluje, chroni się w jaskiniach i opuszczonych kopcach lub dziuplach. Rozmnażanie i rozwój Wraz z nastaniem września, zwierzęta zaczynają łączyć się w pary. Samica w rui wybiera drzewo i zajmuje je. Pod nim gromadzą się samce i zaczynają toczyć zaciekłe boje o względy potencjalnej partnerki. Gdy ta wybierze odpowiedniego partnera, zaczyna z nim kopulować. Czasami trwa to nawet trzy godziny. Ciąża trwa około 10 tygodni. Po tym czasie na świat przychodzi od 2 do 4 młodych. Noworodki są ślepe, bezzębne i całkowicie nieporadne. Oczy otwierają dopiero po 14 dniach. Matka opiekuje się nimi przynajmniej przez rok. Właściwe rozmiary osiągają dopiero po dwóch latach, a dojrzałość płciową – po kolejnych dwóch. Zagrożenia dla fossy madagaskarskiej Tak jak kot czarnołapy, przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) fossa madagaskarska jest klasyfikowana w kategorii VU, co oznacza, że jest zagrożona wyginięciem. Wpływają na to dwa czynniki – stopniowy zanik naturalnych siedlisk i tępienie. Niestety, tylko niewielki fragment obszaru, na którym występują te zwierzęta, podlega ochronie prawnej. Cywilizacja coraz śmielej zapuszcza się do obszarów zalesionych, które podlegają bezlitosnej wycince. W poszukiwaniu pożywienia, fossy coraz częściej muszą zapuszczać się do gospodarstw. Takie osobniki giną z rąk rolników, którzy nierzadko urządzają też „polowania prewencyjne”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na Madagaskarze odkryto siedem nowych gatunków żab, które wydają dźwięki jak ze „Star Treka”
Jak mogą brzmieć żaby? Dla badaczy przeczesujących lasy na Madagaskarze nawoływania płazów przypominają ścieżkę dźwiękową ze „Star Treka”. Naukowcy nazwali siedem nowych gatunków żab na cześć bohaterów kultowego uniwersum science-fiction.
Jedna żaba? Nie, aż osiem Nieznane żaby z Madagaskaru Inspiracje z uniwersum Star Trek Ile gatunków na Ziemi czeka jeszcze na odkrycie? Prawie 90 proc. wszystkich, jakie żyją na naszej planecie, wynika z badań opublikowanych trzynaście lat temu. Policzono wówczas, że naukowcy opisali dotychczas tylko 1,2 mln gatunków. I o ile katalog ptaków czy ssaków jest niemal zamknięty, o tyle w innych grupach żywych organizmów ciągle mamy bardzo dużo niewiadomych. Najmniej znamy przedstawicieli grzybów – tylko 7 proc. wszystkich, jakie istnieją. Nie lepiej jest z mieszkańcami oceanów, z których tylko co dziesiąty trafił pod lupy naukowców. Za to biologom udało się już opisać około połowę płazów. Do listy znanych płazów doszło właśnie kolejnych siedem gatunków. To niezwykłe żaby, które zostały wypatrzone w lasach Madagaskaru. Żaby te zwróciły uwagę badaczy swoimi wyjątkowymi nawoływaniami. Dźwięki, jakie wydają, skojarzyły się naukowcom z ścieżką dźwiękową serialu „Star Trek”. Jedna żaba? Nie, aż osiem Wszystko zaczęło się od gatunku Boophis marojezensis. Te małe żabki o brązowawej barwie żyją w wilgotnych lasach Madagaskaru. Zostały odkryte już w 1994 roku. Jednak z czasem narastały wokół nich wątpliwości. Czy to na pewno jeden gatunek? By odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy zebrali jak najwięcej informacji o różnych napotkanych osobnikach B. marojezensis. Nagrali dźwięki wydawane przez płazy, porównali ich wygląd i DNA. Wniosek okazał się zaskakujący. To, co uznano za jeden gatunek, to w rzeczywistości aż osiem różnych gatunków żab nadrzewnych. Co ciekawe, nie da się tego stwierdzić, oceniając wygląd zewnętrzny żab. Wszystkie są do siebie fizycznie bardzo podobne. Jednak porównanie DNA żab potwierdziło, że mamy do czynienia z różnymi gatunkami. Także ich nawoływania znacząco się różnią. Piszczące, wysokie gwizdy mają inną wysokość i czas trwania. Nieznane żaby z Madagaskaru – Nawoływania żaby mocno przypominają ikoniczne futurystyczne efekty dźwiękowe z franczyzy [„Star Trek” – przyp red.] – powiedział „New Scientistowi” Mark D. Scherz z muzeum historii naturalnej przy Uniwersytecie Kopenhaskim. Naukowiec jest starszym autorem artykułu o nowych płazach opublikowane w czasopiśmie „Vertebrate Zoology”. Odkryte żaby, należące do rodzaju Boophis, żyją nad strumieniami. W ich środowisku jest zazwyczaj bardzo głośno. Samce używają dźwięków, by jak najlepiej się zaprezentować i przywabić samice. Jednak by to się udało, nie mogą dać się zagłuszyć przez otaczający je hałas. Dlatego ich nawoływania wyewoluowały tak, by wysokie dźwięki przebijały się przez plusk płynącej wody i szum otoczenia. Inspiracje z uniwersum Star Trek Naukowcom skojarzyły się one z udźwiękowieniem „Star Treka”. I poszli na całość. Jeden z gatunków nazwali Boophis kirki na cześć kapitana Jamesa T. Kirka. Pozostałe żaby dostały nazwy od innych bohaterów uniwersum – Jean-Luca Picarda, Benjamina Sisko, Kathryn Janeway, Jonathana Archera, Michael Burnham i Christophera Pike’a. – Chcieliśmy uhonorować kapitanów, którzy prowadzą swoje zespoły w misjach eksploracyjnych i badawczych – opowiada Scherz. – Może to również służyć jako przypomnienie, jak wiele odkryć czeka jeszcze na nas na Ziemi, zanim zwrócimy wzrok ku gwiazdom – dodaje badacz. Jest to prawdą szczególnie dla Madagaskaru. Ta wyspa, mniej więcej wielkości Francji, słynie z bioróżnorodności. Jest m.in. domem dla około 9 proc. wszystkich gatunków żab na świecie. Jak mówi prof. Andolalao Rakotoarison z Université d’Itasy na Madagaskarze, współautorka najnowszej pracy, kilkaset z nich ciągle czeka na opisanie. – Zaledwie musnęliśmy powierzchnię tego, co mają do zaoferowania lasy deszczowe Madagaskaru. Za każdym razem, gdy wchodzimy do lasu, znajdujemy nowe gatunki – dodaje Rakotoarison. Tylko w ciągu ostatnich dziesięciu lat naukowczyni wraz z zespołem opisała około 100 nowych gatunków z wyspy. Źródła: phys.org, New Scientist, National Geographic, Conversation, Vertebrate Zoology. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tajemnicze struktury na Madagaskarze. Naukowcy odkryli, kto mógł je stworzyć
Naukowcy ze Szwajcarii uważają, że enigmatyczne konstrukcje na Madagaskarze nie zostały wykute przez lokalną społeczność. Według badaczy architektami byli wyznawcy zaratusztrianizmu, którzy przybyli z Iranu.
Spis treści: Tajemnicze struktury na Madagaskarze Zaratusztrianie na afrykańskiej wyspie Badania w trudno dostępnym terenie Co zaratusztrianie robili na Madagaskarze? Stanowisko archeologiczne Teniky w południowym Madagaskarze od lat intrygowało badaczy z całego świata. Miejsce to znajduje się w Parku Narodowym Isalo. O jego istnieniu dowiedzieliśmy się ponad 100 lat temu dzięki dwóm francuskim badaczom: Alfredzie i Guillaume Grandidierom w latach 40. XX wieku. Tajemnicze struktury na Madagaskarze Ponad 1000 lat temu ktoś wykuł w skałach enigmatyczne tarasy, a także wgłębienia i otwory, które przypominały znajdujące się obok siebie okna. Konstrukcje te nie przypominają żadnych obiektów architektonicznych zarówno na wyspie, jak i w tym regionie Afryki. Początkowo uważano, że Teniky zostało zbudowane przez portugalskich żeglarzy-rozbitków, którzy przemierzali wyspę w nadziei na znalezienie jakiegokolwiek portu. Jednak dwadzieścia lat po odkryciu znaleziono tam chińskie naczynia z XVI wieku. Od tego czasu naukowcy próbują rozwikłać tę archeologiczną zagadkę. Jednak dopiero najnowsze badania zespołu naukowców ze Szwajcarii i Madagaskaru rzucają światło na tę tajemnicę. Praca pod kierunkiem prof. Guido Schreursa z Uniwersytetu w Bernie ukazała się niedawno na łamach czasopisma naukowego „Azania: Archeological Research in Africa”. Uczeni sugerują w artykule, ze struktury mogła zbudować ponad 1000 lat temu społeczność związana z religią zaratusztriańską. Zaratusztrianie na afrykańskiej wyspie To jedna z najstarszych monoteistycznych religii świata, która powstała ok. 1500–1000 r. p.n.e. Wywodzi się od proroka Zaratusztry, który pochodził ze starożytnej Persji. Wyznanie to opiera się na dualistycznym spojrzeniu na świat, gdzie głównymi siłami są dobro i zło. Była to religia ludów, które posługiwały się językami irańskimi i przybyły z Azji Środkowej ok. 1000 p.n.e., osiedlając się na Płaskowyżu Irańskim. Teniky, choć położone jest z dala od wybrzeża, było częścią dalekosiężnych sieci handlowych, co mają potwierdzać artefakty ceramiczne pochodzące z Chin i Azji Południowo-Wschodniej. Przedmioty, które odnaleziono na terenie stanowiska archeologicznego są datowane na ok. XI–XIV wiek. – Obecność importowanej ceramiki wskazuje, że mieszkańcy Teniky uczestniczyli w sieciach handlowych Oceanu Indyjskiego w czasach średniowiecza, pomimo że byli ponad 200 km od najbliższego wybrzeża – napisali badacze. – Najbliższe podobieństwa stylistyczne do zagadkowej wykutej w skale architektury w Teniky można znaleźć we współczesnym Iranie. Szczególnie w regionie Fars, gdzie wykute w skale nisze datowane na pierwsze tysiąclecie n.e. zostały przypisane społecznościom zaratusztriańskim – dodali uczeni. Naukowcy uważają, że enigmatyczna struktura architektoniczna była swego rodzaju nekropolią, którą stworzyli osadnicy pochodzenia najprawdopodobniej irańskiego. Badania w trudno dostępnym terenie Przełom w badaniach nastąpił w 2019 roku. Wówczas dzięki zdjęciom satelitarnym naukowcy zdali sobie sprawę ze skali Teniky. Prof. Schreurs postanowił wyruszyć na ekspedycję badawczą, podczas której badacze przeprowadzili serię wykopalisk w miejscu, do którego dostać się nie jest przecież łatwo. W ciągu kilka lat odnaleźli dziesiątki kamiennych nisz wykutych w zboczach klifu. Niektóre z nich miały okrągłe wgłębienia, a naukowcy uważają, że niegdyś mogły być do okna, które miały drewniane zamknięcia. Datowanie radiowęglowe wykazało, że kamienne struktury były zamieszkiwane w od X do XII wieku. – Gdy przeglądaliśmy literaturę pod kątem powiązań Madagaskaru z innymi kulturami, uderzyła mnie wzmianka o wykutych w skale niszach o różnych kształtach i rozmiarach w wielu regionach Iranu, w tym właśnie regionie Fars. Znalazłem zdjęcia tych nisz w kilku publikacjach i były tam nisze z wgłębieniami – tak jak w Teniky – wskazujące, że pierwotnie były prawdopodobnie zamknięte drewnianą lub kamienną płytą – wyjaśnia prof. Schreurs. Co zaratusztrianie robili na Madagaskarze? Problematyczny z punktu widzenia badawczego był brak jakichkolwiek szczątków ludzkich w strukturach. Naukowcy podejrzewają jednak, że po pierwsze wiele z nich mogło ulec rozkładowi, a po drugie istnieje możliwość, że po wielu latach tubylcy, a w szczególności społeczność Bara, zabrali te kości np. w celach magicznych. – Większość archeologów kojarzy nisze w Iranie z zaratusztriańskimi obrzędami pogrzebowymi. Jednocześnie z pierwotnych źródeł historycznych wiemy, że region przybrzeżny Iranu (np. miasto portowe Siraf) był zaangażowany w handel morski od czasów Sasanidów, a statki z Siraf pływały po oceanach aż do Chin i Afryki Wschodniej – tłumaczy badacz. – Ten handel odbywał się w momencie, gdy Arabowie podbili Persję w VII wieku i narzucili państwu islam. Jednak z pierwotnych źródeł historycznych wiadomo również, że przez długi czas, prawdopodobnie do X wieku, w irańskich miastach portowych współistniały różne religie, takie jak zaratusztrianizm, judaizm i chrześcijaństwo – dodaje. Aby potwierdzić tę hipotezę i odpowiedzieć na ważne pytania, potrzebne są dalsze badania archeologiczne. – Musimy się zastanowić, gdzie i kiedy ci osadnicy po raz pierwszy przybyli na wybrzeże Madagaskaru. A także, dlaczego i kiedy przenieśli się w głąb lądu – twierdzi prof. Schreurs. Uczony ma nadzieję, że przyszłe badania wyjaśnią również, jak zaratusztrianie żyli na Madagaskarze i jak wchodzili w interakcje z innymi ludami, które żyły na wyspie. Źródło: PhysOrg. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na Madagaskarze odkryto wyjątkowe malowidła naskalne. Rzucają światło na historię wyspy
Sztuka naskalna odkryta w jaskini Andriamamelo na Madagaskarze może wskazywać na powiązania ze starożytnym Egiptem i Borneo. Naukowcy twierdzą, że badania rzucają nowe światło na historię tej wyspy i zamieszkujących nią ludzi.
W tym artykule: Nowe badania rzucają światło na historię Madagaskaru Malowidła z jaskini Andriamamelo Wpływy z Borneo i starożytnego Egiptu Sztuka jaskiniowa może mieć ponad 2000 lat Prawdopodobnie najstarsze źródła pisane o Madagaskarze pochodzą z I wieku. Z kolei najwcześniejsze ślady obecności człowieka na tej afrykańskiej wyspie pochodzą z epoki żelaza. Od dawna podejrzewano, że ludność, język i kultura Madagaskaru może mieć korzenie na Borneo, wyspie w południowo-wschodniej Azji, a Malgasze ulegali wpływom z kontynentalnej Afryki Wschodniej. Nowe badania rzucają światło na historię Madagaskaru Najnowsze badania, które ukazały się właśnie na łamach czasopisma naukowego „The Journal of Island and Coastal Archaeology”, mogą potwierdzać te przypuszczenia. Międzynarodowy zespół składał się z naukowców z Madagaskaru, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Australii. Nadzorowany był przez Davida A. Burneya, profesora paleobiologii z Uniwersytetu Hawajskiego. Autorzy podkreślają, że to, kim byli pierwsi Malgasze i kiedy przybyli na Madagaskar od pozostawało tajemnicą. Zespół w 2013 roku badał stanowisko archeologiczne w jaskini Andriamamelo w pobliżu wioski Anahidrano. – Nasz zespół spędził kilka dni, rejestrując znalezione tam malowidła oraz badając i mapując całą jaskinię. Jednak przeszukanie odpowiedniej literatury i archiwów muzealnych, aby potwierdzić wyjątkowość i znaczenie tego, co znaleźliśmy, zajęło kilka lat – przyznał prof. Burney na łamach czasopisma „The Conversation”. Malowidła z jaskini Andriamamelo Chodzi o wyjątkowe pod względem stylistycznym ryty skalne i malowidła, które znajdowały się w jaskini. To kilka grup obrazów, które obejmują naturalistyczne sceny z przedstawieniami antropomorficznymi, zoomorficznymi i teriantropijnymi (w mitologii – zdolność człowieka do przemiany w zwierzę). Ciekawostki o Afryce – 50 niesamowitych faktów. Sprawdź! Ciekawych informacji na temat Afryki nie można ograniczać wyłącznie do dzikiej fauny i flory. Drugi pod względem wielkości kontynent skrywa znacznie więcej intrygujących tajemnic. Jakich? P... – Te skomplikowane obrazy nie są podobne do żadnych symboli znanych z Madagaskaru – podkreślił zespół w artykule naukowym. – To pierwsza prawdziwie malarska sztuka na wyspie, przedstawiająca malowidła natury wraz z postaciami ludzkimi i zwierzęcymi – zauważył prof. Burney. Wpływy z Borneo i starożytnego Egiptu Naukowcy twierdzą, że podczas analizy malowideł naskalnych odnaleźli wzór, który przypomina sztukę znaną z Borneo. – Jeden typ figury w kształcie litery M wystąpił 16 razy w całej jaskini. Nie znaleźliśmy takiego przedstawienia w żadnej innej sztuce naskalnej wokół Oceanu Indyjskiego, z wyjątkiem rzadkiego stanowiska na Borneo, które prawdopodobnie powstało około 2000 lat temu – napisali autorzy. – Typ odpowiada także jednemu charakterystycznemu znakowi występującemu w alfabecie amharskim w Etiopii. Z kolei jeden obraz zawiera znaki arabskie lub alfabet Sorabe – twierdzą badacze. Prof. Burney zauważył, że odkryte malowidła dostarczają wskazówek dotyczących powiązań kulturowych. Przedstawione sceny w niektórych obrazach nawiązywały bezpośrednio do egipskich motywów religijnych z okresu ptolemejskiego (300–30 p.n.e.). – Po drugie, odkryliśmy powiązania ze światem etiopskim i afroarabskim. Po trzecie, dominująca symbolika i motywy przywoływały liczący dwa tysiące lat styl sztuki jaskiniowej z Borneo – zwraca uwagę prof. Burney. Sztuka jaskiniowa może mieć ponad 2000 lat – Wszystkie te możliwe powiązania przypominają nam, że lud, język i kultura Madagaskaru są same w sobie synkretyczne, łącząc wpływy afrykańskie i azjatyckie, tworząc wyjątkowy naród Madagaskaru – wyjaśnia naukowiec. – Chociaż nasze odkrycia mają charakter spekulacyjny, wszelkie informacje, które można uzyskać na podstawie dowodów z jaskini Andriamamelo, są bardzo interesujące dla rekonstrukcji wczesnej historii Madagaskaru – dodaje. Zespół przyznał, że trudno dokładnie określić, kiedy powstały rysunki. Czarny pigment wykorzystany w malowidłach został wykonany z ciemnych minerałów nieorganicznych z dodatkiem jedynie niewielkiego składnika węgla drzewnego, którego można było użyć do datowania radiowęglowego. Badacze podejrzewają jednak, że sztuka może mieć ponad 2000 lat – Sięga czasów Kleopatry lub wcześniejszych. Jeśli tak, jest to informacja niezwykła i przydatna, ponieważ może dostarczyć dowodów na to, kto i kiedy skolonizował Madagaskar – uważa prof. Burney. Co ciekawe, na malowidłach zidentyfikowano również co najmniej trzy wymarłe zwierzęta Madagaskaru. To Palaeopropithecidae z rodziny lemurowatych, mamutak, zwany również ptakiem-słoniem, a także żółw gigant. Źródło: The Conversation, The Journal of Island and Coastal Archaeology. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Największa wyspa Afryki. Jak powstał raj dla miłośników natury i podróżników?
Madagaskar to największa wyspa Afryki, a zarazem czwarta co do wielkości na świecie. Potrafi zachwycić nie tylko malowniczymi krajobrazami, ale także niezwykłą florą i fauną. Nic więc dziwnego, że rocznie przyciąga rzesze turystów z całego globu.
W tym artykule: Podróż na Madagaskar Co warto zobaczyć na Madagaskarze? Atrakcje Madagaskaru Jak wygląda Madagaskar? Fauna i flora Madagaskaru Wanilia z Madagaskaru Arkady Fiedler, czyli życie na Madagaskarze Miliony lat temu Madagaskar, czyli największa wyspa Afryki, oderwał się od Czarnego Lądu. Stał się wówczas czwartą pod względem wielkości wyspą świata. W zupełnej izolacji od kontynentu zaczęły się wykształcać niezwykłe gatunki roślin i zwierząt. Tak powstał raj dla miłośników natury i podróżników. Podróż na Madagaskar Krokodyle powoli wychodzą na brzeg. Zwabione miską rozlanej krwi zebu, czekają na kolejne kąski jeszcze gorącego mięsa. – To nasi przodkowie – opowiada jeden ze starców, wskazując na przerażające gady. – Niegdyś odmówili znużonemu wędrowcowi wody, a on okazał się czarownikiem i zmienił ich w krokodyle. Niektóre bestie mają po 5 m. I taki właśnie dystans nas dzieli. Trochę przestraszony robię krok w tył. Jeżeli olbrzym zechce zaatakować, nie mamy żadnych szans. Wieśniacy nic sobie jednak nie robią z bliskiego sąsiedztwa gadów. Zbici w ciasną grupę siedzą na ziemi, intonując kolejne pieśni. Jestem na północy Madagaskaru, na brzegu świętego dla Malgaszy jeziora Antanavo. Przyjechałem tu zaledwie godzinę wcześniej, zachęcony opowieścią o niezwykłych rytuałach mieszkańców pobliskiej wsi Anivorano. – Witaj, vazaho (z malg. biały człowieku). Zdejmij buty i wejdź – starszyzna wioski zaprasza na ogrodzony niskim murem teren obrzędu. Pod drzewem, na samym brzegu jeziora, stoi spętany byk. Przez chwilę pojawia się w mojej głowie myśl: a może krokodyle mają go rozszarpać na naszych oczach? Zebu, bo tak nazywa się tu bydło, ma dla Malgaszy wartość szczególną. Największy półwysep Afryki od zawsze był na celowniku światowych mocarstw. Gdzie właściwie się znajduje? Jaki jest największy półwysep Afryki? To pytanie, które z pewnością nieraz padło na lekcji geografii, a także w popularnych teleturniejach. Dzisiaj rozwiejemy wszelkie wątpliwości w tym t... Liczba posiadanych byków świadczy o bogactwie gospodarza. Zebu to pożywienie i siła pociągowa, ale także ofiara składana przodkom przy każdej ważnej okazji. W niektórych plemionach po śmierci znaczniejszego członka społeczności do dziś zabijane są wszystkie jego zebu, a ich czaszki składane na grobowcu. „Nasz” byk rozstaje się z życiem. Jednak to nie krokodyle, a ostry nóż rozpruwa mu gardło. Wieśniacy wprawnym ruchem ćwiartują zwierzę i kilkadziesiąt kilogramów mięsa znika w paszczach krokodyli. Odarta ze skóry czaszka zebu zostaje wbita na słup stojący na środku otoczonego palisadą ołtarza. Obok leżą dziesiątki zbielałych kości poprzednich ofiar. Nasycone krokodyle wracają do jeziora. Jaskrawozielony gekon przemyka po ofiarnym słupie. Ludzie rozchodzą się dosyć szybko, a my – nieco zszokowani, lecz zdecydowani nie opuścić żadnej sceny „spektaklu” – zostajemy na placu sami. Gdy jesteśmy pewni, że to koniec, wychodzimy. Okazuje się, że moje zostawione przed wejściem buty sportowe mają już innego właściciela. Rozgrzany piach parzy bose stopy, a ja rozglądam się za winowajcą. Za późno, wszyscy dawno zniknęli w glinianych domkach. Co warto zobaczyć na Madagaskarze? Marzyłem o tej podróży od dawna. Z grupą moich przyjaciół, alpinistów i eksplorerów, spotkaliśmy się na lotnisku w Paryżu. Po 10 godzinach samolot wylądował w stolicy kraju, Antananarywie. W XVII w. założył ją Andrianjaka, król plemienia Merina. Na jednym ze wzgórz wybudował fortecę, do której ochrony ściągnął najlepsze oddziały, liczące tysiąc wojowników. Od nich pochodzi nazwa Antananarivo, co oznacza „Miasto Tysiąca”. Miejscowi skracają jednak nazwę i mówią o stolicy Tana (miasto). Klimatyczne uliczki na wzgórzach, targowiska, muzeum oraz królewski pałac, czyli rova, przyciągają naszą uwagę. To stąd rządzili królowie ludu Merina na długo przed przybyciem francuskich kolonizatorów. W 1995 r. pałac strawił pożar, ale do dziś miejsce częściowo odrestaurowano i znów można oglądać rzeźby i komnaty dawnych władców. Z pałacu rozciąga się piękny widok na miasto. To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze? Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami. Otoczona polami ryżowymi Tana leży na wysokości około 1 400 m n.p.m. Taka lokalizacja zapewnia jej przyjemny jak na tropiki klimat. Niestety, nie ma tu zbyt wiele do oglądania, poza tym spaliny i niekończące się korki w centrum skutecznie zniechęcają do przechadzek. Przed nami zaledwie miesiąc podróży, plan jest więc napięty. W Tanie załatwiamy formalności i kupujemy kolejny bilet na samolot, do leżącego na północy Diego Suarez czy raczej Antsiranany. Choć oficjalnie wszystkie miasta mają malgaskie nazwy, ich francuskie kolonialne odpowiedniki wciąż są używane. W Diego i dawnych nadmorskich kurortach nie ma ekskluzywnych plaż ani ładnych zabudowań. Jedni zrzucają to na biedę, inni na cyklony – zmorę tego wybrzeża. Najsmutniejszym przykładem ich niszczącej siły są okolice rybackiej wioski Ramana, leżącej godzinę drogi na północ od miasta. Z dawnych osiedli bungalowów pozostały zardzewiałe konstrukcje i fruwające dachy z blachy falistej, zaś na plaży – kikuty palm. Z wyboistej drogi do Ramany możemy podziwiać wystającą z morza skalistą wyspę zwaną Głową Cukru. Odbywają się tam malgaskie obrzędy, a biali mają zakaz wstępu. Nieco dalej, w przyjemnym hoteliku King’s Lodge, przystajemy na zimnego drinka, a później wspinamy się na skaliste wzgórza Montagne des Français. Maurycy Beniowski. Polski cesarz Madagaskaru Beniowski był niezwykle barwną postacią. Nawet jeżeli podkoloryzował swoje pamiętniki, zdołał poruszyć wyobraźnię całej Europy Droga do fortu prowadzi przez porośnięte tropikalnym lasem kaniony, gdzie napotykamy lemury. Przysiadamy na kamieniach, a stadko schodzi z drzew i coraz śmielej poczyna sobie z odłożonymi na skale plecakami. W końcu najbardziej wścibski osobnik dobiera się do schowanych w nich bananów. Idziemy dalej – przez piaszczyste tereny porzuconych po 1960 r. francuskich fortyfikacji, gdzie widać pozostawione armaty (niektóre mają 10 m długości!), docieramy do Zatoki Wydm – idealnej do wylegiwania się pustej, idyllicznej plaży. Po każdej z wycieczek wracamy do Diego Suarez, bo poza dogodną lokalizacją ma ono kilka dodatkowych zalet. W centrum miasta jest pełno hoteli, więc nocleg nie stanowi problemu. Na głównej ulicy, Rue de Colbert, bez trudu znajdujemy kilka dobrych restauracyjek. Raczymy się w nich owocami morza, a gdy już mamy dość miejscowych specjałów, przenosimy się do dyskoteki w hotelu Belle Vue. Czujemy się tam jednak trochę nieswojo. Przy barze i na parkiecie pląsa ze 100 pięknych dziewczyn. Jedyni mężczyźni w lokalu to siedmiu Europejczyków w średnim wieku. Każdy otoczony wiankiem flirtujących panien. To nie przypadek. Dziewczyny chcą zaprzyjaźnić się z białym, spędzić wspólną noc... Ważne, by rozkwitło między nimi uczucie, i to szybko, bo wiadomo, że vazaha za chwilę wraca do swego kraju. Przed odlotem następuje wymiana adresów i deklaracja gorącej przyjaźni. Po kilku miesiącach vazaha otrzymuje list albo telefon od przyjaciółki z Czerwonej Wyspy. Dziewczyna ma problemy rodzinne lub spodziewa się dziecka i w imię przyjaźni prosi o przelew gotówki za pomocą Western Union. Na ogół pieniądze przychodzą. Tyle, że piękna Malgaszka ma jeszcze ze 30 takich przyjaciół i w ten sposób utrzymuje całą swoją rodzinę. Atrakcje Madagaskaru Czas zasmakować ciepłych wód Oceanu Indyjskiego, Kanału Mozambickiego, raf koralowych. Na tradycyjnej łodzi suniemy w kierunku archipelagu Nosy Hara. Fale zalewają pokład. Załogę stanowi dwóch malgaskich „marynarzy” – jeden wypatruje mielizn, drugi naciąga żagiel. Wokół szmaragdowe morze. W oddali widzimy poławiaczy alg, którzy na tratwach transportują kolorowy składnik przyszłych kosmetyków. Na horyzoncie widać kilka wysepek. – Nie pokazujcie ich palcem, a jeśli już, to zginajcie go wpół – Ma-thieu Delacroix, nasz przewodnik i „kapitan” stateczku, objaśnia miejscowy savoir-vivre. – Malgasze mogliby poczuć się urażeni. To są święte wyspy, miejsce pochówku ich królów. Mathieu jest pierwszym białym, który otrzymał pozwolenie na odwiedzenie wysepek Andantsara i Anjombovola. Ten 35-letni eksplorer z Paryża przeniósł się ponad 10 lat temu na Madagaskar i założył agencję turystyki przygodowej. – Początkowo było ciężko. Ludzie z nadbrzeżnych wiosek nie chcieli nas zaakceptować, aż do czasu gdy podczas tradycyjnej ceremonii dostałem królewską autoryzację. Aby swobodnie działać na rajskich wysepkach, Mathieu nauczył się malgaskiego, zamieszkał we wsi i zaprzyjaźnił z królem wioski – głową rodu, mistrzem tradycyjnych ceremonii. Zgodnie z jego życzeniem wybudował w wiosce szkołę i zatrudnił jej mieszkańców do prac w swojej agencji. Już prawie dopływamy. Poczujecie się jak rozbitkowie na bezludnej wyspie – reklamuje swe odkrycie Mathieu. Na skalistej Andantsarze zaaranżował prymitywny obóz. Nie ma tu źródła wody pitnej – kilka baniaków przywieźliśmy ze sobą. Przez najbliższe dni delektujemy się białym piaskiem, podwodnymi polowaniami z kuszą, a przede wszystkim wspinamy się na okoliczne skały. Sklepienia grot osłonięte ściankami z bambusa są naszym domem. To miejsce niesamowite: ścieżki wyłożone koralowcami, umywalka z wielkich muszli, palenisko i zakryta dachem z liści palmowych „jadalnia”. Wszystko z naturalnych materiałów, ozdobione muszelkami i rozgwiazdami. Sąsiednia Anjombovola jest większa, ale Mathieu odwiedza ją z turystami niechętnie. Spacer między pełnymi tropikalnych kwiatów kanionami przebiega pod czujnym okiem naszego sternika, Nono. Po zaledwie 4 godzinach Mathieu stanowczo zaprasza do łodzi. Odpływamy. – Anjombovola jest fady – Mathieu usprawiedliwia tę nieco przykrótką wizytę. – Na wzgórzu znajduje się królewski cmentarz ludu Anjoate, nie powinniście tam chodzić. Fady można przyrównać do tabu – to system nakazów i wierzeń związanych zwykle z kultem przodków. W różnych rejonach wyspy fady przybiera różne formy, może dotyczyć pojedynczej osoby, rodziny, wioski lub całego plemienia. W jednej wiosce nie można np. gwizdać, w innej jeść wieprzowiny, ale grobowce są fady na całym Madagaskarze. Madagaskar traci bioróżnorodność. Odbudowa przyrody na wyspie potrwa miliony lat Madagaskar to tzw. hotspot różnorodności biologicznej. Wyspa ​​ma dużą populację gatunków, których nie można znaleźć nigdzie indziej. Przyszłość przyrody Madagaskaru nie maluje si... Wracamy na Andantsarę. W ciasnej jaskinie Odile i Marie – urocze Malgaszki – uwijają się nad paleniskiem. Kolorowe ryby, które sami złowiliśmy podczas dzisiejszego polowania z kuszą, idą na ruszt. Elegancka Odile każdego ranka nakłada na twarz żółtą maskę. Roztarta kora drzewa masoanjoany pielęgnuje cerę i chroni skórę przed słońcem. Najpiękniejsze są wieczory. Rozciągnięty na bambusowych matach, oświetlam latarką piasek na plaży. Setki krabów pustelników z odwłokami ukrytymi w muszlach wyszło na żer. Zahipnotyzowany szumem morza, liczę gwiazdy. Odile przynosi kubek rumu z bananami. Gdybym nie widział, jak na szczycie turni Mathieu odbiera maile, naprawdę uwierzyłbym, że jesteśmy rozbitkami. Jak wygląda Madagaskar? Przychodzi czas powrotu na stały ląd. Wynajmujemy taxi-brousse („taksówka buszowa”), wszechobecne renault 4 („quatrelle”). Nie ma wiele wspólnego z autem terenowym, ale przy odpowiedniej determinacji szofera pokona prawie każdą przeszkodę. Renówka wiezie nas do Parku Narodowego Montagne d’Ambre (40 km od Diego), do wzgórz porośniętych lasem deszczowym. Florent, nasz przewodnik, prowadzi nas przez las otaczający wygasły wulkan. Zmierzamy do wodospadu. Po stromym zboczu trochę schodzimy, trochę zsuwamy się w kierunku gęstwiny bananowców. Kilkunastometrowy wodospad nie robiłby może szczególnego wrażenia, gdyby nie kipiące wokół życie. Obok, na gałęzi, ląduje mieniący się barwami zimorodek czarnodzioby, do wodopoju podkrada się mangusta. Mijamy 10-metrowe paprocie drzewiaste i pielgrzany z wachlarzowatymi liśćmi. Florent opowiada, że w awaryjnych sytuacjach liście te mogą być źródłem wody pitnej. W szerokich pochewkach ogonków gromadzi się woda, z której może skorzystać spragniony podróżnik, dlatego pielgrzany nazywa się też „drzewami podróżnika”. Tyle że... rosną w strefie lasów deszczowych, gdzie raczej nie brak wody wędrowcom. Inne rośliny magazynujące wodę to baobaby – drzewa charakterystyczne dla suchych terenów. Na Madagaskarze, w jego zachodniej części, rośnie aż 7 ich gatunków, z czego 6 jest endemicznych. Legenda mówi, że diabeł posadził je do góry korzeniami, aby mieć w piekle zielono. – Załóżcie kaptury – przewodnik troszczy się o nas, wskazując to, czego nasze oczy nie potrafią dostrzec. – Z tych drzew spadają pijawki. Te malutkie stworzenia są utrapieniem podczas wypraw w lasy deszczowe, bo wchodzą nawet pod skarpety, a rany po nich nie chcą się goić. Szybko wykonujemy więc polecenie. Nagle Florent pochyla się, rozgarnia ściółkę i pokazuje nam brązowego gada. – Oto jeden z najmniejszych kameleonów na świecie. To Brookesia minima. Dorosły osobnik ma zaledwie kilka centymetrów – przy największych gatunkach kameleonów, które osiągają 60 cm długości, wygląda naprawdę niepozornie. Fauna i flora Madagaskaru Idziemy dalej, nad głowami przeskakują lemury, które żyją tylko na Madagaskarze i pobliskich Komorach. Wiele spośród niemal 60 rozpoznanych gatunków i podgatunków jest zagrożonych wyginięciem. Największy z nich, indri, osiąga do 60 cm wzrostu, a najmniejszy, lemurek myszaty, ma rozmiary dużej myszy z wielkimi oczami. Inny ciekawy lemur to aktywny nocą palczak zwany aj-aj. Dla wielu Malgaszy jest fady – wierzą, że przynosi nieszczęście. – Jest nieuchwytny, ostatnio widziałem go 10 lat temu – Florent pozbawia nas złudzeń co do szans zobaczenia aj-aj. – Jego środkowy palec u ręki jest prawie dwa razy dłuższy niż inne. W Europie powiedzielibyście, że pokazuje brzydki gest, ale on używa tego palca do grzebania w dziuplach i pęknięciach drzew. Wyciąga nim larwy owadów. Ponad 100 km na południe od Diego Suarez zaczynają się tereny Rezerwatu Specjalnego Ankarana. Ten typowy dla Madagaskaru wapienny masyw to kraina jaskiń i głębokich kanionów zamieszkanych przez krokodyle. Przechadzając się po skalistych szczytach tsingy, czuję się jak fakir. Ostre jak brzytwa skalne ostrza wrzynają się w podeszwy butów. Na moment tracę równowagę i ledwie podpieram się ręką, z palców już leci krew. Tsingy w języku malgaskim znaczy „huczeć”, bo po uderzeniu skała wydaje głuchy dźwięk. Rośliny w Afryce – jaka roślinność występuje w Afryce? Jakie gatunki spotkamy na Czarnym Lądzie? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze rośliny w Afryce. Wędrując w buszu, natrafiamy na wyschnięte koryto rzeki, które wyprowadza nas bezpośrednio na krawędź przepaści. Ogromny otwór w ziemi jakby połknął okresową rzekę. Nasz przewodnik zapewnia, że w porze deszczowej woda płynie 30-kilometrowym tunelem, by zakończyć swój bieg bezpośrednio w oceanie. Teraz jest sucho i jeśli tylko mamy odpowiedni sprzęt, możemy tam wejść. Przypominam sobie, że całkiem niedawno w okolicznych grotach naukowcy odkryli niezwykłą odmianę ślepego krokodyla, więc wolimy nie ryzykować. Wchodzimy za to do groty prawie stumetrowej wysokości znajdującej się bliżej wschodniej części parku. Drogę oświetlamy sobie latarkami czołowymi. Niestety, ich światło nie dociera do sklepienia. Jedynie dzięki serii „strzałów” z mojej lampy błyskowej widzimy, że całe jest pokryte brunatną sierścią tysięcy nietoperzy. Rozstawiamy namiot. Oczywiście rezygnujemy z tropiku, bo przy temperaturze 30 st. C już moskitiera nad głową ogranicza oddech. Noc. Puszcza pulsuje. Szmery, nawoływania, piski. Trwa polowanie. Wychodzę z namiotu. Trącam jakąś gałązkę i na ramieniu ląduje mi miniaturowy kameleon. Kilka ciekawskich lemurów zasiada na gałęziach dookoła nas, jakby zapominając o celu swej nocnej wyprawy. Zwierzęta Afryki – w Etiopii żyła wydra wielkości lwa. Czym się żywiła? Jak wyglądały zwierzęta Afryki miliony lat temu? Niektóre, tak jak wydra wielkości lwa, zaskakują rozmiarami. Naukowców fascynuje też dieta nowo opisanego gatunku. Ponownie lądujemy w Tanie i tym razem terenowym wozem wyruszamy w góry na południu wyspy. Po drodze odwiedzamy Park Narodowy Ranomafana („Gorąca Woda”) blisko sławnego z gorących źródeł miasteczka o tej samej nazwie. Robimy przystanek w drugim co do wielkości mieście wyspy – Fianarantsoa, którego nazwę Malgasze skracają do „Fiana”. W górskich wioskach nie ma sklepów, więc na targu we Fianie zaopatrujemy się w ryż, ziemniaki, makaron i warzywa. W okolicach tego miasta znajdują się plantacje herbaty i winnice. Z Fiany na wschodnie wybrzeże, do Manakary, jeździ jedyny pasażerski pociąg na wyspie. Tory wiją się w górzystym terenie, przebiegają nad wodospadami i rzekami, chowają się w licznych tunelach, wreszcie kierują ku wybrzeżu Oceanu Indyjskiego. W wagonie 2. klasy, na którą decyduje się niewielu turystów, można się zapoznać z ludźmi z plemienia Betsileo – specjalistami od uprawy ryżu – i hodowcami bydła z plemienia Bara. O koło 46 km za miasteczkiem Ambalavao wjeżdżamy do Parku Narodowego Andringitra – najbardziej spektakularnego masywu górskiego na wyspie. W położonych wysoko dolinach znajdujemy widowiskowe wodospady i oderwane od świata wioseczki. To jedyne miejsce na Madagaskarze, gdzie temperatura spada czasami poniżej zera. Andingitra jest prawdziwym rajem dla trekkersów. Dość łatwy szlak prowadzi na drugi najwyższy szczyt Madagaskaru – Boby (malgaska nazwa Imarivolanitra, 2 658 m n.p.m.), ale prawdziwą atrakcją tego miejsca są ogromne granitowe monolity. Masyw Tsaranoro („Piękna Dziewczyna”) wysokości 800 m, to jedno z największych wyzwań alpinizmu. Został odkryty przez wspinaczy dopiero 12 lat temu. Nieodwiedzana, trudno dostępna dolina szybko zyskała status atrakcji turystycznej – pod Tsaranoro pielgrzymuje dziś coraz więcej podróżników. Powstał tam luksusowy kemping Camp Catta. Pod kilkoma ścianami masywu znajdują się stare grobowce przodków. Uznawane za fady, są miejscem budzącym strach. Miejscowi od czasu do czasu pracują dla alpinistów jako tragarze, ale żaden nie pójdzie w góry po zmroku. Boją się duchów. Po stromym zboczu wspinamy się pod ścianę zwaną Mitsinjoarivo. Wbudowane pod skałą grobowce obłożone są czaszkami zebu. Wokół leżą dziesiątki starych noszy, na których transportowano ciała zmarłych. Z kultem przodków jest związany szokujący dla Europejczyka zwyczaj biesiadowania ze zmarłymi. W niektórych plemionach (np. Merina i Betsileo – tam nosi nazwę famadihana) zmarli są co kilka lat wyjmowani z grobu i owijani w nowe całuny. To do bólu dosłowne spotkanie z przodkami ma świadczyć o poszanowaniu i pamięci, jaką rodzina darzy zmarłego. To także okazja do imprezy suto zakrapianej rumem. W następnych dniach przenosimy się do często odwiedzanego przez turystów Parku Narodowego Isalo. Jego najbardziej popularna atrakcja, La Piscine Naturelle, naturalny basen zasilany przez mały wodospad, jest pełen turystów, dlatego szybko decydujemy się na wycieczkę w dzicz. Po drodze odwiedzamy Canyon des Makis, gdzie mamy okazję zobaczyć lemury, by udać się później na trzydniowy trekking do odludnej Grotte des Portugais. Wiele ciekawych zakątków Madagaskaru wciąż czeka na swoje turystyczne pięć minut. Na szczęście wiele z nich wymaga zorganizowania prawdziwej ekspedycji, więc tak szybko nie zostaną zadeptane. Wystarczy przenieść się kilka kilometrów od asfaltowej drogi, by wkroczyć w nietknięty cywilizacją ląd. Nie bez powodu Madagaskar bywa nazywany ósmym kontynentem. Jest wielki, różnorodny i żeby go naprawdę poznać, potrzeba nie miesiąca, ale lat. Wanilia z Madagaskaru Madagaskar słynie z przypraw, głównie wanilii. Liana ta pochodzi z Ameryki Środkowej. Na Madagaskar trafiła w 1840 r., a dziś wyspa ta daje 80 proc. światowej produkcji ekstraktu waniliowego. Lianę uprawia się na plantacjach, na których konieczne jest odtwarzanie naturalnych warunków, np. osłanianie roślin przed słońcem płachtami płótna. Taka właśnie zacieniona plantacja o powierzchni pół hektara znajduje się w rejonie miasta Ambanja na północy Madagaskaru. Założono ją 5 lat temu, a dostarcza wanilii wyłącznie na potrzeby firmy Chanel. Cały zbiór jest wykorzystywany do produkcji luksusowego kremu Sublimage. Zielone strąki nie są poddawane „klasycznej” obróbce, ale przerabiane w stanie świeżym. Tuż po zebraniu kroi się je na kawałki, a następnie ekstrahuje sok zawierający cenne poliketony. Arkady Fiedler, czyli życie na Madagaskarze Przez lata Madagaskar był znany polskiemu czytelnikowi głównie dzięki podróżniczym książkom Arkadego Fiedlera. Autor przebywał na wyspie w latach 1937–38 i 1965–66. Jego pierwsza podróż była tajną misją na zlecenie rządu polskiego, który w okresie międzywojennym poważnie myślał o posiadaniu zamorskiej kolonii. Fiedler wylądował na wyspie w celu zbadania opłacalności śmiałego planu wykupienia Madagaskaru z rąk Francji. Na dłuższy czas zamieszkał we wsi Ambinanitelo na wschodnim wybrzeżu Madagaskaru, gdzie pojął za żonę jej szesnastoletnią mieszkankę. Fiedler bardzo się interesował losami hrabiego Maurycego Beniowskiego. Ten konfederata barski wylądował na wyspie w drugiej połowie XVIII w. jako przedstawiciel Francji. Zdobył wschód wyspy i założył kolonię handlową. Mimo wojskowego charakteru podboju, Beniowski wsławił się szczególnie humanitarnym (nietypowym wtedy) podejściem do tubylców. W roku 1776 plemiona ze wschodu i północy wybrały go swoim „Wielkim Królem”. Tekst pochodzi z archiwum National Geographic.
Madagaskar traci bioróżnorodność. Odbudowa przyrody na wyspie potrwa miliony lat
Madagaskar to tzw. hotspot różnorodności biologicznej. Wyspa ​​ma dużą populację gatunków, których nie można znaleźć nigdzie indziej. Przyszłość przyrody Madagaskaru nie maluje się jednak na zielono.
W tym artykule: Madagaskar traci gatunki zwierząt Na ratunek Madagaskarowi Położony na Oceanie Indyjskim Madagaskar znają chyba wszyscy. Wyspa nie jest jednak popularnym kierunkiem turystycznym. Prawdopodobnie z powodu cen i odległości. Przed pandemią roczna liczba turystów odwiedzających Madagaskar nie przekraczała 360 tysięcy. Co sprowadza podróżników? Przede wszystkim biologiczna różnorodność wyspy. Prawie wszystkie gatunki gadów i płazów na Madagaskarze, połowa ptaków i wszystkie lemury to gatunki endemiczne dla wyspy. To oznacza, że ​​na wolności nie występują nigdzie indziej na Ziemi. Niezwykła gama roślin i zwierząt to efekt odizolowanego położenia. Pierwsi ludzie na Madagaskarze pojawili się „dopiero” około 2500 lat temu. Od tego czasu wyginęło około 30 gatunków ssaków. W ostatnich latach problem jest jeszcze bardziej aktualny. Naukowcy alarmują, że ryzyko wyginięcia unikalnych gatunków zwierząt na Madagaskarze grozi kryzysem różnorodności biologicznej. Wyjście z niego może potrwać miliony lat. Madagaskar traci gatunki zwierząt W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications” paleontolodzy z Europy, Madagaskaru i Stanów Zjednoczonych przeanalizowali, ile czasu zajęłoby przywrócenie różnorodności ssaków do poziomu sprzed pojawienia się ludzi na wyspie. Gdyby kryzys udało się zatrzymać natychmiast, odbudowa przyrody zajęłaby 3 miliony lat. Jeśli wyginie kolejnych 128 gatunków ssaków obecnie wymienionych jako zagrożone, czas regeneracji wydłuży się do 23 milionów lat. – Jeśli endemiczna fauna i flora Madagaskaru wyginie, nastąpi upadek ekosystemów na wyspie. Będzie to miało dramatyczne konsekwencje dla źródeł utrzymania ludzi w regionie, prowadząc do głodu i masowej emigracji – powiedział współautor badania Luis Lima Valente, starszy badacz w Naturalis Biodiversity Centre w Holandii. Na Madagaskarze żyje obecnie ponad 29 milionów ludzi. To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze? Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami. Na ratunek Madagaskarowi Z podsumowania naukowców wynika, że głównymi czynnikami powodującymi utratę różnorodności biologicznej na Madagaskarze są: zmiana użytkowania gruntów pod rolnictwo, degradacja siedlisk, gatunki inwazyjne, zmiana klimatu, łowiectwo. Około 40 procent pierwotnej lesistości wyspy zostało utracone w latach 50. XX wieku i 2000 r. Według oceny Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) w 2020 r. zagrożonych jest ponad 100 gatunków lemurów żyjących na Madagaskarze. – Jednocześnie pokazuje to, że jeśli podejmiemy działania w celu ochrony gatunków, mamy szansę na uratowanie milionów lat ewolucji. To ważna wiadomość do przekazania – apelował Valente. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Palczak madagaskarski: występowanie, tryb życia, odżywianie, rozmnażanie i rozwój, zdjęcia
Palczak madagaskarski to jedyny żyjący przedstawiciel palczakowatych. Jak wygląda palczak madagaskarski? Gdzie występuje i jaki jest jego tryb życia? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Palczak madagaskarski: występowanie Palczak madagaskarski: tryb życia Palczak madagaskarski: odżywianie Palczak madagaskarski: rozmnażanie i rozwój Palczak madagaskarski: zdjęcia Jeszcze nie tak dawno temu ta małpiatka była klasyfikowana w gronie gatunków wymarłych. Na szczęście okazało się, że niezwykły palczak madagaskarski (Daubentonia madagascariensis) wciąż występuje w swoim środowisku, jednak należy wyraźnie zaznaczyć, że wciąż grozi mu wyginięcie. Palczak madagaskarski i moloch straszliwy jak równy z równym rywalizują o miano najstraszniejszego zwierzęcia. Niektórzy określają tego ssaka jako „najbrzydsze zwierzę świata”. Czy słusznie? Cóż, nie ulega wątpliwości, że aj-aj – jedyny żyjący przedstawiciel rodziny palczakowatych – to jedno z najdziwniejszych zwierząt. Nie jest tak urodziwy jak choćby cyweta afrykańska, a swoim nietypowym wyglądem rzeczywiście może napędzić niezłego stracha. Atmosferę niepokoju związanego z tą niezwykłą małpiatką dodatkowo podsycają zabobony, które narosły wokół niej na Madagaskarze – Malgasze wierzą, że spotkanie z palczakiem przynosi pecha. Dziwny jak aksolotl meksykański, wzbudzający podziw jak agama kołnierzasta – oto palczak madagaskarski, znany też jako aj-aj. Palczak madagaskarski: występowanie Palczak madagaskarski reprezentuje podrząd małpiatek – grupę niewielkich ssaków naczelnych, prowadzących nadrzewny tryb życia. W swoim rzędzie, jest najrzadszym i w największym stopniu zagrożonym wyginięciem gatunkiem. W 1933 roku palczaki madagaskarskie zostały uznane za wymarłe i przez długie lata ten pogląd był uznawany za właściwy. Obecność tych zwierząt ujawniono ponownie dopiero w 1961 roku. Madagaskar. Wyprawa na ósmy kontynent Madagaskar to największa wyspa Afryki, a zarazem czwarta co do wielkości na świecie. Potrafi zachwycić nie tylko malowniczymi krajobrazami, ale także niezwykłą florą i fauną. Nic więc dzi... To gatunek endemiczny, czyli występujący na ograniczonym obszarze, charakterystyczny wyłącznie dla danego miejsca lub regionu i niewystępujący nigdzie indziej. Palczaki zamieszkują przede wszystkim północno-zachodnią i wschodnią część wybrzeża Madagaskaru. Pojedyncze stanowiska tych zwierząt są zlokalizowane niemal na całej wyspie, z wyjątkiem najsuchszych terenów południowych. Zamieszkuje też wyspy należące do Republiki Madagaskaru – Aye-Aye i Nosy Mangabe. Na swoje siedliska wybiera lasy deszczowe (pierwotne i wtórne), lasy liściaste, lasy górskie i obszary rolnicze: plantacje trzciny cukrowej, kokosów, mango i liczi. Jest też spotykany w zaroślach i namorzynach. Palczak madagaskarski: tryb życia Jak pozostałe małpiatki, to niezwykłe zwierzę prowadzi nocny tryb życia. Większość czasu (nawet 80 proc.) spędza na poszukiwaniu pożywienia. W ciągu dnia przebywa w gnieździe, które buduje w wysokich partiach koron drzew, splecionych lianach lub rozgałęzieniach. Warto podkreślić, że palczak madagaskarski nie preferuje osiadłego trybu życia. W jednym gnieździe przebywa kilka dni, po czym opuszcza je i zakłada kolejne. Albo zajmuje gniazdo opuszczone przez innego przedstawiciela tego gatunku. Mimo, że palczaki większość czasu spędzają w koronach drzew, potrafią sprawnie poruszać się po ziemi. To zwierzęta terytorialne. Przy czym warto zaznaczyć, że zakres terytorium tej małpiatki jest uzależniony od płci. Samce uznają za swój teren obszar o powierzchni 100–200 ha, natomiast samice zadowalają się mniejszą przestrzenią, najczęściej od 30 do 50 ha. W celu wyznaczenia jego granic, osobniki męskie i żeńskie ocierają się o gałęzie i w ten sposób pozostawiają na nich swój zapach. To sygnał ostrzegawczy dla innych przedstawicieli tego gatunku, komunikujący „nie wchodź, bo zostaniesz zaatakowany”. Obserwując palczaka madagaskarskiego w jego naturalnym środowisku, można zauważyć, że zwierzę poruszające się po gałęzi stale uderza w nią trzecim palcem. To pozornie dziwne zachowanie nie jest żadnym tikiem. Nie świadczy o nerwowej i płochliwej naturze zwierzęcia. Palczak jest jedynym przedstawicielem rzędu naczelnych, który używa echolokacji do zdobywania pożywienia. Palczak madagaskarski: odżywianie Jadłospis palczaka madagaskarskiego jest różnorodny i składa się z ptasich jaj, niektórych grzybów, owoców, nektaru z pielgrzyma madagaskarskiego i nasion kanarecznika madagaskarskiego. Te niezwykłe ssaki często szukają też pokarmu na plantacjach liczi, mango i kokosów. Podstawowym pokarmem palczaka są jednak owady i larwy owadów, występujące w pniach drzew. Właśnie do znalezienia tej zdobyczy przydaje się wspomniany wcześniej mechanizm echolokacji. W toku ewolucji palczaki madagaskarskie wykształciły niezwykły trzeci palec. To właśnie tej części ciała zwierzę zawdzięcza swoją nazwę. Ów palec jest znacznie dłuższy i cieńszy od pozostałych. W pokrywającej go skórze znajdują się liczne, gęsto nagromadzone zakończenia nerwowe. W trakcie szukania zdobyczy, zwierzę uderza nim w powierzchnię gałęzi z częstotliwością do 11 razy na sekundę! Wrażliwa skóra nie tłumi drgań powierzchniowych, za to umożliwia palczakowi ich rozróżnianie. Przygotowujące się do żerowania zwierzę kieruje okazałe uszy do przodu i w ten sposób rejestruje dźwięki dochodzące z drzewa. Gdy zorientuje się, że pod nim zlokalizowany jest tunel wydrążony przez owady, zdziera zębami korę i w ten sposób dostaje się do swojej zdobyczy. Następnie wydobywa larwy cienkim środkowym palcem. Służy mu on też do oceny zawartości łupiny orzechów kokosowych, wydobywania miąższu z owoców i picia wody. Przebite serce Madagaskaru [REPORTAŻ] Geograficzna izolacja wyspy stworzyła bajeczne biologiczne bogactwo. Dziś presja populacyjna i polityczne zamieszanie sprzyjają grabieży drewna różanego, kopalin i drogich kamieni. Niezwykła budowa i unerwienie trzeciego palca nie są jedynymi cechami, które wyróżniają tą wyspecjalizowaną część ciała zwierzęcia. Badania prowadzone z użyciem kamery termowizyjnej dowiodły, że w czasie, gdy palczak nie żeruje, środkowy palec jest wyraźnie chłodniejszy od pozostałych. Rozgrzewa się (o ok. 6 stopni Celsjusza) dopiero, gdy małpiatka zaczyna szukać pożywienia. Czemu służy to niezwykłe zjawisko? Najprawdopodobniej oszczędzaniu energii, choć nie można wykluczyć, że w ten sposób palczak madagaskarski ogranicza wrażliwość wyjątkowo czułych zakończeń nerwowych, gdy te nie są potrzebne. Naukowcy nie są zgodni w kwestii mechanizmu, który doprowadza do obniżania temperatury trzeciego palca. Najprawdopodobniej odpowiadają za to rozszerzające i zwężające się tętnice. Choć nie można wykluczyć, że obniżenie ciepłoty tej części ciała wynika z charakterystycznego wygięcia palca, pod wpływem którego naczynia krwionośne mogą ulegać zagięciu blokującemu dopływ krwi do tkanek. Palczak madagaskarski: rozmnażanie i rozwój Sezon rozrodczy palczaków madagaskarskich trwa przez cały rok. Gdy samica jest gotowa do rozmnażania, wydaje charakterystyczne dźwięki, którymi przywołuje samca. Okres ciąży trwa od 150 do 170 dni. Po tym czasie na świat przychodzi jedno młode. Nowo narodzony osobnik pozostaje w gnieździe mniej więcej przez 60 dni. Potem zaczyna okazjonalnie je opuszczać. Przez 14 tygodni mały palczak żywi się wyłącznie mlekiem samicy. Później pokarm płynny jest przeplatany ze stałym, przynoszonym do gniazda przez matkę. Po 7 miesiącach młody osobnik przechodzi na pokarm stały. W tym miejscu warto wtrącić ciekawostkę. Samice palczaka madagaskarskiego są jedynymi naczelnymi, u których gruczoły mlekowe znajdują się w pobliżu dolnej pachwiny. Młody pozostaje przy matce przez ok. 2 lata, ale dojrzałość płciową osiąga dopiero między trzecim a czwartym rokiem życia. Gdy opuści gniazdo, samica ponownie jest gotowa do rozrodu. Co interesujące, osobniki płci żeńskiej mogą rozmnażać się do końca życia (palczaki madagaskarskie żyją do 23 lat). Palczak madagaskarski: zdjęcia Powiedzieć, że palczak madagaskarski jest osobliwym zwierzęciem, to jak nic nie powiedzieć. W całym królestwie ssaków nie jest łatwo wskazać drugie tak dziwne zwierzę. Niektórzy określają palczaka mianem dużej, wyjątkowo nieurodziwej wiewiórki, inni porównują go do dziwnego lemura. Trzeba przyznać, że jest w tym sporo racji. Co stało się z megafauną Madagaskaru? Naukowcy opracowali oś czasu W odróżnieniu od innych podobnych miejsc na świecie Madagaskar nadal zachwyca bioróżnorodnością. Na wyspie zachowały się praktycznie wszystkie struktury ekologiczne, w tym pustynie i lasy ... Ze względu na niezwykły wygląd i specyficzne, stale rosnące siekacze (regularnie ścierane w trakcie gryzienia łupiny orzechów i kory drzew), palczaka początkowo klasyfikowano rzędzie gryzoni (w rodzinie wiewiórkowatych). Pod względem wielkości, można go porównać do kota domowego. Charakteryzuje się dość dużą głową i krótkim, lekko spłaszczonym pyskiem. Całe ciało zwierzęcia jest pokryte grubą sierścią koloru szarego lub brązowego (na końcu dłuższych włosów można dostrzec białe zakończenia). Pysk i szyję pokrywa jasne futro. Ogon jest długi i puszysty. Obie pary kończyn palczaka madagaskarskiego są wyposażono w długie, chwytne palce, dzięki którym zwierzę może łatwo poruszać się w koronach drzew. Na obu przednich łapach zwierzęcia można łatwo zauważyć długi, smukły palec, wygięty w charakterystyczny sposób i zakończony haczykowatym pazurem. To element wspomnianego wcześniej mechanizmu echolokacji, który pomaga mu w zdobywaniu pożywienia. Oczy palczaka madagaskarskiego robią piorunujące wrażenie. Są idealnie okrągłe i dość wyłupiaste, przez co zwierzę wygląda na wiecznie zdziwione lub zaskoczone. Te cechy i żółto-pomarańczowa barwa przekładają się na wrażenie niezwykłej przenikliwości spojrzenia zwierzęcia. Palczak madagaskarski prowadzi nocny tryb życia, więc w celu ułatwienia widzenia, jego oczy są pokryte błoną odblaskową. Dodatkowo, jako jedyne naczelne palczaki wykształciły błonę migawkową (tzw. trzecią powiekę), która umożliwia utrzymanie wilgotności dużych gałek ocznych na stałym poziomie. Poza tym, błona chroni oczy zwierzęcia przed zanieczyszczeniem i urazami, które mogą powstać w trakcie żerowania. Cechy palczaka madagaskarskiego: długość ciała – od 30 do 40 cm, długość ogona – od 45 do 55 cm, ciężar ciała – od 2,4 do 2,8 kg. Czy określenie „najbrzydsze zwierzę świata” rzeczywiście trafnie charakteryzuje palczaka madagaskarskiego? Nie ulega wątpliwości, że to najbardziej charakterystyczny i nietypowy przedstawiciel rzędu naczelnych, ale bardziej niż „brzydki” pasuje do niego określenie „niezwykły”. Trzeba bowiem zdać sobie sprawę z tego, że dziwny wygląd zwierzęcia to efekt jego przystosowania do warunków panujących w jego środowisku naturalnym i prowadzonego trybu życia. Zdajemy sobie sprawę, że żadne słowa nie są w stanie w pełni opisać to niezwykłe pod każdym względem zwierzę. Chcesz poznać palczaka madagaskarskiego nieco dokładniej? Zachęcamy do zapoznania się ze zdjęciami prezentującymi tego fascynującego ssaka. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najmniejszy kameleon świata mieści się na opuszku palca. Jednym rozmiarem jednak imponuje
Brookesia nana, nazywany też nanokameleonem, to najmniejszy kameleon na świecie. Długość ciała tej plamistej, brązowej jaszczurki zazwyczaj nie przekracza cala (2,54 cm) – spokojnie może więc zmieścić się na opuszce palca dorosłego człowieka. Do 2021 roku biolodzy nie mieli pojęcia o jej istnieniu.
W tym artykule: Najmniejszy kameleon na świecie pochodzi z Madagaskaru Jaką długość ma najmniejszy kameleon? Najmniejszy kameleon jest zagrożony wyginięciem Najmniejszy gad zaskakuje naukowców Nanokameleon różni się od innych kameleonów nie tylko pod względem rozmiarów. Przedstawiciele tego gatunku nie potrafią zmieniać koloru, a zamiast na gałęziach drzew, żyją w najniższych partiach lasu. Wyjątkowy gad został opisany na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports”. Najmniejszy kameleon na świecie pochodzi z Madagaskaru W 2021 roku herpetolog Frank Glaw wraz z grupą niemieckich naukowców udał się do lasów deszczowych na Madagaskarze, w regionie Sorata. To jeden z najbardziej zróżnicowanych biologicznie obszarów na Ziemi. Uczeni przybyli tam w poszukiwaniu nieznanych wcześniej gatunków gadów i płazów. Maleńkie kameleony jednak nie wyginęły. To koniec dobrych wiadomości dla gatunku Naukowcy byli przekonani, że rzadki gatunek kameleonów wyginął z powodu wycinania lasów. Jak się jednak okazuje, zwierzęta te żyją i każdego dnia walczą o przetrwanie. – Nie spodziewaliśmy się, że wśród odkryć będzie najmniejszy kameleon na świecie – wspominają Frank Glaw i Oliver Hawlitschek, współautorzy badania, w e-mailu przesłanym do CNN. Madagaskar to czwarta co do wielkości wyspa na świecie. Jest fragmentem dawnego superkontynentu Gondwany, od którego oderwał się ok. 200 milionów lat temu. Owo wczesne oddzielenie się Madagaskaru od Afryki spowodowało wykształcenie się unikatowej flory i fauny. Aż 90% gatunków żyjących na tej wyspie nie występuje poza nią. Jaką długość ma najmniejszy kameleon? Kameleony (Chamaeleonidae) to rodzina gadów, znana ze zdolności do zmiany ubarwienia, długiego języka i oryginalnych kształtów ciała. Mają chwytny ogon, a ich palce są zrośnięte w rodzaj szczypiec, którymi przytrzymują się gałęzi. Większość gatunków kameleonów występuje w Afryce i na Madagaskarze. Zazwyczaj samce gadów są większe od samic. Jednak w przypadku Brookesia nana sytuacja jest odwrotna. Ciało samca ma nieco ponad 2 cm długości, tymczasem samica mierzy prawie 3 cm. Glaw i Hawlitschek uważają, że przedstawicielki tego gatunku są większe, żeby móc pomieścić składane przez siebie jaja. Kameleon jemeński: jeden z największych wśród kameleonów. Czy jest zagrożony wyginięciem? Kameleony jemeńskie to prawdziwe gwiazdy w świecie kameleonów, których zmienne, jaskrawe barwy mogą przyprawić o zawrót głowy. Są jednocześnie jednym z największym gatunków tych zwierząt. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kameleon-jemenski-jeden-z-najwiekszych-kameleonow-czy-jest-zagrozony-wyginieciem-fot-getty-images-aff4e86.jpeg" width="938" height="625" alt="Kameleon jemeński: jeden z największych kameleonów. Czy jest zagrożony wyginięciem? (fot. Getty Images)" title="Kameleon jemeński: jeden z największych kameleonów. Czy jest zagrożony wyginięciem? (fot. Getty Images)" /> Naukowcy nadal nie ustalili jednak, dlaczego nanokameleon jest taki mały. Większość znanych nauce kręgowców rośnie wraz z wiekiem. Zjawisko, jakie tu zachodzi to tzw. pedomorfizm. Chodzi o zachowanie młodzieńczych cech u dojrzałych osobników. Może ono wynikać z zagrożenia, jakim jest niszczenie naturalnego środowiska występowania Brookesia nana. Do zapłonienia samicy samiec używa hemipenisa. To wewnętrzny narząd płciowy, który podczas rozmnażania jest większy od całego ciała osobnika. Brookesia nana eksponuje organ jedynie podczas kopulacji. Najmniejszy kameleon jest zagrożony wyginięciem O najmniejszych kameleonach świata nadal wiemy stosunkowo niewiele. Ich odkrywcy zakładają jednak, że nanokameleonom grozi wyginięcie z powodu masowego wylesiania w regionie Sorata na Madagakarze. To właśnie tam Brookesia nana żyje na wolności. Jest jednak nadzieja na przedłużenie jej istnienia. Władze wyspy założyły rezerwat, aby chronić nietknięte siedliska leśne i żyjące w nich zwierzęta. Wiemy jak kameleon zmienia kolor! Wszystko przez kryształki pod skórą Język dłuższy od ciała, wystrzelający w ułamku sekundy, by schwytać owada. Nadzwyczajny wzrok zawdzięczany oczom, które obracają się niezależnie od siebie w kopulastych wieżyczkach. A ... Glaw i Hawlitschek są pewni, że na Madagaskarze żyje jeszcze więcej nieodkrytych gatunków. Tropikalne regiony sprzyjają różnorodności biologicznej. Naukowcy nie planują jednak kolejnych wyjazdów w teren. Obecnie skupiają się na badaniach, które mają wyjaśnić, dlaczego hemipenisy maleńkich kameleonów są większe od ich ciał. A także jak chronić je oraz ich krewnych w naturalnych siedliskach. Najmniejszy gad zaskakuje naukowców Najmniejszy kameleon Brookesia nana nie jest najmniejszym gada świata. Ten tytuł należał wcześniej do karłowatego gekona z Wysp Dziewiczych. Sphaerodactylus parthenopion został odkryty w 1964 r. Przeciętnie mierzy on zaledwie 1,8 cm i waży 0,15 g. Oblicza kameleona. To jedne z najciekawszych zwierząt na Ziemi Komunikują się, zmieniając kolory. Polują, strzelając szybkimi jak błyskawica językami. Zamieszkują jedne z najbardziej zagrożonych siedlisk na Ziemi. Jeszcze mniejszy może być inny gatunek gekona, Sphaerodactylus ariasae. Żyje on w Parku Narodowym Jarauga na Dominikanie. Jego ciało ma ok. 16 mm długości, a jego masa wynosi zaledwie 0,13 g. O jego istnieniu uczeni poinformowali w 2001 r. na łamach czasopisma naukowego „Caribbean Journal of Science”. To obecnie najmniejszy gad na świecie. Źródło: Scientific Reports, Caribbean Journal of Science.
To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze?
Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami.
W tym artykule: Zmiany klimatyczne czy anomalia pogodowa? Susza i klęska głodowa na Madagaskarze Wszyscy odczuwamy zmiany klimatyczne Kilka miesięcy temu Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła, że Madagaskar to pierwszy kraj na świecie, który doświadcza klęski głodowej spowodowanej wyłącznie zmianami klimatycznymi. Z najnowszych badań wynika jednak, że to nie globalne ocieplenie doprowadziło do suszy pustoszącej wyspę. Nagrodzona Noblem metoda pomaga w ratowaniu raf koralowych Koralowce są domem dla setek tysięcy organizmów podwodnych. Pełnią również funkcję naturalnych falochronów i oczywiście regulują klimat. Ich brak odczuje cała Ziemia. Zmiany klimatyczne czy anomalia pogodowa? Specjaliści z World Weather Attribution zajmują się badaniem w czasie rzeczywistym ekstremalnych warunków pogodowych na całym świecie. W okresie od lipca 2019 r. do czerwca 2021 r. analizowali suszę na Madagaskarze. Jak twierdzą, nie znaleźli żadnych statystycznie istotnych śladów zmian klimatycznych spowodowanych przez człowieka. Susza jest według nich anomalią, która ma prawo wystąpić raz na 135 lat. – To rzadkie zjawisko, ale mieści się w naturalnej zmienności. W przypadku tego rodzaju niskich opadów zmiany klimatyczne nie są głównym motorem – tłumaczy współautorka badania Friederike Otto, klimatolog z Imperial College of London. Wahania opadów deszczu od wysokich do niskich mają być zatem czymś normalnym, ale co z widmem śmierci głodowej tysięcy ludzi? Otto wskazuje na inny istotny czynnik: „szokująco duże wskaźniki ubóstwa” na Madagaskarze. Społeczeństwo jest nierówne, a sytuacja tysięcy ludzi jest na tyle niestabilna, że każda susza może grozić im śmiercią głodową. Wnioski badaczy nie deprecjonują zagrożenia wynikającego ze zmian klimatycznych. Naukowcy wykorzystali komputerową symulację, żeby sprawdzić, co by się stało na świecie bez ocieplenia o prawie 1,2 stopnia Celsjusza w czasach przedprzemysłowych i porównać to z obecną sytuacją. Jak ustalili, globalne ocieplenie ma wyraźny wpływ na wiele ekstremalnych warunków pogodowych. W 2021 r. najbardziej było to widać po fali upałów na północno-zachodnim wybrzeżu Oceanu Spokojnego oraz podczas śmiertelnych powodzi w Europie Zachodniej. Badania przeprowadzone przez World Weather Attribution nie zostały jeszcze zrecenzowane przez innych naukowców. Susza i klęska głodowa na Madagaskarze W najgorszej sytuacji są mieszkańcy południowej części wyspy. Już teraz 110 tys. dzieci na Madagaskarze jest niedożywionych. Zaburza to ich prawidłowy rozwój i może doprowadzić do nieodwracalnych szkód na zdrowiu. Od zeszłego roku WFP i UNICEF ściśle współpracują z rządem Madagaskaru, aby zaradzić klęsce głodu. Pomoc obejmuje nie tylko dodatkową dystrybucję żywności, ale też dofinansowanie budowy wodociągu oraz dostosowanie strategii rolniczych do sadzenia roślin bardziej odpornych na suszę, w tym manioku, sorgo czy prosa. Neutralna emisja CO2 w branży lotniczej? Naukowcy proponują „słoneczną naftę” Do 2050 r. linie lotnicze mają osiągnąć zerową emisję dwutlenku węgla. Czy ten pomysł pomoże branży? Wszyscy odczuwamy zmiany klimatyczne Katastrofa klimatyczna to jeden z największych problemów współczesnej cywilizacji. Zmiany w pogodzie są odczuwalne na całym świecie, choć w poszczególnych szerokościach geograficznych na inny sposób. Tego lata Stany Zjednoczone borykały się z dotkliwą suszą, co doprowadziło do dramatycznego spadku poziomu wód w wielu akwenach, między innymi w rzece Kolorado. Wysechł również Łomnicki Staw w Tatrach Wysokich. Wyznacznikiem skali zmian klimatycznych są też lodowce na biegunach Ziemi. W tym roku Grenlandia po raz kolejny doświadczyła ekstremalnego topnienia. Stopiony lodowiec mógłby pokryć powierzchnię Florydy. Źródło: World Weather Attribution
Co stało się z megafauną Madagaskaru? Naukowcy opracowali oś czasu
W odróżnieniu od innych podobnych miejsc na świecie Madagaskar nadal zachwyca bioróżnorodnością. Na wyspie zachowały się praktycznie wszystkie struktury ekologiczne, w tym pustynie i lasy deszczowe. Położenie kraju sprzyjało zachowaniu unikalnych gatunków zwierząt i roślin. Mimo to nie wszystkie przetrwały do dziś. Dlaczego?
W tym artykule: Bioróżnorodność Madagaskaru kiedyś i dziś Człowiek najgroźniejszym drapieżnikiem Na przestrzeni wieków Madagaskar stał się jednym z najlepszych miejsc na świecie dla unikalnych gatunków, w tym przedstawicieli megafauny. Zwierzęta takie jak hipopotamy, mamutaki (nazywane też strusiami-słońmi) czy gigantyczne, w porównaniu do obecnej populacji, lemury żyły na wyspie przez blisko 2 tys. lat. Tylko kilka ssaków przechodzi menopauzę. Orki, jak się okazuje, są wyjątkiem Rozmnażanie, obok m.in. oddychania i wydalania, to jedna z czynności życiowych łączących wszystkie istoty żywe. Co ciekawe, tylko ludzie i cztery z wielu gatunków waleni przechodzą menopau... Bioróżnorodność Madagaskaru kiedyś i dziś Mimo że bioróżnorodność Madagaskaru była bliska doskonałej, to nie wystarczyła, aby wszystkie gatunki zwierząt przetrwały do dziś. Naukowcy cały czas badają przyczyny ich wyginięcia i jak dotąd nie udało im się wypracować jednej, zgodnej wersji wydarzeń. W ostatnim czasie eksperci z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara postanowili określić ramy czasowe oraz powody wymarcia cennych gatunków megafauny, zamieszkujących przed laty Madagaskar. Autorzy badań podkreślają, że unikalne flora i fauna Madagaskaru nadal są zagrożone wyginięciem z powodu pojawienia się większej liczby ludzi na wyspie, a wraz z nimi nowych gatunków zwierząt. Ich wpływ na lokalną bioróżnorodność jest niepodważalny. Naukowcy wierzą, że przeanalizowanie relacji między człowiekiem a zwierzętami, pomoże im rozwiązać zagadkę wyginięcia megafauny na Madagaskarze. Wymarłe lemury-giganty ważyły nawet 85 kg. Naukowcy ustalili, czym się żywiły Na Madagaskarze występuje ponad 100 gatunków lemurów. Największe z nich wyginęły między 500 a 2000 lat temu. Co o nich wiemy? Człowiek najgroźniejszym drapieżnikiem Biolodzy opracowali już wstępną oś czasu, w której uwzględnili zderzenie obcych, udomowionych zwierząt z megafauną Madagaskaru. Wynik badań „Późne holoceńskie rozprzestrzenianie się pasterstwa zbiega się z endemicznym megafaunalnym wymieraniem na Madagaskarze” zostały opracowane na łamach czasopisma naukowego „Biological Sciences”. Ich autorzy porównali obie grupy zwierząt oraz ich wzajemne relacje. Kolejne badania pokazują z kolei, w jaki sposób poszczególne udomowione zwierzęta, takie jak psy, radziły sobie ze starożytną strukturą ekologiczną kraju. Wraz z wprowadzeniem nowych, obcych gatunków na wyspę, ludzie zaczęli wchodzić w bezpośrednie interakcje z systemem ekologicznym wyspy. Działalność człowieka, głównie polowanie i ekspansja terytorialna, w połączeniu ze zmieniającym się klimatem naszej planety, znacząco ukształtowały Madagaskar, który znamy dzisiaj. Kluczową przyczyną wyginięcia megafauny mógł być też zanik rodzimej roślinności, a w efekcie walka o pożywienie.
Wymarłe lemury-giganty ważyły nawet 85 kg. Naukowcy ustalili, czym się żywiły
Na Madagaskarze występuje ponad 100 gatunków lemurów. Największe z nich wyginęły między 500 a 2000 lat temu. Co o nich wiemy?
W tym artykule: Nie wszystkie lemury były małe Zmiany na drzewie genealogicznym lemurowatych Dorosłe lemury, które przetrwały do czasów obecnych nie osiągają spektakularnych rozmiarów. Zazwyczaj mierzą nie więcej niż około 40 cm. Nie zawsze tak było. Szacuje się, że ich przodkowie byli nawet ponad trzy razy wyżsi (do 150 cm) i ważyli około 85 kilogramów. Tropikalny klimat nie sprzyja zachowywaniu DNA, toteż dziś o gigantycznych lemurach koala (Megaladapis edwardsi) wiemy stosunkowo niewiele. Na podstawie ich genomu naukowcom udało się jednak ustalić, że żywiły się głównie liśćmi. Wydry morskie żyją w zimnych wodach, a jest im ciepło. Jak to możliwe? Nieszczelne mitochondria generują dodatkowe ciepło i, mówiąc językiem sportowców, podkręcają metabolizm wydr. To cenna umiejętność. Życie w zimnych wodach jest sporym wyzwaniem termicz... Nie wszystkie lemury były małe Wszystkie lemury, te żyjące i wymarłe, podobnie jak ludzie czy małpy człekokształtne należą do rodziny naczelnych. Dlaczego więc nazwa gigantycznego lemura odnosi się do koali, które jak wiadomo, są torbaczami, a nie naczelnymi? Pracownicy Duke Lemur Center w Durham w Północnej Karolinie tłumaczą, że jest to nawiązanie do podobieństw w ich wyglądzie: długich rąk, krótkich nóg i dużych stóp do chwytania pni i gałęzi drzew. Ponieważ lemury koala były znacznie większe od swoich krewnych, naukowcy uznali, że musiały żywić się liśćmi. Na to wskazywała ich budowa. Obecnie na Madagaskarze występuje ponad 100 gatunków lemurów. Największe z nich wyginęły między 500 a 2000 lat temu. „To gatunki o dużych ciałach w większości wyginęły, a nie mniejsze gatunki, które istniały w tym samym czasie. Siedliska, do których przystosowały się olbrzymie lemury, prawdopodobnie znacznie się zmieniły, wpływając na ich zdolność do przetrwania” – mówi Stephanie Marciniak z Katedry Antropologii na Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii. Turystka chciała zrobić sobie zdjęcie z mniszką hawajską. Głos zabrał gubernator stanu Turyści na Hawajach mają nową, głupią zabawę – robią sobie zdjęcia z mniszkami hawajskimi. Przypominamy, że kuzynki fok szarych od lat są klasyfikowane jako krytycznie zagrożone wygini... Zmiany na drzewie genealogicznym lemurowatych Niedawno badacze dokonali przełomowego odkrycia. Po przeanalizowaniu setek kości wymarłych lemurów udało im się zidentyfikować kość szczękową lemura koala liczącą 1475 lat. Mimo upływu lat naukowcy wyizolowali cenny materiał genetyczny. Po zbadaniu go mogli wprowadzić zmiany w drzewie genealogicznym całego gatunku lemurowatych. Zachowane kości szczęki były w na tyle dobrym stanie, że naukowcom udało się przeprowadzić jądrową analizę genomową, a tym samym zrekonstruować genom lemura koali z DNA w jądrze komórkowym. Następnie porównali DNA wymarłych lemurów z DNA współcześnie występujących osobników, w tym dwóch gatunków, które zajmują różne gałęzie drzewa genealogicznego gatunku: lemurii rdzawych (Eulemur rufifrons) i lemurów łasic (Lepilemur mustelinus). Wcześniejsza analiza czaszek i zębów lemurów koali sugerowała, że były bliskimi krewnymi lemurów łasicy. Nowo odkryte dane genetyczne umieszczają jednak wymarłe olbrzymy bliżej lemurii rdzawych. Po porównaniu DNA lemurów koali z przedstawicielami innych gatunków zwierząt naukowcy znaleźli podobne geny kodujące białka u rokselan złocistych (małpy z charakterystycznym „zadartym nosem”) i koni. Geny te pomagają przyswajać składniki odżywcze i rozkładać toksyny roślin liściastych, co potwierdza, że lemury koale były wyspecjalizowanymi zjadaczami liści. Odszyfrowanie genomu lemurów koali pomoże naukowcom zrozumieć, w jaki sposób inne gigantyczne wymarłe lemury ewoluowały w swoich siedliskach na Madagaskarze.
Naukowcy „ponownie odkryli” gatunek kameleona sprzed 100 lat. Znaleziono go na Madagaskarze
Kameleon Voeltzkowa (Furcifer voeltzkowi) nie był widziany od przeszło stu lat, a całą naukową wiedzę na temat tego gatunku czerpiemy z dawnych zapisów i badań szczątków samców, pochwyconych wiek temu. Jednak naukowcom z Niemiec i Madagaskaru udało się potwierdzić, że gatunek wciąż istnieje, choć jest zagrożony.
Naukowcy natrafili na kameleony Voeltzkowa w trakcie specjalnie przygotowanej wyprawy. Badacze zaobserwowali kilka przedstawicieli gatunku w ich naturalnym środowisku na północno-zachodnim Madagaskarze. Zwierzęta unikały konfrontacji, co dodatkowo utrudniało poszukiwania. Ostatecznie naukowcom udało się zrobić kilka fotografii i podejrzeć wygląd oraz zwyczaje gadów. Zdaniem autorów artykułu podsumowującego wyniki wyprawy, kameleon Voeltzkowa przez przeszło 100 lat pozostawał niezbadany przez wzgląd na dwa istotne czynniki. Po pierwsze osobniki tego gatunku żyją jedynie w porze deszczowej, a do tego bardzo krótko po wykluciu. Po drugie – zamieszkuje tereny, które w porze deszczowej są trudno dostępne. „F. voeltzkowi może być niezwykle krótko żyjącym kameleonem, którego życie po wykluciu się wynosi zaledwie kilka miesięcy w porze deszczowej. Zakładane krótkie życie może również częściowo wyjaśniać, dlaczego ten wspaniały gatunek zagubił się na wiele dziesięcioleci, skoro większość dróg w miejscu jego siedlisk w porze deszczowej jest niedostępna” - wyjaśniają naukowcy. Przez wiele dziesięcioleci nazwa gatunkowa Furcifer voeltzkowi uważana była za synonim nazwy innego gatunku kameleona – Furcifer rhinoceratus (kameleona nosorożca). „Został wskrzeszony dopiero niedawno na podstawie badań morfologii oraz osteologi kilku okazów męskich, które zebrano ponad 100 lat temu. Jednak podstawowe dane na temat tego gatunku pozostają niedostępne, w tym stan zachowania, historia życia, ubarwienie życiowe, morfologia samicy, morfologia genitaliów samca, powinowactwa filogenetyczne i zróżnicowanie genetyczne” - zauważają autorzy badań. W oparciu o dane dotyczące występowania kameleona, grupa badaczy z Niemiec i Madagaskaru postanowiła zapuścić się w trudno dostępne rejony, aby znaleźć dawno zaginiony gatunek. Kameleony te żyją wzdłuż wybrzeża Madagaskaru pomiędzy miastami Katsepy i Soalala, a także w okolicach miasta Antrema – w rejonie dotkniętym masową wycinką i wypalaniem pod uprawy rolne. Naukowcom udało się zaobserwować kilka osobników, co pozwoliło ustalić m.in., że kameleon Vaeltzkowa to gatunek dymorficzny płciowo, czyli że w obrębie tego gatunku możemy zaobserwować wyraźne różnice w zewnętrznym wyglądzie samca i samicy. „Ubarwienie samców jest przeważnie zielone, podczas gdy samice są bardzo zmienne i mogą być niezwykle kolorowe. Widać zarówno morfologię, jak i ubarwienie życia samców i samic bliskie podobieństwa do F. labordi (Furcifer labordi – mały gatunek kameleona, jeden z najkrócej żyjących- przyp. Red.) z zachodniego i południowo-zachodniego Madagaskaru, ale także szereg wyraźnych różnic, np. w wielkości czy mniejszy wyrostek rostralny (przypominający róg lub przedłużony nos – przyp. red.) obu płci, co pozwala na wyraźne rozróżnienie obu gatunków u obu płci” - czytamy w opisie. „Szacujemy, że zasięg występowania F. voeltzkowi obejmuje ok. 1000 km2 i sugerujemy, że kwalifikuje się on jako zagrożony, zgodnie z Czerwoną księga gatunków zagrożonych IUCN, ponieważ przewiduje się, że jego populacje będą poważnie rozproszone, a także prognozuje się dalszy spadek zakresu i jakości jego siedlisk” - ostrzegają naukowcy. „Nasza planeta prawdopodobnie stoi w obliczu ogromnego wymierania gatunków, często określanego jako szóste masowe wymieranie, wymieranie holocenu lub wymieranie antropocenu. Ponowne odkrycie utraconych gatunków jest bardzo ważne, ponieważ dostarcza kluczowych danych dla działań ochronnych, a także daje nadzieję w obliczu kryzysu różnorodności biologicznej” - podkreślają autorzy odkrycia. Kameleon Voeltzkowa dołącza do listy gatunków, które w ostatnich latach udało się nam „odzyskać”. Do tego grona zaliczamy już myszojelenia, somalijską ryjówkę słoniową, czy muszarkę rdzawopierśną. Być może ich odkrycie jest dowodem na to, że największe szanse na przetrwanie mają zwierzęta, które opanują sztukę ukrywania się przed człowiekiem.
Organizują warsztaty krawieckie dla młodych kobiet z Afryki. Jedna kupiona torba = roczne stypendium naukowe
Jak zapewnić lepszą przyszłość młodym kobietom z Ghany i Madagaskaru? Polski projekt CU for Africa powstał, by dać realną szansę wydobycia się z biedy: edukację, zawód i wewnętrzną siłę.
Położona nad Zatoką Gwinejską Ghana znajduje się w momencie przełomowych zmian. Wprowadzone niedawno reformy sprawiły, że kraj wkroczył na ścieżkę państw rozwijających się. To ogromna szansa i zagrożenie. Jak pomóc młodym i zdolnym kobietom z Ghany, które zmagają się z problemem ubóstwa? Autorzy pomocowego projektu CU for Africa postanowili ułatwić im zdobycie edukacji i kompetencji zawodowych. Program jest wielowymiarowy – obejmuje stypendia dla uczennic, dzięki którym te będą mogły kształcić się dalej oraz warsztaty krawieckie, które młodym kobietom dadzą konkretny zawód i większe szanse na zdobycie pracy. To realna możliwość wydobycia się z biedy i stagnacji, bez konieczności emigrowania. Symbolem programu jest torba z tradycyjnym wzorem ludu Akhan z Ghany - KENTE - noszonym niegdyś przez władców. Torby z wyszytym wzorem powstają na kursach krawieckich dla kobiet w Afryce, dzięki umiejętnościom nabytym podczas warsztatów. Każdy kto wesprze akcję otrzyma taką właśnie unikalną, ekologiczną torbę. Dochód ze sprzedaży zasila konto fundacji. To realna pomoc: koszt zakupu torby pokrywa rok nauki w liceum dla jednej dziewczynki. - Edukacja, to najlepsze co możemy zrobić dla dzieci na całym świecie. Najlepsza i najmądrzejsza pomoc - mówi Elżbieta Wojtczak, inicjatorka akcji, CEO agencji Communication Unlimited. I zapewniają, że to nie są tylko piękne torby. To dawka mocy dla potrzebujących, znak zrozumienia i wsparcia. Akcja CU for Africa przekracza granice Ghany; ma służyć także innym miejscom w Afryce. Dlatego dochód ze sprzedaży toreb przeznaczony będzie również dla innych organizacji i placówek non-profit. Jedną z nich jest Akany Avoko Faravohitra – dom dla dziewcząt potrzebujących pomocy, położony w Antananarywie na Madagaskarze, jednym z najbiedniejszych miast na świecie. Dom zapewnia bezpieczne środowisko, opiekę zdrowotną, czyste ubrania, wyżywienie, ale i dostęp do edukacji: dziewczynki uczęszczają do szkoły i kształcą się w rzemiośle. To tutaj odbudowują wiarę w siebie, przygotowują się do powrotu do normalnego życia i niezależnej przyszłości. Warto zwrócić uwagę na samą nazwę projektu - skrót CU (od nazwy agencji) czytamy jak SEE YOU, co znaczy „do zobaczenia”, ale też „do… zauważenia”. I taka jest myśl przewodnia projektu: zauważać ludzi w potrzebie, dostrzegać szanse dla nich i znajdować nowe możliwości. - Nie godząc się na ich status quo, tworzymy akcje pro bono, aby im pomagać - czytamy na stronie cuforafrica.com. Program organizowany jest przez Communication Unlimited we współpracy z fundacją Dolly Foundation i Akany Avoko Faravohitra. Akcja objęta jest patronatem medialnym National Geographic Polska.
Maurycy Beniowski: Polski cesarz Madagaskaru
Beniowski był niezwykle barwną postacią. Nawet jeżeli podkoloryzował swoje pamiętniki, zdołał poruszyć wyobraźnię całej Europy
Słychać huk armatnich dział. Miejscowi strzelają z muszkietów na wiwat. Szlachta ludu Malgaszów zbiera się na wielki sejm. Różnoplemienny, hałaśliwy, barwny tłum rozlewa się wokół miasteczka Louisbourg. – Długie życie narodowi madagaskarskiemu! Długie życie krwi ojców naszych! Niechaj Bóg, który stworzył niebo i ziemie, prowadzi nas wszystkich w najdłuższe lata! – mówi nowo wybrany cesarz Madagaskaru. Przemawia w lokalnym języku, macha do poddanych błękitnym sztandarem będącym symbolem niepodległości wyspy. Choć tworzy wokół siebie legendę, jakoby był potomkiem prastarych władców wyspy, w rzeczywistości w jego żyłach nie płynie nawet kropla afrykańskiej krwi. Jest Polakiem, ma zaledwie 35 lat, nazywa się Maurycy August Beniowski. 10 października 1776 r., po latach bezkrólewia, Sejm madagaskarski wybiera go na cesarza kraju. Elekcja na Madagaskarze przypomina wybór Stanisława Poniatowskiego na Woli. Ale ma tez swój lokalny koloryt: poddani padają do stóp, cesarz rytualnie zabija kilkadziesiąt byków; z najdzielniejszymi wojownikami przysięgają sobie braterstwo i honor, pijąc swoja krew (rozcinają skórę na lewym ramieniu i zlizują jej krople). Maurycy August jest wyraźnie wzruszony. Jego zona Zuzanna patrzy na niego z podziwem. Kto by pomyślał, że ten niezamożny europejski hrabia zostanie cesarzem w tropikalnym kraju o bogatych, wielowiekowych tradycjach i kulturze. Pierwsze tygodnie rządów nowego władcy to pasmo sukcesów. W swoim afrykańskim państwie Maurycy pragnie zaprowadzić wzorowana na ustroju Rzeczypospolitej demokracje szlachecka. Sejm Madagaskaru produkuje ustawy. Cesarz powołuje Radę Najwyższą, ustanawia ministerstwa, projektuje sztandary. Dzieli Madagaskar na województwa, buduje spichlerze i fortyfikacje. Ostrożnie przemyca europejski humanitaryzm – m.in. zakazuje matkom powszechnej praktyki topienia niechcianych noworodków w rzece. Francuscy żołnierze stacjonujący na wyspie obiecują mu lojalność. – Żyjemy tu od wielu lat, nasze zony są stad, urodziły nam kolorowe dzieci. Bliższy jest nam Madagaskar niż odległa Francja – deklarują. I pomyśleć, że Beniowski przypłynął do Afryki jako konkwistador. Trzy lata wcześniej, w 1773 r., obiecał podbić Madagaskar na rzecz króla Francji Ludwika XV. Założył osadę Louisbourg (obecnie Maroantsetra), stoczył kilka krwawych bitew, ale też umiał przeprowadzić mądre negocjacje, dzięki którym na wyspie zapanował pokój. Powoli przekonał do siebie przedstawicieli miejscowych plemion. To oni wymyślili historie, że jest potomkiem ostatniego cesarza Madagaskaru, a w końcu wybrali go cesarzem. – Roznosiła go chęć działania, gnały głód przygody i żądza sławy. Chciał być zawsze na świeczniku – wyjaśnia fenomen tej niezwykłej postaci Arpad Kowalski, historyk, badacz jego losów. Polak z wyboru O dzieciństwie i młodości Beniowskiego niewiele wiadomo. Urodził się w okolicach słowackiej Trnavy, która wtedy należała do Węgier. Miał trzynaścioro rodzeństwa, skończył gimnazjum pijarów pod Bratysława. W kwietniu 1768 r. w nie do końca jasnych okolicznościach pojawia się na ziemi polskiej – bierze ślub w małopolskiej wsi Wielkanoc. Niemal w tym samym czasie przystępuje do konfederacji barskiej – szlacheckiego związku zbrojnego wymierzonego w postępowe reformy Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz w popierającą je Rosję. Uczestnicy rzucają hasła patriotyzmu oraz obrony wolności szlacheckiej i wiary katolickiej, w rzeczywistości, zapewne nieświadomie, manipulowani są przez zaborców i przyczyniają się do przyszłego upadku Rzeczypospolitej. Po upadku konfederacji około 5 tys. jej uczestników zostaje zesłanych przez caryce Katarzynie II na Sybir. Wśród nich Beniowski. Choć płynie w nim węgierska i słowacka krew, już wtedy czuje się Polakiem. Mówi po polsku, ma polską żonę, uważa się za obrońcę Rzeczypospolitej. Podczas zsyłki mieszka w małej wsi Bolszerieck ma Kamczatce. W niewoli nie wiedzie mu się źle. Zaprzyjaźnią się z gubernatorem, lubią razem grac w szachy. Uczy jego dzieci języków i gry na pianinie. Gubernator lubi swojego więźnia, do tego stopnia, że zaczyna nalegać na jego ożenek ze swa najstarsza córka Afanasja. Maurycy godzi się, ale pod przykrywka przygotowań do ślubu przygotowuje ucieczkę drogą morską. Urzędnik dowiaduje się jednak o tych planach, postanawia aresztować niedoszłego zięcia. Beniowski rzuca hasło do buntu. Wznieca powstanie, do boju rusza kilkudziesięciu więźniów, mają ze sobą broń, nawet armaty. Maurycy, jako wódz naczelny, wbiega do pokoju gubernatora. Ten – przerażony – strzela, trafi a w Beniowskiego, który pada na podłogę. Okazuje się, że jest jedynie lekko ranny, ale w jego obronie staja towarzysze. Na oczach rodziny zabijają gubernatora. Teoretycznie za swój czyn powinien zostać przez caryce surowo ukarany. Ale Kamczatka w XVIII w. to totalnie zapomniana rosyjska prowincja. Komunikacja z resztą świata jest beznadziejna, buntownicy pozostają bezkarni, a Beniowski zyskuje w guberni ogromne wpływy. Jemu jednak spokój nie wystarcza. Pisze list do Petersburga, gdzie opisuje swoja wersje zamachu stanu i oznajmia, ze tymczasowo rządzi Kamczatka. Do listu dołącza skrupulatne rozliczenia finansowe, w których wszystko zgadza się co do rubla. Ale to ma tylko zmylić przeciwnika. Na zdobytym okręcie Święty Piotr i Paweł opuszcza kraj zesłania. Wraz z załogą złożoną z 87 mężczyzn i dziewięciu kobiet, pod biało-czerwoną flagą, w aurze bohatera ucieka do Japonii, gdzie robi furorę na dworze jednego z władców. W drodze powrotnej do Europy po raz pierwszy widzi Madagaskar. Być może wtedy rodzi się w jego głowie myśl, by na tej pięknej wyspie powtórzyć eksperyment z Kamczatki, zacząć pewnego dnia rządzić. Być jak król. W lipcu 1772 r. Beniowski przybija do wybrzeży Francji. Jest witany jak heros, wieść o jego czynach dotarła tu już wcześniej. Młody, przystojny, postawny staje się bywalcem salonów i ulubieńcem kobiet. Jego sława rozsiana miedzy Kamczatka, Chinami, Japonia i Europa imponuje wszystkim. Kilka miesięcy później król Ludwik XV wysyła go na Madagaskar jako swojego konkwistadora. Ma podbić na rzecz Paryża lud Malgaszów. Plan, jak już wspomniano, dość szybko ulega zmianie, ponieważ polski szlachcic zdobywa szacunek mieszkańców Madagaskaru, którzy wybierają go swoim ampansakaba, czyli cesarzem. – Tajemnica jego sukcesów było to, że nigdy nie odnosił się do ludzi z pogarda – tłumaczy Mieczysław Lepecki, jeden z jego biografów. Historyk Arpad Kowalski ma mniej romantyczne wyjaśnienie fenomenu niezwykłego Polaka. – Wybrano go władca dlatego, że rozmaite plemiona malgaskie były zmęczone wzajemnym wojowaniem. Beniowski umiał zapewnić wewnętrzny pokój w kraju – tłumaczy. Cesarz w Wersalu Po kilku miesiącach od wyboru na cesarza Maurycy August I udaje się w podróż dyplomatyczna do Paryża. – Najwyraźniej uznał, ze musi popłynąć do Europy, by zalegalizować swoje rządy od strony formalnej. W przeciwnym razie traktowany byłby na arenie międzynarodowej jako pirat – ocenia Kowalski. Beniowski wierzy, że Wersal powita go z honorami. Myli się. Wszystkie jego postulaty zostają odrzucone. Samotny cesarz zaczyna szukać innego kraju, który wziąłby jego rządy pod opiekę. Poszukiwania zajmują mu osiem lat. W ich trakcie udaje się m.in. do USA, gdzie proponuje, by „jego” Madagaskar stał się amerykańską bazą wypadową przeciwko Anglii. Zaprzyjaźnia się m.in. z Benjaminem Franklinem, współtwórca amerykańskiej niepodległości. Zabiegi są jednak bezskuteczne. Mimo to w czerwcu 1785 r. pod fl aga Stanów Zjednoczonych wraca na Madagaskar. Niestety przez lata jego nieobecności Francuzi podporządkowali sobie większość wyspy. Dla dawnego cesarza nie ma już miejsca. Ludzie, którzy wybierali go na władcę, zginęli lub stracili wpływy. Stare drogi zarosły bujną trawą. Polski szlachcic po raz ostatni postanawia zdobyć wyspę. Opanowuje francuska faktorie handlowa w Zatoce Antongila. Potem, na krótko, zajmuje stolice kraju. Jednak na trwałe rządy nie ma już szans. Ginie od zbłąkanej kuli w bitwie z Francuzami 23 maja 1786 r. Szlachcic polski i węgierski W XVIII w. Pamiętniki Beniowskiego były bestsellerem w całej Europie. Czytelnicy zachwycili się opisami miejsc dalekich, niezwykłych, nieznanych. Na dwa lata przed śmiercią Polak był jednym z najbardziej poczytnych pisarzy na świecie. Jego sławę rozbuchał dodatkowo James Cook, słynny podróżnik, który w swoich dziennikach zachwycał się przygodami Beniowskiego. Wspomnienia Polaka inspirowały też całą XIX-wieczna Europę. Przygody opisywali literaci niemieccy, włoscy, hiszpańscy i francuscy. Postać wykorzystywano jako symbol odwagi i waleczności: wszak Beniowski ma w sobie cos z Don Kichota i z Robinsona Crusoe. W polskiej literaturze zasłynął dzięki Juliuszowi Słowackiemu, który napisał poemat pod tytułem Beniowski. W XX w. wielka popularnością cieszyła się powieść, pod tym samym tytułem, napisana przez Wacława Sieroszewskiego. Ciekawe, ze sam Beniowski pierwsze tomy Pamiętników pisał w trzeciej osobie (On, hrabia Beniowski, dokonał wielkich czynów...). Dziś polski podróżnik wydaje się zapomniany. Dlatego Fundacja Magellana realizuje film kostiumowy zatytułowany Król Madagaskaru. – Nie będzie to klasyczna produkcja z gatunku płaszcza i szpady, lecz podobnie jak Misja czy Elisabeth kostiumowy dramat z uniwersalnym przesłaniem – tłumaczy swój zamysł scenarzysta Arkadiusz Wojnarowski. Filmowcy chcą ukazać bohatera jako miłośnika wolności, który w XVIII w., jako jeden z pierwszych, domagał się zniesienia handlu ludźmi. – Niewolnictwo w Afryce przypominało Beniowskiemu o latach jego niewoli – ocenia scenarzysta. Film ma być kręcony we Francji, w Polsce i na Węgrzech, a sceny z Madagaskaru – na wyspie Reunion. Przy okazji nagrywania scen w Afryce powstanie tez prawdopodobnie dokument poświecony działalności Polaka na Madagaskarze. Problem w tym, że dziś nie bardzo wiadomo, jak postać Beniowskiego ocenić. – To awanturnik, który posługiwał się romantycznymi i patriotycznymi uniesieniami, ale raczej dla własnych korzyści – uważa Arpad Kowalski. Wielu historyków dowiodło, że jego Pamiętniki są mocno podkoloryzowane. Szczególnie francuscy i rosyjscy badacze są surowi dla polskiego szlachcica. Także w Polsce istnieją chłodne analizy, które przedstawiają go głównie jako hochsztaplera. W dodatku jego postać wykorzystywana była politycznie. W dwudziestoleciu międzywojennym obóz sanacji wykorzystywał go do propagowania idei kolonizacji. Żalono się, że gdyby pożył dłużej, Madagaskar należałby do Polski. W 1930 r. powstała nawet Liga Morska i Kolonialna, która rozpowszechniała wśród społeczeństwa II Rzeczypospolitej kuriozalna idee podporządkowania Polsce dalekich lądów. Planowano osadnictwo w Brazylii, Peru, Liberii i na Madagaskarze. W 1934 r. Liga kupiła nawet część brazylijskiego stanu Paraná i założyła tam osiedle polskich kolonistów o wdzięcznej nazwie Morska Wola. Organizacja cieszyła się dużą popularnością, przed sama II wojną do Ligi Kolonialnej należało prawie milion członków. Wielki orędownik postaci Beniowskiego Mieczysław Lepecki (zarazem bliski współpracownik Piłsudskiego) pisał o królu Maurycym, że był to człowiek zdolny, niezwykle czynny, ruchliwy i wytrwały. Nigdzie nie stwierdzono, aby popełni jakieś czyny, które naraziły na szwank jego dobre imię czy też dobre imię narodu polskiego, do którego szczerze się przywiązał. Nic dziwnego, ze po wojnie w PRL-owskiej propagandzie działalność Ligi stała się symbolem „polskich ambicji imperialistycznych”. Przy okazji obrywało się Beniowskiemu. W pracach z tego okresu można przeczytać m.in., że władca Madagaskaru był „kulawym synem wdowca i wdowy”, „bohaterem wojny kartoflanej”, zaś jego rządy w Afryce to „jeden wielki kabaret”. Sami mieszkańcy Madagaskaru rozstrzygają spór o ocenę polskiego bohatera na jego korzyść. Jedna z ulic Antananarywy, stolicy wyspy, nosi jego nazwisko. Pośród Malgaszów przetrwała tez legenda o Długim Białym Człowieku, który bronił ich przed Francuzami i zginał jako cesarz w bitwie o wolny Madagaskar. Nazwisko podróżnika znane jest tez na całym świecie wśród szachistów. „Mat Beniowskiego” to jeden z najefektowniejszych motywów tej gry. Polega on na tym, że samotny skoczek matuje króla przeciwnika. To chyba najlepszy i najbardziej trafiony pomnik wystawiony po latach Maurycemu Augustowi.
Geograficzna izolacja wyspy stworzyła bajeczne biologiczne bogactwo. Dziś presja populacyjna i polityczne zamieszanie sprzyjają grabieży drewna różanego, kopalin i drogich kamieni.
Młodzian w szortach i podkoszulce bez rękawów stoi w pirodze. Za pomocą długiego bambusowego kija prowadzi łódź pod prąd. Rzeka Onive jest płytka, jej wartki nurt stawia mocny opór. Zasępione niebo nad głową otwiera się, by zalewać ziemię wiadrami deszczu, potem światłem słońca i znów deszczem. Remon, tak jak rozpłaszczone na brzegu krokodyle, nie zwraca uwagi na pogodę. Co trzy minuty mijają go pirogi sunące w przeciwnym kierunku. Chłopak wykrzykuje pozdrowienia, mężczyźni w łodziach odpowiadają głośno. To jego towarzysze pracy – każdy spławia w dół rzeki, do Antalahy, ciemną kłodę różanego drewna nielegalnie wyciętego w deszczowym lesie. Remon nie lubi swojej pracy. Baron drzewny, który go zatrudnia, powiedział mu, że musi płynąć cały dzień bez przerwy. Leśniczych wprawdzie przekupiono, żeby trzymali się z daleka, ale tylko na pewien czas – po jego upływie trzeba by dać następną łapówkę. Ale i tak praca przy transporcie zwalonych pni jest lepsza niż harówka przy wyrębie, która stanowiła poprzednie zajęcie Remona. Rzucił je, kiedy doszedł do wniosku, że ryzyko stało się zbyt wielkie. Chociaż nielegalny wyrąb postępował od lat, ostatnio jego tempo gwałtownie wzrosło – las pozbawiony nadzoru zaroił się od gangów. „Deforestacja dla każdego” została przyspieszona przez upadek rządu Madagaskaru w 2009 r. i apetyt chińskich zleceniodawców, którzy w ciągu kilku miesięcy sprowadzili z północno-wschodniej części wyspy drewno różane o wartości ponad 200 mln dolarów. Znajomy Remona został obrabowany z urobku przez leśnych zbirów. – Nas jest 30, a tyś jeden – powiedzieli. Remon słyszał, że dwóm ludziom w podobnej sytuacji ścięto głowy maczetą. Rzeka się uspokaja, a Remon zapala papierosa z tytoniem i marihuaną. Opowiada o fady – tabu, które chroniły puszczę od wieków. Kiedy feralne drzewo zmiażdży czaszkę lub gdy rzeczne bystrza pogruchoczą nogę, złodzieje drewna niespokojnie powtarzają: rozgniewaliśmy naszych przodków, karzą nas. Starsi z plemienia Remona nauczali, żeby nie okradać świętej ziemi. – Dobrze – odpowiadał Remon. – Spróbujcie nakarmić drzewami rodzinę. Praca na plantacjach wanilii pod Antalahą przez jakiś czas była źródłem utrzymania junaka. Przed 20 laty ówczesny prezydent Madagaskaru Didier Ratsiraka był tak dumny z reputacji Antalahy – światowej stolicy wanilii – że wysłał swojego przedstawiciela, by uhonorować miasto. – Sądził, że u nas pełno wielkich gmachów i asfaltowych ulic – mówi Michel Lomone zajmujący się eksportem wanilii. – Sprawozdanie doradcy bardzo go rozczarowało. Od tamtej pory cały szereg cyklonów oraz spadek cen strąciły koronę z głowy waniliowego króla. Dziś Antalaha jest zakurzona i senna. Jej główny bulwar, Rue de Tananarive, w 2005 r. w końcu otrzymał twardą nawierzchnię (sfinansowaną przez Unię Europejską). Jednakże tutejszy ruch uliczny sprowadza się do kilku lichych taksówek, zardzewiałych rowerów, kur, kóz, a przede wszystkim pieszych. Boso maszerują oni w strumieniach deszczu, trzymając nad głową olbrzymie liście „drzewa podróżników”. Właściwie tak wyglądała Antalaha przed nadejściem wiosny 2009 r., kiedy na ulicach miasta zaroiło się od motocykli. Jedyny sklep, który sprzedawał ryczące jednoślady, szybko wyprzedał towar. W odpowiedzi na rosnący popyt powstał drugi sklep, który też zaczął fantastycznie prosperować. Klientami byli wychudzeni młodzi mężczyźni. Ich pieniądze nie pochodziły z plantacji wanilii, tylko z kłód drewna, których sterty wjeżdżały do miasta na pakach ciężarówek. Z madagaskarskiej puszczy znikały wycinane selektywnie cenne różane drzewa. Madagaskar to wyspa – czwarta pod względem wielkości na świecie, o powierzchni ponad 585 tys. km² – ale jednak wyspa. Mimo że każda wyspa ma własną, unikalną biosferę, Madagaskar (który oderwał się od Afryki jakieś 165 mln lat temu) jest przypadkiem specjalnym. Około 90 proc. tutejszej flory i fauny nie występuje nigdzie indziej na Ziemi. Nieziemski spektakl – na który składają się baobaby wyglądające jak marchewki, lemury niczym duchy i całe „lasy” kamiennych iglic – sprawia, że nawet najbardziej znużony globtroter będzie wybałuszał oczy w szczerym zachwycie. Piękno przyrody Madagaskaru współistnieje z desperacją cechującą życie mieszkańców wyspy. Malgasze, stanowiący największą grupę etniczną, mają na to fatalistyczne powiedzonko: Aleo maty rahampitso toy izay maty androany, czyli „Lepiej umrzeć jutro niż dziś”. Przeciętny człowiek żyje tu za dolara dziennie. Biorąc pod uwagę, że liczba ludności Madagaskaru wynosi ponad 20 mln i rośnie w tempie 3 proc. rocznie (przyrost należy do najwyższych w Afryce), ekolodzy nazwali Madagaskar gorącym punktem bioróżnorodności. Krytykują zwłaszcza praktykowane przez Malgaszów rolnictwo żarowe polegające na wypalaniu połaci lasu i przekształcaniu ich w pola ryżowe. W 2002 r. Marc Ravalomanana zadeklarował, że jego prezydentura będzie „zielona”, co uradowało ekologów. Wiosną 2009 r., po wojskowym puczu i osadzeniu na urzędzie byłego didżeja, obrońców środowiska ogarnęło przerażenie. – Czuję się tak, jakby ostatnie 25 lat pracy zostało zmarnowane – powiedział jeden z weteranów. We wrześniu 2009 r., kiedy każdego dnia nielegalnie wycinano drzewa różane o wartości blisko pół miliona dolarów, cierpiący na brak gotówki rząd zniósł wprowadzony w 2000 r. zakaz eksportu cennego drewna i pozwolił na sprzedaż zgromadzonych w składach kłód. W kwietniu br. pod naciskiem społeczności międzynarodowej rząd zakaz przywrócił, jednak wyrąb trwa. „Chodźcie i bierzcie” – takim hasłem można opisać relacje między rządem Madagaskaru a zagranicznymi koncernami. Rozmaite holdingi dysponują prawami do poszukiwań geologicznych i wydobycia złota, niklu, kobaltu, ilmenitu i szafirów. Przed czterema laty Exxon Mobil rozpoczął u wybrzeży wyspy głębokie wiercenia w poszukiwaniu ropy. Jeden z najlepszych amerykańskich producentów gitar od dawna wytwarza instrumenty, których gryf wykonany jest z rzadkiego madagaskarskiego hebanu. W ostatnich latach federalny rząd Madagaskaru próbuje oddawać w dzierżawę grunty orne firmom z Korei Południowej oraz sprzedawać wodę Arabii Saudyjskiej. Ale mimo pokaźnej ilość pozyskiwanych surowców przeciętny Malgasz ma z tego niewiele. Nie dziwi więc fakt, że górnicy wygrzebują z ojczystej ziemi każdy cenny kamień, który potem trafi na azjatyckie rynki. Albo że drobni przedsiębiorcy szmuglują przez granicę zwierzęta z wyspy, takie jak płaskogon Henkela czy zagrożony żółw madagaskarski, aby sprzedać je hobbystom. Albo że wychudzeni młodzi ludzie z Antalahy decydują, że lepiej umrzeć jutro, a dziś dostać od chińskich kupców pieniądze za różane drewno. Nadzieje na boom w regionie okazały się złudne. I nie chodzi tylko o zdewastowany na wiele lat las, o zniknięcie cennych drzew z 10 tys. ha puszczy w obrębie 4,5 mln ha terenów objętych ochroną, wyginięcie lemurów i innych endemicznych gatunków, erozję gleb, w wyniku której znika ziemia uprawna, a rzeki są ciężkie od mułu, utratę dochodów z turystyki. Podstępne efekty uboczne rabunkowej wycinki dają się odczuć bardziej bezpośrednio. Mieszkańcy Antalahy, nieoczekiwanie zmuszeni do uskakiwania przed pędzącymi motocyklami, spostrzegli, że zaczęły rosnąć ceny ryb, ryżu i innych artykułów codziennego użytku. Przyczyna była prosta – na morzu i na polu pracowało mniej mężczyzn. – Wszyscy poszli do lasu – mówi Michel Lomone, eksporter wanilii. Żeby z Antalahy dostać się do lasu – prawdziwego, Parku Narodowego Masoala, największego na wyspie – trzeba odbyć poważną wyprawę. Południowo-zachodnią granicę parku stanowi zatoka Antongil, gdzie od lipca do września rozlegają się dźwięki towarzyszące narodzinom humbaków. Niestrudzonego podróżnika we wnętrzu dzikiej, zielonej macicy tropikalnego lasu deszczowego o powierzchni 235 tys. ha czeka nagroda w postaci naturalnych kamei: storczyków, mięsożernych roślin, pręgoczubów, kameleonów Parsona w olśniewających szatach, lemurów rudych. Okolicznym mieszkańcom Masoala wydaje się oferować nieskończone bogactwo ziół o właściwościach leczniczych, dzikich jagód i drewna na opał. Grupki mężczyzn żywiących się ryżem i kawą całymi tygodniami obozują w pobliżu drzew, które wyznaczyli do wycięcia. Wreszcie pojawia się szef i przyjrzawszy się drzewom, wydaje polecenie. Rąbią siekierami. Po paru godzinach różane drzewo, które zapuściło tu korzenie może z 500 lat temu, pada na ziemię. Drwale ociosują pień z zewnętrznej białej warstwy, aż pozostaje tylko fioletowe serce, które dało roślinie nazwę. Różane drzewo zostaje pocięte na kłody, mniej więcej dwumetrowej długości. Inny dwuosobowy zespół obwiązuje każdy bal linami i holuje drewno przez las nad brzeg rzeki. Będzie to ich kosztować dwa dni pracy, a zarobek wyniesie 10–20 dol. od kłody, w zależności od dystansu. Z trudem przedzierając się przez puszczę, od czasu do czasu natykam się na dwie postacie ze stoickim spokojem ciągnące dwustukilowy pień w górę nieprawdopodobnie stromego stoku, w dół wodospadu lub przez bagno – ciężka praca jak z epoki faraonów. Nad rzeką na zespół transportowy czeka flisak. Drewniana bela zostaje przywiązana do tratwy, dzięki której pokona bystrza (tratwiarz otrzyma 25 dol.). Pieniądze dostanie także człowiek czekający w pirodze w miejscu, gdzie nurt się uspokaja (12 dol. od kłody). A także strażnik parku przekupiony, żeby trzymał się z daleka (200 dol. za dwa tygodnie). Do tego policjanci na punktach kontrolnych przy drodze do Antalahy (20 dol. na głowę). Zniszczenia w lesie to nie tylko utrata cennych gatunków drzew. Żeby zbudować tratwę i spławić jedną ciężką różaną kłodę, ścina się cztery do pięciu lżejszych drzew. Były sprzedawca jogurtu Marc Ravalomanana najpierw został burmistrzem Antananarywy, stolicy kraju. A potem obalił socjalistycznego prezydenta Ratsirakę i w 2002 r. założył partię polityczną Tiako I Madagasikara (Kocham Madagaskar). Budował drogi i szpitale, rozdawał szkolne mundurki i symbolicznie przeciął pępowinę łączącą wyspę z francuskimi kolonialistami, zastępując franka – dotychczasową walutę – ariary. A także wzmocnił zakaz uprawiania rolnictwa żarowego (niestety, bez widocznego rezultatu), przedstawił plan działań na rzecz bioróżnorodności Madagaskaru i zobowiązał się do potrojenia powierzchni rezerwatów przyrody na wyspie. Głosił hasła w rodzaju: „Naszym najważniejszym walorem jest środowisko”. Niestety, z prezydenckiej siedziby wydostawały się sygnały realizacji „planów działania” innego rodzaju. Donoszono, że Ravalomanana skonfiskował zgromadzone przez drzewnych baronów różane drewno tylko po to, żeby samemu je sprzedawać. Prezydent – w obecności reporterów – od jednej z kompanii naftowych zażądał udziału w wysokości 10 proc. kosztów prowadzenia poszukiwań. W miarę jak portfel prezydenta pęczniał, siła nabywcza jego rodaków drastycznie spadała. 7 lutego 2009 r. tysiące demonstrantów ruszyło do szturmu na pałac prezydencki. Napotkali ogień karabinowy, od którego zginęło co najmniej 30 osób. Miesiąc później przeciwko prezydentowi zwróciło się wojsko. Ravalomanana zbiegł do Suazi. W czasie pobytu na wygnaniu został skazany za przejęcie na potrzeby rodzinnego biznesu gruntów będących własnością miasta oraz użycie publicznych pieniędzy na zakup od bratanka Walta Disneya samolotu za sumę 60 mln dolarów. Społeczność międzynarodowa odmówiła uznania nowego rządu, na którego czele stanął 34-letni Andry Rajoelina, uprzednio burmistrz Antananarywy. Bank Światowy, ONZ, USAID i inni donatorzy wstrzymali finansowanie. Kraje wysoko rozwinięte wydały oświadczenia odradzające własnym obywatelom podróż na Madagaskar. Zainicjowana przez Ravalomananę zielona polityka otrzymała poważny cios. Nowy rząd nie dysponował funduszami, by przepisy o ochronie przyrody mogły być egzekwowane. W dniu podpisania przez Marca Ravalomananę rezygnacji, 17 marca 2009 r., na stadionie w mieście Antalaha zebrał się tłum liczący ze 20 tys. osób. Upieczono 12 zebu, piwo płynęło obficie, muzycy przygrywali do tańca przez całą noc. Rachunek zapłaciło 13 miejscowych przedsiębiorców drzewnych. Puszcza należała do nich. Baron drzewny siedzi za biurkiem z mahoniu. Wszędzie wokół palisander: krzesła, ściany, sufit, podłoga. Jego rodzice przybyli tu z Chin w latach 30. ubiegłego stulecia. Mimo że – jak zauważa – „Chińczycy mają bzika na punkcie drewna różanego”, sam urodził się w pobliżu Antalahy i ma słabość do rudobrązowej barwy palisandru – gatunku blisko spokrewnionego z drzewem różanym, które ma bardziej buraczkową barwę. Biuro przedsiębiorcy jest przesycone zapachem wanilii, ponieważ przylega do niego magazyn wypełniony wiązkami oczekującymi na wysyłkę za granicę. Z placu na zewnątrz, na którym na widoku publicznym leżą sterty różanego drewna, dociera warkot tartacznych pił. Na ławkach przed drzwiami biura siedzą szczupli i muskularni młodzi mężczyźni. Napis przy wejściu głosi: „Osoby przychodzące po odbiór zapłaty muszą okazać dowód tożsamości”. Nazywa się Roger Thunam i jest uważany za jednego z największych madagaskarskich biznesmenów handlujących drewnem różanym. Jest człowiekiem niewielkiej postury, a cechuje go rodzaj chłodnego opanowania charakterystyczny dla ludzi dzierżących wielką władzę. Niewielka populacja chińskich imigrantów zasymilowała się z tubylczą ludnością wyspy. Thunam jest tego dowodem – w okolicach Antalahy jest wszędobylską, popularną postacią. Pomoże, kiedy miejscowy chłop potrzebuje pieniędzy na pogrzeb, nie wspominając o tym, że warto go odwiedzić, gdy szukamy intratnej pracy. Mimo że każde z ogniw drzewnego łańcucha wymaga zapłaty, lwia część zysku przypada takim ludziom jak Thunam, który przyznaje: „Nie pamiętam, kiedy ostatni raz byłem w lesie”. – Thunam nie jest biznesmenem, to przestępca – oświadcza jeden z miejscowych urzędników. – Zarabia na grabieży parku, który należy do wszystkich. A teraz inni myślą, że można się dorobić, kradnąc publiczną własność. Oczywiście Thunam twierdzi inaczej. Urodzony w rodzinie handlarzy wanilią, przed 30 laty zajął się też drewnem. Tłumaczy, że w tym okresie otrzymał od rządu różne zezwolenia. Rzeczywiście, rząd zniósł zakaz eksportu drewna różanego w okresie, gdy lasy na wschodnim wybrzeżu Madagaskaru są pustoszone przez cyklony, zezwalając na wycinkę i sprzedaż uszkodzonych przez burze drzew. Taka polityka pozwala baronom drzewnym magazynować drewno w czasie obowiązywania zakazu, a następnie sprzedawać je jako „odratowany” surowiec, gdy zakaz jest czasowo uchylany. Thunam utrzymuje, że prowadzi wyłącznie legalny wyrąb. Tak, jego skład jest zawalony kłodami różanego drewna, ale może to wyjaśnić: – Nie uwierzyłbyś, ilu tam jest ludzi z siekierami. Kiedyś prowadzili gospodarkę żarową. Nigdy nie chodzili do szkoły. Nie obchodzą ich następne pokolenia... Ale to drzewo zostało już ścięte. Jeśli my go od nich nie kupimy, zrobi to ktoś inny. Thunam przyznaje, że zwariowani na punkcie drzewa różanego Chińczycy są najważniejszymi nabywcami (ceny detaliczne wyprodukowanego w Chinach serwisu obiadowego z drzewa różanego zaczynają się od 5 tys. dol.). Jak tylko nowy rząd zawiesił zakaz wycinki w lecie 2009 r., Chińczycy zasypali Thunama zamówieniami. Co jakiś czas rząd wnosił zarzuty przeciwko baronom drzewnym podejrzanym o nielegalny handel. Jednak ci mają ogromną władzę, ponadto korzystają z chaosu w przepisach dotyczących wyrębu drzew. Według raportu sporządzonego przez Global Witness oraz Environmental Investigation Agency tylko dwóch baronów, w tym Thunama (spośród sześciu oskarżonych), uznano za winnych eksportu drewna różanego. Został wypuszczony z aresztu w 2008 r. po wpłaceniu sumy ustalonej w ugodzie. Ponownie oskarżony w 2009 r. został uniewinniony. Klaustrofobiczną dzicz Masoali mój przewodnik, były pracownik parku, bosą stopą przemierza szybko i pewnie. Rabe czuje się tu jak w domu, w ciągu ostatnich 10 lat był w puszczy ponad sto razy. Jednak od ostatniej wizyty sprzed kilku miesięcy coś się zmieniło. – Nie ma lemurów – mówi zdziwiony. – Zniknęły. Stoją za tym złodzieje drewna różanego. Znużeni dietą składającą się jedynie z ryżu zaczęli zastawiać sidła. W położonym nieco na północ od Antalahy mieście Sambava trzy restauracje, wbrew prawu, mają w swoim menu ich mięso. Tak oto deszczowe lasy północno-wschodniego Madagaskaru w zastraszającym tempie tracą lemura rudego, tana, lemura karłowatego większego i aj-aja (palczaka madagaskarskiego). Tymczasem z wyjątkiem pobliskich Komorów Madagaskar to jedyne miejsce na Ziemi, w którym można spotkać te stworzenia. – Nie chcemy chronić pustego lasu, w którym jedyną rzeczą, jaką można oglądać, są drzewa – mówi Jonah Ratsimbazafy, prymatolog z Durrell Wildlife Conservation Trust. Mimo całego przyrodniczego bogactwa Madagaskaru dla przemysłu turystycznego kluczowe znaczenie ma charakterystyczna maskotka, czego dowodzą tysiące turystów odwiedzających Rezerwat Specjalny Analamazaotra. Nadrzewne naczelne o wyłupiastych oczach fascynują nie tylko przez sam fakt, że żyją tylko tutaj, lecz także dlatego, że jest ich tu tak wielka różnorodność. Chociaż zasadniczo wszystkie 50 gatunków lemurów jest poligamiczne, ma wspaniałe długie ogony i wiele z nich wydaje odgłosy podobne do chrząkania świń, spotkamy tu także czarno-białego indrisa, który jest monogamiczny, nie ma ogona i napełnia las niesamowitym zawodzeniem. To wydaje się niewiarygodne, ale na Madagaskarze naukowcy wciąż odkrywają nowe gatunki lemurów. Jednak każdy z nich jest nieliczny, a pięć gatunków trafiło już na światową listę 25 najbardziej zagrożonych naczelnych. Tymczasem Malgasze, którzy mieszkają z dala od rejonów turystycznych, myślą, że lemury są wyłącznie dla vazaha (białych ludzi) – dla siebie nie widzą z nich żadnych korzyści. Chociaż niektóre plemiona wierzą, że pewne gatunki lemurów są święte, aj-aj – szokujący wyglądem, mający nieproporcjonalnie wielkie oczy i uszy – na północy wyspy uważany jest za zły omen. Zwierzę jest uśmiercane, gdy tylko zostanie dostrzeżone. Tego rodzaju tabu rządziły zachowaniami Malgaszy przez wieki. Są napomnieniami udzielanymi przez przodków, którzy ociągają się z opuszczeniem Ziemi, aby odgrywać rolę pośredników pomiędzy światami. I dlatego należy ich słuchać i udobruchać od czasu do czasu poprzez famadihana. Podczas tego obrzędu kości przodków są wykopywane i uroczyście zawijane w świeże białe całuny, z którymi żywi tańczą dokoła grobu, zanim szczątki zostaną zwrócone ziemi. Poszczególne plemiona mają różne fady, np. zakaz dotykania kameleonów, rozmawiania o krokodylach, jedzenia wieprzowiny lub pracy w czwartek. Rozliczne tabu zabraniają bezczeszczenia gór, dużych głazów, skupisk drzew – wszystkie stanowią świadectwo głębokiego związku z ziemią oraz duchowego zaangażowania, by pozostawała w dobrym zdrowiu. Niemniej tabu najbardziej przestrzegane to te, które nie kolidują z powszechnie uznawaną prawdą, że lepiej umrzeć jutro. – Widzisz tę łysinę? – pyta mnie Olivier Behra, wskazując kontrastujący z otoczeniem pas pośród hektarów lasu. – Tam jest gość, który prowadzi wyrąb. Próbuję go nakłonić, żeby przestał. – Jak można tego dokonać? – Trzeba dać mu pracę – śmieje się Behra. Rozwiązaniem – choćby tylko na lokalną skalę – jest zaoferowanie bezpośrednich korzyści z istnienia lasu miejscowym chłopom. Francuz po raz pierwszy przyjechał na wyspę w 1987 r. jako uczestnik programu ONZ mającego na celu ocalenie niekochanej, poważnie przetrzebionej populacji krokodyli. Spostrzegając, że „jeżeli nadasz krokodylom wartość, ludzie się zainteresują”, zaczął płacić tubylcom za zbieranie krokodylich jaj. Od 2000 r. Behra stosuje tę samą formułę dla ratowania zagrożonych lasów Madagaskaru, kierując organizacją Człowiek i Środowisko. W lasach Vohimana 160 km na wschód od stolicy Behra odkrył puszczę, której obszar w ciągu 40 lat zmniejszył się o połowę. Korzystając z wiedzy miejscowej ludności, skatalogował 90 roślin leczniczych, po czym sporządził plan kampanii marketingowej za granicą. Chanel, francuski producent zapachów, zainteresował się ekstraktami z liści madagaskarskich roślin, takich jak marungi. W 2007 r. nastąpił koniec deforestacji w krainie Vohimana. Obecnie setki mieszkańców tutejszych wiosek zamiast karczować i palić las, zbiera i sprzedaje liście, którym nigdy przedtem nie przypisywano żadnej wartości gospodarczej. – Zbudowałem tu dom – mówi Behra. – Ludzie widzą, że nie wyprowadzę się jutro, więc mi ufają. Francuz okazał się człowiekiem pełnym pomysłów, bez krzty arogancji. Rozumiejącym, że „nie można od kogoś, kto całe życie był drwalem, wymagać, żeby ot tak przekwalifikował się i został rolnikiem”. Behra przekonał rząd Madagaskaru, aby zezwolił miejscowej ludności na kontynuowanie w wydzielonym sektorze lasu zbiórki drewna na węgiel drzewny do domowego użytku. Namówił Chanel na dofinansowanie personelu medycznego i szkolnych obiadów w Vohimanie. Dowiedziawszy się, że we wsi mieszka łowca lemurów, zatrudnił go jako przewodnika dla turystów. Inny mężczyzna, który przedtem zarabiał na życie zbieraniem w lesie rzadkich orchidei, teraz jest kierownikiem cieplarni, w której hoduje się kwiaty. – Działania na małą skalę, w taki sposób, w jaki robi to Behra, mogą być skuteczniejsze niż wielkie sny o ocaleniu całej dżungli – stwierdza Jean-Aimé Rakotoarisoa, od 30 lat dyrektor Muzeum Sztuki i Archeologii Uniwersytetu Antananarywy. – Większość programów ochrony środowiska głosi: nie pal lasu, bo on jest twoją przyszłością. Ale ci ludzie nie mogą czekać na przyszłość. Są głodni dziś. Miejscowej społeczności trzeba ukazać natychmiastowe korzyści. Psy i kury wałęsają się po niewielkim lotnisku w Antalasze w poszukiwaniu resztek jedzenia. Kilkadziesiąt osób czeka na przylot samolotu z Antananarywy. W drzwiach pojawia się Roger Thunam z asystentem. Baron drzewny przemierza budynek od ściany do ściany: ściska dłoń każdemu, obejmuje kobiety, wymienia miłe słówka. Potem wychodzi na zewnątrz i – do chwili przylotu samolotu – stoi zadowolony, opierając się o stragan z owocami, popijając mleczko z orzecha kokosowego, tak jak pozostali czekający. Niczym się od nich nie różni – ich człowiek, który wie, co myśli lud... Człowiek, który zapewnia im byt. Przynajmniej na dziś. Robert Draper, 2010