6 niezwykłych jezior w Europie, które warto odkryć, zanim staną się popularne
Nie trzeba jechać nad Como, ani stać w kolejce do najpopularniejszych punktów widokowych nad jeziorem Bled, by poczuć magię wakacji nad jeziorem. Tych sześć europejskich akwenów oferuje wszystko, czego szukamy latem: wodę, góry, naturę i przestrzeń.
Wakacje nad jeziorem mają w sobie niepodważalny urok: poranna mgła unosząca się nad wodą, długie kąpiele, niespieszne rejsy łodzią i sylwetki gór odbijające się w lustrzanej tafli. Wiele europejskich akwenów nie pozostaje jednak tajemnicą na długo. Na szczęście nasz kontynent skrywa mnóstwo mniej znanych alternatyw – od zasilanego wodami lodowcowymi słoweńskiego jeziora Bohinj po usiane urokliwymi cerkwiami jezioro Ochrydzkie w Macedonii Północnej. Jezioro Bohinj, Słowenia Poproś kogoś o wskazanie jeziora w Słowenii, a najpewniej usłyszysz „Bled”. To pocztówkowy klasyk z maleńką wysepką i kościołem pośrodku. Poproś o drugie, a prawdopodobnie zapadnie niezręczna cisza. To doskonała wiadomość dla tych, którzy zdążyli już poznać większą, dzikszą i równie piękną siostrę Bledu – Bohinj. Położone zaledwie 30 minut jazdy samochodem dalej, wygląda jak jezioro z dziecięcych marzeń: spokojna, krystalicznie czysta woda zasilana prosto z otaczających je gór, zalesione brzegi, zaciszne zatoczki i łagodnie opadające plaże. Można tu stać i po prostu zachwycać się widokiem, ale Bohinj to w równym stopniu żywy obraz, co naturalny plac zabaw. Tutejsze centra aktywności i wypożyczalnie sprzętu zaspokoją potrzeby każdego – od wędrowców, wspinaczy i grotołazów po kolarzy górskich oraz miłośników kajaków czy desek SUP. Liczący sobie ponad 11 kilometrów szlak wokół brzegu zachwyca, szczególnie na odcinku biegnącym wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża. Najbardziej satysfakcjonujące widoki gwarantują jednak górskie ścieżki pnące się w górę z trzech stron jeziora. Ambitni piechurzy mogą ruszyć na zachód, mijając potężną kaskadę wodospadu Savica i kierując się ku położonemu kilkaset metrów wyżej płaskowyżowi Komna (jeśli zostaniesz na noc w tutejszym schronisku, o poranku powita cię wschód słońca odbijający się w tafli jeziora). Łatwiejszy szlak zatacza pętlę wokół szczytu Vogar w północno-wschodnim narożniku, prowadząc do spektakularnego punktu widokowego, który służy jako rampa startowa dla paralotniarzy. Masz w sobie żyłkę poszukiwacza przygód? Na miejscu dostępne są loty w tandemie. Ennerdale Water, Wielka Brytania Gdyby choć jeden procent turystów odwiedzających takie magnesy Lake District jak Windermere dotarł nad Ennerdale Water, byłoby to spore zaskoczenie. To najbardziej wysunięte na zachód i prawdopodobnie najspokojniejsze jezioro w tym najsłynniejszym parku narodowym Wielkiej Brytanii. Mała kumbryjska osada Ennerdale Bridge – z dwoma pubami i ujmującym brakiem pośpiechu – leży niespełna kilometr na zachód. Jest ona jednak tętniącą życiem metropolią w porównaniu z tym, co czeka cię dalej, gdy ruszysz na wschód, w głąb dzikiej doliny Ennerdale. A czeka cię marsz, ponieważ ścieżka biegnąca wzdłuż północnego brzegu jeziora szybko się kończy, daleko przed kultowym schroniskiem YHA Black Sail, usytuowanym w kompletnej i urzekającej samotności u wrót doliny. Jak to w Kumbrii, pogoda nie daje gwarancji. Jeśli jednak dopisze ci szczęście i trafisz na bezwietrzny, słoneczny dzień, trudno o bardziej spektakularny widok niż majestatyczny amfiteatr szczytów – Pillar (892 m n.p.m.), Steeple (819 m n.p.m.) czy Kirk Fell (802 m n.p.m.) – idealnie odbijający się w nieruchomej toni tego odizolowanego, polodowcowego jeziora. Jeśli tylko masz okazję, zejdź na wodę: deski SUP, pakrafty i wszelkie inne jednostki bezsilnikowe są tu mile widziane. Warto też przespacerować się malowniczą, falującą ścieżką wzdłuż południowego brzegu, wypatrując objuczonych ciężkimi plecakami piechurów. To pasjonaci przemierzający Coast to Coast – najnowszy oficjalny szlak narodowy Wielkiej Brytanii, który przecina tę dolinę. Jezioro Saimaa, Finlandia Szacuje się, że aż 80 procent powierzchni Finlandii pokrywają na lasy i jeziora, a jezioro Saimaa oferuje jedno i drugie w ogromnej obfitości. Mając powierzchnię ponad 4400 kilometrów kwadratowych, uznawane jest za największe jezioro w kraju – choć trudno wyobrazić sobie taką mozaikę akwenów, zatok, kanałów i wysp jako jeden spójny organizm. W tym wodnym labiryncie tętni życie o wręcz oszałamiającej różnorodności: od wydr i rybołowów, przez jelenie wirginijskie i dzięcioły białogrzbiete, aż po wilki i dziki. Wszechobecne są tu również łosie. Jako doskonali pływacy, często dają się zauważyć, gdy z rozdętymi chrapami z impetem prują wodę, płynąc w kierunku jakiejś odległej wyspy. Nikt nie ma jednak wątpliwości, co jest tutaj największą atrakcją: to nerpa saimańska (endemiczna foka obrączkowana), stworzenie równie urokliwe, co skrajnie zagrożone wyginięciem (na wolności żyje około 480 osobników). Największą szansę na jej zobaczenie daje prowadzona przez ekspertów wodna wyprawa przyrodnicza, podczas której dobro zwierząt jest priorytetem, a uczestnicy mogą dowiedzieć się wszystkiego o tym wyjątkowym borealnym krajobrazie. Pobliskie miasteczka Mikkeli i Savonlinna stanowią doskonałą bazę wypadową i oferują bezpośredni dostęp do Saimaa od strony wody. Większość odwiedzających woli jednak odpoczywać po fińsku – zaszyć się w domku nad samym brzegiem, łącząc sesje w saunie z orzeźwiającymi kąpielami w wodzie tak czystej, że uznaje się ją za zdatną do picia. Przyjedź latem, a będziesz mieć do dyspozycji długie godziny dziennego światła, by w pełni chłonąć otaczającą cię przyrodę. Jezioro Ochrydzkie, Macedonia Północna i Albania Uważane za najstarsze jezioro Europy, sprawia wrażenie ponadczasowego pod wieloma względami. Leżące na granicy Macedonii Północnej i Albanii jezioro Ochrydzkie istnieje od około 1,5 miliona lat, a osady na jego brzegach liczą tysiące lat. Mimo niezwykłej historii i statusu obiektu wpisanego na listę UNESCO pozostaje znacznie spokojniejsze niż wiele słynniejszych jezior kontynentu. Głównym ośrodkiem jest miasto Ochryda – labirynt brukowanych uliczek, osmańskich domów i punktów widokowych zwieńczonych kościołami. Dni upływają tu na niespiesznym krążeniu między bizantyjskimi kaplicami, butikami z perłami i tawernami nad wodą. Samo jezioro jest zdumiewająco przejrzyste, zasilane dziesiątkami naturalnych źródeł i otoczone górami, które o zachodzie słońca nabierają złotego blasku. Jednym z najpiękniejszych miejsc jest XIII-wieczna cerkiew św. Jana w Kaneo, dramatycznie zawieszona nad wodą na skalistym cyplu. Rejsy łodzią należą tu do największych atrakcji, zwłaszcza te na południe, w stronę klasztoru św. Nauma, gdzie po terenie swobodnie przechadzają się pawie, a pielgrzymi ustawiają się w kolejce do grobu świętego. Wiele wycieczek zatrzymuje się również przy muzeum określanym mianem Zatoka Kości – zrekonstruowanej prehistorycznej osadzie na palach, wzniesionej nad turkusową płycizną. Po powrocie do miasta wieczory płyną leniwie nad brzegiem jeziora, przy lokalnym winie, grillowanych rybach i muzyce na żywo dobiegającej z barów oraz restauracji ciągnących się wzdłuż brzegu. Aby odkryć spokojniejsze oblicze Ochrydy, wypożycz kajak lub deskę SUP i rusz wzdłuż wybrzeża na północ, w stronę cichych plaż i zatoczek otoczonych sosnami. Jezioro Thun, Szwajcaria Mało który naród potrafi łączyć urok jezior i gór z taką klasą jak Szwajcaria. Thun to zachwycająca kompozycja obu tych elementów: spokojna, ciemnoniebieska wstęga wody o długości niemal 18 kilometrów, zasilana wodami z topniejących lodowców Alp Berneńskich, które otaczają akwen. Znajdujesz się tutaj w otoczeniu najbardziej ikonicznych alpejskich szczytów – na południowym wschodzie majaczy imponujący, pokryty wiecznym śniegiem trójząb: Eiger, Mönch i Jungfrau (wszystkie wznoszące się na wysokość około 4000 metrów). Z kolei na południu wyrasta „Szwajcarska Piramida”, czyli góra Niesen o idealnie geometrycznym kształcie, przypominającym słynną czekoladę Toblerone. Na jej szczyt (2362 m n.p.m.) można wjechać koleją linowo-terenową, skąd roztacza się widok na całe jezioro. Biegnące wzdłuż torów schody, liczące 11 674 stopnie, każdego lata stają się areną jednego z najbardziej morderczych biegów schodowych na świecie. Innym doskonałym punktem widokowym jest XII-wieczny zamek Spiez, usytuowany na otulonym kaskadami winnic półwyspie, który łagodnie schodzi ku samej wodzie. Latem miejsce to tętni życiem dzięki koncertom i wystawom sztuki. Tuż obok znajduje się kameralna marina oraz rozległe kąpielisko na świeżym powietrzu, zatopione w parkowej zieleni. Samo Thun – urokliwe, średniowieczne miasteczko – leży na północno-zachodnim krańcu jeziora, podczas gdy bardziej gwarne Interlaken wysunięte jest na wschód. Najlepiej zatrzymać się w jednym z hoteli na brzegu i traktować statki jako główny środek transportu podczas zwiedzania. To kwintesencja podróżowania w stylu slow travel – zwłaszcza na pokładzie odrestaurowanego parowca bocznokołowego z okresu belle époque, który dumnie kursuje po tutejszych wodach. Jezioro Vassivière, Francja Jezioro Vassivière jest, co może zaskakiwać, zbiornikiem sztucznym. Ze swoimi gęsto zalesionymi brzegami i nieregularnym kształtem – pełnym wcinających się w wodę półwyspów, zacisznych zatoczek i porośniętych lasem wysp – sprawia wrażenie, jakby istniało tu od zawsze. W rzeczywistości powstało w 1950 roku w ramach projektu hydroelektrycznego, który miał pomóc w odbudowie francuskiego przemysłu po II wojnie światowej. Rozległe, a zarazem kameralne, równie kulturalne, co sportowe, przyciąga różnorodnych gości do tego niespiesznego zakątka środkowej Francji. Wyspa Vassivière, położona na jeziorze i połączona z lądem groblą, mieści Międzynarodowe Centrum Sztuki i Krajobrazu, prezentujące prace lokalnych rzeźbiarzy i malarzy, a także okazały zamek oraz stożkową latarnię zaprojektowaną przez postmodernistycznego włoskiego architekta Alda Rossiego. Wzdłuż poszarpanej linii brzegowej jeziora równomiernie rozmieszczono pięć plaż, które pełnią funkcję centrów rozmaitych aktywności – od kajakarstwa, kolarstwa górskiego i pieszych wędrówek po obserwację gwiazd i połowy szczupaka. Szczególnie popularne wiosną są szlaki biegnące brzegiem jeziora przez krajobraz chroniony przed zabudową i degradacją dzięki statusowi parku naturalnego, gdy okolica usiana jest dzikimi kwiatami. Źródło: National Geographic
Najtańszy kierunek w Europie zachwyca nie tylko cenami. Jest jednym z najbezpieczniejszych miejsc
Rosnące ceny lotów i coraz wyższe koszty życia sprawiają, że wielu Europejczyków ostrożniej planuje wakacyjne wyjazdy. Szczególnie widoczne stało się to po napięciach na Bliskim Wschodzie, które wpłynęły na ceny paliw i podróży lotniczych. Mimo to w Europie wciąż można znaleźć kierunki, które pozostają stosunkowo tanie, a jednocześnie uchodzą za wyjątkowo bezpieczne i komfortowe dla turystów.
Autorzy nowego zestawienia przygotowanego przez Solo Female Travelers przeanalizowali dane dotyczące kosztów życia w 49 europejskich państwach. W badaniu pominięto Rosję, Białoruś i Ukrainę ze względu na trwający konflikt oraz ograniczoną wiarygodność części danych, a także terytoria zależne Korony Brytyjskiej i inne niesuwerenne regiony. Pod uwagę wzięto codzienne wydatki, z którymi mierzy się przeciętny turysta – od noclegu i komunikacji miejskiej po ceny kawy, posiłków czy rozrywki. Na tej podstawie powstał ranking najtańszych kierunków podróżniczych w Europie. Gdzie zatem warto się wybrać? Macedonia Północna najtańszym kierunkiem w Europie. Przyciąga też bezpieczeństwem Z analizy Solo Female Travelers wynika, że najtańszym kierunkiem podróżniczym w Europie okazała się Macedonia Północna. Według autorów zestawienia samotna osoba może spędzić tam weekend, wydając średnio około 52 euro, czyli niespełna 225 złotych na podstawowe wydatki związane z pobytem. Pod uwagę brano ceny noclegów, transportu, jedzenia oraz codziennych drobnych zakupów. Stolica kraju (Skopje) uchodzi dziś za jedną z najtańszych europejskich metropolii dla turystów. Obiad w niedrogiej restauracji kosztuje tam około 6-7 euro (około 25-30 zł), cappuccino niespełna 2 euro, a przejazdy komunikacją miejską pozostają wyraźnie tańsze niż w większości zachodnich stolic Europy. Coraz większą popularnością cieszą się także bezpośrednie połączenia lotnicze z Polski, dzięki którym Macedonia Północna staje się atrakcyjną opcją na krótki city break lub budżetowy urlop na Bałkanach. Jednak kraj przyciąga nie tylko cenami, ale również opinią jednego z najbezpieczniejszych państw regionu. W rankingach opartych na Global Peace Index Macedonia Północna regularnie wypada lepiej niż wiele popularnych kierunków turystycznych Europy Zachodniej. Turystów przyciągają tam również góry, jezioro Ochrydzkie wpisane na listę UNESCO oraz mieszanka wpływów bałkańskich, tureckich i śródziemnomorskich widoczna w architekturze i lokalnej kuchni. Bośnia, Mołdawia i Serbia również należą do najtańszych kierunków Europy Tuż za Macedonią Północną w rankingu najtańszych europejskich kierunków znalazła się Bośnia i Hercegowina. Według zestawienia przeciętny samotny turysta może spędzić tam weekend za około 55 euro, czyli około 235 złotych przy podstawowych wydatkach. Kraj od kilku lat coraz mocniej przyciąga osoby szukające mniej oczywistych miejsc na Bałkanach – szczególnie Sarajewo i Mostar, które zachwycają mieszanką kultur, osmańską architekturą i stosunkowo niskimi cenami noclegów oraz restauracji. Niewiele droższa okazała się Mołdawia, gdzie koszt weekendowego pobytu oszacowano na około 56 euro. To jeden z najmniej odkrytych kierunków w Europie, który przyciąga przede wszystkim miłośników spokojniejszych podróży, lokalnych winnic i mniej komercyjnej atmosfery niż w popularnych turystycznych stolicach. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się zwłaszcza Kiszyniów, gdzie ceny hoteli i gastronomii pozostają jednymi z najniższych na kontynencie. Pierwszą czwórkę zamknęła Serbia z wynikiem około 62 euro, czyli mniej więcej 265 złotych. Belgrad od lat uchodzi za jedno z najbardziej dynamicznych miast Europy Południowo-Wschodniej, słynące z życia nocnego, restauracji nad Dunajem i stosunkowo taniej komunikacji oraz zakwaterowania. Eksperci zwracają uwagę, że kraje Bałkanów i Europy Wschodniej coraz częściej konkurują z popularnymi kierunkami zachodniej Europy nie tylko cenami, ale również autentycznością i mniejszym tłokiem poza szczytem sezonu. Liechtenstein okazał się najdroższym kierunkiem w Europie Na drugim końcu zestawienia znalazł się Liechtenstein. To niewielkie alpejskie państwo pomiędzy Szwajcarią a Austrią okazało się najdroższym miejscem na weekendowy wyjazd w Europie, gdyż – według autorów badania – koszt krótkiego pobytu dla jednej osoby wynosi tam średnio około 223 euro, czyli blisko 950 złotych. To ponad cztery razy więcej niż w Macedonii Północnej. Co ciekawe, o wysokiej pozycji Liechtensteinu nie decydują wyłącznie noclegi, lecz przede wszystkim codzienne wydatki – szczególnie ceny jedzenia i napojów. Przeciętny posiłek w restauracji kosztuje tam ponad 27 euro, czyli około 115 złotych, co znacząco przewyższa europejską średnią. Niewiele tańsza okazała się sąsiednia Szwajcaria (221,70 euro). Warto pamiętać, że różnice cenowe między europejskimi państwami pozostają ogromne, a wybór kierunku może mieć kluczowe znaczenie dla budżetu podróży – szczególnie w przypadku osób podróżujących solo. Źródła: Solo Female Travelers, Daily Express Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To miejsce nazywają „Galapagos Europy”. Błękitny raj fascynuje biologów i turystów
Na pograniczu Albanii i Macedonii Północnej znajduje się miejsce, które od lat zachwyca biologów, podróżników i miłośników dzikiej przyrody. Choć od słynnych Wysp Galapagos dzielą je tysiące kilometrów, ten europejski zakątek regularnie porównywany jest do jednego z najbardziej wyjątkowych ekosystemów świata. Wszystko za sprawą niezwykłej różnorodności biologicznej oraz rzadkich gatunków, których nie spotyka się nigdzie indziej.
Jezioro Ochrydzkie uznawane jest za jedno z najstarszych jezior Europy, a część naukowców szacuje, że jego historia może sięgać nawet pięciu milionów lat. Rozciągające się pomiędzy Macedonią Północną a Albanią jezioro zachwyca intensywnie błękitną wodą, górskimi krajobrazami i wyjątkowo czystym środowiskiem naturalnym. Dzięki swojej izolacji przez tysiące lat stało się schronieniem dla wielu unikalnych organizmów, które przystosowały się do życia wyłącznie w tym regionie. To właśnie dlatego miejsce coraz częściej określane jest mianem „Galapagos Europy”. Jezioro Ochrydzkie zachwyca przyrodą. Żyją tam setki unikalnych gatunków Jezioro Ochrydzkie należy do najbardziej niezwykłych przyrodniczo miejsc w Europie i od lat fascynuje naukowców badających dawne ekosystemy. Powstało miliony lat temu w wyniku ruchów tektonicznych i dziś uznawane jest za jedno z najstarszych oraz najgłębszych jezior na kontynencie. Jego maksymalna głębokość sięga niemal 300 metrów, a powierzchnia rozciąga się na około 358 km². Samo jezioro ma około 30 kilometrów długości i blisko 15 kilometrów szerokości, natomiast linia brzegowa liczy ponad 85 kilometrów. Dzięki wyjątkowej izolacji przyrodniczej przez tysiące lat rozwinęły się tam organizmy, których nie można spotkać nigdzie indziej na świecie. To właśnie dlatego badacze określają Jezioro Ochrydzkie mianem „muzeum żywych skamieniałości”. Szacuje się, że w jeziorze i jego najbliższym otoczeniu występuje ponad 200 gatunków endemicznych. Jednym z najbardziej znanych jest pstrąg ochrydzki, nazywany również koranem, uznawany za lokalny przysmak i symbol całego jeziora. W wodach żyją także rzadkie gatunki węgorzy, ślimaków oraz liczne organizmy wodne charakterystyczne wyłącznie dla tego ekosystemu. Okoliczne tereny zamieszkują ponadto pelikany kędzierzawe, czaple i bałkańskie węże biczowe. Bogactwo przyrodnicze sprawiło, że Jezioro Ochrydzkie zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO zarówno pod względem przyrodniczym, jak i kulturowym. Mimo swojej wyjątkowości miejsce pozostaje popularnym kierunkiem wypoczynkowym, szczególnie latem. Turyści przyjeżdżają tam nie tylko dla krajobrazów, ale także z powodu niezwykle przejrzystej wody, która miejscami pozwala dostrzec dno nawet na dużej głębokości. Temperatura jeziora zwykle utrzymuje się między 14 a 24 stopniami Celsjusza, dlatego kąpiele bywają chłodniejsze niż nad Morzem Śródziemnym, ale w sezonie nie odstrasza to odwiedzających. Region przyciąga również miłośników nurkowania, rejsów i trekkingu, ponieważ wokół jeziora znajdują się górskie szlaki oraz niewielkie historyczne miejscowości. Wakacje nad Jeziorem Ochrydzkim. Te miejscowości zachwycają turystów Region Jeziora Ochrydzkiego zachwyca klimatycznymi miejscowościami położonymi bezpośrednio nad wodą. Najbardziej znanym miastem jest macedońska Ochryda, uznawana za jedno z najpiękniejszych miejsc na Bałkanach. To historyczne miasto pełne kamiennych uliczek, cerkwi i tarasów z widokiem na jezioro od lat znajduje się na liście UNESCO. Turyści odwiedzają przede wszystkim średniowieczną twierdzę cara Samuela, cerkiew św. Jana Kaneo położoną na klifie oraz nadbrzeżne promenady pełne restauracji i kawiarni. W sezonie letnim Ochryda staje się jednym z najważniejszych wakacyjnych kierunków w Macedonii Północnej, przyciągając zarówno osoby szukające wypoczynku, jak i miłośników historii. Popularnością cieszy się również Struga, położona na północnym krańcu jeziora. Miasto znane jest z bardziej spokojnej atmosfery, szerokich plaż i promenady biegnącej wzdłuż rzeki Czarny Drin wypływającej z Jeziora Ochrydzkiego. Wielu podróżnych wybiera Strugę jako alternatywę dla bardziej turystycznej Ochrydy, szczególnie jeśli zależy im na spokojniejszym wypoczynku. Z kolei po albańskiej stronie jeziora znajduje się Pogradec – miejscowość słynąca z zielonych wzgórz, parków i restauracji serwujących lokalnego korana. W ostatnich latach albańska część jeziora zaczęła przyciągać coraz więcej zagranicznych turystów dzięki niższym cenom i rozwijającej się infrastrukturze hotelowej. Wokół jeziora można znaleźć także mniejsze miejscowości i tradycyjne wioski rybackie. Jedną z najbardziej malowniczych jest Trpejca w Macedonii Północnej, często określana mianem „Saint-Tropez Jeziora Ochrydzkiego”. Miejsce zachwyca jasną żwirową plażą, kameralną zabudową i spokojniejszą atmosferą niż większe kurorty. Po albańskiej stronie uwagę przyciąga natomiast wieś Lin z kamiennymi domami, brukowanymi uliczkami i panoramicznymi widokami na jezioro. Jak dostać się z Polski nad Jezioro Ochrydzkie? Najłatwiejszym sposobem dotarcia z Polski jest lot do Tirany w Albanii lub do Skopje w Macedonii Północnej. Z obu miast nad jezioro można dojechać samochodem lub autobusem w około 2,5-3 godziny. W sezonie wakacyjnym pojawia się również coraz więcej połączeń organizowanych przez biura podróży oraz lotów czarterowych na Bałkany. Źródła: The Sun, Macedonia Tourism, Narodowa Agencja Turystyki Albanii Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samice żółwi greckich wolą rzucić się z klifu, niż kopulować z samcami. Dlaczego wybierają ucieczkę?
Na skalistej wyspie w Macedonii Północnej życie żółwi greckich toczy się pod nieustającą presją. Tutaj, wśród piekącego słońca i kamieni, samice muszą każdego dnia walczyć o przetrwanie – nie tyle z drapieżnikami, co z… własnym gatunkiem. Od lat badacze zauważali, że żółwic jest tutaj wyjątkowo mało, a samce toczą o nie brutalne walki. Samice więc sięgają po radykalne środki.
Samice żółwi greckich żyjące na wyspie Golem Grad w Macedonii Północnej doświadczają przytłaczającej agresji seksualnej ze strony samców i rzucają się z klifów, by jej uniknąć. Chociaż do tej pory populacja wydawała się prosperująca, to naukowcy szacują, że ostatnia żółwica na wyspie umrze w 2083 roku. Czemu samce są tak zawzięte? W świecie zwierząt walka o przetrwanie i możliwość przekazania genów jest jednym z najsilniejszych instynktów. Dlatego samce żółwi, gdy tylko wyczują gotową do rozrodu samicę, od razu rozpoczynają natarczywe zaloty. Nie pomaga jednak fakt, że – według nowych ustaleń naukowców, jak podaje New York Times – na 1 samicę na wyspie przypada aż 19 samców. Jeśli więc chcą się rozmnażać, muszą być szybkie, silne i zawzięte. Boją się, że konkurent ich uprzedzi i szansa na przekazanie genów przepadnie. Etolodzy z Macedońskiego Towarzystwa Ekologicznego, pod przewodnictwem dr Dragana Arsovskiego, opisują, że samce gryzą ( czasem do krwi), wspinają się na uciekające samice, a na koniec energicznie je szturchają ostrym końcem swojego ogona, żeby je osłabić. Samice chwytają się radykalnych rozwiązań W obliczu takiej agresji samice wykształciły zachowanie, które brzmi jak scenariusz filmu katastroficznego. Najbardziej zdesperowane z nich rzucają się z klifów, byle uciec przed napastnikami. Choć nie zawsze kończy się to śmiercią, to bardzo często odnoszą ogromne obrażenia. Naukowcy podkreślają, że śmiertelność samic w wyniku upadków jest znacznie wyższa niż u samców. To ostateczny akt desperacji, kiedy nie pozostaje już żadna inna droga. Etolodzy podkreślają jednak, że to próba ratunku, a nie samobójstwa. Efekt domina: wymieranie krok po kroku To ironiczne: samcom wydaje się, że próbują zatroszczyć się o przedłużenie gatunku, a osiągają zupełnie odwrotny efekt. Konsekwencje są bowiem dramatyczne nie tylko dla pojedynczych samic, ale dla całej populacji. Ranne i przerażone żółwice mają mniejszą szansę na przeżycie, a ich rozrodczość spada. Obserwacje prowadzone przez 16 lat wykazały, że liczba samic nieuchronnie maleje. Tak właśnie działa „demograficzne samobójstwo” – błędne koło napędzane agresją i dysproporcją płci. Czy to wyjątkowy przypadek? Podobnych strategii desperackiej ucieczki, której ceną jest życie, praktycznie nie obserwuje się w świecie zwierząt bez udziału człowieka (najczęściej to my zmuszamy zwierzęta do drastycznych kroków). U wielu gatunków samice stosują inne mechanizmy obronne – uciekają, kamuflują się, walczą lub manipulują rozrodem, ale tak dramatyczny wybór, jak skok z klifu, to ewenement. Jak tłumaczy Jeanine Refsnider z Uniwersytetu w Toledo, to pokazuje, jak bardzo ekstremalne może być życie samic w sytuacji poważnej nierównowagi płci i jak krytyczne jest monitorowanie takich populacji. Każda zachwiana proporcja to sygnał ostrzegawczy dla ekologów i obrońców przyrody. Źródło: Ecology Letters, The New York Times Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te europejskie kraje są wolne od tłumów. Znajdziesz w nich ciszę i spokój
W czasie gdy wiele europejskich ikon turystyki zmaga się ze skutkami overtourismu, a najsłynniejsze miasta i kurorty przeżywają prawdziwe oblężenie, wciąż istnieją miejsca, gdzie podróżowanie wygląda zupełnie inaczej. Zamiast kolejek do atrakcji i przepełnionych starówek można tam liczyć na przestrzeń, spokój i autentyczny kontakt z lokalnym krajobrazem oraz kulturą. Które kraje Europy należą dziś do najmniej odwiedzanych przez turystów?
Europa od lat pozostaje najchętniej odwiedzanym kontynentem świata, jednak turystyczna popularność rozkłada się bardzo nierównomiernie. Podczas gdy część państw notuje rekordowe napływy gości, inne pozostają na uboczu głównych szlaków podróżniczych. Analiza przygotowana przez organizatora rejsów Riviera Travel, oparta na danych Eurostatu dotyczących liczby noclegów w obiektach turystycznych, wskazuje, które europejskie kraje przyciągają najmniej zagranicznych odwiedzających i tym samym mogą być dziś jednymi z ostatnich bastionów spokojnego podróżowania. Najrzadziej odwiedzane kraje Europy Na czele zestawienia państw o najmniejszej liczbie noclegów turystycznych w Europie znalazł się Liechtenstein, który według danych za 2024 rok odnotował jedynie 228 579 noclegów w oficjalnych obiektach zakwaterowania. Skala ta wyraźnie kontrastuje z jego położeniem w samym sercu Alp, między Austrią a Szwajcarią, co teoretycznie powinno sprzyjać dużemu ruchowi turystycznemu. Stolica, Vaduz, przyciąga panoramą doliny Renu, zamkiem książęcym oraz nowoczesnymi instytucjami kultury, takimi jak Kunstmuseum Liechtenstein czy Muzeum Narodowe. Jednocześnie kraj jest często odwiedzany w formule krótkiej wycieczki z sąsiednich regionów, co ogranicza liczbę nocujących gości. W efekcie Liechtenstein pozostaje miejscem o alpejskim charakterze, rozbudowanej sieci szlaków pieszych i winnicach, lecz bez presji masowej turystyki. Drugą pozycję zajmuje Macedonia Północna, z wynikiem około 2 180 510 noclegów. Mimo wzrostu zainteresowania regionem Bałkanów kraj ten wciąż pozostaje na uboczu głównych europejskich szlaków turystycznych. Najważniejszym punktem na mapie jest Ochryda, wpisana na listę UNESCO, której zabytkowa zabudowa i położenie nad jeziorem tworzą krajobraz porównywany z najbardziej rozpoznawalnymi destynacjami południa Europy. Dziedzictwo bizantyjskie i osmańskie widoczne w architekturze sakralnej, kamienne uliczki i klasztory na zboczach wzgórz budują silny kontekst historyczny. Stolica, Skopje, łączy elementy antyczne, osmańskie i współczesne, a rozwijające się regiony winiarskie dodatkowo poszerzają ofertę turystyczną kraju. Podium zamyka Luksemburg, gdzie liczba noclegów sięgnęła ok. 3,6–3,7 mln. Mimo roli ważnego centrum instytucjonalnego Unii Europejskiej, kraj nie doświadcza natężenia ruchu typowego dla sąsiednich państw. Miasto Luksemburg oferuje spektakularne połączenie nowoczesnej zabudowy z rozległym systemem średniowiecznych fortyfikacji wpisanych na listę UNESCO. Kilkanaście minut od stolicy rozciąga się region Mullerthal, nazywany „Małą Szwajcarią”, z siecią szlaków prowadzących przez lasy, wąwozy i formacje piaskowcowe. Mniej oblegane europejskie państwa Tuż za podium w zestawieniu państw o relatywnie niewielkiej liczbie noclegów turystycznych plasuje się Łotwa, która w 2024 r. odnotowała ok. 4,7 mln noclegów – wyraźny wzrost względem roku poprzedniego, ale wciąż niski na tle najpopularniejszych kierunków kontynentu. O jej atrakcyjności decyduje Ryga, uznawana za jedno z najważniejszych centrów architektury secesyjnej w Europie, a także dostęp do dzikiego wybrzeża Bałtyku i rozległych terenów leśnych. Piąte miejsce zajmuje Czarnogóra (ok. 5,2 mln noclegów), gdzie kontrast między adriatyckim wybrzeżem a surowym interiorem górskim buduje wyjątkową różnorodność krajobrazową. Zatoka Kotorska z miastem Kotor oraz Park Narodowy Durmitor pokazują, że niewielka powierzchnia kraju nie przekłada się na ubogą ofertę. Szósta w rankingu Estonia (ok. 6,4 mln noclegów) łączy dobrze zachowane średniowieczne centrum Tallina z krajobrazem wysp i lasów północnej Europy, tworząc profil kierunku kulturowo-przyrodniczego. Dalej znajduje się Albania (ok. 7,4 mln noclegów), gdzie Riwiera Albańska, miasta UNESCO (Berat i Gjirokastra) oraz górskie regiony północy budują alternatywę dla przepełnionych kurortów śródziemnomorskich. Ósma Litwa (8,6 mln noclegów) przyciąga barokowym Wilnem i krajobrazem Mierzei Kurońskiej, oferując połączenie historii, natury i nowoczesnej sceny kulinarnej. W dalszej części zestawienia znalazła się Malta (11,3 mln noclegów), której bogate dziedzictwo – od świątyń megalitycznych po barokową Vallettę – równoważy stosunkowo niewielką skalę ruchu turystycznego. Listę zamyka Serbia (12,6 mln noclegów), gdzie dynamiczny Belgrad łączy intensywne życie kulturalne z dostępem do regionów winiarskich i formacji przyrodniczych, takich jak Đavolja Varoš. Wspólnym mianownikiem tej grupy jest wyraźny wzrost zainteresowania przy jednoczesnym zachowaniu przestrzeni, która pozwala doświadczać europejskiego dziedzictwa poza głównym nurtem turystycznym. Źródła: Riviera Travel, Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najpiękniejsze jezioro w Europie. Leży na styku dwóch wielkich kultur
Jezioro Ochrydzkie to jedno z najpiękniejszych i najstarszych jezior Europy. Położone na pograniczu Macedonii Północnej i Albanii, zachwyca czystością wody, różnorodnością biologiczną i niezwykłym dziedzictwem kulturowym. W jego tafli odbijają się górskie szczyty, a nad brzegami stoją zabytkowe cerkwie i urokliwe miasteczka, które od wieków przyciągają podróżników. Dla jednych to miejsce relaksu i kąpieli, dla innych – skarb natury i historii wpisany na listę UNESCO.
Spis treści: Jezioro Ochrydzkie – położenie, powierzchnia i głębokość Historia i dziedzictwo Jeziora Ochrydzkiego Podwodny świat Jeziora Ochrydzkiego – ryby i inne gatunki Plaże i kąpieliska, które warto odwiedzić Atrakcje nad Jeziorem Ochrydzkim, które warto zobaczyć Jezioro Ochrydzkie – położenie, powierzchnia i głębokość Jezioro Ochrydzkie leży w południowo-zachodniej części Macedonii Północnej i północno-wschodniej części Albanii. To jedno z najstarszych jezior na świecie – jego wiek szacuje się na ponad milion lat. Zajmuje powierzchnię około 358 km², z czego 2/3 należy do Macedonii, a 1/3 do Albanii. Jezioro jest też wyjątkowo głębokie – jego maksymalna głębokość sięga 289 metrów, co czyni je jednym z najgłębszych zbiorników wodnych w Europie. Wody Jeziora Ochrydzkiego zachowały unikatowy, stabilny ekosystem, w którym przetrwały gatunki endemiczne, niewystępujące nigdzie indziej na świecie. Temperatura wody w Jeziorze Ochrydzkim zmienia się w zależności od pory roku – latem utrzymuje się na poziomie 22–25°C, zimą spada do 6–8°C. Dzięki bardzo dużej przejrzystości wody jezioro jest miejscem uwielbianym przez nurków i miłośników fotografii podwodnej. Historia i dziedzictwo Jeziora Ochrydzkiego Historia Jeziora Ochrydzkiego jest bogata. Już w starożytności brzegami jeziora przebiegały ważne szlaki handlowe łączące Adriatyk z wnętrzem Bałkanów. Nad jego wodami rozwijała się starożytna Lychnidos – dzisiejsza Ochryda, miasto o bogatej historii i duchowym znaczeniu. Co ciekawe, w pobliżu albańskiej wioski Lin położonej nad brzegiem jeziora archeolodzy odkryli pozostałości najstarszej znanej osady w Europie – jej początki sięgają kilku tysięcy lat p.n.e. Odkrycie to dowodzi, że okolice Jeziora Ochrydzkiego były zamieszkane już w czasach prehistorycznych i stanowiły ważne centrum życia ludzkiego na Bałkanach. W średniowieczu Ochryda stała się jednym z głównych ośrodków prawosławia. To właśnie tu działał św. Klemens z Ochrydy, uczeń Cyryla i Metodego. Miasto i okolice pełne są zabytków: cerkwi, klasztorów i ruin dawnych twierdz. Jedną z ikon regionu jest cerkiew św. Jana Teologa, malowniczo położona na skalnym klifie nad taflą jeziora. To jeden z najczęściej fotografowanych widoków w Macedonii. W 1979 roku Jezioro Ochrydzkie wraz z miastem Ochryda zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – zarówno za unikatową przyrodę, jak i za bezcenne dziedzictwo kulturowe. Podwodny świat Jeziora Ochrydzkiego – ryby i inne gatunki Jezioro Ochrydzkie to prawdziwe laboratorium przyrody. Ze względu na izolację geologiczną i dużą głębokość rozwinęła się tu fauna endemiczna. Szacuje się, że aż około 200 gatunków organizmów żyjących w jeziorze nie występuje nigdzie indziej na świecie. Żyją tu m.in. pstrąg ochrydzki (Salmo letnica) oraz łosoś ochrydzki (Salmo ohridanus) – gatunki charakterystyczne wyłącznie dla tego regionu. Poza nimi występują też węgorze, okonie, klenie i karpie. Jezioro stanowi nie tylko ostoję dla ryb, ale i ważne miejsce dla ptaków wodnych. Co roku zimują tu liczne gatunki, w tym hełmiatki, perkozy zauszniki, gągoły, łyski i kormorany małe. Ze względu na tę wyjątkową bioróżnorodność Jezioro Ochrydzkie uznawane jest od 2000 roku za ostoję ptaków IBA. Zachowanie równowagi ekosystemu jest jednak delikatne – nadmierne połowy i zanieczyszczenia mogą prowadzić do spadku liczebności najcenniejszych gatunków, dlatego obowiązują regulacje dotyczące połowów. Wielu turystów zastanawia się też, czy w Jeziorze Ochrydzkim występują węże. Odpowiedź brzmi: tak, ale są to w większości gatunki niegroźne dla człowieka. Spotkanie z nimi to raczej ciekawostka przyrodnicza, jednak zdecydowanie należy zachować ostrożność. Plaże i kąpieliska, które warto odwiedzić Choć Jezioro Ochrydzkie jest znane z walorów historycznych i przyrodniczych, jego plaże stanowią dodatkowy atut regionu. Wokół jeziora można znaleźć zarówno tętniące życiem kąpieliska, jak i ciche, kameralne zatoczki. Najpopularniejsze plaże po stronie macedońskiej to: Plaża Kaneo – położona tuż pod cerkwią św. Jana, oferuje bajeczne widoki i krystaliczną wodę, Plaża Atlantik – oddalona od aglomeracji, zachwyca przyrodą i knajpkami, w których można spróbować pysznych dań z kuchni macedońskiej, Plaża Labino – kameralna i spokojna, idealna dla osób szukających ciszy. Po stronie albańskiej najbardziej znane są plaże w rejonie miejscowości Pogradec, gdzie woda jest cieplejsza, a dno piaszczyste. To także miejsce popularne wśród lokalnych turystów, z licznymi pensjonatami i tawernami serwującymi świeże ryby z jeziora. Atrakcje nad Jeziorem Ochrydzkim, które warto zobaczyć Oprócz plaż i kąpielisk, okolice Jeziora Ochrydzkiego oferują wiele miejsc, które zachwycą zarówno miłośników historii, jak i przyrody. W Ochrydzie warto odwiedzić: Twierdzę cara Samuela – z której rozciąga się panorama jeziora, Monastyr św. Nauma – klasztor położony tuż przy granicy z Albanią, który został założony przez św. Nauma Ochrydzkiego, Muzeum na wodzie Bay of Bones – rekonstrukcję prehistorycznej osady na palach z epoki brązu zwana Zatoką Kości. Po stronie albańskiej największą atrakcją jest miasto Pogradec, znane ze spokojnej atmosfery na plaży. W pobliżu warto odwiedzić Park Narodowy Drilon, gdzie źródła rzeki Drilon tworzą malowniczy krajobraz pełen zieleni i ptactwa. Region Ochrydu to także miejsce dla miłośników przyrody – górskie szlaki wokół jeziora prowadzą przez lasy i odsłaniają malownicze widoki na błękitną taflę wody. Takie połączenie bogatego dziedzictwa kulturowego z wyjątkową przyrodą sprawia, że Jezioro Ochrydzkie jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na Bałkanach – idealnym zarówno dla odkrywców historii, jak i poszukiwaczy ciszy. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
To nie Filip II! Archeologiczna pomyłka w królewskim grobowcu Macedonii
Archeolodzy odkryli, że szczątki znajdujące się w słynnym grobowcu ojca Aleksandra Wielkiego, nie należały wcale do Filipa Macedońskiego. Analiza wykazała, że pochowano tam znacznie młodszego mężczyznę, kobietę, a także 6 dzieci.
Spis treści: Gdzie pochowano ojca Aleksandra Wielkiego? Wielka archeologiczna pomyłka? Kogo pochowano w grobowcu? Najstarsza stolica starożytnej Macedonii W 1977 roku archeolog Manolis Andronikos odkrył w Werginie (północno-wschodniej Grecji) grobowiec, który uznano wówczas jako należący do Filipa II Macedońskiego. Od tego czasu miejsce to było ośrodkiem badań i wykopalisk, które miały potwierdzić tę hipotezę. Grobowiec był bogato wyposażony, w środku znaleziono złotą urnę, a także zbroję i insygnia królewskie. Miejsce pochówku znajdowało się w regionie, w którym prawdopodobnie spoczywają inni członkowie rodziny Aleksandra Wielkiego. Gdzie pochowano ojca Aleksandra Wielkiego? Nowe badanie, które ukazało się właśnie na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science”, wskazuje, że w rzeczywistości w Werginie mógł zostać pochowany ktoś zupełnie inny. Nowa identyfikacja ujawniła, że w grobowcu znajdowały się szczątki młodego mężczyzny i młodej kobiety, a także szóstki niemowląt. Naukowcy podkreślają jednak, że już wcześniej zdawano sobie sprawę, że w grobowcu znajdują się kości dwójki dorosłych osób, ale tylko jednego dziecka. – Wergina od dawna jest uważana za królewski kompleks grobowy macedońskich królów. Pod dużym kurhanem odkryto cztery grobowce oznaczone jako Grobowiec I, II, III i IV. W naszym najnowszym badaniu skupiliśmy się na pierwszym grobowcu, uważanym za miejsce pochówku Filipa. Datowanie radiowęglowe umiejscawia ten pochówek w pierwszej połowie IV wieku p.n.e., konkretnie między 400 a 367 rokiem p.n.e. – napisali w pracy autorzy. Wielka archeologiczna pomyłka? Analiza kości i zębów pary dorosłych sugeruje, że mężczyzna w grobowcu miał od 25 do 35 lat w chwili śmierci. Dane historyczne wskazują, że Filip II został zamordowany w 336 r. p.n.e., mając ok. 46 lat. Oznacza to, że mężczyzna pochowany w Grobowcu I nie mógłby być ojcem Aleksandra Macedońskiego, ale nie znaczy to, że nie pochodził z tej dynastii. – Mężczyzna z grobowca najprawdopodobniej ważnym macedońskim członkiem rodziny królewskiej z rodu Argead/Temenid, który zmarł w latach 388–356 p.n.e. i prawdopodobnie był upamiętniany w świątyni, która znajdowała się w starożytnym Ajgaj razem z tą kobietą. Poprzednie hipotezy, że szczątki szkieletu należą do Filipa II oraz jego żony i nowonarodzonego dziecka nie są zatem naukowo uzasadnione – napisali badacze. Analiza izotopowa zębów i kości pozwoliła na ustalenie kilku ważnych faktów z życia macedońskiego mężczyzny. Według uczonych prawdopodobnie spędził dzieciństwo z dala od stolicy Macedonii, Pelli, która znajduje się około 32 kilometrów na północny wschód od Werginy. Kobieta natomiast, która w chwili śmierci miała od 18 do 25 lat, prawdopodobnie spędziła dzieciństwo mieszkając w Pelli lub w jej pobliżu. Kogo pochowano w grobowcu? – Zakładamy, że musiał to być król Macedonii, który rządził i zmarł dziesiątki lat przed panowaniem Filipa II – uważa Maniatis. Nie jest jasne, który to był król, ale możliwe, że był to Aleksander II lub Perdikkas III. Rządy obydwu władców były burzliwe i naznaczone były konfliktami wewnętrznymi, a także wojnami z wrogami zewnętrznymi – dodaje badacz. Naukowcy przeprowadzili także badanie metodą datowania radiowęglowego, aby ustalić wiek szczątków niemowląt, które pochowano w grobowcu. Wszystkie pochodziły z okresu między 150 r. p.n.e. a 130 r. n.e., czyli już z czasów, gdy regionem rządziło imperium rzymskie. – Istnieją dowody, które pozwalają przypuszczać, że umieszczanie zmarłych niemowląt w starych grobowcach, było znaną, choć rzadką praktyką w okresie rzymskim – wyjaśnia w rozmowie z Live Science główny autor badania Yannis Maniatis z Narodowego Centrum Badań Naukowych w Grecji. Naukowiec dodaje, że grobowiec ten został obrabowany jeszcze w czasach starożytnych, a złodzieje wydrążyli w ścianach otwory. – Ludzie, którzy mieszkali w tym rejonie, wiedzieli o grobowcu i musieli widzieć otwory pozostawione przez rabusiów. Prawdopodobnie postanowili wykorzystać je do pochówku niemowląt – dodaje Maniatis. Nowe badanie niewątpliwie dostarcza więcej pytań, niż odpowiedzi. Przede wszystkim o nowe miejsce pochówku ojca Aleksandra Wielkiego, Filipa II. Bardzo możliwe, że macedoński król pochowany jest w Werginie, ale nie w grobowcu I, lecz w jednym z pozostałych, które znajdują się w tym miejscu. Prawdopodobny wydaje się grób nr. 2. Tam znajdują się skremowane szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci mógł mieć 44 lata… Najstarsza stolica starożytnej Macedonii Wergina to stanowisko archeologiczne, które od 1996 roku jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zachowały się tu ruiny starożytnego Ajgaj, czyli najstarszej stolicy starożytnej Macedonii. Po przeniesieniu stolicy do Pelli, Ajgaj pozostało dalej ważnym miejscem dla królewskiej rodziny, ale już jako nekropolia. Chowano tu królów Macedonii. Do czasów współczesnych zachował się tu m.in. kompleks grobowców komorowych, który nazwano Grobowcami Królewskimi, ale także Pałac Królewski oraz tzw. Grobowiec Macedoński, który w rzeczywistości składa się z pięciu mniejszych grobowców. Na stanowisku odnaleziono także ruiny amfiteatru, w którym przeprowadzono zamach na Filipa II. Źródło: National Geographic Polska, LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Ochryda to jedno z najpiękniejszych miejsc na Bałkanach. Wspaniałe miasto pamięta czasy starożytne
Ochryda należy do tych miejsc, do których chyba każdy chciałby wrócić. Wzniesione na wzgórzu miasteczko przyciąga nie tylko wspaniałymi zabytkami, ale także niesamowitym położeniem i krajobrazami, które na długo pozostają w pamięci. Nic dziwnego, że wraz z pięknym Jeziorem Ochrydzkim od 1980 roku figuruje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Co warto zobaczyć w Ochrydzie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Ochryda? Historia Ochrydy Co zobaczyć w Ochrydzie? Wyobraź sobie niewielkie, urokliwe miasteczko, które „wyrosło” na zboczu wzgórza, skąd tarasowo dociera do brzegów malowniczego jeziora, jednego z najstarszych w Europie. Gdzie dosłownie wszędzie można wykonać fotografię, którą będziemy chwalić się przed wszystkimi znajomymi. Gdzie zabytki zachowały się w doskonałym stanie. Oto właśnie Ochryda – lazurowa perła w koronie Bałkanów. Gdzie znajduje się Ochryda? Ochryda rozciąga się w południowo-zachodniej części Macedonii Północnej, pomiędzy górami pasma Galiczica a Jeziorem Ochrydzkim. Niczym włoski Asyż, starożytna część miasta została wybudowana na zboczach wzgórza. Miasto znajduje się na szlaku Via Egnatia, który w starożytności łączył Rzym z jego wschodnimi posiadłościami. Stanowił zamorskie przedłużenie Via Appia i służył szybkiemu przemieszczaniu się legionów do Macedonii i krain w Azji Mniejszej. Co warte podkreślenia, droga wybudowana w II wieku p.n.e. istnieje do dziś. Ochrydę zamieszkuje ponad 40 tys. osób. Niewiele, ale warto podkreślić, że mówimy tu o siódmym największym mieście w Macedonii Północnej. Historia Ochrydy Ochrydę wybudowano na obszarze, na którym wcześniej rozpościerało się starożytne miasto Dyassarites, a później Lychnis. Chrześcijaństwo zawitało tam już w IV wieku. Przez długi czas była jednym z kluczowych ośrodków kulturowych i religijnych w regionie, aż do 526 roku. W nocy z 29 na 30 maja obszar miasta nawiedziło potężne trzęsienie ziemi. Ochryda została doszczętnie zniszczona. Z rozkazu cesarza Justyniana, powstała z gruzów i odrodziła się jako Iustiniana Prima, stolica prefektury Ilirii i kościelna metropolia naddunajskich posiadłości Cesarstwa. Kolejne stulecia nie były łaskawe dla miasta. W VI i VII wieku tamtejsze ziemie stały się przedmiotem zakusów słowiańskich i awarskich plemion. Ochryda upadła, jednak w IX wieku podbili ją Bułgarzy. Pod ich panowaniem nastał okres największej świetności miasta. Ochryda stała się stolicą państwa bułgarskiego, siedzibą cara Samuela i słowiańskiego patriarchy. Cesarstwo Samuela upadło w 1018 roku, podbite przez Bizancjum. 65 lat później miasto padło łupem Boemunda I. Później przechodziło z rąk do rąk. Było częścią księstwa Salonik, Despotatu Epiru, drugiego państwa bułgarskiego, ponownie Bizancjum, a od 1334 roku – królestwa Serbii. Turcy osmańscy zdobyli Ochrydę pod koniec XIV stulecia. W granicach Serbii znalazła się po wojnach bałkańskich, a w 1945 roku stała się częścią podległej Jugosławii Republiki Macedonii, która w 1991 roku ogłosiła niepodległość. Co zobaczyć w Ochrydzie? Ochryda słynie ze wspaniałych zabytków sakralnych. Tamtejsze cerkwie nie są tak monumentalne, jak choćby opactwo westminsterskie, ale z całą pewnością nie brakuje im uroku. Należy jednak podkreślić, że to wspaniałe miasto ma do zaoferowania coś więcej, niż tylko stare cerkwie. Cerkiew św. Jana Teologa Zaczynamy od obiektu, który nie jest ani najstarszą, ani najcenniejszą świątynią w mieście. Mimo to, stanowi obowiązkowy punkt w programie wycieczki po Ochrydzie. To za sprawą położenia, które sprawia, że chyba każdy turysta chce uchwycić to charakterystyczne miejsce obiektywem aparatu. Niewielki kościół samotnie wznosi się na krawędzi klifu, wyśmienicie „współpracując” z niesamowitą panoramą Jeziora Ochrydzkiego. Nie trzeba być profesjonalnym fotografem, by z wyższych partii wzgórza uchwycić piękny kadr, obejmujący zabytkowy budynek i spokojną taflę wody. Cerkiew wybudowano w XIV lub XV wieku. W czasie, gdy Macedonią władało Imperium Osmańskie, budynek łączący cechy architektury bizantyjskiej i ormiańskiej zaczął popadać w ruinę. Renowacji doczekał się dopiero w XIX stuleciu, kiedy odnowiono wspaniałe freski i wykonano drewniany ikonostas. Cerkiew św. Konstantyna i Heleny Około 290 roku do miasta zawitała cesarzowa Helena, przemierzająca ze swym orszakiem drogę w kierunku cieśniny Bosfor. By upamiętnić to zdarzenie, w miejscu, w którym odpoczywała i modliła się w XIV wieku wzniesiono niewielki kamienny kościół, który dziś jest jedną z największych atrakcji miasta. Dla wiernych jest otwierany tylko raz w roku – 3 czerwca, czyli w rocznicę wizyty matki cesarza Konstantyna. Cerkiew św. Zofii Kolejny zabytek na naszej liście bez wątpienia jest jednym z najważniejszych, nie tylko w Ochrydzie, ale w całej Macedonii Północnej. Cerkiew wzniesiona w XI wieku pierwotnie pełniła funkcję katedry bułgarskich arcybiskupów. W czasie panowania osmańskiego zmieniono jej przeznaczenie. Z świątyni prawosławnej stała się meczetem. To właśnie wtedy dobudowano minaret i zamalowano wapnem wspaniałe freski, które zdobiły jej wnętrze. W 1912 roku obiekt ten znów stał się świątynią prawosławną. W trakcie prac renowacyjnych udało się odzyskać część malowideł, datowanych na XI, XII i XIII stulecie. Cerkiew św. Klemensa i Pantelejmona Kolejna atrakcja na naszej liście zdecydowanie nie jest najstarszym budynkiem w mieście. Mało tego, należy do najmłodszych obiektów sakralnych Ochrydy. Cerkiew św. Klemensa i Pantelejmona powstała w 2003 roku. Co zatem czyni ją niezwykłą? Choćby sam fakt, że wzniesiono ją na pozostałościach świątyni datowanej na V stulecie. Wchodząc do środka, przez szklaną podłogę można podziwiać pozostałości po starych murach i sarkofag, w którym spoczął św. Klemens. Przed kościołem eksponowane są stare fundamenty i inne fragmenty, na których zachowały się wspaniałe mozaiki. Jedna z nich przedstawia swastykę, która wtedy była indoaryjskim symbolem Słońca. Twierdza Samuela Docieramy na sam szczyt wzgórza, na którym rozpościera się Ochryda. Nad miastem górują ruiny potężnej niegdyś twierdzy, które są nie tylko jednym z ciekawszych zabytków, ale także prawdopodobnie najlepszym punktem widokowym. Widać stamtąd wspaniałą panoramę Starego Miasta i jeziora, nad brzegiem którego się rozpościera. Fortyfikacje obronne istniały tam już w starożytności, wzniesione z polecenia Filipa II, ojca Aleksandra Macedońskiego. Z istniejących umocnień korzystano także w czasach bizantyjskich, a w X wieku, w okresie rządów cara Samuela, doczekały się znaczącej rozbudowy. Do dziś z potężnej twierdzy pozostały tylko mury obronne. Większość z nich została zrekonstruowana. Starożytny teatr w Ochrydzie Niewątpliwą atrakcją miasta jest starożytny amfiteatr, jeden z najstarszych, które zachowały się w tak dobrym stanie. Powstał w 200 roku p.n.e., w czasach hellenistycznych. Położony między dwoma wzgórzami, jest idealnie chroniony przed wiatrem. W czasach rzymskich teatr stał się areną walk gladiatorów i miejscem egzekucji chrześcijan. Po upadku Cesarstwa został opuszczony i zaczął popadać w ruinę. Górna część obiektu nie przetrwała próby czas, ale dolna zachowała się w dobrym stanie. Jezioro Ochrydzkie Wymieniając atrakcje Ochrydy, nie można pominąć walorów przyrodniczych miasta. Jezioro Ochrydzkie, stanowiące granicę oddzielającą Macedonię od Albanii, jest zbiornikiem o wyjątkowo bogatej przeszłości geologicznej. Liczy sobie około 4 mln lat. Jest także jednym z najgłębszych w Europie i najgłębszym na Półwyspie Bałkańskim (maksymalnie 289 m). Występuje tam ponad 200 gatunków właściwych wyłącznie dla tego miejsca. Z ciekawszych endemitów warto wymienić gąbkę ochrydzką i łososia Salmo letnica. Zimują tam liczne gatunki ptactwa wodnego, w tym kormoran mały, gągoł, hełmiatka i łyska zwyczajna. Nie brakuje tam także innych atrakcji. Można zażyć kąpieli w krystalicznie czystej wodzie lub dołączyć do zorganizowanego rejsu statkiem wycieczkowym. Najbardziej usatysfakcjonowani będą jednak miłośnicy zwiedzania podwodnego świata. Zatoka Kości Jezioro Ochrydzkie już w epoce brązu stanowiło ważny ośrodek osadnictwa. Powstała tam wówczas osada na palach, najstarsza tego typu w Europie. Jej pozostałości wciąż mogą podziwiać nurkowie. Pozostali mają okazję zobaczyć rekonstrukcję prehistorycznej wsi w Zatoce Kości. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Skopje wzbudza skrajne emocje. Dlaczego jedni je kochają, a inni uznają za kiczowate?
Skopje to jedna z najbardziej specyficznych stolic europejskich. Jedni uwielbiają to miasto za jego niepowtarzalny charakter, inni twierdzą, że oferuje głównie kicz i tandetę. I właśnie dlatego, że stolica Macedonii Północnej wzbudza skrajne emocje, zdecydowanie warto ją odwiedzić, aby przekonać się, jakie wrażenie wywrze na nas.
Spis treści: Historia Skopje Skopje – atrakcje i zabytki Okoliczne atrakcje Skopje Ciekawostki o Skopje Skopje – praktyczne informacje Jaka jest pogoda w Skopje? Skopje ma dość niejednoznaczną nazwę. Przyjmuje się, że ma ona związek z greckimi posterunkami wojskowymi. Niektórzy historycy i językoznawcy są zdania, że słowo to wywodzi się z mowy Pajonów, gdzie oznacza "dom". Zamieszanie związane z nazwą stolicy Macedonii Północnej idealnie pasuje do jej charakteru. Trudno bowiem pozbyć się wrażenia, że chaos to określenie najtrafniej charakteryzujące styl Skopje. Nie można jednak stwierdzić, że nie ma w tym pewnego uroku, ale po kolei. Historia Skopje Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Skopje sięgają 4000 lat p.n.e. Pozostałości po pierwszej osadzie zostały odnalezione w miejscu, w którym dziś możemy podziwiać słynną twierdzę. Ślady kolejnej osady, pochodzące z epoki brązu, odkryto w okolicy wzgórza Zajčev Rid, nad brzegiem rzeki Wardar. Gdy okres panowania Pajonów dobiegł końca, tamtejsze ziemie przejęli Dardanowie, a następnie Rzymianie. W czasach cesarskich na terenie Skopje stacjonowały rzymskie legiony. To pociągnęło za sobą dynamiczny rozwój miasta, gdzie zlokalizowano wiele obiektów użyteczności publicznej. Czasy świetności trwały aż od VI wieku. W tamtym czasie miasto uległo zniszczeniu w następstwie najazdów barbarzyńskich plemion i trzęsienia ziemi. Z kolei cesarz Justynian nakazał jego porzucenie i przeniesienie kluczowych obiektów w okolice, gdzie dziś wznosi się twierdza. Kolejne stulecia upływały pod znakiem zmiany władzy, ale dopiero panowanie Serbów przyniosło intensywny rozwój. Jeszcze większą świetność zapewniły miastu rządy osmańskie. W XVII wieku mieszkało tam kilkadziesiąt tysięcy osób. Upadek miasta datowany jest na rok 1689, kiedy do Skopje wkroczyły wojska austriackie. Powstanie stłumiono, ale doszczętnie spalone miasto, dodatkowo nękane epidemią cholery, straciło na znaczeniu. Ożywienie nastąpiło dopiero w XIX wieku. W 1963 roku miasto nawiedziło kolejne wielkie trzęsienie ziemi, które zniszczyło aż 75 proc. jego powierzchni. Życie straciło wówczas ponad tysiąc osób. Usuwanie skutków katastrofy trwało wiele dziesięcioleci, a niektóre są widoczne do dziś. W 1991 roku miasto zostało ogłoszone stolicą Republiki Macedonii. Skopje – atrakcje i zabytki Skopje przeważnie oceniane jest przez pryzmat centralnej części miasta, będącej dzielnicą pomników i budynków utrzymanych w antycznej stylistyce. Miejscami kontrastują one z socjalistycznymi okazami architektury brutalistycznej. To efekt programu „Skopje 2014”, który zakładał przywrócenie miastu jego dawnego blasku. Czy architektoniczny miszmasz może się podobać? To każdy musi ocenić we własnym zakresie. Stolicy Macedonii Północnej nie można jednak oceniać wyłącznie przez pryzmat przebudowanego centrum. Znajdziemy tam wiele innych interesujących obiektów. Bałkany to fascynujący region, a Skopje nie stanowi tu wyjątku. Twierdza. W miejscu, gdzie wznosi się twierdza, rozpoczęła się historia osadnictwa na tych ziemiach. Obiekt powstał w czasach panowania cesarza Justyniana. Później był wielokrotnie przebudowywany. Największa modernizacja miała miejsce w czasach osmańskich. Wielkie trzęsienie ziemi doprowadziło do istotnego uszkodzenia zabytku. Zniszczeń nie usunięto do dziś. Kamienny Most. Łączący starą i nową część miasta most, który możemy dziś podziwiać, pochodzi z czasów osmańskich. Oprócz roli łącznika, obiekt pełnił też funkcję miejsca, w którym wykonywano egzekucje. Stara Čaršija. Stary Bazar skupia wszystkie najważniejsze budowle z czasów osmańskich. Warto więc odwiedzić to miejsce, nie tylko po to, by zrobić zakupy. Spore wrażenie robię dwie zachowane łaźnie tureckie i trzy karawanseraje – Kapan An, Suli An i Kurshumli An. Dom Pamięci Matki Teresy. Prawdziwy dom Matki Teresy nie przetrwał trzęsienia ziemi. Obiekt, który możemy zwiedzić, to muzeum wybudowane w 2009 roku. Budynek stanowi połączenie stylu nowoczesnego i tradycyjnej architektury macedońskiej. Cerkiew Wniebowstąpienia Jezusa. To jeden z najcenniejszych zabytków w mieście. Sam budynek nie jest specjalnie okazały. Jego wnętrze skrywa natomiast wspaniałe ikony i ikonostas z kunsztownymi rzeźbieniami. Okoliczne atrakcje Skopje Poszukując ciekawych atrakcji, warto odwiedzić bliskie okolice miasta. Skopje otoczone jest zróżnicowanymi terenami, które oferują zarówno atrakcje przyrodnicze, jak i historyczne. Okolice miasta to doskonałe miejsce na krótkie wycieczki i aktywny wypoczynek. Te miejsce szczególnie warto uwzględnić w planie eksplorowania sąsiedztwa macedońskiej stolicy: Kanion Matka Tuż za miastem znajduje się piękny kanion z malowniczym jeziorem. Znajdziemy tam głębokie jaskinie i kilka wspaniałych zabytków architektury sakralnej. Tuż przy jeziorze mieści się restauracja z obszernym tarasem. Rekonstrukcja osady Tumba Madżarki Na przedmieściach Skopje mieści się interesująca wystawa. Przyjezdni mogą podziwiać rekonstrukcję neolitycznej osady Tumba Madżarki. Sama wystawa nie jest zbyt okazała, ale i tak robi wrażenie. Bigorski monaster św. Jana Chrzciciela Monatser znajduje się w odległości około 70 km od Skopje, w górach, nad rzeką Radika. Jest jednym z najważniejszych klasztorów w Macedonii Północnej i słynie ze swojej pięknej architektury oraz relikwii. To także doskonałe miejsce do kontemplacji i wędrówek po górach. Kanion Wardar To naturalna atrakcja oddalona około 20 km od Skopje. Kanion Wardar to spektakularna formacja geologiczna, która tworzy malownicze wąwozy, strumienie i skaliste ściany. Jest to świetne miejsce na piesze wędrówki i podziwianie dzikiej przyrody. Wodospady Kravica Choć znajdują się one trochę dalej, bo w Bośni i Hercegowinie, Kravica to wodospady warte jednodniowej wycieczki z Skopje. Malownicze kaskady które tworzą wspaniałe naturalne baseny do kąpieli i relaksu. Ciekawostki o Skopje Stolica Macedonii Północnej ma bogatą historię, a i współcześnie przykuwa uwagę swoją barwnością i różnorodnością. Nie wszystko to, co najciekawsze w mieście widać gołym okiem. Przez zwiedzaniem warto postać najważniejsze ciekawostki o Skopje. Oto one: W Skopje urodziła się Matka Teresa z Kalkuty. Skopje to niezwykle tolerancyjne miasto. Tuż obok siebie współistnieją wyznawcy chrześcijaństwa w odmianie prawosławnej oraz wschodniego islamu. Do 2008 roku w mieście działał tylko jeden hostel. Obecnie baza noclegowa jest znacznie bardziej rozbudowana. W Skopje, jak i w całej Macedonii, obowiązuje zakaz fotografowania budynków rządowych. Przez Skopje przepływa rzeka Wardar, stanowiąc ważną część krajobrazu miasta. Jest to najdłuższa rzeka w Macedonii Północnej. Choć Skopje znajduje się w pełni na kontynencie europejskim, geograficznie jego bliskość do granicy z Turcją sprawia, że w historii miasto miało silne powiązania z kulturą Azji Mniejszej i Bliskiego Wschodu. W Skopje odbywają się liczne festiwale, takie jak Międzynarodowy Festiwal Filmowy, Festiwal Teatralny i Festiwal Sztuki Ulicznej. Kuchnia w Skopje jest mieszanką tradycji bałkańskich, tureckich i śródziemnomorskich. Popularne są potrawy takie jak ćevapi, ajvar, burek i rakija. Skopje – praktyczne informacje Skopje to dość duże miasto, a poszczególne atrakcje są od siebie oddalone. Należy jednak podkreślić, że do każdej części stolicy Macedonii dotrzemy autobusem komunikacji publicznej lub przewozem prywatnym. Można też zdecydować się na taksówki, które z pewnością nie nadwyrężą naszego budżetu. Osoby chcące zwiedzać Skopje samochodem muszą pamiętać, że tamtejsze uliczki tworzą istny labirynt. Łatwo się zgubić, tym bardziej, że na ulicach panuje spore zamieszanie. GPS z dobrą mapą jest zatem podstawą. Jaka jest pogoda w Skopje? Wiele osób decyduje się na wycieczkę do Skopje w sezonie letnim. Zwiedzanie nie jest wówczas zbyt łatwe. Z nieba leje się żar, a wszechobecny beton potęguje odczuwalne gorąco. Jeżeli od upału wolimy przyjemne ciepło, do stolicy Macedonii Północnej warto wybrać się w maju lub we wrześniu. Skopje to idealne miejsce idealne na tzw. city break, a czyli krótki wypad trwający maksymalnie 2–3 dni. Ciekawe obiekty architektoniczne to nie wszystko, co miasto ma do zaoferowania ta wyjątkowa stolica. Krótki wypad do Skopje można zaplanować także zimą. Wówczas miasto jest mniej zatłoczone, co pozwala na spokojne zwiedzanie atrakcji. To okres poza sezonem turystycznym, dlatego hotele, restauracje i atrakcje często są tańsze. Zima w Skopje trwa od grudnia do lutego. Klimat jest kontynentalny, z dość chłodnymi zimami, choć nie tak mroźnymi jak w Europie Środkowej. Średnie temperatury powietrza w ciągu dnia wahają się od 2 do 8 stopni Celsjusza. Źródło: National Geographic Polska.
Zadziwiające odkrycie na bałtyckiej wyspie. Artefakt sprzed 2000 lat przedstawiał legendarnego króla
Na duńskiej wyspie dwóch archeolodzy odnaleźli złocone okucie z brązu, które przedstawiało starożytnego władcę. Eksperci twierdzą, że to Aleksander Wielki i dodają, że to wyjątkowe znalezisko w Skandynawii.
W tym artykule: Tajemniczy artefakt znaleziony przez poszukiwaczy skarbów Okucie przedstawiało Aleksandra Wielkiego Zabytek z wizerunkiem macedońskiego króla wśród plemion germańskich Dwóch poszukiwaczy skarbów wybrało się do Ringsted na duńskiej wyspie Zelandia. Finn Ibsen i Lars Danielsen wybrali się tam z wykrywaczami metalu i liczyli na odrobinę szczęścia. Zaledwie po kilku minutach okazało się, że mieli go naprawdę dużo. Gdy urządzenie dało sygnał, że coś znajduje się pod ziemią, od razu zaczęli kopać. Po chwili odnaleźli bardzo niewielki przedmiot, który nie od razu był dla nich oczywisty. Tajemniczy artefakt znaleziony przez poszukiwaczy skarbów Enigmatyczny zabytek miał średnicę ok. 26–28 mm. Przypominał broszkę z wizerunkiem mężczyzny o długich i pofalowanych włosach. Z kolei na wysokości uszu znajdowały się dwa baranie rogi. Nie wiedząc, kim jest człowiek widoczny na artefakcie, oddali znalezisko do lokalnego Muzeum Vestsjælland. – Właściwie cała historia wyszła na jaw dopiero wtedy, gdy przekazaliśmy znalezisko. Później wezwano nas na spotkanie z Freerkiem Oldenburgerem. Archeolog powiedział nam, że to odkrycie jest niczym cofnięcie się w czasie o ponad 2000 lat. To wywołało w nas ogromne emocje – powiedział Ibsen. Naukowcy z muzeum dokonali specjalistycznej analizy niewielkiego zabytku. Okazało się, że został odlany ze stopu brązu zawierającego ołów. Datowanie wykazało, że powstał ok. 200 r. p.n.e. Badacze ustalili, że przedmiot ten najprawdopodobniej pełnił funkcję okucia. Okucie przedstawiało Aleksandra Wielkiego Archeolodzy nie są jednak pewni, jaką funkcję dokładnie pełniło. Pracownicy muzeum sugerują, że mógł być to ozdobny krążek mocowany na tarczy lub element, który znajdował się na pochwie miecza. – Nie wiemy również, czy został odlany przez Rzymian, którzy do odlewania podanych artefaktów używali tego samego stopu zawierającego ołów – powiedział Oldenburger. Jednego naukowcy mogą być pewni. Niezależnie od przeznaczenia okucia, przedstawia ono Aleksandra Macedońskiego, zwanego również Wielkim. Czyli jednego z największych władców okresu starożytności. Za jego życia uważano, że król Macedonii z dynastii Areadów jest niezwyciężony. Panował w latach 336–323 p.n.e. Do dziś uznaje się go za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości. Okres jego władzy wyznacza granicę między dwiema epokami historii starożytnej: okresem klasycznym i epoką hellenistyczną. Już jego ojciec Filip II zreformował państwo macedońskie i zdołał podporządkować sobie większość Grecji. Młody Aleksander w 336 p.n.e. odziedziczył silne już państwo oraz dobrze zorganizowaną i doświadczoną armię. Zabytek z wizerunkiem macedońskiego króla wśród plemion germańskich Aleksandrowi udało się m.in. złamać potęgę imperium perskiego w wyniku serii zwycięstw, a także opanować całe państwo. Władca zdobył Egipt i ustanowił własną stolicę w Aleksandrii. Jego podboje sięgały od Grecji przez Azję Mniejszą, aż po Indie, w których odnosił spektakularne zwycięstwa, ale ostatecznie był zmuszony do odwrotu z powodu napięć w armii. Podboje Aleksandra Macedońskiego przerosły oczekiwania władcy. Jak daleko dotarł? Podboje Aleksandra Macedońskiego do dziś fascynują nie tylko historyków. Losy wielkiego króla Macedonii są też inspiracją dla twórców filmowych. To tylko podkreśla, że jego dziedzictwo,... Król Macedonii zmarł w wieku 32 lat w Babilonie, w trakcie przygotowań do kolejnych wypraw wojennych. Pozostawił po sobie olbrzymie i potężne imperium, którego rozpiętość ze wschodu na zachód wynosiła 5 tys. km. Jego legenda żyła setki lat po jego śmierci. Właśnie dlatego naukowcy sugerują, że okucie z brązu znalezione w pobliżu Ringste, prawdopodobnie należało do plemion germańskich, które zamieszkiwały wówczas ten region. – Lud ten mógł myśleć, że wizerunek Aleksandra Wielkiego może przynieść szczęście na polu bitwy – wyjaśnia Oldenburger. – Baranie rogi, które znajdują się przy uszach władcy, były na cześć boga Zeusa Ammona – dodał badacz. – To wyjątkowe znalezisko w Skandynawii, które jest powiązane z jednym z najsłynniejszych ludzi w historii świata – podsumował archeolog. Naukowcy mają nadzieję, że dalsze badania pozwolą im dokładnie ustalić pochodzenie artefaktu. Źródło: Vest Muzeum. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Antinoopolis to miasto zbudowane ku czci cesarskiego kochanka. Jaki los je spotkał?
Cesarz Hadrian założył w Egipcie nowe miasto na cześć zmarłego kochanka, Antinousa. Antinoopolis to typowe greckie polis, które miało propagować grecki styl życia w starożytnym Egipcie.
W tym artykule: Śmierć Antinousa Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Architektura Antinoopolis Miasto pod piaskiem i badania archeologiczne Cenne znaleziska Podczas podróży po rzymskich prowincjach cesarz Hadrian odwiedził Egipt w okresie 130–131 r. Towarzyszył mu wielki orszak z cesarzową Sabiną i jego ulubieńcem Antinousem. Był to młody Grek, przyjaciel oraz kochanek Hadriana. Śmierć Antinousa Po wizycie w Aleksandrii orszak skierował się w górę Nilu. W trakcie rejsu po rzece miało właśnie dojść do nieszczęścia. Umarł Antinous, który nie skończył jeszcze 19 lat. Przyczyny tego zdarzenia są nieznane. Wiadomo jednak, że Hadrian popadł w głęboką rozpacz. Po tym zdarzeniu, by upamiętnić miejsce śmierci kochanka, cesarz założył 30 października 130 r. nowe miasto – Antinoopolis. Imię zmarłego zostało wyniesione do rangi boskiego herosa. Sam Hadrian wznosił świątynie na jego cześć, a nawet organizował igrzyska. Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Egipt został podbity najpierw przez Aleksandra Wielkiego w 332 r. p.n.e., a potem przez Oktawiana Augusta w 30 r. p.n.e. Jednak kultura grecka (hellenistyczna) nie przyjęła się aż tak mocno w życiu codziennym Egipcjan. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Wpływy kultury egipskiej były silnie akcentowane jeszcze w czasach Ptolemeuszy. Cesarz Hadrian miał jednak plany wywarcia silniejszej presji na hellenizację swojego imperium. Antinoopolis miało być kolejnym greckim polis w Egipcie. Z tym, że miało ono przede wszystkim propagować grecką kulturę. Władza w mieście również miała charakter zbliżony do greckiego polis. Mieszkańcami stały się osoby o raczej wyższym statusie społecznym. Edukacja w ówczesnych gimnazjach produkowała elity, identyfikujące się z kulturą hellenistyczną. Sam Hadrian mocno zachęcał do osiedlenia się w nowym mieście poprzez zwolnienia z wielu podatków. W pismach urzędowych mieszkańcy nazywali się „Nowymi Grekami”. Architektura Antinoopolis Miasto było poświęcone Antinousowi. Znajdowało się tam wiele świątyń czy kapliczek poświęconych właśnie jego imieniu. W mieście powstały też typowe budowle o cechach grecko-rzymskich: łaźnie publiczne, teatr, świątynie, gimnazjon, portyki z kolumnadami, hipodrom. Miasto otoczone było murem. Plan miasta miał typową siatkę ulic przebiegających prostopadle. Główne ulice flankowane były portykami z kolumnadą w stylu doryckim. Domy zbudowane były z cegły mułowej. Te bogatsze posiadały perystyle, kolumnady czy mozaiki. W mieście mieściła się oprócz tego brama triumfalna z posągami Antinousa. Była ona tak ulokowana, aby było łatwo ją zobaczyć od strony Nilu. Choć miasto miało ściśle hellenistyczne założenia, motywy egipskie były obecne w rzeźbie czy detalach architektonicznych. Położenie miasta nad Nilem umożliwiło dobry dostęp do drogi wodnej. Architektura wzdłuż brzegu rzeki mogła obejmować doki oraz konstrukcje przeznaczone do handlu i transportu. Antinoopolis służyło jako regionalne centrum administracyjne i gospodarcze. Zajmowało się handlem i rolnictwem. Jego położenie nad Nilem umożliwiało pośredniczenie w transporcie towarów w górę i w dół rzeki. Miasto pod piaskiem i badania archeologiczne Pierwsze cenne obserwacje i źródła graficzne pochodzą z epoki napoleońskiej. Wtedy to francuscy badacze udokumentowali pozostałości po jakimś mieście na pustyni. Były to m.in. kolumny i ocalała brama miasta. Wielka kolonizacja – jak wyglądało zakładanie kolonii przez starożytnych Greków? Starożytni Grecy nieustannie porzucali swe siedziby, by zakładać nowe miasta w najdalszych zakątkach znanego im świata. W koloniach arystokraci zyskiwali szansę na większe bogactwa, a biedni... Wykopaliska archeologiczne na terenie Antinoopolis jeszcze w XX w. dostarczyły cennych informacji na temat jego architektury i urbanistyki. Połączenie elementów architektury rzymskiej i egipskiej w budynkach miasta jest świadectwem różnorodności kulturowej i architektonicznej regionu w okresie rzymskim. Większość miasta nadal jednak leży pod piaskiem. Badania wykopaliskowe na takim terenie są wyjątkowo trudne dla archeologów. Mimo to na stanowisku działa włoska misja archeologiczna, która odkryła już świątynię Antinousa. Teraz badania skupiają się na odkryciu przyczyny opuszczenia miasta w X w. Cenne znaleziska Do tej pory odkryto wiele zabytków. Do ważniejszych zaliczyć należy funeralne fajumskie portrety, które zdobiły sarkofagi. Co ciekawe, taka praktyka w sztuce grobowej jest bardzo rzadka. Znajduje podobieństwo jedynie w portretach grobowych polskiej szlachty w okresie nowożytnym. Wraz z odkryciem świątyni Antinousa odsłonięto ok. 500 tys. naczyń ofiarnych. Prace przy północnej bramie miasta natomiast pokazały, że brama ta była ozdobiona kolumnami w stylu korynckim. Znaleziono wiele głównych zabytków Antinoopolis, takich jak teatr, świątynia i hipodrom. Jednak prawie nie prowadzono wykopalisk w domach prywatnych i budynkach administracyjnych. Oznacza to, że trudno opisać życie zwykłych ludzi, którzy mieszkali w Antinoopolis. Źródła: H. I. Bell 1940, Antinoopolis: A Hadrianic Foundation in Egypt, The Journal of Roman Studies, nr 30/2 str. 133–147 MSU Anthropology
Aleksander Wielki. Największy dowódca starożytności i wróg męskich bród
Osobiście brał udział w bitwach. Był utalentowanym wodzem i mówcą. Jego państwo rozciągało się od Grecji aż po Indie. W Egipcie był uważany za faraona i wyzwoliciela. Poznajcie niezwykłą postać. To Aleksander Wielki.
W tym artykule: Aleksander Wielki. Droga do władzy Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Kierunek: wschód Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Bitwa pod Issos i dalsze podboje Podbój Azji Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander Wielki był synem Filipa II Macedońskiego i Olimpiady. Pojawiały się sugestie, że jego ojcem mógł być ostatni rdzenny egipski faraon Nektanebo II. Aleksander urodził się w 356 roku p.n.e. w Pella w Macedonii. Zmarł w wieku zaledwie 32 lat w Babilonie w Mezopotamii. Aleksander Wielki. Droga do władzy Ponoć był bardzo dojrzałym dzieckiem. W wieku zaledwie siedmiu lat miał przyjąć perskich posłów i rzeczowo z nimi rozmawiać. Dlatego płynnie przejął władzę w Macedonii w wieku 20 lat, w 336 roku p.n.e. Nie można wykluczyć, że był zamieszany w spisek na życie swojego ojca, Filipa II. Sam się do tego nie przyznawał. Winę za śmierć ojca zrzucał na króla Persów, Dariusza III. Jego królestwo było silne. Już ojciec Aleksandra podporządkował sobie greckie państwa. W momencie śmierci Filipa doszło do powstania Greków, którzy chcieli odzyskać wolność. Aleksander szybko stłumił rozruchy. Również rozprawił się z plemionami atakującymi jego państwo od północy. Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Wychowankiem i nauczycielem młodego Aleksandra był najwszechstronniejszy myśliciel i filozof starożytności Arystoteles. To on zaszczepił w przyszłym władcy miłość do „Iliady” Homera. Była to opowieść o słynnej wojnie trojańskiej. Aleksander identyfikował się z Achillesem, który był prototypem męskiej urody i odwagi w starożytnej Grecji. Z Aleksandrem związana jest legenda dotycząca pojmanego pirata Diomedesa. Władca spytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu? Na co ten odrzekł: „A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem.” Ta bezczelna, ale i trafna odpowiedź spodobała się Aleksandrowi. Diomedes na wniosek Aleksandra został księciem i sędzią. Kierunek: wschód Ambicją Aleksandra był podbój całego znanego świata. Najpierw celem było rozbicie państwa Persów. W 334 roku p.n.e. licząca kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy armia macedońsko-grecka pod wodzą młodego króla przeprawiła się do Azji Mniejszej. Początkowo Aleksander skierował swoje kroki do Troi, gdzie złożył wieniec na symbolicznym grobie bohatera swojej młodości, Achillesa. Na tym nie poprzestał. Zgodnie ze zwyczajem nago wziął udział w biegu ku czci herosów. Towarzyszyli mu jego przyjaciele Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Gdy Aleksander podbijał Anatolię, zajął również Frygię i jej stolicę, Gordion. Tam ujrzał wóz mitycznego króla Gordiosa I, ojca Midasa. Jarzmo wozu połączone było z dyszlem z pomocą przemyślnego węzła. Według przepowiedni osoba, która ów węzeł rozwiąże, miała zostać panem świata. Aleksander spróbował swoich sił, ale ostatecznie postanowił węzeł przeciąć. Dlatego dzisiaj mówimy o rozstrzygnięciu zagmatwanego problemu w sposób radykalny, określając to jako „rozcięcia węzła gordyjskiego.” Bitwa pod Issos i dalsze podboje Wojska Aleksandra bardzo szybko posuwały się w kierunku stolicy Persów, Persepolis na terenie dzisiejszego Iranu. W 333 roku p.n.e. stoczył na pograniczu Azji Mniejszej i Syrii wielką bitwę pod Issos z armią perską dowodzoną przez Dariusza III. Zwycięstwo Aleksandra było wielkie. Wziął do niewoli rodzinę władcy perskiego i zdobył skarbiec królewski. W kasetce z perfumami Dariusza umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz „Iliady”. Wkrótce Aleksander dotarł aż do Egiptu. Tam został przyjęty jako wyzwoliciel. Przez Egipcjan został uznany zresztą za faraona. Aleksander założył parędziesiąt miast, z czego kilka nosiło jego imię. Najsłynniejszym była egipska Aleksandria. Powstała według pomysłu Dejnokratesa na planie prostokąta z szerokimi ulicami przecinającymi się pod kątem prostym. Jednak dopiero następcy Aleksandra przyczynili się do rozkwitu miasta. To tam powstała słynna latarnia morska na Faros, która była jednym z cudów świata starożytnego (być może według pomysłu Aleksandra) i Biblioteka Aleksandryjska. Do podboju arabskiego w VII wieku n.e. Aleksandria pełniła rolę intelektualnej stolicy wschodniego Śródziemnorza. Podbój Azji Kolejną wielką bitwę Aleksander rozegrał z Persami pod Gaugamelą po przekroczeniu Tygrysu i Eufratu w Mezopotamii w 331 roku p.n.e. Ponownie odniósł sukces i szybko ruszył do stolicy Dariusza III, Persepolis i do Suzy, które zdobył z łatwością. Władca Persji salwował się ucieczką. Zabił go ostatecznie satrapa Baktrii, Bessos. I jego w końu dopadł i zgładził Aleksander na obszarze obecnego Afganistanu. Wśród ruin antycznej Persji. Odwiedź Persepolis i przenieś się w czasie Persepolis to ruiny starożytnego, perskiego miasta, którego historia zaczęła się około 2500 lat temu. Dziś obiekt ten jest wpisany na listę UNESCO. Choć nie zachowało się wiele, z pewno.. Apetyt Aleksandra na podboje był wielki. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii, ale zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! Teraz przyszła pora na ugruntowanie władzy na zajętych terenach. Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Po zakończeniu zasadniczych podbojów Aleksander ustanowił stolicę w Babilonie. Jego marzeniem było stworzenie uniwersalnej monarchii rozciągającej się od Macedonii po Indie. Jednak wywołało to niezadowolenie wśród Greków i Macedończyków. Sam dążył do integracji z lokalnymi ludami. Do armii i administracji państwowej włączał przedstawicieli podbitych ludów. Poślubił córkę Dariusza III, Barsinę. Z kolei jego oficerowie mieli ożenić się z kobietami z arystokratycznych perskich rodów. Aleksander był ponoć wrogiem męskich bród. Wprowadził zwyczaj ich golenia. Uzasadniał to praktycznymi względami: w czasie walki można je przecież łatwo pochwycić i unieszkodliwić nieprzyjaciela. Aleksander chciał podbić jeszcze zachodnią część Morza Śródziemnego. Zaczął nawet budować wielką flotę, ale te plany wstrzymała jego gwałtowna i niespodziewana śmierć. Dopadła go gorączka i po kilku dniach zmarł. Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander zmarł nagle w wieku 32 lat. Trwają dyskusje, czy przyczyną była malaria. Być może go otruto. Po jego śmierci jego wielkie królestwo rozpadło się na kilka zasadniczych części: królestwo Ptolemeuszy w Egipcie, Antygonidów w Grecji i Macedonii, Seleukidów w Azji i państwa Lizymacha w Tracji. Od wielu lat trwają poszukiwania jego grobu. Uważa się, że faraon Ptolemeusz I sprowadził do Egiptu ciało Aleksandra i pochował w złotej trumnie w Aleksandrii. Gdy polscy archeolodzy rozpoczęli wykopalisk w centralnej części tego miasta w latach ’60 XX wieku, gruchnęła informacja, że natknęli się na grób macedońskiego władcy. Kierownik prac, prof. Kazimierz Michałowski, musiał wysyłać dementi do różnych mediów, również do USA. W depeszy do Ameryki naukowiec napisał, że nie odkrył grobu Aleksandra, ale pierwszy teatr antyczny na terenie Egiptu. Grobowiec Aleksandra zlokalizowany był zapewne w Soma, czyli królewskim mauzoleum w Aleksandrii. Jego pozostałości znajdują się być może pod meczetem Nebi Daniela w aleksandryjskim śródmieściu. Ostatecznych dowodów na to jednak nie mamy. Źródła: Kopaliński W. Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1991 Martin T.R., Starożytna Grecja, Poznań 2022 Michałowski K. Od Edfu do Faras, Warszaw 1983 Prostko-Prostyński J. Historia starożytności, Warszawa 1998 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Filip II Macedoński zbudował potęgę Macedonii. To dzięki niemu Aleksander Wielki stworzył imperium
Aleksander Wielki dokonał imponujących podbojów. Jednak nie udałoby mu się to, gdyby nie jego ojciec – Filip II Macedoński. Możliwe zresztą, że Aleksander kazał go zabić.
W tym artykule: Filip II Macedoński uczył się od Greków Zalety i wady demokracji Filip Macedoński sięga po władzę Rośnie potęga Macedonii Filip podbija Grecję Przygotowania do inwazji na Persję Śmierć Filipa Ciekawostki o Filipie Trwałe dzieło Filipa II Macedońskiego Początkowo nic nie zapowiadało, że Filip II Macedoński w ogóle zasiądzie na tronie. Był najmłodszym z trzech synów króla Amyntasa III, którego panowanie przypadło na okres chaosu, krwawych intryg i przegranych wojen. W ciągu 40 lat Macedonia miała 15 władców. Większość z nich została obalona i zgładzona. Nastoletni Filip, pochodzący z królewskiego rodu Argeadów, został wysłany do potężnych wówczas Teb jako zakładnik. Filip II Macedoński uczył się od Greków To miał być punkt zwrotny w historii Macedonii i całej Hellady. Filip nie był traktowany w Tebach jak jeniec, lecz gość honorowy trzymany w areszcie domowym. Zakwaterowano go u arystokraty zaprzyjaźnionego z najwybitniejszym wówczas greckim wodzem i strategiem Epaminondasem. To on w bitwie pod Leuktrami (371 r. p.n.e.) rozgromił uchodzącą za niepokonaną armię Sparty. Wódz wprowadzał nastoletniego Macedończyka w tajniki wiedzy wojskowej. Tłumaczył, jak ważne dla państwa jest posiadanie stałej armii. Jakie znaczenie dla zachowania żołnierzy na polu walki ma ich wcześniejsze wyszkolenie, jak koordynować działania jazdy i piechoty. Epaminondas pokazywał Filipowi musztrę najbardziej elitarnej wówczas formacji – Świętego Zastępu. Chłopak z podziwem obserwował 300-osobowy oddział, który reagował na komendy niczym jedna potężna machina. W porównaniu z nim armia macedońska przypominała wrzaskliwą hałastrę. Zalety i wady demokracji Inteligentny i bystry zakładnik uważnie przypatrywał się nie tylko armii. Patrząc na sprawnie zorganizowaną administrację, zaczynał rozumieć, dlaczego Grecy z Teb, Aten, Koryntu i innych demokratycznie rządzonych polis uważali Macedończyków za nieokrzesanych wieśniaków żyjących w zacofanym feudalnym królestwie. Także macedońskie obyczaje były archaiczne i barbarzyńskie, a uczty często kończyły się pijaństwem, bijatyką i orgią. Filip przy okazji pobytu w Tebach zauważył oczywiście, że demokracja też ma słabości. Organizowane co roku wybory utrudniały planowanie długofalowych przedsięwzięć. Decydujące o najważniejszych sprawach zgromadzenie ludowe było nieprzewidywalne i podatne na manipulację. Gdy Filip zacznie podbijać Grecję, skwituje to ironicznym stwierdzeniem, że „żadne miasto nie jest nie do zdobycia, jeśli ma boczną furtkę, przez którą przeciśnie się osioł obładowany złotem”. Tą maksymą będzie się kierował również jego syn Aleksander. Filip Macedoński sięga po władzę Wracając do Macedonii w 365 r. p.n.e., Filip był już człowiekiem, który wie, czego chce. Gdy jego brat król Perdikkas mianował go zarządcą jednej z prowincji (Amfaksistis), mógł przetestować w praktyce wiedzę zdobytą w Tebach. Zaczął od przebudowy armii. Bitnej, lecz w porównaniu z siłami Teb czy Aten archaicznej i słabej. Zreformował jazdę, tworząc z niej potężną siłę uderzeniową, oraz piechotę – czyniąc oddziały macedońskiej falangi niezwyciężonymi. Niebawem nadarzyła się okazja, by Filip objął władzę w Macedonii. Stało się to po nieudanej wyprawie jego brata na Ilirów (360 r. p.n.e.). Kampania zakończyła się kompletną klęską, Perdikkas poległ w jednej z bitew, stracił ponad 4 tysiące żołnierzy i uczynił kraj niemal bezbronnym. Przerażone zgromadzenie ludowe obwołało królem jego kilkuletniego syna Amyntasa IV, w którego imieniu regencję miał sprawować Filip. Funkcja dawała mu pełnię władzy, tyle że nie bardzo miał kim i czym rządzić. Macedonia nie była spójnym państwem, trzy górskie królestwa nie uznawały żadnego zwierzchnictwa nad sobą. Na równinach pretensje do tronu zgłosiło aż pięciu potomków bocznych linii panującej dynastii. Na domiar złego pozbawiony armii kraj bezkarnie łupiły plemiona Pajonów. A władca Ilirów przygotowywał się do zadania Macedończykom ostatecznego ciosu. Wydawało się, że trwający od pół wieku chaos jeszcze się pogłębi. Grę o tron Filip rozegrał jednak perfekcyjnie. Nie dopuścił do zjednoczenia wrogich mu pretendentów do korony. Jednego od razu kazał stracić, dwóch zmusił do emigracji, kolejnego przekupił. Przeciwko najgroźniejszemu, wspieranemu przez Ateny, wysłał falangę. Potem zjednał sobie niepokornych górali. Pokonał z ich pomocą Pajonów (uzyskując dzięki temu dostęp do kopalń złota, a więc miał już za co się zbroić!). Potem rozprawił się z Ilirami. Po tym sukcesie armia obwołała Filipa królem, a zgromadzenie ludowe z entuzjazmem zatwierdziło tę decyzję. Małoletni Amyntas IV nawet gdy dorósł, nie upominał się o odebraną mu przez wuja koronę. Notabene zginął, gdy władzę przejął Aleksander, który na wszelki wypadek kazał zamordować kuzyna. Rośnie potęga Macedonii Podczas swych rządów Filip poszerzył granice królestwa o dwa razy większą od Macedonii Trację, opanował półwysep Chalkidiki, podporządkował sobie Epir. W czasach gdy greckie polis składały się z miasta i paru przyległych wiosek, Filip II stworzył pierwsze na naszym kontynencie państwo o rozległym terytorium. Skłóceni Grecy doceniali jego potęgę i zwracali się z prośbami o rozstrzyganie sporów. Chętnie się tego podejmował, a po wykonaniu zadania pozostawiał „dla pilnowania spokoju” macedońskie garnizony. W taki sposób podporządkował sobie Tesalię, czyli środkową Grecję. Dopiero wtedy demokratyczni przywódcy polis zrozumieli, że pogardzani przez nich prowincjusze z północy stali się śmiertelnym zagrożeniem. Ale było już za późno. Aby zatrzymać Filipa, zjednoczone pod wodzą Aten i Teb miasta-państwa wystawiły wspólną armię. Król proponował negocjacje, ale słynny ateński mówca Demostenes wyzywał go od tyranów i nawoływał do wojny. Robił więc to, o co chodziło Filipowi – otwierał mu drogę do opanowania całej Grecji! Filip podbija Grecję Do decydującej bitwy po Cheroneją stanęło ok. 35 tys. Greków i 32 tys. Macedończyków. Filip wykorzystał wiedzę przekazaną mu w Tebach przez Epaminondasa i ustawił piechotę w szyku skośnym. Efekt był taki, że gdy pierwsze oddziały falangi już starły się z przeciwnikiem, inne wciąż maszerowały. Rozciągnięci w równej linii długości kilkuset metrów hoplici instynktownie przesuwali się więc w lewo, gdzie rozgorzała zacięta walka. Robili dokładnie to, czego chciał Filip – stopniowo rozluźniali zwarty szyk i odsłaniali prawe skrzydło, gdzie czekało największe zagrożenie dla Macedończyków – elitarny tebański Święty Zastęp. Chcąc jeszcze bardziej powiększyć lukę, macedońska falanga zaczęła się powoli wycofywać. Prowadzeni przez niedoświadczonych wodzów Ateńczycy uwierzyli w wygraną. Parli do przodu, nie zauważając, że przeciwnik nie ucieka, lecz zachowując kontrolę nad sytuacją, posuwa się jakby na wstecznym biegu. Gdy szeregi Greków wystarczająco się rozluźniły, na znak Filipa ruszyła jazda. Szarżę prowadził Aleksander. Rozpędzona konnica przebiła się przez zbyt rozciągnięte greckie centrum i otoczyła Święty Zastęp. Z 300 Tebańczyków poległo 254. Grecja została rzucona na kolana. Przygotowania do inwazji na Persję 18-letni Aleksander spodziewał się, że zostanie w jakiś specjalny sposób uhonorowany przez ojca, bo to jego szarża rozstrzygnęła bitwę. Filip nie zamierzał się jednak dzielić zwycięstwem. Podczas dziękczynnych obrzędów religijnych i uroczystości świeckich występował jako jedyny triumfator. Syna wysłał do Aten, by z honorami odprowadził prochy poległych hoplitów, których ciała ze względu na panujące upały wcześniej skremowano. Filip nie szukał w Atenach zemsty, lecz sprzymierzeńców do inwazji na Persję. Oczywiście pod swoim dowództwem. Prośbą i groźbą przekonał pokonane miasta-państwa do utworzenia tzw. Związku Korynckiego, z którym zawarł traktat pokojowy. Sygnatariusze zobowiązali się, że nigdy nie wystąpią zbrojnie przeciw królowi Macedonii i jego następcom. W zamian za gwarancje zachowania dotychczasowego ustroju uznali Filipa za hegemona całej Hellady. Odtąd to on decydował o jej polityce zagranicznej, nakładach na armię, a przede wszystkim o wojnie i pokoju. Jedynym miastem-państwem, jakie nie przystąpiło do Związku, była Sparta. Filip wysłał tam emisariusza z pytaniem, „czy życzą sobie, by przybył w charakterze wroga czy przyjaciela?”. Lakoniczna odpowiedź brzmiała: „W żadnym”. Nie chcąc tracić czasu na awanturę z mało znaczącym dla jego planów przeciwnikiem, Filip przełknął zniewagę i zostawił Spartę w spokoju. Wystarczało mu, że na członkach Związku Korynckiego wymusił deklarację o przystąpieniu do wojny z Persją. W trakcie przygotowań do niej został zamordowany. Śmierć Filipa Czy żądny sławy syn maczał palce w tej zbrodni? Nie ma na to dowodów. Ale nie ma też wątpliwości, że królobójstwa dokonano w najlepszym dla Aleksandra momencie. I to on najwięcej na nim skorzystał. Zabójcą był Pauzaniasz, żołnierz z osobistej ochrony Filipa, w przeszłości także chwilowy kochanek. Gdy biseksualny król znalazł innego partnera do erotycznych zabaw, Pauzaniasz pastwił się nad młodym rywalem i doprowadził go do samobójstwa. Attalos – jeden z najwyższych dowódców macedońskiej armii – postanowił ukarać winowajcę. Zaprosił Pauzaniasza na ucztę, upił go i na oczach zebranych zgwałcił. Pauzaniasz poskarżył się królowi. Filip obiecał zająć się sprawą, ale nie zrobił nic. W Pauzaniaszu rosło poczucie krzywdy i pragnienie zemsty. W 336 r. p.n.e Filip wyprawił huczne wesele córki. Chciał olśnić gości przepychem, a przy okazji pokazać, że nie musi korzystać z obstawy, bo wszyscy go kochają. Dlatego do amfiteatru, w którym zorganizował uświetniające imprezę igrzyska, chciał wkroczyć jedynie w towarzystwie nowego zięcia i syna Aleksandra. Gdy zatrzymał się przy wejściu, Pauzaniasz wybiegł z szeregu gwardzistów i wbił mu w pierś aż po rękojeść szeroki zakrzywiony miecz. Filip zginął na miejscu. Zabójca rzucił się do ucieczki, trzech młodych arystokratów popędziło za nim. Gdy go dopadli, nie próbowali obezwładnić, lecz zadźgali włóczniami. Czy celowo uciszyli go na zawsze? Wiadomo, że cała trójka przyjaźniła się z Aleksandrem. Czyżby brała udział w spisku mającym na celu pozbycie się króla? Ciekawostki o Filipie Mimo że miał władzę absolutną, Filip zachowywał się jak primus inter pares, pierwszy wśród równych. Ubierał się podobnie jak inni arystokraci – purpurowy płaszcz i szerokoskrzydły kapelusz. Nie nosił insygniów władzy. Najbliższym współpracownikom pozwalał zwracać się do siebie po imieniu, regularnie z nimi ucztował. Święcie jednak wierzył, że praprzodkiem jego rodu był Herakles. Również siebie chętnie widział w roli herosa – istoty pośredniej między bogiem i człowiekiem. By przypieczętować sojusz z pokonanym, ale użytecznym wrogiem Filip stosował prosty trick – brał za żonę jego córkę. W „haremie” władcy Macedonii znalazły się m.in. córki królów Ilirii (Eurydyka) i Epiru (Olimpias). Według różnych źródeł żenił się sześć lub osiem razy. Tę taktykę przejął potem Aleksander. Trwałe dzieło Filipa II Macedońskiego Aleksander III Macedoński żył 13 lat krócej od ojca, lecz osiągnął wielokrotnie więcej niż on. Czy jednak zbudowałby swoje imperium bez fundamentów, które położył Filip II Macedoński? Bez jego armii, dowódców, świetnie wyszkolonych żołnierzy, rozwiązań taktycznych i gwarancji bezpieczeństwa dla Macedonii, jaką dało rzucenie na kolana całej Grecji? Odpowiedź wydaje się oczywista. Co nie oznacza, że Aleksander tylko dokończył dzieło zaplanowane i rozpoczęte przez ojca, działając według jego rad i przestróg. Bo bez wątpienia był genialnym, obdarzonym wyjątkową intuicją, wodzem. Nie przegrał ani jednej bitwy i już to jest wystarczającą miarą jego wielkości. Jego imperium okazało się jednak kolosem na glinianych nogach. Po śmierci Aleksandra natychmiast runęło, rozszarpane przez wodzów osieroconej armii. Próbę czasu przetrwało natomiast stworzone przez Filipa królestwo Macedonii. Dopiero półtora wieku później padło pod ciosami Rzymian. Źródło: archiwum NG.
W starożytnym mieście Filippi odnaleziono posąg Herkulesa sprzed prawie 2000 lat
Posąg Herkulesa został wykopany pod jedną z głównych ulic starożytnego miasta. Archeolodzy uważają, że zdobił niegdyś jeden z budynków z okresu bizantyjskiego.
W tym artykule: Herkules w kulturze i sztuce Rzeźba prawdopodobnie była dekoracją bizantyjskiego domu W Filippi nauki Jezusa głosił apostoł Paweł Herkules był potężnym herosem, który występował zarówno w mitologii rzymskiej, jak i greckiej (pod nazwą Herakles). To niemalże niepokonany wojownik, który wielokrotnie triumfował w potyczkach z olbrzymami, hydrami, a nawet bogami. Znany był z nadludzkiej siły, męstwa, znakomitych umiejętności wojennych oraz z celnego strzelania z łuku. Według Greków Herakles był synem samego Zeusa, najwyższego z bogów i władcy Olimpu. Herkules w kulturze i sztuce Nic dziwnego zatem, że postać ta doczekała się wielu odniesień w kulturze i sztuce. Począwszy od starożytnych fresków i posągów, przez malowidła i amfory, aż po współczesną kinematografię, teatr i bajki. W starożytności rzeźby z wizerunkiem herosa były niezwykle powszechne i często spełniały funkcję dekoracyjną. Tak na przykład Herakles Farnezyjski zdobił Termy Karakalli w Rzymie, a Herkules z Tivoli był częścią luksusowej Willi Hadriana, którą zbudowano na polecenie cesarza. W Polsce również znaleźć można posąg rzymskiego herosa. Na północ od Białego Domku w warszawskich Łazienkach Królewskich znajduje się rzeźba legendarnego wojownika, który przedstawiony został podczas walki z lwem nemejskim. To nawiązanie do słynnych dwunastu prac Herkulesa. Figura pochodzi z XVIII wieku. Co ciekawe, jeszcze kilkanaście lat temu rzeźba pozbawiona była głowy i jednej ręki. Rzeźbiarz i konserwator Wiesław Winkler postanowił ją zrekonstruować. Rysy twarzy należą do jednego z pracowników Łazienek – Stanisława Kalinowskiego. Rzeźba prawdopodobnie była dekoracją bizantyjskiego domu Wspomniana na początku rzeźba została odnaleziona podczas najnowszych wykopalisk w starożytnym mieście Filippi, które znajduje się w dzisiejszej północno-wschodniej Grecji. Archeolodzy twierdzą, że pochodzi z II wieku n.e., czyli z czasów imperium rzymskiego. Za odkrycie odpowiadają naukowcy z Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach. Koniec Rzymu. Jak upadało największe imperium Europy? Upadek Cesarstwa Rzymskiego do dziś wzbudza ciekawość nie tylko historyków. Co wydarzyło się ponad 1500 lat temu? Wykopaliska odbywały się po wschodniej stronie jednej z głównych ulic starożytnego miasta. Archeolodzy twierdzą, że w tym miejscu znajdował się budynek lub willa zamożnych mieszkańców Filippi. Został on jednak niemalże doszczętnie zniszczony, widać tylko jego nieliczne fragmenty. Nieopodal posągu Herkulesa odnaleziono również ozdobną konstrukcję, która prawdopodobnie była fontanną. Archeolodzy zwracają uwagę, że sam posąg jest dobrze zachowany. Doskonale widać atrybuty Herkulesa, czyli maczugę i lwa, którego trzyma lewą ręką. Badacze sądzą, że heros miał stać się dekoracją budynku w okresie bizantyjskim. Uczeni podkreślają również, że rzeźba jest dość pokaźnych rozmiarów, a to nieczęste odkrycie. W Filippi nauki Jezusa głosił apostoł Paweł Filippi to starożytne miasto greckie, które przed IV wiekiem p.n.e. było kolonią Thasos i pierwotnie nazywało się Krenides. W 356 r. p.n.e. zostało zdobyte przez Filipa II Macedońskiego. W tym czasie osada znacznie się rozwinęła oraz została zasiedlona przez osadników macedońskich. Filippi słynęło z kopalni kruszców, dlatego to właśnie w tym miejscu działała jedna z mennic króla Macedonii. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... W 168 r. p.n.e. miasto zostało podbite przez Rzymian. W 30 roku p.n.e. cesarz August uznał Filippi za kolonię rzymską. W tym czasie zaczęło przybywać tu więcej mieszkańców całego Cesarstwa, a miejscowość systematycznie rozwijała się i nabierała łacińskiego charakteru. Co ciekawe, w Filippi, w lokalnej gminie żydowskiej, działał apostoł Paweł, który miał głosić nauczanie Jezusa Chrystusa. W 49 lub 50 roku, w czasie jego drugiej podróży misyjnej powstałatam pierwsza w Europie wspólnota chrześcijańska. Źródło: Ministerstwo Kultury i Sportu Grecji. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej
Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zobaczyć w Macedonii.
W tym artykule: Gdzie leży Macedonia Północna? Jak zaplanować podróż do Macedonii Północnej? Kiedy jechać do Macedonii Północnej? Macedonia atrakcje – co warto zobaczyć Co zjeść w Macedonii Północnej? Macedonia Północna jest pod tą nazwą oficjalnie znana od 2019 roku. Stało się tak w wyniku porozumienia z sąsiednią Grecją. Grecy nie chcieli zaakceptować za swoimi granicami sąsiada, który nosi taką samą nazwę co jeden z greckich regionów. Kwestią sporną było również to, który z narodów ma prawo nawiązywać do dziedzictwa i tradycji starożytnego królestwa Macedonii. Spór ów zresztą do dzisiaj nie został rozstrzygnięty. Gdzie leży Macedonia Północna? Macedonia Północna to kraj niewielki. Zajmuje powierzchnię zbliżoną do powierzchni województwa lubelskiego. Nieduże terytorium jest jednak pełne atrakcji, które zaczynają przyciągać coraz więcej turystów. Macedonia Północna to wciąż jedno z najmniej „zdeptanych" państw na Bałkanach. Nie ma tu jeszcze mocno rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Są za to malownicze pasma gór Korab i Szar Pianina, urokliwe miasta Ochryda, Skopje i Bitola, kaniona Matka, parki narodowe oraz jedne z najpiękniejszych jezior Europy – Prespa i Berowo. Do 1991 roku ten bałkański kraj był częścią Jugosławii. Macedonia jako jedyna z republik jugosłowiańskich uzyskała niepodległość bez rozlewu krwi. Mieszkańcy i mieszkanki kraju są niezwykle dumni ze swojej historii i tradycji. Są przy tym gościnni i otwarci. Ponad połowa obywateli to Macedończycy, choć mieszka tu także wielu Albańczyków i Turków. Językiem urzędowym jest macedoński – język słowiański, daleko spokrewniony z polszczyzną. Dla wielu turystów najpiękniejszym krajem tej części Bałkanów jest właśnie Macedonia. Atrakcje tego kraju prezentujemy poniżej. Amsterdam to nie tylko coffee shopy. Popłyń kanałem i odwiedź dom Anny Frank Kameralna stolica, którą pokochały miliony turystów. Amsterdam, bo o nim mowa, to miasto o wielu twarzach, a każda z nich jest niepowtarzalna i wyjątkowa na swój sposób. Przekonaj się, dla... Jak zaplanować podróż do Macedonii Północnej? Wybierając się do Macedonii trzeba przy wjeździe okazać paszport lub dowód osobisty. Co prawda Macedonia Północna nie jest członkiem Unii Europejskiej, jednak granice tego kraju można przekraczać po okazaniu dowodu osobistego. Bez wizy można przebywać w Macedonii Północnej do 90 dni. Jeżeli pobyt przekracza 24 godziny, należy zadbać o zameldowanie. Formalności można dokonać w najbliższym posterunku policji (policiska stanica). Walutą Macedonii Północnej jest denar macedoński. Denary można kupić na miejscu, wymieniając je na euro czy dolary. Samolotem do Skopje najłatwiej dolecieć LOT-em z Warszawy. To jedyne bezpośrednie połączenie lotnicze z Polski do Macedonii Północnej. Lot trwa około 2 godzin, a za bilety trzeba zapłacić od 900 złotych. Podróż samochodem przez Wiedeń, Budapeszt i Belgrad zajmie przynajmniej 16 godzin. Również Flixbusem można dojechać do Skopje z przesiadkami w Budapeszcie i w Belgradzie. Kiedy jechać do Macedonii Północnej? Macedonia to państwo leżące w strefie klimatu podzwrotnikowego. Latem można tu oczekiwać prawdziwych upałów. Nie brakuje jednak miesięcy, kiedy piekące słońce mniej daje się we znaki. Najchłodniej jest w grudniu, styczniu i lutym. Zimą należy liczyć się jednak z mrozami i opadami śniegu, zwłaszcza w wyżej położonych regionach kraju. W tym okresie Macedonia Północna ma do zaoferowania kilka ośrodków narciarskich, w tym 54 km tras zjazdowych i 35 wyciągów. W kwietniu, podobnie jak we wrześniu i październiku, panuje najprzyjemniejsza temperatura do zwiedzania. W ciągu dnia jest ciepło, ale nie upalnie. Warto zaplanować dłuższe trasy po górach, wypożyczyć rowery lub zorganizować wycieczkę objazdową po tym stosunkowo niewielkim kraju. Sezon turystyczny w Macedonii trwa od maja do września. Największych upałów należy spodziewać się w czerwcu, lipcu i sierpniu. W tym czasie warto pomyśleć o wypoczynku nad jednym z jezior. Warto pamiętać, że Macedonia znajduje się w strefie aktywnej sejsmicznie, co oznacza, że zdarzają się tu trzęsienia ziemi. Gdzie kręcono Harry'ego Pottera? Poznaj miejsca, w których nagrywano filmową serię o młodym czarodzieju Miejsc, gdzie kręcono Harry'ego Pottera, jest znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Choć zdecydowana większość kojarzy filmową serię o czarodzieju z Hogwartu przede wszystkim z Wyspa... Macedonia atrakcje – co warto zobaczyć Oto 5 największych atrakcji na turystycznej mapie Macedonii Północnej. Kanion Matka Oddalony o zaledwie 15 km od Skopje kanion Matka to jedno z ulubionych miejsc odpoczynku Macedończyków. Naturalny wąwóz rzeki Treska wyróżnia się stromymi zboczami. Warto się tu wybrać na trekking, obserwację dzikich ptaków (m.in. orłów bielików) oraz kilkunastu gatunków motyli. W pobliżu kanionu znajduje się park speleologiczny z 10 jaskiniami długości od 20 do aż 176 metrów. Niezapomnianym przeżyciem jest zobaczenie na żywo liczącego ponad 2,7 tys. lat stalagmitu o kształcie szyszki w jednej z jaskiń. W okolicy można uprawiać wspinaczkę sportową, alpinizm lub wybrać się na spływ kajakami po rzece Treska. Skopje Stolica Macedonii Północnej to jednocześnie największe miasto w kraju, a także centrum kulturalne, akademickie i biznesowe. Jest położone na północy kraju nad rzeką Wardar. Antyczna nazwa miasta to Skupi. Największe atrakcje Skopje to: kamienny most na rzece Wardar – jeden z symboli miasta. Most przebudowano w XV wieku i stanowi połączenie pomiędzy nową i starszą częścią Skopje; twierdza Kale – dominujący nad lewym brzegiem rzeki fort wzniesiono w VI wieku. Warto się tam wybrać, by podziwiać jeden z najpiękniejszych widoków na miasto. Ruiny miasta Stobi Jedno z najbardziej znanych antycznych miast na terenie Macedonii. Stobi leży w samym centrum kraju i wciąż jest oblegane przez archeologów, którzy odnajdują tu kolejne ślady starożytnego świata. Warto zatrzymać się tu na cały dzień, by zobaczyć wczesnochrześcijańską bazylikę, niezwykłe mozaiki podłogowe, a także Pałac Theodosian i dom Poliharm. Parki narodowe Mawrowo i Galczica Macedonia to przepiękna przyroda i liczne parki narodowe, które warto odwiedzić. Turyści mogą tu podziwiać lasy, urwiska, wysokie szczyty górskie, a także korzystać z licznych tras przeznaczonych do pieszych wędrówek. W lasach parku Mawrowo kryje się monaster św. Jana Chrzciciela, niezwykle malowniczo położony klasztor. Park narodowy Galczica leży z kolei pomiędzy Prespą i Jeziorem Ochrydzkim, natomiast na terenie parku Mawrowo znajduje się najwyższe pasmo górskie Macedonii – Korab. Ochryda Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO Ochryda (w oryginale Ohrid) leży w południowo-zachodniej Macedonii, na północno-wschodnim wybrzeżu Jeziora Ochrydzkiego. Spacerując starówką można podziwiać między innymi budynki z czasów rzymskich i bizantyjskich, a także średniowieczne cerkwie, w tym położoną na wysuniętym cyplu cerkiew św. Jana Kaneo. Nad krystalicznie czyste Jezioro Ochrydzkie warto się z kolei udać na całodniowy wypoczynek na jednej z tutejszych malowniczych plaż. Co zjeść w Macedonii Północnej? Kuchnia macedońska garściami czerpie z bogatych tradycji kulinarnych Bałkanów, na które wpływ miały zarówno kuchnia grecka, turecka, jak i włoska. Przede wszystkim warto tu kosztować znakomitych dań mięsnych, serów i wyśmienitych win. Narodowym daniem Macedonii Północnej jest sarma, czyli tamtejsza wersja naszych swojskich gołąbków. Sarma to liście kapusty faszerowane mięsem i ryżem. Równie często jada się tu tavce gravce, czyli potrawkę z gotowanej fasoli z zasmażką z czerwonego pieprzu. Zamawiając musakę, nie należy spodziewać się dania znanego z kuchni greckiej. Musaka po macedońsku wielkie plastry ziemniaków podawane z mięsem, smażoną cebulą i jajkiem. 10 dziwnych owadów Nie od dzisiaj wiadomo, że przyroda niejedno ma imię. Wśród wszystkich żyjących zwierząt znajdziemy te zachwycające swoim wyglądem i takie nie wydające się na pierwszy rzut oka zbyt inte... Macedończycy uwielbiają wino i wiedzą, jak ten trunek wytwarzać. Alkoholem popularnym w tym bałkańskim kraju jest także rakija, mocny napój otrzymywany z przefermentowanych owoców. Standardowa zawartość alkoholu w tym napitku jest zbliżona do zawartości alkoholu w wódce, jednak domowa rakija może mieć nawet 60%. Z Macedonii warto również przywieźć przyprawy, szczególnie grubo mieloną, wysuszoną w promieniach słońca paprykę o nazwie bukovec. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wojna na Bałkanach. 3 książki o konflikcie w byłej Jugosławii
W 1991 roku doszło do rozpadu byłej Jugosławii, co przyczyniło się do wybuchu konfliktów zbrojnych pomiędzy skłóconymi sąsiadami. To historia pełna nienawiści, uprzedzeń i zbrodni wojennych. Oto książki, które pozwalają lepiej zrozumieć ten trudny okres w historii Bałkanów.
W tym artykule: „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik: Serbię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Słowenię, Czarnogórę i Macedonię, a w skład Serbii wchodziły oraz dwa okręgi autonomiczne: Kosowo i Wojwodina. Chociaż proces stopniowego rozpadu Jugosławii rozpoczął się na początku lat 90. to, widmo konfliktu i „politycznego rozwodu” widoczne było od blisko dwóch dekad. 25 czerwca 1991 r. Niepodległość proklamowały Słowenia i Chorwacja, a 17 września Macedonia. W następnym roku w marcu do tego grona dołączyła Bośnia i Hercegowina, a 27 kwietnia Serbia i Czarnogóra utworzyły Federalną Republikę Jugosławii, a wydarzenia sprzed roku doprowadziły do wybuchu wojen z Serbią. W konfliktach zbrojnych z lat 1991-1995, w które angażowało się również NATO, zginęły dziesiątki tysięcy ludzi, a kilka milionów zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. To była największa tragedia od czasów II wojny światowej. Wojna w byłej Jugosławii zostawiła swoje piętno na dzisiejszych Bałkanach, a resentymenty w regionie odczuwane są po dziś. Ze względu na pamięć, ale również przestrogę na przyszłość, należy pamiętać o ofiarach i oddać im głos. Oto 3 książki o Jugosławii i o konflikcie na Bałkanach, które warto przeczytać. „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović Książka bośniackiego pisarza, prozaika i poety ukazała się w trzecim roku oblężenia Sarajewa. To zbiór reportaży i opowieści o zwykłych ludziach, których codzienność została zakłócona przez oblężenie stolicy Bośni i Hercegowiny. „Sarajewskie marlboro” jest niezwykłym obrazem wielonarodowego miasta, w którym żyją ludzie pełni wrażliwości i pomimo ich losu, próbowali normalnie żyć. 5 książek, które warto przeczytać w 2022 roku Literatura faktu, biografie, książki podróżnicze. Tytuły, które inspirują i skłaniają do refleksji. Oto lista książek, które warto przeczytać w 2022 r. – Wypróbowałem, mówię mu, setki sposobów, jak uciec śmierci i wszystkie one wywołują we mnie równie słodkie wspomnienia i uczucie radości. I nikt nie jest szczęśliwszy ode mnie, gdy uda mi się uniknąć granatu. A do tego jeszcze kopię swoim zmarłym groby z najlepszymi widokami, bo wiem, że oni też kochali życie, a śmierć dopadała ich niespodziewanie, jak podczas gry na flipperze – pisze w książce Jergović. „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy Ed Vulliamy to dziennikarz, który jako jeden z pierwszych informował świat o największym ludobójstwie w Europie od 1945 roku. Autor oskarża Zachód o bezczynność, ignorancję i hipokryzję, która według niego była równoznaczna z tolerowaniem wojny na Bałkanach, zbrodni i czystek etnicznych, do których tam doszło. Książka brytyjskiego reportera jest również ostrzeżeniem. Według niego wojna jest nieśmiertelna, tak jak nieśmiertelne potrafią być gniew, nienawiść, frustracja lub poczucie niesprawiedliwości. Sarajewo to nie tylko piękne budynki i zabytkowe obiekty [PRZEWODNIK] Sarajewo nie zalicza się do miejsc pierwszego wyboru dla osób przeglądających mapę mainstreamowych destynacji w Europie. Tragiczna historia utrwaliła w nas masę stereotypów na temat stolicy... „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Książka Roberta D. Kaplana to próba wyjaśnienia genezy konfliktu na Bałkanach przez pryzmat historii sięgającej jeszcze I wojny światowej. W 1914 roku serbski nacjonalista zastrzelił w Sarajewie habsburskiego następcę tronu, Franciszka Ferdynanda, co przyniosło katastrofalne skutki polityczne i największy, najbardziej krwawy konflikt w ówczesnej Europie. Książka jest połączeniem reportażu i eseju. Kaplan próbuje wyjaśnić i znaleźć źródło narodowych resentymentów. – Pokazuje splot gwałtownych namiętności, które doprowadziły do pełnej okrucieństwa wojny. Jego książka to również przestroga. Na świecie wiele jest miejsc podobnych do bałkańskiego kotła, etnicznych i religijnych beczek prochu, które w każdej chwili mogą niespodziewanie wybuchnąć – czytamy w notce wydawcy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Starożytna Macedonia - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnej Macedonii?
Starożytna Macedonia zdołała podporządkować sobie większą część antycznego świata. Kim byli starożytni Macedończycy? Jak wyglądało ich życie i jaki był ich wkład w rozwój antycznych cywilizacji?
W tym artykule: Kim byli starożytni Macedończycy? Życie w starożytnej Macedonii Osiągnięcia starożytnej Macedonii Kultura i sztuka starożytnej Macedonii Starożytna Macedonia - ciekawostki Mimo że mówimy tu o jednej z największych potęg politycznych i militarnych, starożytna Macedonia nigdy nie była uznawana za cześć Grecji. Przeciwnie, antyczni Grecy nazywali Macedończyków barbarzyńcami, odcinając się od łączącego ich pokrewieństwa. Macedonia i Macedończyk - te dwie nazwy współcześnie wzbudzają niemałe emocje, wynikające z ciągnącego się od dawna sporu grecko-macedońskiego, dotyczącego prawa do nazywania się potomkami antycznego ludu. Abstrahując od zawiłych i w wielu aspektach kontrowersyjnych meandrów współczesnej historii, skupmy się na dziejach starożytnych, kiedy Macedonia z marginalizowanego "plemienia barbarzyńców" wyrosła na największą potęgę antycznego świata. Kim byli starożytni Macedończycy? Współcześni mieszkańcy Macedonii Północnej roszczą sobie prawo do nazywania się spadkobiercami historycznych Macedończyków (co zresztą jest przyczyną nieustających sporów z Grecją, które toczą się na płaszczyźnie etnicznej i kulturowej). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że w ujęciu etnicznym, kulturowym i historycznym, są to dwa różne ludy. Przemawia za tym fakt, że regionie macedońskim nie zachowała się ciągłość osadnicza i kulturowa. Marzysz o Bałkanach? Poznaj Macedonię dla alternatywnych Blogerzy z "How to (ex)change the world?" podzielili się z nami radami dla wszystkich, którzy chcą odwiedzić Macedonię. Chcecie zbadać ją na własnych warunkach? Przeczytajcie! Mimo że ludność Macedonii Północnej przejęła swoją nazwę od historycznego ludu, to trzeba zaznaczyć, że są oni potomkami południowowschodnich migrantów, którzy zaczęli się tam osiedlać w VI i VII wieku n.e. W następstwie migracji, starożytni Macedończycy, pierwotne plemiona bułgarskie i przedstawiciele innych grup etnicznych zaczęli mieszać się ze Słowianami. W IX wieku, większość terenów współczesnej Macedonii znajdowała się pod panowaniem Cesarstwa Bułgarskiego. W 1371 roku, obszar ten podlegał podbojom Imperium Osmańskiego. Oznacza to, że przodkami dzisiejszych Macedończyków są w większości Bułgarzy. Kim zatem byli starożytni Macedończycy? Ich pochodzenie etniczne do dziś stanowi niemałą zagadkę. Wiadomo, że byli blisko spokrewnieni ze starożytnymi Grekami, jednak ze względu na panującą w Macedonii obyczajowość i ustrój, ci uważali ich za barbarzyńców. W rezultacie, Grecy odcinali się od Macedończyków, nie tylko kulturowo, ale i etnicznie. Obecnie w środowisku naukowym dominuje opinia, że Macedończycy byli północnym plemieniem greckim. Ich bliskie kontakty z Ilirami i Trakami miały zadecydować o znacznych różnicach kulturowych, oddzielających ich od Greków. Współczesny poziom wiedzy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Macedończycy faktycznie byli Grekami, jednak wielu ekspertów uważa, że tak właśnie było. Tę tezę zdają się potwierdzać ścisłe związki językowe. Oba to języki indoeuropejskie, które tworzą oddzielną rodzinę. Życie w starożytnej Macedonii Starożytni Macedończycy odrzucali demokrację ateńską. W kraju panował ustrój militarnej monarchii, a cała władza spoczywała w rękach arystokracji. Początkowo, królowi macedońskiemu podlegała Dolna Macedonia. Niewielkie państwa składające się na Górną Macedonię jedynie uznawały jego zwierzchność. Skopje wzbudza skrajne emocje. Dlaczego jedni je kochają, a inni uznają za kiczowate? [PRZEWODNIK] Skopje to jedna z najbardziej specyficznych stolic Starego Kontynentu. Jedni uwielbiają to miasto za jego niepowtarzalny charakter, inni nazywają je "tandetnym" i "kiczowatym". Wypośrodkowane op... Starożytna Macedonia to nie tylko wielcy królowie, którzy zdołali podporządkować sobie większą część antycznego świata. To także zwykli ludzie, którzy pozostawali poza zasięgiem działania przywilejów nadawanych arystokracji. Macedończycy byli ludem typowo rolniczym, żyjącym z plonów rodzonych przez ich ziemię. Mimo że wraz z rozrostem Imperium Macedońskiego zaczęły powstawać wielkie miasta, życie zwykłych mieszkańców koncentrowało się głównie wokół terenów wiejskich. Ziemia w państwie nie należała jednak do chłopów, a do króla, który był dowódcą armii, najwyższym sędzią i kapłanem. Lud niezaliczany do warstwy arystokratycznej był więc zobowiązany do uiszczania świadczeń na rzecz swojego władcy. Ziemia została nadana chłopom dopiero w czasie panowania Archelaosa, pod koniec V wieku p.n.e. Wtedy też stolicą państwa stała się Pella. Osiągnięcia starożytnej Macedonii Ze względu na imperialistyczną politykę Macedonii, największą uwagę przywiązywano do doskonalenia sztuki wojennej. Gdy do władzy doszedł Filip II, armia macedońska stała się wzorem dla innych państw antycznego świata. Bałkany - historia, kraje i atrakcje. Wakacyjny przewodnik po Bałkanach Bałkany to region tworzony przez państwa, które są ze sobą silnie związane zarówno pod względem historycznym, jak i kulturowym. Poznaj historię tego niezwykłego miejsca i dowiedz się jak... Macedończycy wzorowali się na armii greckiej, jednak reformy Filipa II znacząco podniosły jej zdolność bojową. Macedoński król wprowadził formację pieszych towarzyszy, która była uzbrojona w lekki pancerz, niewielką tarczę i wydłużoną włócznię. Pod tym względem, macedońskie zastępy przypominały greckie oddziały najemne, jednak ich ustawienie było zupełnie inne. Filip II opracował tzw. falangę macedońską. Formacja ta była głęboka na 16 szeregów, z czego 5 pierwszych trzymało włócznie poziomo, co w praktyce uniemożliwiało przypuszczenie frontalnego natarcia. Pozostałe trzymały oręż w pionie, odbijając nadlatujące strzały. Nie można jednak sprowadzać osiągnięć Macedończyków wyłącznie do rzemiosła wojennego, bowiem Filip II udoskonalił także rolnictwo. Innowacja, którą należy przypisać Macedończykom, to system irygacji oraz budowa grobli, których miały za zadanie chronić pola uprawne przed zalaniem. Kultura i sztuka starożytnej Macedonii Sztuka starożytnej Macedonii pozostaje w cieniu greckich dokonań na tej płaszczyźnie. Niesłusznie, bo wykopaliska archeologiczne w Ajgaj (pierwsza stolica starożytnej Macedonii) udowodniły, że już w najdawniejszych czasach Macedończycy potrafili budować monumentalne, ociekające przepychem budynki. Odkryte tam ruiny pałacu, zdobionego ornamentami stiukowymi i kolorowymi mozaikami, pozwalają przypuszczać, że był to jeden z największych i najwspanialszych obiektów architektonicznych w antycznej Grecji. Ich już nie ma, ale przetrwali w naszej mowie. Grecy – twórcy nieśmiertelnego języka Greka jest najstarszym znanym językiem świata używanym nieprzerwanie do dziś. Większość systemów komunikacji, którymi posługiwali się twórcy innych cywilizacji, dawno już wymarła, a ... W antyku, starożytna Grecja podkreślała swoją odrębność od rzekomo barbarzyńskiej Macedonii. Mimo początkowych koneksji z Ilirami i Trakami, to właśnie Hellada wywarła najsilniejszy wpływ na macedońską kulturę i sztukę. Uwidaczniało się to nie tylko w architekturze, ale także w religii - Macedończycy oddawali cześć bogom olimpijskim. Wpływ tracki nie został jednak zatarty, a jego obecność zadecydowała o pewnej oryginalności kultury macedońskiej. Gdy Aleksander Wielki utworzył Imperium Macedońskie, obyczaje hellenistyczne zaczęły szerzyć się na terenach podbitych. Wypada jednak podkreślić, że wpływy dziedzictwa zdobytych ziem zaczęły wyraźnie odznaczać się w całej macedońskiej kulturze. Starożytna Macedonia - ciekawostki Przed nastaniem rządów Filipa II, Macedonia znajdowała się na marginesie Grecji. Dopiero gdy na tronie zasiadł wielki reformator z dynastii Argeadów, królestwo zamieszkiwane przez Dorów zdominowało niemal cały świat grecki. Niemal, bo Macedonii nie udało się uzyskać przewagi nad Spartą. W czasie panowania Aleksandra Wielkiego - jednego z najpotężniejszych zdobywców w dziejach - Macedonia stała się najpotężniejszym państwem świata. Starożytna Macedonia pozostawała w konflikcie z innymi państwami-miastami greckimi. Wynikało to z odmiennego ustroju politycznego - w przeciwieństwie do większości polis, panowała tam monarchia. Gdy Kassander - syn Antypatra - przejął władzę w wyniku przewrotu zbrojnego, rozkazał zamordować wdowę po Aleksandrze Wielkim i jej syna. Osiągnięcia starożytnych Greków – 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych Osiągnięcia starożytnych Greków znacząco wpłynęły na tempo rozwoju dawnego świata, a wiele z nich stanowi podstawę funkcjonowania współczesnej cywilizacji. Z czego słynie starożytna G... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/osiagniecia-starozytnych-grekow-10-najwazniejszych-odkryc-czasow-antycznych-fot-dea-g-dagli-orti-de-agostini-via-getty-images-3a772f6.jpeg" width="938" height="685" alt="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" title="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" /> Macedończycy praktykowali wielożeństwo. Zgodnie z tym zwyczajem, Aleksander Wielki miał trzy żony. Niektóre źródła wskazują jednak, że najsłynniejszy władca Macedonii mógł być mężczyzną homo- lub biseksualnym. W czasach panowania rzymskiego, Macedonia została wcielona do granic Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego. W VI wieku zaczęli osiedlać się tam Słowianie. Aleksander Wielki był pierwszym władcą w greckim świecie, który umieścił na monetach swoją podobiznę. Wcześniej, wybijano na nich podobizny bóstw. Aleksander Wielki był znany ze swojego zamiłowania do alkoholu, a właściwie - z braku umiaru w piciu. Podczas jednej z biesiad, w silnym stanie upojenia pokłócił się z generałem Klejtosem Czarnym. Spór zakończył się śmiercią tego drugiego - władca przebił oszczepem pierś swojego przyjaciela. Przyczyna śmierci Aleksandra Wielkiego wciąż pozostaje jedną z największych zagadek historii. Niektóre źródła sugerują, że Macedończyk został otruty. Inne teorie wskazują na chorobę zakaźną, zabójstwo, a nawet na zatrucie alkoholowe. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zbyt wczesne poluzowania? Chorwacja ponownie wprowadza kwarantannę dla przyjezdnych
Goście przybywający do Chorwacji z czterech krajów bałkańskich będą musieli poddać się obowiązkowej 14-dniowej kwarantannie. Nakaz zniesiony stosunkowo niedawno ponownie wszedł w życie po tym, jak liczba nowych zakażeń w Chorwacji zaczęła rosnąć.
Nakaz obejmie podróżnych z Bośni, Serbii, Kosowa i Macedonii Północnej – także posiadających chorwacki paszport. Przyjeżdżający z tych krajów będą musieli pozostawać w izolacji przez 14 dni od daty przybycia do Chorwacji. Nowe regulacje wchodzą w życie od dziś. Osoby jedynie przejeżdżające przez Chorwację nie będą musiały poddawać się kwarantannie. Nakaz nie obejmie też przyjezdnych z 10 krajów Unii Europejskiej, dla których Chorwacja otworzyła granice 1 czerwca, w tym m.in. podróżnych z Niemiec, Austrii i Estonii. Chorwacja już od połowy maja była uznawana za region bezpieczny, o niewielkim stopniu zagrożenia epidemią koronawirusa. W tym czasie zgłaszano sporadyczne przypadki nowych zakażeń. Jednak sytuacja znacznie pogorszyła się w ubiegłym tygodniu, kiedy dzienna liczba nowych potwierdzonych przypadków sięgnęła 30, a każdego dnia odnotywane są nowe zakażenia. Chorwacki minister spraw wewnętrznych, Davor Bożinović, powiedział na konferencji prasowej, że większość nowych przypadków została zidentyfikowana u przyjezdnych z sąsiednich krajów. Bożinović ogłosił także wprowadzenie obowiązku noszenia masek ochronnych w transporcie publicznym. W minioną środę 24 czerwca w całym kraju potwierdzono 22 nowe przypadki koronawirusa, co daje łączną liczbę 2388 zakażonych od początku pandemii – z czego 119 przypadków zgłoszono w ubiegłym tygodniu. Koronawirus na charytatywnym turnieju Jak przypomina agencja Reuters, rosnąca liczba infekcji zbiegła się ze złagodzeniem bardzo surowych środków ostrożności. W Chorwacji obowiązywały jedne z najostrzejszych regulacji w krajach bałkańskich, jednak – co pokazują dane – pozwoliło to Chorwacji na uniknięcie dużej liczby chorych. Szczególnie w porównaniu z dużymi krajami Zachodniej Europy. Nowy wybuch nastąpił też chwilę po tym, jak w nadmorskiej miejscowości Zadar odbył się międzynarodowy charytatywny turniej tenisowy – Adria Tour, który miał miejsce 20 czerwca. Po zakończonym turnieju tenisista Novak Djokovic, będący organizatorem imprezy, poinformował, że on, jego żona i trzej inni tenisiści biorący udział w rozgrywkach, mają koronawirusa. Potwierdziły to badania. Po pozytywnym wyniku testu Djokovica, w ogniu krytyki znalazł się także chorwacki premier Andrej Plenkovic. Media i opinia publiczna zwróciły uwagę, że w czasie turnieju miał bezpośredni kontakt z tenisistą i m.in. poklepał go po ramieniu. Po nagłośnieniu sprawy Plenkovic poddał się testom na obecność koronawirusa, ale wynik był ujemny. Sytuacja się pogarsza Serbia, która została objęta chorwackim zakazem, także walczy o powstrzymanie nowego wybuchu epidemii. W środę władze zgłosiły 143 nowe przypadki. I to zaledwie dzień po nałożeniu obowiązku noszenia masek ochronnych w środkach transportu publicznego. Dotychczas w Serbii nie stosowana zbyt surowych obostrzeń, a w miniony weekend obyły się tam wybory – pierwsze w Europie od czasu wybuchu pandemii. Również w Bośni, Macedonii Północnej i Kosowie od początku czerwca odnotowuje się wyższy wskaźnik zakażeń, z prawie 200 nowymi przypadkami dziennie w Macedonii Północnej. W Bośni liczba nowych przypadków zarejestrowanych w czerwcu stanowiła jedną trzecią wszystkich potwierdzonych dotychczas w tym kraju. Z kolei w Kosowie rząd ostrzegł, że może być konieczne przywrócenie niektórych blokad i zakazów, po tym, jak w ciągu ostatnich trzech tygodni liczba zakażeń znacznie wzrosła. Katarzyna Grzelak
Oto 10 miejsc, w których (praktycznie) nie spotkasz Polaków
Gdzie jechać na urlop, by uniknąć towarzystwa rodaków? Do tych miejsc Polacy podróżują najrzadziej.
Zobacz 10 miejsc na urlop, w których nie spotkasz Polaków >>> - Wielu Polaków ma zastrzeżenia odnośnie zachowania rodaków za granicą - wynika z badań przeprowadzanych przez Skyscanner. Skarżymy się na problemy stwarzane na pokładach samolotów i na lotniskach, wstydzimy się, gdy inni Polacy sprawdzają granice gościnności gospodarzy w krajach, do których wyjeżdżamy. Oczywiście, na podstawie pojedynczych przykładów nie powinno się tworzyć obrazu całości. Prawdą jest natomiast, że podróżni z różnych części świata, nie tylko z Polski, coraz częściej rozglądają się za takimi kierunkami, które pozwolą im odpocząć od towarzystwa rodaków. Wyszukiwarka Skyscanner postanowił sprawdzić, gdzie mogą udać się Polacy, by nie natknąć się na tłumy turystów z naszego kraju. Okazuje się, że na liście nie ma egzotycznych destynacji, takich jak Tajlandia, Indie, Filipiny, Japonia czy kraje Ameryki Południowej. Z danych firmy wynika, że najmniejszą szansę na spotkanie z innymi Polakami mamy w TYCH 10 MIEJSCACH >>>
Tak ucieka się przed śmiercią... Zobacz poruszający fotoreportaż użytkownika naszej strony
Szymon Barylski na początku marca znalazł się na granicy grecko-macedeńskiej. To, co zobaczył, chwyta za serce.
Marzysz o Bałkanach? Poznaj Macedonię dla alternatywnych
Blogerzy z "How to (ex)change the world?" podzielili się z nami radami dla wszystkich, którzy chcą odwiedzić Macedonię. Chcecie zbadać ją na własnych warunkach? Przeczytajcie!
Macedonia, podobnie jak całe Bałkany, to fascynująca mieszanka różnorodnych kultur, narodowości, przyrody, smaków. Z pozoru bliska polskiej kulturze, już chociażby na poziomie języka, zaskakuje jednak przy bliższym poznaniu. Jako turyści, czy może raczej podróżnicy poszukujący alternatywnych form poznawania otaczającej rzeczywistości, dzielimy się poniżej kilkoma przemyśleniami z tymi, którzy podobnie jak my, lubią wychodzić poza utarte ścieżki. Dla poszukujących miejsc nietypowych Warto poza głównymi miastami udać się w góry czy do parków narodowych. Nas szczególnie urzekł park narodowy Pelister, niedaleko Bitoli, a tuż przed nim Villa Dihovo, położona w środku gór i oferująca noclegi oraz zdrowe, biologiczne posiłki przygotowane z lokalnych produktów. Urzeka swoją atmosferą i niesamowitą otwartością gospodarzy, którzy oferują też różnego rodzaju aktywności, jak chociażby wycieczki w góry czy naukę gotowania. I co dla nas najciekawsze, nic (poza alkoholem, również przygotowywanym na miejscu), nie ma tutaj stałej ceny. To goście decydują ile zapłacą za nocleg czy wyżywienie. A jeśli już duże miasta, warto szukać lokalnych barów i kawiarni, w których Macedończycy siedzą godzinami, rozkoszując się filiżanką kawy, pysznym lokalnym winem czy rakiją. W Skopje na przykład polecamy zajrzeć do Menada, baru położonego na początku starego miasta. Pozostał on przystanią dla mieszkańców, chroniącą się przed zalewem turystów i dostosowywaniem standardów do europejskich czy amerykańskich kawiarni. Miejsce to udostępnia również przestrzeń na piętrze społecznym projektom i wydarzeniom, warto więc spojrzeć czy coś ciekawego się tam danego dnia nie dzieje. Dla autostopowiczów Z naszych doświadczeń wynika, że autostopem po Macedonii jeździ się bardzo łatwo (jeśli to dwie dziewczyny), albo łatwo (jeśli to dziewczyna i chłopak). W drugim przypadku potrzeba nieco więcej cierpliwości, ale właściwie wszędzie byliśmy w stanie stopem się dostać. Kierowcy raczej mówią po angielsku, przynajmniej podstawowe zwroty, a jeśli nie, można swobodnie próbować po polsku. Uważać trzeba tylko na nieoznakowane taksówki, szczególnie w okolicach Ochrydy, jednego z najbardziej turystycznych (i najpiękniejszych) miejsc Macedonii. Choć przyznać trzeba, że jeden nieoznaczony taksówkarz podwiózł nas za darmo 130 kilometrów. Wszystko więc zależy od osoby, warto się jednak upewnić już na początku podróży, czy obie strony zgadzają się, że to autostop. Dla couchsurferów (i korzystających z podobnych stron) Couchsurfing ma się w Macedonii całkiem nieźle. Dość łatwo jest znaleźć osobę, która przenocuje nas kilka dni. Wyzwaniem może być Ochryda, warto rozważyć opcję spania w oddalonym o 15 kilometrów Struga. Autobusy między tymi dwoma miastami kursują co 15-20 minut i kosztują 40 denarów (niecałe 3 zł). Struga również położone jest nad jeziorem, ma jednak zupełnie inny klimat niż Ochryda. Nieco gorzej działa workaway.info, przez który szukać można projektów wolontariackich. Mimo, że kilka z nich jest na stronie opisanych, nam nie udało się nawiązać kontaktu z żadnym z nich. Dla wegetarian Nie jest łatwo. Jak na całym Bałkanach, mięso jest jednym z głównych składników wszelkich dań. Na szczęście jednak wegetarianizm jest tu coraz bardziej popularny, nikogo więc nie zdziwi pytanie o danie bez mięsa, nawet jeśli odpowiedź nie będzie satysfakcjonująca. W każdym większym mieście na pewno znajdzie się choć jedna wegetariańska restauracja. Z tradycyjnych dań polecam Ajvar (krem z papryki), omlet (choć z naszym omletem ma to niewiele wspólnego, przypomina raczej jajecznice), macedoński rodzaj gołąbków i oczywiście szopską sałatkę – pomidory i ogórki posypane słonym serem. Z ciekawostek, przez tydzień korzystaliśmy z macedońskiego kateringu, który poradził sobie całkiem nieźle z wegetariańską opcją, z niewiadomych jednak przyczyn, kiedy katering niewegetariański zawierał słodycze, w tym na przykład przepyszne ciasta czekoladowe, ten wegetariański oferował jedynie owoce. Albo jogurt. Wygląda na to, że wegetariański w Macedonii oznacza również dietetyczny. Dla tych, którzy chcą zrobić coś dobrego Macedonia, w tym szczególnie Skopje, oferuje sporo tym, którzy chcieliby wspomóc lokalną społeczność. Jednym z naszych ulubionych projektów jest Retwitt a meal, grupa wolontariuszy, którzy w każdy piątek wieczorem gotują jedzenie dla biednych i bezdomnych osób ze Skopje i rozdają je w sobotę o 12.30 pod memoriałem Matki Teresy. Można ich wesprzeć darowizną (jedynie w postaci jedzenia, nie przyjmują pieniędzy) lub przyłączyć się do wspólnego gotowania. Inną opcją jest skorzystanie z restauracji Freshys, która 34% zysków przekazuje na wsparcie osób w potrzebie. Freshies oferuje zdrowe, biologiczne jedzenie, mają również opcje wegetariańskie i wegańskie. Dla interesujących się polityką i sytuacją społeczną Pewnego dnia w Bitoli zainteresowało nas dlaczego niektóre budynki pełne są kolorowych plam. W Skopje podobnych przykładów znaleźć można jeszcze więcej. Od miejscowych osób, chętnie rozmawiających o historii i polityce, dowiedzieliśmy się o Kolorowej Rewolucji, która kilka lat temu wyprowadziła na ulice tysiące osób. Generalnie sytuacja polityczna jest w Macedoni niestabilna i zdecydowanie niesprzyja rozwojowi kraju. Wydaje się, że wybory, które odbyły się kilka dni temu, nie zmienią sytuacji. Macedończycy nie mają problemów z rozmawianiem o polityce, chętnie odpowiadają na pytania i wdają się w dyskusje. Uwielbiają narzekać, szczególnie na oszałamiającą liczbą pomników, które wypełniają Skopje, a przy budowie których macedońska korupcja wydaje się osiągać szczyty. By mieć szerszy obraz sytuacji, warto porozmawiać z kilkoma różnymi osobami, w tym również z choć jednym z licznych Albańczyków zamieszkujących Macedonie. Macedonia jest w konflikcie z większością otaczających ją krajów, konflikt macedońsko-albański wydaje się jednak szczególnie trudny i wciąż żywy. Niełatwa jest również relacja z Grecją, która nie uznaje Macedonii. W Grecji ryzykowne jest samo wymówienie słowa Macedonia, obowiązuje nazwa F.Y.R.O.M. (Former Yugoslavian Republic of Macedonia). Warto o tym pamiętać, jeśli ktoś zamierza autostopem przedostać się z jednego kraju do drugiego. Grecja nie rozpoznaje również macedońskich paszportów, wydaje Macedończykom specjalne drukowane formularze, na których zbierają oni pieczątki przy każdym wjeździe i wyjeździe. Wolno im przebywać na terenie Uni Europejskiej nie dłużej niż 90 dni w roku. Dla przestrzegających zasad W Macedonii każda osoba przebywająca w danym miejscu dłużej niż 48 godzin powinna zameldować się na komisariacie policji. Bez tego, w razie jakiegokolwiek wypadku (a czasem nawet przy wyjeździe z kraju) możemy mieć spore problemy. Źródło: How to (ex)change the world?
Turystka zabiła łabędzia w Macedonii. Chciała zrobić sobie z nim zdjęcie
Turystka nad Jeziorem Ochrydzkim w Macedonii wyciąga siłą łabędzia z wody by towarzysząca jej osoba zrobiła jej zdjęcie. Ptak niestety zmarł. To kolejna podobna historia. Wcześniej informowaliśmy o smutnym losie delfinów oraz rekina, które padły ofiarą głupiej ludzkiej modzie.
Turystka, według nieoficjalnych doniesień pochodząca z Bułgarii, brutalnie wyciągnęła ptaka z wody za skrzydła, a gdy już zdjęcia zostały zrobione po prostu porzuciła jak przedmiot. Według Macedonia Online cytuje świadków zdarzenia, którzy relacjonują: zwierzę próbowało się wyrwać, ale nie dało rady znacznie silniejszemu człowiekowi. Po tym jak turyści odeszli ptak przez pewien czas leżał bez ruchu na plaży a potem umarł. Dlaczego wcześniej nie uciekał? Łabędzie nad brzegiem Jeziora Orchidzkiego są przyzwyczajone do tego, że dokarmiają je ludzie. Jezioro jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, to bardzo popularne miejsce, co roku odwiedzane przez tysiące turystów. Jak na razie turystka nie została zidentyfikowana. Ta historia wpisuje się w smutny ciąg podobnych. Niedawno opisywaliśmy jak mężczyzna siłą wyciągał małego rekina z wody by zrobić sobie z nim zdjęcie, wcześniej plażowicze w Brazylii podawali sobie małego delfina z rąk do rąk, a potem porzucili na brzegu. Zwierzę zmarło. Źródło: The Telegraph