Zaskakujące wyniki badania. Co się stało, gdy w zoo zmieniono sposób karmienia lwów?
Australijscy naukowcy sprawili, że lwy w zoo zaczęły zachowywać się prawie jak na wolności. Wszystko dzięki zmianom w sposobie żywienia drapieżników – przez trzy miesiące karmiono lwy całymi tuszami zwierząt. Badanie rzuca nowe światło na to, jak harmonogramy karmienia wpływają na zachowanie mięsożerców przebywających pod opieką człowieka.
Pokazy karmienia w ogrodach zoologicznych cieszą się ogromnym zainteresowaniem odwiedzających. Za tym widowiskowym elementem kryje się jednak kluczowy czynnik wpływający na funkcjonowanie zwierząt w niewoli. Najnowsze badania przeprowadzone przez Uniwersytet w Adelajdzie oraz Monarto Safari Park w Australii Południowej pokazują, jak opiekunowie drapieżników mogą zbliżyć warunki w zoo do ich naturalnego środowiska. Pokarm w całości Badanie, którego celem była zmiana zwyczajów żywieniowych grupy lwów żyjących w ogrodzie zoologicznym, było stale rejestrowane. Osiem kamer na podczerwień w dzień i w nocy przez trzy miesiące nagrywało zmiany w zachowaniu tych ssaków, na które mógł wpłynąć nowy sposób karmienia. Drapieżnikom podawano bowiem całe tusze zwierząt, a nie – jak miało to miejsce wcześniej – jedynie ich fragmenty. Zmianie uległa również regularność karmienia – od tamtej pory zwierzęta karmiono co 9 dni. Jak tłumaczy główna autorka badań, Lesia Hryhorenko: „Dzikie lwy nie jedzą codziennie o tej samej porze. (...) Chcieliśmy zrozumieć, jak afrykańskie ssaki w niewoli reagują na rutynę karmienia, która mocniej przypomina te naturalne wzorce”. Odżywianie jak w naturze Pierwsze zmiany w zachowaniu lwów zauważono już w trakcie podawania pokarmu. Zwierzęta spędzały na spożywaniu tuszy niemal trzykrotnie więcej czasu niż zazwyczaj. Drapieżniki znacznie częściej szarpały, rozrywały i manewrowały mięsem, co idealnie odzwierciedlało ich naturalne nawyki. Do zachowań dzikich kotów upodobnił się także ich odpoczynek. Po obfitym posiłku lwy spędzały znacznie więcej czasu na leżeniu i trawieniu, co ściśle przypominało rytm życia osobników na wolności. Naukowcy podkreślają, że zastąpienie porcjowanego pokarmu całymi tuszami sprawiło, że jedzenie przestało pełnić wyłącznie funkcję odżywczą, stając się bodźcem silniej angażującym zwierzęta w niewoli. Mniejszy stres i brak agresji Badacze przeanalizowali również tzw. pacing, czyli chodzenie wzdłuż ogrodzenia, które u drapieżników w niewoli często sygnalizuje niecierpliwe wyczekiwanie pokarmu. Choć w trakcie eksperymentu ogólna aktywność lwów wyraźnie wzrosła, nawyk ten wcale nie nasilał się w miarę upływu dni bez jedzenia, jak to zwykle bywa. Szczytowe momenty krążenia przy siatce przypadały wyłącznie na pory przybycia opiekunów lub planowej zmiany wybiegów. Oznacza to, że zachowanie to wiązało się silniej z przewidywalną dla zwierząt rutyną niż z samym odczuwaniem głodu. Co równie istotne, naukowcy nie zaobserwowali żadnego wzrostu agresji w relacjach między lwami podczas podawania dużych porcji mięsa. Wprowadzenie karmienia całymi tuszami okazało się zatem w pełni bezpiecznym rozwiązaniem. Naukowcy zaznaczają, że dalsze badania skupione wokół sposobów karmienia drapieżników mogą w przyszłości pomóc w polepszeniu warunków życia zwierząt w ogrodach zoologicznych. Eksperymenty z podawaniem tusz są bowiem krokiem wykonanym w kierunku zapewnienia lwom środowiska zbliżonego do naturalnego. Źródła: Phys.org, Science Direct Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pozbawiony jednego oka i tylnej nogi lew z Ugandy znalazł zaskakujący sposób na przeżycie
Żyjące dziko ranne zwierzęta mają niewielką szansę na przeżycie. Niezdolne do polowania drapieżniki żywią się padliną lub resztkami pozostawionymi przez ich stado. Jednak 11-letni Jakub, niepełnosprawny lew z Parku Narodowego Królowej Elżbiety w Ugandzie opracował pomysłowy sposób na polowanie. Pozwala mu to na znaczną samodzielność i przede na wszystkim przeżycie.
Liczący sobie 11 lat Jakub jest drapieżnikiem z pierwszych stron gazet. I to całkiem dosłownie. W ubiegłym roku serwisy informacyjne całego świata pokazywały film, na którym Jakub i jego brat Tibu przeprawiali się przez rzekę pełną krokodyli. Pokonali dystans około 1,5 kilometra. Jest to najdłuższa wodna wycieczka lwów, jaka kiedykolwiek została zarejestrowana. Obaj lwi bracia są od 2017 roku badani przez Alexandra Braczkowskiego. To naukowiec i filmowiec związany z ugandyjską organizacją zajmującą się ochroną przyrody i rozwojem lokalnych społeczności – Kyambura Lion Monitoring. Najbardziej wytrzymały lew w Afryce – Założyłbym się o cały swój dobytek, że patrzymy na najbardziej wytrzymałego lwa w Afryce. Został przebity rogiem przez bawoła, jego rodzina została otruta przez handlarzy, sam wpadł w sidła kłusowników, a ostatecznie stracił nogę w kolejnym ataku – w stalowej pułapce. Jakub wykorzystał już wiele ze swoich dziewięciu żyć – napisał Alexander Braczkowski w artykule opublikowanym na łamach Griffith University News. View oEmbed on the source website Fakt, że zwierzę przetrwało, naprawdę wydaje się cudem. Choć z drugiej strony jest przykładem niezwykłych zdolności adaptacyjnych Jakuba oraz jego ewidentnej inteligencji. Do wypadku, w którym stracił tylną nogę doszło w 2020 roku. Badacze byli przekonani, że lew nie przeżyje takiego okaleczenia. – A jednak się nie poddał – podkreśla Alexander Braczkowski. Udając lamparta Sekretną metodę polowania niepełnosprawnego lwa ujawniły nagrania z kamery termowizyjnej umieszczonej na dronie. Wynika z nich, że Jakub, jakby na to nie patrzeć lew, nauczył się zachowywać jak lampart. Lwy powalają swoje ofiary podczas frontalnego ataku, natomiast lamparty urządzają zasadzki. Trójnogi Jakub również nauczył się urządzać zasadzki z bliskiej odległości. Kryje się przed swymi ofiarami w gęstych zaroślach i lasach. Czeka w ukryciu, by nagle zaatakować. – Poluje też na ofiary, których lwy zwykle nie wybierają. Podczas nocnych nagrań udało się zarejestrować Jakuba polującego na 200-kilogramowe świnie leśne. Polował samotnie lub w towarzystwie brata – mówi Braczkowski. Naukowiec wyjaśnia, że jest to bardzo nietypowa, choć skuteczna taktyka przetrwania. – To, że skupia się na konkretnym gatunku świń, wskazuje, że zmienił dietę. Dlatego zachowuje się bardziej jak lampart i podejmuje duże ryzyko. Ale musi tak robić, aby przetrwać. I co najważniejsze – to działa – podkreśla badacz. Andrew Loveridge z organizacji Panthera, zajmującej się ochroną dzikich kotów na całym świecie dodaje, że utrata kończyn z powodu sideł jest powszechna wśród kotowatych na całym świecie. – Na szczęście tak samo powszechna jest zdolność adaptacji – dodaje Craig Packer z Uniwersytetu Minnesoty, który od dekad bada zachowanie lwów. – Spodziewałbym się podobnych zachowań u innych grup lwów w tym samym rejonie, które mają wszystkie cztery nogi – mówi Packer. Ratunek dla zagrożonego gatunku Lwy w Parku Królowej Elżbiety polują zazwyczaj na duże i szybko poruszające się zwierzęta, jak antylopy i bawoły. Jednak już od lat 60. ubiegłego wieku pojawiają się informacje, że lwy czasami przejawiają zachowania charakterystyczne dla lampartów. Jednym z nich jest wspinanie się na drzewa. Ale nawet te wspinające się na drzewa lwy zachowują charakterystyczne dla gatunku metody polowania, a lwy niepełnosprawne, tzw. „trójnogi” (tripod lions), zwykle są utrzymywane przy życiu przez stado. Nowa strategia łowiecka trójnogiego Jakuba może być zachowaniem wyuczonym. Jeśli udałoby się nauczyć tego inne niepełnosprawne lwy, mogłoby to pomóc odwrócić spadek liczby tych drapieżników w regionie dotkniętym utratą siedlisk, zmianami klimatu i ekspansją ludzkich społeczności. – Dlatego Jakub jest tak ważny, zarówno symbolicznie, jak i genetycznie – podkreśla Braczkowski. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mama 58 dzieci, równiny Serengeti i noc wśród hipopotamów – tej wyprawy nie da się zapomnieć
Safari w Tanzanii to nie tylko przygoda – to emocjonalna podróż do źródeł natury, duchowości i historii człowieka. Poznaj opowieść, która zaczyna się w Ngorongoro, a kończy wśród hipopotamów rzeki Grumeti.
Spis treści: Powrót do korzeni – duchowa więź z Afryką W głąb kaldery – spotkanie z sercem Ngorongoro Lerai – pradawny las pełen duchów Serengeti – scena wielkiego spektaklu przyrody Walka o ochłapy – kolejni gracze na scenie Jezioro Magadi – taniec flamingów Życie w rytmie tradycji – w wiosce Masajów Rodzina Eryka i dzieciństwo w Afryce Rzeka pełna olbrzymów – hipopotamy z Grumeti Lot ponad sawanną – Serengeti z perspektywy balonu Krater Ngorongoro czy bezkresne równiny Serengeti pozwalają doświadczyć pierwotnego piękna natury, a jej serce bije tu wyjątkowo mocno. Tutejsze powietrze iskrzące niczym klejnot maluje krajobraz rodzajem blasku przypominającego aureole nad głowami świętych. Z krawędzi krateru roztacza się widok jak z innego świata – geologiczna misa zamknięta w potężnym murze z gór. Tanzania to jeden z nielicznych krajów, który ochroną objął niemal 50% powierzchni. Znajdują się tu trzy z siedmiu cudów Afryki: Kilimandżaro, wielkie migracje i Ngorongoro. Góra Kilimandżaro – duma kontynentu – widziana z okna samolotu wygląda jak sen. Niedaleko Aruszy znajduje się obszar chroniony Ngorongoro wpisany na listę UNESCO, a dalej – słynne Serengeti. To właśnie tam zmierzam po spotkaniu z kalderą. Powrót do korzeni – duchowa więź z Afryką Od pierwszego kroku w Tanzanii poczułam, jakby to był powrót do domu. Przodkowie, duchy, tęsknota – to wszystko jakby było zapisane w naszych genach. Eryk, nasz przewodnik, mówi: „Ngorongoro to największa zachowana kaldera świata – powstała po wybuchu superwulkanu”. Położony na jej krawędzi ośrodek Ngorongoro Crater Lodge był moim marzeniem. Gdy zobaczyłam go w książce o afrykańskim designie – wiedziałam, że chcę tam kiedyś stanąć. Z tarasu można podziwiać kalderę i dzikie zwierzęta, które podchodzą pod same domki. Po zmroku nie wolno poruszać się samodzielnie – natura rządzi się tu swoimi prawami. W głąb kaldery – spotkanie z sercem Ngorongoro Zjeżdżamy 600 metrów w dół – dno krateru ma średnicę 20 km i leży na wysokości 1800 m n.p.m. Mimo bliskości równika jest tu łagodnie, zielono, pełno życia. To jeden z najgęściej zaludnionych przez dzikie zwierzęta obszarów na Ziemi. Szacuje się, że mieszka tu 30 tys. dużych ssaków, w tym zagrożone wyginięciem nosorożce czarne. Pora deszczowa sprawia, że krajobraz wybucha zielenią. Las, przez który przejeżdżamy, wygląda jak relikt z innej epoki – paprocie, jałowce, cedry, pnącza. Wszystko tętni życiem i opowiada swoją pradawną historię. Lerai – pradawny las pełen duchów To las Lerai – nazwany tak przez Masajów od akacji o żółtej korze. Gęsty baldachim kryje setki gatunków ptaków. Mgła, śpiew, szelest liści – to przestrzeń duchów i mitów. Nagle zza drzew wyłania się słoń – ogromna samica wachlująca uszami. Je z gracją, a stado liczy około 20 osobników. Wśród nich są maleństwa, które chowają się między nogami matek – płochliwe, ale ciekawe świata. Eryk tłumaczy: w stadach są tylko samice i młode samce. Starsze samce muszą odejść. Matriarchat i więzi emocjonalne są tu niezwykle silne. To nie tylko zwierzęta – to istoty bliskie człowiekowi. Serengeti – scena wielkiego spektaklu przyrody Na dnie krateru łąka tętni życiem. Zebry, gnu, bawoły i guźce tworzą codzienną symfonię. Między nimi biegają antylopy, elandy i guźce. – To nie sielanka – mówi Eryk. – To pole bitwy. Sawanna żyje rytmem przetrwania. Lwy śpią po nocnych łowach, ale są blisko. Zwierzęta czujnie wypatrują zagrożenia – ich wzrok to najlepszy system ostrzegania. Znaleźliśmy lwy odpoczywające przy szkielecie zebry. Czas się zatrzymuje – obserwujemy scenę bez retuszu. I wtedy pojawia się szakal... Walka o ochłapy – kolejni gracze na scenie Obok truchła zebry pojawia się szakal – ostrożny, gotowy się wycofać, jeśli zajdzie potrzeba. Ale zaraz do akcji wkracza klan hien. Ich potężne szczęki mogą zmiażdżyć kości – węch pozwala im wyczuć ofiarę z odległości wielu kilometrów. Zwierzęta nas ignorują – dla nich jesteśmy tylko obserwatorami. – Lwy mają tu pod dostatkiem zwierzyny – mówi Eryk. – Człowiek ich nie interesuje. Na sawannie nic się nie marnuje. Po kilku godzinach z ofiary nie zostaje nic prócz wspomnień i białych czaszek. – Przyroda sama się reguluje – dodaje Eryk. – Trzy zasady: bezpieczeństwo, jedzenie, reprodukcja. Jezioro Magadi – taniec flamingów Przy jeziorze Magadi zatrzymujemy się, by podziwiać flamingi. W oddali wyglądają jak różowe wyspy dryfujące po błękicie. Niektóre tańczą blisko nas – na cienkich nogach jak na szczudłach. Jezioro to środowisko zasadowe – pełne glonów i alg, które barwią pióra flamingów na różowo. Pokarm zmienia ich wygląd i nadaje im blasku. Eryk przyznaje, że kocha swoją pracę za nieprzewidywalność. Każdy dzień na sawannie przynosi nowe zaskoczenia. Tu przyroda pisze własny scenariusz. Życie w rytmie tradycji – w wiosce Masajów – Nie pytaj Masaja, ile ma krów – żartuje Eryk – to jak zapytać ciebie o konto bankowe. Wioska liczy 29 domów i 120 osób. Mężczyźni witają nas w czerwonych szatach shuka – smukli, z długimi włosami i biżuterią. Masajowie mogą wypasać bydło w Ngorongoro, ale nie wolno im uprawiać ziemi. Żyją zgodnie z tradycją i świętym przekonaniem, że wszystkie krowy na Ziemi należą do nich – są darem od boga Engai. Kobiety budują domy, wychowują dzieci, gotują, zbierają wodę. Są sercem społeczności. Mężczyźni nie dźwigają – to tabu. Ich rolą jest pasterstwo i wojna. W domach, które wchodzimy, panuje mrok. Gliniane ściany, ognisko pośrodku, strefa dzieci, strefa zwierząt. Rodzina Eryka i dzieciństwo w Afryce Ojciec Eryka miał dziewięć żon i 58 dzieci. Eryk – 47 braci i 10 sióstr – sam ma sześcioro. To normalne – tu rodzina jest dumą, nie ciężarem. Afryka jest młoda, pełna dzieci, energii, radości. Dzieci idą do szkoły, machają nam z uśmiechem. Choć nie mają światła, kanalizacji, bieżącej wody – mają czas. Tutejszy świat jest otwarty, bez ścian, bez pośpiechu. Wieczorem ognisko. Masajowie boją się duchów i nie wychodzą po zmroku. Ale dla nas zatańczyli – skacząc wysoko, śpiewając rytmicznie. Ich świat powoli odchodzi – odebrano im włócznie, ziemię, zakazano tradycji. Kiedyś wierzyli, że jutro samo o siebie zadba – dziś muszą zadbać o nie sami. Zostajemy przy ogniu długo. Słuchamy opowieści o przodkach, którzy 2 mln lat temu ruszyli stąd w świat. To tu, w wąwozie Olduvai, zaczęła się nasza historia. Rzeka pełna olbrzymów – hipopotamy z Grumeti W Grumeti Serengeti River Lodge mam taras wychodzący wprost na rzekę. Przede mną – ponad 100 hipopotamów: sapiących, ziewających, walczących o harem. Ich skóra jest wrażliwa, więc cały dzień spędzają w wodzie. Samce bronią swoich grup. Jeden próbuje – ale po walce ucieka. Musi jeszcze zmężnieć. Przegrani żyją samotnie – do końca dni. Prawo dżungli. Krokodyle czają się w tle. Safari się opóźnia – ulewy unieruchomiły drogi. Ale widok rekompensuje wszystko. Serengeti to ich królestwo. My – tylko goście. Z bliska oglądam lwice karmiące młode, gepardzice z córką, jeszcze z krwią na pysku. Tutaj życie toczy się własnym rytmem. Lot ponad sawanną – Serengeti z perspektywy balonu Nick, Brytyjczyk z humorem, prowadzi nas w przestworza. Balon łagodnie unosi się w niebo. Słońce wschodzi nad sawanną, trawa błyszczy jak rozsypane diamenty. Nick od 40 lat lata balonem. Żartuje, że widział tysiące oświadczyn – może coś w tym jest, bo w powietrzu unosi się romantyzm. Patrzę na stada zebr, gnu, żyraf. Na pawiany z młodymi, na zwierzęta w nieustannym ruchu. Wiosną i jesienią milionowe stada wędrują między Serengeti a Masai Marą. Czeka na nie rzeka Mara i krokodyle – ale muszą przejść. Bo taka jest natura. Lądujemy. Czeka szampan – tradycja z XVIII w. – i śniadanie. Moje safari dobiega końca. Siedzę jeszcze chwilę – chłonąc poranek, zapach trawy, dźwięk ptaków. Wiem, że wrócę. Bo Afryka zostaje w człowieku na zawsze. źródło: National Geographic Traveler Polska
Lwy-ludojady. Zbadano DNA znalezione w zębach zwierząt, które zabiły i zjadły 28 osób
Pod koniec XIX wieku w Kenii dwa lwy zaatakowały i zabiły kilkadziesiąt osób. Dzisiaj naukowcom udało się pozyskać z ich zębów DNA należące do różnych gatunków zwierząt, które padły ofiarami obu drapieżników. Dieta lwów składała się głównie ze ssaków parzystokopytnych.
Czego można się dowiedzieć z zębów lwów Mitochondrialne DNA zachowane na zębach Co wiemy o lwach-ludojadach Rok 1898 rok, Kenia. Na rzece Tsavo wznoszony jest most, ważny element linii kolejowej łączącej Kenię z Ugandą. Obok budowy powstaje tymczasowe obozowisko, w którym mieszkają robotnicy. Ich los nie jest godny pozazdroszczenia – w okolicy pojawiły się dwa groźne drapieżniki. To lwy, agresywne samce, które każdej nocy zakradają się do obozu. Atakują namioty robotników i porywają z nich śpiących ludzi. Lwy zyskują wątpliwą sławę i określenie „ludożerców z Tsavo”. Nim zostają zastrzelone przez Johna Henry’ego Pattersona, inżyniera pracującego przy budowie mostu, zabijają 28 osób. W 1925 roku Patterson sprzedaje skórę i kości lwów muzeum historii naturalnej w Chicago. Szczątki lwów są przechowywane w Field Museum of Natural History aż do dzisiaj. Badacze z muzeum we współpracy z naukowcami z University of Illinois Urbana-Champaign przyjrzeli się właśnie dokładniej cennym eksponatom. Z połamanych i porowatych zębów wydobyli resztki włosów ofiar lwów. Następnie przeanalizowali znalezione DNA i określili, do jakich gatunków należy. Pozwoliło to odtworzyć dietę lwów, które – poza ludźmi – polowały również na żyrafy i gnu. Czego można się dowiedzieć z zębów lwów Tym, co pozostało z lwów, jeszcze w latach 90. zainteresował się Thomas Gnoske, menedżer zbiorów z Field Museum. W przechowalni znalazł czaszki obu ssaków i zbadał je jako pierwszy. Z zapisków historycznych wiadomo było, że lwy nie miały grzyw – jednak Gnoske ustalił, że były to dorosłe osobniki. Przyjrzał się również zachowanym zębom i zwrócił uwagę na liczne uszkodzenia. Zęby były połamane i pełne dziur, w których zachowały się resztki sierści i włosów lwich ofiar. Już w XXI wieku przeprowadzono pierwsze naukowe badania czaszek i zębów. Postawiono wówczas hipotezę, że to ich fatalny stan sprawił, iż oba lwy nauczyły się polować na ludzi. Wówczas też po raz pierwszy spróbowano określić dietę drapieżników. Teraz badania te doczekały się dalszego ciągu. Mitochondrialne DNA zachowane na zębach Po pierwsze, naukowcy pozyskali reszki włosów z lwich zębów. Następnie udało im się w ich komórkach odnaleźć materiał genetyczny. To samo w sobie jest już sporym osiągnięciem, ponieważ DNA szybko ulega degradacji. Badacze postanowili szukać we włosach mitochondrialnego DNA (mtDNA), które zachowuje się lepiej niż DNA z jądra komórkowego i którego jest więcej. Na koniec genetycy porównywali znalezione mtDNA z materiałem genetycznym potencjalnych ofiar lwów. W sześciu przypadkach uzyskano zgodność. Tym samym zidentyfikowano sześć gatunków zwierząt, które z całą pewnością upolowały lwy. Były to – poza ludźmi – żyrafy, zebry, oryksy, koby śniade i gnu. Identyfikacja pozwoliła również ustalić, jak wyglądały w przeszłości zasięgi występowania wymienionych wyżej zwierząt. Co wiemy o lwach-ludojadach Badania dostarczyły nowych informacji o obu lwach. Ponieważ udało się pozyskać również ich DNA mitochondrialne, porównano je ze sobą. Wynik wsparł istniejącą wcześniej teorię, że lwy były rodzeństwem. Najprawdopodobniej pochodziły z Kenii albo z Tanzanii. W tym badaniu nie analizowano jeszcze ludzkiego mtDNA znalezionego w zębach lwów. Będzie to częścią większych, przyszłych badań uwzględniających, że w regionie nadal mogą mieszkać potomkowie robotników, których zaatakowały lwy. Naukowcy planują również zrekonstruować, jak z czasem zmieniała się dieta lwów. Oraz ustalić, kiedy dokładnie oba drapieżniki zaczęły atakować ludzi. Źródła: EurekAlert, Current Biology. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zwierzęta Afryki: w Etiopii żyła wydra wielkości lwa. Czym się żywiła?
Jak wyglądały zwierzęta Afryki miliony lat temu? Niektóre, tak jak wydra wielkości lwa, zaskakują rozmiarami. Naukowców fascynuje też dieta nowo opisanego gatunku.
W tym artykule: Wydra wielkości lwa. Nie tylko jej rozmiary zaskakują Wydry kiedyś i dziś Największe zwierzęta Afryki Zwierzęta Afryki są uważane za jedne z najpiękniejszych i najbardziej narażonych na wyginięcie. To właśnie na Czarnym Lądzie żyją najwięksi roślinożercy i najniebezpieczniejsze drapieżniki. Ich niekwestionowanym królem jest lew. Kilka milionów lat temu mogła to też być wydra wielkości Simby i jego kuzynów. Wydra wielkości lwa. Nie tylko jej rozmiary zaskakują Naukowcy odkryli nowy gatunek dawno wymarłej wydry. Zwierzę było wielkości współczesnego lwa i zamieszkiwało tereny dzisiejszej Etiopii w okresie od 3,5 miliona do 2,5 miliona lat temu. Waga około 200 kg zapewnia jej tytuł największej kiedykolwiek opisanej wydry. Autorzy badań opublikowanych na łamach francuskiego czasopisma naukowego „Comptes Rendus Palevol” sugerują, że gigantyczna wydra prawdopodobnie rywalizowała o pożywienie z przodkami człowieka. Skamieniałości gigantycznych wydr na przestrzeni lat znajdowały różne międzynarodowe zespoły wykopaliskowe. Badacze oparli swoje szacunki masy ciała zwierząt na wymiarach ich zębów i kości udowej. Zwracają uwagę nie tylko na nietypowe rozmiary, ale też na niecodzienne dla gatunku nawyki żywieniowe. – Izotopy w zębach wskazują, że to zwierzę nie żyło w wodzie, jak wszystkie współczesne wydry. Miało dietę typową dla zwierząt lądowych, co dodatkowo odróżnia ją od wydr, które przetrwały do dziś – tłumaczy Kevin Uno, współautor badania i geochemik z Obserwatorium Ziemi Lamont-Doherty w Columbia Climate School. Wydry kiedyś i dziś Współczesne wydry są znacznie lżejsze od rekordzistki z Etiopii. Najmniej, bo od około 2 do 6 kilogramów, waży wydra azjatycka. Jej kuzynka z Ameryki Południowej, wydra olbrzymia, może ważyć nawet do 30 kilogramów. Najcięższe są wydry morskie. Waga dorosłego osobnika to około 22–45 kg. Opisany przypadek z terenów dzisiejszej Etiopii nie jest jedyny w historii. Od około 6 do 2 milionów lat temu Euroazję i Afrykę zamieszkiwało kilka gigantycznych wydr. Najlepiej udokumentowano rodzaj Enhydriodon. Jego fragmentaryczne szczątki znajdywano w różnych częściach świata. Najwięcej we wschodniej Afryce. Nowo opisany gatunek nazwano Enhydriodon omoensis. Drugi człon to nawiązanie do miejsca odkrycia, czyli Doliny Omo w południowo-zachodniej Etopii. Do tej pory uważano, że wydry z rodziny Enhydriodon żywiły się mięczakami, żółwiami i niektórymi rybami. Szczegółowa analiza izotopów w zębach E. omoensis wykazała jednak, że bliżej było jej jednak do dużych kotów i hien, niż do półwodnych hipopotamów. Przynajmniej pod względem diety. Gigantyczna wydra z Etiopii miała polować na roślinożerne zwierzęta lądowe. To nie koniec badań nad nowo opisanym gatunkiem wydry. Naukowcy planują pobrać kolejne próbki skamieniałości, aby przeprowadzić badania szkliwa zębów, a także kształtu i struktury kości długich. Wyniki pozwolą im ustalić, jakie miejsce gigantyczne wydry zajmowały w dawnych ekosystemach. A także co do doprowadziło do ich wyginięcia około 2 milionów lat temu. Oto najstarszy ssak na świecie. Przypominał owadożerną ryjówkę. Gdzie żył? Oto nowy najstarszy ssak na świecie. Brasilodon quadrangularis żył przynajmniej 20 milionów lat wcześniej od dotychczasowego rekordzisty. Jak doszło do odkrycia? Największe zwierzęta Afryki Afryka zachwyca różnorodną florą i fauną. Do dziś wśród naturalnych mieszkańców kontynentu zachowali się prawdziwi rekordziści. Przykładowo afrykański słoń, czyli największy ssak lądowy na świecie. Dorosły samiec może ważyć nawet 10 ton. Samice są o połowę lżejsze. Największe nie oznacza najwyższe. Tu palma pierwszeństwa przypada żyrafie. Jej znakiem rozpoznawczym jest długa szyja. Razem z nią długość ciała samca żyrafy wynosi średnio od 5 do prawie 6 metrów. Niewiele niższe są samice. Skoro o rekordach mowa, warto wspomnieć też o najszybszym drapieżniku na świecie. Jest nim gepard afrykański. Na krótkich dystansach gepardy rozpędzają się do 100 km/godz. w zaledwie 3 sekundy. Źródło: „Comptes Rendus Palevol”. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W lwim sanktuarium stanęła klatka dla ludzi. Jak zareagowały zwierzęta?
Chętni na plener fotograficzny z lwami? W GG Conservation Glen Garriff w RPA jest to możliwe w bezpieczny i humanitarny sposób.
W tym artykule: Klatki dla ludzi. Czy to przyszłość oglądania zwierząt? GG Conservation Glen Garriff – wyjątkowe miejsce w RPA W Internecie nie brakuje komentarzy przeciwników ogrodów zoologicznych, w których czytamy, że klatki powinni zamieszkiwać ludzie, a nie zwierzęta. Podobna inicjatywa wystartowała właśnie w GG Conservation Glen Garriff – sanktuarium dla lwów w Harrismith w Republice Południowej Afryki. Odwiedzający mogą podziwiać oraz fotografować dzikie zwierzęta z bliska w bezpieczny i, co najważniejsze, humanitarny sposób. Pomysłodawczynią projektu jest fotografka Suzanne Scott. Zoo rozważa uśpienie lwa, bo jest bezpłodny. „Stoimy przed dylematem etycznym” 14-letni Subali z norymberskiego zoo może zostać uśpiony, jeśli potwierdzi się, że samiec jest bezpłodny. – Stoimy tutaj przed dylematem etycznym – powiedział dyrektor zoo w podcaście ... Klatki dla ludzi. Czy to przyszłość oglądania zwierząt? Media społecznościowe od razu obiegły zdjęcia i nagrania, na których widzimy, jak afrykańskie lwy śmiało podchodzą do klatek z turystami. Zwierzęta nie tylko chodzą wokół specjalnych zamkniętych pomieszczeń, ale też wskakują na nie. Takie spotkanie to wyjątkowa okazja, żeby zobaczyć dalekich kuzynów kota domowego z bliska i zrobić im zdjęcia z nowej, rzadkiej perspektywy. Pierwsza klatka została podarowana sanktuarium przez niemieckiego fotografa. Wcześniej była wykorzystana na potrzeby programu telewizyjnego kręconego w Harrismith. Zwiedzający są oddzieleni od zwierząt kratami i płytą ze szkła organicznego (potocznie pleksa). Jako że lwy chętnie wskakują na klatkę, specjaliści regularnie sprawdzają jej stan oraz to, czy utrzyma ciężar dzikich kotów. Przypomnijmy, że dorosłe lwy mogą ważyć nawet do 200 kg. Samice są lżejsze, a ich waga dochodzi maksymalnie do około 185 kg. Pracownicy sanktuarium podkreślają, że postawienie klatki fotograficznej to dla lwów nowa forma stymulacji psychicznej i fizycznej. Wzbogacenie siedliska jest bardzo ważnym aspektem opieki nad zwierzętami żyjącymi w niewoli. Dzika obsesja. Jakie zwierzęta trzymają w domach Amerykanie? [FOTOREPORTAŻ] Na amerykańskich podwórkach, w garażach, salonach, łóżkach, piwnicach i łazienkach dzikie zwierzęta, trzymane jako domowi pupile, żyją tuż obok ludzi. Uważa się, że w tamtejszych d... GG Conservation Glen Garriff – wyjątkowe miejsce w RPA Pierwsze zwierzęta zamieszkały w sanktuarium w 2002 r., 100 lat po tym, jak ostatnie dwa dzikie lwy zostały upolowane na górze Platberg w 1902 r. W 2015 r. Glen Garriff Lions NPC została zarejestrowana jako firma non-profit, której celem jest zrównoważone przywracanie populacji lwa afrykańskiego w Republice Południowej Afryki oraz dalsze badania nad gatunkiem. Obecnie w obiekcie żyje 77 lwów. Władze zapowiadają, że do końca tego roku w sanktuarium ma pojawić się kolejne 17 osobników z zamkniętego zoo na Bliskich Wschodzie. Zwierzęce sanktuaria, nazywane też azylami, funkcjonują na całym świecie i zamieszkują je nie tylko dzikie zwierzęta. W Polsce przykładowo Przytulisko Fundacji Bernardyn w Anielinie powstało z myślą o chorych i porzuconych bernardynach. W przeciwieństwie do schronisk, azyle nie starają się o to, żeby wszyscy podopieczni trafili w ręce nowych właścicieli. Misją tych inicjatyw jest zapewnienie zwierzętom opieki aż do śmierci.
25 kilometrów tropem lwa. Świat ludzi i wielkich kotów
Tam, gdzie kolidują ze sobą interesy lwów i ludzi, cierpią obie strony.
Paleolityczne malowidła zwierząt w Jaskini Chauveta w południowej Francji dowodzą, że 30 tys. lat temu lwy zamieszkiwały Europę. Istnieją też doniesienia, że na terytoriach dzisiejszych Syrii, Turcji, Iraku i Iranu występowały jeszcze w XIX, a nawet w początkach XX w. W ciągu długich dziejów wycofywania się gatunku tylko Afryka pozostawała niezmiennie jego matecznikiem. Ale i to się zmieniło. Z nowych badań wynika, że lwy znikły na 80 proc. powierzchni swego afrykańskiego zasięgu. Nikt nie wie, ile ich jest dziś w Afryce, bo dziko żyjące koty trudno policzyć. Jako prawdopodobną wymienia się liczbę 35 tys. Specjaliści są zgodni co do jednego: w ostatnich dekadach liczebność gatunku zmniejszyła się radykalnie. Przyczyn jest wiele – fragmentacja siedlisk, kłusownictwo, omyłkowe chwytanie się lwów we wnyki, wypieranie populacji dzikich zwierząt, na które koty polują, choroby, zabijanie lwów (w tym trucie) przez rolników, rytualne łowy (tradycyjny obrzęd inicjacyjny Masajów) oraz polowania dewizowe. Wyniki najnowszych badań naukowców z różnych instytucji pokazują, że lwy żyją dziś w 67 różnych obszarach (zob. mapę na s. 86–87). Największe i najmniej zagrożone z tych miejsc zasługują na nazwę mateczników. Natomiast najmniejsze obszary, na których żyją niewielkie, izolowane populacje, są na dłuższą metę skazane na zagładę. Innymi słowy środowisko lwów afrykańskich to archipelag wyspowych ostoi, z których duża część ma nikłe szanse przetrwania. Jak tej tendencji zaradzić, jak wstrzymać wykonanie wyroku? Niektórzy specjaliści są zdania, że należy skupić wysiłki na największych matecznikach, takich jak ekosystem Serengeti (rozciągający się po obu stronach granicy kenijsko-tanzańskiej), ekosystem Sealous (południowo-wschodnia Tanzania), Ruaha-Rungwa (zachodnia Tanzania), Okawango-Hwange (Botswana i Zimbabwe), transgraniczny obszar chroniony Greater Limpopo na styku terytoriów Mozambiku, Zimbabwe i RPA, do którego należy też Park Krugera. W tych pięciu ekosystemach żyje połowa wszystkich lwów Afryki, a w każdym z nich populacja lwów jest genetycznie zróżnicowana i żywotna. Craig Packer zaproponował radykalną metodę wzmocnienia ochrony w tych matecznikach: ogrodzić je płotem, przynajmniej w niektórych miejscach. Jego zdaniem postawienie ogrodzenia z siatki i zatrudnienie ludzi do patrolowania i konserwacji płotu byłoby najlepszym sposobem wykorzystania pieniędzy na ochronę lwów, bo ograniczyłoby wkraczanie na tereny chronione hodowców bydła i ich trzód, a także kłusowników. Działałoby też w drugą stronę, bo nie pozwalałoby lwom na zapuszczanie się na pastwiska i obszary zaludnione. Inni eksperci stanowczo sprzeciwiają się takiemu rozwiązaniu. Pomysł ze stawianiem płotów jest sprzeczny z panującymi od 30 lat poglądami na ochronę gatunków, które podkreślają wagę utrzymywania połączeń między rozczłonkowanymi siedliskami i populacjami zwierząt. Packer zna te poglądy, więc nawet on nie postuluje przegradzania żadnego ważnego korytarza łączącego siedliska czy szlaku wędrówek zwierząt. Ale weźmy pod uwagę taki przykład, jak sytuacja na zachodnim skraju ekosystemu Serengeti, gdzie rezerwat łowiecki Maswa graniczy z terenami rolniczymi plemienia Sukuma. Z lotu ptaka widać granicę obszarów chronionych jako wyraźną linię podkreśloną czerwoną gliniastą drogą. Na wschód od niej leżą zielone wzgórza pokryte lasami akacjowymi i bujną sawanną, bo Maswa to właściwie dalszy ciąg Parku Narodowego Serengeti. Na zachód od drogi, na terenach zamieszkanych przez Sukuma, widzi się ciągnącą się kilometrami mozaikę pól bawełny i zbóż, zaprzęgi wołów ciągnących pługi przez pylistą glebę, zalane pola ryżowe, stłoczone stada krów w zagrodach. Postawiony wzdłuż takiej granicy płot, zdaniem Packera, nie zaszkodziłby wcale, a wiele poprawił. Przypadek jest szczególny, ale wystarczający do rozpętania ożywionej dyskusji. Inna kontrowersja to polowania dewizowe. Czy prowadzą one do spadku liczebności populacji wskutek nieodpowiedzialnego odstrzału? Czy też pozwalają zarabiać na lwach, dostarczając pieniędzy gospodarce, zarówno w skali lokalnej, jak i krajowej, i dając zachętę do ochrony terenów i nierabunkowego korzystania ze środowiska? Odpowiedź brzmi: to zależy. Od miejsca, od tego, czy strzela się do starych samców, czy do młodych, od uczciwości zarówno organizatorów polowań, jak i władz odpowiedzialnych za ochronę przyrody. Z pewnością dochodzi do nadużyć: są kraje, gdzie koncesje na polowania wydaje się za łapówki, gdzie wydaje się tych koncesji zbyt wiele, takie gdzie niewiele pieniędzy dociera do lokalnych społeczności, które przecież ponoszą główny koszt życia wśród lwów. Ale na przykład w rezerwacie łowieckim Maswa – gdzie polowania są skrupulatnie kontrolowane we współpracy z fundacją Friedkina, organizacją dobroczynną wspierającą ochronę przyrody – wprowadzenie zakazu polowań byłoby nonsensem. Inne kontrowersje wywołuje stosowana szeroko w RPA praktyka polowań na lwy rozmnażane w niewoli, wypuszczane następnie do ogrodzonych lasów prywatnych. W RPA w ubiegłym roku działały 174 ośrodki hodowli lwów, w których przebywało łącznie ponad 3,5 tys. tych zwierząt. Zwolennicy tych instytucji podkreślają, że branża ma korzystny wpływ na ochronę lwów, bo zaspokaja popyt na polowania dla trofeów, zmniejszając presję myśliwych na populacje naturalne, a ponadto podtrzymuje różnorodność genetyczną gatunku, co może mieć wielkie znaczenie w przyszłości. Inni zwracają uwagę, że takie ośrodki zmniejszają fundusze na ochronę przyrody np. w Tanzanii, bo pozwalają za mniejsze pieniądze umieścić głowę lwa nad kominkiem. Podsumowując: ochrona lwów to przedsięwzięcie skomplikowane i pełne współzależności, które wymaga współpracy nie tyle transgranicznej, ile wręcz światowej, a także multidyscyplinarnej. Ochrona przyrody zaczyna się na poziomie lokalnym, wśród ludzi, dla których groźne lwy to nie wyidealizowane marzenie, ale codzienna rzeczywistość. Do takich ludzi należy grupa Masajów zamieszkująca obszary przy granicy Parku Narodowego Amboseli na krzaczastych równinach południowej Kenii. Od 2007 r. program o nazwie „Strażnicy lwów” zatrudnia wojowników masajskich – młodych mężczyzn, dla których rytualne zabicie lwa zwane olamayio było tradycyjnym obowiązkiem w ramach obrzędu inicjacji – by zamiast lwy zabijać, stali się ich obrońcami. Mężczyźni ci otrzymują przeszkolenie w obsłudze urządzeń telemetrycznych i nawigacji GPS i za wynagrodzeniem codziennie śledzą lwy, zapobiegając ich atakom na bydło. Ostatnio spędziłem dzień z jednym z nich, imieniem Kamunu. Nosił naszyjnik z paciorków i kolczyki, a owinięty był w czerwoną szatę shuka; u pasa dyndały mu masajski sztylet i telefon komórkowy. Opowiedział mi, że w sumie zabił pięć lwów, wszystkie w ramach obrzędu olamayio, ale już nie będzie tego robił. Przekonał się, że lew żywy jest cenniejszy od martwego – przynosi pieniądze z turystów i z zarobków strażnika lwów. Odbyliśmy długą wycieczkę przez zarośla akacjowe i wyschnięte koryta rzek; Kamunu podążał tropem lwa, a ja za nim. Przewędrowaliśmy tak jakieś 25 km. Rano tropiliśmy pojedynczego samca; Kamunu rozpoznał go jako jednego z tych, co sprawiają kłopoty. Gdy spotkaliśmy długi rząd krów z dzwonkami zmierzający do wodopoju pod opieką kilku chłopców masajskich, Kamunu ostrzegł ich przed lwem. Koło południa natknęliśmy się na inny świeży trop. To była lwica z dwójką młodych. Zauważyliśmy wygniecione przez nią w trawie legowisko pod krzakiem. Podążaliśmy zygzakiem po jej śladach, aż weszliśmy w zagajnik kolczastych balsamowców. Zarośla gęstniały, Kamunu zachowywał się bardzo cicho. Zatrzymaliśmy się. Widziałem tylko zieleń i pylistą glebę. – Są bardzo blisko – wyjaśnił mi. – To dobre miejsce. W okolicy nie ma zwierząt hodowlanych. Nie będziemy podchodzić bliżej, żeby ich nie niepokoić. – Nie, nie niepokójmy ich – zgodziłem się skwapliwie. – Myślę, że tu są bezpieczne – wyjaśnił. Nie o wszystkich afrykańskich lwach da się to powiedzieć, ale dobrze, że przynajmniej o niektórych. David Quammen, 2013
Marny los spotkał kłusownika. Stratowany przez słonia i zjedzony przez lwy
Pięciu mężczyzn podejrzewa się o kłusowniczą wyprawę na teren narodowego parku Kruger w Południowej Afryce.
Władze parku donoszą, że czterem udało się ujść z życiem, jednak ostatni został rozszarpany przez lwy, a wcześniej stratowany. - Nielegalne wchodzenie na teren parku jest niemądre. Jest tu wiele niebezpieczeństw i to jest na to dowód – mówi Glenn Phillips, dyrektor zarządzający parku Kruger. Czterech mężczyzn zostało aresztowanych i mają stanąć przed sądem. Władze jednocześnie rozpoczęły śledztwo, które ma ustalić okoliczności śmierci piątego mężczyzny. Leonarg Hlathi z lokalnej policji powiedział Times Live, że tamten został „nagle” zaatakowany przez słonia, który zabił go na miejscu. - Towarzysze mężczyzny przekonują, że zanieśli ciało do drogi, by ktoś przechodzący mógł go znaleźć rano – opowiada – Następnie zniknęli z parku. Mężczyźni skontaktowali się z rodziną zmarłego, a ta powiadomiła Dona Englisha, strażnika w parku wypoczynkowego Skukuza. English obiecał rodzinie, że odnajdzie i zabezpieczy ciało. Grupa poszukiwawcza szybko ruszyła do pracy, jednak nie odnalazła ciała. Kolejnego dnia wznowiono poszukiwania i znaleziono ludzkie zwłoki w okolicy Mostu Krokodyli (przebiegającego, nomen omen, nad Rzeką Krokodyli). Wedle informacji Kruger National Park, to miejsce gdzie, wbrew nazwie, jest bardzo dużo lwów. Mieszka tu także spora część parkowej populacji nosorożców. Jedyne, co pozostało po mężczyźnie to spodnie oraz czaszka. W oświadczeniu parku jego dyrektor podziękował ekipie poszukiwawczej i przekazał kondolencje rodzinie zmarłego. - To bardzo smutne oglądać córki zmarłego, które opłakują swojego ojca, tym gorzej, że są w stanie odzyskać jedynie niewielkie fragmenty jego zwłok – mówił Phillips. Podczas zatrzymania kłusowników zabrano im dwie strzelby myśliwskie .374 oraz amunicje. Zostali oni oskarżeni o nielegalne ich posiadanie, spisek, wdarcie się na teren bez pozwolenia oraz kłusownictwo. Południowa Afryka jest domem dla największej populacji nosorożca na kontynencie. W całej Afryce żyje ich 20-25 tysięcy, to ok. 80 % populacji tego gatunku na całym świecie. Mimo zmniejszającego się procederu kłusowniczego, w ostatnich latach zostało zabitych 8 tysięcy zwięrząt. Między 2013 a 2017 było to około tysiąca rocznie, po 2018 statystyka spadła do 768. To i tak stanowczo za dużo dla gatunku, który jest zagrożony. Rogi nosorożców są między innymi skupowane w Chinach, gdzie służą jako składnik leków tradycyjnej medycyny. Skuteczności takich środków (podobnie jak tych na bazie części ciała tygrysów) nie potwierdzają badania naukowe. Źródło: ScienceAlert
Oko w oko z Królem. Zobacz te 15 urzekających zdjęć lwów. Czy jest dla nich nadzieja?
Te zwierzęta urzekają dzikością i dostojnym pięknem. Redakcja amerykańskiego National Geographic przygotowała galerię wyjątkowych fotografii dokumentujących życie lwów. Niestety te piękne zwierzęta często spotyka okropny los, za który odpowiedzialni są ludzie
W Południowej Afryce lwy są hodowane, a potem uśmiercane w ramach polowań. Według ekspertów to nie tylko okrutne, ale także w żaden sposób nie pomaga w ochronie gatunku. Około 8 tysięcy lwów jest obecnie hodowanych i utrzymywanych tylko w celach polowań na prywatnych ranczach Południowej Afryki. Każdego roku tysiące myśliwych, głównie z USA, płacą ogromne sumy by móc zabijać te zwierzęta w obrębie zamkniętej przestrzeni. Na szczęście coś w tej sprawie jednak się zmienia, właśnie wprowadzono przepisy zabraniające przywożenia do USA trofeów z takich polowań. Amerykańska służba odpowiedzialna za przyrodę oraz rybołówstwo - U.S. Fish and Wildlife Service - ogłosiła zakaz importu trofeów pochodzących z polowań na hodowane w zamknięciu lwy z Afryki Południowej. Zarówno obrońcy praw zwierząt, jak i zoologowie są z tego zadowoleni. Co więcej, są także myśliwi, którzy przyklaskują temu pomysłowi. - To wielka sprawa - mówi Ian Michler, przyrodnik znany między innymi z bycia narratorem filmu dokumentalnego o lwich hodowlach "Blood Lions" - jeśli możemy sprawić, że znacznie zmniejszy się zapotrzebowanie na takie rzeczy efekt będzie odczuwalny w Afryce. W ciągu jednego wieku populacja lwów na wolności zmniejszyła się z około 200 tysięcy do 20 tysięcy. Tekst: Rachel Bale oraz Jani Actman Źródło: National Geographic News, pełen tekst znajdziecie tutaj.
Lew jest królem zwierząt? Te zdjęcia udowadniają, że zasługuje na ten tytuł
Te symbole dumy i dziedzictwa borykają się dzisiaj z dużym problemem: w ciągu ostatnich 75 lat straciły 90 procent populacji w Afryce i Azji, głównie z powodu konfliktu z człowiekiem, kłusownictwa i rytualnych łowów.
Na przestrzeni lat fotografowie National Geographic zrobili wiele zdjęć lwom w ich naturalnym środowisku. Prezentujemy te najbardziej niesamowite, by pokazać piękno tych narażonych na wyginięcie zwierząt. Zobacz naszą lwią galerię!
Czy lwy podzielą los tygrysów szablozębnych? Są powody do obaw
Wielkim kotom, takim jak lwy afrykańskie, zaczyna w naturze brakować pożywienia, podobnie jak kiedyś kotom szablozębnym - alarmują naukowcy na łamach czasopisma ”Ecography”. Ostrzegają, że bez szybkiej interwencji drapieżniki te wyginą, tak jak ich przodkowie z ostatniej epoki lodowej.
Zespół naukowców z Uniwersytetu Sussex, Uniwersytetu Oksfordzkiego i szwedzkich uniwersytetów w Aarhus i Goeteborgu przyjrzał się czynnikom, które doprowadziły do wyginięcia fauny w ostatniej epoce lodowej, szukając analogii z obecną sytuacją gatunków wielkich kotów. Badacze wykorzystali do analizy nową ogólnoświatową bazę danych o diecie kotowatych, FelidDiet. Obliczyli, że w naturze pozostało średnio jedynie 25 proc. zwierzyny, na którą polowali przedstawiciele wymarłej megafauny. Większość gatunków, którymi żywiły się tamte drapieżniki dawno wyginęła – zresztą częściowo przy udziale ludzi. Zdaniem naukowców właśnie masowe znikanie gatunków będących ofiarami wielkich drapieżników było głównym czynnikiem, który przyczynił się do wymarcia tych zwierząt. Czy podobny los czeka obecnie żyjące wielkie koty? Badacze uważają, że już się tak dzieje. Wraz ze znikaniem zwierzyny łownej, kolejne gatunki drapieżników stają przed szybko rosnącym ryzykiem wyginięcia. Z analizy naukowców wynika, że w naturze pozostało tylko 39 proc. zwierzyny łownej afrykańskich lwów oraz tylko 37 proc. gatunków, na które polują pantery sundajskie, zamieszkujące Borneo i Sumatrę. "Nasze badanie pokazuje wprost, że jeśli zwierząt, na które polują wielkie koty, będzie ubywać w takim tempie, to lwom, tygrysom, lampartom i gepardom grozi (wyginięcie – przyp. PAP)” – potwierdza jeden z autorów badania, dr Chris Sandom z Uniwersytetu Sussex. Naukowiec uważa, że powinniśmy wyciągnąć wnioski z wydarzeń ostatniej epoki lodowej i "zmusić pilnie rządy do ochrony zarówno wielkich kotów, jak i ich zwierzyny łownej”. Prof. David Macdonald z Uniwersytetu Oksfordzkiego przypomina z kolei, że bez wymierania zwierząt – w którym miał udział człowiek – w plejstocenie, w większości miejsc na Ziemi istniałoby dziś od jednego do pięciu więcej gatunków kotowatych. W Europie Zachodniej pozostał tylko jeden reprezentant większych kotów: ryś euroazjatycki. Zdaniem badaczy zamieszkiwałyby ją jeszcze co najmniej trzy duże kotowate, gdyby przetrwały mniejsze gatunki, na które mogłyby polować. Źródło: PAP
Zobaczysz je tylko w jednym miejscu na Ziemi. Na szczęście czują się tam doskonale
Choć lwy afrykańskie dostają prawdziwie lwią część uwagi, niektórych może zaskoczyć fakt, że kolejny podgatunek tego wielkiego kota żyje w Azji.
Wielkie koty są dziś w Azji rzadko spotykane, niemniej ich znaczenie duchowe sprawia, że ludzie starają się dbać o ich bezpieczeństwo. Lew azjatycki niegdyś przemierzał rozległe obszary Bliskiego Wschodu i Azji, jednak bezlitosne polowania i zabijanie w celu ochrony zwierząt hodowlanych doprowadziły do jego masowej rzezi. Pod koniec XIX wieku na świecie pozostało zaledwie 10 osobników. Ostatnim schronieniem zwierząt stał się znajdujący się w zachodnich Indiach Park Narodowy Gir – obszar chroniony, na terenie którego w tym momencie populacja tych zagrożonych wyginięciem zwierząt zaczyna się zwiększać. Według danych z 2015 roku w parku Gir mieszka nieco ponad 500 lwów –i jest to całkowita populacja dzikich osobników na świecie. Dla porównania w 2010 roku było ich 411. Podobnie jak jego afrykański kuzyn, lew azjatycki mieszka w stadzie, a polowaniami, na przykład na antylopy, zajmują się głównie samice. Z wyglądu lwy azjatyckie przypominają swoich afrykańskich krewnych, choć z reguły są nieznacznie mniejsze i żyją w lasach a nie na otwartych polach traw. Odznaczają się również charakterystycznym fałdem skórnym na brzuchu, a ich grzywy są mniej okazałe. - Jest tak mało sukcesów jeżeli chodzi o ochronę zwierząt mięsożernych – podkreśla Gitanjali Bhattacharya, kierująca programami związanymi z Południową i Środkową Azją w Zoological Society of London. – Historia lwa azjatyckiego pozwala więc mieć nadzieję. Mamy powiększającą się populację, wspierającą społeczność oraz lwa, który na nowo przejmuje niegdyś zamieszkały obszar – dodaje. Lwie serce Ten sukces można przypisać wysiłkowi grup ochrony przyrody i zaciekłej ochronie zwierząt przez lokalne społeczności. Ludzie mieszkający w pobliżu parku Gir darzą lwy głębokim szacunkiem i patrolują dżunglę w poszukiwaniu kłusowników. Choć nielegalne polowanie od dłuższego czasu nie jest tam problemem – twierdzi Bhattacharya. Są „całkowicie na bieżąco, monitorują zagrożenia” – mówi. Dla nich „lew jest nie tylko zagrożonym gatunkiem” – podkreśla w e-mailu Bhushan Pandya, członek Gujarat State Board for Wildlife i działacz na rzecz ochrony lwów azjatyckich. - Lew, król dżungli, jest symbolem siły i władzy. Ten drapieżnik jest również religijną ikoną w hinduizmie; bogini Durga jeździ na lwie, a bóg Narasimha jest w połowie lwem. Kocie roszady Mimo tego naukowcy obawiają się, że jakaś choroba bądź klęska żywiołowa mogą usunąć całą populację z parku Gir za jednym zamachem. W ogrodach zoologicznych na świecie żyje kilka lwów azjatyckich, jednak nie ma planów wypuszczenia tych zwierząt, by móc stworzyć dziką populację. By uniknąć takiego losu powstała inicjatywa rządu Indii, projekt zakładający ponowne wprowadzenie do lasów lwów azjatyckich poprzez przeniesienie kilku osobników z parku Gir do zlokalizowanego w innym stanie rezerwatu Palpur-Kuno Wildlife Sanctuary . Dzięki temu, jeżeli coś by się stało w Gir, lwy będą również w Palpur-Kuno. Jednak plan ten okazuje się być kontrowersyjny. Choć Pandya wspiera pomysł translokacji, nie uważa, żeby Palpur-Kuno było odpowiednim miejscem dla lwów. Nie ma tam wystarczającej liczby zwierząt do polowań, zagrożeniem mogą być gangi kłusowników, a tygrysy – potencjalni rywale – już mieszkają w tym regionie – opowiada. Co więcej, Department ds. Dzikiej Przyrody w stanie Gujarat również sprzeciwił się przenoszeniu zwierząt poza granice stanu i zasugerował, że lepiej im będzie w dwóch innych parkach na terenie tego samego stanu. Pomimo braku porozumienia w tym temacie, Bhattacharya ma nadzieję, że inne projekty mające na celu ochronę wielkich kotów będą wzorować się na przykładzie lwów azjatyckich. - Te zwierzęta mogą być inspiracją dla zwolenników ochrony mięsożerców na całym świecie - podkreśla. Tekst: Kristin Hugo Pomóżmy mieszkańcom Nepalu odzyskać normalne życie po trzęsieniu ziemi. Rok temu kataklizm zniszczył ten kraj, UNICEF zorganizował akcję pomocy dla Nepalczyków, w którą włączył się Robert Lewandowski! Dołączcie i wy! View oEmbed on the source website
Ten lew chce ją uratować? Próbuje wyszarpać strzałkę ze środkiem usypiającym z ciała lwicy
Heroiczne zachowanie czy zwyczajna kocia ciekawość? Ekspert od wielkich kotów odpowiada.
Seria zdjęć opublikowana w poniedziałek pokazuje lwa usiłującego wyciągnąć strzałkę ze środkiem uspokajającym z ramienia swojej towarzyszki w Ol Pejeta Conservancy w Kenii. Strzałka ze środkiem usypiającym została wycelowana w lwicę przez zespół strażników parku pracujących dla Kenya Wildlife Service, którzy mieli obezwładnić zwierzę, by sprawdzić jego stan zdrowia i założyć opaskę z nadajnikiem radiowym, by mieć ją na oku. W międzyczasie opatrzyli jej ranną łapę. Zdjęcia przedstawiają niecodzienne zachowanie lwów, więc poprosiliśmy Luke’a Dollara, biologa i dyrektora programowego inicjatywy Towarzystwa National Geographic w celu ochrony wielkich kotów, by pomógł nam zrozumieć jego sens. Luke oderwał się na chwilę od pracy z lwami w Zambii, by porozmawiać z nami o zdjęciach. Czy kiedykolwiek widziałeś, żeby wielkie koty tak się zachowywały? Jeśli ktoś widział młodego kota bawiącego się zabawką, to wie, o jakie zachowanie chodzi. Kiedy strzałka wbija się w skórę lwa, ten z reguły głośno pokazuje swój dyskomfort i zaczyna się poruszać – to tak jakby użądliła nas osa. Kiedy to ma miejsce, inne lwy znajdujące się w pobliżu zaczynają sprawdzać, o co chodzi. Zwłaszcza, jeśli są młode i ciekawskie, jak ten samiec ze zdjęć. Strzałka ze środkiem usypiającym z błyszczącą i powachlowaną końcówką stabilizującą będzie szczególnie zachęcająca dla lwa – jak skacząca zabawka dla kota. Zatem zdjęcia przedstawiają po prostu ciekawskiego lwa i nic więcej, tak? Oglądamy wiele kreskówek z lwami i mamy zwyczaj przypisywać im ludzkie zachowania i procesy myślowe – antropomorfizujemy je. Prostszym wyjaśnieniem będzie, jeśli uznamy, że samicę „użądliła” rzutka, przez co podskoczyła i przyciągnęła uwagę samca. Ten z kolei podszedł, by zbadać sytuację i chwycił strzałkę zębami. Każdy właściciel domowego kota zna tego typu kocią ciekawość. To nie było altruistyczne zachowanie w stylu: „moja towarzyszka jest ranna, muszę ją uratować”! Więzi społeczne są ważnym elementem w stadzie, ale tutaj chodzi raczej o ciekawość, zwłaszcza, jeśli już wcześniej takie sytuacje się zdarzały i lwy są przyzwyczajone do strzałek. Czy takie zachowanie występuje u wszystkich wielkich kotów? Większość kotów w takim przypadku bada sytuację, także domowe koty. Jednak lwy są większymi społecznikami niż inne wielkie koty. Tak naprawdę to jedyne towarzyskie wielkie koty, które żyją w grupach. Lwy tworzą stada, z reguły składające się z pięciu lub sześciu samic, ich młodych i jednego lub dwóch samców. Inne duże koty w większości – jak lamparty, jaguary i tygrysy – są samotnikami. Wielki sukces lwów leży w ich strukturze społecznej. Jak wygląda podstawowa opieka nad zwierzęciem z tego typu raną? Ponieważ nie było mnie na miejscu, trudno mi wypowiedzieć się o tym konkretnym przypadku, ale niecałe 48 godzin temu pomogłem wbić rzutkę w innego lwa w Zambii. Mam więc doświadczenie w tego typu procesach. To zależy, jakie lekarstwa są używane, jednak lew zapada w sen po 10-20 minutach od wbicia się strzałki. Strzałka posiada haczyk chroniący ją przed wypadnięciem, co widać na zdjęciach, gdzie samiec szarpie strzałkę. To nie jest jakiś straszny hak. Jest przyczepiony do skóry i rusza się. Usuwamy go, kiedy lew zaśnie. Środki usypiające to przeważnie mieszanka o szybkim działaniu i do tego dłużej działający środek, jednak nie dłużej niż godzinę, może półtorej. Efekt jest podobny jak przy anestezji potrzebnej do sterylizacji zwierzęcia. Kiedy zwierzę śpi, zespół pracowników z reguły oczyszcza ranę i stosuje spray o właściwościach leczniczych. Do rany ze zdjęcia raczej nie są potrzebne bandaże ani klosze. Jeśli mają weterynarza, mogą podać antybiotyki, co jest dosyć częstą praktyką. Tekst: Aaron Sidder Źródło: National Geographic News Człowiek kontra ośmiotysięcznik. Zobacz co powiedział Andrzej Bargiel, Człowiek Roku National Geographic, podczas Gali Travelerów w Warszawie! View oEmbed on the source website
Telewizyjne gwiazdy otrute. Ktoś zabił słynne lwy
Dwa nie żyją, a pozostałe trzy walczą o życie. Chodzi o lwią rodzinę zamieszkującą rezerwat Masai Mara w południowozachodniej Kenii, która stała się sławna dzięki telewizyjnemu programowi.
Lwia rodzina występowała w telewizyjnym show pod nazwą "Big Cat Diary", produkowanym przez BBC. Zwierzęta były na tyle popularne, że doczekały się własnego fanpage'a i fanów w portalach społecznościowych. Także tam potwierdzono informacje o próbie zabicia całej rodziny. Do zdarzenia doszło w sobotę. Piątka lwów została skuszona zatrutym mięsem, nie wiadomo kto je podrzucił. Weterynarzom nie udało się uratować dwojga z nich, samicy Bibi, oraz niezidentyfikowanego lwa, którego ciało zdążyli naruszyć padlinożercy. Trzy pozostałe pozostają pod 24-godzinną opieką. Sęp, który posilił się ciałem jednego z martwych lwów także padł. W próbkach pobranych z ciał zwierząt odnaleziono karbofuran, trujący pestycyd stosowany przy zabezpieczaniu zbiorów przed owadami. Nie wiadomo kto podrzucił zwierzętom zatrute mięso. W przeszłości zdarzały się incydenty trucia lwów. Mieszkający w okolicy Masajowie walczą w ten sposób z dzikimi kotami atakującymi hodowane przez nich bydło. Teren, na którym prowadzą swoje gospodarstwa kurczy się. Masajowie zgadzają się na ograniczanie terenów wypasu bydła na potrzeby ochrony przyrody i otrzymują za to wynagrodzenie. To przeznaczają na zakup kolejnych sztuk bydła, którego nie ma gdzie wypasać, więc nierzadko zapuszcza się ono na tereny parku, gdzie polują lwy.
Król: Szczęśliwe, choć krótkie życie lwa z Serengeti
W Serengeti śmierć czyha na każdym kroku – nawet jeśli jest się wspaniałym, ciemnogrzywym lwem, jak C-Boy.
Podobno kot ma więcej niż jedno życie, ale nie dotyczy to wielkich kotów z parku Serengeti. Tu łatwo je postradać – a trup to trup. Największy afrykański drapieżca żyje krótko i na ogół kończy gwałtownie, tak samo jak jego ofiary. Dorosły samiec lwa, jeśli jest zdrowy i silny, a na dodatek dopisze mu szczęście, może osiągnąć na swobodzie sędziwy wiek 12 lat. Samica ma szanse pożyć nawet 19 lat. Oczywiście w przypadku lwa zaraz po urodzeniu oczekiwana długość życia jest znacznie mniejsza, ze względu na wysoką śmiertelność wśród młodych: połowa z nich nie dożywa ukończenia drugiego roku życia. Ale i później nie ma żadnej gwarancji na spokojny zgon. Dla pewnego dorosłego, młodego i zdrowego samca o czarnej grzywie, ochrzczonego przez naukowców imieniem C-Boy, koniec – jak się zdawało – nadszedł 17 sierpnia 2009 r. Widziała to Ingela Jansson, Szwedka z ekipy naukowców prowadzącej długoterminowe badania terenowe lwów. Znała C-Boya od dłuższego czasu, to ona nadała mu imię. Miał w tej chwili cztery–pięć lat, był w kwiecie wieku. Ona siedziała w land roverze i z odległości mniej więcej 10 m patrzyła, jak trzy inne samce uwzięły się na niego, starając się go uśmiercić. Walka o życie z przeważającymi siłami wroga była równocześnie ucieleśnieniem ogólniejszej prawdy o losie lwa w Serengeti: życie i zachowania społeczne tego drapieżnika kształtowane są nie przez zdolność do zadawania śmierci, lecz raczej przez nieustanne śmiercią zagrożenie. W dniu, o którym mowa, Jansson przyjechała nad łożysko wyschniętej rzeki Seronera, aby prowadzić obserwacje stada lwów nazwanego Jua Kali. Rozglądała się też za dorosłymi samcami, w tym także tzw. rezydentami. (Dorosły samiec lwa w zasadzie do żadnego stada nie należy; zamiast tego tworzy chwiejne sojusze z kilkoma innymi samcami, po to by objąć kontrolą jedno czy dwa stada samic i móc je zapładniać. Takie samce związane ze stadem samic z młodymi nazywa się rezydentami). Samce wspomagają samice przy polowaniu na grubą, niebezpieczną zwierzynę, jak bawoły czy hipopotamy, dzięki czemu ich wkład w stado nie ogranicza się do genów. Rezydentami przy stadzie Jua Kali byli C-Boy i jego jedyny sojusznik, złotogrzywy donżuan Hildur. Podjeżdżając do rzeki, już z daleka zobaczyła, że jakiś samiec czmycha przed innym. Wycofującym się był Hildur. Przed czym uciekał, Jansson nie wiedziała. Potem zobaczyła w trawie grupę czterech samców. Rozpoznała osobniki, w każdym razie niektóre. To byli członkowie innego sojuszu, stworzonego przez cztery ambitne młode samce, których poczynania sprawiły, że w jej notatkach grupa figurowała jako „Zabójcy”. Jeden z lwów miał krew na dolnym kle, co świadczyło, że niedawno doszło tu do walki. Drugi przywarował nisko, jakby chciał zapaść się pod ziemię. Rozpłaszczony samiec wydawał z siebie nerwowy warkot. Zbliżywszy się jeszcze, Jansson dostrzegła ciemny odcień grzywy i poznała, że to C-Boy: ranny, opuszczony przez sojusznika, otoczony przez trzech Zabójców. Zauważyła też karmiącą lwicę z nadajnikiem radiowym na obroży, członkinię stada Jua Kali. Obecność samicy oznaczała, że gdzieś w pobliżu kryją się młode, których ojcem jest C-Boy lub Hildur. Tak więc starcie między C-Boyem i Zabójcami to coś więcej niż ambicjonalna zwada. Stawką jest tu prawo do panowania nad stadem. Jeśli zwyciężą nowe samce, zabiją potomstwo rywali, a to sprawi, że samice znów wejdą w ruję. Po kilku sekundach walka rozgorzała na nowo. Trzech Zabójców otoczyło C-Boya i doskakiwało doń na zmianę od tyłu, szarpiąc pazurami zad i kąsając grzbiet, a on wywijał się i prychał, rozpaczliwie próbując się ratować. Jansson była blisko, niemal w zasięgu pryskającej z pysków śliny. Obserwowała z przejęciem przez szybę samochodu i zapamiętale fotografowała. W kłębach pyłu C-Boy wił się i ryczał, a Zabójcy, korzystając z przewagi liczebnej, na zmianę robili uniki, wycofywali się i znowu atakowali od tyłu, drąc pazurami i zębami, aż skóra na zadzie ofiary wyglądała jak dziurawy łach. Jansson była przekonana, że to ostatnie chwile życia młodego samca. Jeśli nawet nie zginie od razu, to odniósł tyle ran, że wykończą go upływ krwi i zakażenie. Po chwili walka ustała równie gwałtownie, jak się zaczęła. Trwała może minutę. Lwy się rozdzieliły. Zabójcy oddalili się niespiesznie i usadowili na szczycie kopca termitów, skąd mieli dobry widok na okolicę. C-Boy wymknął się chyłkiem. Uszedł z życiem, ale z trudem. Jansson straciła go z oczu na dwa miesiące. Podejrzewała, że marnie skończył. Tymczasem Zabójcy zajęli się samicami ze stada Jua Kali. Małe potomstwo C-Boya i Hildura zniknęło – uśmiercone przez zwycięskie samce, a może po prostu porzucone przez matki, oddane na pastwę hien. Samice weszły w ruję, a Zabójcy zostaną ojcami nowych miotów. C-Boy był passé. Samice Jua Kali za nim nie płakały. Taka jest zimna kalkulacja lwiej społeczności. Tygrysy to samotnicy. Pumy to samotnicy. Podobnie lamparty. Jedynymi towarzyskimi kotami są lwy: samice z młodymi żyją w stadach, samce tworzą związane z nimi grupy sojusznicze, a wielkość tych grup zależy od skomplikowanego bilansu ewolucyjnych zysków i strat. Dlaczego zachowania społeczne – nieobecne u innych kotów – u lwów grają tak ważną rolę? Czy to przystosowanie do polowania na grubą zwierzynę, taką jak gnu? A może w gromadzie łatwiej bronić młodych? Może życie społeczne to wynik rywalizacji o terytoria? W ciągu ostatnich 40 lat naukowcy zdołali wyjaśnić wiele szczegółów życia społecznego lwów, a większości odkryć w tej dziedzinie dokonano na podstawie długoletnich badań w jednym środowisku: w Serengeti. Park Narodowy Serengeti to mniej więcej 14 750 km2 trawiastych równin i lasów położonych w pobliżu północnej granicy Tanzanii. Poprzednikiem parku był rezerwat myśliwski ustanowiony przez kolonialne władze brytyjskie w latach 20. XX w. Obszar chroniony powiększono i przekształcono formalnie w park narodowy w 1951 r. Serengeti to część większego ekosystemu, w ramach którego odbywają sezonowe wędrówki za pożywieniem ogromne stada gnu, zebr i gazeli. Ekosystem ten obejmuje także obszary kilku rezerwatów łowieckich na zachód od granicy parku, tereny o różnym statusie (m.in. Obszar Chroniony Ngorongoro) na wschodzie oraz odpowiednik parku narodowego po drugiej stronie granicy państwowej – rezerwat narodowy Masai Mara w Kenii. Oprócz wędrownych stad występują tu też mniej lub bardziej osiadłe populacje takich roślinożerców jak bawolce, antylopy topi, ridboki, koby, elandy, impale, bawoły czy guźce. Nigdzie indziej w Afryce nie ma takiego zagęszczenia mięsa na kopytach, i to w otwartym krajobrazie. Dlatego Serengeti to idealne środowisko dla lwów, a dla naukowców zajmujących się lwami – doskonały teren do badań. W 1966 r. na zaproszenie dyrektora tanzańskich parków narodowych przybył tu zoolog George Schaller, by badać wpływ lwów na populacje ofiar i funkcjonowanie całego ekosystemu. O zdolnościach Schallera jako badacza terenowego krążyły legendy. Wcześniej prowadził pionierskie badania goryli górskich. W ciągu blisko czterech lat pracy zdołał zebrać niezwykłą obfitość danych naukowych; książka, którą później napisał – The Serengeti Lion (Lew z Serengeti) – okazała się dziełem fundamentalnym. Następcą Schallera został młody Anglik Brian Bertram. Prowadził prace przez cztery lata, co wystarczyło, by zwrócić uwagę na czynniki społeczne wpływające na sukces rozrodczy i wyjaśnić zjawisko uśmiercania młodych przez dorosłe samce. Bertram szczegółowo opisał cztery w pełni udokumentowane przypadki, gdy nowa grupa samców, która przejęła panowanie nad stadem samic z potomstwem, wybiła wszystkie młode. Po nim przyszli Jeannette Hanby i David Bygott, którzy zebrali dowody, że tworzenie grup sojuszniczych przez samce – zwłaszcza liczących trzy osobniki lub więcej – ułatwia im przejęcie i utrzymanie panowania nad stadem samic, a w konsekwencji spłodzenie większej liczby przeżywającego potomstwa niż w przypadku lwów działających w pojedynkę. W 1978 r. projekt naukowy został przejęty przez Craiga Packera i Anne Pusey. Ta ostatnia związała się z programem badania lwów na 12 lat, w czasie których wraz ze współpracownikami ogłosiła wiele ważnych prac naukowych. Packer zajmuje się lwami z Serengeti do dzisiaj, jako szef programu Serengeti Lion Project, w który zaangażowana jest Ingela Jansson. 35 lat jego badań w połączeniu z wcześniejszymi pracami Schallera i innych sprawiły, że Serengeti Lion Project to w historii zoologii najdłużej trwające wieloletnie badania terenowe jednego gatunku. – Jeśli rozporządza się danymi z długiego okresu czasu, to widzi się prawidłowości – powiedział mi Schaller. A jedną z nich jest śmierć. Wprawdzie dla każdego zwierzęcia śmierć jest czymś nieuchronnym, lecz to, kiedy następuje i z jakiego powodu, podlega istotnym prawidłowościom. Po ciężkich przeżyciach z Zabójcami C-Boy pogodził się utratą praw do stada Jua Kali i przeniósł się na wschód. Hildur wprawdzie nie wspomógł towarzysza w potrzebie, ale ich sojusz przetrwał. Gdy trzy lata później udało mi się zobaczyć C-Boya, wraz z Hildurem panował nad dwoma stadami samic: Simba East i Vumbi, których terytoria rozciągały się między otwartą równiną a skalistymi ostańcami zwanymi kopje, na południe od rzeki Ngare Nanyuki. Nie jest to może najlepsza dla zwierzyny część Serengeti, bo pora sucha mocno daje się tu we znaki, ale za to C-Boy i Hildur mogli zacząć nowe życie. Wybrałem się w te okolice z Danielem Rosengrenem – Szwedem, który przejął po Jansson obserwacje lwów. Jeździliśmy po terenach położonych na wschód od popularnych obszarów turystycznych, a na południe od rzeki. Widoki były tu piękne, sawanna wznosiła się i opadała niczym fale na oceanie, a łagodne zbocza urozmaicały sterczące tu i ówdzie grupki skalistych kopje. Te granitowe ostańce wystawały nad pofalowaną płaszczyznę sawanny otoczone drzewami i krzewami, zapewniając odpoczywającym lwom zaciszny cień i doskonałe punkty obserwacyjne. W tej części parku można jeździć całymi dniami i nie napotkać pojazdu z turystami. Mieliśmy te tereny dla siebie wraz z Michaelem Nicholsem, zwanym Nickiem, i jego ekipą zdjęciową, którzy siedzieli tu już od miesięcy w obozowisku nad łożyskiem rzeki. Tego popołudnia radiowe sygnały w słuchawkach Rosengrena zaprowadziły nas do zakątka zwanego Zebra Kopjes. Odpoczywała w tym zaciszu samica z nadajnikiem na obroży, członkini stada Vumbi. Wylegiwał się przy niej wspaniały samiec o gęstej grzywie spływającej mu z karku i barków niczym peleryna w odcieniach od żółtawego brązu do czerni. To był C-Boy. Oglądałem go z odległości zaledwie 12 m i nawet przez lornetkę nie mogłem dostrzec blizn na jego bokach i zadzie. Rany się zagoiły. – Na lwach większość blizn z czasem niknie, chyba że są na nosie lub pysku – tłumaczył mi Rosengren. C-Boy rozpoczął wszystko od nowa, w nowym miejscu – i wyglądało na to, że to nowe życie mu służy. On i Hildur spłodzili kilka kolejnych miotów młodych. A poprzedniej nocy – jak nam opowiedział Nichols, który to widział na własne oczy – samice ze stada Vumbi upolowały elanda. Eland to bardzo duża zdobycz, ale C-Boy położył na niej swą łapę i zawłaszczył najsmaczniejsze kąski. Pożywiał się sam, ale z umiarem, a potem dopuścił do uczty lwice i młode. Hildura przy tym nie było, najpewniej uderzył w konkury do jakiejś samicy w rui. Dwaj kolesie cieszyli się wszelkimi przywilejami rezydentów. Nie minęło jednak pół doby, a zauważyliśmy coś wskazującego na to, że kłopoty podążyły za nimi na wschód. Kłopoty to znaczy rywale. O świcie następnego ranka Rosengren zawiózł nas na północ od obozowiska Nicholsa, nad rzekę. Mieliśmy tam obserwować stado samic z młodymi nazwane Kibumbu, z którym związana była inna koalicja samców. Tych jednak ostatnio nigdzie nie widziano – z nieznanego powodu dokądś się oddaliły. Rosengren zastanawiał się, kto zajął ich miejsce. Taką miał pracę: rejestrować wszystko, co wpływa na liczebność stada i wielkość jego terytorium: przybycia i odejścia, narodziny i zgony, zawarcia i zerwania związków. Jeśli w stadzie Kibumbu pojawili się nowi ojcowie, kim są? Rosengren miał pewne podejrzenia, które potwierdziły się, gdy w wysokiej trawie nad brzegiem rzeki natknęliśmy się na Zabójców. Kwartet przystojniaków, ośmioletnich samców, odpoczywał w luźnej przyjacielskiej grupce. Wyglądali na zadowolonych z siebie złowrogich drani. Najprawdopodobniej byli braćmi z dwóch miotów. Zabójcami nazwał ich ktoś z badaczy w 2008 r., po tym jak w dolinie na wschód od rzeki Seronera uśmiercili trzy samice. Zabijanie samic przez samce nie jest czymś niespotykanym – bywa wyrazem strategii przystosowawczej, pozwala bowiem zdobyć terytorium dla własnego stada samic z młodymi przez usunięcie konkurencyjnych samic z sąsiednich stad. Wprawdzie każdemu z zabójców nadano indywidualne imię (Malin, Viking itp.), ale Rosengren wolał ich nazywać numerami: 99, 98, 94, 93. Numery bardziej pasowały do roztaczanej przez nie aury czystego, beznamiętnego zła. Samca nr 99 widzieliśmy z profilu: grzywę miał ciemną, choć jaśniejszą niż u C-Boya. Przez lornetkę zauważyłem kilka skaleczeń pyska. Dwa pozostałe lwy, numery 93 i 94, poruszyły się i zwróciły ku nam. W złotej poświacie wschodzącego słońca zobaczyłem, że ich pyski są pokiereszowane: rysa na nosie, jakieś obrzmienie, wilgotne jeszcze rozcięcie pod prawym uchem. Rany są świeże, stwierdził Rosengren. Pochodzą z ubiegłej nocy. I to nie była drobna utarczka o pożywienie, partnerzy sojuszu nie zadają sobie takich ran. To musiała być bijatyka z jakimiś innymi lwami. Nasuwały się dwa pytania: Z kim walczyli? I w jakim stanie jest ich przeciwnik? Przez cały dzień objeżdżaliśmy teren i nigdzie nie natknęliśmy się na C-Boya. Większość lwów ginie zabita przez inne lwy – powiedział mi Craig Packer, gdy go zapytałem o śmiertelność. – W naturalnym środowisku przyczyną numer jeden śmiertelności są inne lwy. Następnie rozbił to na poszczególne kategorie. Co najmniej 25 proc. zgonów wśród młodych jest skutkiem dzieciobójstwa ze strony nowych samców przejmujących stado. Samice też potrafią, jeśli nadarzy się im okazja, zabić młode z sąsiedniego stada. Zdarza im się też zabić dorosłą obcą samicę, jeśli nierozsądnie zapuści się na ich terytorium. Zasoby są ograniczone, stada pilnują swoich terytoriów, życie to nie sielanka. Samce są zazdrosne o rywali. – Sojusze samców to bandy. Jeśli trafią na obcego, który robi awanse do ich samic, zabiją go. Samce zabijają też dorosłe samice, jeśli mają z tego korzyść, tak jak to było w przypadku Zabójców. Lwy są zawsze pokaleczone, to skutek ciągłych walk o jedzenie, terytorium, sukces rozrodczy, po prostu o przeżycie. Jeśli mają szczęście, rany się wygoją. A jeśli któryś szczęścia nie ma, ginie pokonany w brutalnych zmaganiach albo zostaje ranny, okaleczony i umiera powoli z głodu lub zakażeń. – Tak więc wrogiem numer jeden lwów są lwy. I właśnie dlatego lwy żyją w grupach – ciągnął Packer. Najważniejsze jest utrzymanie terytorium, a najlepsze terytoria, takie jak zbieg dwóch cieków, gdzie lubi się gromadzić zwierzyna, skłaniają do łączenia się w grupy. – Jedyny sposób, by opanować i utrzymać takie cenne, a bardzo rzadkie terytorium, to połączyć się z innymi osobnikami tej samej płci i działać zespołowo – wyjaśniał mi. W badaniach Packera zjawisko to pokazało się bardzo wyraźnie. Lwice skupiają się w stada nie tylko po to, by wspólnie polować i pilnować zdobyczy. Łączą się także po to, by wspólnie opiekować się młodymi i utrzymywać jak najlepsze terytoria. Choć liczebność stada może się wahać w szerokich granicach, od jednej samicy z młodymi aż do 18, najlepiej radzą sobie stada średniej wielkości. Jeśli stado jest za małe, śmiertelność młodych jest wyższa. Samice w stadzie mają zwykle zsynchronizowaną ruję, zwłaszcza wtedy, gdy nowe samce wybiją potomstwo poprzedników; wówczas młode z różnych matek w stadzie rodzą się mniej więcej równocześnie. Dzięki temu może powstać coś w rodzaju żłobka, gdy różne samice w grupie na zmianę karmią mlekiem młode swoje i swoich towarzyszek. Taka kooperacja w karmieniu i opiece nad młodymi jest skuteczna, a dodatkowo wzmacnia ją fakt, że samice w stadzie są ze sobą spokrewnione (matki i córki, siostry, ciotki itp.), więc wzajemne poparcie leży w ich wspólnym interesie genetycznym. Zbyt duże stada radzą sobie gorzej, bo wzmaga się rywalizacja wewnątrz grupy. Na równinach Serengeti jej optymalna wielkość to od dwóch do sześciu samic. Wielkość grup sojuszniczych samców także uzależniona jest od wielu czynników. Takie grupy tworzą zwykle młode osobniki, tuż po opuszczeniu stada, w którym dorastały. Dwójka braci może się stowarzyszyć z drugą dwójką, najczęściej kuzynami lub braćmi przyrodnimi, a nawet z osobnikami niespokrewnionymi, a potrzebującymi towarzystwa. Zbyt wiele samców w grupie prowadzi do rywalizacji, gwałtownych walk o pożywienie i partnerki. Ale pojedynczy samiec lub grupa zbyt mała, powiedzmy tylko para, jest także w gorszej sytuacji. To przypadek C-Boya. Mając za partnera tylko Hildura, który jest pierwszy do zalotów, a ostatni do walki, C-Boy musiał sobie radzić z Zabójcami sam. Jego wspaniała grzywa nie zniweluje przewagi liczebnej przeciwników. C-Boy może już nie żyć. A skoro tak, to skaleczenia na pyskach Zabójców mogą być ostatnim śladem C-Boya, jaki ktokolwiek zobaczy. Tej nocy Zabójcy wkroczyli na nowe terytorium. Cały dzień lwy odpoczywały na brzegu rzeki, wygrzewając pokiereszowane pyski na słońcu. Ale dwie godziny po zachodzie słońca zaczęły ryczeć. Chórem potężnych głosów chciały coś zakomunikować. Może: „oto nadchodzimy”? A potem wyruszyły, cała czwórka, z wyraźną konsekwencją zmierzając do jakiegoś celu. Dowiedzieliśmy się o tym z Rosengrenem przez radio od Nicholsa, który ich pilnował. Wskoczywszy do land rovera, ruszyliśmy w ciemność. Dołączyliśmy do Nicholsa, przesiedliśmy się do jego samochodu i jechaliśmy za lwami w piątkę. Prowadziła żona Nicholsa Reba Peck. Jechaliśmy powoli na krótkich światłach. Noc była bezksiężycowa. Nichols miał noktowizor i kamerę na podczerwień. Jego asystent i operator filmowy Nathan Williamson trzymał w pogotowiu sprzęt do nagrywania dźwięku. Jechaliśmy starym szlakiem wędrówki bawołów, a potem przez akacjowe zagajniki. Widzieliśmy lwy w reflektorach samochodu, a jeśli światła nie sięgały, mogliśmy je obserwować noktowizorem. Nagle obok nas pojawiło się jeszcze jedno duże zwierzę. Jego oczy zalśniły pomarańczowym blaskiem, gdy musnąłem je światłem z czołówki. To była lwica, przedstawiała się właśnie Zabójcom. W tych warunkach Rosengren nie zdołał jej poznać, ale należało zakładać, że jest w rui. Popęd płciowy dyktował jej ryzykowne zachowanie, a ryzyko było znacznie większe, niż mogła podejrzewać. Skąd miała wiedzieć, z kim ma do czynienia? Zabójcy zauważyli ją, zbliżyli się, ona odbiegła kokieteryjne, pobiegli za nią. Przez chwilę wydawało się, że nam uciekły. Ale tylko jeden samiec pozostał z lwicą. Nie pokazał się do rana. Pozostała trójka kontynuowała marsz. Lwy przecięły odciśnięte w ziemi koleiny i skręciły na południe, wkraczając bezceremonialnie na terytorium stada Vumbi i związanych z nim rezydentów – C-Boya i Hildura. Zatrzymały się, żeby zostawić ślady zapachowe przez pocieranie czołem o krzewy, drapanie się i spryskiwanie ziemi. To nie było zakradanie się chyłkiem na obce terytorium, to było jawne pogwałcenie granic, wypowiedzenie wojny. Lwy zawróciły i teraz zmierzaliśmy w stronę obozowiska Nicholsa. Trzy koty nie interesowały się jednak żadnymi namiotami z ich wonią prażonej kukurydzy, pieczonych kurczaków i kawy, podobnie jak nie interesowały się nami. Jakieś 400 m przed obozowiskiem poukładały się do odpoczynku. W tym czasie Nichols i jego ekipa wrócili do obozu. My z Rosengrenem czekaliśmy przy Zabójcach. Trzymałem straż jako pierwszy, a mój towarzysz ułożył się w skrzyni land rovera i zachrapał. Pół godziny później lwy wstały i znów ruszyły przed siebie. Obudziłem Rosengrena i pojechaliśmy za nimi. I tak to trwało całą noc: trochę marszu i jazdy, trochę spania, ja z Rosengrenem czuwaliśmy na zmianę. Od czasu do czasu lwy się zatrzymywały i ryczały chórem. Słyszany z bliska ryk trzech lwów robi wrażenie. Jest głośny, chrapliwy i gardłowy, jakby wydrapany z głębokiej żelaznej beczki, pełen pierwotnej mocy, pewności siebie i groźby. Nikt im nie odpowiadał. Nad ranem trójka natknęła się na pojedynczą gazelę Thomsona. Biedna gazela musiała się nieźle najeść strachu, ale lwy pogoniły ją tylko z obowiązku i dały za wygraną. Jedna mała gazela na trzech, nie warto się wysilać. Gdy się rozjaśniło, mieliśmy za sobą dużą pętlę przez terytorium stada Vumbi. Zabójcy zmierzali od niechcenia na zachód, ku znajomemu kopje, gdzie schronią się na cały dzień. Był sobotni ranek. Postanowiliśmy z Rosengrenem zostawić je tam. Ich pokaleczone pyski i brak C-Boya pozostawały wciąż niewyjaśnione. Wyglądało na to, że nad rzeką Ngare Nanyuki trwa jakaś lwia polityczna przepychanka. Późnym popołudniem w sobotę znaleźliśmy stado Vumbi w Zebra Kopjes, parę kilometrów na południe od miejsca, gdzie na jego terytorium wkroczyli Zabójcy. Być może stado wycofało się przestraszone rykami intruzów, a może zapuściło tu w zupełnie innym celu. Naliczyliśmy trzy samice odpoczywające w cieniu granitowych ostańców i ósemkę młodych, komplet. Wiedzieliśmy, że czwarta samica udała się na romantyczną przechadzkę z kochasiem, Hildurem. Ani śladu C-Boya. Jego nieobecność napawała nas złymi przeczuciami. W niedzielę po południu znów jesteśmy w Zebra Kopjes. Hildur z partnerką wrócili na łono stada. C-Boya wciąż nie ma. Rosengren proponuje, żebyśmy podjechali do Gol Kopjes. Jeśli nam szczęście dopisze, znajdziemy stado Simba East, może C-Boy tam jest. Dobrze, pomyślałem. Chciałbym go znaleźć, chcę wiedzieć, czy żyje. Pojechaliśmy więc na południowy zachód, wspinając się na pagórki i zjeżdżając w podmokłe doliny, a Rosengren nasłuchiwał radiowych pisków nadajników samic z Simba East. Przy niewielkim ostańcu w pobliżu głównej grupy skalnej znaleźliśmy trzy samice i trójkę wyrośniętych młodych. Wypoczywały wśród rozgrzanych skał. Ale i tutaj nie było C-Boya. Rosengren przyznał, że go to martwi. Jego praca nie polegała oczywiście na kibicowaniu ulubieńcom, tylko na rejestrowaniu zachodzących wydarzeń, takich jak przejawy przemocy wśród lwów i przejmowanie stad samic od jednych samców przez drugie, ale przecież miał prawo do swoich sympatii. – Wygląda na to – rzekł ze smutkiem – że Zabójcy jednak C-Boya wykończyli. Za naszymi plecami zachodzące afrykańskie słońce barwiło horyzont Serengeti na lawendowo, a my jechaliśmy z powrotem do Zebra Kopjes. Nichols i Peck nadal prowadzili tam obserwacje. Samice ze stada Vumbi skupiły się w trawie przy sobie i zaczęły ryczeć: najpierw jedna, potem druga, wreszcie trzy chórem. Ryk rozchodził się echem po równinach pod ciemniejącym niebem i wąskim sierpem księżyca w pierwszej kwadrze. Lwy rykiem przekazują najróżniejsze sygnały, a w tym chórze brzmiała jakaś tajemnicza i przejmująca tęsknota. Gdy umilkły, nasłuchiwaliśmy wraz z nimi. Cisza. Nichols i Peck wrócili do obozowiska. Rosengren ustawił samochód przy odpoczywającym stadzie. Chciał mi umożliwić przeżycie silnego wrażenia, jakim jest słuchanie lwich ryków z odległości paru kroków. Tym razem do chóru dołączył Hildur, jego głęboki bas wprawiał w drżenie karoserię samochodu. Gdy ucichły, znów pilnie nasłuchiwaliśmy. I znów cisza. Mogłem wracać do domu. Do celów dziennikarskich mogłem wpisać C-Boya w rubrykę „zaginiony bez wieści, prawdopodobnie nie żyje”. – Zaraz, zaraz – rzucił Rosengren. W ciemności rozległy się jakieś szelesty. – Daj mi czołówkę. Przeczesując latarką otoczenie, wyławiając z mroku Hildura i innych, Rosengren zatrzymał snop światła na nowej postaci, dużej, o bardzo ciemnej grzywie. C-Boy. Wrócił. Przybiegł na chóralne wezwanie towarzyszy. Pysk miał gładki, żadnych blizn. Boki i zad też nietknięte. Zabójcy dwie noce temu poturbowali innego osobnika. Ułożył się wygodnie przy samicy z radiową obrożą. Wkrótce znów odbędą się gody. Miał osiem lat, był w doskonałej formie, wzbudzał w stadzie szacunek. Ale na świecie nie ma nic wiecznego. C-Boy pożyje tak w najlepszym wypadku kilka lat, a potem dopadną go choroby, rany, niedołęstwo, wygnanie, kalectwo, głód i śmierć. Serengeti nie ma litości dla starych, pechowych czy niesprawnych. Nie będzie długo szczęśliwy. Ale dziś chyba jest.
Tydzień z wielkimi kotami na kanale NAT GEO WILD
Tydzień z Wielkimi Kotami! Oglądaj codziennie od poniedziałku 13 lutego od 18:00 na Nat Geo WILD. Tropienie nieuchwytnych jaguarów, podążanie śladami oblężonych przez wilki górskich lwów, analiza walk między różnymi gatunkami wielkich kotów i ocalenie tych małych. To wszystko na Nat Geo WILD.
Cykl „TYDZIEŃ Z WIELKIMI KOTAMI” to coś więcej niż wydarzenie telewizyjne. Wpisuje się bowiem w utworzoną przez Towarzystwo National Geographic Inicjatywę na rzecz wielkich kotów (BIC) - długoterminową akcję służącą powstrzymaniu spadku populacji tych żyjących w naturalnych warunkach emblematycznych zwierząt. Tegoroczny cykl dokumentuje najsłynniejszych i najbardziej zagrożonych spośród tych drapieżników. W ostatnich 60 latach populacje lwów w Afryce zmniejszyły się o ponad 90 procent, obecnie więcej tygrysów żyje w niewoli niż na wolności i wyginęło prawie 75 procent gepardów! Mając na uwadze tę krytyczną sytuację, kanał Nat Geo Wild postanowił zwrócić uwagę widzów na ten problem i prosi o interwencję i wsparcie BIC na stronie www.causeanuproar.org O wielkich kotach przeczytasz również w najnowszym wydaniu magazynu National Geographic Polska. Poniedziałek 13 lutego o godz. 18.00 OSTATNIE LWY Last Lions Według dziennika The New York Times program „Ostatnie lwy” to „jeden z najbardziej efektownych i najpiękniej sfilmowanych dokumentów, jakie pojawiły się na dużym ekranie”. Po zebraniu największych laurów na Jackson Hole Film Festival, film zostanie teraz wyświetlony w telewizji. Opowie widzom pełną napięcia historię o zdeterminowanej lwicy, gotowej do użycia wszelkich dostępnych środków w walce o utrzymanie rodziny przy życiu i do podjęcia ostatecznego ryzyka. Dyżurni badacze, Dereck i Beverly Joubert, podążają epicką drogą, którą obrała lwica Ma di Tau („Matka Lwów”), obserwując jak walczy by ochronić swoje małe przed groźbą pożarcia przez wroga, desperacko starając się utrzymać zwierzęta przy życiu. Wtorek 14 lutego o godz. 18.00 POWRÓT MGLISTYCH PANTER Clouded Leopards Z rąk kłusowników udaje się ocalić dwa sześciotygodniowe kociaki niezwykle rzadkiego gatunku pantery mglistej. W ten sposób działacz ekologiczny i filmowiec, Sandesh Kadur zyskuje życiową okazję. Przez kolejny rok Sandesh będzie próbował wychować małe, starając się pokazać im wszystkie strategie przeżycia, których zapewne nauczyłaby ich matka. Nie przebiera w środkach zwłaszcza, że te nieuchwytne koty żyją na sięgających setek metrów wysokości drzewach. Kiedy zwierzaki są gotowe, otrzymują obroże radiolokacyjne i zostają wypuszczone do dżungli w północnej części Indii. Czy adoptowane potomstwo doprowadzi Sandesha do odkrycia sekretów życia tych tajemniczych wielkich kotów? Wtorek 14 lutego o godz. 19.00 LAMPARTY Z DEAD TREE ISLAND Leopards of Dead Tree Island Lamparty to zwykle samotniki, ale wyspa w delcie rzeki Okawango w Botswanie to wspólny rewir łowiecki trzech wielkich kotów. Tam właśnie rozgrywa się dramat prawdziwego życia lampartów, które są zmuszone do polowania na wspólnym terenie. Program wnikliwie przedstawia ich życie pełne napięcia, dramatu i rozdzierającą serce tragedię, kiedy wszystkie trzy dążą do tego samego celu – zdominować jeden z najbardziej cenionych terytoriów w Okawango. Środa 15 lutego o godz. 18.00 AMERYKAŃSKA PUMA American Cougar Walczącym o przetrwanie w surowych warunkach północnej części Gór Skalistych pumom przyjdzie zmierzyć się z niezwykle groźnymi nieprzyjacielami. Są nimi wprowadzone na nowo do ekosystemu wilki współzawodniczące o pożywienie i polujące na małe pumy. Kierując się danymi, zgodnie z którymi w ostatnim czasie odnotowano bezprecedensową liczbę zgonów wśród małych pum, poszukiwacz wielkich kotów Boone Smith organizuje ekspedycję. Ma ona na celu wytropić i schwytać pumy po to, by założyć im obrożę z nadajnikiem i w ten sposób zbadać zachowania adaptacyjne gatunku. Poszukując szczegółowych informacji, Boone spotyka się z Dr Howardem Quingley’em, światowej sławy ekspertem ds. wielkich kotów. W naszej podróży stajemy oko w oko ze zmyślną młodą pumą, przygotowującą się do wydania na świat nowego miotu na opanowanym przez wilki terytorium. Następnie widzimy, jak kolejna sprytna puma daje pokaz umiejętności ucieczki, kiedy Boone wraz z całą ekipą ściga się z czasem, by zamienić jej psującą się obrożę, zanim wszystkie dane bezpowrotnie znikną wraz z nią za urwistą linią horyzontu. Środa 15 lutego o godz. 19.00 LWY Z BAGIEN Swamp Lions Kłusownicy zabijają przywódcę lwiego stada i zostawiają trzy bezbronne lwice z małymi w jednym z najniebezpieczniejszych zakątków Afryki. Bagno Busanga jest mokre nawet w porze suchej. Polowanie w wodzie sięgającej do ramion jest prawie niemożliwe, a śmiertelny patrol hipopotamów i krokodyli czyha cały czas w wodzie. W takich warunkach utrzymanie przy życiu młodych jest ciężką pracą ale dla tych samic stało się jeszcze cięższą kiedy dwa potężne samce postanowiły na nie zapolować. Zabiegają o zawładnięcie terenem ale żeby tego dokonać muszą zabić młode. Matki będą walczyły zębami i pazurami, żeby do tego nie dopuścić. Czwartek 16 lutego o godz. 18.00 POLOWANIE NA KOTA ENIGMĘ Hunt for the Shadow Cat Jaguary… są tacy, którzy nazywają je najbardziej tajemniczymi i najwspanialszymi z wielkich kotów. Ze względu na ich moc, piękno i szybkość, niektóre pradawne kultury uznawały je za bogów. Tak naprawdę niewiele jednak wiadomo o tym grasującym w głębi dżungli gatunku. Naukowcom udało się pozyskać informacje na temat samców jaguara. Brakuje jednak drugiej połowy obrazka - portretu samic. Tym razem Boone Smith po raz pierwszy wykorzysta swoją ekspercką wiedzę w Ameryce Środkowej i Południowej, łącząc siły z Dr Howardem Qungleyem prowadzącym stworzony przez organizację Panthera Program Jaguarów. Wyruszają oni do dżungli Belize oraz na mokradła Brazylii z misją schwytania, sfilmowania i przypięcia skomplikowanych obroży lokacyjnych nieuchwytnym jaguarom, w tym samicom. Na końcu wkraczają do ich ukrytego legowiska. Czwartek 16 lutego o godz. 19.00 NOCNE ŁOWY: ZASADZKA NA JAGUARA Night Stalkers: Jaguar Ambush Realizator filmów przyrodniczych, Martin Dohrn wyrusza wraz z eksperckim zespołem specjalizującym się w zdjęciach nocnych do dżungli Kostaryki w poszukiwaniu wielkich kotów Ameryki Środkowej. Pumy, oceloty i nieuchwytne jaguary – wszystkie zamieszkują tę gęstą, tropikalną puszczę. Niełatwo je sfilmować. Ekipa rozmieszcza w całej puszczy kamery termowizyjne i noktowizyjne ze specjalnym, rozszczepiającym światło filtrem, zaś na drzewach i leśnym podłożu lokuje kamery zdalne. Dzięki okablowanej w ten sposób puszczy nie minie chwila, gdy zespół odkryje pierwsze tajemnicze wielkie koty. Piątek 17 lutego o godz. 18.00 POLOWANIE NA LUDOŻERCÓW: TYGRYS NA WOLNOŚCI Man-Eater Manhunt Tygrysy to rzadkie, nieuchwytne, piękne ale czasami śmiertelne koty. Kiedy tym z parku narodowego Chitwan w Nepalu zaczyna brakować przestrzeni do życia i pożywienia, łatwym łupem staje się dla nich człowiek. W ostatnim ćwierćwieczu 88 osób w okolicy Parku zostało zabitych przez tygrysy. Jedna z tygrysic zyskała reputację seryjnej morderczyni. Nangara Pothi - "Pazur" - zabiła co najmniej dziesięć osób od 2008. Gordon Buchanan jedzie do Nepalu aby poznać prawdę o tym seryjnym mordercy i wyciągnąć na światło dzienne mity i tajemnice o tygrysicy-ludożercy. Sobota 18 lutego o godz. 18.00 KOCIE WOJNY: LEW KONTRA GEPARD Cat Wars: Lion vs. Cheetah Poruszające starcie między dwoma czołowymi drapieżnikami w dzikich ostępach afrykańskiego Parku Serengeti zostało uwiecznione na taśmie. Trzy gepardy zostały brutalnie zaatakowane przez dwa lwy. Nigdy wcześniej nie udało się sfilmować takiej konfrontacji. Teraz filmowiec Leo Kuenkel, świadek tego zdarzenia, stara się je zinterpretować. Czy była to jednorazowa „wielka potyczka”? A może te niezwykłe afrykańskie koty mają głęboko ukryte powody, które pchają je do walki na śmierć i życie? Leo wraz z uznanym ekspertem ds. lwów - Craigiem Packerem - poddają weryfikacji główne teorie naukowe, analizując klatka po klatce materiał filmowy ilustrujący tę walkę. Prezentując zdjęcia, ujawnimy również nowe niezwykłe fakty, leżące u postaw mrocznych relacji między lwami i gepardami i być może w końcu wyjaśnimy tę wielką przyrodniczą zagadkę. Niedziela 19 lutego o godz. 18.00 POLE BITWY LWÓW Lion Battle Zone W Afryce pięć stad lwów, które rywalizują o jedzenie, opracowało własne techniki polowań. Przyjrzyjmy się, jak walczą o przeżycie polując na wszystko od bizonów po żyrafy. Tylko najbardziej przebiegłe i sprawne przetrwają. Program jest nagrywany przez kamerzystę Owena Prumma. Zapraszamy do obejrzenia krótkiego filmu
To pierwszy kraj, który ochronę zwierząt wpisał do konstytucji. Nic dziwnego, bo odwiedzając go, nie ma wątpliwości, że lwy, słonie i nosorożce tutaj rządzą!
Do Namibii wyruszamy na sześć tygodni z dwójką małych dzieci. Dlatego przed wyjazdem zbieramy wszystkie możliwe, nieraz sprzeczne informacje. Ta wyprawa nie może być wielką improwizacją z jeszcze jednego powodu: jedziemy do byłej niemieckiej kolonii, jak na kraj afrykański, niezwykle uporządkowanej. Noclegi w w parkach narodowych rezerwujemy z trzymiesięcznym wyprzedzeniem. Auto wynajmujemy jeszcze w Polsce, przez internet. Lądujemy w Windhuk. Po przylocie z Europy miasto sprawia wrażenie prowincjonalnej dziury. Wystarczy jednak pojeździć trochę po Namibii, by wydała się światową metropolią. Mieszkający tu na stałe Polak Jurek Mazgaj (właściciel biura podróży) zapewnia, że lewostronny ruch nie będzie dla nas problemem. – Dwa auta dziennie to tutaj tłok – żartuje, gdy w wypożyczalni odbieramy lśniącego nissana. W jego ogromnym bagażniku mieści się skrzynia na jedzenie, lodówka, kuchenka, stolik, krzesła, sztućce, miski, talerze – wszystko co niezbędne podczas wyprawy. KOLCZYKI Z JASZCZUREK Pierwszy nocleg wypada w Solitaire, najmniejszym mieście Namibii, następnego dnia jesteśmy w Sesriem, skąd jedziemy zobaczyć najwyższe wydmy świata. Mają po 300 m. Choć na pierwszy rzut oka zdają się być bez życia, wystarczy trochę poczekać, by zobaczyć ich mieszkańców: oryksy, ptaki oraz chrabąszcze. Te ostatnie dosłownie stają na głowie, by się napić. O świcie opierają się o skrzydła, czekając aż krople rosy osiadłe na ich pancerzach połączą się w jedną dużą, która wessana pozwoli im przeżyć kolejny upalny dzień. Trzy dni pobytu na pustyni Namib sprawiają, że zapominamy o istnieniu świata i cywilizacji. Ale ci, którzy przed wiekami przybyli tu zarządzać niemiecką kolonią, o swoim haimat zapominać nie mieli zamiaru. Jak XIX-wieczny baron Hans Heinrich von Wolf, który na tutejszym pustkowiu wybudował zamek. Duwisib Castle miał mu przypominać architekturę ukochanej Saksonii, baron postanowił hodować nawet konie. Po jego śmierci stado rozproszyło się i dziś można spotkać pustynnych przedstawicieli tego gatunku wędrujących po bezkresnej przestrzeni. Przestrzeń – na początku to właśnie ona najbardziej upaja przybyszów z zatłoczonej Europy. Krajobraz bezkresny, bezludny, bezdrzewny. Choć jesteśmy w kraju większym od Polski, mieszka w nim niespełna dwa miliony ludzi. Można cały dzień jechać i nie spotkać ani jednego auta. Ale ta pustka bywa przerażająca, jak choćby dwustukilometrowy dojazd do Lüderitz, gdzie rozciąga się prawdziwie księżycowy krajobraz. Też pustynia, lecz zupełnie inna: kamienista, szaroburo-czarna, odpychająca, obca. Gdy w 1883 r. niemiecki kupiec Lüderitz kupił tę ziemię od przywódcy Nama za 10 tys. reichsmark (ok. 30 tys. euro) oraz 260 sztuk broni, jego krajanie pukali się w głowę: po co komu kamienista pustynia? Przestali się pukać, gdy odkryto na niej diamenty. W pierwszych latach wystarczyło ponoć wyjść na spacer, by bez trudu zebrać garść tych drogocennych kamieni. Dziś pamiątką diamentowego boomu jest miasto Kolmanskop. Raptem dwie ulice i kilkanaście domów, wybudowano je w 1908 r. dla sprowadzonych z Niemiec inżynierów oraz ich rodzin. Powstała sala teatralna i gimnastyczna, kręgielnia, piekarnia, a nawet fabryka lodu. Wodę pitną sprowadzano z odległego o tysiąc kilometrów Kapsztadu, a ziemniaki aż z Niemiec. Niestety ta świetność trwała krótko: miasto opuszczono niespełna 50 lat później, po odkryciu łatwiejszych w eksploatacji złóż w rzece Oranje. Dziś Kolmanskop wygląda jak miasto duchów. Podłogi, niegdyś szorowane do połysku, przykrywa metrowy dywan piasku, na którym swe ślady zostawiają jaszczurki i hieny. Coraz wyższe wydmy wpraszające się przez otwarte drzwi pewnego dnia skryją domy całkowicie. Być może wówczas Kolmanskop zniknie, bo już dziś z pierwszego szeregu domów wystają z piasku tylko resztki dachów. Choć Namibia ma ponad 2 tys. km nabrzeża, znajdują się na nim tylko trzy miasta. Poza Lüderitz odwiedzamy portowe Walwis Bay (znane z szanty: „ze Świnoujścia do Walwis Bay droga nie była krótka”) i Swakopmund. To ostatnie architekturą przypomina nam Sopot. Domy z wieżyczkami, stylowe okna z witrażykami – przez chwilę mamy wrażenie, że jesteśmy w Europie. Wystarczy jednak wyjść na obrzeża miejscowości, by zobaczyć pustynię. Tommy Collard, miejscowy przewodnik, spędził tu już ćwierć wieku i zaklina się, że choćby mu płacili złotem, nie wyjechałby nawet na dzień. Nie musi. Wysłużonym land roverem jeździ sobie tylko znanymi szlakami, wypatrując śladów na piasku. Kiedy podchodzimy do niego bliżej, pokazuje nam z bliska coś, co z początku przypomina dwa ziarnka pieprzu. Okazuje się, że to oczy żmii piaskowej. Wkrótce oglądamy też chrząszcze i gekona. – Kto ma ochotę na niezwykłą biżuterię? – pyta. Zgłaszam się i po chwili malutka jaszczurka trzyma się ząbkami mego ucha. Po szybkiej sesji zdjęciowej zostaje delikatnie odłożona na piasek. Tommy pilnuje, by podczas jego prezentacji żadnemu z mieszkańców pustyni nie stała się krzywda. EGZOTYKA NA TELEFON Pas wybrzeża od Swakopmund aż do położonej na północy granicy z Angolą to owiane złą sławą Wybrzeże Szkieletowe. Żeglarze nazywali je „piach z piekła” i trudno o trafniejszą nazwę. Rozbitkowie, którym udało się przeżyć katastrofę statku, ginęli na tutejszym brzegu z zimna (lodowaty prąd z Antarktydy), upału (prawie nigdy nie ma tu chmur) oraz pragnienia (setki kilometrów do najbliższej naturalnej wody pitnej). Mimo nowoczesnej techniki nawigacyjnej statki rozbijają się tu do dziś (ostatni trzy miesiące przed naszym przyjazdem). Dlatego także obecnie dla podróżnika liczą się tu rzeczy podstawowe: paliwo, woda, jedzenie... Pozostawiamy to niegościnne wybrzeże. Bezdrożami Damaralandu trafiamy do krainy zamieszkałej przez lud Himba będący ikoną afrykańskiej egzotyki. Kobiety z tego plemienia nie używają wody, która jest dla nich tabu. Dzień zaczynają od okadzenia ciała i ubrań wonnym dymem, po czym smarują się mieszanką ochry, tłuszczu i ziół, dzięki czemu ich skóra nabiera pięknego czerwonawego koloru. Przedstawiciele tej społeczności sporo czasu poświęcają też na pielęgnację włosów: sposób ich splatania określa pozycję właściciela w społeczności. Młodzieńcy przed inicjacją seksualną zaplatają z tyłu warkocz. Dziewczynki, które nie nadają się jeszcze na żony, chronią twarz za ? rankami splecionych włosów. Za to kobiety zamężne długie warkocze oblepiają glinką. Dziś praktycznie każda z wiosek, do których można dotrzeć samochodem, jest odwiedzana przez turystów. W zamian za zrobienie zdjęć zostawiają oni miejscowym jedzenie oraz pieniądze. Wydawałoby się, że mając stałe źródło dochodu, Himba nie muszą się martwić o przetrwanie, jednak ich przyszłość jest niepewna. Każde z dzieci, które idzie do szkoły, chce wyglądać i żyć jak pozostali uczniowie. Zresztą dla wszystkich zdobycze cywilizacji są kuszące, dlatego właściwie we wszystkich wioskach można już spotkać miski i kubki „made in China”, plastikowe krzesła ogrodowe czy telefony komórkowe. Przy pomocy tych ostatnich wodzowie są uprzedzani o zbliżających się turystach, więc niepasujące do wizerunku „ostatniego prawdziwego plemienia Afryki” przedmioty i sprzęty po prostu chowa się przed przyjściem wycieczki. Na czas wizyty wioskę muszą też opuścić ubrani w spodnie i podkoszulki chłopcy. LWI BLEF W Namibii stare i nowe współistnieje obok siebie na każdym kroku. W położonym w sercu terenów Himba mieście Opuwo widzimy półnagie kobiety pakujące swe towary do wózków w supermarkecie. To dla nas ostateczny dowód, że na odkrycie Afryki spóźniliśmy się jakieś pół wieku. Pozostaje odkrywanie przyrody w Parku Narodowym Etosza. Ma powierzchnię większą niż nasze województwo dolnośląskie. Aby zatrzymać tu zwierzęta, wykopano na jego terenie kilkanaście oczek wodnych, zaś przy trzech kempingach ( jedynych na tak wielkim obszarze!) wodopoje są specjalnie podświetlane, by turyści mogli oglądać nocne życie zwierząt. Siedzenie przy takim oczku ma w sobie magię planu filmowego National Geographic. Do wodopoju skrada się młoda żyrafa. Niepewnie się rozgląda, waha. Ponad sto osób z zapartym tchem obserwuje: napije się czy nie? Nagle zwierzę odbiega w mrok, a po chwili w jego miejsce pojawia się rodzina nosorożców. Obok przemyka szakal, z drugiej strony nadchodzi stado zebr. Jest po północy, tylko nieliczni nagrodzeni zostają za swą wytrwałość widokiem lwa, który pijąc wodę, cały czas nas obserwuje. Za dnia krążymy samochodem po drogach parku. Spotkanie z lwem czy żyrafą mamy gwarantowane, gdyż Namibia jest pierwszym krajem, który ochronę zwierząt wpisał w swą konstytucję. Nie są to puste deklaracje: za zabicie dzikiego zwierzęcia bez zezwolenia grożą kary jak za morderstwo! Stajemy przy oczku wodnym, gdzie miał być lew. Czujemy się trochę głupio, bo naprzeciwko nas stoi sześć samochodów, a siedzący w nich ludzie patrzą w naszą stronę jak zahipnotyzowani. Sytuacja robi się coraz bardziej irytująca, bo wszyscy zaczynają nam robić zdjęcia. Czy my mamy UFO na dachu? A w ogóle gdzie jest ten lew? W pewnym momencie z traw koło naszego auta wypełza trzymetrowy wąż, a po chwili zza niewielkiego krzaka podnosi głowę… lew. Był cztery metry od nas! Ogromny samiec leniwie się przeciąga, po czym tylko przewraca się na drugi bok. Ośmielone zebry zbliżają się do wodopoju. Nagle w ułamku sekundy stado rzuca się do panicznej ucieczki, wzbijając tumany kurzu. Gdy pył opada, okazuje się, że na trawie leży powalona przez lwicę zebra. A więc lenistwo samca to był jedynie blef! Lew, który tak chytrze odwrócił uwagę stada zebr, teraz powoli idzie dobić zdobycz swej partnerki. Wracając na kemping, dostrzegamy kupy słonia: jedną, drugą, dziesiątą. Niestety przez gęstwinę zieleni nic nie widać. Uświadamiamy sobie, że słoń może być raptem dwa metry od drogi, a możemy go w tym buszu nie zobaczyć! Na szczęście wychodzi sam na drogę. Nie, nie sam. Za nim jest drugi. Oba kolosy stają pośrodku i zaczynają się okładać trąbami. Wygląda to jak walka o przywództwo w stadzie. Po chwili pojawia się samica z młodymi i kolejne... Zostajemy otoczeni przez czterdzieści słoni. Są jednak zajęte sobą, gdy jakiś młody chce do nas podejść, dostaje od mamy klapsa trąbą. To nauka na przyszłość: samochody są jak kamienie, należy je omijać. Tylko jeden z samców patrzy na nas uważnie i wachluje się uszami, ostrzegając nas, że jeden niewłaściwy ruch i nie zawaha się użyć siły. Choć przychodzi pokusa ucieczki, nie ruszam się. W końcu spełnia się jedno z mych największych marzeń, by zobaczyć słonie na wolności! POLSKIE ŚPIEWY W BUSZU Do pełni szczęścia brakuje nam tylko spotkania z pierwszymi mieszkańcami w tej części Afryki. Niestety, dziś są ostatnimi na drabinie społecznej, nie tylko w Namibii. Podzielenie Kalahari między farmy sprawiło, że Buszmeni nie mają gdzie polować, a ich wiedza, jak przetrwać w buszu, okazuje się we współczesnym świecie kompletnie nieprzydatna. Po co rozpalać ogień patykami, gdy jest zapalniczka? W jakim celu budować buszmeńskie studnie (polegające na zakopywaniu strusich jaj z wodą), gdy kilka kilometrów od wioski jest pompa? Resztki swej tożsamości próbują ocalić w wioskach kulturowych. Ponoć można ich spotkać w okolicy Tsumkwe, nieopodal granicy z Botswaną. To już pustynia Kalahari. Porośnięta krzakami, a nawet małymi drzewami w niczym nie przypomina „prawdziwej” pustyni. – Szukacie Buszmenów? – pyta recepcjonista na kempingu. – Pytajcie o wioskę Ju/’Hoansi-San – instruuje. Te ukośniki i apostrofy to mlaski, jakimi Buszmeni posługują się w swym języku. Nie ma szans, byśmy to powtórzyli... Kiedy docieramy na miejsce, widok nie jest zachęcający. Wszędzie walają się szkła i plastiki. Chaty sklecone z blach, plandek, na drzewie tabliczka: „Tu czekać”, i... cennik usług. Najdroższa propozycja: „Spend day with us”, kosztuje 20 dol. od osoby. Możemy wykupić program i zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie ludu San. Obawiamy się żenującej cepelii dla turystów, ale skoro już tu jesteśmy, decydujemy się. Oprócz dnia z Buszmenami wykupujemy jeszcze poranny „spacer po buszu”. Pocieszamy się, że nawet jeśli to komercja, pieniądze, które zapłacimy, tra? ą bezpośrednio do tych, którzy ich potrzebują. Jesteśmy poproszeni o przejechanie na polanę kilometr od wsi. Wkrótce pojawia się na niej 30 osób. Wszyscy ubrani w skóry, z biżuterią wykonaną ze skorupek strusich jaj i nasion. Rozbawieni, z błyskiem w oku, szczęśliwi. Zupełnie inni niż gdy widzieliśmy ich we wsi. Mężczyzna energicznie pociera patykiem o patyk, po chwili drobina żaru tra? a na suchą trawę. Spomiędzy obłoków dymu wyskakuje płomień, przy ognisku zaczynają się śpiewy i tańce. Czujemy, że to, co widzimy, nie jest jarmarcznym pokazem. Te kupione przez turystów chwile to bodaj jedyne momenty, gdy Buszmeni mogą poczuć się dumni ze swej przeszłości, gdy stają się znów wolnymi ludźmi, wyrwanymi z piekła beznadziejnej codziennej wegetacji. Pokazując swój świat innym, na chwilę odzyskują go dla siebie. Na koniec śpiewamy im kilka polskich piosenek. Są zachwyceni: jak dotąd nikt jeszcze nie robił dla nich występu. Gdy nadejdzie chwila rozstania, zostawiamy im swoje warzywa i owoce. Za dwie godziny jazdy będziemy je mogli sobie kupić, dla nich te 150 km to niewyobrażalnie daleko. Noc spędzona z ludem San stała się naszym najmilszym wspomnieniem z wyprawy. Ulotną chwilą bycia z ludźmi należącymi do świata odchodzącego na naszych oczach. Powierzchnia: 825 418 km2. Ludność: 2,1 mln. Język: oficjalny angielski, używane: afrikaans, niemiecki, języki etniczne (m.in. bantu, khoisan, oshiwamb). Waluta: dolar namibijski (1 USD= 7,8 N$). Wiza Namibii dla obywateli Polski nie jest wydawana na lotnisku. Jeśli leci się przez RPA lub kraje ościenne, można wyrobić w danym kraju w ambasadzie Namibii. Jeśli lecimy bezpośrednio z Polski, trzeba wyrobić wizę w Niemczech, w Berlinie: www.namibia-botschaft.de, lub załatwić to przez biuro podróży oferujące wyjazdy do Namibii. Koszt wizy – 70 euro. Od maja do września trwa zima i szczyt sezonu turystycznego. Październik to idealny czas: jest już ciepło, a jeszcze dość pusto. Przelot z Polski do Windhuk (np. Lufthansą, lot z przesiadkami) to wydatek od 4,2 tys. zł. Taniej można szukać połączeń przez RPA (bilet w promocji 2,5 tys. zł). Komunikacja publiczna właściwie nie istnieje, dlatego powszechny jest wynajem samochodu. Wybierając auto, najlepiej jest rozesłać maile do kilku firm (zrzeszonych w www.caran.org) i porównać ceny. W Namibii obowiązuje ruch lewostronny. Należy tankować zawsze, gdy tylko jest stacja benzynowa. Najpopularniejszą formą noclegu są kempingi. Ceny wynoszą od ok. 50 do 100 dol. namib. Noclegi w parkach narodowych rezerwuje się przez Namibia Wildlife Resorts (www.nwr.com.na). Atrakcyjnym (także cenowo!) pomysłem są noclegi na campach prowadzonych przez lokalne społeczności. Więcej: www.nacobta.na oraz www.savetherhino.org. W restauracji warto spróbować rauchvleis (delikatna szynka, również antylopia). Na deser amarula cream – alkoholowy likier na bazie owoców maruli. Odwiedzając osady Himba samodzielnie, przed wejściem na teren trzeba zapytać „wodza” o pozwolenie. W Namibii działa projekt wiosek kulturowych – wspaniała możliwość poznania dawnego stylu życia www.lcfn.info. www.namibiatourism.com www.tommys.iway.na www.africaline.pl