Jedź do Lwowa! Jest tanio, pięknie i kochają tu Polaków
Za parę lat Lwów będzie pękał w szwach od turystów z całego świata. Warto więc zdążyć wskoczyć do ostatniego wagonu, by zobaczyć autentyczne, jeszcze nieskomercjalizowane miejsce, w którym żyją najbardziej zadowoleni z życia ludzie w kraju nad Dnieprem.
Na liście ukraińskich miast, których mieszkańcy są najbardziej zadowoleni z życia, Lwów od wielu lat jest liderem. Z sondaży wynika, że lwowianie są najszczęśliwszymi ludźmi w kraju nad Dnieprem. A ja się tych szczęśliwych ludzi naprawdę kiedyś bałem. Po raz pierwszy przyjechałem do Lwowa, kiedy miałem 17 lat, w 1997 r. Radziecka propaganda, którą nas karmiono w dzieciństwie, wciąż jeszcze wpływała na moje postrzeganie świata. Pamiętałem więc historie o „strasznych lwowianach obcinających ręce wszystkim, którzy nie mówią po ukraińsku”. Wychowałem się w centralnej Ukrainie, mówiłem z innym akcentem, więc po przyjeździe do Mista Łewa (Miasta Lwa – tak o Lwowie mówią miejscowi) martwiłem się trochę o moje kończyny. Mojemu zdziwieniu nie było końca, kiedy natknąłem się najpierw na starszą panią, która głośno mówiła po rosyjsku, a potem na grupę młodych mężczyzn rozmawiających po polsku. Każdy miał obie ręce i aktywnie nimi gestykulował. Odetchnąłem z ulgą i poszedłem w kierunku Wysokiego Zamku, a raczej ruin zamku królewskiego, wzniesionego przez króla Polski Kazimierza III Wielkiego. Do dziś, kiedy przyjeżdżam do Lwowa latem, zawsze tam się wspinam. Na porośniętej trawą i drzewami Zamkowej Górze można przyjemnie spędzić czas, w towarzystwie, ale i w samotności, sącząc zimne lwowskie piwo albo inny trunek. Tu są najpiękniejsze zachody słońca. Dla ciała i duszy We Lwowie kochają Polaków. Badania socjologiczne pokazują, że to właśnie Polacy są najbardziej lubianym przez Ukraińców narodem. We Lwowie nie trzeba daleko szukać, by się o tym przekonać. Wystarczy zajść do Pijanej Wiśni, niepozornej małej knajpki na Rynku. Ale niepozorna jest tylko z zewnątrz, w środku możecie kupić kieliszek lub całą butelkę wyśmienitej wytrawnej nalewki z pływającymi w niej wiśniami. Kiedy już jej skosztujecie, wystarczy uśmiechnąć się do osób przy stoliku obok, zaczepić ich pytaniem o miejsce warte zobaczenia, a oni natychmiast polecą wam najfajniejsze imprezy, klimatyczne dzielnice, modne knajpy i najsmaczniejsze restauracje. Przy okazji opowiedzą o babci czy dziadku Polaku, przyjacielu, który od lat pracuje w Polsce, i o tym, jak Polacy pięknie potrafili odbudować własny kraj. Niewykluczone, że potem wszyscy razem wylądujecie w jakimś innym lokalu. Na przykład kultowej Kryjiwce, w której dla żartu już przy wejściu pytają, czy nie jesteście przypadkiem Moskalami, i częstują alkoholem. Taki jest Lwów – ironiczny, wylewny, otwarty i gadatliwy. Nawet ci, którzy posługują się tylko językiem polskim, dadzą tu sobie radę, ponieważ we Lwowie wszyscy mówią, albo przynajmniej myślą, że mówią po polsku. Ceny przyjemnie zaskakują. Gdyby teraz ktoś postanowił ułożyć ranking miast według stosunku ceny do jakości, Lwów zajmowałby jedno z pierwszych miejsc. Misto Łewa oferuje luksusowe restauracje, w których w akwarium pływają homary, ale i tanie poradzieckie bary z bilaszami (to takie pączki, tyle że z mięsnym nadzieniem), w których najemy się do syta za kilka złotych. Nocować można w eleganckich hotelach, które cenowo przyjemnie się różnią od tych na zachodzie Europy, ale nie brakuje tanich hosteli. Można też zrobić tak jak ja – wynająć apartament. Mieszkania w odróżnieniu od hoteli pozwalają lepiej poczuć klimat miasta, spotkać się z sąsiadami na klatce schodowej, pogadać o życiu, polityce i korupcji (ulubionym temacie Ukraińców). Warto pójść na zakupy na jeden z centralnych bazarów – Hałyckyj albo Dobrobyt. O tym drugim lwowianie żartobliwie mówią „miejsce, które prowadzi do dobrobytu”. Kupi się tu wszystko: futra z karpackich owiec, chińskie klapki, żelazka z Polski, papier toaletowy z nadrukiem twarzy Putina itd. Ale najwspanialsze są stragany z jedzeniem. Wiejskie gospodynie sprzedają tu przepyszny własnoręcznie robiony twaróg, marynowane prawdziwki, kiszony czosnek albo przywiezione z Chersonia słodkie ukraińskie arbuzy i melony. Tylko kupować i jeść! A kiedy dusza zażąda czegoś więcej, można pójść na przykład do Lwowskiej Opery. Najtańszy bilet na przedstawienie kosztuje 50 hrywien, czyli ok. 8 zł. Tak, osiem złotych! Do Lwowa już teraz przyjeżdża wielu gości. Za parę lat to miasto, które wielu osobom przypomina Kraków, będzie pękało w szwach od turystów z całego świata. Warto więc zdążyć wskoczyć do ostatniego wagonu, by zobaczyć autentyczne, jeszcze nieskomercjalizowane miejsce szczęśliwych ludzi, Misto Łewa. Warto wiedzieć ■ Dojazd. Na polsko-ukraińskich przejściach granicznych można spędzić wiele godzin, więc podróż samochodem lub autobusem jest raczej dla odważnych. Alternatywą jest samolot, już teraz kilka linii lotniczych zapowiada nowe połączenia z polskich lotnisk ze Lwowem. Bezpośredni lot z Warszawy liniami LOT kosztuje ok. 550 zł w obie strony. Można też dojechać pociągiem Intercity z Przemyśla do Lwowa za 28 zł w jedną stronę. ■ Nocleg. Za dobę w hostelu zapłaci się 10–15 zł.
"To jest jakaś niebywała kawiarniana orgia". Tylko we Lwowie [FELIETON]
Lwów i tak jest przepiękny, ale miasto, które nie jest obwieszone logotypami Subwaya czy KFC, zyskuje jeszcze na uroku. Człowiek czuje się w nim tak… retro.
Kilka lat temu byłem we Lwowie, a po powrocie opowiadałem żonie, że to miasto kawiarni. Że na Rynku, w jego okolicach i przy prospekcie Swobody kawiarni jest mniej więcej tyle, ile kebabów w Warszawie i barów ze striptizem w Krakowie. Była więcej niż sceptyczna, więc tym większą miałem satysfakcję, widząc jej minę, gdy niedawno rodzinnie wybraliśmy się do dawnej stolicy Galicji. Zwłaszcza że od mojego poprzedniego pobytu kawiarni jeszcze przybyło. Lwów to jest jakaś niebywała kawiarniana orgia. Miasto sięgnęło do tradycji międzywojennych i choć Ukraina, podobnie jak Rosja, to kraina czaju, Lwów się z tego na sposób wiedeński wyłamał. Kawa jest wszechobecna. Jeśli nie ma w pobliżu jakiejś kawiarni, to na pewno jest uliczna budka z espresso, a jeśli nie ma budki, to jest mobilna kawiarenka na furgonetce albo chociaż motocyklu. A jeśli i jej nie ma, to na pewno dwa kroki obok jest sklep z iPhone’ami – bo to druga handlowa przypadłość tego miasta. Trzecia to czekolada – manufaktury czekoladowych przysmaków (to też echo czasów galicyjskich) są jedną z głównych atrakcji turystycznych Lwowa. Nie ma tam może Disneylandu, ale fabryka czekolady to równie dobra przynęta na młodszych podróżników. Fajne we lwowskich café jest to, że spora ich część nie ogranicza się do ciepłych napojów i słodyczy, od biedy kanapek. Można w nich solidnie podjeść. Najlepsze (i największe) angielskie śniadanie spałaszowałem nie w Londynie, ale w Café Centaur na lwowskim Rynku, a gdybym chciał skonsumować tam suty obiad i zakrapianą kolację z zakąskami – też dałbym radę. Ale jeszcze lepsze jest to, że Lwów to miasto bez sieciówek. Nieopodal gmachu Opery widziałem jednego McDonalda, ale cały kawowy karnawał obywa się bez Starbucksów, Cost, Nerów i Coffee Hea­venów. A zatem wszystkie z dziesiątek, a może i setek kawiarni to indywidualne byty, z własnymi szyldami, urządzone, prowadzone i pachnące w niepowtarzalny sposób. Ukraina nie została jeszcze skolonizowana przez zachodnie korporacje. Lwów i tak jest przepiękny, ale miasto, które nie jest obwieszone logotypami Subwaya czy KFC, zyskuje jeszcze na uroku. Człowiek czuje się w nim tak… retro. I to jest dodatkowy walor Lwowa. Jadąc do niego, przenosimy się nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. I to podwójnie. Są tam bowiem dwie warstwy czasoprzestrzeni. Głębsza – ta przedwojenna, oraz jeszcze dawniejsza, galicyjska. Czyli brukowane ulice (w centrum prawie nie ma asfaltu – cudowne!), dawna miejska tkanka, lokale sprzed epoki globalizacji. I druga – płytsza, przywodząca na myśl lata 90. ubiegłego wieku. Czyli sporo zaniedbań, liczne łady i daewoo na ulicach oraz ludzie ubrani prawie wyłącznie na szaroburo. Tak wyglądała Polska zaraz po 1989 r. i we Lwowie czuje się to sentymentalne ukłucie będące wyrazem tęsknoty za przeszłością. Może nie najładniejszą, ale przeszłością. I jeszcze jedno. Kilka lat temu we Lwowie w knajpie wdałem się w pogawędkę z dwoma Anglikami na emeryturze. Przyjechali tu przez Rzeszów, z którego dojechali na miejsce autobusem. Oho, pomyślałem sobie, wkrótce ruszą za nimi następni i Lwów zamieni się w drugi Kraków okupowany w weekendy przez rzygających Brytoli. Ale na razie – nic z tych rzeczy! Jest sporo turystów, nie tylko z Polski, ale jednak rozpływają się oni w żywiole ukraińskim i to dzięki niemu miasto tętni swym naturalnym życiem. Ale nie miejmy złudzeń. Lwów jest tak piękny, że skazany na sukces. Wkrótce stanie się turystycznym hitem, więc trzeba się nim nacieszyć, zanim zaleją go hordy nastolatków szukających taniego alkoholu. Igor Zalewski
Wnuk Arkadego Fiedlera ruszył śladem debiutanckiej książki dziadka. Zobacz, jak powitała go Ukraina ponad 90 lat później
Spływ Arkadego, jak się później okazało, stanowił punkt zwrotny w jego życiu. W czasie tego gorącego naddniestrzańskiego lata narodził się pisarz i podróżnik.
W roku 1924 mój dziadek Arkady pojechał na rubieże II Rzeczpospolitej. Powstała z tego książka Przez wiry i porohy Dniestru. Ponad 90 lat później ruszamy jego śladem. Startujemy z Puszczykowa. Ekipa składa się z sześciu osób: Marek, Marek Oliwier i Radosław Fiedlerowie, Bakyt Oroz­baev, Sławomir Malinowski oraz Damian Nowicki. Jedziemy wysłużonym, ponad 40-letnim UAZ-em, legendarnym radzieckim autem terenowym. Toczymy się wolno, silnik z żuka nie pozwala na rozwinięcie prędkości większej niż 65 km/h. Nasza trasa wiedzie m.in. przez Sambor, Halicz, Drohobycz, Iwano-Frankiwsk. Wyprawa sprzed lat zaczęła się w Poznaniu. Do pociągu załadowano dwie pokaźnych rozmiarów drewniane łodzie: Jankę i Baśkę. Ładunek wraz z załogą musiał pokonać długą trasę kolejową przez Lwów do Sambora, w którym spody łodzi zostały posmolone przed zwodowaniem ich na Dniestrze. Ekipa chciała sprawdzić żeglowność rzeki, która w tamtym czasie nie była kompletnie wykorzystywana do celów rekreacyjnych. Jak odnotował młody Arkady: Rozpoczęliśmy od Sambora naszą wycieczkę Dniestrem na dwóch łodziach. (...) Uzbrojeni byliśmy w namioty, derki i wędki. Dalej w młodzieńczą przedsiębiorczość, fantazję i zachłanność wrażeń. Zaskakujący Dniestr Nas na Ukrainie witają dziurawe, wyboiste drogi – na szczęście nasz UAZ świetnie sobie z nimi radzi – a także wolno biegające kury, gęsi, kaczki i masa psów. Nasz staruszek budzi wśród Ukraińców życzliwość pomieszaną z politowaniem. Zabytkowy pojazd okazuje się doskonałym pretekstem do rozmów z napotkanymi po drodze ludźmi. Wielu całkiem nieźle włada polskim, co bierze się z nałogowego oglądania polskich filmów, programów rozrywkowych i seriali. Dniestr wyobrażałem sobie jako porywistą, głęboką i szeroką rzekę. Tak jak opisywał to dziadek: Rzeka to przeważnie przyjaciel, czasem wróg, rzadko ktoś obojętny. To zawsze ruch, podstęp i siła. To czasem fanatyk bijący o skałę, czasem zachłanny wojownik zabierający brzeg, czasem choleryk wodospadów, starzec w głębokich zatokach, upokorzony słabeusz w brodach lub znienawidzony gwałciciel w czasie powodzi. Nieraz Arkademu i jego kompanom przychodzi mierzyć się z wirami i porywistym prądem nieobliczalnej rzeki. Zamiast tego w Samborze widzimy cienką i płytką strugę. Nasz ponton niemiłosiernie szoruje po kamieniach. Nie daje się płynąć, co chwilę wyskakujemy z naszej dmuchanej łodzi, ciągnąc ją i szorując boleśnie stopami po kamieniach. Jesteśmy pod wrażeniem majestatycznych starych mostów przypominających, że przed laty biegła przez nie linia kolejowa. Imponuje zwłaszcza ten z Halicza, mierzący ponad 300 m. Zbudował go krakowski konstruktor Zaliniewski w latach 1910–1912. Tutaj Arkady z kompanami uratowali z odmętów zdradzieckiego Dniestru dwie tonące dziewczyny, musieli też zmierzyć się z podejrzanym typem podającym się za strażnika mostu. My z kolei natykamy się na uzbrojonego strażnika mostu kolejowego w Zaleszczykach. Grozi nam lufą kałasznikowa, krzycząc, że nie wolno tu fotografować, ponieważ jest to strategiczny obiekt wojskowy. Argumentacja o tyle dziwna, że zdjęcia konstrukcji można oglądać w wielu albumach, nie mówiąc o Google Maps. W Zaleszczykach zakończył się trwający miesiąc spływ dziadka. Tu członkowie ekipy wypoczywali po trudach wyprawy w tętniącym życiem kurorcie. Obecnie z dawnych atrakcji pozostało tu niewiele. Dawny ratusz został zburzony, tak jak wiele innych budynków. Te, które pozostały, popadają w ruinę i zapomnienie. Mimo że tak okaleczone i brzydko wybetonowane, miasteczko może się podobać. Choćby z uwagi na malownicze położenie. Spada niemal ku Dniestrowi. Rzeka w tym miejscu skręca na południowy wschód, by po chwili skierować się na północ. Serpentyna i nasłoneczniony płaskowyż tworzą unikalny w tym rejonie mikroklimat, porównywalny do śródziemnomorskiego. Uroki Lwowa W drodze powrotnej wjeżdżamy do Lwowa. Miasto urzeka starówką, elewacjami secesyjnych kamienic. Chociaż podwórka i oficyny w wielu miejscach jeszcze zaniedbane, mają jakiś nieodgadniony czar. Lwów był niegdyś wielokulturowym miastem, małą ojczyzną Polaków, Ukraińców, Żydów, Ormian, Rosjan i innych narodów. Miasto przez wieki dynamicznie się rozwijało, od końca XIX w. nawet bardzo dynamicznie. Wszystko zmieniło się po roku 1945. Lwów stał się podupadającym prowincjonalnym miastem na kresach ZSRR. Na szczęście od niedawna odzyskuje swoją utraconą pozycję. Klimatyczne kawiarnie i restauracje, sporo imprez. Bogate życie nocne. Lwów coraz bardziej zaczyna przypominać wiele innych zachodnioeuropejskich miast. Spływ Arkadego, jak się później okazało, stanowił punkt zwrotny w jego życiu. W czasie tego gorącego naddniestrzańskiego lata narodził się pisarz i podróżnik. Kierunek ten pomimo trudnych początków literackich już się nie zmienił. Tęsknota za dalą, bujną przyrodą i słońcem towarzyszyła dziadkowi przez całe życie. Dlatego wypełnił je bliższymi i dalszymi podróżami. Ich efektem jest ponad 30 książek i muzeum – pracownia w podpoznańskim Puszczykowie. Ukraińska wyprawa zmieniła także nas. Każdy na swój sposób, nieco inaczej, chłonął ten kraj. Zżyliśmy się w czasie podróży i jedno wiemy na pewno: niebawem ruszamy dalej! Radosław Fiedler
Martyna Wojciechowska o majowym Travelerze! [wideo]
Redaktor naczelna Martyna Wojciechowska opowiada o niespodziankach w majowym numerze National Geographic Traveler.
Wenecja, Paryż, Berlin, Lwów, Oslo, Barcelona, Amsterdam, Liverpool, Tbilisi, Marsylia, Split, Reykjavik, Budapeszt, Kopenhaga, Genewa, a może Petersburg? W majowym Travelerze znajdziecie 21 pomysłów na weekend w Europie. Redaktor naczelna przyznaje, że zwiedzanie Europy i okolic długo zostawiała sobie na później. Podczas pracy nad tym wydaniem Travelera autentycznie zachwyciła się Starym Kontynentem i tym, co ma do zaoferowania. Majowy numer Travelera już w sprzedaży. Wersję na tablety wzbogaconą o dodatkowe materiały (video, galerie zdjęć) znajdziecie na stronach: https://play.google.com/store/apps/details?id=pl.burdamedia.traveler https://itunes.apple.com/app/id943500580 A po lekturze majowego wydania skorzystajcie z naszych porad, zarezerwujcie tani bilet, a potem przeżyjcie szalony weekend!
Ukrytą w podziemiach jednej z kamienic lwowskiego rynku Kryjivkę polecamy trochę dla żartu – raczej jako punkt na trasie nocnej wyprawy po tym niezwykłym mieście niż cel sam w sobie. Oto 11. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
Stylizowana na schron Ukraińskiej Powstańczej Armii restauracja nie ma szyldu ani adresu (wystarczy spytać kogoś na rynku). Przy wejściu trzeba krzyknąć: „Sława Ukrainy” i wypić haustem kieliszek partyzanckiego samogonu (co już nie jest takie proste!). Każdy Polak, który choć trochę zna historię, początkowo może się poczuć tu nieco nieswojo (UPA walczyła też z oddziałami AK). Spokojnie, historia podana jest tu z przymrużeniem oka i służy tylko dobrej zabawie. Właściciele dbają o życzliwy stosunek do Polaków, co zresztą całkiem im się opłaca. NO TO W DROGĘ: OFICJALNY ADRES ■ Gdzieś na lwowskim rynku. Na stronie internetowej podane są współrzędne geograficzne: 49°50’29”N; 24°01’57”E, ale o drogę lepiej spytać miejscowych. www.kryjivka.com.ua
Najpiękniejsze, najbardziej zróżnicowane i najbardziej fascynujące miasto Ukrainy. Tak widzę mój Lwów.
To, co wydaje mi się tu naturalne, dla turysty jest egzotyką. I na odwrót: przybysz nie zdoła zauważyć w mieście tego, co dla mieszkańców najistotniejsze. Taki świeży punkt widzenia bywa skądinąd ciekawy. Pamiętam to z dzieciństwa, gdy wyjeżdżałam ze Lwowa na wakacje. Po powrocie wszystko wydawało się tu inne. Tego uczucia dziś już, niestety, nie doświadczam. Przestrzeń przybrała dla mnie stałą formę i żadne dobudowania, przebudowania ani odnowienia jej nie zmieniają. Jak w mieszkaniu, w którym ani nowe meble, ani nowy kolor ścian nie przeobrażą naszej prywatnej przestrzeni. Właśnie jednak za tę formę kocham moje miasto. Na tyle, że choć próbowałam, nie umiem żyć gdzie indziej. W Kijowie na przykład brakowało mi logiki i uporządkowania. A przede wszystkim charakterystycznego dla Lwowa zrozumiałego, jasno określonego centrum, z którego uliczki wychodzą na cztery historyczne dzielnice: ruską, polską, żydowską i ormiańską. To, którą uliczką pójdziesz, zależy tylko od ciebie. Bo miasto daje każdemu prawo wyboru. Praktycznie każda lwowska rodzina to bowiem mieszanka rożnych krwi, kultur i tradycji. Nic tu nie jest ustalone raz na zawsze, z tego bogactwa możesz czerpać, kiedy i jak chcesz. Nagle w dorosłym życiu okazuje się, że wyznanie czy narodowość twojej babci czy pradziadka zagra w twojej duszy pierwsze skrzypce. I tylko ty decydujesz, czy dasz się tej melodii ponieść, czy ją stłumisz. Dzięki temu we Lwowie Boże Narodzenie jest zarówno 25 grudnia, jak i 7 stycznia. Kto chce, może świętować dwukrotnie, w międzyczasie hucznie obchodząc świecki Nowy Rok. W swym drzewie genealogicznym bez trudu znajdzie dla siebie odpowiednie usprawiedliwienie w postaci polskich, niemieckich, węgierskich, ormiańskich czy żydowskich przodków. Nie wspominając o Hucułach, Wołyniakach czy Bojkach. Ta różnorodność ma u nas swe jak najbardziej materialne świadectwa. Świątynię wybieramy tu nie wedle obrządku, w którym nas ochrzczono, lecz w zależności od tego, gdzie właśnie dziś chce się nam rozmawiać z Bogiem. Możemy albo posiedzieć samotnie na ławce w kościele katolickim, albo pokontemplować pod gwiaździstym, barwnym sklepieniem prawosławnej czy greckokatolickiej cerkwi. Albo wreszcie zanurzyć się w kamiennej ascezie ormiańskiej katedry. W ciepłe pory roku centrum miasta zmienia się w wielkie biuro. Większość spraw rozstrzyga się na Rynku lub w jego okolicach. Głownie w licznych knajpach, które wyraźnie dzielą się na „turystyczne” i te „dla swoich”. Gości nigdy nie zaprosiłabym do tych pierwszych. Poszłabym z nimi do tych, w których znam imię kelnera, a on moje. Na przykład do maleńkiej Trapeznej, położonej w murach starego klasztoru Bernardynów, czy też zacisznej restauracyjki Jerozolima, nieco dalej od centrum, gdzie niepodzielnie rządzi szefowa, pani Lola. Na spacer zabrałabym ich natomiast nieuczęszczanymi przez turystów, małymi bocznymi uliczkami obok Łyczakowskiej, dookoła Wysokiego Zamku i Kajzerwaldu. Wciąż zachowały się tam stare bramy, podwórka i okna. W słoneczny dzień na oknach nadal wietrzą się tam poduszki i pachnie wyciągnięty prosto z pieca sernik. Bo nie piwo, nie czekolada, ani nawet nie kawa z dodatkami, ale właśnie sernik, u każdej gospodyni i w każdej knajpie inny, jest smakiem i symbolem miasta. Podobnie jak wszechobecny na kamiennych podobiznach lew. Teraz nowe czasy rzucają mu nowe wyzwanie: nie poddać się pokusie służenia masowej turystyce! Dlatego jeśli mój gość zechciałby kupić we Lwowie jakiś suwenir, zaprowadziłabym go na plac obok Opery, gdzie sprzedają ukraińskie soroczki (ręcznie wyszywane koszule), serwetki, stare książki i obrazy. A potem na położony obok Arsenału Miejskiego jarmark z produktami rzemiosła narodowego. Na szczęście ciągle jeszcze nie „Made in China”. (Tłum. Tomasz Kobylański)
Wyprawa „Orient Express 2010” - pierwsza relacja
Iza i Piotr Witkowscy zapraszają do śledzenia losów ich wyprawy. Oto pierwsza relacja opisująca ich trudny wyjazd z Polski. Wyprawa jest organizowana pod patronatem National Geographic -Traveler.
Zgodnie z planem, w podróż „Orient Express 2010” wyruszyliśmy w sobotnie, słoneczne popołudnie 29 maja br. Niestety, na granicy ukraińskiej okazało się, że mamy niepokojący wyciek. Źródłem była uszkodzona chłodnica skrzyni biegów. Piotr próbował samodzielnie usunąć usterkę, ale niestety pojawił się również wyciek z przewodów. Postanowiliśmy zawrócić do Warszawy, do zaufanych mechaników. Awaria była na tyle poważna, że skończyło się na wymianie całej skrzyni biegów. Niezrażeni przeciwnością losu, niezwłocznie ruszyliśmy w trasę rankiem 3 czerwca. Pierwszą noc spędziliśmy we Lwowie, ale ze względu na deszczową aurę następnego dnia obraliśmy kierunek na Kijów, który nas oczarował, a następnie na Rosję. Teraz gonimy stracony czas, a nie jest to łatwe. Po pierwsze – jesteśmy w największym kraju na świecie, po drugie – jadąc na wschód systematycznie przesuwamy nasze zegarki do przodu. Odczuwamy to dość dotkliwie. Zwłaszcza, że do pokonania mamy kilka tysięcy km do granicy z Chinami, gdzie przesiadamy się na rowery. Aktualnie różnica z Polską wynosi 7 godzin. Teraz już przejechaliśmy przez Ural i przemierzamy ogromną Syberię. Pod kołami czasem wyśmienity asfalt, czasem głębokie koleiny i ogromne dziury, na których tańczy wyładowany po brzegi jeep. O tej porze roku Syberia to zielona kraina, pełna brzozowych zagajników, bagiennych sadzawek i stawów. Uparcie gonią nas gigantyczne komary, co skutecznie przeszkadza zwłaszcza w rozbijaniu biwaku. Aż trudno uwierzyć, że przez większą część roku miejsce, w którym ciszę przerywa teraz kukanie kukułek i śpiew ptaków, zamienia się w lodową pustynię. Mijamy biedne, syberyjskie osady, gdzie ludzie żyją w drewnianych. lichych chatach. Ich nieodłącznym elementem są pięknie zdobione, często niebieskie lub zielone okiennice. Widać, że Syberia wykorzystuje letnią aurę i szykuje się do zimy, która nie zapomni tu przyjść już za kilka miesięcy. Przed domami stoją kopce brzozowych pieńków, które dadzą ciepło, kiedy wszystko dookoła będzie zmrożone na kość. Jak mieszkańcy tej surowej krainy, która pochłonęła tak wiele istnień ludzkich, dają sobie radę, kiedy temperatura spada do 40-tej kreski poniżej zera, nie mieści się w naszych głowach. Wjazd do dużych syberyjskich miast, takich jak Nowosybirsk czy Krasnojarsk to prawdziwy skok cywilizacyjny, choć i tu dostrzegamy kontrasty - z jednej strony eleganckie galerie handlowe, nowiutkie stacje benzynowe i lśniące, ogromne salony samochodowe, z drugiej – smutne bloki, krzywe chodniki i stragany z tanią odzieżą. Spotykamy przyjaznych i pomocnych Rosjan, dyskutujemy zażarcie z żądnymi łapówek milicjantami i walczymy o przetrwanie na drodze. Rosyjscy kierowcy niezaprzeczalnie odznaczają się ognistym temperamentem. I nie ma znaczenia, czy jadą 20-sto letnią Ładą czy nowym Lexusem, nie zawahają się wyprzedzać na piątego, czasem też z lewej strony. Dlatego też oboje bacznie obserwujemy drogę i patrzymy w lusterka. Im bardziej w głąb Rosji ruch jest coraz mniejszy i zabudowania coraz rzadsze. Po horyzont torfowiska i tajga. Najbardziej jednak podoba nam się cena benzyny – 2 PLN za litr, choć teraz coraz rzadziej widujemy stacje benzynowe. Dotarliśmy już do ostatniego dużego miasta w Rosji na naszej trasie, do Irkucka. Teraz jedziemy wzdłuż Bajkału i za chwilę wjeżdżamy do Mongolii. Na drodze z Krasnojarska do Irkucka, która liczy nieco ponad 1000 km, około 400 km to brak asfaltu, głębokie koleiny i szutr. Na liczniku już blisko 8 tysięcy kilometrów. Pełna relacja z wyprawy na www.naszymsladem.pl.
Znam uczucie, kiedy po ciężkim wypadku człowiek siada na wózku inwalidzkim. I zastanawia się, jak długo będzie trwał w takim stanie. Czy TO jest odwracalne? Panika, żal, rozgoryczenie, bunt... Dlaczego właśnie mnie coś takiego spotkało? Potem – rezygnacja, pogodzenie się z losem, a w końcu – żmudna walka o powrót do „normalności”. W moim przypadku ten powrót był możliwy. A co jeśli sytuacja jest jednak NIEODWRACALNA? Następuje amputacja nogi lub ręki? Jak poradzić sobie z niepełnosprawnością, szczególnie że człowiek pozbawiony kończyny wciąż odczuwa ból (nazywany fantomowym), zupełnie jakby jego mózg nie był w stanie zaakceptować braku? Dla ludzi po amputacjach najważniejsze jest odzyskanie samodzielności. Nadzieję na lepsze jutro przywraca im postęp w dziedzinie bioniki. Dzięki inżynierii utrata kończyny staje się w jakimś stopniu „odwracalna”. Głuchonieme dziecko po wszczepieniu implantu zaczyna słyszeć głos matki. Kobieta, która straciła rękę, z inteligentną protezą może pracować i sprostać codziennym wyzwaniom. Tekst na ten temat autorstwa Josha Fischmana zafascynował mnie. Ale co najważniejsze – daje nadzieję, że kiedyś wszyscy będziemy mieli równe szanse. Taki świat bez barier...
Spis Treści nr 5/2010 Bionika Proteza ręki reagująca na sygnały płynące z mózgu całkiem jak prawdziwa? Tak, to już możliwe. Co zatem czeka nas w niedalekiej przyszłości? Jakie „techniczne zamienniki” naszych układów możemy wyprodukować? Herbaciany szlak Przez tysiąc lat herbata z Syczuanu wędrowała do Tybetu na grzbietach mułów i tragarzy. Setki kilometrów wąskim szlakiem wiodącym przez górskie przełęcze. Co dziś pozostało po starej handlowej drodze? Zimorodki Ten oszałamiającymi barwami ptak jest w naszym umiarkowanym klimacie niczym tchnienie tropików. Szybki jak błyskawica, żyje intensywnie. Skrzydlaty błękitny rybak na pewno was zachwyci. Meksyk Rzeczywistość kraju wstrząsanego krwawymi ekscesami narkotykowych karteli bywa trudna do zniesienia. Ludzie pociechy szukają więc w osobliwych kultach – Świętej Śmierci lub bandytów-Robin Hoodów. Ptolemais Polscy archeolodzy od lat odkopują starożytne miasto w Libii. Zachowane równie dobrze jak Pompeje, pozwala nam poznać codzienne życie w rzymskim imperium. Tylko dla prenumeratorów: Libia Były okresy, gdy Sahara się zieleniła. Wraz z deszczami pojawiała się roślinność, a wraz z nią – zwierzęta i ludzie. Być może tym korytarzem człowiek kolonizował świat. Zajrzyjmy więc do kroniki pustyni.
Czy wiesz, kiedy odbyło się pierwsze spotkanie założycieli Towarzystwa National Geographic? Co było celem ekspedycji Hirama Binghama? W ilu językach na świecie ukazuje się co miesiąc magazyn National Geographic? Co widniało na okładce pierwszego numeru polskiej edycji National Geographic? Czym różni się wydanie dla prenumeratorów od tego klasycznego, dostępnego w kioskach? Jeśli znasz odpowiedzi na te pytania, spróbuj swoich sił w konkursie wiedzy o National Geographic, który potrwa aż do końca stycznia (szczegóły na www.nationalgeographic.pl). Do wygrania wiele cennych nagród, więc zachęcam do udziału! Święta Bożego Narodzenia i koniec roku zbliżają się wielkimi krokami i w związku z tym… dużo się dzieje. Przygotowujemy 12 wyjątkowych wydań magazynu na przyszły rok, pracujemy nad ulepszeniem naszej strony internetowej, planujemy już wkrótce wspólnie z Wami rozstrzygnąć konkurs TRAVELERY dla wybitnych badaczy, eksploratorów i podróżników (szczegóły także na wspomnianej wyżej stronie www) i liczymy na to, że nadal będziecie naszymi wiernymi czytelnikami! W nadchodzącym 2010 r. życzę Wam (i sobie także!) nieustającej ciekawości świata (którą postaramy się zaspokoić), wielu uskrzydlających marzeń (do których będziemy Was inspirować) oraz mnóstwa spokoju i radości (co zapewni lektura naszego magazynu). Ze świątecznymi pozdrowieniami,Martyna Wojciechowska
Magazyn National Geographic 12/2009 Nowa Ziemia - Wiemy już, że w kosmosie jest wiele planet podobnych do naszej. Ale czy kiedykolwiek znajdziemy na którejś z nich podobne naszemu życie? Wielbłądy- Opływający w luksusy szejkowie lubią snobować się na pustynnych kowbojów. Stąd organizacja imprez takich jak konkursy wielbłądziej piękności. Pyłki- Nasza planeta nieustannie zasypywana jest niewyobrażalną liczbą maleńkich ziaren pyłku. Jak wygląda roślinny „seks na odległość”? Ujgurzy- Ich sytuacja w Chinach przypomina los Tybetańczyków. Też walczą o swoje prawa, ale że nie mają Dalajlamy, świat niewiele o tym wie. Pingwiny- Ptaki te żyją w skrajnie nieprzyjaznym środowisku. Mimo to świetnie sobie radzą, a ich sposoby funkcjonowania w kolonii budzą podziw i zdumienie. Góra Atos- Niezwykła republika prawosławnych mnichów jest częścią Grecji, ale rządzi się swoimi prawami. A są to męskie prawa, obowiązujące od setek lat... Tylko dla prenumeratorów: Misja Healy. Dopóki ocean nad biegunem północnym był skuty lodem, nie budził wielkich emocji. Sytuacja uległa zmianie, gdy globalne ocieplenie otworzyło dostęp do „bezpańskich” surowców energetycznych.
Podróż koleją za wschodnią granicę sama w sobie jest przygodą. Im bliżej Krymu, tym bardziej egzotycznie.
Rusz na Ukrainę: Lwów, Odessa, Symferopol, Ałupka, Jałta Bachczysaraj, Sewastopol, Jałta, Odessa Długość: 4400 km Czas: 15 dni Pociąg relacji Warszawa–Odessa zwalnia, by po chwili się zatrzymać. Jest trzecia w nocy. Przespałam zaledwie godzinę na twardej, wąskiej desce obciągniętej pseudoskórzanym materiałem. Z dolnej kuszetki dochodzą odgłosy chrapania. Klimatyzacja włącza się co pół godziny. Nagle tuż przy mojej głowie rozlega się pukanie w okno. Unoszę się niechętnie, odsuwam zasłonkę i widzę roześmianą twarz mojego męża. Na migi pokazuje, że mam wysiąść. Stoimy na malutkiej stacyjce gdzieś na Ukrainie. Widok jest tak surrealistyczny, jakby został wyjęty z filmu Felliniego. W pobliżu nie widać zabudowań, a mimo to na peronie uwijają się tubylcy. Z rozstawionych kramów i straganów dolatuje do mnie zapach pieczonych szaszłyków. Kobieciny sprzedają z wiklinowych koszy suszone i wędzone ryby, sery, pierożki i pulchne bułeczki. Nie brakuje samogonu i wina domowej roboty. Po peronie biegają dzieci i namawiają podróżnych do kupienia plastikowych kogucików-gwizdków. Konduktorzy w szeroko rozpiętych koszulach witają się z niektórymi „tubylcami” jak ze starymi znajomymi. Piją jedną setkę za drugą. Na jedynej na peronie latarni wisi głośnik, do którego ktoś podłącza trzeszczący magnetofon i już po chwili słychać ckliwy śpiew kobiety. Siadam na pustej skrzynce i zjadam ogromną porcję mięsiwa zakupionego za dolara (w cenę jest też wliczona setka wódki). Brodaty mężczyzna bez koszuli, za to w konduktorskiej czapce, objaśnia mi, że takie zamieszanie ma tu miejsce raz w tygodniu. Za to, co ludzie zarobią tej jednej nocy, żyją cały następny tydzień. Po godzinie ruszamy dalej. Nie ma sensu iść spać, bo jak poinformowała nas rządząca twardą ręką „wagonowa”, o piątej robi pobudkę, dziesięć minut później roznosi kawę i herbatę, a o szóstej stajemy w Odessie. Siedzimy więc na korytarzu i skubiemy kiść drobnych, słodkich winogron kupionych tuż przed odjazdem od jednej z peronowych babć. Dworzec kolejowy w Odessie przypomina mrowisko, nad którym z jednej strony czuwa czerwona gwiazda, z drugiej sierp i młot. Wszyscy dźwigają ogromne torby, walizki i pudła przewiązane sznurkami. Chociaż jest wcześnie, słońce ostro daje znać o sobie. Szukamy noclegu. Po dziesięciu minutach okazuje się, że nasza oferta – jeden nocleg – nie wzbudza zainteresowania żadnej osoby proponującej pokoje. Zrezygnowani wracamy do klimatyzowanego dworca. Po chwili staje koło nas mężczyzna z peronu, z którym wcześniej rozmawialiśmy, i zgadza się – z braku lepszych klientów – przyjąć nas na noc za piętnaście dolarów. Centrum miasta to kilkanaście ulic położonych pomiędzy dworcem kolejowym a Pałacem Woroncowa. Wzdłuż szerokich chodników rosną wysokie stare drzewa. To, co przykuwa mój wzrok, to przede wszystkim zdobione płaskorzeźbami i kwietnymi ornamentami kamienice. Niektóre opuszczone, chylą się ku upadkowi, inne, odrestaurowane, wprawiają w osłupienie bogactwem i pięknem fasad. Niektórzy twierdzą, że Odessą rządzi mafia. Tak najprościej można wytłumaczyć szybki rozwój miasta i przepaść między poziomem życia mieszkańców. Najnowsze modele BMW, volvo, hamerów i jaguarów parkują obok nadgryzionych przez rdzę żiguli czy furmanek zaprzężonych w muły. Przy skrzyżowaniach siedzą babuszki sprzedające za kilka hrywien domowej roboty czebureki. Wokół parujących kotłów z jedzeniem rozpłaszczają się bezpańskie koty i psy. Nazwa miasta pochodzi od starożytnej kolonii greckiej – Odessos. Na przełomie XIII i XIV w. istniał tu port Ginestra, który należał do włoskich republik miejskich. Później miejsce Włochów zajęli Tatarzy, którzy wybudowali osadę Kaczibej, zdobytą i zniszczoną przez Turków w XV w. Ci ostatni odbudowali miasto, nadając mu nazwę Hadżibej. W 1792 r., na mocy pokoju zawartego w Jassach, miasto przeszło w ręce rosyjskie. Tak narodziła się Odessa – Perła Morza Czarnego. Najważniejszym jej zabytkiem jest Opera Odesska uchodząca za jedną z najpiękniejszych w Europie. Budynek w stylu renesansowym z elementami barokowymi został wzniesiony w latach 1884–87. Wewnątrz panuje przyjemny chłód. Stoję w głównym hallu oczarowana, a jednocześnie przytłoczona bogactwem ornamentów, kosztownością dekoracyjnych materiałów, ilością złoceń, rzeźb i lamp. Schody Odesskie, nazywane inaczej Potiomkinowskimi, to najbardziej znana wizytówka miasta. Znajdują się niedaleko gmachu opery i prowadzą w dół, do portu. Wzbudzają zachwyt nie tylko turystów, ale też filmowców, począwszy od Eisensteina i jego Pancernika Potiomkina po Déja vu Machulskiego. U ich szczytu, pośrodku półokrągłego placu, stoi pomnik Richelieu, jednego z burmistrzów Odessy, który przyrzekł sobie, że wybuduje miasto piękniejsze od Paryża. Czy mu się to udało – należy ocenić samemu. Znów siedzimy w pociągu, tym razem jadącym do Symferopola. Nie mamy tu „wygód” jak poprzednio: darmowej pościeli, bulgoczącego srebrnego samowaru. W wagonie na kilkucentymetrowej szerokości półkach śpi ponad czterdzieści osób różnej narodowości, głównie Rosjan. Nie ma klimatyzacji, nie otwierają się okna, przejścia są zastawione ogromnymi plecakami, walizami i szmacianymi tobołkami. Wdrapuję się na swoją deskę wiszącą trzydzieści centymetrów pod sufitem i pocieszam się – jeszcze sześć godzin do Symferopola, stamtąd kilkadziesiąt kilometrów do Ałupki i jesteśmy nad Morzem Czarnym. Do Ałupki, miasteczka położonego na skalistym zboczu opadającym do morza, przyjechaliśmy „w ciemno”, nie rezerwując wcześniej noclegu. Tutejszy dworzec okazuje się piekłem – to maleńkie, zatłoczone pomieszczenie pozbawione klimatyzacji. Asfaltową drogą schodzimy do centrum. Na mijanych domkach wiszą tabliczki informujące, że Swabodnych kwartir niet. kawiarni na głównym placu, vis-a-vis pomnika Lenina, siadamy w wiklinowych fotelach i zamawiamy śniadanie. Rozpoczynamy poszukiwania noclegu. Okazuje się to niełatwe, bo większość „naganiaczy” jest nastawionych na bogatą klientelę rosyjską i niemiecką, dla której buduje się eleganckie pensjonaty i hotele. My jednak chcemy obcować z tubylcami, szukamy więc pokoi w prywatnych domach. Przyjmuje nas Witia, wąsaty jegomość, który na lato przenosi się do obszernego namiotu ustawionego w ogrodzie. Do dyspozycji mamy: pokój, kuchnię, łazienkę z ciepłą wodą (nagrzaną przez słońce) i stół pod drzewem figowym. Codziennie rano biegniemy z ręcznikami, arbuzem, melonem i wodą na kamienistą, dziką plażę. Poprzez zarośnięty egzotycznymi roślinami pałacowy park, po schodach, wzdłuż nadmorskiej „promenady”, w bok między krzaki i wreszcie docieramy po głazach do płaskiego kamienia znajdującego się tuż nad wodą. Z niego od razu skaczemy w przejrzystą lazurową głębię. Późnym popołudniem opuszczamy „nasz” kamień i wspinamy po głazach i schodach do domu. Po drodze kupujemy wprost z samochodu świeżą wędzoną rybę. Ze sterty arbuzów i melonów wybieramy te, które po stuknięciu palcem wydają pusty dźwięk. U Swietłany zaopatrujemy się w chlebki pita, bakalie i chałwę. Na straganie u młodej Tatarki kupujemy sałatki z wodorostów, słodkie i soczyste pomidory oraz czerwoną cebulę, krymską specjalność. Ostatni przystanek zależnie od nastroju robimy albo w jednej z kawiarni, albo przy budce z papierosami. To właśnie tu zbiera się po pracy lokalna „śmietanka” szarych zjadaczy chleba. Tu można nabyć na kieliszki różne używki – np. do paluszka krabowego pewnikiem dostaniemy setkę wódki. Pałac hrabiego Woroncowa z XIX w. to największa atrakcja Ałupki. Położony w centrum miasta, przyciąga tłumy turystów mnogością stylów architektonicznych. Każda część budowli przypomina bowiem inną epokę – widać elementy typowe dla zamku feudalnego poprzez styl elżbietański i neogotycki, łączący się z elementami orientalnymi. W pałacu znajduje się 150 komnat, z czego zwiedzać można zaledwie kilka. Na mnie największe wrażenie robi nie paradny gabinet, Salon Błękitny czy biblioteka, ale ogród zimowy z fontannami i galerią marmurowych rzeźb. Z pałacowych tarasów roztacza się niezwykła panorama na najbliższą okolicę, ponad 40-hektarowy park i Morze Czarne. Co ciekawe, w czasie konferencji jałtańskiej to właśnie tutaj mieszkał Winston Churchill. Z malutkiego portu, typowego dla nadmorskich miejscowości, kilka razy dziennie odpływają statki w stronę Jałty i Foros. Z pokładu jednego z nich obserwujemy „naszą” plażę, nad którą góruje Pałac Woroncowa wynurzający się z morza zieleni. Całość szpeci jedynie nadmorska architektura betonowej płyty, drwiąca z otaczającego ją piękna. Port w Jałcie wita nas wąskimi, kamienistymi plażami i elegancką promenadą. W mieście, które przypomina blokowisko wybudowane w parku, na szczególną uwagę zasługują dwa obiekty. Pierwszy to Pałac Emira Buchary w stylu mauretańskim, wzniesiony na początku XX w. dla władcy uzbeckiego. Niestety, można go podziwiać jedynie zza płotu, bo nie jest dostępny dla zwiedzających. Drugi to położony 3 km na zachód od Jałty pałac w Liwadii – wspaniała biała budowla stojąca wśród palm, cyprysów, róż i egzotycznych roślin, która na zawsze wpisała się w historię świata. W lutym 1945 r. przebywali w nim sygnatariusze konferencji jałtańskiej: Stalin, Churchill i Roosevelt. Trzeba mieć cały dzień, by zobaczyć wszystkie obiekty na terenie posiadłości – Wielki Pałac z 58 komnatami urządzonymi każda w innym stylu (na szczególną uwagę zasługują sala audiencyjna i Biała Sala) czy cerkiew Podwyższenia Krzyża znajdującą się na tyłach pałacu (to przebudowana w stylu bizantyjskim katolicka kaplica Potockich). Po sąsiedzku stoi kolumna z napisami po turecku i arabsku – przywiezioną z Turcji dla upamiętnienia zwycięstwa Rosjan nad Turkami w 1878 r. Ogrodowymi alejkami obsadzonymi palmami można zejść nad samo morze. Zmęczeni po całodniowej wycieczce, wracamy do domu. Przy stole pod drzewem figowym siedzi Witia ze szwagierką Larysą. Rozmawiają przy owocach i koniaku, śmiejąc się do łez. My też zostajemy zaproszeni do skosztowania trunku. Koniak w Ałupce pije się jak wódkę, jednym haustem. Po godzinie czujemy się mocno zaprzyjaźnieni. Rozmawiamy o rodzinie, polityce, świecie. Noc jest ciepła i cicha. Larysa proponuje spacer nad morze. Witia z latarką idzie przodem. Oświetlone są tylko główne ulice, ale takich jak my, z latarkami, jest sporo. Wypływam daleko w morze. Nad głową rozpościera się rozgwieżdżone niebo. Mam wrażenie, że wystarczy wyciągnąć rękę, by dotknąć gwiazd. Wycieczkę Bakczysaraj–Czufut-Kale kupujemy w lokalnym biurze turystycznym. Na początek ruszamy do Czufut-Kale – najlepiej zachowanego krymskiego skalnego miasta. Nie wiadomo, kiedy powstało i jaką nazwę pierwotnie nosiło (obecna pochodzi z XVI w., wcześniej była to tatarska twierdza Kirk-Er). W XV w. miasto zostało stolicą Chanatu Krymskiego, w którym mieszkali dwaj pierwsi chanowie – Hadżi Gerej i Mengli Gerej. Żyli tu muzułmanie, chrześcijanie i Karaimi. Do dziś zachowało się mauzoleum z 1437 r., ruiny meczetu z połowy XIV w., dwa domy modlitewne – kenesy oraz mury łaźni, pozostałości domów karaimskich, a także kompleks pieczar Czausz-Kobasy. Bachczysaraj (po turecku Miasto Ogrodów) leży nad Czuruk-Su – rzeczką Zgniła Woda, która wygląda tak, jak się nazywa. Miasteczko z wąskimi ulicami i niskimi domami skrywa w centrum wspaniały pałac chanów. Rokrocznie przybywają do niego rzesze Tatarów z całego półwyspu. Zwiedzanie zaczynam od Wielkiego Meczetu Chan-Dżami. Jego podłogę przykrywają miękkie dywany, po których stąpam bosymi stopami. Zaraz za meczetem znajduje się cmentarz, na którym leży szesnastu chanów krymskich pochowanych między XVI a XVIII w. Większość sarkofagów jest bogato rzeźbiona, prawie na wszystkich znajdują się kamienne turbany. Po nich można poznać, kto został w nich złożony: kobieta czy mężczyzna. Kobiece turbany mają bowiem w środku zagłębienie, w którym zbiera się wo-da deszczowa. Przylatują do niej ptaki. To one modlą się do Allacha za dusze nieboszczek, bo samym kobietom robić tego nie wolno. Wstępu do głównej części pałacu bronią wspaniałe Poselskie Wrota. To tu znajduje się pałacowy meczet, sale reprezentacyjne chana, Sokola Baszta i harem, wzbudzający największe zainteresowanie wśród męskiej części zwiedzających. Dalej znajduje się Dziedziniec Fontann – ze Złotą Fontanną i Fontanną Łez (wykonana z jednego kawałka marmuru, jest dowodem miłości chana Gereja do żony Dilary Bikecz). Z Ałupki jedziemy autobusem do Sewastopola, dawnego portu wojennego, w którym znajdują się ruiny Chersonezu Taurydzkiego, starożytnego miasta, a dalej pociągiem do Inkermanu, spowitej pyłem miejscowości leżącej u ujścia rzeki Czernej do Zatoki Sewastopolskiej. Wysiadamy na przystanku „Inkerman I” i piaszczystą drogą idziemy do Monastyrskiej Skały, kompleksu klasztornego z VIII–IX w. W jego skład wchodziło osiem naziemnych i podziemnych cerkwi połączonych systemem tuneli i schodów. W wykutej w skale cerkwi św. Klemensa, jedynej udostępnionej tu do zwiedzania, kończy się nasza wyprawa. W Jałcie wsiadamy na statek pasażerski płynący do Odessy. Na górnym pokładzie wszystkie leżaki przy basenie zajmują emeryci z Europy Zachodniej. Kolacja i późniejszy dansing przypomina bal w domu starców – kobiety paradują w długich sukniach, panowie w garniturach lub smokingach. Do celu dopływamy rankiem. W oczy rzuca się wysunięty w morze port, a tuż za nim majestatyczne Schody Potiomkinowskie zapraszające do centrum miasta. No to w drogę Powierzchnia – 604 tys. km2. Stolicą jest Kijów. Niemal cały Półwysep Krymski (z wyjątkiem Sewastopola) należy do Autonomicznej Republiki Krymu. Ludność – ok. 49 mln, z czego 78 proc. to Ukraińcy, a 17 proc. Rosjanie. Religie: prawosławie 80 proc. (jego wyznawcy są podzieleni pomiędzy trzy cerkwie), katolicy 11 proc., reszta to grekokatolicy, protestanci, muzułmanie, żydzi. Języki: urzędowym jest ukraiński, ale wszyscy mówią po rosyjsku (zwłaszcza na wschodzie i południu kraju oraz na Krymie). Waluta – hrywna (UAH), 1 zł = 1,72 UAH, ale można płacić dolarami i euro (1 euro = 6,90 UAH, 1 USD = 5,30 UAH). Cały rok. Zimy są tam łagodne (temperatura nie spada poniżej zera), a lato długie – od połowy maja do połowy października. Nie ma obowiązku wizowego przy pobycie do 90 dni. Mimo że obowiązek meldunkowy (tzw. OWiR) został zniesiony w 2001 r., w pociągu są rozdawane „karty migracyjne” do wypełnienia, które oddaje się na granicy. Pociągiem międzynarodowym – do Symferopola kursują dwa składy: jeden z Warszawy do Kijowa i z Kijowa do Symferopola, (38 godz.); drugi z Berlina przez Poznań, Warszawę do Symferopola. Bilet w jedną stronę 320 zł. Codziennie jeździ pociąg Przemyśl – Odessa (podczepiane są do niego wagony z Warszawy, Krakowa i Gdyni). Cena biletu w jedną stronę ok. 200 zł. Gdy jedzie co najmniej sześć osób, można liczyć na 40 proc. zniżki. Samolotem – z Warszawy na Ukrainę lata LOT. Bilet kosztuje od 900 do 1 200 zł w dwie strony (warto polować na promocje). www.lot.com Samochodem – drogi nie należą do najlepszych ,są nieoświetlone i źle oznakowane. Własny samochód pozwala jednak łatwiej się przemieszczać. Z biurem podróży – np. wycieczka objazdowa (11 dni) od 1 000 do 2 000 zł z biurem podróży „Eco-Tourist” z Krakowa, ul. Radziwiłłowska 21/4, tel. 012 422 8863; wycieczka pobytowa z przelotem od 1 200 do 3 500 zł z biurem turystycznym „Bezkresy”, ul. Krakowskie Przedmieście 13/14, tel. 022 826 0590.; www.krym.bezkresy.pl Marszrutki, czyli marszrutnoje taksi – lokalny środek transportu, najczęściej minibusy, którym dojedziemy w każde miejsce na Krymie. Jedyny mankament podróży tym środkiem lokomocji to nieograniczona liczba pasażerów – ile się wepchnie, tyle jedzie. Dworzec morski w Odessie - statki do Stambułu w Turcji (ok. 100 USD w jedną stronę), Warny w Bułgarii i Batumi w Gruzji, a latem także do Hajfy w Izraelu. Raz w tygodniu do Jałty przez Sewastopol kursuje katamaran. Nie ma problemu ze znalezieniem prywatnej kwatery – są dużo tańsze od hoteli. W Odessie propozycje noclegów dostaniemy już na dworcu, w nadmorskich miejscowościach najlepiej pytać mieszkańców. Ceny od 10–15 UHA za noc, można negocjować. Koniecznie trzeba spróbować ukraińskich specjałów. Należą do nich czebureki – placki nadziewane mięsnym, warzywnym albo serowym farszem (1–2 UAH za sztukę), pierożki – z kapustą, ziemniakami, fasolą lub mięsem (1–2 UAH za porcję), szaszłyki – z baraniny, wołowiny, wieprzowiny i ryby (10–15 UAH za sztukę). Szaorma to danie podobne do kebabu (mięso lub warzywa zawinięte w chlebek pita za 5-6 UAH). Dla smakoszy warzyw ucztą będą grillowane pomidory, bakłażany, papryka i ziemniaki. Odessa: Ukrajins’ka Łasunka – restauracja stylizowana na ukraińską wioskę, ceny dań 18–30 UAH. Bachczysaraj: Karawan-saraj Sałaczik – restauracja z patio i ogrodem, przy drodze do Uspieńskiego Monastyru. Kuchnia tatarska: szaszłyki, zapiekane kociołki, pierożki. Jałta: Hispaniola – oryginalna restauracja na pokładzie żaglowca (występował w kilku filmach, m.in. Dzieciach Kapitana Granta i Podróżach Pana Kleksa). Smaczny obiad za ok. 80 UAH. Pytając o informacje turystyczne w biurach podróży, możemy się spotkać z koniecznością zapłaty. Na Krym najlepiej zabrać euro i dolary w niskich nominałach. Za noclegi najczęściej płaci się w obcej walucie. Nie ma problemu ze znalezieniem bankomatu. Bilety powrotne warto kupić tuż po dotarciu do celu podróży (Odessy lub Symferopola), bo latem mogą być z tym problemy. Czasem opłaca się nabyć je już we Lwowie. Bilety są imienne. W meczetach zdejmujemy buty. W Bachczysaraju można nabyć tradycyjne tatarskie nakrycia głowy – ceny od 15 do 30 UAH. Na Krymie kupimy też olejki eteryczne (najlepiej w Czufut-Kale), ceramikę, grzebienie, świeczniki i podstawki pod naczynia wykonane z wonnego drewna. Na każdym straganie kupimy matrioszki – od 20 do 200 UAH. Ambasada RP w Kijowie; ul. Jarosławiw Wał 12; tel. (0-038044) 2300700; www.polska.com.ua Konsulat RP w Odessie; ul. Uspienska 2/1; tel. (0-0380048) 7293936 www.ukraina.net.pl crimea.ovh.org www.crimea-portal.gov.ua Ukraina – przewodnik turystyczny National Geographic
W gorących rytmach na Copacabanie, nad Kołymą, w Kambodży, w cerkwi Uspieńskiej we Lwowie, a może w kopalni soli?
LAS VEGAS W STOLICY HAZARDU Czy można spędzić sylwestra w Nowym Jorku, Paryżu i Wenecji jednocześnie? Tak, jeśli wybierzecie się do Las Vegas. Tutaj nie ma rzeczy niemożliwych! W ciągu zaledwie jednej nocy możecie zobaczyć najnowszy broadwayowski musical, pójść na koncert megagwiazdy, obejrzeć francuski kabaret, a nawet wziąć szybki ślub w hotelowej kaplicy. Vegas ma tysiące prawdziwych i plastikowych atrakcji. Tego wieczoru najbardziej wyczekiwaną z nich jest pokaz sztucznych ogni, które o północy od siedmiu lat rozbłyskują feerią kolorów. Miasto z rozmachem przygotowuje swój podniebny show. Ten darmowy spektakl jest transmitowany na całe Stany. Chociaż stojąc razem z radosnym tłumem na The Strip, głównej ulicy nowej części miasta, mam wrażenie, że „całe Stany” znalazły się właśnie tutaj. Zaopatrzeni w karnawałowe gadżety, ze świecącymi na czerwono kieliszkami szampana, po zakończeniu pokazu odwiedzamy kolejne kasyna. Chyba nikt tej nocy nie idzie spać. Każdy po cichu liczy na noworoczny uśmiech losu. Tutaj można obstawić na konnych wyścigach, wycisnąć coś z jednorękiego bandyty, zablefować w pokera. Grają wszyscy i we wszystko. Bo tutaj wygrywa się i traci fortuny o każdej porze dnia i nocy. O trzeciej nad ranem wygrałam w ruletkę 200 dolarów. To się nazywa dobry początek roku! Marta Madigan www.visitlasvegas.com www.lasvegasdirect.com www.lasvegastickets.com RZYM SKOK DO TYBRU Ostatnia noc starego roku gromadzi na placach Wiecznego Miasta – Piazza del Popolo, Piazza Navona, Piazza San Silvestro oraz Piazza Augusto Imperatore – setki tysięcy ludzi. Natomiast w pierwszy dzień Nowego Roku ludzie zbierają się w innym miejscu – przy balustradzie Ponte Cavour. Z tego mostu, tradycyjnie od dziesięcioleci, punktualnie w południe odbywają się skoki do Tybru. Amatorów kąpieli w lodowatej toni nie ma wielu, zazwyczaj kilku. W 2007 r. skoki do Tybru zainicjował Kolumbijczyk Orlando Duque, kilkakrotny mistrz świata w nurkowaniu głębokim. W jego ślady poszedł 55-letni Włoch Maurizio Palmulli, ratownik z plaż w Ostii (antyczne miasto portowe, dziś popularna miejscowość letniskowa), który skacze do Tybru już od 20 lat. — Woda jest tu znacznie brudniejszą niż w morzu – stwierdził po ostatnim wyczynie. www.romaturismo.it NIE TYLKO WARSZAWA IMPREZA W LODÓWCE Bo jak inaczej nazwać „bary lodowe”, w których przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz, panuje ujemna temperatura? Pierwszy taki bar został otwarty w 1994 roku w hotelu Lodowym w szwedzkim Jukkasjärvi, 200 kilometrów na północ od koła polarnego. Każdego roku trzeba go było odbudowywać, stąd pojawił się pomysł, by stworzyć lokale, które działałyby przez cały rok. Dziś można się schłodzić również w Mediolanie, Londynie, Sztokholmie, Tokio, Kopenhadze, Szanghaju (bar został otwarty w czerwcu tego roku), jak również w Warszawie. Przy wejściu wszyscy dostają „kosmiczne” płaszczyki, których zadaniem jest nie tylko chronić gości przed zmarznięciem (w warszawskim lokalu jest -8°C, w Sztokholmie i Londynie trochę cieplej, „tylko” 5 stopni poniżej zera), ale także izolować lodowy wystrój przed… ciepłem ludzkich ciał. Lodowe kieliszki szybko się topią (przynajmniej zmywanie odpada), nie da się więc powoli sączyć drinka. Nikt też nie przesiaduje w barze zbyt długo – najbardziej wytrwali wychodzą po pół- godzinie. www.icebar.com.pl RIO DE JANEIRO NA PLAŻY COPACABANA Sylwestrowa noc na Copacabanie w Rio de Janeiro to drugie co do wielkości wydarzenie po słynnym Karnawale rozbrzmiewającym rytmem szkół samby. W tę gorącą (dosłownie!) noc na szaleńczej zabawie spotykają się ludzie różnych kultur i ras. Nie brak też sporej liczby transwestytów. Gdy wybija północ, z zakotwiczonych nieopodal łodzi odpalane są tysiące ogni sztucznych. Oprócz rozmaitych, noworocznych show organizowanych dla turystów w różnych punktach Copacabany uwagę przyciągają rytualne obchody ku czci bogini morza – Lemanji. Z tej okazji uczestnicy święta wypuszczają na morze różnej wielkości łodzie z jej wizerunkami i wrzucają w fale bukiety białych kwiatów dla bogini. Lemanja otrzymuje też sporo podarków, począwszy od kosmetyków, poprzez jedzenie, po butelki szampana. www.copacabana.info/new-years-eve.html KUBA W CIENIU FIDELA 1 stycznia 1959 roku oddziały brodatych rewolucjonistów zdobyły miasto Santiago de Cuba. Tego dnia każdego roku na Kubie odbywają się imprezy upamiętniające zwycięstwo rebeliantów Fidela Castro nad dyktaturą Fulgencio Batisty. W związku z tym noc sylwestrowa ma mniejsze znaczenie. Imprezy odbywają się w domach prywatnych, ale z mniejszą pompą. Parę dni po Bożym Narodzeniu, które spędziłem w Trinidadzie, zjechałem do Hawany. Dzień przed sylwestrem nie za bardzo wiem, gdzie się pobawić. Wraz z Beth i Fioną, przyjaciółkami z Angli postanawiamy rozpocząć świętowanie w domu, w którym mieszkamy – w casa particular – licencjonowanej przez rząd kwaterze dla obcokrajowców. Parę butelek rumu, podrabiana coca-cola, muzyka z plastikowego odtwarzacza CD i gościnna atmosfera w domu u Gladys, która pracuje w filharmonii w Hawanie, wprawia nasze towarzystwo w bardzo dobry nastrój. O zachodzie słońca ruszamy na miasto. Stolica Kuby w sylwestrową noc wygląda jak zwykle – parę otwartych klubów w starej części miasta – Habana Vieja. Na jednym z mijanych placyków zauważamy rozstawione krzesełka. Okazuje się, że zaplanowano tu bal dla turystów i elity – bilety po 100 euro na głowę. To nie opcja dla nas. Kupujemy więcej rumu „Havana Club” po 3 euro i ruszamy dalej w miasto. Po drodze spotkamy młodych gringos – trochę zdezorientowani pytają, gdzie jest fiesta noworoczna. Postanawiamy połączyć siły. Zagadnięta przez nas para Francuzów informuje, że wszyscy poszli na Malecón – słynną promenadę nadmorską. Po drodze przypadkowi ludzie zapraszają nas do domów. Są tańce, alkohol, cygara...Wreszcie docieramy na Malecón, gdzie tłumy turystów bawią się pod gołym niebem. W międzynarodowej gromadzie, przemieszanej z przyjaźnie nastawionymi do nas Kubańczykami, czekamy na Nowy Rok. Nie było hucznej zabawy, fajerwerków, śniegu i szampana – za to gorąca atmosfera, dużo improwizacji, rumu i niespodziewanych zdarzeń. Bartek Pogoda SKANDYNAWIA NA GRANICY Tornio i Haparanda to miasteczka położone na przeciwległych brzegach rzeki Torne nad Zatoką Botnicką. Pierwsze leży w Finlandii, drugie po szwedzkiej stronie. Dzieli je nie tylko granica. Kiedy w Tornio wybija północ, w Haparandzie jest dopiero jedenasta. Po wypiciu szampana i obejrzeniu sztucznych ogni w Tornio wystarczy tylko przejść mostem na szwedzką stronę, by przywitać Nowy Rok dwukrotnie w ciągu jednej nocy! KAMBODŻA U KHMERÓW W połowie 3-miesięcznej podróży po Azji Południowo-Wschodniej znaleźliśmy się na wybrzeżu Zatoki Tajskiej w Kambodży. Właśnie wróciliśmy na ląd, do nadmorskiego miasteczka Sihanoukville, z baśniowego pobytu na wyspie niemalże bezludnej, a na pewno nie turystycznej. Tam dowiedzieliśmy się z Polski o tsunami w sąsiedniej Tajlandii. Dlatego postanowiliśmy opuścić wyspę i spędzić sylwestra w innej nadmorskiej miejscowości – Kep. Po tym byłym kolonialnym kurorcie, zwanym kiedyś Kep sur la mer, spodziewaliśmy się piaszczystych plaż i pięknych willi. Zastajemy puste miasteczko w kompletnej ruinie, zamiast piasku – żwir, zamiast kolonialnych willi szkielety domów zamieszkane przez lokalnych squattersów. Słynny targ krabowy okazał się być rozwaloną budą, w której wśród śmieci i biegających świń z brudnych talerzy można kupić kraba za 3 dolary. Ponieważ infrastruktura turystyczna prawie nie istnieje, mieliśmy problemy ze znalezieniem guesthouse’u, hotelu... czegokolwiek, gdzie można by przenocować. Wszystko jest zajęte, co wydaje się nam dziwne, zważywszy na to, że żadnego turysty nie widać. W końcu znajdujemy taksówkarza, który nas zawozi na obrzeża Kep, do ośrodka z tekowymi bungalowami do wynajęcia. Miejsce okazuje się cudem. Piękny widok na zatokę tajską i wyspy wietnamskie z jednej strony, a na słynną górę Bokor z drugiej. Ośrodek prowadzony przez małżeństwo khmersko-francuskie miał też restaurację i właśnie w niej decydujemy się spędzić sylwestra. Po kąpieli zjadamy wyśmienitą kolację z dobrym winem. Nie był to najhuczniejszy z moich sylwestrów, ale na pewno niezapomniany. Lukrecja Nagabczyńska JAKUCJA NAD KOŁYMĄ W całej Rosji Wigilia Bożego Narodzenia przypada na 6 stycznia, a w maleńkich syberyjskich osadach nie obchodzi się jej wcale. Siłą rzeczy sylwester zastępuje tam Boże Narodzenie. Na kilka dni przed Nowym Rokiem do domów wracają myśliwi, którzy zimowe miesiące spędzają w tajdze, polując na zwierzęta futerkowe. W niektórych domach pierwsze toasty szampanem wznosi się znacznie wcześniej niż o północy. Jeśli np. syn mieszka gdzieś na Czukotce, to pierwszy łyk Szampanskoje Igristoje wypija się już o 23.00. Gdy rodzina jest rozproszona po całej Rosji, Nowy Rok wita się co godzinę. Niektórzy są w stanie wytrzymać do godziny 8.00 czasu lokalnego, kiedy w Moskwie wybija północ. Specyfiką syberyjskiego sylwestra jest to, że trwa on 2 tygodnie. Zmiana kalendarza z juliańskiego na gregoriański doprowadziła do dwutygodniowego przesunięcia Nowego Roku. W praktyce istnieje Nowy Rok i Stary Nowy Rok, które obchodzi się równie hucznie, wypełniając czas między nimi piciem alkoholu. Jarosław Derlicki LWÓW SZAMPAN I PIELMIENI Mieszkańcy Ukrainy lubią się bawić, a sylwestrowa noc to dla wielu z nich jedno z najważniejszych wydarzeń w roku. Wybieram się do Teatru Wielkiego. Wchodzę po schodach wyłożonych czerwonym dywanem. We foyer kelnerzy częstują gości schłodzonym szampanem, a kryształowe lustra odbijają płomienie świec rozstawionych w sali na solidnych kandelabrach. Światła gasną, szmery rozmów cichną, a do moich uszu docierają powoli pierwsze dźwięki Dziadka do orzechów Czajkowskiego. Gdy opuszczam teatr, na ulicach panuje iście sylwestrowa atmosfera. Na głównym placu ustawiona jest scena, na której koncert daje jakiś tutejsze bożyszcze, gdyż tłoczące się pod nią dziewczyny piszczą z zachwytu. W restauracjach, kawiarniach i dyskotekach bawią się tłumy. Decyduję się na pielmieni, sprzedawane na rogu placu przez potężnie zbudowanego dziadka. To Polak, który z dziada pradziada mieszka we Lwowie. Kiedyś był artystą malarzem, później musiał poszukać innego sposobu na życie. Tłok na ulicy robi się coraz większy. Po uroczystych rodzinnych kolacjach wszyscy idą na zabawę lub chociaż na plac, by zobaczyć fajerwerki, których pokaz ma się rozpocząć punkt dwunasta. Odliczanie: trzy, dwa, jeden... Niebo rozjaśniają różnokolorowe sztuczne ognie. Mamy Nowy Rok. Agnieszka Budo ETIOPIA W RYTM DIDŻA K oza jest przywiązana do wbitego w ziemię palika – dokładnie naprzeciwko okna mojego obskurnego hotelowego pokoju. Ale nie narzekam. Kiedy kilka miesięcy wcześniej po raz pierwszy przybyłem do Addis Abeby, przez parę nocy sypiałem w burdelu, bo było taniej niż w hotelu. Był tylko jeden problem – panie z sąsiednich pokojów pracowały nocami. Dlatego cieszyłem się z kozy, bo ona nocami sypiała. 31 grudnia planujemy wspólnego sylwestra. Jesteśmy jedynymi mieszkańcami hotelu i zdążyliśmy się już polubić. Niestety, z powodu obowiązującego tu kalendarza etiopskiego nie przypada w tym terminie. Postanawiamy więc z kozą, że zostaniemy w domu. Napijemy się. Coś sobie pośpiewamy. Zjemy banany i po kawałku pizzy przyniesionej z jedynej w stolicy pizzerii. I wtedy w naszą sielankę wkracza Jurun. Holenderski rasta z didżem (instrument australijskich aborygenów) na ramieniu. Parę godzin później siedzimy we trójkę, czekając na Nowy Rok. My, samce siedzimy na łóżku w moim pokoju. Koza jak to samiczka, siedzi na zewnątrz, kończąc swoją porcję pizzy i bananów. Jurun sięga po didża. Wyciągam z kieszeni drumle. Zaczynamy grać... O północy składamy sobie życzenia. Koza jest dziwnie milcząca. Następnego dnia właściciel hotelu zarżnął kozę na obiad... Edi Pyrek AUSTRALIA DO GÓRY NOGAMI Tu rzeczywiście wszystko jest upside down! Szczególnie sylwester i poprzedzające go święta Bożego Narodzenia. To najważniejszy okres urlopowy i wyjazdowy w Australii. Kierunki najczęściej koncentrują się blisko plaży – kąpiele, sporty wodne, czyli wakacje w szortach i T-shirtach. Na antypodach przecież pełnia lata. I bez przyległości rodzinnych – babć, wujków i stryjków. Jest to zwykle wypoczynek w gronie znajomych, względnie najbliższej rodziny i bardziej przypomina wczasy w lipcu nad Bałtykiem niż typowe sylwestrowe szaleństwa. Nie znaczy to, że brakuje szampańskich ofert. Część Polaków wybiera zabawy taneczne organizowane przez Domy Polonijne. Z kolei dla tęskniących za atmosferą PRL-u ciekawą opcją są dancingi, które już dawno zniknęły z restauracji w Polsce. Wydaje się jednak, że tu czas się zatrzymał. W ten sposób możemy sobie zafundować powrót do lat 70. ubiegłego stulecia za 300 zł od pary! Dla tych, którzy cenią sobie migotliwość wśród gwiazd, spełnieniem marzeń będzie sześciogodzinny godzinny rejs po zatoce Sydney. Przekąski, koktajle, DJ, czyli potańcówka na pokładzie i najważniejsze widoki za burtą – słynny gmach Opery, Most Zatokowy w oprawie tysięcy ogni sztucznych. To wszystko za jedyne 1 100 zł od osoby (w przedsprzedaży). I niekoniecznie w strojach wieczorowych – Australijczycy stronią od pompy i przesadnej elegancji, nawet w tak uroczysty wieczór. Osobiście proponuję jeszcze lepsze fajerwerki, które przy odrobinie szczęścia można mieć za nieporównywalnie mniejsze pieniądze. Wystarczy wziąć namiot, kilka konserw, butelkę znakomitego wina shiraz i, oczywiście, towarzyszkę podróży, bez której taki sylwester niepomiernie straciłby na uroku. Celem będzie Góra Kościuszki, czyli sylwester na dachu Australii (2 228 m n.p.m.), a zarazem jednym ze szczytów Korony Ziemi, z możliwością obserwacji o tej porze roku nieprawdopodobnych wyładowań atmosferycznych. Hotel o standardzie setek tysięcy gwiazd tworzących Drogę Mleczną wynagrodzi trudy wędrówki i ewentualne zmarznięcie. Marek Tomalik POLSKA W GLINIANEJ CHATCE Jeśli jesteś w dołku – przyjedź. Mamy tu górki! Brzmi zachęcająco, prawda? Tym miejscem z górkami, ale także łąkami i lasem, jest wieś Przełomka położo-na w otulinie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, w pobliżu jeziora Hańcza. Stoi tam kryta strzechą gliniana chatka państwa Mackiewiczów. Już sam jej wystrój powinien wprawić w dobry nastrój – gliniany piec z zapieckiem do wygrzewania się w zimne dni, gliniane półki i gliniana podłoga. Wszystkie sprzęty pozbawione ostrych krawędzi, wymodelowane niczym w bajkowej chatce z piernika. Domek, choć prosty (został zbudowany ze słomy, gliny i drewna), jest ciepły zimą i w pełni „cywilizowany” – podłączony do prądu, bieżącej wody i kanalizacji. Jego niewielką powierzchnię (35 m kw. na dole i 20-metrowy stryszek, który odgrywa rolę sypialni) zrekompensuje otwarta przestrzeń dookoła. W takim otoczeniu sylwester będzie wyjątkowy. Barbara Żukowska http//: galwiej.fm.interia.pl PERU Z MUZYKĄ I TAŃCEM Wszystkie święta w Peru mają niepowtarzalny charakter i wprawiają turystów w prawdziwy zachwyt. Zwyczaje chrześcijańskie mieszają się bowiem z obrzędami sięgającymi czasów inkaskich, a nawet dalszych, gdy oddawano tu cześć Pacha Mama, czyli Matce Ziemi. Peruwiańczycy kochają się bawić i trzeba przyznać, że potrafią to robić, jak mało kto. Sylwestrową noc, podobnie jak cały karnawał, obchodzą hałaśliwie i z wielkim rozmachem. Już od wczesnych godzin popołudniowych na ulicach odbywają się pochody przebranych w ludowe stroje, muzykantów i tancerzy. Spotkać można również zamaskowane maszkary wyskakujące zza rogu na niczego niespodziewającego się turystę. Do tej najdłuższej nocy w roku szykują się wszyscy. Restauracje oferują drogie bankiety i bale, na które bez problemu można się dostać po godzinie dwunastej w nocy, gdyż wówczas wszystko wymyka się już spod kontroli. Sprzedawcy rozstawiają na placach i ulicach swoje stragany. Dzieci biegają z kolorowymi balonami przyczepionymi do długaśnych sznurków. Główny plac Plaza de Armas wygląda najpiękniej nocą, gdy tonie w żółtej poświacie latarni i kolorowych reflektorów oświetlających najważniejsze zabytki. W noc sylwestrową jego piękno spotęgowane jest gwarem, muzyką, śmiechami, kolorowymi strojami i fajerwerkami. To robione domowymi sposobami sztuczne ognie, które zatykane są na długich patykach w ziemi lub niesione na ramionach przez młodych ludzi. Ich konstrukcje zbudowane są na metalowych ramach. O północy następuje ich podpalenie. Różnokolorowe iskry sypią się na prawo i lewo, a konstrukcje nagle ożywiają, przedstawiając gwiazdy, drzewa, wykrzywione twarze, syczące smoki, połyskujące węże. Cały plac iskrzy się i mieni różnymi kolorami. Dym unosi się w powietrzu i drażni oczy. Gdy fajerwerki zgasną, pozostanie jedynie szara mgła i spalone kolorowe pyłki, opadające powoli na brukowane ulice... Agnieszka Budo POLSKA POD ZIEMIĄ Korki od szampana od kilku lat strzelają w kopalni soli w Wieliczce (w Komorze Warszawa – 122,5 metra pod ziemią) i Bochni (dwa razy głębsza komora Ważyn). Nie każdemu jednak odpowiada bal z muzyką na żywo dla niemal 300 osób (tylu gości bawiło się podczas zeszłorocznego sylwestra w wielickiej kopalni) – nawet jeśli odbywa się w tak nietypowym miejscu. Ostatniego dnia roku speleolodzy i inni miłośnicy podziemi przypuszczają szturm na jaskinie. W Polsce powodzeniem cieszy się Jura Krakowsko-Częstochowska, która jest prawdziwym jaskiniowym zagłębiem. BŻ NAJWCZEŚNIEJ I NAJPÓŹNIEJ Na położonej na Pacyfiku Wyspie Bożego Narodzenia Nowy rok jest witany najwcześniej na całej kuli ziemskiej. północ wybija tam wtedy, gdy w Polsce jest ledwie jedenasta rano. W 1995 roku część Międzynarodowej linii Zmiany daty została przesunięta o niemal 1 000 kilometrów na wschód, dzięki czemu wszystkie wyspy Kiribati znalazły się po zachodniej, „azjatyckiej” stronie linii, a więc w najwcześniejszej strefie czasowej” na Ziemi. co ciekawe – na wyspie jest dokładnie ta sama godzina, co na sąsiednich hawajach, tyle że… dzień później. Jeśli zatem komuś szkoda starego roku, niech się lepiej wybierze pożegnać go w honolulu, chociażby na słynnej Waikiki Beach.
Środek dnia, mocne słońce oświetla kolorowe kamienice przy rynku we Lwowie. Jedną z nich szpeci nieciekawa konstrukcja ustawiona na czas remontu. Ale tylko pozornie rusztowanie to przeszkadza w zrobieniu interesującego zdjęcia.
Fotografia z poprawnie odwzorowanym budynkiem czy pomnikiem, choćby najpiękniejszym, nie powali nikogo na kolana. Przy fotografowaniu architektury, tak samo jak w przypadku ludzi, ważne jest znalezienie oryginalnego kąta widzenia i ciekawej perspektywy. Wystarczy wejść do sklepu i z wnętrza spojrzeć na ulicę albo stanąć w bramie czy nawet pod rusztowaniem, by zobaczyć coś intrygującego. Miejsca dobrze oświetlone porannym lub popołudniowym słońcem, a także te z głębokim cieniem, pozwolą zrobić wieloplanowe zdjęcie – i takich właśnie powinniśmy szukać. Efekt trójwymiarowości można wzmocnić, wypełniając pierwszy plan elementami pozaarchitektonicznymi, np. idącymi ludźmi, drzewem, kwiatami lub, jak na powyższym zdjęciu, nawet mało atrakcyjnymi elementami konstrukcyjnymi. Jeżeli drugi plan jest oświetlony mocnym słońcem, a pierwszy znajduje się w cieniu, ekspozycja na to mocne światło da ciekawy efekt – pierwszy plan (tu sylwetki ludzi i rusztowanie), pozbawiony szczegółów, stanie się graficzny, nadając wyrazistość i dynamikę całemu zdjęciu. Oczywiście, trzeba uchwycić ludzi w odpowiednim momencie – w ruchu, kiedy idą, a ich ręce nie przylegają do tułowia, inaczej równie dobrze moglibyśmy fotografować słupy telegraficzne. Ponadto warto delikatnie (o pół przysłony) niedoświetlić drugi plan. Dzięki temu powstanie zdjęcie przyjazne dla oka, nasycone kolorami – odbiorca wybaczy, że zostało zrobione przy mało atrakcyjnym świetle w samym środku dnia. Unikajmy fotografowania architektury z bliska szerokokątnymi obiektywami, bo „deformują rzeczywistość” – linie pionowe w budynkach wykrzywiają się wtedy niczym w beczce, co najlepiej widać na brzegach kadru. Pamiętajmy też o świadomym stosowaniu głębi ostrości. Za jej pomocą skoncentrujemy uwagę odbiorcy na konkretnym elemencie zdjęcia.