Luwr okradziony w biały dzień. Rabunków było dużo więcej – łupem złodziei padła nawet „Mona Lisa"
Luwr okradano już wiele razy, od samego początku jego istnienia. Złodzieje już od ponad stu lat wynoszą z najsłynniejszego muzeum świata bezcenne dzieła sztuki – często w biały dzień. Oto najważniejsze z nich.
Cztery minuty wystarczyły zuchwałym złodziejom, by dokonać jednego z najbardziej śmiałych przestępstw w historii sztuki. Rankiem 19 października 2025 roku ukradli bezcenne klejnoty z Luwru w Paryżu. Do napadu doszło w biały dzień, gdy słynne muzeum było otwarte dla publiczności. Celem złodziei była biżuteria, m.in. szmaragdowy naszyjnik i kolczyki, które Napoleon Bonaparte podarował swojej drugiej żonie, Marii Ludwice. Trwają gorące dyskusje, jak złodziejom udało się wymknąć ochronie jednego z najważniejszych muzeów świata. Ale to wcale nie pierwszy raz, gdy okradziono Luwr. Rewolucyjne początki Luwru i jego zbiorów Paryskie muzeum ma długą historię szokujących włamań i niewyjaśnionych kradzieży, mimo że zostało stworzone właśnie po to, by chronić narodowe dziedzictwo kulturowe po krwawej rewolucji. Choć historia budynku Luwru sięga XIII wieku, muzeum powstawało podczas Rewolucji Francuskiej, w czasie gorączki na punkcie egalitaryzmu. W 1792 roku buntownicy najechali królewskie rezydencje Ludwika XVI i Marii Antoniny i ogłosili powstanie republiki. Nagle cała królewska kolekcja sztuki stała się własnością nowego państwa i była zagrożona przez szabrowników pragnących zagarnąć lub zniszczyć wszelkie ślady francuskiej monarchii. Muzeum w Luwrze miało zabezpieczyć majątek państwowy w rewolucyjnym chaosie, a przy tym prezentować najcenniejsze skarby nowej, demokratycznej Francji. Jednak jego bogate zbiory od początku stanowiły pokusę dla złodziei dzieł sztuki. Z biegiem lat muzeum dorobiło się długiej listy problemów z bezpieczeństwem oraz kradzieży. Oto historia niektórych z najbardziej zuchwałych przestępstw w ostatnim stuleciu. Niemal wszystkie miały miejsce w biały dzień. Kradzież „Mony Lisy” w 1911 roku Szokująca kradzież „Mony Lisy” (wówczas mało znanego dzieła Leonarda da Vinci) wydarzyła się rankiem 11 sierpnia 1911 r. Był to dzień powszedni, a Vincenzo Peruggia, włoski imigrant, który przez krótki czas pracował w muzeum przy oprawianiu obrazów i wykonywaniu gablot, założył swój dawny roboczy uniform i wszedł do Luwru nie zatrzymywany przez nikogo. Dzieło wisiało wówczas w Salon Carré. Zdejmowanie obrazów do konserwacji lub fotografowania było czymś częstym i normalnym. Nikt nie zauważył zniknięcia „Mony Lisy” aż przez 24 godziny po tym, jak Peruggia opuścił muzeum z obrazem pod fartuchem! Przestępstwo wyszło na jaw dopiero wtedy, gdy zamożny mecenas pojawił się w Salon Carré, by malować widok galerii. Po „Monie Lisie” pozostały tylko haki, które mocowały jej specjalną gablotę, wykonaną przez samego złodzieja. Rozpoczęła się obława na ogromną skalę. Jak napisał historyk Aaron Freundschuh w artykule z 2006 r. w czasopiśmie „Urban History”, była to operacja „fantastycznie bezowocna”. Podejrzany: Pablo Picasso Jednym z dziwniejszych zwrotów śledztwa było krótkie przesłuchanie młodego Pabla Picassa. Choć Picasso nie ukradł obrazu Leonarda, wyszło na jaw, że miał związek z wcześniejszą kradzieżą z Luwru: kupił parę starożytnych iberyjskich głów posągów, skradzionych z muzeum kilka lat wcześniej. W obawie przed oskarżeniem o kradzież „Mony Lisy”, oddał je policji. Obraz odzyskano dopiero w 1913 r., gdy Peruggia próbował sprzedać go innemu muzeum. Okazało się, że przez cały czas ukrywał „Monę Lisę” w swoim paryskim mieszkaniu. Podczas procesu twierdził, że ukradł dzieło z pobudek patriotycznych wobec ojczyzny (Włoch). W rzeczywistości obraz powstał we Francji i został zakupiony przez króla Francji Franciszka I, w 1518 r. Zuchwały czyn Peruggi szybko uczynił „Monę Lisę” dziełem znanym w każdym domu. Naziści próbują złupić Luwr Niemiecka okupacja Francji w 1940 r. była czasem kolejnych poważnych strat: część zbiorów Luwru została zagrabiona. Dyrektor muzeum miał jednak plan. Zanim Paryż upadł, Jacques Jaujard uratował znaczną część kolekcji, wywożąc na wieś ponad 1800 drewnianych skrzyń z dziełami sztuki. Większość zbiorów przetrwała wojnę w bezpiecznych kryjówkach, a gdy naziści wkroczyli do Paryża w 1940 r., zastali muzeum w dużej mierze puste. Wysoko postawieni naziści położyli jednak rękę na kilku arcydziełach, takich jak „Niepokalane Poczęcie z Los Venerables” Bartolomé Estebana Murilla. Obraz ten podarowano w 1941 r. faszystowskiej Hiszpanii, w ramach wymiany. Naziści zrabowali też wiele dzieł francuskim obywatelom, wystawiając je w opustoszałym Luwrze. Seria kradzieży w biały dzień Problemy z bezpieczeństwem były zmorą Luwru także po II wojnie światowej. W 1966 r. skradziono antyczną biżuterię w trakcie transportu z powrotem do Francji, po wypożyczeniu jej do muzeum w Wirginii. Klejnoty odzyskano: znaleziono je w papierowej torbie na zakupy w Nowym Jorku. W styczniu 1976 r. włamywacze ukradli z muzeum flamandzki obraz, a w grudniu tego samego roku zamaskowani złodzieje zrabowali wysadzany klejnotami miecz, należący niegdyś do króla Karola X. Do Luwru weszli po rusztowaniach. Miecza nie odzyskano do dziś. Kolejna fala kradzieży nastąpiła nieco ponad dekadę później. W 1990 r. złodzieje zrabowali niewielki obraz Renoira, wycięty z ram w biały dzień, oraz 12 sztuk starożytnej biżuterii rzymskiej i kilka innych obrazów. Pięć lat później w ciągu jednego tygodnia zniknęły dwa obiekty. A w 1998 r. obraz Camille’a Corota został wycięty z ram i przepadł. Do dziś go nie odnaleziono. Od tego czasu muzeum próbowało wzmocnić zabezpieczenia. Czy skradzione skarby wrócą? Czy bezcenne klejnoty zostaną kiedykolwiek odzyskane? Według agencji Associated Press odnaleziono jeden przedmiot: uszkodzoną tiarę ze szmaragdów i diamentów, podarowaną niegdyś przez Napoleona III jego żonie, Eugenii. Złodzieje najprawdopodobniej zgubili ją podczas ucieczki. Los pozostałych dzieł pozostaje niepewny. Nawet jeśli nie wrócą od razu, historia pokazuje, że jest nadzieja: w 2021 r. odzyskano z prywatnej kolekcji w zachodniej Francji włoską renesansowa zbroję, skradzioną w 1983 r. Zmagania Luwru ze złodziejami oraz spór o to, jak najlepiej chronić narodowe skarby Francji, wydają się nie mieć końca. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Florentyn Trawiński. Bohaterski Polak, który miał ocalić Luwr
Podczas Komuny Paryskiej zdesperowani rewolucjoniści chcieli postawić wielkie muzeum w płomieniach. Bezcenne skarby ocalił Polak: Florentyn Trawiński. Ile prawdy jest w tej rozpowszechnionej opowieści?
W tym artykule: Legenda „zbawcy Luwru” Bohaterski Florentyn Trawiński Wytężona praca, nie bohaterstwo Kiedy Francja rządzona przez cesarza Napoleona III w kompromitujący sposób przegrywała wojnę z Prusami, w Paryżu zawrzało. Najpierw zlikwidowano cesarstwo i powołano republikę z Rządem Obrony Narodowej na czele. Niewiele to pomogło: wojska pruskie oblegały stolicę, a władze pogrążyły się w kapitulanckich nastrojach. Wówczas na ulicach doszło do rewolty. Różnorodne lewicowe grupy przejęły ośrodki władzy w mieście i proklamowały Komunę, rządy ludu. W gronie bojowników było wielu cudzoziemców, w tym blisko sześciuset Polaków (najwięcej, obok Belgów i Włochów). Znaleźli się wśród nich, pełniąc ważne funkcje dowódcze, m.in. nasi bohaterowie z powstania styczniowego: Jarosław Dąbrowski i Walery Wróblewski. Legenda „zbawcy Luwru” Komunardzi zamierzali przeprowadzić radykalne socjalistyczne reformy i poprowadzić lud do skutecznego oporu przeciw Prusakom. Na drodze stanęli im jednak sympatycy starej władzy, nazywani Wersalczykami. Doszło do krwawych walk, w mieście panował chaos. Z głodu mieszkańcy jedli psy, koty, myszy i szczury. 100 lat temu Jan Parandowski napisał słynną „Mitologię”. Grecję pokochał dzięki podróżom Kiedy w 1924 roku 29-letni Jan Parandowski publikował swoją „Mitologię”, nawet nie podejrzewał, że oddaje w ręce czytelników książkę, która stanie się lekturą szkolną dla pokoleń... Komunardzi dewastowali kościoły, klasztory i relikty starej władzy. Gdy szala przechylała się na stronę Wersalczyków, grupa rewolucjonistów postanowiła podpalić pałace i urzędy, by zrobić z nich mur nie do przejścia dla wroga. Wśród wytypowanych placówek znalazł się także Luwr. Komunardzi porozstawiali po muzealnych salach beczki wypełnione naftą. Wiadomo, że „Mona Lisa” już wcześniej została ewakuowana. Czy jednak wszystkie skarby zabrano z Luwru? Wątpliwe. Wyglądało na to, że dla zdesperowanych rewolucjonistów arcydzieła nic nie znaczą. Gotowi byli puścić je z dymem, bo kojarzyły im się tylko z dawną władzą, wyzyskującą lud. W ostatniej chwili przeszkodził fanatykom Polak Florian (Florentyn) Trawiński. Ten syn powstańca styczniowego wychował się na emigracji we Francji. Też był komunardem, jednak przed wybuchem walk pracował w ministerstwie oświaty w departamencie sztuk pięknych. Miał więc większe pojęcie o znaczeniu zbiorów Luwru niż prości rewolucjoniści. Z grupą współpracowników Polak pozamieniał beczki z naftą na beczki z wodą. Dzięki temu Luwr ocalał, chociaż inne pałace stanęły w ogniu. Bohaterski Florentyn Trawiński Mimo desperackich zabiegów rewolucjonistów Komuna upadła. Wersalczycy zastosowali bezwzględne represje. Rozstrzelali dziesiątki tysięcy komunardów. Przetrwały do dziś makabryczne zdjęcia trupów komunardów, upakowanych w ciasnych, cienkich trumnach. Tylko podczas tzw. krwawego tygodnia, między 21 a 28 maja 1871 roku, Wersalczycy zabili 30 tysięcy osób. W tym wielu Polaków, których wręcz z miejsca brano za rewolucjonistów. Wystarczyło przyznać, że się jest Polakiem, by zginąć. Florentyn Trawiński jednak przeżył. Wersalczycy docenili bowiem jego rolę w ocaleniu Luwru. Co więcej, mianowali go jednym z kierowników muzeum. Historia Polaka byłaby niezwykle krzepiąca, gdyby tylko była prawdziwa. O Trawińskim można przeczytać w wielu książkach i na rozmaitych stronach internetowych. Doczekał się nawet ufundowanej przez Ministerstwo Obrony Narodowej tablicy pamiątkowej na paryskim Domu Polskiego Kombatanta. Jednak dopiero kilka lat temu historyczka sztuki i dokumentalistka Mirosława Sikorska postanowiła sprawdzić, ile prawdy jest w tej opowieści o Polaku, który uratował Luwr. Wytężona praca, nie bohaterstwo – Muszę wiele osób rozczarować. W archiwach nie znalazłam ani jednego dokumentu potwierdzającego taki wielki czyn polskiego emigranta we Francji. Choć zaczynając pracę nad tym tematem, nie miałam zamiaru obalać tego mitu – stwierdziła Sikorska w wywiadzie dla „Tygodnika Powszechnego”. Z opublikowanej przez Sikorską książki wynika, że nazwiska Trawińskiego nie ma na listach komunardów. Miał wtedy zaledwie 21 lat, nie piastował żadnej ważnej funkcji, a po upadku Komuny zaczął pracę w policji jako tłumacz. Dopiero potem związał się z muzealnictwem, po latach zaproponowano mu posadę jednego z dyrektorów Luwru, a w 1892 roku został sekretarzem generalnym muzeów francuskich. Nie zapomniał przy tym o Polsce, m.in. promował artystów znad Wisły, tłumaczył dzieła polskich pisarzy. Napisał też przewodnik po Luwrze, przełożony na wiele języków. Zmarł w 1906 roku, w wieku 56 lat. Co więc z legendą o zbawcy Luwru? – Mirosława Sikorska udowodniła niezbicie, że cała ta historia jest mistyfikacją, a rzeczywiste zasługi Florentyna Trawińskiego dla francuskich muzeów – późniejszej daty – nie nosząc znamion bohaterstwa, są rezultatem jego wieloletniej, uczciwej, wytężonej pracy – ocenił to w recenzji jej książki historyk sztuki dr hab. Bogusław Krasnowolski. ŹRÓDŁA: Urszula Kozierowska, Stanisław Kocik, „Polska- Francja: więzi odległe i bliskie”, Wydawnictwo Interpress, 1978, Mirosława Sikorska, „Florentyn Trawiński – Zbawca Luwru. Fakty i mit”, Zakład Narodowy Rawiteum, 2018, Mirosława Sikorska, Szymon Łucyk, „Nasz człowiek w Luwrze”, w: „Tygodnik Powszechny”, 11 października 2021 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Luwr ma już 230 lat. To najchętniej odwiedzane muzeum świata
230 lat temu, 10 sierpnia 1793 r., otwarto Muzeum Luwr w Paryżu. To najchętniej odwiedzane muzeum świata ugościło w 2022 roku 7,8 mln osób.
W tym artykule: 5 największych arcydzieł Luwru Kontrowersyjna piramida nowym symbolem Luwru Odwiedź Luwr – informacje praktyczne Słynne muzeum znajduje się w Pałacu Luwr w stolicy Francji, Paryżu. W tym miejscu już od okresu średniowiecza znajdował się warowny zamek. Z czasem, w wyniku licznych modyfikacji i modernizacji, wzniesiono tu reprezentacyjny pałac królewski. Dopiero w 1672 roku król Ludwik XIV przeprowadził się do Wersalu. W Luwrze zostawił bogatą kolekcję dzieł sztuki antycznej. W wyniku rewolucji francuskiej kolekcję zabytków po raz pierwszy udostępniono publiczności 10 sierpnia 1793 roku. Luwr posiada jedną z największych kolekcji muzealnych świata, na którą składa się kilkaset tysięcy dzieł rąk ludzkich. Są to zbiory, które swoim zasięgiem obejmują pradziejowe zabytki po XIX–wieczne dzieła sztuki. 5 największych arcydzieł Luwru Mona Lisa Leonarda da Vinci. To to jeden z najczęściej odwiedzanych i fotografowanych obrazów na świecie. Mona Lisa powstała w XVI. Szybko stała się ikoną kultury i przedmiotem spekulacji. Szczególnie intrygujący jest tajemniczy uśmiech kobiety na obrazie, który jest symbolem tajemnicy lub boskości. Wenus z Milo, czyli marmurowa rzeźba z okresu hellenistycznego z ok. 130–100 r. p.n.e. To starożytna rzeźba przedstawiająca boginię miłości i piękna. Uważana jest za jedno z najwspanialszych dzieł sztuki starożytnej Grecji. Kodeks Hammurabiego. Babiloński zbiór praw z XVIII w. p.n.e. spisany pismem klinowym, który powstał za panowania króla Hammurabiego. To jeden z pierwszych tak kompleksowych i rozbudowanych zbiorów praw powstałych w dziejach ludzkości. Koronacja cesarza Napoleona I pędzla Jacquesa-Louisa Davida. Obraz zamówił sam Napoleon. Przedstawia ceremonię koronacji, która odbyła się 2 grudnia 1804 roku w Katedrze Notre-Dame. Czasami uważany jest za dokument historyczny ze względu na wierność odwzorowanych faktów. Tratwa Meduzy autorstwa Théodore'a Géricault. Obraz powstał w 1819 roku. Ukazuje rozbitków na tratwie, którzy opuścili tonącą francuską fregatę Méduse u wybrzeży Afryki. Ukazuje zatem prawdziwe, dramatyczne wydarzenie. Kontrowersyjna piramida nowym symbolem Luwru Szklana piramida, będąca jednocześnie monumentalnym wejście do muzeum, jest dziełem chińsko-amerykańskiego architekta Ieoh Ming Pei. Oddano ją do użytku w marcu 1989 roku. Konstrukcja ta skrywa pod spodem magazyny muzealne, kasę biletową, salę wykładową, kawiarnie i księgarnię. Stąd można dostać się bezpośrednio do stacji metra. Projekt piramidy spotkał się z wieloma krytycznymi głosami. Wskazywano między innymi na to, że jest zbyt duża w stosunku do otaczających budowli. – Moje podejście było raczej podejściem projektanta krajobrazu niż architekta. Głównym źródłem inspiracji był Le Nôtre (francuski architekt żyjący w latach 1613–1700 – przyp. NGP). Sam projekt modułów składających się na piramidę jest francuski. Opiera się na prostych kształtach: kwadracie i trójkącie, które powtarzają się na całym dziedzińcu (muzeum – przyp. NGP). Odzwierciedlają je także kształty basenów otaczających piramidę, a nawet nawierzchnia dziedzińca – wyjaśnił swój pomysł Ieoh Ming Pei. Dziś piramida stała się nieodzownym symbolem Luwru. Katakumby w Paryżu. Drugie miasto ukryte pod ziemią Katakumby to mało znany świat skrywający szczątki milionów paryżan. To miejsce ma liczną grupę wielbicieli. Schodzą do mrocznych tuneli do pracy, na imprezy, w celu eksploracji lub doznan... Odwiedź Luwr – informacje praktyczne Luwr otwarty jest codziennie z wyjątkiem wtorków. Ostatnie wejście jest możliwe godzinę przed zamknięciem. Muzeum czynne jest w poniedziałki, środy, czwartki, soboty i niedziele od 9:00 do 18:00; w piątki od 9:00 do 21:45. Muzeum zaleca kupowanie biletów online. Kosztuje on 17 euro. Bilet w kasie muzeum kosztuje 15 euro. Ze względu na olbrzymie zainteresowanie muzeum ustalono dzienny limit wejść na 30 tys. osób. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Katakumby w Paryżu. Drugie miasto ukryte pod ziemią
Katakumby to mało znany świat skrywający szczątki milionów paryżan. To miejsce ma liczną grupę wielbicieli. Schodzą do mrocznych tuneli do pracy, na imprezy, w celu eksploracji lub doznania anarchicznej wolności. Katakumby w Paryżu odkrywają teraz zupełnie inną rolę.
W tym artykule: Katakumby w przeszłości odgrywały ważną rolę Katakumby pełne tajemnic Pod ulicami Paryża Katastrofa, która pochłonęła masę ludzi Katafile, czyli zapaleńcy podziemnych miast Skarbiec wypełniony tonami złota Skarbiec, do którego nie da się włamać – ciekawostki o katakumbach Katakumby w Paryżu – bilety Taksówka przemyka ulicami miasta w niedzielny poranek. Szerokie aleje są ciche, sklepy zamknięte. Z piekarni dochodzi zapach świeżego chleba. Gdy stoimy na światłach, moją uwagę przyciąga ruch w nieoczekiwanym miejscu. Z otworu w chodniku prowadzącego do studzienki kanalizacyjnej wyłania się mężczyzna w niebieskim kombinezonie. Na głowie wśród burzy dredów daje się zauważyć latarkę czołówkę. Tuż za nim idzie młoda kobieta z latarką w dłoni. Oboje wysmarowani błotem, wyglądają jak umalowani w barwy wojenne. Mężczyzna przykrywa otwór ciężkim włazem i bierze kobietę za rękę. Odbiegają ulicą z uśmiechami na twarzach. Katakumby w Paryżu są niesamowite. Długie i pokręcone wnętrzności miasta, czyli tysiące kilometrów tuneli składających się na jedną z najstarszych i najgęstszych sieci metra i kanalizacji na świecie, to dopiero początek. W podziemiach Paryża znajdziemy też kanały i zbiorniki wodne, krypty i skarbce bankowe, winnice przekształcone w nocne kluby. Najbardziej zaskakujące są jednak carrieres – stare kamieniołomy, w których wydobywano wapień. Tworzą zagmatwaną sieć pieczar rozciągającą się pod znaczną, przede wszystkim południową częścią metropolii. Katakumby w przeszłości odgrywały ważną rolę Aż do XIX w. pozyskiwano w nich surowiec budowlany. Później uprawiano tam grzyby. Podczas II wojny światowej w jednych tunelach ukrywał się francuski ruch oporu, podczas gdy inne Niemcy zamieniali w bunkry. Dziś można tam spotkać ludzi działających na granicy prawa. Nie mają przywódcy, nie organizują się w struktury. Łączy ich to, że potrafią całe dnie i noce spędzać w podziemiach. Są nazywani katafilami, bo uwielbiają katakumby. Od 1955 r. wstęp do kamieniołomów jest zabroniony, dlatego większość katafilów to młodzi ludzie szukający ucieczki od świata na powierzchni rządzonego ograniczającymi wolność zasadami. W latach 70. i 80. XX w. buntownicza natura Paryża otrzymała zastrzyk świeżej krwi od kultury punk. Wtedy było jeszcze łatwo trafić do podziemi, bo istniało więcej otwartych wejść. Niektórzy docierali tam przez zapomniane drzwi w szkolnych piwnicach – wystarczyło kawałek się przeczołgać, by znaleźć się w tunelach wypełnionych kośćmi. W miejscach ukrytych przed wzrokiem nieupoważnionych odbywały się imprezy, przedstawienia, tworzono sztukę, zażywano narkotyki. W podziemiach panowała wolność, wręcz anarchia. Początkowo świat na powierzchni wydawał się niczego nie zauważać. Jednak pod koniec lat 80. władze i właściciele posesji pozamykali większość wejść, a tunele zaczęła patrolować specjalna jednostka policji. Mimo to nie udało się wyeliminować katafilów. Najlepszym przykładem jest młoda para wychodząca z kanału, którą widziałem rano. Niewykluczone, że wybrali się tam na randkę. Większość mieszkańców miasta ledwie zdaje sobie sprawę z istnie- nia podziemnych tuneli, mimo że jadąc metrem, przemykają nad szczątkami swoich przodków. W Turcji odkryto największe podziemne miasto na świecie. Kto ukrywał się w Matiate? Podziemne miasto w południowo-wschodniej Turcji wyróżnia się nie tylko swoimi rozmiarami. Fascynujące jest to, że powstało pod innym miastem. Katakumby pełne tajemnic Philippe Charlier odkłada reklamówkę na zniszczone krzesło i zaciera ręce z radości. Jest zimno i ciemno jak w grobie (zresztą właśnie w grobie się znajdujemy). Krople wody połyskują na stropie, w powietrzu wisi zapach pleśni. Otaczają nas ludzkie szczątki poukładane w stosy jak drewno na opał. Charlier sięga do torby wypełnionej kośćmi, które zamierza „pożyczyć” (za zgodą władz – do analizy) i wyciąga czaszkę w kolorze pergaminu. – Wolę szlachetną patynę niż nienaturalną biel sterylności – mówi. Poniżej oczodołów kość jest podziurawiona i zapadnięta, a otwór w kości nosowej powiększony. Czaszka wygląda jak wykrzywiona w grymasie. – To oznaka zaawansowanego stadium trądu – wyjaśnia Charlier, archeolog i lekarz medycyny sądowej na Sorbonie. Podaje mi kość, bym chwilę ją potrzymał, a ja myślę tylko o tym, jak i czym odkazić ręce. W normalny dzień katakumby rozbrzmiewają echem rozmów i nerwowego śmiechu turystów, którzy czekali godzinę w kolejce, by wejść do podziemi. Jednak dziś kasy są zamknięte, więc Charlier może przeglądać kości w spokoju. Znajdują się tu szczątki 6 mln Paryżan. W XVIII i XIX w. ekshumowano szkielety z przepełnionych cmentarzy, zasypując nimi stare tunele kamieniołomów. Jedne z najświeższych pochodzą z okresu rewolucji, najstarsze z czasów Merowingów, czyli sprzed ponad 1200 lat. Wszystkie są anonimowe, niekompletne, zapomniane. Charlier potrafi odczytać z kości przebyte choroby i wypadki. Poznaje skład diety i praktyki chirurgiczne, którym poddawano ich właścicieli. – Ach! – wykrzykuje, wpatrując się w zniekształcony fragment kręgosłupa. – Gorączka maltańska! Gorączka maltańska (bruceloza) dotyka ludzi, którzy mają kontakt z chorymi zwierzętami lub ich wydzielinami, np. z mlekiem. – Ten człowiek pewnie wytwarzał ser – stwierdza Charlier. Spoglądam w głąb korytarza. Czuję się jak w bibliotece – ściany są wyłożone tysiącami podobnych historii. Pod ulicami Paryża Przygotowali dla ciebie ciasną przeprawę – mówi inspektor, przytrzymując drzwi furgonetki. – Nie będzie przyjemnie! – rzuca z uśmiechem. Tłuczemy się cichą aleją w ciepły wiosenny poranek. Ludzie idą do pracy pod baldachimem z gałęzi kasztanów. Dojeżdżamy do Arcueil, południowych przedmieść Paryża. Na poboczu ruchliwej ulicy inspektorzy zakładają kombinezony, gumowe buty i kaski. Dołączamy do nich przy włazie do studzienki. U naszych stóp zionie czernią głęboki szyb. Członkowie zespołu włączają czołówki i schodzą w dół. Wszyscy pracują w Inspection Générale des Carrieres, czyli IGC (Generalnej Inspekcji Kamieniołomów). To oni dbają o to, by Paryż się nie zawalił. Na dole drabiny kucamy w wąskim przejściu, podczas gdy geolożka Anne-Marie Leparmentier mierzy zawartość tlenu w powietrzu. Dziś jest go pod dostatkiem. Pochyleni pod niskim stropem wyglądamy jak gromada trolli. Wapienne ściany ociekają wodą, pod stopami słychać plusk. Skamieliny morskich stworzeń odpadają od skały. W błotnej kałuży znajdujemy przerdzewiałą podkowę – pozostałość po koniach, które pracowały tu ponad sto lat temu. Współczesny Paryż leży na ogromnych formacjach wapiennych i gipsowych. Jako pierwsi do wydobywania kamienia zabrali się starożytni Rzymianie. Wybudowane przez nich łaźnie, teatry i stadiony wciąż można znaleźć na Île de la Cité i w Dzielnicy Łacińskiej. Przez następne stulecia, kiedy rzymska Lutecja przekształciła się w Paryż, kopano coraz szerzej i coraz głębiej, wydobywając budulec, z którego powstał m.in. Luwr i Notre Dame. Z czasem otwarte kamieniołomy zamieniły się w podziemne tunele. Początkowo kamieniołomy znajdowały się poza granicami miasta, jednak z czasem rozrastający się Paryż zajął też tereny bezpośrednio nad starymi tunelami. Trwało to wiele pokoleń i odbywało się bez jakiegokolwiek nadzoru. Kiedy jakieś miejsce zostało wyeksploatowane, po prostu zasypywano je gruzem i opuszczano. Na powierzchni nikt nie zwracał na to uwagi. I nikt nie zdawał sobie sprawy, jak dziurawe stały się fundamenty Paryża. Katastrofa, która pochłonęła masę ludzi Pierwsza poważna katastrofa miała miejsce w grudniu 1774 r., kiedy zawalił się jeden z tuneli, pochłaniając domy i ludzi wzdłuż dzisiejszej alei Denfert-Rochereau. W następnych latach ziemia rozstępowała się kilkakrotnie. Dopiero król Ludwik XVI zlecił architektowi nazwiskiem Charles Axel Guillaumot zbadanie kamieniołomów, naniesienie ich na plany i zabezpieczenie. Powoli zespoły inspektorów eksplorowały podziemia, wstawiając kolumny podtrzymujące strop. Żeby ułatwić sobie pracę, kopali kolejne tunele w celu połączenia całości w sieć. Kiedy król postanowił zlikwidować i opróżnić jeden z wielu przepełnionych cmentarzy miejskich, Guillaumot został poproszony o pozbycie się kości nieboszczyków. W ten sposób część paryskich kamieniołomów zamieniła się w katakumby. Dziś Leparmentier wraz z zespołem kontynuuje pracę pierwszych inspektorów Guillaumota. Znajdujemy się mniej więcej 30 m pod poziomem ulicy. Stajemy przed kolumną składającą się z pięciu lub sześciu bloków kamienia z początku XIX w. – Nie dotykaj – ostrzega Leparmentier. – Może się zawalić. Strop podtrzymywany przez kolumnę przecina długie, ziejące czernią pęknięcie. Leparmentier mówi, że niewielkie zawały zdarzają się co roku, a w 1961 r. ziemia pochłonęła cały kwartał na południowym przedmieściu miasta, zabijając 21 osób. Schodzimy głębiej. Na końcu korytarza siadamy i wpatrujemy się w mały otwór. Nie może być szerszy niż moje ramiona i nikt nie wie, dokąd prowadzi. Młody członek zespołu wciska się w dziurę głową do przodu. Spoglądam na Leparmentier, która potrząsa głową, jakby mówiąc, że za żadne skarby tam nie wejdzie. Wzrusza jednak ramionami, dając mi przyzwolenie na pójście w ślady mężczyzny. Katafile, czyli zapaleńcy podziemnych miast Niektórzy katafile schodzą pod ziemię od czasu do czasu i trzymają się znanych szlaków. Najwięksi zapaleńcy pojawiają się częściej i zagłębiają się dalej. Moich kolejnych przewodników spotykam, kiedy wygrzewają się w słońcu na ławce w spokojnej okolicy. Młodzi mężczyźni są ubrani w ciemnoniebieskie kombinezony. Młode matki z wózkami ze strachem przemykają obok nich, omijając butlę do nurkowania i inny sprzęt leżący obok ławki. Dominique jest złotą rączką, Yopie zajmuje się grafiką komputerową, ma dwójkę dzieci. Zabieramy sprzęt i ruszamy w stronę mostu, pod którym znajduje się tajne wejście do podziemi. Czuć z niego chłodny powiew. Większość tuneli w końcu trafiła na plany. Pierwsze mapy przygotowane przez Guillaumota były uaktualniane przez jego następców, do tego dochodzą mapy sporządzane przez kata-filów. Niektórzy, jak Yopie, robią co w ich mocy, by wymazać ostatnie białe plamy. Długo brodzimy w wodzie, nim dochodzimy do celu, który wyznaczył na dziś: prawdziwej czarnej dziury. Tunele są usiane dziurami i studniami. Jedne są głębokie i wypełnione wodą, inne prowadzą do kolejnych pomieszczeń. Yopie nurkował w wielu z nich, ale mówi, że tutaj nikt jeszcze się nie zapuszczał. Powierzchnia wody jest tak nieruchoma, że wygląda jak ścięta lodem. Światło latarek nie ma wielkich szans z głębią i niknie w szmaragdowej otchłani. Yopie sprawdza swój sprzęt, zapina kask, włącza dwie czołówki i zanurza się. Kilka minut później wypływa na powierzchnię w towarzystwie bulgoczącej od bąbelków powietrza wody. Dziura miała tylko ok. 5 metrów głębokości. Na dnie nic nie było. Jednak przynajmniej można uzupełnić mapę. Kolejne kilka godzin spędzamy, wałęsając się po kryptach pełnych kości i galeriach ogromnych kolorowych murali. Yopie zabiera nas do pomieszczenia, którego nie ma na żadnej mapie. Wraz z przyjaciółmi przez lata taszczył tu worki z cementem i bloki wapienia, by przygotować ławki, stół i platformę do spania. Pokój jest czysty, w ścianach wydrążono wnęki na świece. Beżowa skała odbija ciepłe światło. Pytam Yopiego, co go ciągnie pod ziemię. – Brak szefa, brak pana i władcy – odpowiada. – Wiele osób schodzi tu, żeby imprezować, inni malują. Jeszcze inni oddają się pasji niszczenia, tworzą, eksplorują tunele. Robimy, na co przyjdzie nam ochota. Tutaj nie ma żadnych zasad. Skarbiec wypełniony tonami złota Pod budynkiem Palais Garnier (niegdyś siedziba Opery Narodowej) znajduje się coś, co wielu paryżan uważa za mit. Podczas prac nad fundamentami budynku w latach 60. XIX w. inżynierowie mieli problem z odprowadzeniem wody z nasiąkniętej ziemi. W końcu zdecydowano się zgromadzić ją w zbiorniku o długości 55 m i głębokości 3,5 m. Ten podziemny staw, który pojawia się nawet w Upiorze w operze, zamieszkuje kilka dorodnych ryb. Pracownicy opery karmią je mrożonymi małżami. Niedaleko opery w latach 20. XX w. armia robotników pracujących całą dobę stworzyła inną podziemną przestrzeń. Ponad 35 m pod budynkiem Banque de France za drzwiami cięższymi od kapsuły kosmicznego promu Apollo znajduje się skarbiec, w którym przechowywane są re-zerwy złota Francji: ok. 2,6 tys. ton. Pewnego dnia stanęliśmy wewnątrz tego skarbca z fotografem Stephenem Alvarezem. Gdzie nie spojrzeć – korytarze po sufit zapełnione złotem w wysokich stalowych klatkach. Tak jak ze szkieletami z każdą z tych sztab wiąże się ciekawa historia, z niektórymi zapewne niejedna. Złoto od wieków było obiektem pożądania zmieniającym właściciela i formę nie zawsze zgodnie z prawem. Pojedyncza sztaba może za- wierać trochę kruszcu znalezionego w grobowcu faraona i złota zrabowanego przez konkwistadorów jednocześnie. Pracownik banku podaje mi jedną. Jest ciężka i wygląda niczym cegła z głębokim wgnieceniem na spodzie, trochę jak podbródek z przedziałkiem. W rogu widać pieczęć z napisem U.S. Assay Office of New York i datą 1920. – Amerykańskie złoto jest najbrzydsze – wyjaśnia mężczyzna, pokazując inne sztabki. Jedne mają subtelny kształt trapezu, innym zaokrąglono rogi jak w bochenku chleba. Każda jest warta ok. 500 tys. dolarów. Skarbiec, do którego nie da się włamać – ciekawostki o katakumbach Skarbiec nie jest w żaden sposób połączony z resztą paryskich podziemi. Pytam, czy ktokolwiek próbował się tu włamać. Jeden z mężczyzn wybucha śmiechem. – To niemożliwe! – przekonuje. Przypominam sobie Napoleona, który w 1800 r. założył Banque de France, a któremu przypisuje się słynne słowa: „Niemożliwe” to nie jest słowo francuskie. Wychodzimy przez stalowe drzwi i jedziemy windą 10 kondygnacji w górę. Potem jesteśmy sprawdzani skanerem siatkówki oka, następnie przechodzimy przez szklaną kapsułę z przesuwanymi drzwiami, zupełnie jak na statku kosmicznym. Kiedy w końcu wydostajemy się na ulicę, wciąż rozpala nas gorączka złota. – Zajrzał ci ktoś do torby? – pytam Alvareza. – Nie, a tobie? Ruszamy. Po chwili zauważam właz do studzienki kanalizacyjnej. Na pewno prowadzi do jakiegoś tunelu, który albo biegnie równolegle do ulicy, albo obniża się w stronę skarbca. Oczami wyobraźni widzę, jak przemierzam go, mijając kolejne rozgałęzienia. Katafile wytłumaczyli mi, że to zupełnie normalna reakcja po wyjściu na powierzchnię. Nie ma co z tym walczyć. W głowie długo ma się tylko kuszącą chłodnym, nieruchomym powietrzem wolność podziemi. Katakumby w Paryżu – bilety Katakumby w Paryżu przyciągają miliony turystów każdego roku. Warto jednak pamiętać, że bilety na zwiedzanie tego podziemnego miasta można zakupić tylko online. Cena biletu do paryskich katakumb dla osób powyżej 4. roku życia wynosi od 31€ w zależności od terminu wizyty i sezonu. Cena może wydawać się dość wysoka, jednak warto podkreślić, że w niej mamy zawarty Audio Guide. Po zakupie, bilety otrzymamy drogą mailową. Podczas wizyty w Paryżu, katakumby powinny znaleźć się na waszej liście To–Do. Oczywiście, trzeba być przygotowanym na zejście po 130 schodach i przejście około 2km pod ziemią. Nie ma tam łazienek ani szafek, więc rekomendujemy zabranie tam minimalnej ilości bagażu. Wrażenia będą jednak niezapomniane.
Co trzymała w rękach Wenus z Milo? Niektórzy specjaliści twierdzili, że bogini miłości miała towarzysza
Wenus z Milo, zwana również Afrodytą z Melos, to starożytna rzeźba przedstawiająca boginię miłości i piękna. Znana jest na całym świecie i uważana za jedno z najwspanialszych dzieł sztuki starożytnej Grecji.
W tym artykule: Gdzie się znajduje Wenus z Milo? Opis rzeźby Co symbolizuje Wenus z Milo? Rekonstrukcja Wenus z Milo Ciekawostki o Wenus z Milo Rzeźba ta powstała około 150–100 lat p.n.e. na Milos. To grecka wyspa znajdująca się w archipelagu Cyklad, w południowej części Morza Egejskiego. Wyspa ta ma powierzchnię około 160 km kw. Milos odgrywała ważną rolę w antycznej Grecji. Wyspa była znana z surowców mineralnych, a także z udziału w wojnach grecko-perskich. Nie jest do końca pewne, kto jest autorem Wenus z Milo. Najczęściej przyjmuje się, że był nim rzeźbiarz Aleksandros z Antiochii. Gdzie się znajduje Wenus z Milo? Rzeźba została odkryta 8 kwietnia 1820 r. w starożytnych ruinach w pobliżu miejscowości Trypiti. Dokonał tego grecki rolnik Jorgos Kentrotas. Niektóre źródła podają nazwisko Bottonis. Posąg miał się znajdować w zasypanej niszy. Wenus z Milo miała kilku różnych właścicieli. Po odkryciu rzeźby na Milos, została zakupiona przez francuskiego żeglarza Julesa Dumonta d’Urville. Figura wtedy miała jeszcze przynajmniej jedną rękę. Rzeźba trafiła do francuskiego ambasadora w Turcji, markiza de Rivière. Ten zaś sprezentował posąg królowi Ludwikowi XVIII. Ostatecznie Wenus z Milo trafiła do Luwru w Paryżu w marcu 1821 r. Obecnie jest jednym z najczęściej fotografowanych obiektów w muzeum. Znajduje się w sali nr 345. Opis rzeźby Wenus z Milo ma około 203 cm wysokości. Została wykonana z marmuru paryjskiego. Przedstawia półnagą postać bogini z lekko skrzyżowanymi nogami. Lewa noga jest wysunięta do przodu. Możliwe, że kiedyś była wsparta na żółwiu. Wokół bioder owinięta jest szata. Ciało Wenus jest pełne delikatnych, płynnych linii, co sprawia, że rzeźba ta emanuje pięknem i harmonią. Rzeźba została uszkodzona. Brakuje jej obu rąk, stóp, płatków uszu i cokołu. Nie wiadomo, jak wyglądała oryginalnie. Mimo uszkodzeń rzeźba ta jest uważana za jeden z najlepiej zachowanych przykładów sztuki starożytnej Grecji. Chociaż została wykonana ponad 2 tysiące lat temu, to wciąż zachwyca swoją precyzją wykonania i pięknem formy. Wenus z Milo była inspiracją dla artystów z różnych epok i wywarła wpływ na rozwój sztuki. Co symbolizuje Wenus z Milo? Wenus z Milo to nie tylko arcydzieło sztuki, ale również symbol piękna i harmonii. Właśnie dlatego rzeźba ta była inspiracją dla wielu artystów, którzy chcieli uchwycić piękno ludzkiego ciała i jego proporcje. Dlatego Wenus z Milo stała się również symbolem kobiecej urody i jest do dziś przywoływana jako wzór piękna. Popularnej greckiej wyspie grozi zagłada? Poznaj zaskakujące ciekawostki o Grecji Poniżej prezentujemy mało znane ciekawostki o Grecji, które pozwolą wam jeszcze lepiej poznać historię i fenomen tego pięknego kraju na południu Europy. Wenus z Milo miała też wpływ na modę. W XIX wieku, kiedy rzeźba ta była szczególnie popularna, kobiety zaczęły nosić suknie z dopasowanymi gorsetami i długimi spódnicami. Możliwe, że próbowały w ten sposób naśladować proporcje ciała bogini. Rekonstrukcja Wenus z Milo Rzeźbie brakuje ramienia i dłoni prawej ręki, a także fragmentów lewego ramienia, przedramienia i dłoni. Gdy trafiła do Luwru, rozważano jej rekonstrukcję. Ostatecznie jednak pomysł zarzucono. Uzupełniono jedynie lewą stopę i uszkodzony czubek nosa. Poza tym Wenus z Milo wygląda tak, jak wtedy, gdy została odnaleziona. Félix Ravaisson uważał, że obok Wenus z Milo stał Ares, zwany też Marsem, czyli bóg wojny. Bogini miałaby trzymać lewą rękę na jego ramieniu. Adolf Furtwängler sądził z kolei, że w lewej ręce Wenus trzymała jabłko. Ręka ta była wsparta na kolumnie podtrzymującej jej ciężar. View oEmbed on the source website Współcześni graficy próbowali odtworzyć brakujące elementy na podstawie porównań z innymi rzeźbami oraz na podstawie wiedzy na temat formy ciała ludzkiego. Rekonstrukcje Wenus z Milo wskazują, że rzeźba ta pierwotnie mogła mieć w ręce różę, włócznię, jabłko, wrzeciono lub lustrzaną tarczę. Jednak brak oryginalnych elementów uniemożliwia jednoznaczne określenie, co dokładnie bogini trzymała w dłoni. Ciekawostki o Wenus z Milo Wenus z Milo to rzeźba, która fascynuje ludzi od wieków. Oto kilka ciekawostek związanych z tą słynną rzeźbą: Nazwa rzeźby nie pochodzi od jej pierwotnego miejsca znalezienia, ale od wyspy Milos, gdzie została odkryta w 1820 roku. Jedna z teorii mówi, że rzeźba nie przedstawia Wenus, lecz Amfitrytę. Była to bogini morza, żona Posejdona. Na wyspie Milos panował kult Amfitryty. Rzeźba składa się z dwóch części. Ich połączenie w okolicy bioder jest słabo widoczne. Prawdopodobnie ręce Wenus z Milo również były osobnymi częściami posągu. Wenus z Milo stała się symbolem piękna kobiecego ciała, ale nie zawsze była tak ceniona. Znany francuski malarz Auguste Renoir uważał, że jest „piękna jak żandarm”. W czasie II wojny światowej oryginalna Wenus z Milo została wywieziona z Luwru i ukryta. Dlatego nie wpadła w ręce Niemców. W Luwrze zastąpiła ją gipsowa kopia. W 1964 r. Wenus z Milo znalazła się w Japonii. Przyciągnęła tam ok. 1,7 mln zwiedzających. W 1970 r. Salvador Dali stworzył litografię „Wenus z szufladami”. Przedstawia ona Wenus z Milo, z której ciała wystają liczne szuflady. W ostatnich latach władze wyspy Milos próbowały odzyskać rzeźbę. Twierdziły, że Francja przejęła ją nielegalnie. Jednak petycja władz nie odniosła spodziewanego skutku.
W mieście zakochanych chciałem odszukać wampiry, ucałować nagrobek Oscara Wilde’a i zjeść mnóstwo croissantów.
Podobno w Paryżu mieszkają wampiry, te najstarsze, znudzone życiem w Transylwanii. A ucałowanie nagrobka Oscara Wilde’a przynosi szczęście w miłości. Przeszukując przez ponad dwa tygodnie oferty tanich linii lotniczych, odświeżyłem sobie w głowie wszystkie obejrzane filmy, przeczytane książki, zasłyszane piosenki o Paryżu. Im dłużej szukałem, tym coraz bardziej chciałem już tu być. W końcu znalazłem – przełom maja i czerwca. Akurat nie wypadają żadne święta, nie ma jeszcze wakacji. Idealnie. Nie będzie dzikich tłumów turystów – myślałem i snułem plany zwiedzania. Naiwny. Już wiem, że Paryż bez turystów to coś niemożliwego. W labiryncie uliczek Ale z pewnością nie każdy turysta w tym mieście pragnie spotkania z wampirami. Ja tak. Opowieści o nich pociągają mnie od czasów filmu Wywiad z wampirem. W moim przypadku to jakaś swoista nieuleczalna obsesja połączona z wiarą, że istoty owe nie tylko istnieją, ale również niebawem odmienią moje życie, czyniąc mnie jednym z nich. Postanowiłem je odszukać w Muzeum Wampirów (Le Musée Des Vampires). Znajduje się w podparyskim Lilas, na północnym wschodzie miasta, zagubione w labiryncie małych uliczek. Dotarcie na miejsce zajęło mi blisko godzinę. Niestety drzwi były zamknięte. Urocza dziewczyna opowiada mi, że muzeum jest prywatne, założone przez pisarza i wykładowcę Jacques’a Sirgenta, który poświęcił całe swoje życie badaniom nad wampirami. I że otwierane jest ono wyłącznie na specjalną prośbę przedstawioną panu Jacques’owi, ale akurat nie ma go w mieście. Szkoda, bardzo szkoda – powtarzam w myślach. Tym bardziej że dowiedziałem się też, iż wizyta w muzeum oznacza kolację z gospodarzem, mroczne opowieści oraz degustację czerwonego napoju. No cóż, pozostaje powrót do Paryża i spacer po Champs-Élysées. Wciąż niepocieszony siadam w parku i na obiad zjadam bagietkę i oliwki. Cały czas liczę pieniądze, żeby zmieścić się w kosztach ok. 1400 zł. Na razie jest dobrze. Mój „obiad” kosztował mniej niż 6 euro. Miałem też farta, bo obok piknik urządziła sobie grupka Hiszpanów i poczęstowali mnie winem. Po chwili poczułem się już lepiej. Resztę dnia spędziłem, błądząc po Paryżu, i było cudownie. Zabłądzić w tym mieście jest tak samo bosko, jak znaleźć się w nim po raz pierwszy. Zmęczenie nawet mi posłużyło. Zasnąłem bowiem bez trudu w wieloosobowym pokoju w tanim hostelu. Nawet nie przeszkadzała mi para baraszkująca za ścianą. Następnego dnia obieram drugi cel – pocałować nagrobek Wilde’a. Najpierw jednak objadam się croissantami. Poprzestaję na trzech rogalikach o różnych smakach po 1,5 euro za sztukę. Maślane zwyciężają. Czas na zwiedzanie. Oczywiście będąc w Paryżu, trzeba zrobić to co wszyscy, czyli popatrzeć na miasto z wieży Eiffla. Stojąc w trzygodzinnej kolejce (winda na sam szczyt 13 euro, na drugi poziom 8 euro, dla oszczędnych pozostają schody za 4,5 euro), byłem świadkiem trzech oświadczyn. Banalne? Może. Romantyczne? Na pewno. Na górze widoki zapierają dech, jednak dziki tłum szybko odbiera radość. Próbuję uciec od tłumu nad Sekwaną i średnio mi się to udaje. Pośpiesznie zwiedzam katedrę Notre Dame i zachwycam się gargulcami, które sprawiają wrażenie żywych. Następnie plac Pigalle i Moulin Rouge. Na ulicy kupuję ogromnego naleśnika z bananami i czekoladą za 3,5 euro. To na obiad. Nasycony i zasłodzony, z przewodnikiem w dłoni zmierzam w kierunku Rue des Degrés – najkrótszej ulicy Paryża, która ma zaledwie 5,75 m długości i składa się z 14 schodków. Od nich wzięła się zresztą nazwa ulicy – degrés to po francusku „stopnie”. Przy ulicy nie ma żadnych budynków, drzwi czy okien. Tutaj były kręcone sceny do filmu Pan Ibrahim i kwiaty Koranu. Tak dla porównania – wyczytałem, że najdłuższą paryską ulicą jest Rue Vaugirard w dzielnicy Montparnasse, licząca ponad 4 km, a najszerszą 140-metrowa Avenue Foch w 16. dzielnicy. Ulec pokusie Przyszedł czas na najsłynniejszy paryski cmentarz Père-Lachaise. O swoim głównym celu już wspomniałem – muszę pocałować nagrobek Oscara Wilde’a, ponieważ gest ten zapewnia podobno niebywałe szczęście w miłości. Po drodze odwiedzam, jak każdy Polak w Paryżu, miejsce spoczynku Fryderyka Chopina, jak każdy obywatel świata – grób Jima Morrisona, jako miłośnik Francji – grób Édith Piaf, gdzie wzruszony przysłuchuję się, jak grupa osób śpiewa szeptem Non, je ne regrette rien. Gdy docieram do grobu Wilde’a, drżą mi kolana. Jestem tu, gdzie jest pochowany Mój pisarz, autor ukochanego cytatu: Jedynym sposobem pozbycia się pokusy jest uleganie jej. Niestety. Modernistyczny pomnik stworzony przez Jakuba Epsteina, przedstawiający anioła w locie, otoczono szklaną barierą. No i nici z pocałunków. No cóż, w przeszłości tysiące całusów szkodziły ponoć pomnikowi. Cmokam więc szklaną taflę. W sumie cel zaliczony, odhaczony. Na koniec zostawiłem sobie najbardziej paryskie muzeum – Luwr. Wizja czekania w kilkugodzinnej kolejce zniechęciła mnie wystarczająco. Decyduję się więc na wizytę w położonym na lewym brzegi Sekwany Muzeum d’Orsay. Po drodze bagietka, czerwone wino i słoik oliwek zjedzone na trawniku w Ogrodzie Luksemburskim, pogapienie się na ludzi. I dopiero po tej sjeście obcowanie w towarzystwie dzieł. Edgar Degas, Paul Gauguin, Claude Monet, Vincent van Gogh i inni. Między nimi wielki obraz Williama-Adolphe’a Bouguereau zatytułowany Dante And Virgil In Hell, czyli Dante i Wergiliusz w piekle, a na nim… demoniczne wampiry. Ten obraz z magnetyzującą sceną „ukąszenia” przez wampira powstał ok. 1850 r. No i znalazłem dowód na to, że wampiry są w Paryżu! Warto wiedzieć: Albert Finers - pedagog z Poznania Albert Finers (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Zostałem nakarmiony filmami i książkami o Paryżu. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Mogłem nie tylko poznać główne atrakcje miasta, ale kilka razy zabłądzić, porozmawiać z paryżanami. Ta podróż była sprawcą małych i dużych wzruszeń. Mój patent: Stawiam na tanie linie lotnicze. Staram się być elastyczny i zawsze znajduję bilet w przyzwoitej cenie. Poza tym śledzę promocje. Wtedy można upolować loty nawet za złotówkę. Albert Finers
Koniec darmowego zwiedzania Luwru w sezonie. Od kwietnia do września wstęp do muzeum w będzie płatny we wszystkie dni tygodnia!
Do tej pory w pierwszą niedzielę miesiąca placówkę można było zwiedzać bezpłatnie. Według nowego regulaminu teraz będzie taka możliwość, ale jedynie po sezonie od października do marca. Powód? Darmowa niedziela miała służyć paryżanom, jednak liczba turystów tego dnia była tak duża, że mieszkańcy stolicy Francji rezygnowali z wejścia do muzeum. Bezpłatnie nadal je będą mogli zwiedzać niepełnosprawni i ich opiekunowie, osoby szukające pracy oraz młodzież. Bilet do Luwru to wydatek 12 euro.
Wyobrażacie sobie podróż do Paryża bez wizyty w Luwrze? Turyści, którzy zaplanowali zwiedzanie muzeum na ostatnią środę, znaleźli się w takiej sytuacji
Luwr to jedno z największych i najchętniej odwiedzanych przez turystów muzeów na świecie. Dawny pałac stanowi bardzo ważny punkt orientacyjny w Paryżu. W ciekawym pod względem architektonicznym budynku, znajduje się blisko 35 tysięcy dzieł sztuki, a w tym takie okazy jak rzeźba Wenus z Milo czy Mona Lisa autorstwa Leonarda da Vinci. Dlatego przed gmachem muzeum ustawiają się gigantyczne kolejki. Niestety to świetna okazja dla kieszonkowców. W miejscach, gdzie gromadzi się mnóstwo turystów, zawsze trzeba zwracać uwagę na kieszonkowców. W Paryżu, tak jak w każdej innej popularnej stolicy, jest ich bardzo dużo. - Owszem, problem ten istnieje od dawna, ale w ciągu ostatniego roku, sytuacja przerosła nasze wyobrażenie. Kradną nie tylko dorośli, ale także dzieci. Kieszonkowcy działają w zorganizowanych grupach, stali się coraz bardziej agresywni i niebezpieczni nie tylko dla turystów, ale także dla pracowników muzeum – skarżą się pracownicy Luwru redakcji BBC. Z tego powodu wczoraj przed gmachem muzeum odbyły się protesty. W manifestacji wzięło udział 200 pracowników muzeum.
Paryż - zobacz go jak na dłoni. Oto kilka informacji praktycznych.
• Samolotem – bezpośrednie samoloty rejsowe z Krakowa, Katowic i Warszawy (PLL LOT, Brit Air, Air France) lądują na lotnisku Charles de Gaulle – od 700 zł brutto w dwie strony, tanie linie latają z Katowic i Warszawy: Wizz Air na lotnisko Beauvais, SkyEurope na Orly, loty codziennie (z wyjątkiem sobót); wylot z Warszawy o godz. 17:50, ceny biletów od 39 zł. Na stronach skyeurope.com można również dokonać rezerwacji hotelu, wynająć samochód czy wykupić ubezpieczenie. • Autokarem – bilety w dwie strony od 100 zł do 360 zł; cena zależy m.in. od daty zakupu, te najtańsze trzeba kupić 60 dni przed planowanym wyjazdem, zniżki dla dzieci, młodzieży i seniorów; bezpośrednie kursy 4 razy w tygodniu; podróż z Warszawy trwa ok. 23 godzin; www.wikel.pl • Pociągiem – najlepsze połączenie z przesiadką w Kolonii – 16,5 godziny z Warszawy; bilet w dwie strony – 1400 zł + 160 zł za miejsce do leżenia; www.pkp.pl • Z lotniska Charles de Gaulle: taxi (ok. 45 min. do centrum, ok. 50 euro), autobusy co kwadrans: Air France na Plac Charles de Gaulle (ok. 40 min, 12 euro); Roissybus do Opery Narodowej (ok. 45 minut, 8,40 euro), pociąg RER (co 15 mi-nut, do centrum ok. 30 min., 8 euro), z Terminala nr 2 kursuje pociąg TGV do Gare du Nord, Châtelet-les-Halles, Saint-Michel i Denfert-Rochereau, z połączeniami do stacji metra. http://paris-cdg.com • Z lotniska Orly: taxi (do centrum ok. 30 euro), autobusem – Orlybus/RATP na stację metra Denfert Rochereau (30 min), Jetbus do stacji metra Villejuif-Louis Aragon. Autobus Air France do stacji metra Montparnasse Bienvenue lub Aerogare des Invalides (40–50 min, 2,70 euro), autobus RATP nr 183 do stacji metra Porte de Choisy (co 35 min, 2,70 euro), Orlyval – kolejka do stacji RER Antony, Orlyrail – łączy lotnisko z linią RER C, mikrobusy PariShuttle, Paris Airport Service i Airport Shuttle zawiozą w dowolne miejsce Paryża za ok. 25 euro. • Z lotniska Beauvais: autobus ekspresowy zawiezie do stacji metra Porte Maillot (odjeżdża 20 minut po wylądowaniu samolotu, do centrum jedzie ok. 60 minut, 13 euro). • Metro (15 linii) – działa w połączeniu z podmiejską kolejką ekspresową RER (5 linii), od 5.30 do 00.30; warto sięgnąć po bezpłatne plany połączeń, np. Grand Plan de Paris; 1,40 euro za przejazd, warto kupić karnet Paris Visite – 1-, 2-, 3- lub 5-dniowy (dzienny na trzy strefy już od 8,35 euro, zniżki dla dzieci 4-11 lat) lub 10 przejazdów za 10,70 euro; karnet Carte Orange – to tygodniowa przejazdówka (od 18,35 euro za trzy strefy), www.ratp.info • Noctambus – nocne kursy po zamknięciu metra (od 1.00 do 5.50, 2,40 euro). • Taksówka – jest ich w Paryżu 15 000, ceny za kilometr od 0,77 do 1,31 euro w zależności od i pory i dnia tygodnia; www.infotaxiparis.com • Autobusy turystyczne – Balabus (RATP) jeędzi specjalną trasą atrakcji Paryża z Gare de Lyon do La Défense; do przejazdu upoważniają karnety Paris Visite i Carte Orange; L’Open Top – dwupiętrowy, dwudniowy bilet – 25 euro. • Rower – ponad 130 km tras rowerowych po mieście, warto sięgnąć po mapę tras Paris a` Vélo; www.parisvelosympa.com, wypożyczenie roweru od 12,50 euro/dziennie (weekend – 24 euro); www.fattirebiketoursparis.com • Bateau-mouche – godzinny rejs statkiem po Sekwanie,ok. 10 euro; kolejne przystanki: wieża Eiffla, Musée d’Orsay, St.-Germain des Prés, Katedra Notre-Dame, Hôtel de Ville, Luwr, Champs-Elysées.
Pierwsze publiczne muzea w Paryżu powstały na przełomie XVIII i XIX w., pod wpływem haseł oświecenia i Wielkiej Rewolucji Francuskiej, ale niektóre kolekcje dzieł sztuki i świadectwa kultury materialnej gromadzono od czasów głębokiego średniowiecza. Przechowana w muzeach pamięć obejmuje także to, co miasto-światło (la ville lumiere) dało światu, a świat miastu.
W kręgu świątyń sztuki i nauki Wśród muzeów Paryża króluje oczywiście Luwr. Potężny, wiekowy, o ugruntowanej legendzie, ze wspaniałymi zbiorami sięgającymi od najgłębszej przeszłości po XIX wiek, mieści w sobie jak gdyby wiele muzeów. Wbrew potocznym pojęciom tylko okresowo bywał siedzibą królów, ale w całym majestacie króluje nad śródmieściem stolicy. Jego główne symbole: skrzydlata Nike samotracejska, która wznosi się wysoko ponad szerokimi schodami prowadzącymi do galerii średniowiecznego malarstwa włoskiego. Oczywiście – Wenus z Milo, rzecz jasna Mona Lisa. A także szklana piramida na głównym dziedzińcu muzeum – podwórcu Napoleona. Przez piramidę prowadzi droga do muzeum, wprawdzie nie jedyna (bo można wejść też przez bramę na rue Rivoli 99, od stacji metra Palais Royal), ale najważniejsza. Był to znakomity pomysł architekta Ieoh Ming Pei wypromowany przez prezydenta Francois Mitterranda, który pośród swoich słabości miał i taką, że lubił sobie stawiać pomniki w stolicy, wspierając budowę efektownych obiektów, z nadzieją, że zawsze będą wiązane z jego nazwiskiem. Pomysł znakomity, bo na ogromnej, rozjaśnianej światem dziennym przestrzeni pod piramidą można było wygodnie pomieścić kasy plus tysiąc nieodzownych funkcji – informacyjnych, komercyjnych, rekreacyjnych, i oszczędzić wieleset metrów kwadratowych powierzchni muzealnej w pałacu. Obok głównego hallu powstało całe podziemne miasto – z gastronomią i handlem, salami konferencyjnymi, teatralną i miejscem dla ekspozycji czasowych (tu odbywa się m.in. doroczny paryski salon fotografii). Z punktu widzenia estetyki i dobrego smaku piramida jest jednak kontrowersyjna. Przeważa zdanie, że się „wessała” w Paryż, jak kilka innych ekstrawaganckich obiektów, które z czasem powszechnie uznano za punkty rozpoznawcze, nieledwie ozdoby miasta: np. Centrum Pompidou. Ale czy rzeczywiście pasuje do zabytkowej architektury? Całe szczęście, że wzniesiono ją na dziedzińcu Napoleona, obudowanym w znacznej części za Drugiego Cesarstwa, w stylu wcześniejszych segmentów, a nie na cour carrée, czyli dziedzińcu kwadratowym, znacznie mniejszym, pochodzącym częściowo z XVI, a częściowo z XVII wieku. Ten jest prawdziwym arcydziełem. Ozdobiony rzeźbami mistrza Jeana Goujona, dyskretnie iluminowany, wypełniony starą muzyką, w czerwcu czy sierpniu wieczorem robi wrażenie, którego się nie zapomina. Napoleon potraktował cour carrée jako salon godny władców tego świata, gdy urządził tam wesele po swoim ślubie z austriacką cesarzówną Marią Ludwiką. Najstarszy fragment obecnego Luwru budował Pierre Lescot, architekt renesansowego króla Franciszka I. Natomiast w podziemnej części muzeum można obejrzeć Luwr jeszcze o trzy wieki wcześniejszy. Ściślej – jego podstawy, zręby gotyckiej warowni z przełomu XII i XIII w. i zamku z drugiej połowy XIV w. odsłonięte przez archeologów w latach 80. ub. stulecia, zakonserwowane, wyeksponowane i udostępnione zwiedzającym. Z głównego hallu pod piramidą osobne wejścia prowadzą do trzech skrzydeł muzeum: na północ Richelieu (od wielkiego kardynała-kanclerza króla Ludwika XIII) ze zbiorami rzeźby francuskiej od V do XIX w., rzemiosła artystycznego (kolekcja gobelinów nieustępująca wawelskiej) oraz malarstwa francuskiego i północnomorskiego (Niemcy, Flandria, Holandia). Na dwóch przykrytych szkłem dziedzińcach tego skrzydła efektownie wyeksponowano monumentalną rzeźbę francuską. Skrzydło południowe nazywa się Denon – na cześć barona D-V. Denona, który zreorganizował kolekcje Luwru wzbogacone o dzieła sztuki zdobyte w zwycięskich kampaniach Napoleona. Na I piętrze tego skrzydła można zobaczyć Nike i Monę Lisę. Jest tam malarstwo włoskie, począwszy od Cimabuego, po Guardiego, i Hiszpanów, nie mówiąc o Francuzach. Poniżej starożytności greckie, rzymskie, koptyjskie, sztuka Europy i innych kontynentów. Na wschodzie – w skrzydle Sully (od męża stanu i mecenasa sztuki z XVII w.), czyli galeriach otaczających cour carrée – na najwyższym, drugim pietrze widnieją dzieła Francuzów, od baroku do romantyzmu. Na pierwszym – starożytny Egipt, na parterze jeszcze Egipt, Bliski Wschód i dalszy ciąg Greków (ze sławną Wenus), w podziemiach relikty francuskiego średniowiecza. Wszystkie zbiory łącznie zajmują prawie 500 sal i galerii. Niektóre z nich są ogromne. Żeby to dobrze zobaczyć, trzeba kilku dni. A kto je ma? Szczegółowy opis kolekcji Czytelnik znajdzie w licznych przewodnikach po Luwrze. Tu można mu tylko doradzić, kierując się własnym gustem, by zwrócił uwagę na kilka obrazów Leonarda da Vinci zgrupowanych w Wielkiej Galerii skrzydła Denon, na prawo od wejścia do sali, gdzie tłumy oblegają Monę Lisę. „Madonna wśród skał” czy „Św. Anna samotrzecia” naprawdę są nie mniej natchnione, namalowane z nie mniej bajeczną wirtuozerią niż ona – bohaterka książkowych romansów i głośnej przygody, która zaczęła się 22 sierpnia 1911 r., gdy odkryto, że najsłynniejsze dzieło Leonarda zostało z Luwru skradzione. Luwr był już wtedy strzeżony jak źrenica oka, ale orientujący się w jego obyczajach sprawca po prostu zdjął obraz ze ściany, wyjął z ram, sforsował boczne, nieużywane drzwi i wyniósł arcydzieło zawinięte w płótno. Kradzież zelektryzowała Europę. Prześcigano się w domysłach. I dopiero po dwóch i pół roku złodziej, Włoch – trochę niebieski ptak, a trochę artysta – został schwytany, a obraz odnaleziony przy kolejnej próbie sprzedania go – tym razem do florenckiej Galerii Uffizi. Na szczęście był zbyt sławny, by ktoś zaryzykował jego kupno. Co by tu jeszcze zasugerować poza Leonardem, zresztą także tym, co w Wielkiej Galerii Denone naprzeciwko jego obrazów i obok nich? Warto staranniej przypatrzyć się pierwszej od wejścia galerii na II piętrze skrzydła Sully i docenić jej renesansowy wdzięk, a przy okazji obejść cały kwadrat dookoła, pokontemplować „Czuwającą Magdalenę” Georgesa de la Toura, ucieszyć oczy frywolnym wdziękiem Diany Francoisa Bouchera i prawie już impresjonistycznych „Kąpiących się dziewczyn” Fragonarda. Niedaleko zaś od nich, po obejrzeniu arcydzieł Rembrandta i innych mistrzów, nie przegapić największego na świecie komiksu, na który składa się seria półarowych płócien Rubensa opowiadających o mariażu Marii Medycejskiej z Henrykiem IV. Można tam nie iść i wybrać jedną z wielu równie ciekawych tras, według gustu. Byle nie dać się zadeptać tłumom zwiedzających, szczególnie gęstym w pierwszą niedzielę każdego miesiąca – gdy wstęp jest bezpłatny. Zbiory Luwru sięgają gdzieś do połowy XIX wieku, czas więc powędrować na drugi brzeg Sekwany, kilkaset metrów dalej na Zachód, do Muzeum d’Orsay, poświęconego francuskiej i powstałej we Francji sztuce drugiej połowy owego stulecia i pierwszych lat następnego. To stosunkowo krótki okres w porównaniu z trzema tysiącleciami w Luwrze, ale ten okres obfitował w odkrycia artystyczne i wybitne dzieła: był świadkiem dokonań tzw. szkoły barbizońskiej, impresjonizmu, jego kontynuacji w postimpresjonizmie i w dywizjonizmie, rzeźbiarskich pasji Bourdelle’a i Rodina. Swoistym eksponatem Muzeum d’Orsay jest sam jego gmach: dawny dworzec kolejowy o architekturze z tego samego okresu, co dzieła w nim zgromadzone. Stałe zbiory sprzed i z pierwszych lat impresjonizmu pomysłowo uszeregowano w głównej hali dworcowej – środkiem rzeźba, po bokach długie ciągi sal i salek z malarstwem. Impresjoniści i następni zajmują dwa z wyższych poziomów, a w różnych miejscach – m.in. w bocznych galeriach i na pomostach, których tam nie brak, bo projektant gmachu Victor Laloux podzielał fascynację swojej epoki techniką konstrukcji stalowych – pozostało sporo miejsca na wystawy czasowe. Przed kilku laty z pewnym po-wodzeniem pokazano w Orsay malarstwo Malczewskiego, a w polskim sezonie kulturalnym 2004 Józefa Mehoffera. Do Luwru ludzie przychodzą na ogół po to, żeby zobaczyć Wenus i Giocondę, a chodzą po nim trochę dla rytuału – bo wypada. Do Orsay – bo wciąż „kręcą nas” impresjoniści, van Gogh (jest tam większość jego rzeczy najsłynniejszych), Gauguin czy Toulouse-Lautrec: mistrzowie zaanektowani przez kulturę masową. Piękną kolekcję impresjonistów, symbolistów, fowistów i późniejszych malarzy ma także Muzeum Oranżerii (l’Orangerie) w parku Tuileries, przy Placu Zgody. W dwóch salach specjalnie wygospodarowanych pod podłogą tego pawilonu Claude Monet umieścił pod koniec życia 8 swoich panoramicznych malowideł, które przedstawiają nenufary z jego romantycznego ogrodu w Giverny – w różnych porach, przy różnym świetle i kolorze wody – wizje chwilami na pograniczu lirycznej abstrakcji. Monet żył bardzo długo, malował dużo, toteż jego, przede wszystkim, pracom poświęcone jest kolejne muzeum: kameralne, lecz zasobne w cenne dzieła Marmottan przy eleganckiej uliczce Louis-Bouilly w XVI dzielnicy. Kolekcja Oranżerii chronologicznie zawadza już o następny okres, nieobecny w zbiorach Orsay: o kubizm, sztukę Picassa, Braque’a, Deraina, Légera, Matisse’a – sztukę, którą w myśl podziału ról między wielkie muzea państwowe można zobaczyć w Centrum Georges-Pompidou, w centralnej IV dzielnicy, przy ulicy Beaubourg i placu o tej samej nazwie (Plateau Beaubourg – kultowe miejsce wszelkiego rodzaju spotkań, koncertów rockowych, popisów ulicznych grajków, sztukmistrzów itp.). Budowę centrum zainicjowali przed 35 laty ówczesny prezydent Republiki G. Pompidou i zwolennik sztuki nowoczesnej oraz minister kultury, wielki pisarz André Malraux. Gdy powstało, w roku 1977, nazwano je rafinerią, bo jego przeszklony gmach spowija sieć ogromnych kolorowych rur. Pozwoliły one usunąć na zewnątrz wyposażenie techniczne – wodociągi, ciągi kanalizacyjne, zbiorcze przewody elektryczne, wentylacyjne itp. – dzięki czemu można dowolnie dzielić całe piętra (a jest ich 6) przez przestawianie i usuwanie lekkich ścian. Najbogatsze po nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej, które gromadzi i pokazuje zjawiska i kierunki artystyczne sięgające naszych czasów, zajmuje tylko połowę gmachu. Jest w nim też duża, niezwykle popularna biblioteka, instytut badań akustycznych i muzycznych, sale wykładowe i teatralna, księgarnie. Wystawy czasowe umożliwiają paryżanom obcowanie z klasykami sztuki współczesnej, takimi jak Francis Bacon, i z najświeższymi pomysłami performance’u. Rocznie odwiedza ten paryski pałac kultury i nauki blisko milion osób. Po obejrzeniu kolekcji zabierzmy się z kolejną ich grupą ruchomymi schodami, które biegną w szklanej rurze na zewnątrz gmachu do samej góry. A tam – poza jeszcze jedną ekspozycją – ciekawa gastronomia i ekscytujący widok z lotu ptaka na rojny plac u stóp, dalej dzielnicę hal i wieże La Défense na horyzoncie. Po czym, nasyceni ponowoczesnością, cofnijmy się dla odpoczynku o dobrych kilkaset lat wstecz. To niedaleko. Trzeba poświęcić około kwadransa na spacer: przejść do bulwaru Sewastopolskiego i dalej już prosto, przez plac Châtelet z dwoma teatrami, i znowu prosto przez most Châtelet, na wyspę Ile-de-Cité, minąć wieżę dawnego zamku królewskiego ze starym zegarem zdobnym w polskiego orła i litewską pogoń, obok sądów i znowu mostem dotrzeć na rive gauche – lewy brzeg Sekwany, pełen zabytków, szacownych szkół akademickich i młodych ludzi z fantazją. I już tylko paręset metrów – prosto, przez bulwar Saint-Michel do skrzyżowania z bulwarem Saint-Germain. I już. Po drugiej stronie, na lewo, za ogrodzeniem widać niewielki ogród urządzony w stylu średniowiecznych mistrzów architektury zielonej i Muzeum Średniowiecza. Jego siedzibą jest gotycki zameczek wybudowany w XV wieku przez mnichów z opactwa Cluny, którzy chcieli mieć własne miejsce zakwaterowania w stolicy, zespolony z – uwaga! – nieźle zachowanym fragmentem łaźni rzymskich z II/III wieku. Wchodzimy tam z kameralnego podwórka od ulicy Sommerarda – założyciela tego muzeum w czasach romantycznych urzeczeń średniowieczem, i oglądamy świetnie wyeksponowane i objaśnione rzeźby, witraże, polichromie i malowane tryptyki, wyroby rzemiosła artystycznego, broń. Podziwiamy prześliczną kaplicę gotycką. Schodzimy w głąb rzymskiej części, gdzie obok kilku cennych kamieni z tamtych czasów mieści się sala konferencyjna i widowiskowa. Ale najsłynniejszym zabytkiem jest zespół sześciu gobelinów z przełomu XV i XVI w. przedstawiających damę z jednorożcem. Znakomity poeta i dramaturg Prosper Mérimée odkrył to arcydzieło w 1841 r. w jednym z podupadłych zamków, a Georges Sand rozsławiła je w swoich książkach. Oprawa, która spełnia wszelkie wymogi konserwatorskie, a także specjalne oświetlenie i kształt wnętrza, w jakim się znajduje, tworzą wokół niego atmosferę wręcz kultu. Młoda dama na gobelinach jest zapewne dziewczyną z bogatego rodu kupiec-kiego La Vistów z Lyonu. To oni zamówili gobeliny, bodaj u tkaczy flamandzkich; istnieje hipoteza, że zaprojektował je sam Hans Memling. Zleceniodawcy starali się może o świetną partię dla córki, niewykluczone (choć mało prawdopodobne), że chodziło nawet o któregoś z królewiczów angielskich. Jednorożec, który towarzyszy jej na wszystkich sześciu tkaninach, symbolizuje niewinność i wierność. Na pięciu widać przyjemności, jakich dziewczyna doświadcza dzięki pięciu zmysłom: zajada smakołyki, słucha muzyki, podziwia urodę świata, wącha kwiaty, czuje dotyk miłych rzeczy. Na szóstym, zatytułowanym „A mon seul plaisir” – za moje jedyne pragnienie – dama oddaje to wszystko... Za co? Oto zagadka. Najbardziej pasuje wyjaśnienie, że chodzi o miłość wybranego kawalera. Delikatna czerwień tła głównej sceny na każdym z gobelinów usiana jest ziołami i kwiatami, pełna ptaków i różnych zwierzaków, a prawie wszystkie mają znaczenie symboliczne, zrozumiałe dla każdego w tamtych czasach. Np. królik uosabia płodność, a baranek łagodność. Jeśli chcemy dalej zwiedzać muzea paryskie, musimy uzbroić się w cierpliwość. Jest ich bowiem naprawdę mnóstwo. INFORMACJE KARNET „Muzea i Pomniki” (Carte Muséeset Monuments) na jeden (18 euro) lub 3 dni (36 euro) upoważnia do wejścia do 70 obiektów muzealnych w Paryżu; dostępny m.in. na stacjach metra, więcej: www.ratp.info Do większości muzeów państwowych wstęp dla młodzieży do 18 lat jest bezpłatny, młodzież w wieku 18–25 oraz seniorzy powyżej 60 lat mają spore zniżki. W każdą pierwszą niedzielę miesiąca – wstęp do wielu jest bezpłatny. W poniedziałki muzea są zamknięte (niektóre także we wtorki). Ostatni turyści wpuszczani są nie później niż godzinę przed zamknięciem; więcej: www.paris.org/Musees – paryskie muzea + interaktywna mapa z dojazdem. 4 wydarzenia,którym warto poświęcić uwagę, jeśli przydarzy wam się szlifować paryski bruk - usée d’Art moderne de la Ville de Paris –2 lutego, po dwóch latach remontu Muzeum Sztuki Nowoczesnej Miasta Paryża zostanie ponownie otwarte. Prace znanego modernisty Pierre’a Bonnarda będzie można oglądać do 7 maja. 11, avenue du Président Wilson (metro: Pont de l’Alma); czynne: wt.-niedz., 10.00–18.00; więcej: www.paris.fr - Big Bang – ciekawa mikstura okresów, styli, mediów i dyscyplin malarstwa XX wieku; Centrum Pompidou, Muzeum Narodowe Sztuki Współczesnej, nieczynne we wtorki, ekspozycja do 28 lutego; dojazd: metrem (stacja Hôtel de Ville) lub kolejką RER (stacja Châtelet-Les Halles), wstęp 7 euro; więcej: www.centrepompidou.fr - Ron Mueck i John Maeda Jean-August-Dominique INGRES – 80 obrazów i 104 rysunków genialnego malarza, m.in. „¸Łaźnia turecka” z 1856 r.; 24 luty –15 maja; Louvre (metro: Palais-Royal/ Musée du Louvre); czynne codziennie oprócz wtorków, 9.00–18.00; wstęp 8.50 euro; więcej: www.louvre.fr - Patinoire – zabawa na łyżwach dla dużych i małych do 26 lutego (z lekcjami w soboty i niedziele); Parvis de l’Hôtel de Ville i na placu przed Gare Montparnasse; dojazd: metrem; czynne: Hôtel de Ville pn.-pt. 12.00-22.00, sob. – 9.00-12.00, niedz. – 9.00-22.00; Montparnasse – codziennie do 20.00; wstęp – bezpłatny, wynajęcie łyżew – 5 euro; więcej: www.paris.fr 4 muzea, mniej znane, a ze wszech miar godne zobaczenia - W Marais, w pałacu Salé, 5 rue Thorigny mieści się bogate Muzeum Pabla Picassa, utworzone ze zbiorów odziedziczonych przez jego dzieci i konsekwentnie wzbogacane. - Galeria Anatomii i Paleontologii Narodowego Muzeum Historii Naturalnej (Jardin des Plantes, 2 rue Buffon) może się pochwalić ekspozycją tysiąca szkieletów kręgowców (powyżej) oraz wyjątkowymi kolekcjami paleontologicznymi. - Z muzeów poświęconych sztuce trzeba też koniecznie zobaczyć dom rzeźbiarza zapierających dech w piersiach scen zapamiętania miłosnego. Muzeum Auguste’a Rodina, z ogrodem, znajduje się w VII dzielnicy, przy r. Varenne 77. - Dorobek techniki i nauki poza ekspozycją w parku La Villette ukazują Państwowe Muzeum Techniki (obwód III, rue St. Martin 292), i bogate, utworzone w 1937 r., Muzeum Wynalazków (Avenue Franklin Roosvelt, nad Sekwaną, obwód VIII).
Spis treści październik / listopad EDYTORIALWIEŚCI ZE ŚWIATAZ ŻYCIA NACZELNEJ. Martyna w EtiopiiCO, GDZIE, KIEDY? TWÓJ DROGOWSKAZPEŁEN ODLOTPODRÓŻUJ Z GŁOWĄBIBLIOTEKANIEZBĘDNIK Skok do Tybru, szaleństwo na Copacabanie i w Las Vegas, noc w glinianej chatce. A może oryginalniej: w Jakucji, na Kubie albo w Kambodży?HISTORIA JEDNEGO ZDJĘCIA - Tomasz Tomaszewski pisze o tym, jak fotografował harleye na zlocie tych legendarnych motocykli w amerykańskim Sturgis.CZYTELNICY PISZĄWojtek Cejrowski dowodzi, że dzikusy i barbarzyńcy są również wśród nas.ZIELONY AZYMUTKONKURSHISTORIA JEDNEGO ZDJĘCIATomasz Tomaszewski pokazuje, jak uwieczniać architekturę.Wojtek Cejrowski dowodzi, że nie trzeba uczyć się języków obcych.NASI CZYTELNICY PISZĄZIELONY AZYMUTKONKURS
Na terenie dzisiejszego Śląska klimat jest upalny, monsunowy. Dwa drapieżne dinozaury, stojąc na tylnych łapach, zażarcie walczą o partnerkę. Zwinnie lawirują między wielkimi miłorzębami i paprociami. W oddali przypominający hipopotama gad ssakokształtny tapla się w starorzeczu. Rośliny kwiatowe jeszcze nie wyewoluowały.Człowiek pojawi się tu za ponad 200 mln lat. Przez ostatnie dwa stulecia naszej ery będzie poszukiwał kości lądowych zwierząt z ery dinozaurów, próbując odtworzyć tamte dzieje. Nie jest to łatwe zadanie, ponieważ obszar obecnej północnej i środkowej Polski znajdował się wtedy pod wodą. Poszukiwania paleontologów koncentrują się więc na południu kraju. Niespodziewanie 28 lipca 2008 r. naukowcy ogłaszają: wykopaliśmy fragmenty szkieletu pierwszego polskiego dinozaura drapieżnego. Obok niego leżały szczątki dicynodonta, ostatniego wielkiego gada ssakokształtnego. To prawdziwa sensacja. W Polsce spodziewaliśmy się odkrycia zwierząt morskich. – Znalezienie pierwszych dużych drapieżnych dinozaurów oraz gada ssakokształtnego na tym terenie jest niezwykłe i całkiem nieoczekiwane – komentuje odkrycie prof. Michael Benton, wybitny paleontolog z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii.
Smok ze Śląska. Wreszcie mamy polskiego dinozaura. Ziemia w bliznach. Planeta „pod ostrzałem” planetoid. Prawie ludzie. Szympansy, które polują z dzidami. Joseph Skarbek. Polski budowniczy chińskiej kolei. Biblijne ślady. Co zostało po Sodomie i Gomorze? Morskie ślimaki. Niesmaczne, ale zachwycają kolorami. Tylko dla prenumeratorów Wielkie Równiny. Pustoszejące miasteczka Dakoty Północnej.