Start najambitniejszej chińskiej misji księżycowej już za kilka dni. Co wiemy o Chang’e 7?
Waży ponad osiem ton i składa się z czterech elementów: orbitera, lądownika, łazika i księżycowego skoczka. Chiński projekt Chang’e 7 jest najbardziej ambitną, wszechstronną i złożoną bezzałogową misją księżycową w historii. Start misji zaplanowany jest na najbliższy poniedziałek.
Chiński program kosmiczny przekracza kolejną granicę. Państwo Środka stawia na ambitne, wielowątkowe misje, które do niedawna były domeną Amerykanów. W nowym wyścigu o Księżyc siły są wyrównane, a wynik nie jest przesądzony. Osiem ton ładunku księżycowego Chińska Agencja Kosmiczna (CNSA) ogłosiła, że 24 sierpnia z kosmodromu Wenchang wystartuje ciężka rakieta Długi Marsz 5 Y14, która wyniesie na trajektorię księżycową ponad ośmiotonowy ładunek. W luku rakiety znajdą się orbiter, lądownik, łazik oraz niewielki skoczek. Wraz ze znajdującym się już na orbicie księżyca satelitą stworzą konstelację Chang’e 7. Zestaw aparatury naukowej obejmuje także liczne eksperymenty międzynarodowe, w tym instrument wspierany przez Stany Zjednoczone, Włochy i Egipt. Na zestaw urządzeń badawczych misji składają się: orbiter księżycowy, który ma pełnić funkcję „oczu” misji. Po oddzieleniu się od zespołu lądownik-łazik-skoczek, orbiter najpierw sfotografuje strefę lądowania z użyciem kamer teledetekcyjnych, dostarczając dane referencyjne do precyzyjnego lądowania. Później prowadzi długoterminowe badania zdalne bieguna południowego i innych rejonów Księżyca; lądownik, czyli duża platforma, której zadaniem jest bezpieczne dostarczenie łazika i skoczka na powierzchnię Księżyca. Lądownik wyposażony został w instrumenty naukowe i po wykonaniu podstawowej pracy będzie prowadził badania; łazik, którego zadaniem są długoterminowe badania mobilne na powierzchni, wykorzystujące dane o oświetleniu zebrane przez orbiter oraz własny system nawigacji do przemieszczania się między nasłonecznionymi punktami; skoczek/„pchła” – prawdziwa gwiazda misji. Pchła ma za zadanie wielokrotną eksplorację zacienionych kraterów w poszukiwania lodu wodnego. Urządzenie wykorzystuje aktywną technologię amortyzacji lądowania, a przemieszcza się dzięki sterowaniu nogami i stawami, wspierając wielokrotne starty, lądowania i powroty do kraterów. Jest to pierwszy na świecie pojazd zdolny do wielokrotnego „przeskakiwania” do biegunowych kraterów cienia. Tutaj ciekawostka – podobne urządzenie opracowuje polska firma Astronika. Zestaw urządzeń zamyka satelita przekaźnikowy Queqiao-2, który działa na orbicie od marca 2024. Jego zadaniem jest zapewnienie misji łączności z Ziemią, ponieważ południowy biegun Księżyca ma utrudniony kontakt bezpośredni z naszą planetą. Zaawansowane poszukiwania wody Po starcie i wejściu na trajektorię translunarną cały zestaw urządzeń badawczych poleci razem w kierunku Księżyca. Dopiero na orbicie okołoksiężycowej orbiter oddzieli się od reszty i zaczynie działać samodzielnie. Reszta, czyli zespół lądownik-łazik-skoczek będzie kontynuować lot, by wylądować na biegunie południowym, w rejonie krateru Shackleton. Jeśli lądowanie zakończy się pomyślnie, łazik i skoczek odłączą się od lądownika i rozpoczną własne, niezależne misje. Skoczek ma wykorzystywać technologię amortyzowania uderzeń, która umożliwi mu bezpieczne lądowanie na pochyłych powierzchniach. Natomiast lądownik uruchomi pierwszy chiński system nawigacji w głębokiej przestrzeni kosmicznej, wykorzystujący charakterystyczne elementy powierzchni rozpoznawane na obrazach. Jak powiedział Ye Peijian, członek Chińskiej Akademii Nauk, badacze na całym świecie są przekonani, że na Księżycu występuje lód wodny. Jednak dotychczas nikomu nie udało się jednoznacznie potwierdzić jego obecności ani kompleksowo ocenić tego zasobu. – Teraz poszukają go Chiny. Wykorzystujemy wiele metod – od przeszukiwania powierzchni, po badanie wnętrz kraterów – powiedział Ye w rozmowie z chińską telewizją państwową CCTV. Do urządzeń Chang’e 7 mają za dwa lata dołączyć te z Chang’e 8. Ta misja skupi się na testowaniu technologii budowy obiektów mieszkalnych z wykorzystaniem księżycowego regolitu. To jednoznacznie wskazuje, że zapowiadany od kilku lat przez Chiny habitat księżycowy coraz wyraźniej rysuje się na horyzoncie. Laboratorium ma mieć status międzynarodowy, co widać już w zaangażowaniu innych krajów w startującą misję. Nowy, międzynarodowy układ sił Sonda Chang’e 7 została wyposażona m.in. w umieszczony na lądowniku zestaw PmL-Ch7 Rosyjskiej Akademii Nauk, przeznaczony do wykrywania pyłu księżycowego, oraz sondę Langmuira, która zmierzy temperaturę i gęstość otaczającej Księżyc plazmy. Zestaw reflektorów laserowych do lądowniku dostarczyły włoskie Laboratori Nazionali di Frascati. Natomiast nieduży, lecz zaawansowany technicznie szerokokątny teleskop optyczny zamontowany na lądowniku, opracowany został przez International Lunar Observatory Association (ILOA Hawaii) oraz Laboratory for Space Research Uniwersytetu Hongkońskiego (HKU-LSR). Dzięki LunaHcam zainstalowanej na orbiterze Chang’e 7 w misję zaangażowane są agencje kosmiczne z Egiptu i Bahrajnu. Kolejny instrument – Moon Aiming Thai-Chinese Hodoscope (MATCH) – został opracowany przez Narodowy Instytut Badań Astronomicznych Tajlandii. Instrument będzie badał cząstki wysokoenergetyczne związane z pogodą kosmiczną oraz emitowane przez Słońce promieniowanie kosmiczne. Poniedziałkowy start jest dla Chińczyków wielkim świętem. Kosmodrom Wenchang od kilku dni przeżywa prawdziwe oblężenie fanów astronautyki. Powstają nawet oficjalne przewodniki po najlepszych punktach do obserwacji startu, z podziałem na płatne i bezpłatne miejsca widokowe. Co ciekawe rakieta, która wyniesie misję, otrzymała przydomek 胖五, czyli „Grubasek 5”. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Sonda Voyager 2 dostała nowe życie. Ryzykowna operacja NASA zakończona sukcesem
Prawie pół wieku po starcie Voyager 2 wciąż działa. Teraz inżynierowie NASA przeprowadzili ryzykowną akcję, dzięki której wygospodarowano dodatkową moc dla słabnącej sondy. Dzięki operacji „Wielki Wybuch” trzy kluczowe instrumenty naukowe będą mogły dalej badać otoczenie sondy znajdującej się miliardy kilometrów od Ziemi.
Równo 49 lat temu, 20 sierpnia 1977 roku Voyager 2 wystartowała w swoje Grand Tour po Układzie Słonecznym. W tej chwili sonda znajduje się w przestrzeni międzygwiazdowej, 21 miliardów kilometrów od Ziemi, a jej zasilacz coraz bardziej słabnie. Jednak inżynierowie JPL NASA po raz kolejny pokazali swoją klasę i poprzez bardzo ryzykowną operację wygospodarowali dodatkową moc, która przedłuży życie Voyagera 2. Big Bang, czyli Wielki Wybuch – taką nazwę nadano w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL) operacji, która pozwoliła na uzyskanie dodatkowej mocy do prowadzenia badań naukowych instrumentom sondy Voyager 2. Operacja polegała na jednoczesnym wyłączeniu niektórych urządzeń zasilanych elektrycznie i zastąpieniu ich rozwiązaniami zużywającymi mniej energii. Równocześnie należało zadbać o to, aby temperatura sondy pozostała wystarczająco wysoka do jej prawidłowego działania. Niemal pół wieku nieustannej pracy Przypomnijmy, że bliźniacze sondy Voyager 1 i 2 czerpią energię z radioizotopowych generatorów termoelektrycznych, czyli urządzeń przekształcających ciepło powstające w wyniku rozpadu plutonu w energię elektryczną. Ze względu na postępujący rozpad plutonu obie sondy tracą każdego roku około 4 watów mocy. Niemal pół wieku po ich wystrzeleniu rezerwy energetyczne statków skurczyły się do minimum, dlatego zespół misji musi oszczędzać energię, wyłączając urządzenia i systemy, które nie są niezbędne. Każdy Voyager wystartował z identycznym zestawem 10 instrumentów naukowych. Do tej pory na obu sondach wyłączono już po 7 z 10. W przypadku Voyagera 2 najpierw wyłączono tzw. instrumenty planetarne. Po zakończeniu przelotów obok wielkich planet Układu Słonecznego, co miało miejsce już w latach 80. ubiegłego wieku, zespół misji wyłączył m.in. kamery, fotopolarymetr i inne urządzenia służące do obserwacji planet i księżyców podczas przelotów. Przyniosło to oszczędność energii wystarczającą na dekady. Prawdziwa „walka o waty” rozpoczęła się dopiero w latach 20. naszego wieku. Walka o waty 26 września 2024 r. inżynierowie wydali komendę wyłączenia instrumentu plazmowego. Komenda potrzebowała 19 godzin, by dotrzeć do Voyagera 2. Sygnał powrotny wymagał kolejnych 19 godzin. W marcu 2025 roku wyłączony został detektor niskoenergetycznych cząstek naładowanych. Oznacza to, że na pokładzie sondy pracują już tylko trzy instrumenty naukowe. Są to: Magnetometr (MAG), który bada pole magnetyczne w przestrzeni międzygwiazdowej. To on dostarczył kluczowych danych potwierdzających, że sonda faktycznie opuściła heliosferę (bańkę magnetyczną wytwarzaną przez Słońce) i weszła w ośrodek międzygwiezdny. Przejście to w przypadku Voyagera 2 nastąpiło w 2018 roku. MAG mierzy siłę i kierunek pola magnetycznego w otoczeniu sondy, co pozwala naukowcom zrozumieć strukturę i zasięg wpływu Słońca na otaczającą przestrzeń; Zestaw do badania promieniowania kosmicznego (Cosmic Ray Subsystem, CRS), czyli grupa teleskopów badających strumień wysokoenergetycznych cząstek pochodzących zarówno z naszej galaktyki, jak i ze Słońca. Dane z instrumentu pomagają zrozumieć na ile skutecznie heliosfera osłania Układ Słoneczny przed promieniowaniem kosmicznym z zewnątrz; Detektor fal plazmowych (Plasma Wave Subsystem, PWS), który rejestruje fale elektromagnetyczne w otaczającej plazmie i pozwala pośrednio wyliczyć jej gęstość. To właśnie ten instrument dostarczył jednych z najbardziej przekonujących dowodów na przejście sondy do przestrzeni międzygwiezdnej, ponieważ gęstość plazmy poza heliosferą jest wyraźnie wyższa niż wewnątrz niej, co PWS jest w stanie wykryć. Międzygwiazdowa stacja pogodowa Trio to tworzy swoistą „stację pogodową”, dającą spójny obraz środowiska międzygwiazdowego, którego żadna inna sonda nigdy wcześniej nie badała. Operacja Big Bang zapewniła jej zasilanie przynajmniej na kolejny rok. Zespół misji planuje przeprowadzić taką samą operację na Voyagerze 1, który znajduje się dalej od Ziemi niż Voyager 2. Prace mają zostać zakończone w ciągu najbliższych kilku miesięcy. Źródło: NASA Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gdańsk słynie z bursztynu nie bez powodu. Jeden z okazów poleciał nawet w kosmos
Gdańsk od lat przyciąga nie tylko turystów spragnionych bliskości morza, ale również miłośników bursztynu. Związek miasta i jego okolic z „bałtyckim złotem” sięga tysięcy lat – najstarsze znaleziska świadczące o znajomości tego surowca i jego obróbce w regionie datowane są na okres między VIII a IV tysiącleciem p.n.e. Bursztynowi przypisywano wówczas szczególne, niekiedy wręcz magiczne właściwości. Dziś nadal pozostaje jednym z symboli Gdańska, a jego niezwykłą historię można poznać w miejscu, które skrywa znacznie więcej niż tylko biżuterię.
Bursztynnictwo rozwijało się w Gdańsku na długo przed tym, zanim miasto stało się jednym z najważniejszych portów nad Bałtykiem. Ślady działających tu pracowni pochodzą już z końca X wieku, a pozyskiwanie cennego surowca podlegało wówczas kontroli władzy książęcej. Z czasem miejscowi rzemieślnicy wyspecjalizowali się w tworzeniu coraz bardziej różnorodnych przedmiotów, które trafiały nie tylko do mieszkańców grodu, lecz także poza jego granice. Wielowiekową historię tej tradycji można dziś prześledzić w gdańskim Muzeum Bursztynu, którego kolekcja pokazuje, jak zmieniało się znaczenie tego niezwykłego surowca – od dawnych amuletów i przedmiotów użytkowych po współczesne dzieła bursztynników. Jak Gdańsk stał się światową stolicą bursztynu? Położenie nad Bałtykiem i dostęp do cennego surowca sprawiły, że bursztyn przez stulecia odgrywał coraz większą rolę w gospodarce i kulturze Gdańska. Szczególnego znaczenia nabrał w XIV wieku, gdy Pomorze Gdańskie znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego. Krzyżacy szybko dostrzegli wartość „bałtyckiego złota” i objęli jego pozyskiwanie oraz handel ścisłą kontrolą, czerpiąc z niego znaczne dochody. Taka polityka nie sprzyjała jednak rozwojowi miejscowego rzemiosła. Sytuacja zmieniła się po zakończeniu krzyżackiego panowania, gdy Kazimierz Jagiellończyk nadał Gdańskowi tereny bogate w bursztynowe złoża. W 1477 roku w mieście powstał pierwszy cech bursztynników. Największy rozkwit gdańskiego bursztynnictwa przypadł na przełom XVI i XVII wieku, kiedy miasto przeżywało swój „złoty wiek”. Miejscowi mistrzowie nie ograniczali się już do wykonywania niewielkich ozdób. Z bursztynu wykonywali kunsztowne szkatuły, naczynia, lichtarze, zegary, ramy do obrazów czy rzeźby sakralne, zamawiane przez zamożnych mieszczan, szlachtę, magnatów, duchownych i polskich monarchów. Renoma ich prac szybko wykroczyła poza granice Rzeczypospolitej – najbardziej okazałe dzieła trafiały na europejskie dwory i służyły jako cenne podarunki dyplomatyczne dla papieży, carów, sułtanów i monarchów, wśród których znalazł się również Ludwik XIV. Bursztynowe precjoza stały się w ten sposób jedną z wizytówek bogatego Gdańska. Wielowiekowy rozwój rzemiosła przerwały wojny XX wieku, po których w mieście nie pozostał ani jeden dawny warsztat. Tradycję udało się jednak odbudować. Początkowo artyści wrócili przede wszystkim do tworzenia biżuterii, z czasem zaczęli ponownie sięgać zarówno po historyczne techniki, jak i współczesne wzornictwo. Dzięki temu bursztynnictwo nie stało się jedynie pamiątką po dawnej świetności miasta, lecz pozostało żywym rzemiosłem, które cały czas jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tożsamości Gdańska. Co można zobaczyć w Muzeum Bursztynu w Gdańsku? Od unikatowej armatki po bursztyn z kosmosu Najcenniejsze ślady tej historii zgromadzono dziś w Muzeum Bursztynu, które od 2021 roku mieści się w zabytkowym Wielkim Młynie. Stała wystawa liczy ponad tysiąc obiektów i obejmuje zarówno naturalne okazy bursztynu, jak i dzieła rzemiosła artystycznego. Jednym z najnowszych eksponatów jest niewielka armatka wykonana około 1660 roku w Gdańsku z bursztynu i złota, dodatkowo zdobiona kamieniami szlachetnymi. Na świecie zachowały się tylko dwa tego rodzaju obiekty, dlatego po powrocie do miasta w 2026 roku trafiła ona na stałą ekspozycję jako jeden z najbardziej wyjątkowych przykładów kunsztu dawnych gdańskich mistrzów. Zupełnie inny charakter ma zdumiewająca kolekcja inkluzji, czyli organizmów i fragmentów roślin zachowanych w skamieniałej żywicy sprzed milionów lat. W muzealnych gablotach można zobaczyć m.in. świetnie zachowanego gekona reprezentującego nieznany wcześniej nauce gatunek, największą na świecie (mierzącą około 4 cm) inkluzję pająka ptasznika oraz jedyny znany okaz chwytówki modliszkowatej zatopionej w bursztynie. Kolekcję uzupełniają m.in. jaszczurki, owady, fragmenty roślin, muszle ślimaków czy pióra, które pozwalają zajrzeć w świat sprzed dziesiątek milionów lat. Do najbardziej niezwykłych obiektów należy jednak bursztyn, który dosłownie opuścił Ziemię. Bryłkę znalezioną na Wyspie Sobieszewskiej podzielono na dwie części. Jedna została w Gdańsku, a drugą Sławosz Uznański-Wiśniewski zabrał w 2025 roku na Międzynarodową Stację Kosmiczną podczas misji IGNIS. Po powrocie obie części otrzymały imiona Kos i Mos i zostały poddane badaniom porównawczym, które miały pokazać, czy pobyt w przestrzeni kosmicznej wpłynął na właściwości bursztynu. To jednak nie wszystko, bowiem na samym oglądaniu eksponatów nie trzeba kończyć. W Gdańsku organizowane są również warsztaty bursztyniarskie, podczas których można poznać podstawowe techniki obróbki, nauczyć się rozpoznawać prawdziwy bursztyn, a przede wszystkim samodzielnie oszlifować wybraną bryłkę i stworzyć z niej własną pamiątkę, przekonując się, jak wiele cierpliwości wymaga nadanie niepozornemu surowcowi odpowiedniego kształtu. Gdzie nocować w Gdańsku? Hotele blisko Muzeum Bursztynu i nowy ibis Styles AMBEREXPO Zwiedzanie bursztynowego Gdańska można połączyć z noclegiem w samym centrum miasta. Kilka minut spacerem od Muzeum Bursztynu znajdują się dwa hotele sieci Accor – ibis Gdańsk Stare Miasto oraz czterogwiazdkowy Mercure Gdańsk Stare Miasto. Pierwszy sprawdzi się przede wszystkim jako wygodna baza do zwiedzania: leży blisko historycznego centrum i dworca Gdańsk Główny, oferuje nowoczesne pokoje, restaurację, całodobową recepcję oraz bezpłatne Wi-Fi. Mercure stawia z kolei na nieco wyższy standard i panoramiczne widoki – z części pokoi można podziwiać historyczną zabudowę miasta oraz tereny dawnej Stoczni Gdańskiej, a na miejscu działają restauracja i bar, dostępny jest także taras. Oba obiekty pozwalają więc na poznawanie pieszo większości najważniejszych atrakcji centrum, w tym znajdującego się w Wielkim Młynie Muzeum Bursztynu. Jeszcze w 2026 roku gdańska baza hotelowa ma wzbogacić się o kolejny obiekt, którego nazwa wyjątkowo dobrze wpisuje się w bursztynową tożsamość miasta. ibis Styles Gdańsk AMBEREXPO powstaje przy ul. Żaglowej, bezpośrednio przy centrum wystawienniczo-kongresowym AMBEREXPO, a przyjęcie pierwszych gości zaplanowano na jesień 2026 roku. Trzygwiazdkowy hotel będzie dysponował 160 pokojami, w tym większymi pokojami dla rodzin i osób planujących dłuższy pobyt. Powstaną w nim również przestrzenie konferencyjne, zaplecze gastronomiczne i parking. Sama nazwa kompleksu nie jest przypadkowa. AMBEREXPO jest jednym z najważniejszych centrów targowo-kongresowych północnej Polski, a Gdańsk od lat pozostaje gospodarzem wydarzeń związanych z bursztynem i jubilerstwem. Kompleks jest obecnie rozbudowywany o kolejną halę i właśnie część hotelową, dzięki czemu będzie mógł gościć jeszcze większe imprezy targowe i kongresowe. „Amber”, czyli po angielsku „bursztyn”, nawiązuje przy tym do jednej z najmocniej zakorzenionych gdańskich tradycji, która do dziś pozostaje ważnym elementem wizerunku miasta. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Koreańska sonda odnalazła krater po rakiecie SpaceX. Pokazano zdjęcia z Księżyca
Odnaleziono miejsce uderzenia rakiety SpaceX, która rozbiła się o Księżyc. Krater znalazł i sfotografował koreański orbiter księżycowy Danuri (Korea Pathfinder Lunar Orbiter). Do uderzenia doszło wczesnym rankiem w środę, 5 sierpnia.
„Danuri zabezpieczyła materiał zarówno sprzed kolizji, jak i tuż po niej, co umożliwia analizę zmian spowodowanych wyłącznie przez uderzenie oraz dostarcza cennych danych badawczych” – poinformowali przedstawiciele Koreańskiego Instytutu Badań Kosmicznych (KARI) we wpisie na platformie X. Koreańczycy pierwsi znajdują miejsce uderzenia Danuri rozpoczęła obserwacje mniej więcej pół godziny przed kolizją rakiety z Księżycem i dzięki manewrom orbitalnym wielokrotnie przeleciała nad miejscem uderzenia, wykonując łącznie 8 sesji obrazowania. Zdjęcia uchwyciły zmiany w rzeźbie terenu wokół miejsca uderzenia oraz materiał przez nie rozrzucony. Koreański instytut na platformie X udostępnił kilka zdjęć, w tym porównanie przed i po uderzeniu. Historia rakiety Falcon 9 Rakieta Falcon 9 wystartowała 15 stycznia 2025 roku, wysyłając dwa prywatne lądowniki księżycowe – Blue Ghost firmy Firefly Aerospace oraz Resilience firmy ispace – na wysoką orbitę okołoziemską przecinającą orbitę Księżyca. Obydwa lądowniki samodzielnie poleciały w dalszą drogę na Księżyc. Blue Ghost wylądował pomyślnie 2 marca 2025, Resilience rozbił się podczas próby lądowania. Pierwszy stopień Falcona pomyślnie wrócił na Ziemię krótko po starcie. Drugi, podobnie jak w przypadku innych rakiet tego modelu, był jednorazowy. SpaceX zazwyczaj pozbywa się ich poprzez skierowanie w atmosferę Ziemi, gdzie ulegają zniszczeniu. Jednak tym razem drugi stopień miał tak długą podróż, że zużył niemal całe paliwo, aby wynieść ładunki do tak odległego celu. W efekcie, ważący około 4 ton stopień pozostał w przestrzeni kosmicznej, krążąc wokół Ziemi do momentu, gdy siły grawitacyjne zepchnęły go na kurs kolizyjny z Księżycem. Szczegóły kolizji z Księżycem Do kolizji doszło w środę o godzinie 06:34 czasu GMT, zgodnie z przewidywaniami Koreańczyków. Naukowcy już wcześniej obliczyli także inne parametry uderzenia: stopień rakiety uderzył w Księżyc z prędkością około 8690 km/godz., wybijając krater o szerokości do 27 metrów. „Dane obserwacyjne pozyskane przez Danuri zostaną powiązane z późniejszymi obserwacjami z należącej do NASA sondy Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) i wykorzystane w międzynarodowych badaniach naukowych” – napisali przedstawiciele KARI. Poszukiwania trwały także na Ziemi Moment uderzenia zarejestrowały również niektóre teleskopy naziemne. Astronomowie z Instytutu Astrofizyki Andaluzji (Instituto de Astrofísica de Andalucía) w Hiszpanii pośrednio nagrali moment uderzenia. Widać na nim materiał wyrzucony z powierzchni Księżyca dokładnie w czasie kolizji. Drugi stopień Falcona 9 nie jest pierwszym korpusem rakiety, który uderzył w Księżyc – trzeci stopień chińskiej rakiety Długi Marsz 3C rozbił się 4 marca 2022 roku. Trzecie stopnie amerykańskich rakiet Saturn V wybiły kratery na Srebrnym Globie podczas kilku misji programu Apollo. Danuri to pierwsza południowokoreańska sonda księżycowa. Statek został wystrzelony 4 sierpnia 2022 roku na pokładzie – a jakże – rakiety Falcon 9. Cztery miesiące później wszedł na orbitę Księżyca. Posiada sześć instrumentów badawczych, z których pięć dostarczyły południowokoreańskie uczelnie i organizacje badawcze. Szóstym jest ShadowCam – instrument NASA przeznaczony do poszukiwania śladów lodu wodnego w stale zacienionych rejonach biegunów księżycowych. Źródło: Space.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Warszawa wygrała! Tu powstanie nowe centrum technologiczne Europejskiej Agencji Kosmicznej
Na tę informację czekaliśmy w ostatnich miesiącach. Pierwsze centrum technologiczne Europejskiej Agencji Kosmicznej utworzone w kraju spoza pierwotnej grupy założycielskiej ESA powstanie w Warszawie. Centrum ma zajmować się bezpieczeństwem, w tym monitorowaniem wschodniej granicy Unii Europejskiej.
O lokalizację centrum technologicznego ESA w Polsce oficjalnie ubiegało się siedem miast: Gdańsk, Wrocław, Katowice wraz z Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią, Łódź, Kraków, Warszawa i Poznań. Stolica zwyciężyła Za faworytów uchodziły jednak Kraków, Katowice i Warszawa. W poniedziałek 13 lipca, stojąc na dachu Centrum Nauki Kopernik, dyrektor generalny ESA dr Josef Aschbacher ogłosił, że specjalna komisja zdecydowała, że najlepszym punktem dla instytucji będzie Warszawa. – Polska rośnie w siłę i wykazała, że inwestycje w obszar kosmiczny są ważne dla strategicznej pozycji kraju w Europie. Ale te technologie są kluczowe dla rozwoju całej Unii Europejskiej, szczególnie w sytuacji kryzysu – powiedział Josef Aschbacher. Wskazała na powiązania między wojskowością a technologiami kosmicznymi, które są kluczowe w związku z agresją Rosji na Ukrainę. – Nowe centrum ESA będzie pierwszym ośrodkiem agencji stworzonym poza obszarem krajów, które w 1975 podpisały konwencja o utworzeniu Europejskiej Agencji Kosmicznej – zaznaczył dyrektor generalny ESA. Większe środki na kosmos Nowy ośrodek ma powstać w Warszawie, jednak jak podkreślił minister finansów i gospodarki Andrzej Domański, ma stanowić część szerokiej sieci przemysłu kosmicznego, jaka ma powstać w kraju. – Podjęliśmy decyzję o dwukrotnym zwiększeniu nakładów na polski przemysł kosmiczny, poszerzeniu naszej współpracy. Każde euro zainwestowane w technologie kosmiczne zwraca się siedmiokrotnie. To naprawdę dobra inwestycja w naszą gospodarkę – powiedział minister Domański. Dodał, że utworzono specjalny fundusz mający inwestować w spółki sektora kosmicznego. – W tej chwili fundusz ten wynosi pół miliarda złotych. Zależy nam na gospodarce opartej na wiedzy i na zaawansowanych technologiach – dodał szef resortu finansów i gospodarki. Polski potencjał kosmiczny – Cieszę się, że w Polsce powstanie centrum ESA. To pozwoli nam rozwijać nasze kompetencje i budować nowe – skomentował drugi polski astronauta, dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Do tej decyzji odniósł się również dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN dr hab. inż. Piotr Orleański. – W Warszawie znajduje się 30 procent polskiego potencjału kosmicznego i właśnie to jest z mojego punktu widzenia najistotniejsza kwestia – powiedział zaraz po ogłoszeniu decyzji ESA. – W stolicy działa najwięcej firm, instytutów i szkół zajmujących się kosmosem. Tutaj podejmowane są główne decyzje strategiczne, które w przypadku skupionych na bezpieczeństwie zadań centrum, mają decydujący wpływ. To również tutaj, w murach CBK PAN powstało pierwsze w Polsce laboratorium i grupa zajmująca się na bieżąco bezpieczeństwem kosmicznym. W CBK PAN już wiele lat temu stworzyliśmy coś, co może być elementem przyszłego centrum ESA w Polsce – przynajmniej tej gałęzi, która zajmuje się civil security – podkreślił dyrektor Orleański. Starania o ośrodek ESA w Polsce Z kolei poseł Bogusław Wontor, ekspert grupy parlamentarnej ds. przestrzeni kosmicznej, ocenił, że to dobra decyzja, iż tego typu centrum powstaje w Polsce. – Zabiegaliśmy o to od paru lat i nie ukrywam, że byłem pomysłodawcą i pierwszą osobą, która zakomunikowała to w Paryżu około siedem lat temu dyrektorowi ESA – powiedział Wontor. Dodał, że liczy jednak na pewną decentralizację kompetencji tego warszawskiego ośrodka. – Decentralizacja w każdym kraju jest sensowna – podkreślił Wontor. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Niezidentyfikowane kosmiczne kule na australijskim wybrzeżu. Mieszkańcy proszeni są o niezbliżanie się do nich
Wyspecjalizowane zespoły ratowników w kombinezonach chemicznych zebrały z terenu Forrest Beach, położonej na północ od Townsville w Australii, sześć srebrnych metalowych kul. Artefakty zostały wyrzucone przez morze. Zdaniem Australijskiej Agencji Kosmicznej mogą być fragmentami kosmicznych śmieci. Ze względu na możliwość skażenia, wokół miejsca odkrycia wyznaczono strefę ograniczonego dostępu.
Alarm o pojawieniu się na australijskim wybrzeżu przedmiotów niewiadomego pochodzenia podniesiono już w piątek po południu. Do niedzieli strażacy zlokalizowali łącznie sześć obiektów rozrzuconych wzdłuż okolicznych plaż, około 80 kilometrów na północ od Townsville. Ze względu na możliwą obecności niebezpiecznych substancji, kosmicznymi kulami zajęły się wyspecjalizowane jednostki pracujące pod nadzorem policji. Kule zostały umieszczone w szczelnych beczkach przeznaczonych specjalnie do transportu materiałów niebezpiecznych. Nie dotykaj i zadzwoń po strażaków Ponadto lokalna straż pożarna początkowo wyznaczyła aż 800-metrową strefę wykluczenia wokół miejsc odkrycia, którą następnie zmniejszono do promienia 50 metrów. Władze stanowczo odradzają mieszkańcom zbliżanie się do podejrzanych przedmiotów, a tym bardziej bezpośredni kontakt. W przypadku natknięcia się na kolejną wyrzuconą przez morze kulę zalecają niezwłoczne wycofanie się na bezpieczną odległość i skontaktowanie się ze służbami ratunkowymi. Jakie jest pochodzenie przedmiotów? Na razie nie wiadomo. Australijska Agencja Kosmiczna bada sprawę i sugeruje, że kule mogą być po prostu kosmicznymi śmieciami. Agencja współpracuje z policją i Krajową Agencją Zarządzania Kryzysowego, analizując trajektorię, materiał i kształt obiektów, by ustalić, z jakiej misji czy pojazdu mogły pochodzić. Tajemnicze kosmiczne kule Pochodzące z orbity okołoziemskiej obiekty są dość często wyrzucane na wybrzeże Australii. W 2023 roku uwagę świata przykuła wielka metalowa kopuła odnaleziona w pobliżu Perth w Australii Zachodniej. Spekulacjom nie było końca. Jak się okazało, był to fragment rakiety nośnej PSLV, co potwierdziła Indyjska Agencja Kosmiczna. 12 lat wcześniej podobny do odnalezionych obecnie kul sferyczny obiekt dostrzeżono na odległych stepach Namibii w Afryce Południowej. Wówczas specjaliści ustalili, że kula była zbiornikiem paliwa pochodzącym z bezzałogowej rakiety, zawierającym hydrazynę – niezwykle lotny i wysoce toksyczny materiał napędowy stosowany w rakietach. Z czym mamy do czynienia teraz? W internecie można znaleźć wiele spekulacji. Niektórzy twierdzą, że kule są zbiornikami paliwa pochodzącymi ze statków kosmicznych. Jeśli tak faktycznie jest, zapobiegliwość australijskich służb jest w pełni uzasadniona. Głównym powodem do niepokoju związanym z takimi obiektami jest możliwa obecność śladów łatwopalnych lub silnie reaktywnych substancji chemicznych wewnątrz zbiorników. Kosmiczna archeologia Ciekawą analizę przedstawiła Alice Gorman – australijska archeolożka, pionierka dziedziny zwanej archeologią kosmiczną (space archaeology) i profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Flinders w Adelajdzie. Po obejrzeniu nagrań badaczka stwierdziła, że na kulach nie widać śladów spalenia charakterystycznych dla obiektów spadających przez atmosferę. W związku z tym sądzi, że kule najprawdopodobniej pochodzą z pierwszego lub drugiego stopnia rakiety, który oddzielił się i opadł na Ziemię, podczas gdy reszta pojazdu kontynuowała lot, by wynieść ładunek na orbitę. Jej zdaniem tajemnicze kule przypominają elementy układu paliwowego i mogą być ciśnieniowymi zbiornikami wykonanymi ze stopów tytanu o bardzo wysokiej temperaturze topnienia. Takie elementy, zwane potocznie „kulami kosmicznymi” (space balls), pojawiają się na Ziemi nawet wiele lat po starcie rakiety – ale mogą wciąż zawierać ślady hydrazyny, silnie toksycznej substancji napędowej. Eksperci podkreślają, że wraz ze wzrostem liczby komercyjnych startów rakiet i satelitów na orbicie, takie znaleziska stają się coraz częstsze. Nie wszystkie elementy spalają się całkowicie w atmosferze, a te, które przetrwają, czasem trafiają w pobliże terenów zamieszkanych lub turystycznych. Źródło: gbnews.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Między Marsem a Księżycem. W Polsce znajduje się stacja badawcza, w której trenują przyszli astronauci
W hangarze nr 11, na terenie dawnego lotniska wojskowego w Pile, dzieją się kosmiczne rzeczy. Znajduje się tam stacja LunAres: analogowy habitat, w którym prowadzone są badania z zakresu medycyny i psychologii załogowych misji kosmicznych. Trenowało tam już 308 osób, spośród których trzy poleciały w kosmos.
Analogowy habitat księżycowo-marsjański LunAres (połączenie słów Luna – Księżyc i Ares – Mars) to jedno z ciekawszych miejsc na kosmicznej mapie Polski. Prowadzone są tam regularnie badania mające pomóc tworzyć procedury funkcjonowania w ekstremalnych warunkach. Dzięki odpowiedniej architekturze, możliwości całkowitego odcięcia załogantów od świata zewnętrznego oraz pracy z psychologami, można tam przewidzieć problemy, jakie mogą czekać ludzi na długich misjach kosmicznych. Przewidzieć i rozwiązać je, zanim w ogóle nastąpią. Wokół Księżyca – Historia LunaAresa rozpoczęła się w 2015 roku, kiedy nasz zespół Space is More – połowicznie studencki, połowicznie już nie – brał udział w dużych konkursach z zakresu architektury kosmicznej. Wygraliśmy konkurs ESA Moon Challenge na Europejskim Uniwersytecie Kosmicznym, który dotyczył architektury misji księżycowej. Wówczas zaprojektowaliśmy naszą wizję stacji lunarnej Gateway – opowiada dr Leszek Orzechowski, architekt i inicjator projektu. Wygrana przyczyniła się pomysłu stworzenia w Polsce habitatu analogowego jako przygotowania do instalacji Luna – miejsca do symulowania załogowych spacerów księżycowych, opracowywanego przez Niemiecką Agencją Kosmiczną (DLR) wraz z Euorpejską Agencją Kosmiczną (ESA). – Początkowo chcieliśmy się po prostu przygotować do konkursu. Jako architekci chcieliśmy zrozumieć użytkownika, czyli człowieka funkcjonującego w długotrwałej izolacji. Po zbudowaniu habitatu okazało się, że to świetne narzędzie również dla lekarzy, psychologów i inżynierów do testowania swoich rozwiązań. Projekt sfinansowała firma Space Garden, z którą współpracujemy do dzisiaj – mówi Leszek Orzechowski. Psychologia ekstremalna – LunAres jest habitatem analogowym, którego głównym celem jest możliwie wierne odtwarzanie izolacji oraz specyficznych warunków społecznych charakterystycznych dla misji kosmicznych. Dlatego psychologia i badania z obszaru human studies są tam w pełni uzasadnione. Przez kilka lat koordynowałam w LunAresie projekt dotyczący zmian dobrostanu psychicznego, adaptacji do izolacji, efektywności pracy oraz dynamiki grupy. Oczywiście w LunAresie swoje miejsce znajdują także lekarze, dentyści, specjaliści od aktywności fizycznej i wielu innych dziedzin. Eksploracja kosmosu wymaga interdyscyplinarnego podejścia – mówi dr Agnieszka Skorupa z Uniwersytetu Śląskiego. Stacja składa się z dwóch głównych stref: habitatu oraz izolowanego terenu EVA o powierzchni 250 m², przeznaczonego do symulacji planetarnych spacerów pozapojazdowych. Obie części połączone są śluzą powietrzną, co umożliwia prowadzenie realistycznych scenariuszy misji. Sam habitat tworzą moduły mieszkalne, badawcze i operacyjne, w tym sypialnie, kuchnia, siłownia, moduł sanitarny, biolab do eksperymentów biologicznych i upraw hydroponicznych, warsztat z drukarką 3D, centrum operacyjne oraz wielofunkcyjne atrium stanowiące centralny punkt stacji. Infrastrukturę uzupełniają przygotowalnia EVA oraz schronienie wykorzystywane podczas długotrwałych działań poza habitatem. Z Piły prosto w kosmos Od uruchomienia w 2017 roku w LunAresie zorganizowano 53 misje symulowane w których uczestniczyło 308 astronautów. Łączna liczba dni izolacji to 742. W stacji prowadzono również analogową, lustrzaną misję Ignis. Troje ze szkolących się w LunAresie analogowych astronautów naprawdę poleciało w kosmos. Byli to: dr Sian Proctor, która w 2018 roku spędziła dwa tygodnie w habitacie LunAres, uczestnicząc w misji Spectra. W 2021 roku poleciała w kosmos jako pilot kapsuły SpaceX Crew Dragon w misji Inspiration4 – pierwszym w historii locie orbitalnym z wyłącznie cywilną załogą. Została pierwszą Afroamerykanką pełniącą funkcję pilota statku kosmicznego. Sara Sabry, pierwsza Egipcjanka w kosmosie. W 2021 roku uczestniczyła w symulacji analogowej misji księżycowej w LunAres Research Station jako oficer medyczny. W 2022 roku została wybrana spośród siedmiu tysięcy kandydatów z całego świata do programu Space for Humanity i 4 sierpnia 2022 roku poleciała w kosmos na pokładzie Blue Origin New Shepard. Michaela „Michi” Benthaus, która w 2024 roku dowodziła analogową w LunAresie. Pracuje jako inżynier lotniczy w Europejskiej Agencji Kosmicznej. Astronautka doznała urazu rdzenia kręgowego podczas wypadku na rowerze górskim w 2018 roku. 20 grudnia 2025 roku poleciała w kosmos na pokładzie Blue Origin New Shepard (misja NS-37), zostając pierwszym użytkownikiem wózka inwalidzkiego, który przekroczył granicę przestrzeni kosmicznej. Przyszłość badań analogowych LunAres jest jednym z około 40 analogowych habitatów kosmicznych rozrzuconych po całym świecie. Badane są w nich różne aspekty misji, w tym m.in. praca z zaawansowanymi urządzeniami technicznymi, wpływ wybicia z rytmu dobowego oraz braku podziału na dzień i noc. – Pierwsze habitaty pozwalające symulować misje kosmiczne powstały we wczesnych latach dwutysięcznych, a od 2010 roku ich rozwój wyraźnie przyspieszył. Coraz bardziej wchodzą w oficjalny nurt przygotowania do misji kosmicznych. Służą zarówno treningowi załóg, jak i testowaniu procedur i eksperymentów w warunkach analogowej symulacji – mówi dr Orzechowski. Dodaje, że NASA tworzy swój Mars Yard, który będzie symulować odciążenie astronautów i robotów w warunkach innej grawitacji. Europa zrobiła to już z instalacją Luna. – Widać wyraźnie, że habitaty stają się poważną, operacyjną gałęzią rozwoju misji kosmicznych – przestrzenią treningową i testową, a nie tylko narzędziem dla citizen science – podkreśla. – Myślę, że przyszłość analogowych badań kosmicznych polega na coraz wierniejszym odtwarzaniu nie tylko izolacji, ale także rzeczywistego obciążenia pracą oraz presji społecznej, medialnej i edukacyjnej, której doświadczają astronauci. W projekcie AstroMentalHealth, realizowanym przy okazji misji Ignis, zorganizowaliśmy tzw. misję lustrzaną. Okazało się, że kiedy udało się odtworzyć również te elementy, profile reakcji psychologicznej analogowych astronautów były znacznie bliższe wynikom uzyskiwanym przez załogę na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To pokazuje, że właśnie taki kierunek rozwoju zwiększa wartość i trafność badań prowadzonych na Ziemi – mówi dr Agnieszka Skorupa. LunAres ma szeroki potencjał. Może służyć jako miejsce testowe dla załóg łodzi podwodnych, schronów czy bunkrów dowodzenia. – To wpisuje się w szerszy nurt badań psychologii ekstremalnej i działania operacyjnego człowieka w izolacji – podsumowują badacze. Więcej o przygotowaniach do lądowania ludzi na Marsie piszemy w najnowszym wydaniu magazynu „National Geographic Polska”.
Rośliny jako apteki kosmiczne. Jeśli chcemy eksplorować kosmos, musimy nauczyć się tworzyć leki poza Ziemią
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego opracowali metodę, która może zrewolucjonizować zaopatrzenie medyczne podczas długich misji kosmicznych. Chodzi o produkcję leków bezpośrednio na pokładzie statku – z wykorzystaniem roślin. Badania nad kosmiczną apteką są kluczowe dla długoterminowej obecności człowieka w kosmosie.
Jeśli chcemy wysyłać długotrwałe misje załogowe na Księżyc, Marsa i w inne odległe miejsca, musimy sprawić, by załoganci byli możliwie jak najbardziej samowystarczalni. Misje działające poza niską orbitą okołoziemską (LEO) nie mogą być zaopatrywane w ciągu kilku godzin. Statki kosmiczne nie mogą też zabrać na pokład zaopatrzenia na wiele miesięcy, a nawet lat wyprawy. Ekspedycje w głęboki kosmos będą musiały samodzielnie wytwarzać powietrze, wodę, żywność, paliwo i leki. Kosmiczna botanika Zdaniem naukowców z San Diego zabranie w kosmiczną podróż roślin mogłoby umożliwić produkcję leków. W opublikowanej niedawno pracy opisali prostą metodę wielokrotnego pozyskiwania substancji farmaceutycznych z roślin w warunkach mikrograwitacji, bez ich niszczenia i bez generowania dużych ilości odpadów. Kluczem do odkrycia jest wirus mozaiki wspięgi (CPMV – Cowpea mosaic virus). Jest to bezpieczny dla ludzi patogen roślinny z rodziny Comoviridae, który zyskał ogromne znaczenie w nowoczesnej biotechnologii i nanomedycynie dzięki swojej unikatowej otoczce białkowej (kapsydowi). Puste kapsydy CPMV służą do precyzyjnego transportowania leków i znaczników fluorescencyjnych w organizmie, a jego bezpośrednia iniekcja do guzów nowotworowych silnie stymuluje układ odpornościowy do walki z rakiem. – Wyhodowanie związku w tych roślinach jest proste – mogą one w krótkim czasie wytworzyć ogromną ilość biomasy. Największą trudnością jest wydobycie produktu: w efekcie otrzymuje się coś przypominającego smoothie, a sprzęt potrzebny do izolacji substancji zajmuje całe laboratorium. Nie da się go zmieścić na statku kosmicznym – wyjaśnia Patrick Opdensteinen, autor publikacji i badacz w laboratorium Steinmetz. Wielokrotnie zbieranie pojedynczego liścia Zespół znalazł elegantsze wyjście: zamiast niszczyć roślinę, zanurza jej liście w roztworze i przy pomocy próżni oraz wirowania wydobywa substancje czynne z przestrzeni między komórkami. Liść pozostaje nienaruszony i może być wielokrotnie „zbierany". Metodę można łatwo skalować – zespół pozyskał i oczyścił CPMV z ponad 50 roślin w czasie krótszym niż dwie godziny. Co najważniejsze, sprawdza się ona też w symulowanych warunkach kosmicznych: mikrograwitacji, wahaniach temperatury i promieniowaniu. Stres wywołany przez te czynniki czasem wręcz zwiększa produkcję wirusa przez roślinę. Tego typu rozwiązania są kluczowe dla kolonizacji Księżyca oraz długotrwałych misji marsjańskich. Sam lot na Marsa w sprzyjających warunkach trwa od 6 do 9 miesięcy w jedną stronę, a ponad połowa zabranych leków traci ważność w ciągu trzech lat w warunkach kosmicznych. Rośliny mogłyby produkować złożone związki terapeutyczne, potrzebując jedynie światła, wody i gleby – bez generowania odpadów. Metoda może też sprawdzić się na Ziemi, stając się niedrogim źródłem leków dla ubogich regionów i obszarów odciętych od normalnej infrastruktury medycznej. Przyszłość kosmicznej farmaceutyki Jak może wyglądać przyszłość produkcji leków poza Ziemią, pytamy dr. Maksymiliana Brzezickiego, lekarza akademickiego z Zakładu Neuroinżynierii i Medycyny Kosmicznej Uniwersytetu Zielonogórskiego, wykładowcy medycyny na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz współpracownika Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Najprawdopodobniej rozwinie się model dwutorowy. Leki biologiczne – hormony jak parathormon, przeciwciała, szczepionki, immunoterapie nowotworowe – będą wytwarzane na miejscu w roślinach lub kulturach komórkowych. Atutem jest trwałość nasion, które można zabrać zamiast gotowego leku. Małe, chemicznie stabilne cząsteczki, jak leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, nadal będą zabierane w tabletkach, bo dobrze się przechowują, a ich produkcja na miejscu wymaga wbudowania obcych szlaków metabolicznych do komórki. Tam, gdzie wytwarzanie na miejscu będzie się opłacać – jak podczas długich misji marsjańskich – cząsteczki będą powstawać w zmodyfikowanych mikroorganizmach w procesie fermentacji, wzorem przemysłowej produkcji w drożdżach. Krótko mówiąc: zamiast wozić całą apteczkę, przyszłe misje będą wiozły nasiona, szczepy mikroorganizmów i kompaktowe bioreaktory – mówi ekspert. Dodaje, że kluczowe będą zoptymalizowane procesy inżynierii genetycznej z użyciem wektorów wirusowych i narzędzi takich jak CRISPR, kompaktowe metody oczyszczania produktów oraz drukarki 3D formujące spersonalizowane tabletki o dawce dopasowanej do konkretnego astronauty. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
New Glenn, rakieta firmy Jeffa Bezosa, eksplodowała na platformie startowej. Kulę ognia widać było z daleka
Rakieta New Glenn, która w listopadzie 2025 roku pomyślnie wyniosła dwa orbitery marsjańskie misji NASA ESCAPADE, eksplodowała podczas rutynowego testu silników przed startem. Na szczęście nikt nie ucierpiał w wypadku. Jednak katastrofa może mieć znaczące konsekwencje dla firmy Blue Origin, NASA oraz amerykańskich planów eksploracji Księżyca.
W nocy z czwartku 28 na piątek 29 maja na terenie Cape Canaveral Space Force Station na Florydzie eksplodowała potężna, 98-metrowa rakieta New Glenn firmy Blue Origin należącej do Jeffa Bezosa. Do eksplozji doszło podczas rutynowego testu silników przed startem, przeprowadzanego o 3 w nocy czasu CEST. W wyniku eksplozji powstała ogromna kula ognia, która rozświetliła nocne niebo nad całym wybrzeżem kosmicznym (Space Coast). Konsekwencje dla programu księżycowego Rakieta New Glenn jest podstawowym pojazdem Blue Origin dla wynoszenia ładunków w kosmos. To właśnie ona ma wynieść lądownik Blue Moon, jeden z dwóch prywatnych pojazdów wybranych przez NASA (obok Starship firmy SpaceX) do lądowania astronautów na Księżycu w ramach programu Artemis. W tym tygodniu NASA ogłosiła, że lądownik Blue Moon ma również dostarczyć na powierzchnię Księżyca dwa prywatne łaziki księżycowe. Misje te stanowią kluczowym elementem budowy planowanej przez NASA bazy księżycowej, mającej powstać w pobliżu południowego bieguna. Agencja chce, aby przynajmniej jeden z łazików znalazł się na Księżycu przed pierwszym załogowym lądowaniem programu Artemis (misja Artemis 4), planowanym obecnie na koniec 2028 roku. Jednak lądownik Blue Moon miał znaleźć się na Księżycu znacznie wcześniej. W tym roku miała mieć miejsce demonstracja technologii. Bezzałogowa misja o nazwie Blue Moon Mark 1 miała zaprezentować możliwości pojazdu na powierzchni Księżyca. Jednak wszystko wskazuje na to, że projekt się opóźni. Zniszczony kompleks startowy na Florydzie Głównym problem jest całkowite zniszczenie stanowiska startowego Launch Complex 36 (LC-36). Według obserwatorów uszkodzone zostały elementy wieży startowej oraz infrastruktura LC-36. Co istotne, jest to jedyne stanowisko, z którego mogą startować rakiety New Glenn. Oznacza to, że nawet jeśli szybko poznamy przyczynę eksplozji, cała flota będzie uziemiona do momentu odbudowy padu LC-36. View oEmbed on the source website Do eksplozji odniósł się administrator NASA Jered Isaacman. W komentarzu na platformie X napisał: „Loty kosmiczne nie wybaczają błędów, a opracowanie nowej ciężkiej rakiety nośnej jest niezwykle trudnym zadaniem. Będziemy współpracować z naszymi partnerami, aby wesprzeć szczegółowe dochodzenie w sprawie tej anomalii, ocenić krótkoterminowy wpływ na misje i jak najszybciej wrócić do startów rakiet. Będziemy informować o wszelkich konsekwencjach dla programów Artemis i Moon Base, gdy tylko pojawią się nowe informacje”. Problemy z New Glenn Jeff Bezos potwierdził, że trwa dochodzenie i że jest za wcześnie, by wskazać źródło awarii. Jego firma Blue Origin zapowiada możliwie szybką odbudowę infrastruktury i powrót do lotów. Komentatorzy zwracają uwagę, że na części nagrań wczorajszego incydentu można dostrzec gwałtowny rozbłysk u podstawy rakiety tuż przed główną detonacją. Rodzi to przypuszczenia, że pierwsza awaria mogła nastąpić jeszcze na poziomie instalacji naziemnej albo przewodów paliwowych, a nie samego korpusu rakiety. To jednak nadal tylko analiza materiałów wideo przez obserwatorów. Do tej pory rakieta New Glenn odbyła zaledwie trzy loty i nie wszystkie przebiegły bez problemów. Po trzecim locie z 19 kwietnia 2026 roku amerykańska Federalna Administracja Lotnictwa USA (FAA) tymczasowo uziemiła rakietę. Podczas tej misji New Glenn nie umieściła swojego ładunku — satelity komunikacyjnego BlueBird 7 — na właściwej orbicie. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Już dziś największa rakieta w historii ludzkości rusza na orbitę. Gdzie oglądać start misji?
Rakieta większa od dotychczasowych, ale... z mniejszą liczbą części? Dokładnie tak wygląda nowy plan SpaceX na podbój kosmosu. Dzisiejszej nocy z zupełnie nowej platformy startowej Pad 2 wystrzeli potężny Starship V3. Elon Musk postanowił zaryzykować: z boostera usunięto jeden z kluczowych elementów sterujących , a pod maską ukryto aż 39 ulepszonych silników nowej generacji. Wszystko po to, by otworzyć ludziom drogę na Marsa i Księżyc. Czy ten ryzykowny krok opłaci się miliarderowi?
Spis treści: Nowe ramiona Mechazilli i infrastruktura Pad 2 Kosmiczna bestia w liczbach – Nowe silniki i prostsza budowa Misja suborbitalna i testy kosmiczne Gdzie oglądać start misji? Pierwotnie próba miała odbyć się 21 maja, jednak SpaceX odwołał start w ostatniej minucie z powodu wykrytego problemu technicznego. Nowe ramiona Mechazilli i infrastruktura Pad 2 Dzisiejszy lot będzie debiutem nie tylko nowej wersji Starshipa, ale także drugiej, ulepszonej platformy startowej (Pad 2) w kosmodromie Starbase w Teksasie. Nowa infrastruktura pozwala na szybsze tankowanie megarakiety. Zmieniono również architekturę wieży startowej – Mechazilli. Jej ramiona zaprojektowane do chwytania wracających boosterów i statków stały się krótsze i bardziej zwrotne. Według SpaceX te usprawnienia mają umożliwić skokowy wzrost możliwości systemu, w tym jego pełne i szybkie ponowne użycie, transfer paliwa na orbicie oraz wysyłanie ludzi i ładunków na Księżyc oraz Marsa. Kosmiczna bestia w liczbach – Nowe silniki i prostsza budowa Sercem nowego Starshipa są ulepszone silniki Raptor V3. SpaceX upchnęło ich w całej rakiecie aż 39 – całe 33 sztuki napędzają dolny człon, a pozostałe 6 odpowiada za sam statek. Co to oznacza w praktyce? Nowy napęd ma znacznie prostszą konstrukcję , a przy starcie wygeneruje potworną siłę około 80 MN ciągu. Żeby zobrazować tę moc – to dwa razy więcej, niż ma flagowa rakieta NASA i ponad dwa razy więcej niż legendarny Saturn V, który zabrał ludzi na Księżyc w ubiegłym wieku. Inżynierowie wprowadzili też kilka przełomowych poprawek w samej konstrukcji rakiety: Trzy „płetwy” zamiast czterech: Na dole rakiety zamontowano teraz tylko trzy kratownice sterowe, które pomagają sterować boosterem podczas powrotu na Ziemię. Pozbycie się czwartej to mniejsza waga i mniej skomplikowany mechanizm. Pierścień, który nie odpada: Zmieniono mocowanie specjalnego pierścienia łączącego oba stopnie rakiety. Do tej pory ta część odpadała w trakcie lotu i przepadała. Teraz na stałe trzyma się boostera, dzięki czemu wróci z nim na Ziemię i nadaje się do ponownego użycia. Przeprojektowany układ paliwowy: System odpowiedzialny za przepływ paliwa w boosterze stworzono zupełnie od nowa. Jest ogromny – rozmiarem przypomina całą rakietę Falcon 9. Dzięki temu wszystkie 33 silniki mogą odpalić idealnie w tym samym momencie , a cała rakieta porusza się w powietrzu o wiele stabilniej. Misja suborbitalna i testy kosmiczne Dzisiejszy lot będzie 12. startem w ramach programu Starship. Pod wieloma względami powtórzy profil poprzednich prób – będzie to lot suborbitalny zakończony kontrolowanym wodowaniem obu stopni w oceanie. Podczas lotu przetestowany zostanie ulepszony mechanizm wypuszczania ładunków. Statek uwolni 20 atrap satelitów Starlink oraz dwa prawdziwe satelity wyposażone w kamery, które będą analizować stan osłony termicznej statku. Sam Ship V3 zyskał modyfikacje niezbędne do długich misji głębokiego kosmosu. Wzbogacono go o wydajniejszy system kontroli orientacji, zawory izolacyjne dla gazów pod wysokim ciśnieniem oraz specjalny system zarządzania paliwem kriogenicznym podczas długiego dryfu w próżni. Ponadto statek posiada cztery porty dokujące. Pozwolą one na połączenie z przyszłymi orbitalnymi tankowcami, co jest kluczowe, ponieważ lot na Księżyc lub Marsa będzie wymagał kilkunastokrotnego tankowania na orbicie. Gdzie oglądać start misji? Transmisja na oficjalnej stronie SpaceX oraz kanale NASA rozpocznie się o 23:45 czasu środkowoeuropejskiego, czyli na 45 minut przed otwarciem okna startowego. Źródła: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Nowe życie satelitów. Siły Kosmiczne USA planują demonstracje tankowania i serwisowania satelitów wprost na orbicie
Satelity potrzebują paliwa do wykonywania manewrów orbitalnych. Między innymi dlatego czas ich użyteczności jest limitowany. Gdy paliwo się skończy, satelita staje się bezużyteczny i kończy jako kosmiczny śmieć. Od lat trwają prace nad serwisowaniem satelitów w kosmosie. W przyszłym roku ma wystartować testowy, kosmiczny tankowiec. Jak ma to wszystko działać?
Siły Kosmiczne Stanów Zjednoczonych poinformowały, że rozpoczęły przygotowania do demonstracji tankowania i serwisowania satelitów na orbicie geostacjonarnej. W przyszłym roku zamierzają wysłać w kosmos kilka statków działających w ramach dwóch demonstracji usług orbitalnych. Jedna z nich ma przetestować tankowanie satelitów w przestrzeni kosmicznej, a druga sprawdzić, czy pojazd serwisowy będzie w stanie zadokować do innego satelity i manewrować nim. Kosmiczne tankowce W kosmos polecą: statek do transferu paliwa zbudowany przez Astroscale U.S., magazyn paliwa opracowany przez Orbit Fab oraz serwisowy „holownik kosmiczny” firmy Starfish Space. Statki mają zademonstrować technologie określane przez Siły Kosmiczne jako „servicing, mobility and logistics” (serwisowanie, mobilność i logistyka) – kategorię rozwiązań, które według wojskowych liderów mogą okazać się niezbędne. Statek Astroscale o nazwie Provisioner został wyposażony w specjalny zbiornik na paliwo kosmiczne, czyli hydrazynę. Zbiornik może być napełniany i używany wielokrotnie. Provisioner ma za zadnie zatankowanie satelitów Tetra-5. Następnie pojazd serwisowy uzupełni własne paliwo z magazynu Orbit Fab umieszczonego na platformie firmy Impulse Space. Kryptonim USSF-23 Ta testowa Sił Kosmicznych misja o kryptonimie USSF-23 obejmuje także oddzielny eksperyment z udziałem pojazdu serwisowego Otter firmy Starfish Space — niewielkiego autonomicznego statku kosmicznego zaprojektowanego do dokowania i manewrowania satelitami na orbicie. Otter ma zadokować do „nieprzygotowanego” satelity, który pierwotnie nie był projektowany z myślą o serwisowaniu. Siły Kosmiczne chcą wykorzystać ten pojazd do testowania tzw. „augmented maneuver” (wspomaganego manewrowania) – czyli efektywnego dodania napędu i zdolności manewrowych satelitom, które mają ograniczone zapasy paliwa lub własne możliwości manewrowania. O to, dlaczego tego typu manewry orbitalne są wyjątkowo skomplikowane, zapytaliśmy Pawła Paśko, kierownika Sekcji Mechatroniki w firmie PIAP Space. Wiele poziomów komplikacji – Cała procedura wymaga bardzo nietypowych i precyzyjnych technologii i to na różnych poziomach. Tradycyjne satelity są zazwyczaj stacjonarne i rzadko manewrują, a w przestrzeni orientują się względem gwiazd, Słońca i Ziemi. Satelity serwisowe muszą z kolei dużo manewrować, żeby zbliżyć się do innego obiektu, a do tego muszą orientować się względem swojego celu. To wymusza zastosowanie zupełnie innych czujników i napędów – tłumaczy Paśko. – Sam serwis wymaga też specyficznego ładunku użytecznego, takiego jak ramiona robotyczne, chwytaki, mechanizmy dokujące czy interfejsy do transferu paliwa. Wszystkie te technologie trzeba opracować, przetestować i upewnić się, że są niezawodne i bezpieczne – pod żadnym pozorem nie można przecież zderzyć się z satelitą, którego chce się naprawić – wyjaśnia ekspert. Dodaje, że na tym nie koniec trudności, ponieważ układy sterowania satelitów bardzo źle znoszą zmianę środka masy lub pojawiające się drgania. A to podstawowy problem, z którym trzeba się zmierzyć podczas przechwytywania innego satelity. W momencie połączenia nie sterujemy już pojedynczym pojazdem, tylko zestawem dwóch obiektów o znacznie większej masie, z czym system sterowania musi sobie poradzić. Ten sam efekt pojawia się przy przepompowywaniu paliwa – jeden satelita traci na wadze, drugi zyskuje, a samo paliwo „lata” swobodnie w zbiorniku i wcale nie chce łatwo trafić do wlotu pompy. Nie wspominając o tym, że każdy ruch ramienia robotycznego na orbicie porusza całym satelitą – nie ma tam stabilnego punktu oparcia, jaki znamy z Ziemi. Jak widać, wyzwań jest naprawdę mnóstwo. Polacy opracowują własne systemy kosmicznego serwisowania Paweł Paśko podkreśla, że już sam proces złapania innego satelity jest ogromnym wyzwaniem. W momencie kontaktu obiekt natychmiast „ucieka”. Przechwycenie satelity było trudnym zadaniem nawet dla astronautów, co pokazały dawne misje serwisowe realizowane z pokładów wahadłowców – a co dopiero dla maszyny wyposażonej w ramię robotyczne i niewielki komputer pokładowy. Właśnie dlatego przyszłoroczna misja testowa Sił Powietrznych jest tak skomplikowana i tak ważna. Jeśli się powiedzie, będzie to prawdziwy przełom w myśleniu i żywotności satelitów. Polski PIAP Space także zajmuje się tematem serwisowania satelitów na orbicie. – Rozwijamy zarówno ładunki użyteczne, czyli urządzenia do serwisowania (takie jak ramiona i chwytaki), jak i wchodzimy na poziom dostawcy usług serwisowych czy transportu orbitalnego m.in. poprzez projekt RAVEN realizowany wspólnie z ESA. Właśnie negocjujemy kontrakt na dostarczenie chwytaka dla komercyjnej misji serwisowej. Urządzenie to przeszło już m.in. testy na stole granitowym, udowadniając, że potrafi skutecznie złapać innego satelitę w warunkach odzwierciedlających stan nieważkości – podsumowuje kierownik Sekcji Mechatroniki PIAP Space. Jak zawsze trzymamy kciuki za naszych. Źródło: spacenews.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Deorbitacja rosyjskiej rakiety nad Polską. POLSA wydała komunikat o możliwym zagrożeniu
Polska Agencja Kosmiczna poinformowała o monitorowaniu rosyjskiego obiektu kosmicznego, który w najbliższych dniach wejdzie w ziemską atmosferę. Chodzi o górny człon rakiety, o nazwie Fregat, którego niekontrolowana deorbitacja może przebiegać nad Europą, w tym nad Polską.
Obiekt oznaczony w katalogach jako NORAD: 68537 oraz COSPAR: 2026-061S został wyniesiony w przestrzeń kosmiczną 23 marca 2026 roku, z rosyjskiego kosmodromu w Plesiecku. Po wypełnieniu swojej funkcji, obniża pułap i wchodzi w ziemską atmosferę. POLSA szacuje, że do deorbitacji dojdzie 16 lub 17 maja 2026. Obiekt jest na tyle duży, że jego fragmenty mogą przetrwać lot przez atmosferę i spaść na powierzchnię Ziemi. Deorbitacja obiektu Fregat – najważniejsze informacje Masa obiektu wynosi aż około 1000 kg. Ze względu na tak znaczną wagę oraz brak pełnych danych technicznych dotyczących konstrukcji nie można wykluczyć, że niektóre jego elementy przetrwają proces deorbitacji i spadną. „Szacowane okno wejścia w atmosferę to okres od 16 maja, godz. 08:43 do 17 maja, godz. 13:49 czasu polskiego. Ze względu na parametry orbity przelot obiektu może przebiegać m.in. nad Europą, w tym nad Polską. Z uwagi na szacowaną masę obiektu (ok.1000 kg) oraz brak pełnych danych o jego konstrukcji, nie można wykluczyć, że jego fragmenty przetrwają wejście w atmosferę. Sytuacja jest na bieżąco monitorowana, a odpowiednie służby i instytucje są informowane zgodnie z obowiązującymi procedurami.” – pisze POLSA w oficjalnym komunikacie. Agencja apeluje również o śledzenie wyłącznie oficjalnych komunikatów, aby uniknąć dezinformacji. Tego typu deorbitacja nie jest niczym nadzwyczajnym, ale trzeba zachować ostrożność. W styczniu 2026 podobna sytuacja wydarzyła się z członem chińskiej rakiety. Czym jest Fregat? Moduł Fregat to część rakiety nośnej Sojuz. Według informacji przekazanych przez dziennik Rzeczpospolita, ten konkretny fragment był częścią rakiety Sojuz-2.1b, która 23 marca wyniosła na orbitę ładunek 16 satelitów Rassvet zapewniających dostęp do internetu. Jednostki trafiły na niską orbitę okołoziemską około 300 km nad Ziemią. Rassvet ma być rosyjską alternatywą dla Starlinka. Monitoring tzw. śmieci kosmicznych i ich powrotu na Ziemię jest standardowym zadaniem wyspecjalizowanych jednostek, takich jak Centrum Operacyjne SSA. Pozwala to na wcześniejsze ostrzeganie przed potencjalnymi zagrożeniami wynikającymi z upadku. Sytuacja pozostaje dynamiczna. Z czasem dowiemy się więcej zarówno o czasie, jak i miejscu deorbitacji. Źródło: Polska Agencja Kosmiczna, Rzeczpospolita Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W Warszawie testowane są technologie dla misji ESA ExoMars. Przyszłe lądowniki zyskają polski akcent
W Centrum Badań Kosmicznych PAN otwarto Lunapark. Chociaż nazwa kojarzy się z zabawą, jest to całkiem poważne laboratorium służące do testów nóg lądowników marsjańskich, a w przyszłości również księżycowych. Już teraz inżynierom firmy Sener Polska oraz CBK PAN udało się odnaleźć krytyczny błąd, który w trakcie lądowania na Marsie mógłby przysporzyć poważnych problemów.
Lunapark to specjalnie zaprojektowana infrastruktura, obejmująca wysoką część testową o wysokości 6,25 m i wymiarach 6,8 x 11,6 m oraz część niższą, stanowiącą zaplecze techniczne. Powstała w jednym celu. – Całe pomieszczenie zostało zbudowane z myślą o testowaniu nóg lądowników na misje planetarne. Uwzględnia to nie tylko dużą kubaturę pomieszczenia, ale również specjalny fundament i suwnicę o odpowiednim udźwigu – podkreśla inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN. Współpraca przemysłu z nauką Laboratorium zostało stworzone we współpracy z firmą Sener Polska. Infrastruktura powstała na potrzeby realizacji kontraktu badawczego w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej ExoMars. Mowa o lądowniku marsjańskim, który w przyszłości dostarczy na powierzchnię Marsa łazik Rosalind Franklin. Dzięki wiertłu zdolnemu zagłębić się w marsjański grunt na dwa metry, łazik ma poszukiwać organicznych cząsteczek, które mogą wskazywać na życie. Za całą misję, po stronie technicznej, odpowiadają największe europejskie firmy z branży kosmicznej. Głównym wykonawcą jest Thales Alenia Space Italia, Airbus Defence and Space odpowiada za Mission Time Planning System, czyli system planowania czasu misji. Jest to specjalne oprogramowanie używane do zarządzania tym, co łazik robi na Marsie – krok po kroku i godzina po godzinie. Natomiast Sener jest głównym dostawcą nóg lądownika. Krytyczny moment misji Prowadzone w Lunaparku testy mają symulować jeden z najbardziej krytycznych etapów każdej misji planetarnej, czyli lądowanie. Test wygląda spektakularnie: konstrukcja spada na przygotowane podłoże, a całe zdarzenie – trwające ułamki sekundy – rejestrowane jest z prędkością nawet 1000 klatek na sekundę. Jak podkreśla inż. Szymon Frankowski z Sener Polska, nawet tak krótki czas pozwala na bardzo precyzyjne badania. – Mierzymy siły, przyspieszenia i zachowanie konstrukcji w momencie uderzenia. Analizujemy ugięcie, pochłanianie energii i stabilność – tłumaczy Szymon Frankowski. Najważniejsze jest sprawdzenie tutaj, na Ziemi, czy nogi lądownika mogą w pełni zamortyzować kontakt z powierzchnią oraz zapewnią stabilność całej konstrukcji. O tym, jak istotne to jest, przekonaliśmy się w ostatnich latach przy okazji misji księżycowych. Dwie porażki zaliczyły japońskie lądowniki Hakuto, a lądownik amerykańskiej misji IM-2 Athena przewrócił się w trakcie lądowania. Błąd krytyczny W laboratorium odtwarzane są różne scenariusze lądowania – zmienne kąty, prędkości oraz typy podłoża, w tym symulacja regolitu marsjańskiego z wykorzystaniem piasku. Jeden taki test prowadzony przy bardzo wysokim obciążeniu wykazał, że w obecnej konfiguracji nogi lądownika mogą zawieść podczas lądowania. – Tak naprawdę jest to świetna informacja, ponieważ zrobiliśmy to, co do nas należało. Sprawdziliśmy nogę w trudnych warunkach i ustaliliśmy, co jest w stanie wytrzymać oraz gdzie jest krytyczny punkt, po przekroczeniu którego może dojść do problemów – powiedział Jakub Pierzchała, prezes Sener Polska. Dr hab. inż. Piotr Orleański, dyrektor CBK PAN dodał, że właśnie temu służą testy. – Testujemy każde urządzenie kosmiczne wiele razy i w różnorodnych warunkach, by zyskać możliwie dużą pewność, że zadziała, gdy już będzie poza naszym zasięgiem. Znalezienie błędu podczas testów jest tak naprawdę sukcesem, na który pracuje cała grupa ludzi podczas przygotowania do testu oraz przeprowadzenia go. Teraz odpowiednia komisja sprawdzi i oceni, co się wydarzyło, a wnioski posłużą do ulepszenia konstrukcji – komentuje. W tej chwili w nowym laboratorium prowadzone są tylko testy nogi lądownika marsjańskiego. Jednak w niedalekiej przyszłości może być tam testowane całe podwozie wielkiego europejskiego transportowca księżycowego Argonaut. A w przyszłości – szereg innych lądowników planetarnych. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Program Artemis NASA. Kiedy astronauci wrócą na Księżyc?
Ludzkość ostatni raz gościła na Księżycu w grudniu 1972 r. Teraz NASA szykuje program Artemis. Ma on stworzyć stałą bazę księżycową i otworzyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu.
W tym artykule: Program Artemis – założenia Rakieta SLS i kapsuła Orion Stacja księżycowa Ile będzie kosztować program Artemis? – Uważam, że nasz naród powinien zobowiązać się do tego, iż zanim skończy się obecna dekada, osiągniemy cel, jakim jest lądowanie człowieka na Księżycu i jego bezpieczny powrót na Ziemię – powiedział w kwietniu 1961 roku prezydent USA John F. Kennedy. Powołał wówczas do życia legendarny program Apollo. Gdy w 2019 roku ówczesny administrator NASA Jim Bridenstine ogłaszał nowy program księżycowy, powiedział, że tym razem lecimy na Księżyc, by na nim zostać. Artemis to największy program kosmiczny od czasu zakończenia budowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Rozbudowane przedsięwzięcie, którego celem jest nie tylko wysłanie na Księżyc pierwszej kobiety, ale przede wszystkim budowa stacji księżycowej. Program Artemis w wielu aspektach jawnie nawiązuje do programu Apollo. Czyli tego, który przyniósł nam pierwsze lądowanie na Księżycu. Program Artemis – założenia Jednak program Artemis ma być wielowątkowy i długi. Jego cele obejmują zdecydowanie więcej niż zatknięcie flagi i przywiezienie na Ziemię próbek księżycowego regolitu. Artemis ma przede wszystkim przenieść główny ciężar startów misji załogowych z Ziemi w miejsce o znacznie niższej, a więc łatwiejszej do pokonania grawitacji. I zamierza dokonać tego dzięki supernowoczesnej technologii. Przypomnijmy, że w 2022 roku minęło dokładnie pół wieku, odkąd Eugene Cernan, astronauta misji Apollo 17, pozostawił ostatnie ludzkie ślady na Księżycu. Gdy to robił, na rynku pojawił się pierwszy naukowy kalkulator ręczny. Pięćdziesiąt lat później każdy z nas nosi w kieszeni urządzenie o większej mocy obliczeniowej niż komputery, które wykorzystywano w programie Apollo. Zmieniło się wszystko. Od materiałów, jakie można wykorzystać do tworzenia nowoczesnych, lżejszych skafandrów kosmicznych. Przez nowoczesne technologie bazujące na algorytmach sztucznej inteligencji. Po możliwości telekomunikacyjne, takie jak internet i liczne satelity na orbicie Ziemi. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rakieta-sls-w-koncu-wystartowala-i-coz-to-bylo-za-widowisko-misja-artemis-1-leci-na-ksiezyc-fot-kevin-dietsch-getty-images-c143395.jpg" width="938" height="614" alt="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" title="Rakieta SLS w końcu wystartowała i cóż to było za widowisko! Misja Artemis 1 leci na Księżyc (fot. Kevin Dietsch/Getty Images)" /> Jeżeli wszystkie plany agencji skupionych wokół programu Artemis zostaną zrealizowane, to w ciągu dekady na Księżycu powinna znaleźć się stacja zamieszkana przez ludzi. Warto dodać, że mowa nie tylko o NASA, ale też o agencjach europejskiej, kanadyjskiej, japońskiej i wielu innych. Ale na tym nie koniec. Otwarcie mówi się o górnictwie kosmicznym. W tym o księżycowych kopalniach helu-3, który może być wykorzystywany w energetyce. Ten izotop helu ma stanowić bardzo wydajne paliwo dla reaktorów termojądrowych. Europejska Agencja Kosmiczna, która już od ponad dekady rozwija program Moon Village, myśli o drukowaniu habitatów z księżycowego regolitu. Jedno jest pewne – motto misji Artemis mówiące, że tym razem lecimy na Księżyc, by na nim zostać, świetnie oddaje zamysły poszczególnych agencji. Rakieta SLS i kapsuła Orion Jak na razie jedyną sprawdzoną metodą ucieczki z Ziemi są potężne rakiety nośne. Program Apollo miał swojego Saturna V, najpotężniejszą rakietę w dotychczasowej historii eksploracji kosmosu. Program Artemis ma rakietę SLS, czyli Space Launch System. Ta projektowana od 2011 roku ciężka rakieta nośna bazuje na technologiach sprawdzonych w programie wahadłowców. Tym razem również astronauci zasiądą w małym statku kosmicznym umieszczonym na szczycie potężnej rakiety. Tylko teraz statkiem tym ma być nowoczesny Orion zbudowany przez Lockheed Martin. To ta sama firma, która skonstruowała m.in. lądowniki marsjańskie Viking 1 i Viking 2. Moduł serwisowy Oriona to dzieło ESA i Airbusa. Sam statek jest nowoczesny, ma więcej miejsca dla astronautów i jest naszpikowany nowoczesną elektroniką. Gorzej miała się sprawa z SLS. Ciężka rakieta zaliczała kolejne opóźnienia i błędy. Co prawda w kosmicznym biznesie opóźnienia są czymś naturalnym. Natomiast o problemach mówi się, że lepiej gdy zdarzają się w trakcie testów niż podczas misji. Jednak wielu specjalistów zastanawiało się, czy SLS, która już w trakcie prac projektowych ponad dekadę temu nie wyróżniała się zbytnią innowacyjnością, podoła zadaniu. Po wielu kłopotach do startu rakiety SLS w ramach misji Artemis 1 doszło w listopadzie 2022 roku. W trakcie misji powstało m.in. niezwykłe zdjęcie Księżyca i Ziemi. W grudniu Orion misji Artemis 1 powrócił na Ziemię. Testy wypadły pomyślnie. Zgodnie z planem w 2024 roku SLS miała wynieść w podróż na Księżyc pierwszą od 1972 roku misję załogową. Liczne opóźnienia sprawiły, że ten harmonogram nie jest już aktualny. W kwietniu 2026 r. załogowa misja Artemis II obleciała Księżyc bez lądowania. Kolejna misja, Artemis III, będzie testować rozwiązania potrzebne do lądowania na Księżycu, ale na orbicie ziemskiej. Samo lądowanie jest zapowiadane na 2028 r. w ramach misji Artemis IV. Nie wiadomo jednak, czy Amerykanów nie wyprzedzą w tym Chińczycy. Stacja księżycowa Ale lądowanie na Księżycu to tylko mały krok dla programu Artemis. Głównym zadaniem ma być budowa stacji. Pierwotnie miała to być orbitalna Gateway, służąca do badań naukowych i jednocześnie będąca stacją początkową dla planowanych załogowych misji marsjańskich. Podobnie jak Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, Gateway miała składać się z kilku modułów i mogłaby być rozbudowywana. Jednak po zmianie władzy w USA projekt zarzucono. Prace wykonane przez zagranicznych partnerów NASA trafiły do kosza. NASA twierdziła, że do 2030 roku na Księżycu będą mieszkać ludzie. Teraz agencja spuściła z tonu, choć w planach nadal jest baza na powierzchni Księżyca zasilana energią jądrową. Ile będzie kosztować program Artemis? A co z firmami prywatnymi? Wielkim zwycięzcą przetargów związanych z programem Artemis jest Elon Musk i jego SpaceX. Po pierwsze, firma ta ma zadbać o logistykę i zaopatrzenie stacji. SpaceX dzięki rakietom Falcon Heavy ma wynieść w kierunku Księżyca moduł napędowy i logistyczny stacji. Natomiast rozwijany przez firmę Starship został wybrany na nowy lądownik misji Artemis. Pozostaje pytanie o koszt przedsięwzięcia. Dane NASA mówią o konieczności wydania 100 miliardów dolarów tylko do 2028 roku. I tutaj warto ponownie zacytować przemówienie prezydenta Kennedy’ego, którzy przekonywał, że: „Żadne przedsięwzięcie nie będzie równie imponujące i żadne nie wywrze większego wpływu na przyszłą eksplorację kosmosu; jednak żadne nie będzie również trudniejsze do realizacji ani bardziej kosztowne”.
Ryzyko jest nieuniknione. Ostatni, krytyczny test Artemis II odbędzie się dzisiejszej nocy
Po epickiej podróży na Księżyc i z powrotem dla czworga astronautów misji Artemis II nadszedł moment lądowania. Jest to jednocześnie najtrudniejszy moment całej misji. Statek kosmiczny będzie pędził przez atmosferę z prędkością niemal 40 tysięcy kilometrów na godzinę i rozgrzeje się do ponad 2500 stopni Celsjusza.
Oczy wszystkich miłośników kosmosu i technologii kosmicznych zwrócone są dzisiaj na kapsułę Orion, a konkretnie na jej osłonę termiczną. Czy powłoka ablacyjna Avcoat – kompozyt włókien krzemionkowych opracowany pierwotnie dla modułu dowodzenia programu Apollo – zabezpieczy odpowiednio czworo śmiałków wracających z podróży wokół Księżyca? 13 minut piekła Powrót z głębokiej przestrzeni kosmicznej to ogromne wyzwanie. Najtrudniejszy etap to 13-minutowe wejście w atmosferę z prędkością około 38 600 km/godz., podczas którego kapsuła nagrzewa się do około 2760°C. Statek kosmiczny musi też wejść w atmosferę pod odpowiednim kątem. Zbyt duży kąt może doprowadzić do odbicia się statku od atmosfery, zbyt mały – do spalenia się w atmosferze. Manewr musi być wykonany perfekcyjnie. Wszystkie przedmioty na pokładzie statku muszą być zabezpieczone, a sami astronauci muszą być ubrani w lekkie kombinezony ciśnieniowe, które chronią ich w razie utraty szczelności kabiny. Sam proces lądowania rozpoczyna się od oddzielenia kapsuły załogowej od modułu serwisowego i ustawienia jej we właściwej orientacji do wejścia w atmosferę. W trakcie tego etapu załoga doświadcza silnych przeciążeń i chwilowej utraty łączności z Ziemią. Gdy prędkość odpowiednio spadnie, otwierają się kolejno spadochrony stabilizujące i główne, które wyhamowują kapsułę przed wodowaniem. Tuż przed kontaktem z oceanem systemy automatyczne ustawiają kapsułę we właściwej pozycji. Po lądowaniu astronauci przeprowadzają szybkie sprawdzenie systemów i czekają na ekipę ratunkową. Harmonogram powrotu Oddzielenie modułu serwisowego Oriona zaplanowane jest na godz. 1:33 CEST. Najtrudniejszy moment rozpocznie się 20 minut później. Wówczas też zapadnie 6-minutowa cisza radiowa. O 2:03, gdy kapsuła będzie na wysokości 6,7 km, powinny rozłożyć się spadochrony stabilizujące. Minutę później, na wysokości 1,8 km – spadochrony główne. Trzy minuty później kapsuła wraz z astronautami powinna wylądować w wodach Oceanu Spokojnego, u wybrzeży Kalifornii. Chociaż wszystko wydaje się idealnie zaplanowane, a nad realizacją lądowania pracują najlepsi eksperci w branży, pozostaje jedna wywołująca obawy kwestia. Jest nią powłoka ablacyjna Oriona. Wróćmy na chwilę do 11 grudnia 2022 roku, gdy kapsuła Orion po wykonaniu testowego lotu bezzałogowego po raz pierwszy wodowała w Oceanie Spokojnym, kończąc tym samym misję Artemis I. Po odzyskaniu kapsuły inżynierowie zauważyli coś niepokojącego. Osłona termiczna nie topiła się tak, jak przewidywano. Osłona Avocat pokrywa dolną część kapsuły i jest zbudowana z bloków. Podczas wejścia w atmosferę powierzchnia powłoki czernieje i stopniowo się zwęgla, chroniąc statek i załogę. Eksperci NASA dostrzegli, że w osłonie brakowało niektórych elementów, pojawiły się również pęknięcia. Jak wyjaśnił w grudniu 2024 roku Amit Kshatriya z NASA, przypalenie osłony jest „normalnym zjawiskiem”, ale nie jest normalne, by duże kawałki materiału odpadały. – Nie miałoby to wpływu na bezpieczeństwo załogi, gdyby byli na pokładzie – zapewniał wówczas Kshatriya. Jak podkreślił, czujniki nie wykazały nieprawidłowego nagrzewania. Ekstremalny test Istnieje jednak rozbieżność między rzeczywistym działaniem osłony a oczekiwaniami NASA. Agencja przeprowadziła wielomiesięczne dochodzenie. Odtwarzano na Ziemi ekstremalne warunki, z jakimi musi poradzić sobie Orion. Badania prowadzono m.in. w Ames Arc Jet Complex i laboratoriach Wright-Patterson. Przeprowadzono też testy w tunelach aerodynamicznych i analizowano fragmenty odzyskanej osłony. W grudniu 2024 roku ogłoszono przyczynę: osłona była niewystarczająco porowata. Gazy uwięzione w jej warstwie rozkładu powodowały wzrost ciśnienia, co prowadziło do pęknięć i odpadania zwęglonego materiału. Bardziej porowate fragmenty nie wykazywały tego problemu. Duży wpływ miał także profil wejścia w atmosferę – tzw. „skip entry”. Polega on na częściowym odbiciu się statku od atmosfery, co pozwala wytracić prędkość i zwiększyć precyzję lądowania. W Artemis I manewr zadziałał znakomicie – Orion wylądował z dużą dokładnością. Artemis II również wykorzysta „skip entry”, ale w łagodniejszej formie („lofted entry”), co zmniejszy obciążenie cieplne. Dzięki temu Orion nie powinien doświadczać tak ekstremalnych temperatur jak wcześniej. O tym, czy wszystko się uda, przekonamy się już tej nocy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy jesteśmy gotowi na stałą bazę na Księżycu? Ukryte wyzwania i cena, jaką zapłaci ludzki organizm
Po raz pierwszy od zakończenia programu Apollo ludzkość przygotowuje się nie tylko do lądowania na Księżycu, ale do stałej obecności na jego powierzchni. Jeśli program Artemis pójdzie zgodnie z planem, ludzie na Srebrnym Globie spędzą miesiące, a ostatecznie lata. Jak naprawdę będzie wyglądać księżycowa codzienność i jak wpłynie na lunonautów? Odpowiedź jest równie ekscytująca, co brutalna.
Amerykański program Artemis ma na celu założenie stałej bazy w okolicach południowego bieguna Księżyca. 1 kwietnia 2026 roku, NASA rozpoczęła misję Artemis 2 – dziesięciodniowy lot załogowy, podczas którego czworo astronautów okrąża Księżyc. To kluczowy sprawdzian systemów podtrzymywania życia i osłon termicznych. Wizja NASA sięga jednak znacznie dalej. Agencja planuje zainwestować 20 miliardów dolarów w budowę stałej bazy na Księżycu. To poligon doświadczalny przed jeszcze ambitniejszym wyzwaniem: załogową wyprawą na Marsa. Życie na Księżycu. Wielki test dla organizmu Życie na Księżycu będzie ekstremalnym testem dla każdego układu w ludzkim ciele. Lunonauci będą narażeni na cały kalejdoskop fizycznych, chemicznych i psychologicznych stresorów, których nie spotkamy na Ziemi. Największe zagrożenia to: Niska grawitacja, stanowiąca zaledwie 1/6 ziemskiej. Drastycznie zmienia sposób, w jaki krew, tlen i inne płyny ustrojowe krążą w organizmie. Promieniowanie kosmiczne. W przeciwieństwie do astronautów na niskiej orbicie okołoziemskiej, na Księżycu ludzie znajdą się poza ochroną pola magnetycznego Ziemi. Może to prowadzić do subtelnych, ale kumulujących się uszkodzeń DNA, osłabienia odporności i zmian w mózgu oraz układzie sercowo-naczyniowym. Toksyczny pył. Drobinki księżycowego regolitu są ostre jak szkło i mogą uszkadzać płuca i dostawać się do sprzętu. Izolacja. Długotrwałe zamknięcie na małej przestrzeni plus zakłócony cykl dobowy to ogromne obciążenia dla psychiki. Aby zrozumieć te zagrożenia, nie wystarczy monitorować każdy organ osobno – trzeba dogłębnie analizować sieć powiązań między mózgiem, sercem, mięśniami i metabolizmem. W kosmosie nawet małe zaburzenie w jednym organie może wywołać reakcję łańcuchową w całym organizmie. Wiele zmian zachodzi powoli i podstępnie – astronauci mogą czuć się świetnie, podczas gdy negatywne skutki kumulują się i objawiają po wielu tygodniach a nawet miesiącach. Dlatego NASA planuje szeroko zakrojony monitoring zdrowia astronautów i nieustanną analizę jego wyników. Od sportu po wirówki, czyli jak zachować zdrowie na Księżycu Na szczęście ludzie mają niezwykłą zdolność do adaptacji, a nauka już teraz dostarcza nam wielu narzędzi do ochrony zdrowia astronautów. Większość księżycowych zagrożeń będzie można skutecznie zmniejszyć lub prawie wyeliminować. Najważniejszym fundamentem przetrwania i zdrowia na Księżycu, podobnie jak już teraz podczas lotów w kosmos, będą ćwiczenia fizyczne. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej astronauci ćwiczą dwie godziny dziennie. Na Księżycu przyrządy do ćwiczeń będą musiały być zaprojektowane od nowa, tak żeby uwzględnić panującą tam grawitację. Badacze testują także sztuczną grawitację – sesje na wirówkach mogłyby przypominać układom krążenia astronautów warunki ziemskie i grawitacyjne obciążenia. Równie ważna będzie spersonalizowana dieta. Dopasowana do fizjologii każdego lunonauty z osobna, pomoże chronić kości i wzmacniać odporność na promieniowanie. Jeden jadłospis dla wszystkich się nie sprawdzi – kluczowa będzie indywidualna obserwacja i szybkie reagowanie na niedobory i niekorzystne zmiany. Ochrona przed promieniowaniem będzie wieloaspektowa. Z gleby księżycowej prawdopodobnie da się wykonać osłony fizycznie chroniące bazę. Potrzebne będą też zaawansowane systemy wczesnego ostrzegania przed burzami słonecznymi. Dzięki urządzeniom ubieralnym i analizowaniu danych w czasie rzeczywistym będzie można błyskawicznie wykrywać wzrosty promieniowania. Życie na Księżycu będzie doświadczeniem zachwycającym, ale surowym i niebezpiecznym. Jeśli przetrwamy ten wielki test dla naszej biologii, będziemy mogli polecieć jeszcze dalej. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Najdalej w historii. Astronauci misji Artemis II zmapowali niewidoczną stronę Księżyca i pobili rekord Apollo 13
Czworo astronautów misji Artemis II okrążyło Księżyc i pobiło liczący 56 lat rekord. Od wczoraj to Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch i Jeremy Hansen są tymi, którzy oddalili się od Ziemi na największą odległość – 406 771 km.
„Dzień dobry Artemis II… tu Jim Lovell. Cieszcie się podróżą wokół Księżyca. Twórzcie historię” – te słowa obudziły czworo astronautów misji Artemis II w poniedziałek 6 kwietnia. Legendarny astronauta misji Gemini 7 i 12, a przede wszystkim Apollo 8 i Apollo 13, zmarł w ubiegłym roku. Jednak przed śmiercią nagrał wiadomość dla ludzi, którzy podążają jego śladami. Śladami Jima Lovella Cała misja Artemis II jest mocno związana z dokonaniami Lovella – astronauty, w którego w filmie „Apollo 13” wcielił się niezrównany Tom Hanks. Przede wszystkim Artemis II, tak jak Apollo 8, jest pionierskim załogowym lotem nowego programu poza orbitę Ziemi. Daje astronautom możliwość zobaczenia Księżyca, w tym jego niewidocznej z Ziemi strony, z bliska. Natomiast trajektoria swobodnego powrotu wokół Księżyca, bez wchodzenia na jego orbitę, to ta opracowana przez NASA, by uratować załogę Apollo 13, gdy doszło do eksplozji zbiornika z tlenem. Wczoraj, 6 kwietnia 2026, dokładnie o godzinie 19.56 CEST, czworo astronautów misji Artemis II znalazło się 406 771 km od naszej planety, bijąc tym samym ustanowiony 56 lat temu rekord Apollo 13. Załoga Jima Lovella znalazła się 400 171 km od Ziemi. Przypomnijmy, że średnia odległość między Księżycem a Ziemią wynosi 384 400 km. W hołdzie Carroll Wiseman Moment, w którym astronauci pobili ten rekord był przepełniony emocjami. – Rozpoczynaliśmy tę podróż jako jedna rodzina astronautów. Ale po drodze straciliśmy kogoś bardzo bliskiego. Nazywała się Carroll: była żoną Reida, matką Katie i Ellie – powiedział do centrum kontroli lotu specjalista misji Artemis II i jedyny Kanadyjczyk na pokładzie, Jeremy Hansen. Hansen odnosił się do żony dowódcy misji, Reida Wisemana, która zmarła na raka w 2020 roku. Członkowie załogi wspólnie poprosili o nazwanie jednego z kraterów, które zidentyfikowali na Księżycu, jej imieniem. Krater ten znajduje się na północny zachód od krateru Glushko, na tej samej szerokości geograficznej co krater Ohm. Hansen nazwał go „jasnym punktem” na widocznej z Ziemi stronie Księżyca. Członkowie misji zdecydowali się także nazwać inny krater imieniem swojego statku kosmicznego Orion – „Integrity”. Odpowiedź NASA była krótka: „Integrity i krater Carroll – odbieramy wyraźnie.” Z naukowego punktu widzenia ważnym momentem wczorajszego przelotu było coś zupełnie innego, a konkretnie możliwość zmapowania niewidocznej strony Księżyca. Przypomnijmy, że widzimy tylko jedną stronę Księżyca, ponieważ jego obrót jest zsynchronizowany z ruchem wokół Ziemi. Obserwacje niewidocznej strony Księżyca Przez około sześć godzin astronauci Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch oraz Jeremy Hansen szczegółowo opisywali kontroli lotu wszystko, co widzą, gdy ich statek kosmiczny przelatywał nad niewidoczną stroną Księżyca. Kampania obserwacyjna była transmitowana online. W trakcie tej części lotu naukowcy byli obecni w nowo utworzonym pomieszczeniu zwanym Science Evaluation Room, znajdującym się obok centrum kontroli misji. Tam mogą na bieżąco analizować przekazywane informacje oraz doradzać i kierować obserwacjami. Choć Księżyc został dokładnie zmapowany przez satelity, naukowcy wciąż mają wiele pytań dotyczących jego historii. Obserwacje astronautów mogą na nie odpowiedzieć, ponieważ ludzkie oko dostrzega subtelne różnice w kolorze i jasności niewychwytywalne przez kamery. W tych różnicach mogą kryć się odpowiedzi – a także nowe pytania – dotyczące ewolucji Księżyca. Podczas przelotu załoga przez około 40 minut nie miała łączności z centrum kontroli lotu, ponieważ Księżyc blokował sygnał radiowy. W tym czasie „Integrity” znalazł się najbliżej jego powierzchni – w odległości około 6545 km. Kosmiczne zaćmienie Słońca Pod koniec przelotu astronauci obserwowali także zaćmienie Słońca z kosmosu. Nawet z niewielkiej kamery na panelach słonecznych statku było ono spektakularnym i nieco niesamowitym widokiem dla obserwatorów na Ziemi. Na pokładzie efekt był jeszcze bardziej niezwykły – światło Ziemi oświetlało część nocnej strony Księżyca podczas zaćmienia. – Nie mam słów, by opisać to, co teraz widzimy za oknem – skomentował Wiseman. Podczas 53-minutowego zaćmienia załoga wypatrywała także pyłu unoszącego się nad powierzchnią Księżyca, podświetlonego przez wschodzącą Ziemię. Astronauci zgłosili również naukowcom, że zauważyli co najmniej cztery błyski – prawdopodobnie uderzenia meteorytów w ciemną powierzchnię Księżyca. Informacje te wzbudziły entuzjazm zgromadzonych naukowców. Zachować pokorę Administrator NASA, Jared Isaacman, poprosił załogę, aby opisała swoją podróż jednym słowem, na co Christina Koch odpowiedziała: „pokora”. – Nigdy nie bylibyśmy tutaj, gdyby nie tak wielu ludzi, którzy byli przed nami – począwszy od Neila Armstronga, Katherine Johnson, przywódców ruchu praw obywatelskich i wszystkich, którzy pracowali nad tym statkiem kosmicznym – podkreśliła. Artemis II leci już w kierunku Ziemi. W nocy z piątku na sobotę ma odbyć się najbardziej niebezpieczny moment misji, czyli wejście w ziemską atmosferę. Przypomnijmy, że statek Orion, którym podróżują astronauci, podczas dziewiczego lotu miał pewne problemy z osłoną ablacyjną. Trzymajmy kciuki, by tym razem zadziałała idealnie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Chińczycy mogą wylądować na Księżycu przed Amerykanami. Czy to koniec dominacji USA w kosmosie?
Chińska Agencja Załogowych Lotów Kosmicznych przygotowuje się do wysłania tajkonautów na Księżyc przed 2030 rokiem. Chińczycy, podobnie jak Amerykanie, planują też zbudować własną bazę lunarną. Czy opóźnienia w programie Artemis doprowadzą do zmiany na miejscu kosmicznego lidera?
Pierwsza od ponad 50 lat załogowa misja kosmiczna w odległy kosmos przebiega prawidłowo. Czworo astronautów Artemis II po wykonaniu manewru translunarnego, który skierował statek Orion na ścieżkę wokół Księżyca, testuje nowe systemy statku. Cała otoczka wydarzenia, w której podkreśla się nieustannie prymat USA w kosmosie, przypomina sposób, w jaki mówiono o pierwszych amerykańskich programach załogowych realizowanych w czasach zimnej wojny. Boostery rakiety SLS zostały pokryte ogromnymi napisami „250”, co odnosiło się do 250-lecia USA. Sposób prezentowania astronautów, dumnie patrzących w rysującą się na horyzoncie przyszłość, ma w sobie pomnikowość socrealizmu. Jednak trudno nie odnieść wrażenia, że to w dużej mierze fasada. Opóźnienia programu Artemis Faktem jest, że program Artemis ma znaczne opóźnienia. A chociaż w tematach kosmicznych opóźnienia są normą, to w przypadku Artemis trudno nie odnieść wrażenia, że są one wynikiem szeregu złych decyzji. Jak na przykład postawienia na kosztowną i trudną w obsłudze rakietę SLS. Gdy ogłaszano program Artemis, pierwsze od programu Apollo załogowe lądowanie na Księżycu zostało wyznaczone na 2024 rok. W 2026 na orbicie Srebrnego Globu miała już powstawać stacja Gateway. Tymczasem jesteśmy w trakcie załogowego lotu testowego, analogicznego do Apollo 8. Wiemy też, że załoga Artemis III nie wyląduje na Księżycu, jak było pierwotnie zakładane. Zaszczyt ten ma przypaść dopiero misji Artemis IV. A chociaż administrator NASA Jered Isaacman twierdzi, że astronauci USA ponownie staną na Księżycu w 2028 roku i jeszcze w tej dekadzie rozpoczną się prace nad bazą lunarną, trudno nie odnieść wrażenia, że są to raczej nadzieje niż rzeczywistość. Chiński statek marzeń Tymczasem Chiny zamierzają wysłać kilku astronautów na powierzchnię Księżyca do 2030 roku oraz zbudować tam stałą bazę. W lutym Chińska Agencja Załogowych Lotów Kosmicznych przeprowadziła pierwszy bezzałogowy test kapsuły Mengzhou (statek marzeń), demonstrując system awaryjnego przerwania lotu oraz procedurę oddzielenia od rakiety. Jeszcze w tym roku planowany jest kolejny bezzałogowy lot Mengzhou – tym razem do chińskiej stacji orbitalnej Tiangong. Mengzhou ma zostać wyniesiony na trajektorię lunarną przez rakietę Długi Marsz 10. Inna rakieta dostarczy lądownik księżycowy Lanyue („obejmujący Księżyc”), który połączy się z Mengzhou na orbicie Księżyca. Statek ma rozmiary zbliżone do kapsuły Orion używanej w programie Artemis II. Może zabrać do siedmiorga astronautów na niską orbitę okołoziemską, ale na Księżyc poleci już tylko trzech. Przypomnijmy, że Chiny mają znaczne sukcesy w badaniach lunarnych. Od 2007 roku przeprowadziły serię robotycznych misji księżycowych – w tym: lądowanie po niewidocznej stronie Księżyca w 2019 roku, przywiezienie pierwszych próbek w 2020 roku, dostarczenie pierwszych próbek z niewidocznej strony w 2024 roku. Baza księżycowa Podczas pierwszego lądowania w 2030 roku Chiny mogą wybrać miejsce w pobliżu równika Księżyca, gdzie teren jest bardziej płaski i bezpieczniejszy dla lądowania. Rozważanych jest 14 lokalizacji, w tym starożytny region wulkaniczny Rimae Bode, położony nieco na północ od równika. Zarówno Chiny, jak i Stany Zjednoczone planują docelowo lądowania w pobliżu południowego bieguna Księżyca, gdzie może znajdować się lód wodny. Istnieje nadzieja, że będzie można go rozdzielać na wodór i tlen – składniki paliwa rakietowego. Chiny planują również budowę stałej bazy księżycowej wspólnie z Rosją – International Lunar Research Station (ILRS) – w latach 30. XXI wieku. Jej celem będzie m.in. badanie geologii Księżyca oraz prowadzenie obserwacji astronomicznych, jak podała chińska agencja kosmiczna. Nie zapominajmy też o księżycowych zasobach, przede wszystkim o helu-3. Ten obficie występujący na Księżycu izotop jest ekologicznym paliwem przyszłości. Może m.in. zasilić „ziemskie słońca”, czyli reaktory termojądrowe. Hel-3 jest jedną z najcenniejszych substancji na świecie. Jego cena oscyluje wokół 20 tys. dolarów za gram. Tylko antymateria jest bardziej kosztowna. Dodajmy też, że Chiny są w trakcie budowy własnej misji analogicznej do amerykańskiego programu Mars Sample Return. Program NASA został niedawno niemal całkowicie zamknięty przez cięcia budżetowe i wiele wskazuje na to, że pobierane przez łazik Perseverance próbki marsjańskie trafią na Ziemię najwcześniej w drugiej połowie lat 30. Chińczycy mogą tego dokonać znacznie wcześniej i to mimo faktu, że nie mają w tej chwili na Marsie urządzenia pobierającego. Źródło: Nature News Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Artemis II już w kosmosie: po 50 latach ludzie lecą ku Księżycowi i pobiją rekord
Artemis II wystartowała w nocy z 1 na 2 kwietnia 2026 r. Kapsuła Orion z czteroosobową załogą wykona 10-dniową pętlę wokół Księżyca. Misja ma przetestować systemy statku w głębokiej przestrzeni i zabrać ludzi na najdalszą dotąd odległość od Ziemi.
Artemis II to pierwsza od 1972 roku załogowa wyprawa w kierunku Księżyca. Rakieta Space Launch System (SLS) wyniosła kapsułę Orion z czwórką astronautów: dowódcą Reidem Wisemanem, pilotem Victorem Gloverem oraz specjalistami misji Christiną Koch i Jeremym Hansenem z Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej. Plan zakłada około 10 dni lotu: przelot w stronę Księżyca, manewr za jego niewidoczną z Ziemi stroną i powrót. Już sam profil misji ma ciężar historyczny: ludzie opuszczają niską orbitę okołoziemską po raz pierwszy od ery Apollo. Dla załogi to również symboliczny krok w stronę bardziej otwartej, różnorodnej eksploracji. Glover jest pierwszą osobą o innym niż biały kolorze skóry, Koch pierwszą kobietą, a Hansen pierwszym nie-Amerykaninem, którzy polecą poza niską orbitę. 24 godziny nerwów i testów, zanim Orion ruszy w głęboką przestrzeń Pierwsza doba lotu nie jest „przerwą po starcie”, lecz intensywnym sprawdzianem. Orion ma pozostawać na orbicie Ziemi przez około 23,5–24 godziny, aby załoga i kontrola lotu mogli potwierdzić działanie kluczowych systemów. Stawką jest pewność, że statek poradzi sobie tam, gdzie kończy się parasol ziemskiego pola magnetycznego. W tym czasie przewidziano również wymagające zadania pilotażowe: podejścia i ćwiczenia manewrów w pobliżu elementu znajdującego się na orbicie, w tym testy związane z dokowaniem. To nie tylko demonstracja sprawności astronautów, ale też praktyczne przygotowanie do przyszłych misji, w których automatyka ma odgrywać dużą rolę — a człowiek musi umieć przejąć kontrolę, gdy pojawi się ryzyko błędu. Po zakończeniu kontroli Orion ma wykonać manewr, który wyprowadzi go na trajektorię w stronę Księżyca. Sam przelot potrwa około trzech dni, a załoga będzie równolegle oceniać pracę systemów podtrzymywania życia, nawigacji i łączności w warunkach narastających opóźnień komunikacyjnych. Rekord odległości i widoki z „drugiej strony”, których nie dało się zobaczyć wcześniej Najbardziej medialnym parametrem Artemis II jest dystans. Misja ma zabrać ludzi dalej od Ziemi niż kiedykolwiek wcześniej, bijąc rekord ustanowiony podczas lotu Apollo 13 w 1970 roku. W planach pojawiają się wartości rzędu ponad 400 tysięcy kilometrów; wskazywane maksimum to około 406 841 km. To jednak nie jest rekord dla samej statystyki. Trajektoria przelotu „za” Księżycem ma dać załodze możliwość obserwacji obszarów i układów światła, których astronauci programu Apollo nie widzieli w taki sposób. W praktyce oznacza to spojrzenie na znajomy glob z perspektywy, która wciąż pozostaje rzadkim przywilejem — i jednocześnie test, jak człowiek funkcjonuje w ciasnej kapsule, z dala od szybkiego wsparcia z Ziemi. Orion dotrze na Ziemię po trzech dniach drogi powrotnej. Całość misji ma potrwać około 10 dni. Program pod presją czasu, pieniędzy i geopolityki Artemis II jest następnym krokiem po bezzałogowej Artemis I z 2022 roku i kluczowym sprawdzianem dla zestawu SLS–Orion w locie załogowym. Misja odbywa się również w cieniu dyskusji o kosztach i priorytetach: na rozwój systemów używanych w Artemis II NASA wydała ponad 50 mld dolarów, a w 2021 roku szacowała koszt pojedynczego startu SLS i Oriona na 4,1 mld dolarów. Jednocześnie sondaż z 2023 roku pokazał, że 12% dorosłych w USA uznaje wysłanie ludzi do eksploracji Księżyca za najwyższy priorytet agencji. Na tempo wpływają też opóźnienia techniczne — przed startem wskazywano m.in. problemy związane z wyciekiem ciekłego wodoru oraz kłopoty z przepływem helu. Mimo tego Artemis II ma dziś być demonstracją czegoś prostego, ale nieoczywistego: że potrafimy wysłać ludzi w głęboką przestrzeń i bezpiecznie sprowadzić ich do domu. W tle pozostaje także rywalizacja o przyszłość obecności człowieka poza Ziemią. W planach Chin pojawia się lądowanie ludzi na Księżycu do 2030 roku, a dotychczasowe sukcesy robotycznych misji pokazują, że stawka tej dekady nie jest wyłącznie symboliczna. Artemis II nie ląduje, ale ma sprawić, że kolejne kroki staną się realne — z precyzyjnymi procedurami, sprawdzonym sprzętem i doświadczeniem załogi wyniesionym dalej, niż dotąd podróżowała ludzkość. Źródło: National Geographic
Poznaj czterech astronautów, którzy wyruszą w podróż dookoła Księżyca. To pierwsza taka misja od dekad
Po ponad 50 latach od ostatniego kroku człowieka na Srebrnym Globie, ludzkość wraca w stronę Księżyca. Tym razem nie jest to jednak wyścig dwóch mocarstw, lecz precyzyjnie zaplanowana, międzynarodowa wyprawa, która ma przetrzeć szlaki dla stałej bazy księżycowej. Poznaj czterech astronautów, którzy w ramach misji Artemis II staną się nowymi twarzami eksploracji kosmosu.
To nie jest zwykły lot testowy – to pierwsza załogowa misja księżycowa od czasów programu Apollo. Czteroosobowa załoga spędzi około 10 dni w przestrzeni kosmicznej, testując granice wytrzymałości statku Orion wynoszonego przez ogromną (mierzącą ponad 100 metrów) rakietę SLS. Celem jest wykrycie problemów, które mogłyby umknąć podczas lotów bezzałogowych. W tej misji priorytetem jest bezpieczeństwo i procedury, a nie brawura. Załoga jest rekordowa pod względem różnorodności: po raz pierwszy w stronę Księżyca poleci kobieta, osoba czarnoskóra oraz obywatel innego kraju niż Stanów Zjednoczonych. Zmierzą się z etosem legend Neila Armstronga czy Buzza Aldrina. Reid Wiseman. Dowódca z żelaza Dowódcą wyprawy został Reid Wiseman, weteran NASA i komandor Marynarki Wojennej USA. Wiseman wnosi do misji ogromne doświadczenie – w 2014 roku spędził 165 dni na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a później kierował Biurem Astronautów NASA. Choć kosmos to jego pasja, twardo stąpa po ziemi. Jako samotny ojciec dwóch nastoletnich córek (żona zmarła w 2020 r.) otwarcie mówi o ryzyku zawodowym. – Powiedziałem dzieciom: tu jest testament, wiecie, co robić – przyznaje, podkreślając, że świadomość zagrożenia to nieodłączny element życia astronauty. Victor Glover. Pilot nowej generacji Stery statku Orion przejmie 49-letni Victor Glover. To postać symboliczna – Glover zostanie pierwszą osobą czarnoskórą, która poleci w kierunku Księżyca. Jako doświadczony pilot Marynarki Wojennej, doskonale wie, jak radzić sobie w ekstremalnych warunkach. Jego wybór to sygnał, że NASA stawia na najlepszych ekspertów, niezależnie od pochodzenia, budując nowy etos kosmicznej współpracy. Ma już za sobą kilka rekordów: w 2020 roku został pierwszym Afroamerykaninem, który wziął udział w długoterminowej misji na ISS. W przeszłości chciał zostać policjantem, tak jak jego ojciec, ale oglądanie wahadłowców w telewizji zmieniło jego punkt widzenia. – Naprawdę chciałbym poprowadzić jeden z nich – pomyślał jako chłopiec. Christina Koch. Inżynierka od zadań specjalnych Christina Koch to żywa legenda NASA. Jest rekordzistką świata w kategorii najdłuższego lotu kosmicznego kobiety (328 dni) i uczestniczką pierwszego wyłącznie kobiecego spaceru w kosmosie. Z wykształcenia inżynierka i była badaczka Antarktydy, w misji Artemis II pełni rolę specjalistki. – Zawsze mówię ludziom: róbcie to, co was przeraża. A to znaczy, że muszę postępować zgodnie z własnymi radami – śmieje się astronautka. Wybór Koch na pierwszą kobietę w misji księżycowej to naturalna konsekwencja jej niezwykłych dokonań technicznych i wytrzymałościowych. Jeremy Hansen: Międzynarodowy głos misji Skład załogi dopełnia 50-letni Kanadyjczyk, Jeremy Hansen. Jego obecność to dowód na to, że powrót na Księżyc to projekt globalny, a nie tylko amerykański. Hansen, emerytowany pilot myśliwców Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych, od 2009 roku współpracuje z NASA, m.in. jako łącznik między Ziemią a ISS. Chociaż jest jedynym członkiem załogi, który nie był jeszcze w kosmosie, jego doświadczenie operacyjne i lata treningów czynią go filarem tej historycznej ekspedycji. Dzięki niej ojciec trójki dzieci spełni marzenie swojego życia. Astronauci mają być gotowi do startu już 1 kwietnia 2026 roku. Wówczas otwiera się kilkudniowe okno startowe. Źródło: NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Skromny odlewnik stał się symbolem nowej ery. Jak Jurij Gagarin jako pierwszy wzniósł się w kosmos
12 kwietnia 1961 roku historia ludzkości nieodwracalnie zmieniła swój bieg. O godzinie 9:07 czasu moskiewskiego z kosmodromu Bajkonur na kazachskich stepach w niebo wzbiła się rakieta, niosąc na swym szczycie niewielką sferyczną kapsułę. Wewnątrz niej znajdował się 27-letni Jurij Gagarin – człowiek, którego nazwisko w ciągu następnych kilku godzin miało stać się jednym z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. Jego misja trwała zaledwie 108 minut. To jednak wystarczyło, by otworzyć nowy rozdział w dziejach ludzkości – erę człowieka w kosmosie.
Spis treści: Dziecko z prostej rodziny Odlewnik, który marzył o lataniu Lot do historii Katastrofa pod Kirżaczem Odkąd USA i ZSRR wzbiły się w kosmos, stało się oczywiste, że celem tej „gry” jest wysłanie człowieka w przestrzeń pozaziemską. Misja Wostok-1 była jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic zimnej wojny. To standardowa praktyka radzieckiego rządu, który każdy sukces ogłaszał z wielką pompą, a o porażkach wolał milczeć. W kosmosie nie istniały jednak granice polityczne. Były tylko granice ludzkich możliwości. Człowiekiem, który je pokonał, był starszy lejtnant Jurij Aleksiejewicz Gagarin. Dziecko z prostej rodziny Urodził się 9 marca 1934 roku we wsi Kłuszyno koło Gżacka, oddalonej o około 160 kilometrów na zachód od Moskwy. Przyszedł na świat w rodzinie o głębokich korzeniach chłopskich, co w ówczesnym Związku Radzieckim było, paradoksalnie, atutem, który w przyszłości miał zaważyć na jego karierze. Jego ojciec, Aleksiej Iwanowicz, był utalentowanym stolarzem i cieślą, człowiekiem surowym, ale sprawiedliwym, który potrafił wyczarować z drewna wszystko, od mebli po domy. Matka, Anna Timofiejewna, pracowała jako dojarka w kołchozie. Jurij był trzecim z czworga dzieci. Miał starszego brata Walentina, starszą siostrę Zoję i młodszego brata Borysa. 21 miesięcy w ziemiance W październiku 1941 roku, gdy Jurij miał zaledwie siedem lat i dopiero co rozpoczął naukę w szkole, do wsi wkroczyły wojska niemieckie. Rozpoczął się koszmar okupacji, który miał trwać niemal dwa lata. Niemieccy żołnierze zajęli dom rodziny Gagarinów, wyrzucając ich na bruk. Aleksiej, chcąc ratować rodzinę przed zamarznięciem, wykopał prowizoryczną ziemiankę. To właśnie w tej wilgotnej, ciemnej jamie o wymiarach zaledwie 3 na 3 metry, przykrytej warstwą darni, sześcioosobowa rodzina musiała przetrwać przez 21 miesięcy. Odlewnik, który marzył o lataniu Po wyzwoleniu Kłuszyna przez Armię Czerwoną, rodzina przeniosła się do miasta Gżatsk, gdzie Jurij mógł wreszcie kontynuować przerwaną edukację. Sytuacja materialna rodziny, tkwiącej w realiach powojennej Rosji, była jednak trudna. Gagarin musiał szybko zdobyć zawód. Po ukończeniu sześciu klas szkoły podstawowej, wyjechał do Lubiec pod Moskwą, gdzie wstąpił do szkoły zawodowej przy zakładach metalurgicznych. Szkolił się na odlewnika. Aeroklub w Saratowie Przełom w życiu młodego robotnika nastąpił, gdy kontynuował naukę w technikum przemysłowym w Saratowie nad Wołgą. To tam, w 1954 roku, zapisał się do lokalnego aeroklubu. Był to moment, w którym jego los został przypieczętowany. Latanie stało się jego obsesją. W lipcu tego samego roku odbył swój pierwszy samodzielny lot na samolocie Jak-18. Instruktorzy dostrzegli w nim naturalny talent, fenomenalne czucie maszyny i doskonałą orientację przestrzenną. Gagarin miał jeszcze jedną cechę, która definiuje świetnego pilota – opanowanie. Szkoła wojskowa Decyzja o wstąpieniu do lotnictwa wojskowego była naturalnym krokiem. Jurij został przyjęty do Pierwszej Wojskowej Szkoły Pilotów Lotniczych im. Woroszyłowa w Czkałowie. To tam przeszedł rygorystyczne szkolenie na pilota myśliwca, latając na MiG-ach. Ukończył szkołę z wyróżnieniem w 1957 roku, który miał fundamentalne znaczenie dla historii podboju kosmosu. To właśnie wtedy ZSRR wystrzeliło Sputnika 1. Służba na Dalekiej Północy Został skierowany do bazy lotniczej w Łuostari w obwodzie murmańskim, tuż przy granicy z Norwegią. Warunki służby były iście ekstremalne. Noc polarna, śnieżyce, nieprzewidywalne wiatry znad Morza Barentsa i gęste mgły – latanie myśliwcami w takich warunkach było prawdziwym wyzwaniem, ale także najwyższą szkołą pilotażu. Lot do historii Po sukcesie Sputnika, Związek Radziecki za wszelką cenę chciał wysłać człowieka w kosmos, zanim zrobią to Amerykanie. Z tysięcy pilotów sił powietrznych wybrano grupę kandydatów, którzy musieli spełniać niezwykle specyficzne kryteria: wiek: 25–30 lat; wzrost: maksymalnie 170–175 cm (Gagarin mierzył zaledwie 157 cm, co było idealne dla ciasnej kapsuły Wostok); waga: do 70–72 kg; zdrowie: absolutnie nienaganne. Jesienią 1959 roku Gagarin trafił do Centralnego Wojskowego Szpitala Lotniczego w Moskwie. Testy były mordercze. Kandydatów zamykano na wiele dni w komorach izolacyjnych, by sprawdzić ich odporność psychiczną na samotność. Poddawano ich wibracjom, wysokim temperaturom i przeciążeniom w wirówkach, które doprowadzały organizm do granic wytrzymałości. Z początkowej grupy 154 pilotów sito selekcji przeszło tylko 20. Szóstka asów Z tego grona wyłoniono elitarną grupę sześciu kandydatów. Rozpoczęło się szkolenie w trybie przyspieszonym. Wśród nich na czoło wysunęło się dwóch faworytów: Jurij Gagarin i Herman Titow. Obaj byli wybitnymi pilotami, obaj mieli doskonałe wyniki medyczne. Dlaczego więc wybrano Gagarina? Decyzja była skomplikowaną mieszanką czynników technicznych, psychologicznych i... politycznych. Gagarin cieszył się sympatią kolegów. Gdy poproszono kandydatów o anonimowe wskazanie, kto ich zdaniem powinien polecieć jako pierwszy, większość (z wyjątkiem trzech) wskazała na Jurija. To dowodziło, że był postrzegany jako lider. Poza tym Gagarin miał robotniczo-chłopskie korzenie, co idealnie wpisywało się w radziecką propagandę. 108 minut nad Ziemią 12 kwietnia 1961 roku, o godzinie 9:07 czasu lokalnego, silniki potężnej rakiety R-7 zapłonęły. Skomplikowana maszyneria zaczęła się wznosić, a Gagarin, zamiast zameldować regulaminową frazę wojskową, wykrzyczał do mikrofonu słynne słowa: „Nu, pojechali!”. Wostok-1 wszedł na orbitę. Jurij Gagarin stał się pierwszym człowiekiem, który zobaczył Ziemię jako błękitną sferę na tle czerni kosmosu. Przez radio składał poetyckie, wręcz romantyczne raporty. Opisywał niesamowitą grę kolorów atmosfery, przejścia między dniem a nocą, które w kosmosie są gwałtowne i ostre. Zgodnie z planem Wostok-1 miał wykonać jedno okrążenie po orbicie. Statek był sterowany przez obsługę naziemną. Dlaczego? To był pionierski lot i nikt nie wiedział, jak ludzki organizm zareaguje na stan nieważkości. Obawiano się, że Gagarin może stracić zmysły i wpaść w panikę. Z tego powodu przyrządy pokładowe były zablokowane. Żeby uruchomić panel sterowania ręcznego, pilot musiałby wpisać specjalny kod, który znajdował się w zapieczętowanej kopercie na pokładzie. Po około 70 minutach od rozpoczęcia misji, nad Afryką Zachodnią, rozpoczęła się procedura lądowania. Po odpaleniu silników hamujących statek miał wejść w atmosferę. Jednak moduł serwisowy nie oddzielił się czysto od kapsuły lądownika, w której siedział kosmonauta. Oba elementy pozostały połączone wiązką kabli elektrycznych. Wchodząc w atmosferę, niesymetryczny układ zaczął wirować. Dopiero ciepło tarcia przepaliło kable i moduły się rozdzieliły. Kapsuła ustabilizowała się, a Gagarin mógł przygotować się do katapultowania. Sekret lądowania Do katapultowania? Otóż tak. Wostok-1 nie został wyposażony w system miękkiego lądowania, który pozwoliłby człowiekowi bezpiecznie osiąść na Ziemi wewnątrz kapsuły. Plan Rosjan zakładał, że na wysokości około 7 km kosmonauta zostanie katapultowany i wyląduje na spadochronie. Tymczasem przepisy Międzynarodowej Federacji Lotniczej jasno stanowiły, że rekord wysokości może być uznany pod warunkiem, że pilot wystartuje i wyląduje w tej samej maszynie. Rosjanie zdołali jednak utrzymać to w tajemnicy przez wiele lat. „Jestem swój” Gagarin wylądował na polu koło wsi Smiełowka w obwodzie saratowskim, z dala od planowanego miejsca. Pierwszymi osobami, które go zobaczyły, były Anna Tachtarowa i jej wnuczka. Widok postaci w jaskrawopomarańczowym kombinezonie i wielkim białym hełmie wywołał przerażenie. Kobiety zaczęły uciekać. Wtedy Jurij odpiął hełm i krzyknął do nich po rosyjsku: „Nie bójcie się, jestem swój, radziecki! Przybyłem z kosmosu i muszę znaleźć telefon, żeby zadzwonić do Moskwy!”. Gagarin na ustach całego świata Jeszcze zanim Gagarin osiągnął bezpiecznie Ziemię, Radio Moskwa podało komunikat o pionierskim locie. W jednej chwili porucznik (awans otrzymał w trakcie lotu) Jurij Gagarin stał się radzieckim bohaterem i międzynarodowym celebrytą. Władze ZSRR zrozumiały, że mają w garści najlepszą „broń” propagandową. Gagarin został wysłany w dwuletnią „Misję Pokoju”, podczas której odwiedził 30 krajów, w tym Polskę. Katastrofa pod Kirżaczem Mimo że pragnienie podboju przestworzy i kosmosu było wciąż silne u Gagarina, władze starały się trzymać go na ziemi. Nikt nie chciał ryzykować utraty bohatera. Jurij zdołał jednak wymusić powrót do latania myśliwcami, co okazało się fatalne w skutkach. 27 marca 1968 roku Gagarin wystartował do rutynowego lotu treningowego na dwumiejscowym myśliwcu MiG-15UTI z bazy Czkałowskij pod Moskwą. Jego instruktorem był doświadczony pułkownik Władimir Sieriogin. Warunki pogodowe były trudne. O 10:19, po wykonaniu zadania, Gagarin zameldował powrót do bazy. Minutę później samolot zniknął z radarów. Szczątki maszyny odnaleziono w lesie, 21 km od miasta Kirżacz. Obaj piloci zginęli na miejscu. Gagarin miał zaledwie 34 lata. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Humus i falafel z kosmosu? Naukowcy wyhodowali ciecierzycę na księżycowej glebie
Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin po raz pierwszy na świecie wyhodowali ciecierzycę w symulowanym księżycowym gruncie. Przełomowe badanie pokazuje, że uprawa roślin na Księżycu może stać się rzeczywistością. Jednak czy zebrane plony są bezpieczne dla zdrowia?
Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, współpracując z Texas A&M University, przeprowadzili eksperyment, który może zmienić przyszłość załogowych misji kosmicznych. Po raz pierwszy w historii udało się wyhodować i zebrać ciecierzycę w podłożu naśladującym skład księżycowego gruntu (lunar regolith simulant). Badania prowadzono pod kierownictwem Sary Santos, głównej badaczki z Institute for Geophysics na University of Texas oraz Jessiki Atkin, pierwszej autorki publikacji. Ciecierzyca (znana też jako „groch włoski” lub „barani groch”) to bardzo odżywcza roślina strączkowa, uprawiana w basenie Morza Śródziemnego od czasów starożytnych. Zawiera dużo białka. Jej nasiona stanowią bazę takich dań jak hummus czy falafel. Z ciecierzycy można uzyskać mąkę oraz płyn stosowany jako roślinny zamiennik jajek. Jak wyglądał eksperyment? Podłoże użyte przez zespół naukowców zostało przygotowane przez Exolith Labs na bazie próbek księżycowego gruntu przywiezionych przez astronautów misji Apollo. Ten specjalny symulant nie zawiera naturalnych mikroorganizmów ani materii organicznej, które są niezbędne do wzrostu roślin na Ziemi. Zawiera jednak ważne minerały i składniki odżywcze, ale również ciężkie metale, które mogą być toksyczne dla roślin. Do eksperymentu wybrano ciecierzycę odmiany „Myles” ze względu na jej niewielkie rozmiary i odporność na trudne warunki. Te cechy są kluczowe dla misji kosmicznych o ograniczonej przestrzeni. Podłoże wzbogacono wermikompostem – produktem ubocznym wytwarzanym przez dżdżownice, bogatym w mikroelementy i mikrobiom. Wermikompost może być pozyskiwany w zamkniętych ekosystemach kosmicznych z odpadków organicznych, takich jak resztki jedzenia czy tekstylia na bazie bawełny. Kolejnym krokiem było zastosowanie arbuskularnych grzybów mikoryzowych. Grzyby te współżyją z roślinami, wspierając ich wzrost i ograniczając pobieranie toksycznych metali z podłoża. Odkryto, że pojedyncza dawka takich grzybów wystarcza do kolonizacji gleby, co stanowi ogromny atut przy ograniczonych zasobach na Księżycu. Granice kosmicznego rolnictwa Ciecierzyca dała plony, ale tylko w podłożu, w którym udział symulowanego księżycowego gruntu nie przekraczał 75%. Przy wyższych proporcjach rośliny wykazywały objawy stresu i przedwcześnie zamierały. Badacze zaobserwowali, że rośliny zaszczepione grzybami mikoryzowymi przeżywały dłużej niż pozbawione tej symbiozy, co podkreśla znaczenie tych organizmów w ekstremalnych warunkach. Chociaż sam fakt wyhodowania i zebrania plonu w takim środowisku jest przełomowy, pozostaje wiele pytań dotyczących wartości odżywczych zebranej ciecierzycy oraz bezpieczeństwa jej spożycia przez ludzi. Badacze podkreślają, że niezbędne są dalsze analizy, które wykażą, czy w ziarnach nie nagromadziły się toksyczne metale. Jak wskazuje Jessica Atkin z Texas A&M University, wciąż nie wiadomo, czy ciecierzyca uprawiana w takim podłożu spełnia wymagania żywieniowe astronautów. Eksperyment otrzymał wsparcie finansowe z grantu NASA FINESST, co świadczy o ogromnym zainteresowaniu dalszym rozwojem tej technologii. Prace badawcze kontynuowane są na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i Texas A&M University. Jeśli kolejne wyniki potwierdzą bezpieczeństwo i wartość odżywczą plonów, uprawa roślin jadalnych w warunkach księżycowych może stać się kluczowym elementem przyszłych misji załogowych. To nie pierwsze osiągnięcie kosmicznego rolnictwa. W ramach eksperymentów naukowcy wcześniej wyhodowali m.in.: koniczynę na marsjańskiej glebie, sałatę, szpinak i paprykę na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Zdaniem uczonych na Marsie można by hodować lucernę. Kandydatem na kosmiczne warzywa są też oczywiście ziemniaki, które odegrały ważną rolę w książce i filmie „Marsjanin”. Źródło: Scientific Reports
Rakiety, które niszczą atmosferę. To cena lotów w kosmos
W lutym ubiegłego roku nad Europą przeleciały szczątki rakiety Falcon 9, by w końcu spocząć w Oceanie Atlantyckim na zachód od Irlandii. Wszyscy odetchnęli z ulgą – zawsze jest strach, że trafią w zamieszkałą część kontynentu. Okazało się jednak, że radość była przedwczesna: pozostawiły za sobą „smugę litu”, która zdewastowała górną warstwę atmosfery. Czy to cena, którą musimy płacić za podbój kosmosu przez SpaceX?
W ciągu ostatniej dekady liczba startów orbitalnych gwałtownie wzrosła – w 2024 było ich 259, w 2025 około 320 a do końca lat 30. planowane jest wystrzelenie nawet 560 000 satelitów. Przemysł kosmiczny niesie jednak za sobą skutki, o których wcześniej nie wiedzieliśmy: zanieczyszczenie generowane podczas powrotu zużytych fragmentów rakietowych nie ograniczają się wyłącznie do powierzchni Ziemi – dotyczą też wyższych, niezwykle wrażliwych warstw atmosfery. Wcześniej nie umieliśmy tego zbadać. I nie wiedzieliśmy, że trzeba. Rakiety wielokrotnego użytku Powrót rakiety Falcon 9 – szczególnie przez to, że był niekontrolowany – był wielkim wydarzeniem na kosmicznym niebie, obserwowanym nawet w Polsce. Wydaje się, że takie rakiety wielokrotnego użytku to świetne rozwiązanie – szczególnie dla ich producentów. Oszczędza się na surowcach, a po naprawach szczątki rakiety już niedługo mogą ponownie wyruszyć w kosmos. Każda deorbitacja generuje jednak mnóstwo tzw. śmieci kosmicznych, które – wbrew wyobrażeniom – nie zawsze kończą swoją drogę na Ziemi w formie niegroźnych popiołów. Nagły wzrost stężenia litu nad polskim niebem W lutym 2025 niemieccy naukowcy z Instytutu Maxa Plancka bacznie przyglądali się spadającej rakiecie. Wykryli oni towarzyszącą jej w górnych warstwach atmosfery wyraźną smugę litu – do pomiarów wykorzystali LiDAR, czyli laserowy system teledetekcyjny umieszczony w północnej części Niemiec. Lit pochodzący z Falcona 9 został zaobserwowany na wysokości od 97 do 94 kilometrów n.p.m. i utrzymywał się przez 27 minut. Tak gwałtownego i wyraźnego wzrostu litu – aż 10-krotności wartości bazowej – nie dało się wytłumaczyć naturalnymi procesami atmosferycznymi. Kosmiczne śmieci „psują” ziemską atmosferę Naukowcy uczulają, że nie wszystkie pierwiastki czy związki powstające podczas spalania rakiet lub satelitów można wykryć tak łatwo. Część substancji przechodzi skomplikowane reakcje chemiczne podczas wchodzenia w gęstsze warstwy powietrza i staje się niemierzalna. Oprócz litu, coraz częściej analizuje się inne metale używane w budowie rakiet, takie jak sód, wapń czy tytan. Badania prowadzone są przez czołowe ośrodki naukowe Europy i USA, a ich wyniki mają wpływ na globalną politykę kosmiczną oraz regulacje dotyczące bezpieczeństwa środowiskowego. Czemu lit w górnej warstwie atmosfery powinien nas niepokoić? Obserwowany dziesięciokrotny wzrost stężenia litu wskazuje na możliwość czasowego zaburzenia równowagi chemicznej mezosfery i termosfery. Na razie nie wiadomo, jakie mogą być długofalowe skutki tego typu zanieczyszczeń – czy wpłyną one na powstawanie chmur mezosferycznych, propagację fal radiowych czy inne kluczowe dla klimatu procesy. Niektóre modele sugerują, że część metali może katalizować reakcje rozkładu ozonu lub wchodzić w interakcje z innymi związkami, zmieniając skład chemiczny tych niezwykle delikatnych obszarów atmosfery. Oznacza to potencjalne zagrożenie dla globalnej równowagi klimatycznej. Eksploracja kosmosu ma wielki potencjał, ale nie możemy się nią zachłysnąć – najpierw należy pomyśleć o naszej „przyziemnej” planecie. Koszt wysyłania tak wielu obiektów w kosmos (a potem ściąganiu ich z powrotem) może się okazać większy, niż sądziliśmy i mierzalny nie tylko w pieniądzach. Naukowcy apelują o rozwagę. Źródło: Communications Earth & Environment, gov.pl, PAP, NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak podróże kosmiczne wpływają na płodność człowieka? Zdaniem naukowców czas poważnie porozmawiać
Wraz ze zwiększającą się obecnością człowieka w kosmosie, szczególnie w odniesieniu do planów budowy osady księżycowej, powraca pytanie o to, czy nasz gatunek może rozmnażać się poza Ziemią? Naukowcy apelują o zwiększenie nakładów na badania nad zdrowiem prokreacyjnym astronautów i przyszłych lunonautów.
Chociaż od rozpoczęcia załogowych lotów kosmicznych minęło już 65 lat, a sami astronauci poddawani są nieustannym badaniom fizjologicznym, ich zdrowie seksualne pozostaje białą plamą na medycznej mapie – przekonuje embriolog związany z Uniwersytetem w Leeds, dr Giles Anthony Palmer. Badacz kieruje grupą naukowców, którzy poddali metaanalizie dotychczasowe badania dotyczące wpływu podróży kosmicznych na zdrowie ludzi oraz eksperymentów rozrodczych prowadzonych na zwierzętach. Pozaziemskie poczęcie Temat jest szczególnie aktualny teraz, gdy coraz głośniej mówi się o długotrwałych załogowych misjach kosmicznych oraz koloniach badawczych na Księżycu, a w przyszłości również na Marsie. Faktem jest, że wraz z rosnącą komercjalizacją lotów załogowych, projektowanymi prywatnymi stacjami-hotelami kosmicznymi, temat będzie powracał. Być może konieczne będą specjalne regulacje związane przede wszystkim ze zdrowiem zarówno „kosmicznych rodziców”, jak i ich ewentualnych dzieci. – W miarę jak misje wydłużają się z tygodni do miesięcy (a w przyszłości lat), zrozumienie ryzyka dla płodności staje się nie tylko istotne, ale wręcz niezbędne. (...) Wraz z rozszerzaniem dostępu do kosmosu poza elitarnych astronautów: na turystów, cywilne załogi i klientów prywatnych, pilnie potrzebna jest rewizja istniejących ram fizjologicznych, medycznych i bioetycznych – napisali badacze w artykule opublikowanym w „Reproductive biomedicine online”. Problemy z promieniowaniem kosmicznym Głównym powodem do niepokoju jest tzw. promieniowanie kosmiczne. Są to wysokoenergetyczne cząstki pochodzące z wybuchów supernowych, z gwiazd neutronowych oraz ze Słońca. Promieniowanie kosmiczne składa się z jonów o bardzo wysokich energiach, które przenikają przez tkanki ludzkiego organizmu. Długotrwała ekspozycja na to promieniowanie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów, chorób układu krążenia oraz zaćmy. W przypadku silnych rozbłysków słonecznych, nieosłonięci astronauci mogą doznać ostrej choroby popromiennej. Skutki biologiczne zależą też m.in. od rodzaju promieniowania, dawki, czasu ekspozycji i wieku w chwili narażenia. Promieniowanie o wysokim LET (Linear Energy Transfer – liniowy przekaz energii), zwłaszcza ciężkie jony, powoduje bezpośrednie pęknięcia podwójnej nici DNA, znacznie groźniejsze niż uszkodzenia wywoływane przez promieniowanie o niskim LET, jak promienie rentgenowskie czy gamma. Promieniowanie to może przypadkowo „edytować” nasze DNA. Gdy takie zmutowane geny pojawią się w plemniku lub komórce jajowej, z której powstanie zarodek, konsekwencje mogą być wyjątkowo poważne. Kosmiczna bezpłodność Badania na zwierzętach wykazały, że nawet krótkotrwała ekspozycja na promieniowanie zaburza cykl menstruacyjny i zwiększa ryzyko nowotworów. Niestety istnieje niewiele wiarygodnych danych pochodzących od ludzi. Jeszcze mniej wiemy o wpływie ekspozycji na promieniowanie na męską płodność. Jedno z analizowanych badań sugeruje, że dawki promieniowania przekraczające około 250 mGy (miligrejów) mogą zaburzać proces powstawania plemników, choć być może jest to odwracalne. Inne spekuluje, że dłuższe misje mogą mieć poważniejsze skutki dla układu neuroendokrynnego, regulującego hormony płciowe. Chaos w limitach ekspozycji na promieniowanie Państwowe agencje kosmiczne mają surowe zasady dotyczące zdrowia rozrodczego w kosmosie. Na przykład NASA ustaliła limit ekspozycji na promieniowanie dla astronautów na niskiej orbicie okołoziemskiej na poziomie 50 mSv (milisiwertów) rocznie. Dla kobiet limit był niższy, ponieważ ryzyko raka jajnika i piersi jest większe. Oczywiście sama ciąża jest przeciwskazaniem do lotu w kosmos. Badacze zadają jednak pytanie, czy takie same standardy mogą obowiązywać w przypadku lotów komercyjnych. – Obecnie nie istnieją ogólnobranżowe standardy zarządzania ryzykiem dla zdrowia reprodukcyjnego. Należy to zmienić – podkreśla dr Palmer. Źródło: Reproductive Biomedicine Online Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Rośnie prawdopodobieństwo przelotu i deorbitacji chińskiej rakiety nad Polską. Nowy komunikat POLSA
Okno niepewności dotyczące godzin i terenów możliwej deorbitacji i przelotów chińskiego obiektu ZQ-3 R/B zawęża się. Polska Agencja Kosmiczna wydała dziś bardziej szczegółowy komunikat. Choć prawdopodobieństwo upadku szczątków rakiety na Ziemię jest wciąż małe, mieszkańcy Wybrzeża i Suwalszczyzny powinni zachować ostrożność.
Obiekt ZQ-3 R/B to to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Jego wejście w ziemską atmosferę jest już nieuniknione, przeloty i deorbitacja nastąpią w piątek, 30 stycznia 2026. Obiekt jest na tyle duży, że najprawdopodobniej nie ulegnie całkowitemu spaleniu w atmosferze i jego szczątki spadną na Ziemię. Oto najnowsze informacje na temat czasu i terenu przelotów. Nowy komunikat POLSA Polska Agencja Kosmiczna podaje informację o bardziej szczegółowych danych dotyczących czasu wejścia ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi: „Według najnowszych dostępnych informacji o położeniu orbitalnym obiektu ZQ-3 R/B szacowane wejście w atmosferę Ziemi może nastąpić pomiędzy 2026-01-30 08:09 UTC i 2026-01-30 12:21 UTC. Nominalny punkt wejścia w atmosferę przypadający na środek wskazanego okna niepewności szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 10:15 UTC +/- 02:06 godz., nad Oceanem Atlantyckim (Azory).” Ponadto pojawiły się dużo bardziej konkretne informacje o terenach, nad którymi przelatywać będzie kończąca życie rakieta, w tym terenach Polski. POLSA informuje: „- w pasie linii brzegowej Morza Bałtyckiego, od Szczecina po Hel, 08:53:44 UTC – 08:54:29 UTC - Suwalszczyzną (od Mierzei Wiślanej po granicę z Białorusią w okolicach Dąbrowy Białostockiej, 11:55:24 UTC – 11:56:19 UTC).” Czas UTC to godzina wcześniej od czasu obowiązującego w Polsce. Zatem pierwszy przelot nad Polską rozpocznie się tuż przed 10, a drugi – około 13. Przewidywania te są wciąż jednak obarczone marginesem niepewności. Masa obiektu jest mniejsza niż początkowo przewidywano W porównaniu z poprzednimi komunikatami szacowana masa obiektu dość mocno się zmniejszyła i według agencji wynosi teraz około 7500 kg. POLSA podtrzymuje jednak informację, że obiekt jest wciąż na tyle duży, że może nie ulec całkowitemu spaleniu w atmosferze, a co za tym idzie – jego szczątki spadną na Ziemię. Sytuacja jest wciąż dynamiczna, choć na pewno dzisiaj wszystko się wyjaśni. Źródło: POLSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.