Rośnie prawdopodobieństwo przelotu i deorbitacji chińskiej rakiety nad Polską. Nowy komunikat POLSA
Okno niepewności dotyczące godzin i terenów możliwej deorbitacji i przelotów chińskiego obiektu ZQ-3 R/B zawęża się. Polska Agencja Kosmiczna wydała dziś bardziej szczegółowy komunikat. Choć prawdopodobieństwo upadku szczątków rakiety na Ziemię jest wciąż małe, mieszkańcy Wybrzeża i Suwalszczyzny powinni zachować ostrożność.
Obiekt ZQ-3 R/B to to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Jego wejście w ziemską atmosferę jest już nieuniknione, przeloty i deorbitacja nastąpią w piątek, 30 stycznia 2026. Obiekt jest na tyle duży, że najprawdopodobniej nie ulegnie całkowitemu spaleniu w atmosferze i jego szczątki spadną na Ziemię. Oto najnowsze informacje na temat czasu i terenu przelotów. Nowy komunikat POLSA Polska Agencja Kosmiczna podaje informację o bardziej szczegółowych danych dotyczących czasu wejścia ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi: „Według najnowszych dostępnych informacji o położeniu orbitalnym obiektu ZQ-3 R/B szacowane wejście w atmosferę Ziemi może nastąpić pomiędzy 2026-01-30 08:09 UTC i 2026-01-30 12:21 UTC. Nominalny punkt wejścia w atmosferę przypadający na środek wskazanego okna niepewności szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 10:15 UTC +/- 02:06 godz., nad Oceanem Atlantyckim (Azory).” Ponadto pojawiły się dużo bardziej konkretne informacje o terenach, nad którymi przelatywać będzie kończąca życie rakieta, w tym terenach Polski. POLSA informuje: „- w pasie linii brzegowej Morza Bałtyckiego, od Szczecina po Hel, 08:53:44 UTC – 08:54:29 UTC - Suwalszczyzną (od Mierzei Wiślanej po granicę z Białorusią w okolicach Dąbrowy Białostockiej, 11:55:24 UTC – 11:56:19 UTC).” Czas UTC to godzina wcześniej od czasu obowiązującego w Polsce. Zatem pierwszy przelot nad Polską rozpocznie się tuż przed 10, a drugi – około 13. Przewidywania te są wciąż jednak obarczone marginesem niepewności. Masa obiektu jest mniejsza niż początkowo przewidywano W porównaniu z poprzednimi komunikatami szacowana masa obiektu dość mocno się zmniejszyła i według agencji wynosi teraz około 7500 kg. POLSA podtrzymuje jednak informację, że obiekt jest wciąż na tyle duży, że może nie ulec całkowitemu spaleniu w atmosferze, a co za tym idzie – jego szczątki spadną na Ziemię. Sytuacja jest wciąż dynamiczna, choć na pewno dzisiaj wszystko się wyjaśni. Źródło: POLSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy na Polskę spadnie chińska rakieta? Polska Agencja Kosmiczna i inne instytucje monitorują sytuację. Deorbitacja jest nieunikniona
Obiekt ZQ-3 R/B to drugi stopień chińskiej rakiety Zhuque-3. Ma około 20 metrów długości i waży 12 ton. I najprawdopodobniej spadnie z orbity na Ziemię , a wśród możliwych lokalizacji jest także cześć terenu Polski. Deorbitację monitorują najważniejsze europejskie organizacje, w tym Polska Agencja Kosmiczna.
Nad Polską szykuje się powtórka sytuacji sprzed niemal dokładnie roku, kiedy to nastąpiła deorbitacja członu rakiety Falcon 9 firmy SpaceX, a jej szczątki spadły m.in. w Komornikach pod Poznaniem. Tym razem w atmosferę wleci jednak obiekt cięższy, bo ważący (prawdopodobnie) aż 12 ton. Falcon 9 ważył 4 tony. Tak masywny obiekt najprawdopodobniej nie spali się w ziemskiej atmosferze do końca i jakieś jego fragmenty dotrą do powierzchni Ziemi. Deorbitacja nastąpi między innymi nad Europą, a wśród lokalizacji, nad którymi przelatywać będzie ZQ-3 R/B jest północno-wschodnia Polska. Polska Agencja Kosmiczna, inne instytucje i pasjonaci śledzą chińską rakietę W najnowszym, dzisiejszym komunikacie, POLSA pisze: „Szacujemy wejście obiektu ZQ-3 R/B w atmosferę Ziemi pomiędzy 2026-01-30 02:35 UTC i 2026-01-30 15:51 UTC. Środek okna niepewności wejścia w atmosferę szacowany jest obecnie na: 2026-01-30 09:13 UTC +/- 06:38 godz., i może ulec zmianie”. Czas UTC to godzina wcześniej niż w Polsce. „Trajektoria obiektu w obecnym momencie pozostaje zgodna z predykcjami, które mogą zmienić się m. in. ze względu na właściwości aerodynamiczne stopnia rakiety oraz niedawną aktywność słoneczną – śledzenie obiektu za pomocą sensorów optycznych i radarowych pozwala na zmniejszenie niepewności przewidywań. Krajowe służby i instytucje są na bieżąco informowane wg obowiązujących porozumień i procedur operacyjnych”. – pisze POLSA Popularyzator astronomii, Karol Wójcicki, na swoim fanpage-u „Z głową w gwiazdach” przytacza najnowsze dane europejskiego systemu EU SST: „EU SST wyznacza obecnie centralny moment deorbitacji na piątek 30 stycznia około godziny 12:04 czasu polskiego, przy wciąż bardzo szerokim oknie niepewności – od około 05:04 do 19:04. To normalne na tym etapie: przy tak niskiej orbicie nawet niewielkie zmiany gęstości atmosfery (zależne m.in. od aktywności słonecznej) czasami potrafią przesuwać moment wejścia o wiele godzin”. Komentarz Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN Dla National Geographic sytuację komentuje dr Paweł Lejba, kierownik Obserwatorium Astrogeodynamicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN w Borówcu. – Obiekt spadnie na ziemię, to pewne. Jego rozmiary i masa są na tyle duże, że nie wszystko ulegnie spaleniu w atmosferze. Najprawdopodobniej rozpadnie się na wiele fragmentów i część z nich się spali, a część spadnie. To zjawisko losowe, przypadkowe – mówi dr Lejba. Dodaje, że sytuacja jest monitorowana przez wiele instytucji, nie tylko w Europie, m.in. amerykańską sieć sensorów Space Surveillance Network. Śledzenie takiego obiektu w czasie rzeczywistym jest jednak bardzo trudne. Teleskopy optyczne potrzebują czystego nieba, a dane radarowe są mniej dokładne. – Będą pojawiać się dokładniejsze dane, ale stuprocentowej pewności co do lokalizacji i czasu deorbitacji mieć nie będziemy – dodaje Paweł Lejba. Wejście obiektu w ziemską atmosferę jest już nieuniknione i pozostaje uważnie śledzić napływające informacje. Najważniejszy moment wciąż przed nami, a tzw. „okno niepewności” będzie się zawężać, na podstawie kolejnych danych napływających do obserwatoriów. Źródła: POLSA, Z Głową w Gwiazdach Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
40 lat temu doszło do katastrofy wahadłowca Challenger. Tej tragedii można było uniknąć
28 stycznia 1986 roku miał być przełomowym dniem w historii astronautyki. Misja wahadłowca Challenger miała sprawić, że amerykański program kosmiczny stanie się bliższy społeczeństwu, a sam kosmos wydawał się czymś na wyciągnięcie ręki. Jednak stało się dokładnie odwrotnie.
Spis treści: Katastrofa Challengera Badanie wypadku Nikt nie słuchał inżynierów W fotelu wahadłowca Challenger, który miał właśnie odbyć swoją 10. misję, zasiadła pierwsza „nauczycielka w kosmosie” – 37-letnia Christa McAuliffe z Concord w stanie New Hampshire, zwyciężczyni ogólnokrajowego konkursu zainicjowanego w 1984 roku. McAuliffe miała przeprowadzić co najmniej dwie lekcje z orbity, a potem przez kolejne dziewięć miesięcy prowadzić wykłady dla uczniów w całych Stanach Zjednoczonych. Wśród osób oglądających tego dnia start z Cape Canaveral byli jej mali uczniowie. Na filmach widać, jak machają do swojej nauczycielki siedzącej w zainstalowanym na potężnej rakiecie wahadłowcu, oddalonym od trybun o sześć kilometrów. Pozostałymi członkami załogi byli: dowódca Francis (Dick) Scobee, pilot Michael Smith, specjaliści misji Ellison Onizuka, Judith Resnik i Ronald McNair, inżynier firmy Hughes Aircraft – Gregory Jarvis. Katastrofa Challengera Misja od początku napotykała trudności. Start przekładano przez kilka dni, częściowo z powodu opóźnień w sprowadzeniu na Ziemię poprzedniej misji wahadłowca, 61-C (Columbia). W noc przed startem środkową Florydę nawiedziła silna fala zimna, która pozostawiła grube warstwy lodu na wyrzutni. W komentarzach medialnych regularnie padały informacje o konieczności odlodzenia wyrzutni. M.in. to spowodowało, że 28 stycznia start opóźniono do godziny 11:38 czasu lokalnego. Gdy wreszcie silniki zapłonęły, zebrani na trybunach ludzie wiwatowali. Ich radość trwała około półtorej minuty. Oto przebieg wydarzeń: T+0.678, czyli 0,678 sekundy po starcie na filmie ze startu widać pierwsze oznaki nieprawidłowego czarnego dymu pojawiającego się nieco powyżej podejrzanego złącza w prawym rakietowym silniku pomocniczym na paliwo stałe, czyli w boosterze SRB. T+5.674: ciśnienie wewnętrzne w prawym boosterze jest o 11,8 psi wyższe niż normalnie. T+40.000: Michael Smith mówi przez interkom: „Jest Mach 1.” T+45.217: pojawia się błysk za prawym skrzydłem. T+48.118: widać drugi rozbłysk, ciągnący się za prawym skrzydłem. T+48.418: widać trzeci niewyjaśniony błysk za prawym skrzydłem. Zbliżenie kamery śledzącej 70 mm: spod prawego skrzydła wydobywa się jaskrawopomarańczowa kula ognia, która szybko łączy się z pióropuszem SRB. T+59.262: kamery śledzące widzą stały, „dobrze zdefiniowany intensywny pióropusz” spalin z boku podejrzanego boostera. T+66.764: ciśnienie w zewnętrznym zbiorniku ciekłego wodoru zaczyna spadać, wskazując na ogromny wyciek. T+73.000: Smith przez interkom: „O-o…” – to ostatni komentarz zarejestrowany przez interkom kabiny. T+73.191: nagły, oślepiający błysk pojawia się między wahadłowcem a zbiornikiem zewnętrznym. Kamera TV rejestrują kule ognia łączące się w jasną żółto-czerwoną masę płomieni, która pochłania Challengera. T+74.587: widać jasny błysk w pobliżu nosa wahadłowca. Zbliżenie z kamery TV pokazuje, że nos wahadłowca i przedział załogi nagle ogarnia intensywny pomarańczowy płomień, prawdopodobnie wskutek zapłonu/spalania paliwa w przednim module silniczków systemu sterowania reakcyjnego (RCS). Badanie wypadku – W tym punkcie trajektorii, lecąc z prędkością Mach 1,92 (prawie dwukrotność prędkości dźwięku) na wysokości 14 km, Challenger został całkowicie pochłonięty przez wybuchowe spalanie. Orbiter, pod ogromnymi obciążeniami aerodynamicznymi, rozpadł się na kilka dużych części, które wydostały się z kuli ognia. Na filmie można rozpoznać m.in. sekcję ogonową z silnikami wciąż pracującymi, jedno skrzydło oraz przednią część kadłuba ciągnącą wiązkę przewodów i przewodów łączących wyrwanych z ładowni – można przeczytać w tzw. raporcie Komisji Rogersa. W skład komisji wchodzili m.in. William P. Rogers – przewodniczący i były sekretarz stanu USA, pierwszy człowiek na Księżycu Neil A. Armstrong, Sally K. Ride – inżynierka lotnicza, astronautka NASA i pierwsza Amerykanka w kosmosie oraz noblista i jeden z najwybitniejszych fizyków w historii Richard Feynman. To właśnie on wykazał, że do katastrofy doszło ze względu na sparciałą uszczelkę. Wyjaśnił to na konferencji prasowej wrzucając gumową uszczelkę do wody z lodem i pokazując publiczności jak zmieniły się jej właściwości. Powiedział też wówczas zdanie, które powinno wisieć w gabinetach wszystkich ludzi podejmujących kluczowe decyzje: „Aby technologia mogła odnieść sukces, rzeczywistość musi mieć pierwszeństwo przed public relations, ponieważ natury nie da się oszukać.” Nikt nie słuchał inżynierów W firmie Morton Thiokol z siedzibą w Ogden – podwykonawcy NASA odpowiedzialnym za silniki pomocnicze – inżynierowie, którzy zaprojektowali uszczelki błagali kierownictwo o opóźnienie startu. Wielokrotne testy przeprowadzane na przestrzeni lat wykazały wadę uszczelek, a niskie temperatury znacząco zwiększały ryzyko ich awarii – ostrzegali inżynierowie. Działający pod presją administrator NASA miał wyrazić swoje oburzenie rekomendacją przełożenia startu. – Walczyłem jak lew, żeby zatrzymać ten start – powiedział inżynier Thiokola, Roger Boisjoly w rozmowie z NPR niespełna miesiąc po eksplozji. – Jestem tak wewnętrznie rozbity, że do dziś ledwo potrafię o tym mówić. Tej katastrofy można było uniknąć, gdyby ktoś zechciał wysłuchać i wziąć pod uwagę opinię inżynierów oceniających podzespoły rakiety przed startem. Gdyby procedury były ważniejsze niż PR. Przy odpowiedniej analizie i jasnym przedstawieniu danych, którymi NASA już wtedy dysponowała, historia mogła potoczyć się inaczej. Siedem istnień ludzkich mogło zostać ocalonych. Wiele wskazuje na to, że astronauci do samego końca nie mieli pojęcia o zbliżającej się śmierci. Może to i dobrze, bo nawet gdyby piloci podejrzewali problem z SRB, nie mogli nic zrobić. Wahadłowiec odłącza się od zbiornika zewnętrznego tuż przed wejściem na orbitę, ale dzieje się to bez pracy silników i w łagodnych warunkach aerodynamicznych. Odłączenie zbiornika przy pracujących SRB wcisnęłoby wahadłowiec w spód zbiornika i w strumienie spalin SRB. Po prostu nie mieli szans na ocalenie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To one wywołują zorze polarne. Sonda Solar Orbiter odkryła mechanizm napędzający rozbłyski słoneczne. W misji biorą udział Polacy
Styczniem 2026 zawładnęły obserwacje rozległej zorzy polarnej, która była związana z silnym i długotrwałym rozbłyskiem klasy X1.95, jaki pojawił się w aktywnym regionie 4341 na Słońcu. Dzisiaj naukowcy związani z misją Europejskiej Agencji Kosmicznej Solar Orbiter poinformowali, że udało im się odkryć mechanizm napędzający tego typu rozbłyski. W analizie danych biorą udział polscy naukowcy.
– Tak jak lawiny na górskich stokach zaczynają się od przemieszczenia niewielkiej ilości śniegu, tak rozbłysk słoneczny jest wyzwalany przez słabe zaburzenia, które bardzo szybko stają się coraz gwałtowniejsze. Ten dynamicznie rozwijający się proces tworzy swoiste „niebo” opadających skupisk plazmy. Spadają jeszcze długo po tym, jak rozbłysk wygasa – napisali w oświadczeniu naukowcy związani z przełomową europejską misją Solar Orbiter. Odkrycie było możliwe dzięki jednej z najbardziej szczegółowych obserwacji dużego rozbłysku słonecznego, zarejestrowanego przez Solar Orbitera podczas bliskiego przelotu obok Słońca, 30 września 2024 roku. We właściwym miejscu i czasie – Mieliśmy ogromne szczęście mogąc obserwować zjawiska poprzedzające ten duży rozbłysk z bliska. Tak szczegółowe obserwacje o wysokiej częstotliwości nie są możliwe przez cały czas, zarówno z powodu ograniczonych okien obserwacyjnych, jak i ogromnej ilości danych w komputerze pokładowym sondy. Naprawdę znaleźliśmy się we właściwym miejscu i czasie — powiedział dr Pradeep Chitta z Instytutu Badań Układu Słonecznego Maxa Plancka w Getyndze (Niemcy), główny autor publikacji, która ukazała się dzisiaj w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”. Eksplozja związana z polami magnetycznymi Rozbłyski słoneczne są potężnymi eksplozjami zachodzącymi na Słońcu. Powstają wtedy, gdy energia zgromadzona w splątanych polach magnetycznych zostaje nagle uwolniona w procesie zwanym rekoneksją magnetyczną. W ciągu kilku minut przecinające się linie pola magnetycznego o przeciwnych zwrotach zrywają się, a następnie łączą na nowo. Połączone linie pola gwałtownie się nagrzewają i przyspieszają plazmę oraz cząstki wysokoenergetyczne, które oddalają się od miejsca rekoneksji, tworząc rozbłysk słoneczny. Najsilniejsze rozbłyski mogą zapoczątkować łańcuch reakcji prowadzących do burz geomagnetycznych na Ziemi, przyczynić się do przerw w łączności radiowej, a nawet niszczyć satelity. Dlatego tak istotne jest ich monitorowanie i zrozumienie. Czym Solar Orbiter badał rozbłyski? Jednak szczegółowy mechanizm uwalniania energii w tak krótkim czasie, pozostawał dotąd słabo poznany. Dopiero obserwacje z czterech instrumentów Solar Orbitera pozwoliły uzyskać najpełniejszy jak dotąd obraz rozbłysku słonecznego, a tym samym dostarczyć rozwiązania. Obraz uzyskano dzięki: instrumentowi EUI (Extreme Ultraviolet Imager), który pozwolił przyjrzeć się strukturom o rozmiarach zaledwie kilkuset kilometrów w zewnętrznej atmosferze Słońca (koronie), rejestrując ich zmiany co dwie sekundy, jednoczesnym obserwacjom instrumentów SPICE (Spectral Imaging of the Coronal Environment) i STIX (Spectrometer/Telescope for Imaging X-rays), które pozwoliły zbadać z niezwykle wysoką rozdzielczością sposób, w jaki szybka sekwencja zdarzeń rekoneksji przekazuje energię do zewnętrznych warstw atmosfery Słońca instrumentowi PHI (Polarimetric and Helioseismic Imager), który obserwował ślad rozbłysku na widocznej powierzchni Słońca, dopełniając trójwymiarowy obraz całego zjawiska. 40 minut, które zmieniły astronomię Obserwacje trwały nieprzerwanie przez 40 minut. Wynik? – Obserwacje, uchwycone niczym klatka po klatce, pozwoliły nam zobaczyć, jak sekwencja drobnych zdarzeń przerodziła się w gigantyczne wybuchy energii. Porównując obserwacje EUI z danymi pola magnetycznego, byliśmy w stanie odtworzyć łańcuch zdarzeń prowadzących do rozbłysku. To, co zobaczyliśmy, podważa istniejące teorie uwalniania energii w rozbłyskach — powiedział prof. David Pontin z Uniwersytetu w Newcastle (Australia), współautor artykułu. Polski udział w sukcesie Solar Orbitera – Po to właśnie zbudowaliśmy STIXa i całego Solar Orbitera. W zamierzeniu miało to być obserwatorium złożone z najlepszych instrumentów w swojej klasie – wyjaśniają dr Marek Stęślicki i dr Tomasz Mrozek, heliofizycy z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN. Obaj należą do grupy naukowej misji Solar Orbiter, analizując dane zbierane przez teleskop STIX zbudowany przez Uniwersytet Nauk Stosowanych i Sztuki Północno-Zachodniej Szwajcarii (FHNW) z udziałem Centrum Badań Kosmicznych PAN. Przed nami kolejne obserwacje – Kampanii obserwacyjnych może być kilka w ciągu jednego obiegu Solar Orbitera wokół Słońca. Ten tryb prowadzenia obserwacji powoduje, że potrzebujemy trochę szczęścia, aby patrzeć na odpowiedni fragment tarczy słonecznej w odpowiednim czasie. Zwłaszcza w momencie maksymalnego zbliżenia do Słońca, gdy możemy dojrzeć najwięcej do tej pory niedostępnych szczegółów. Tym razem mieliśmy szczęście i zobaczyliśmy rozbłysk słoneczny wraz z erupcją włókna koronalnego. Jesteśmy przekonani, że to dopiero pierwsza z wielu publikacji jakie powstaną o tym rozbłysku. Obserwacje są rzeczywiście wyjątkowe i pozwalają na nowo spojrzeć na tajemnicze mechanizmy generujące rozbłyski słoneczne – podkreślają naukowcy. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zmiany w mózgach astronautów po powrocie z kosmosu. Rozciągają się, ściskają i zmieniają miejsce w głowie
Pobyt w mikrograwitacji prowadzi do szokujących zmian w funkcjonowaniu mózgu. Astronauci doświadczają rozciągania i ściskania wybranych struktur oraz zmian w objętości płynu mózgowo-rdzeniowego. Co siedzi w głowie Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego i z czym musi mierzyć się ze swoimi kolegami po powrocie na Ziemię?
Badania naukowców z Uniwersytetu Florydy ujawniają zaskakujące zmiany w mózgu astronautów po powrocie z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Odkształcają się przez mikrograwitację jeszcze bardziej, niż nam się wcześniej wydawało, a skutki mogą być poważne. Mikrograwitacja wpływa na deformację mózgu Na Ziemi to siła grawitacji utrzymuje mózg na określonym miejscu w czaszce. W kosmosie nie ma tego luksusu: w warunkach mikrograwitacji może się on swobodnie przemieszać w obrębie czaszki. Badania zespołu naukowców prowadzonego przez Rachel Seidler wykazały, że u astronautów dochodzi do przesunięcia mózgu ku górze nawet o około 2,5 mm. Wykorzystując rezonans magnetyczny (MRI) badacze zaobserwowali, że mózg nie tylko się przemieszcza, ale także niektóre jego obszary ulegają rozciąganiu lub ściskaniu. Zmiany te dotyczą zwłaszcza kory ruchowej, czyli struktury odpowiedzialnej za planowanie i wykonywanie ruchów. Mogą mieć konsekwencje dla równowagi czy koordynacji, co obserwuje się szczególnie po powrocie na Ziemię. Jak zbadano mózg astronautów? Zespół analizował dane uzyskane od 26 astronautów przed i po ich pobycie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Dodatkowo zgromadzono 24 ochotników – nieastronautów – którzy wzięli udział w nietypowym eksperymencie. Przez 60 dni leżeli oni z głową skierowaną w dół pod kątem 6 stopni, by zasymulować wpływ mikrograwitacji na organizm. Badacze porównali wyniki MRI obu grup. Odkryto, że choć zmiany zachodziły w obu przypadkach, to były znacznie bardziej wyraźne u astronautów. Zależały także od czasu spędzonego w przestrzeni kosmicznej – im dłuższy pobyt, tym większe przemieszczenia w mózgu. Co dalej? Czy mózg wraca do normy po powrocie na Ziemię? Dobrą wiadomością jest to, że mózg w większości przypadków powraca do pierwotnej pozycji po kilku miesiącach na Ziemi. Jednak pełne konsekwencje długoterminowe zmian nie są jeszcze do końca poznane. Mózgi mogą wymagać specyficznej rehabilitacji. Wnioski z badań są szczególnie istotne w kontekście planowania skomplikowanych, długich misji – np. wyprawy na Marsa. Wiedza o zmianach w mózgu astronautów pomoże stworzyć bezpieczniejsze warunki podróży kosmicznych. Źródło: PNAS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zdrowotny, który stał się trudny do zdiagnozowania w warunkach mikrograwitacji – powiedział Polk. Według modelu statystycznego ewakuacja medyczna z ISS była tylko kwestią czasu – powinna zdarzać się średnio raz na trzy lata. Jednak pojawiła się po raz pierwszy po ponad 20 latach stałej obecności załogi na stacji. Należy podkreślić, że procedury ewakuacji zostały opracowane długo przed powołaniem do życia ISS. Dokument, który można określić jako podstawę procedury, NASA wystosowała już w 1989 roku. Dekadę później został włączony do dokumentacji metod działania w sytuacji awaryjnej. Metody te były przez lata modyfikowane i doprecyzowywane oraz regularnie testowane. Medycyna kosmiczna Przede wszystkim do stacji zawsze musi być zadokowany sprawny statek zdolny do szybkiego uruchomienia i ewakuacji załogi. W przypadku mniej poważnych problemów, statek ewakuacyjny może przez dobę służyć jako tymczasowe schronienie. Stan zdrowia astronautów jest nieustannie monitorowany. Na pokładzie znajdują się urządzenia diagnostyczne, takie jak USG, EKG, pulsoksymetry oraz podstawowy zestaw reanimacyjny, a także sprzęt do badań próbek biologicznych. Astronauci mają też stały kontakt wideo z lekarzami na Ziemi. Obecna sytuacja pokazuje, jak ważny jest rozwój medycyny kosmicznej. Ewakuacja chorej osoby w przypadku Księżyca byłaby już znacznie bardziej skomplikowana. A w przypadku Marsa powrót chorego na Ziemię na czas byłby kompletnie nierealny. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Lekarz w kosmosie będzie stać przed trudnym wyzwaniem. Kluczowy jest tu jego wiek
Szczyt możliwości zawodowych standardowego medyka przypada około 45–50 roku życia. Jednak podróż kosmiczna jest dla organizmu potężnym wyzwaniem, dlatego muszą w nią polecieć osoby stosunkowo młode – piszą Janusz Osarczuk (astrofizyk) i Marek Halembert (lekarz).
Spis treści: Medycyna to przede wszystkim praktyka Lekarz w kosmosie uwstecznia się Nagłe przypadki poza Ziemią Wiek astronauty a jego bezpieczeństwo Kto nas będzie leczył na Marsie? Mimo że od pierwszego lotu człowieka w kosmos minęło już ponad 60 lat, a medycyna kosmiczna zdołała w tym czasie zrobić olbrzymie postępy, to czynniki ryzyka zdrowotnego, wynikające z warunków panujących w przestrzeni kosmicznej, pozostają wciąż niezmienne. O ile bowiem statki kosmiczne stają się coraz bardziej nowoczesne, funkcjonalne, bezpieczne i – w pewnym sensie – komfortowe, o tyle środowisko, w którym operują, nie zmieniło swoich atrybutów. Próżnia kosmiczna, wypełniona po brzegi śmiercionośnym promieniowaniem i cechująca się brakiem ciążenia, nie stała się ani na jotę bardziej przyjazna dla człowieka. (...) Promieniowanie kosmiczne dzierży palmę pierwszeństwa wśród najważniejszych czynników ryzyka, z jakimi przychodzi się mierzyć każdemu żywemu organizmowi przebywającemu w przestrzeni kosmicznej. Osobiście uważamy, że jest ono największym zagrożeniem dla astronautów, dlatego też stanowi fundamentalne wyzwanie dla medycyny kosmicznej. Aby stać się lekarzem, należy odbyć kilkuletnie studia medyczne z praktycznymi zajęciami klinicznymi włącznie. Nie da się po prostu przeczytać fragmentu tekstu o jakiejś chorobie, aby móc ją leczyć. Żeby to robić, trzeba dokładnie poznać działanie poprawnie funkcjonującego organizmu (również na poziomie molekularnym), czyli szeroko pojętą fizjologię. Następnie zdobywa się wiedzę z patofizjologii. Ten termin oznacza zmiany chorobowe w źle funkcjonującym organizmie — są to mechanizmy i kolejne etapy choroby. Mechanizmy te mogą uszkodzić fizycznie poprawną anatomię, powodując trwałe lub tymczasowe zmiany — tym z kolei zajmuje się patomorfologia. Medycyna to przede wszystkim praktyka Ale to wszystko, oprócz staży przed- i podyplomowych, to tylko część aspektu bycia lekarzem. Prawdziwe kompetencje przychodzą wraz z doświadczeniem zawodowym. Dlatego też specjalizacje lekarskie robi się, pracując pod nadzorem najczęściej przez pięć lub więcej lat. Często odbywa się to w dużych szpitalach uniwersyteckich, które oprócz bardzo specjalistycznej kadry i sprzętu medycznego do leczenia i diagnozowania koncentrują przede wszystkim rzadkie i ciekawe przypadki chorobowe. Napotkanie na swojej drodze zawodowej wielu różnych sytuacji to esencja wiedzy medycznej. Lekarz po specjalizacji, startujący w życie zawodowe, często jest jeszcze z prozaicznych pobudek finansowych zmuszony dorabiać dyżurami. Jest to korzystne również ze względu na możliwość napotkania większej liczby nagłych przypadków chorobowych. W pilnej potrzebie pacjent zgłasza się bowiem nawet w nocy do lekarza dyżurnego. Jest to ważny element kształcenia zawodowego. Następnie do już doświadczonego lekarza, pracującego od wielu lat w swoim zawodzie, zgłaszają się pacjenci z coraz bardziej skomplikowanymi problemami, w miarę wzrostu renomy z czasem już wiekowego specjalisty. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że medycyna podwaja zakres swojej wiedzy co dziesięć lat. Tak naprawdę to nie ilość wiedzy jest problemem w podroży kosmicznej. Na kilku twardych dyskach można zabrać w kosmos ekwiwalent kontenera książek medycznych. Można nawet z opóźnieniem najdalej kilku godzin przesłać drogą radiową dowolne informacje. Istotna jest pewna „masa krytyczna” wiedzy, którą lekarz musi posiadać, aby dobrze funkcjonować, w razie potrzeby posługując się opinią kolegów lub biblioteką szpitalną. Każdy szpital ma do swej dyspozycji książki i prenumerowane czasopisma lekarskie. Wiedza ponadnormatywna jest więc w mniejszym stopniu istotna. Najważniejszy aspekt to zdolność kojarzenia faktów i dopasowania jednostki chorobowej do wiedzy, posiadanej lub zdobywanej. Doświadczenie odgrywa tu zaiste kluczową rolę. Kując, stajesz się kowalem. Lekarz w kosmosie uwstecznia się I tu mamy problem z kosmosem. Abstrahując od tak trudnych specjalizacji, jak pediatria, kiedy malutki pacjent nic nie powie, a w jej ramach jest się w pełni doświadczonym lekarzem dopiero po sześćdziesiątce, zazwyczaj szczyt możliwości zawodowych standardowego medyka przypada około 45–50 roku życia, w szczególności jeśli chodzi o specjalizacje instrumentalne, takie jak chirurgia. Starzenie się organizmu powoduje mniej pewną rękę po pięćdziesiątce. Na szczęście później chirurg kompensuje te ubytki doświadczeniem. Zaprzestanie pracy zawodowej z powodów zdrowotnych czy administracyjno-prawnych powoduje szybkie zawodowe uwstecznianie się lekarza. Lekarka po kilkumiesięcznej przerwie spowodowanej macierzyństwem czuje się niepewnie przez pierwsze 2–3 miesiące po powrocie do pracy, częściej konsultuje się z kolegami i do pewnego stopnia zachowuje się jak lekarz podczas formacji specjalizacyjnej. Trwa to aż do ponownego osiągniecia „prędkości podróżnej”, czyli pewnej rutyny zawodowej. Przyjmijmy teraz, że już znaleźliśmy czterdziestoletniego wysportowanego specjalistę, chętnego polecieć w kilkuletnią podróż kosmiczną. Oczywiście, musi się on poddać wielomiesięcznym szkoleniom, jakie przechodzi każdy astronauta. Przez ten czas nie praktykuje, czyli się uwstecznia. Załóżmy jednak, że trenując, jednocześnie jednak cały czas pracuje na pół etatu. Ale już podczas kilkuletniej podroży kosmicznej nie będzie miał takiej możliwości, a więc progresywnie będzie tracił pewną ilość umiejętności zawodowych. Nagłe przypadki poza Ziemią Ma to jeszcze istotniejsze znaczenie w specjalizacjach instrumentalnych, takich jak radiologia interwencyjna, w ramach której radiolog, patrząc na ekran, wkłada przez tętnicę udową cewnik, by dostać się do tętnic sercowych czy mózgowych, czy też gdzieś indziej. Jest to coś w rodzaju gry zręcznościowej. Gdy przestaje się grać, szybko traci się kompetencje. A właśnie takie umiejętności będą najbardziej przydatne. Można tym sposobem robić punkcje krwiaków czy ropni, leczyć zatory, krwotoki i tym podobne przypadki. Te bowiem przypadłości zdrowotne mogą częściej wystąpić w kosmosie, a radiologia interwencyjna jest mniej inwazyjna od klasycznej chirurgii. Powinna więc być szczególnie w kosmosie faworyzowana. Lekarze pracujący w dużych szpitalach w izbie przyjęć powinni więc być preferowani. Chirurg, anestezjolog, internista, radiolog, pracując na ostrym dyżurze, napotykają gwałtowne przypadki, również urazowe, a w znacznie mniejszym stopniu przewlekłe jednostki chorobowe. Te ostatnie są już zdiagnozowane wcześniej. Trudno sobie wyobrazić wysyłanie chronicznie chorych w kosmos. Dlatego też nagłe przypadłości będą stanowiły lwią część patologii w podroży międzyplanetarnej. Lekarz-astronauta będzie więc musiał szybko interweniować w pilnych przypadkach w kosmosie, postawić prędko w miarę trafną diagnozę i działać bez zwłoki. Oczywiste jest, że poprosi też przez radio kolegów specjalistów z Ziemi o opinię. Ta jednak, w zależności od oddalenia, przyjdzie z kilkugodzinnym nawet opóźnieniem, nie mówiąc już o wykonaniu zdalnie manipulacji, gdyż z racji opóźnienia czasowego będzie to niemożliwe. Wiek astronauty a jego bezpieczeństwo Ponieważ podróż kosmiczna jest dla organizmu potężnym wyzwaniem, muszą w nią polecieć osoby stosunkowo młode, czyli z umiarkowanym doświadczeniem zawodowym, ale za to w lepszej formie fizycznej. Starszy organizm rożni się od młodego niższą wydajnością, mniejszą tolerancją na czynniki zewnętrzne (i wewnętrzne), dłuższym okresem procesu zdrowienia, cięższym przebiegiem procesów chorobowych i, niestety, większą śmiertelnością. Jest to do tego stopnia prawdziwe, że przy niektórych patologiach, takich jak na przykład oparzenia, odejmuje się wiek pacjenta w latach od procentu poparzonej powierzchni, aby otrzymać procent pacjentów, którzy z dużym prawdopodobieństwem przeżyją tego typu uszkodzenie ciała. Łatwo obliczyć, że pięćdziesięcioletni pacjent mający ponad 50% poparzonej powierzchni ciała ma niewielkie szanse na przeżycie. Problem jest oczywiście bardziej złożony, zależy również od stopnia oparzenia, typu dotkniętej powierzchni, ogólnego stanu pacjenta i innych czynników, ale z grubsza przybliżenie jest trafne. Z powyższego przykładu wynika, że sześćdziesięciolatek wysyłany w kosmos to już starzec. Jakkolwiek jako lekarz byłby doświadczony! Ci którzy się interesują kosmosem, astronautyką, sportem, mało leczą z braku czasu na pracę i zdobywanie kompetencji, a ci którzy dużo pracują i są doświadczeni, są słabi i starzy. W tym miejscu, w ramach dygresji, warto wspomnieć, że dotychczas najstarszym astronautą był John Glenn, który przebywał na orbicie okołoziemskiej jako siedemdziesięciosiedmiolatek na pokładzie promu kosmicznego Discovery w 1998 roku, gdzie wykonywał między innymi czynności związane z Osteporosis Experiment in Orbit, OSTEO, dotyczącym osteoporozy w przestrzeni kosmicznej. Jednakże był to ten sam John Glenn, który 20 lutego 1962 roku odbył pierwszy amerykański lot orbitalny na pokładzie statku kosmicznego Mercury 6. Jego przykład nie jest więc do końca miarodajny, ponieważ od 21 roku życia był on pilotem w armii amerykańskiej, a w 38 roku życia dostał się do elitarnej grupy amerykańskich astronautów, którzy rozpoczęli przygotowania do lotów kosmicznych w ramach programu Mercury. Tak więc prawie do końca życia był on w bardzo dobrej kondycji zdrowotnej. Natomiast wysłanie w kosmos kogoś innego w jego wieku, kto wcześniej nie miałby zbyt wiele wspólnego z astronautyką czy chociażby lotnictwem w sensie praktycznym, mogłoby się skończyć tragicznie. Kto nas będzie leczył na Marsie? Do misji marsjańskiej powinien więc zostać zakwalifikowany lekarz-astronauta, a nie astronauta-lekarz. Chodzi o to, żeby nie był to zawodowy astronauta po przeszkoleniu medycznym (nawet dogłębnym), ale osoba, która ukończyła studia medyczne (a potem oczywiście przeszła pełny trening przed lotem wraz z zawodowymi astronautami). Co więcej, specyfika wyprawy marsjańskiej będzie generować wyższe prawdopodobieństwo powstania dolegliwości poważniejszych niż wymioty czy bóle pleców. Dlatego też na pokładzie statku lecącego na Marsa nie może się znaleźć internista, ale lekarz mający co najmniej dwie specjalizacje, raczej chirurg-anestezjolog. Musi on być przygotowany na udzielanie pomocy członkom załogi w sytuacjach awaryjnych. Jednym z pomieszczeń statku będzie więc ambulatorium wraz z niezbędnym sprzętem diagnostycznym, sprzętem podtrzymującym życie i sprzętem chirurgicznym. Niezwykle ważną kwestią będą też umiejętności i doświadczenie. Powinna to zatem być osoba, która ma za sobą nie mniej niż kilkanaście lat praktyki lekarskiej. Dobrym pomysłem byłaby również obecność lekarza w bazach kosmicznych, w których na stałe przebywałaby znaczna grupa ludzi. Wraz z rotacją załogi zmienialiby się także przedstawiciele medyczni, a celem byłoby zapewnienie stałej obsady tego stanowiska. Oprócz dobrze wyposażonego ambulatorium wskazana byłaby też izba chorych, zwłaszcza na stacjach z większą liczbą osób. Źródło: Artykuł jest fragmentem książki autorstwa Janusza Osarczuka i Marka Halemberta pt. „Czy powrócimy z Marsa? Czyli jak leczyć się poza Ziemią”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Oficyna Naukowa. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Pierwsza osoba z niepełnosprawnością poleciała na orbitę. Kosmiczna podróżniczka trenowała w Polsce!
Michaela Benthaus to pierwsza osoba poruszająca się na wózku, która poleciała w kosmos. Do tego wydarzenia przygotowywała się w polskim habitacie kosmicznym Lunares. Wzięła udział w pionierskim programie paraastronautycznym.
Spis treści: Co Michaela powiedziała po lądowaniu? Jej słowa mogą zaskoczyć Czy niepełnosprawność w kosmosie może być zaletą? Sprawdzili to w Polsce Dlaczego osoby z niepełnosprawnościami mogą być lepszymi astronautami? Michi kontynuuje wyjątkową tradycję kobiet z Lunares 20 grudnia 33-letnia Michaela Benthaus odbyła podróż do umownej granicy kosmosu, czyli linii Kármána. Wzniosła się w niebo na pokładzie rakiety New Shepard firmy Blue Origin. Chociaż wraz z nią poleciało pięć innych osób, uwaga mediów skupiła się właśnie na Benthaus. Michi, w wyniku tragicznego wypadku rowerowego, została sparaliżowana od pasa w dół i porusza się na wózku inwalidzkim. Mimo to przełamała traumę i nie poddała się przeciwnościom. Aktywnie działa w programach badawczych, których celem jest umożliwienie dostępu do kosmosu osobom z niepełnosprawnościami. Brała udział m.in. w projekcie ICAres-2: Hiper-sprawność i dostępność w przestrzeni kosmicznej, realizowanym w polskiej stacji badawczej Lunares. Co Michaela powiedziała po lądowaniu? Jej słowa mogą zaskoczyć – To było najfajniejsze przeżycie – powiedziała Benthaus po wylądowaniu na Ziemi. Dodała, że przez cały lot na wysokość ok. 100 km nad powierzchnią Ziemi nieustannie się śmiała. – Nigdy nie należy rezygnować z marzeń – podkreśliła. Chociaż krótki skok w kosmos, jaki oferuje swoim klientom Blue Origin, trudno porównać do komplikacji wynikających z długotrwałych misji kosmicznych, fakt, że pierwsza osoba poruszająca się na wózku przekroczyła umowną granicę kosmosu, jest prawdziwym przełomem. W okresie pierwszych lotów załogowych astronauci rekrutowani byli spośród hipersprawnych pilotów wojskowych. Jakiekolwiek ułomności fizyczne czy psychiczne automatycznie dyskwalifikowały kandydatów. Jednak lata programów załogowych pokazały, że hipersprawność nie jest niezbędna do pracy w kosmosie. Co więcej, w pewnych warunkach niepełnosprawność może stać się atutem. Czy niepełnosprawność w kosmosie może być zaletą? Sprawdzili to w Polsce Jeśli oglądaliście państwo filmy kręcone na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, z pewnością widzieliście astronautów poruszających się między modułami tylko za pomocą rąk. Łapią kolejne chwytaki i – „płynąc w powietrzu” – przemieszczają się w odpowiednie miejsce. Po prostu: w niemal zerowej grawitacji nogi nie są potrzebne. Wręcz przeciwnie – stanowią zbędny ciężar przy wynoszeniu, wymagają więcej kalorii, a co za tym idzie – więcej pożywienia. A w trakcie lotu ich funkcjonalność jest ograniczona. Właśnie takim zagadnieniom poświęcono dwie misje analogowe projektu „Parastronaut Analog Mission Project – ICAres”, realizowanego w stacji badawczej Lunares pod Piłą. Program został zaprojektowany przez dr. n. med. Aleksandra Waśniewskiego. – Michi Benthaus brała udział w drugiej edycji programu ICAres, na przełomie 2023 i 2024 roku – mówi dr Leszek Orzechowski, kierownik stacji Lunares. Dodaje, że Michi sama zgłosiła się do programu po zapoznaniu się z wynikami pierwszej misji. Program nie polega na trenowaniu osób z niepełnosprawnościami do warunków kosmicznych. Jego celem jest raczej wykorzystanie ich umiejętności w radzeniu sobie z ograniczeniami. – Można powiedzieć, że traktujemy naszych załogantów jako ekspertów w ich niepełnosprawności – wyjaśnia dr Orzechowski. – Taki ekspert może tworzyć realne procedury bezpieczeństwa na sytuacje krytyczne. I tak np. osoba niewidoma może skuteczniej opracować procedurę na utratę widzenia, niż widzący specjalista. Dlaczego osoby z niepełnosprawnościami mogą być lepszymi astronautami? W 2001 roku kanadyjski astronauta Chris Hadfield czasowo utracił wzrok w trakcie spaceru kosmicznego. Do jego hełmu dostały się drobiny lodu i amoniaku, co spowodowało chwilową ślepotę. Sytuacja była skrajnie niebezpieczna, a powrót do śluzy był możliwy tylko dzięki wielokrotnie ćwiczonym procedurom awaryjnym. Z problemami z widzeniem mierzyło się wielu astronautów. To właśnie takie incydenty sprawiły, że agencje kosmiczne zaczęły postrzegać niepełnosprawność jako potencjalny walor, a nie wyłącznie ograniczenie. Eksperci zauważają, że osoby z niepełnosprawnościami na co dzień funkcjonują w świecie pełnym barier, co czyni je bardziej elastycznymi, szybciej reagującymi i lepiej przygotowanymi do działania w warunkach kryzysowych. A w kosmosie, gdzie ograniczenia są normą, a procedury bywają zawodne, te kompetencje okazują się kluczowe. Historia pokazuje, że również pełnosprawni astronauci mogą nagle stracić część sprawności. W takiej sytuacji to właśnie osoby z niepełnosprawnościami często lepiej radzą sobie psychicznie i operacyjnie. Ich doświadczenie może zwiększać odporność całej załogi podczas długotrwałych misji. Dodatkowo, włączenie osób z niepełnosprawnościami do załóg kosmicznych prowadzi do projektowania bardziej intuicyjnych i bezpiecznych rozwiązań, które służą wszystkim członkom misji – niezależnie od ich fizycznych możliwości. Michi kontynuuje wyjątkową tradycję kobiet z Lunares Dodajmy, że Michaela Benthaus jest trzecią uczestniczką analogowych misji kosmicznych stacji Lunares, która poleciała w kosmos. Wcześniej granicę przestrzeni kosmicznej przekroczyły: dr Sian Proctor – uczestniczka prywatnej misji Inspiration 4, sponsorowanej i prowadzonej przez nowego dyrektora NASA, Jareda Isaacmana; Sara Sabry – która poleciała z firmą Blue Origin. Źródło: Blue Origin Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Archeologia kosmiczna. Czy ocalimy skarby ery kosmicznego wyścigu?
Ludzkość zostawiła w przestrzeni kosmicznej tysiące obiektów. Naukowcy i historycy zastanawiają się, czy tych najważniejszych z nich nie warto by sprowadzić na Ziemię.
Z pewnego punktu widzenia Vanguard 1 to kosmiczny śmieć: aluminiowa kula z antenami, którą Nikita Chruszczow drwiąco porównał do grejpfruta. USA wystrzeliły go w marcu 1958 r. Satelita przesyłał sygnały radiowe do maja 1964 r., po czym zamilkł. Do dziś pozostaje najstarszym na orbicie obiektem stworzonym przez człowieka. Śmieć czy skarb? Dla historyka kosmosu Matta Bille’a ten „grejpfrut” to jednak „jeden z najcenniejszych obiektów wczesnej ery kosmicznej”, który zasługiwałby na miejsce w Smithsonian Institution. Jak podkreśla, naukowcy mogliby się zeń wiele dowiedzieć o długotrwałej ekspozycji materiałów na warunki kosmiczne. Bille wraz z grupą inżynierów i historyków na konferencji Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki przedstawił plan hipotetycznej misji mającej sprowadzić Vanguarda na Ziemię. Pomysł wywołał dyskusję, ponieważ podważa zasadę in situ, czyli ochrony zabytków w miejscu ich istnienia, coraz częściej przyjmowaną również w archeologii kosmicznej. – Stare satelity trzeba zostawić tam, gdzie są – mówi Alice Gorman z Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych. – W kosmosie są bezpieczniejsze, nie należą do żadnego kraju i można je badać za pomocą zdjęć czy teledetekcji. Bille zwraca jednak uwagę, że przestrzeń wokół Ziemi szybko się zapełnia. Na orbicie krąży już ponad 14 tys. satelitów, nie licząc odłamków. Dlatego jego zespół pyta w swoim artykule, czy powinniśmy kiedyś rozważyć sprowadzenie historycznych obiektów. I które z nich mogłyby na to zasługiwać. Wskazuje też 11 kolejnych kandydatów – każdy z nich to „pierwszy raz” w historii jakiegoś kraju lub przełomowa misja. Zabytkowe obiekty kosmiczne Vanguard 1 USA, wystrzelony 17 marca 1958 r. niska orbita okołoziemska Drugi amerykański satelita na orbicie (pierwszy, Explorer 1, spłonął w atmosferze w 1970 r.). Jego największym osiągnięciem było potwierdzenie na podstawie zmian w orbicie, że Ziemia nie jest idealną kulą, lecz wybrzusza się w okolicach równika. Łuna 1 ZSRR, 2 stycznia 1959 r. orbita słoneczna Przy „grejpfrucie” Vanguardzie była jak piłka do jogi. To pierwszy statek kosmiczny, który opuścił ziemskie pole grawitacyjne. Celem był Księżyc, ale minął go o jakieś 6 tys. km. Zamiast tego Łuna 1 jako pierwsza weszła na orbitę wokół Słońca. Pioneer 4 USA, 3 marca 1959 r. orbita słoneczna Pierwsza amerykańska sonda, która opuściła orbitę Ziemi. Również nie osiągnęła celu – minęła Księżyc zbyt daleko, by zrobić planowane zdjęcia. Przekazała jednak cenne dane o ziemskich pasach radiacyjnych. TIROS 1 USA, 1 kwietnia 1960 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy satelita meteorologiczny NASA. Dziś trudno wyobrazić sobie prognozowanie pogody bez takich urządzeń, ale wtedy ich przydatność stała pod dużym znakiem zapytania. TIROS 1, określany w kronikach filmowych jako „latające pudełko na kapelusze”, pokazał ich potencjał. Telstar USA, 10 lipca 1962 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy aktywny satelita komunikacyjny. Przesyłał obraz telewizyjny przez Atlantyk, aż został uszkodzony przez promieniowanie pochodzące z amerykańskiej próby nuklearnej na dużej wysokości. Działał tylko siedem miesięcy. Alouette 1 Kanada, 29 września 1962 r. niska orbita okołoziemska Kanada stała się trzecim krajem w kosmosie. Satelita przez 10 lat pracy przesłał ok. 2 mln pomiarów jonosfery – warstwy atmosfery odbijającej fale radiowe. Vela 1A i Vela 1B USA, 17 października 1963 r. wysoka orbita okołoziemska Wystrzelone tuż po podpisaniu traktatu o częściowym zakazie prób jądrowych. Ich zadaniem było wykrywanie eksplozji nuklearnych i określanie ich lokalizacji poprzez triangulację. Early Bird USA, 6 kwietnia 1965 r. orbita geostacjonarna Pierwszy komercyjny satelita komunikacyjny na orbicie stacjonarnej. Dzięki utrzymywaniu stałej pozycji umożliwiał ciągłą transmisję sygnału. To bezpośredni poprzednik satelitów, dzięki którym w latach 80. i 90. działała telewizja kablowa. Astérix Francja, 26 listopada 1965 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy francuski satelita, a przy tym pierwszy, którego nazwano imieniem postaci z komiksu. Niestety uległ uszkodzeniu przy starcie i przesłał niewiele danych. Pioneer 6 USA, 16 grudnia 1965 r. orbita słoneczna Pierwsza sonda, która badała wiatr słoneczny i międzyplanetarne pole magnetyczne. Przekazywała dane dla NASA aż do lat 90. Vega ZSRR, 15 grudnia 1984 r. orbita słoneczna Projekt prowadzony wspólnie przez naukowców ze Wschodu i Zachodu. Sonda minęła Wenus, a następnie przeleciała przez gazową otoczkę komety Halleya.
Rosyjski kosmodrom uszkodzony po wspólnym starcie ze Stanami Zjednoczonymi. Co się stało w Kazachstanie?
Kosmos to jedno z ostatnich pól współpracy Stanów Zjednoczonych z Rosją po wybuchu wojny w Ukrainie. W zeszły czwartek trzyosobowa amerykańsko-rosyjska załoga wystartowała z rosyjskiego kosmodromu w Kazachstanie, jednak nie wszystko poszło zgodnie z planem. Astronauci są już na orbicie, ale co się stało na Ziemi i na czym polega ta niecodzienna kooperacja?
Rosyjska platforma startowa została uszkodzona w wyniku startu misji „Sojuz” z rosyjskimi i amerykańskimi astronautami na pokładzie. Rosyjski program kosmiczny od lat zmaga się z chronicznym brakiem funduszy i skandalami korupcyjnymi. Rosyjska myśl techniczna na podbój kosmosu Radziecki program kosmiczny przez lata był powodem narodowej dumy Rosjan. To jednak przeszłość: w ostatnich latach brak było spektakularnych sukcesów, a agencja Roskosmos jest obecnie w kryzysie. Odmianę przynieść miała misja „Sojuz” – to nazwa mająca dosyć jednoznaczne skojarzenia w Polsce – podczas której trzech astronautów: reprezentujący NASA Chris Williams oraz Siergiej Kud-Swierczow i Siergiej Mikajew z Roskosmosu wyruszyło na 8-miesięczny pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. I chociaż faktycznie udało im się tam dolecieć, to kosmodrom Bajkonur w Kazachstanie – z którego startowali – został poważnie uszkodzony. Koniec lotów z kosmodromu w Kazachstanie – Stwierdzono uszkodzenie szeregu elementów platformy startowej – poinformował Roskosmos w mediach społecznościowych. Przedstawiciele organizacji dodają, że części wszystkie uszkodzone części zostaną wymienione w najbliższej przyszłości. Mamy jednak doświadczenie w nietraktowaniu słów rosyjskich oficjeli zbyt poważnie. Rosyjscy blogerzy zajmujący się tematyką kosmiczną uważają, że Roskosmos przez dłuższy czas nie będzie mógł przeprowadzać startów w kosmos, a miejsce startu zostało uszkodzone bardziej poważnie, niż władze chcą przyznać. Czemu amerykańscy astronauci współpracują z Rosją? Chris Williams – przedstawiciel NASA na misji – wyruszył w kosmos z Rosjanami, by przeprowadzić badania naukowe i pokazy technologiczne, których celem jest przyspieszenie eksploracji kosmosu przez człowieka oraz poprawa życia na Ziemi. To amerykański fizyk medyczny. Pełni rolę inżyniera pokładowego i jest członkiem Ekspedycji 74. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej obecni są już astronauci NASA Mike Fincke, Zena Cardman i Jonny Kim, astronauta Japońskiej Agencji Eksploracji Aerokosmicznej Kimiya Yui oraz rosyjscy kosmonauci Siergiej Ryżykow, Aleksiej Zubricki i Oleg Płatonow. Chociaż wspólne loty nacji podbijających kosmos nie są niczym nowym, to jednak w ramach serii sankcji nałożonych na Rosję po ataku w 2022 roku wiele krajów zachodnich zakończyło współpracę z Roskosmosem. Nie należą jednak do nich Stany Zjednoczone. Źródła: Reuters, NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rakieta Falcon 9 SpaceX wyniesie pięć polskich satelitów. Wśród nich pierwszego satelitę Iceye dla Wojska Polskiego
Jeszcze nigdy nie zdarzyło się, by jednego dnia trafiło w kosmos aż pięć satelitów z polską flagą. Misja Transporter-15, realizowana przez rakietę Falcon 9 firmy Elona Muska SpaceX, wyniesie w kosmos satelity Iceye, SatRev i trzy satelity konstelacji PIAST.
Misja Transporter-15 miała polecieć w kosmos 26 listopada. Start zapowiedziany był na godz. 19.18, ale został odwołany. Najbliższy termin to piątek, 28 listopada. Dla pierwszego stopnia rakiety Falcon 9 będzie to już trzydziesty lot. Po separacji stopni pierwszy stopień Falcona 9 powróci na Ziemię i wyląduje na autonomicznej barce „Of Course I Still Love You” stacjonującej na Oceanie Spokojnym. W tym czasie drugi człon będzie kontynuował wznoszenie. Rakieta wyniesie ponad 100 satelitów Falcon 9 wyniesie łącznie 140 satelitów na orbitę heliosynchroniczną. Pośród wielu satelitów komercyjnych i naukowych będzie też pięć polskich urządzeń: trzy nanosatelity z polskiej konstelacji PIAST (Polish ImAging SaTellites) – przeznaczone do obserwacji optycznej Ziemi; satelita typu „mikro SAR” zbudowany przez firmę ICEYE – radarowy instrument obserwacji Ziemi podwójnego zastosowania; nanosatelita (6U) PW6U polskiej firmy SatRev – do obrazowania multispektralnego Ziemi i przetwarzania danych na orbicie. Iceye w służbie Wojska Polskiego Przeznaczony dla Wojska Polskiego satelita radarowy Iceye bazuje na technologii tzw. syntetycznej apertury. Może monitorować powierzchnię Ziemi niezależnie od pokrywy chmur, ponieważ te nie zakłócają obserwacji radarowych. Satelity radarowe Iceye znakomicie sprawdziły się podczas ubiegłorocznej powodzi na południu Polski, dostarczając cennych danych służbom ratowniczym. Ten konkretny satelita, zbudowany w rekordowym czasie sześciu miesięcy, ma pozwolić na ciągłą obserwację interesujących wojsko obszarów, w tym infrastruktury wojskowej, transportowej czy energetycznej. Pozwoli strzec z orbity naszych granic, a w razie wojny posłuży do rozpoznawania nieprzyjacielskich wojsk i śledzenia ich ruchu. Satelita powstał na specjalne zamówienie Ministerstwa Obrony Narodowej. Umowa zawarta pomiędzy polsko-fińską spółką Iceye a MON mówi o trzech satelitach SAR z możliwością rozszerzenia konstelacji do sześciu urządzeń. Liczba ta dawałaby Polsce dużą samodzielność obserwacyjną i możliwość skrócenia przerw między obserwacjami konkretnego obszaru. Przypomnijmy, że z satelitów Iceye korzysta już wojsko amerykańskie, ukraińskie, siły obronne Finlandii oraz holenderskie i brazylijskie siły powietrzne. Konstelacja PIAST Polska konstelacja trzech małych nanosatelitów PIAST ma prowadzić obserwacje optoelektroniczne. Będą to pierwsze całkowicie polskie urządzenia narodowego systemu satelitarnej obserwacji Ziemi, tworzonego na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Konstelację budowało konsorcjum składające się z Wojskowej Akademii Technicznej, Creotech Instruments S.A., Centrum Badań Kosmicznych PAN, Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa, Scanway Sp. z o.o. oraz PCO S.A. Sam projekt został uruchomiony przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu SZAFIR. Jedną z części projektu było również uruchomienie w sierpniu tego roku segmentu naziemnego, czyli Centrum Kontroli Misji Satelitarnych WAT. Odpowiada ono za kontrolę satelitów i odbieranie danych. Jak podaje strona internetowa Wojska Polskiego, koszt konstelacji PIAST to 70 milionów złotych. Pierwotnie zakładano wyniesienie konstelacji w ubiegłym roku, jednak problemy związane z pandemią przesunęły zakończenie projektu o rok. Trzy satelity, o masie około 10 kg mają zademonstrować zdolności do pozyskiwania zobrazowań w rozdzielczości rzędu 5 m, prowadzenia manewrów orbitalnych, w tym lotu w formacji oraz do obniżenia wysokości orbity. O tym, czy pierwsza polska konstelacja satelitarna przetrze drogę do budowania polskich, autonomicznych zdolności satelitarnych na potrzeby sił zbrojnych, administracji publicznej oraz gospodarki, dowiemy się po uzyskaniu kontaktu z satelitami i wykonaniu założonych manewrów. Ostatnim polskim akcentem będzie nanosatelita firmy SatRev – PW6U. Ma służyć pozyskiwaniu danych na potrzeby rolnictwa i leśnictwa. Wrocławska spółka do tej pory z powodzeniem umieściła na orbicie już kilkanaście małych satelitów. Trzymamy kciuki za udany start! Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Perun wystrzelił prosto w niebo! Udany lot testowy polskiej rakiety suborbitalnej
W ostatnią sobotę z Centralnego Poligonu Sił Powietrznych w Ustce wystartowała mała polska rakieta suborbitalna Perun. Projekt rozwijany jest przez firmę SpaceForest, założoną przez pasjonatów kosmosu i technologii rakietowych.
Mierzy 11,5 metra długości, ma średnicę 45 cm i jest napędzana innowacyjnym silnikiem hybrydowym SF-1000, który wykorzystuje parafinę jako paliwo stałe oraz podtlenek azotu w roli utleniacza. Co ważne, rakieta Perun jest odzyskiwalna, co pozwala na znaczne obniżenie kosztów wynoszenia ładunków. A te stanowić mają głównie różnego rodzaju eksperymenty biologiczne i techniczne wymagające przetestowania w warunkach przeciążenia i wibracji powstałych podczas startu i lotu rakiety. Przekroczyć granicę kosmosu Docelowo rakieta ma mieć zdolność wynoszenia na wysokość 150 km, czyli 50 km powyżej umownej granicy kosmosu, ładunków o masie do 50 kg. Taki pułap zapewnienia możliwość prowadzenia krótkich, kilkuminutowych eksperymentów w warunkach kosmicznych i w mikrograwitacji. W dodatku dzięki możliwości odzyskiwania rakiety i jej ponownego użycia, koszty takich misji mogą znacząco spaść, otwierając drogę do częstszych i tańszych badań przestrzeni okołoziemskiej dla rodzimych uczelni i startupów. Testowy lot Peruna odbył się w sobotę 22 listopada ok. godziny 14. Godzinę startu podano na około 40 minut przed odliczaniem, zgodnie ze wcześniejszymi zapowiedziami firmy. – Podczas lotu udało nam się przetestować wiele systemów i eksperymentów. Wszelkie szczegóły poznamy wkrótce – powiedział Polskiej Agencji Prasowej przedstawiciel SpaceForest Marcin Sarnowski. Biologia w mikrograwitacji Wśród eksperymentów, jakie umieszczono na pokładzie Peruna, znalazły się: THOR 1/2 – analizujący wpływ przeciążeń dla prób biologicznych; THOT 2/2 – hodowla żywych komórek kostnych w mikrosystemach biologicznych; RESQ-Stab – badający stabilności siły zacisku opaski uciskowej RESQ w warunkach suborbitalnych; AstroFarms Kombucha – badania kultur SCOBY w warunkach lotu kosmicznego; nasiona Toraf – eksperyment badający wpływ ekstremalnych warunków startu i lotu na kiełkowalność nasion; PLUTONIC – test alternatywnego odbiornika czasu korzystającego z sygnału radiowego 225 kHz w warunkach suborbitalnych; zaawansowana elektronika SpaceForest. Sobotni test był trzecim lotem polskiej konstrukcji. Perun zaraz po Bigosie Perun to druga po suborbitalnym Bigosie seria rakiet firmy SpaceForest. Starty rakiet suborbitalnych gdyńskiej firmy odbywają się z Centralnego Poligonu Sił Powietrznych w Ustce, najlepszego w Polsce miejsca do tego typu testów. Przede wszystkim teren poligonu jest zamknięty i chroniony. Posiada 20-kilometrową strefę bezpieczeństwa oraz przestrzeń powietrzną wyłączoną z ruchu. Pozwala to realizować bezpieczne loty rakietowe i odzyskiwać ładunki badawcze z powierzchni Morza Bałtyckiego. Miejsce to od dawna wymieniane jest jako najwłaściwsze do ulokowania polskiego kosmodromu. Gdy kilka lat temu Polska podpisała list intencyjny z Virgin Orbit, który miał zapewnić współpracę w kwestii ulokowania w naszym kraju wyrzutni dla samolotu LauncherOne, właśnie poligon w Ustce został wytypowany jako najwłaściwszy dla takiej infrastruktury. Ten pomysł, niestety, przepadł, ale kto wie, czy wraz ze wzrostem zapotrzebowania na loty suborbitalne, polskie władze nie wrócą do niego. Jest to o tyle istotne, że Europa potrzebuje własnych rakiet i miejsc, z których mogą startować. Sobotni test rakiety Perun odbył się ze wsparciem Europejskiej Agencji Kosmicznej. Dzięki programowi ESA Boost! mającemu wspierać rozwój europejskich wyrzutni kosmicznych, SpaceForest otrzymało 2,4 miliona euro na rozwój rakiety Perun. Kwota ta ma zostać przeznaczona m.in. na modernizację komory spalania, demonstracyjne loty na wysokości 50 km, 80 km, 100 km i 150 km, rozwój mobilnej stacji tankowania, stacji naziemnej oraz systemu śledzenia/komunikacji. Sobotni udany lot był jednym z czterech wymaganych przez ESA. Źródło: SpaceForest Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jeden statek, dwóch chętnych. Chińscy astronauci utknęli na orbicie przez kosmiczne śmieci
Od piątku, 14 listopada 2025 r., trójka astronautów misji Shenzhou 21 jest uwięziona na pokładzie stacji kosmicznej Tiangong. Załoga nie ma czym wrócić na Ziemię: ich statek został użyty do powrotu poprzedników z misji Shenzhou 20. Wszystko przez kosmiczne śmieci.
Przy chińskiej stacji kosmicznej Tiangong pozostał przycumowany tylko jeden, uszkodzony statek powrotny. Został on na początku listopada trafiony przez mikrometeoryt, co doprowadziło do pęknięcia iluminatora (okna obserwacyjnego) pojazdu. Przyczyną kolizji był „drobny fragment kosmicznych śmieci”, jak poinformowała wówczas Chińska Agencja Załogowych Lotów Kosmicznych (CMSA) w oświadczeniu. Zamiana statków uwięziła chińskich astronautów na orbicie Jedyny sprawny statek został użyty do powrotu na Ziemię poprzedniej misji. Zamiana statków uwięziła załogę misji Shenzhou 21 na nieokreślony czas – wysłanie nadprogramowej, ratunkowej rakiety w kosmos to przedsięwzięcie niełatwe i czasochłonne. Do tego czasu załoga w składzie Zhang Lu, Wu Fei i Zhang Hongzhang, pozostanie na stacji. Urzędnicy CMSA twierdzą, że pracują nad wysłaniem zastępczego statku. Choć nie potwierdzono daty powrotu, według raportów lotniczych start zaplanowano na 25 listopada. Rakieta Długi Marsz 2F miałaby wynieść na orbitę pusty statek załogowy Shenzhou-22, który pierwotnie miał polecieć na stację Tiangong z kolejną załogą, dopiero w połowie 2026 roku. Eksperci obawiają się jednak, że coś może pójść nie tak w tzw. międzyczasie. Nie jest jasne, dlaczego cała szóstka astronautów (czy też, według chińskiej nomenklatury, taikonautów) z obydwu misji (Shenzhou 20 i 21) nie została utrzymana na stacji do czasu zapewnienia kompletu statków powrotnych. Astronauci utknęli na orbicie już drugi raz To zdarzenie jest już drugim przypadkiem w ciągu ostatnich 2 lat, kiedy astronauci utknęli na orbicie. W marcu astronauci NASA Butch Wilmore i Suni Williams wrócili bezpiecznie na Ziemię po tym, jak ich ośmiodniowa misja zamieniła się w dziewięciomiesięczny pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Stało się tak z powodu problemów technicznych ze statkiem Starliner. Kosmiczne śmieci to rosnące zagrożenie Jan Osburg, inżynier z RAND Corporation, stwierdził w rozmowie ze Space.com, że oba te wydarzenia są „poważnym sygnałem ostrzegawczym”. W miarę jak orbita Ziemi zapełnia się coraz większą ilością kosmicznych śmieci, ryzyko kolizji staje się coraz większym problemem. W 2021 roku odłamki uderzyły w Międzynarodową Stację Kosmiczną, uszkadzając część jej ramienia robotycznego. Kilka razy w ostatnich latach ISS musiała wykonywać manewry, aby uniknąć kolizji z kosmicznymi odpadami. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nieznane bakterie odkryte w halach NASA. Czy poleciały „na gapę” na Marsa?
Bakteria odkryta w clean roomach NASA przetrwała najbardziej zaawansowane metody sterylizacji. Naukowcy właśnie ujawnili, jak jej się to udało i dlaczego może to być problem nie tylko dla misji kosmicznych, ale i na Ziemi.
Spis treści: Nieznane bakterie w halach NASA Zabójcze clean roomy Jak bakterie oszukują naukowców? Historia odkrycia „niewidzialnej” bakterii Czy wysłaliśmy mikroby na Marsa? Jak walczyć ze sprytnymi mikrobami? Aby zbudować statek kosmiczny, potrzeba sterylnie czystej strefy montażowej. To kluczowe, jeśli mamy zamiar szukać śladów życia pozaziemskiego. Nikt nie chciałby pomylić ziemskiego „pasażera na gapę” z pierwszym dowodem na istnienie obcych. Sterylność jest równia ważna dla zdrowia astronautów. Nieznane bakterie w halach NASA Dlatego załogowe i bezzałogowe statki kosmiczne powstają w tzw. clean roomach – najbardziej sterylnych środowiskach na Ziemi. Dekadę temu pewna bakteria zaskoczyła naukowców. Przetrwała w dwóch clean roomach, oddalonych od siebie o tysiące mil. Był to gatunek Tersicoccus phoenicis. Choć okazał się nieszkodliwy, wzbudził niepokój. Najwyraźniej był gościem w clean roomach na długo przed swoim odkryciem. Jak zdołał uniknąć wykrycia i przetrwać rygorystyczne protokoły sterylizacji? W niedawnym badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Microbiology Spectrum” naukowcy wreszcie rozszyfrowali jego sekret. Okazuje się, że T. phoenicis potrafi wejść w stan głębokiej hibernacji, który uniemożliwia naukowcom wykrycie jej obecności. – Ona nie jest martwa. Ona tylko udawała martwą – mówi Madhan Tirumalai, mikrobiolog z Uniwersytetu w Houston (USA) i współautor badania. Od czasu wykrycia T. phoenicis, w clean roomach agencji kosmicznych stwierdzono kolejne tajemnicze drobnoustroje. – Cała masa z nich może być problematyczna – mówi William Widger, biolog i biochemik z Uniwersytetu w Houston, współautor pracy. Zabójcze clean roomy Wiele statków kosmicznych nie musi być sterylnych, np. teleskop do badania odległych planet czy poszukiwania planetoid powstaje w halach, gdzie inżynierowie noszą kombinezony („bunny suits”). Jeden zabłąkany pyłek czy kilka bakterii nie zniweczy takich misji. Jeśli jednak chcemy zbudować łazik, który ma szukać pozaziemskich mikrobów, clean room musi być idealnie sterylny. Astronauci również nie powinni latać w kosmos z bakteriami, grzybami czy wirusami. Są na to różne sposoby: filtry powietrza nieustannie wychwytują brud i kurz, a nieco wyższe ciśnienie sprawia, że powietrze zawsze wypływa na zewnątrz, a nie napływa do środka clean roomu. Do sterylizacji używa się: płynów biobójczych, promieniowania UV, promieniowania radioaktywnego i toksycznych gazów. Długie okresy podgrzewania do temperatury powyżej 100 st. Celsjusza usuwają mikroskopijne siedliska wilgoci. Mimo tych wysiłków, część mikrobów wciąż potrafi uniknąć śmierci. Jak bakterie oszukują naukowców? Środowisko clean roomów może wręcz zachęcać mikroby do wykształcania nowych sposobów przetrwania. Dlatego agencje kosmiczne regularnie to monitorują, umieszczając próbki w pożywkach, by sprawdzić, czy jakiekolwiek organizmy zaczną się namnażać. Próbki sprawdza się też pod kątem nieaktywnych lub martwych mikroorganizmów. W ostatnich latach w halach NASA i ESA znaleziono setki gatunków bakterii, w tym wiele wcześniej nieznanych nauce. Tylko w tym roku naukowcy zidentyfikowali 26 nowych bakterii. Mikroby znaleziono nawet na zewnętrznej powierzchni Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wystawione na ekstremalne środowisko kosmosu. Niektóre bakterie przetrwały żywiąc się środkami, które miały je niszczyć. Inne wytwarzają przetrwalniki – twarde struktury działające jak pancerze. W formie przetrwalników bakterie mogą trwać przez miliony lat, dopóki nie znajdą odpowiednich warunków do przebudzenia. Ale niektóre „uśpione” bakterie pozostają nieaktywne nawet po podaniu im pożywki. Taki wariant uśpienia sprawia, że pozostają niewykryte – nie namnażają się w szalkach Petriego. A to poważny problem. T. phoenicis należy właśnie do tej kategorii. Historia odkrycia „niewidzialnej” bakterii W 2007 roku inżynierowie przygotowujący lądownik Mars Phoenix pobrali próbki z podłogi sali montażowej w Centrum Kosmicznym Kennedy’ego na Florydzie. Dzięki tym wymazom wykryli T. phoenicis. Nie tylko w ośrodku Kennedy’ego – także w clean roomie Europejskiej Agencji Kosmicznej w Gujanie Francuskiej, oddalonym o tysiące kilometrów. Był to pierwszy taki przypadek. Naukowcy najpierw zbadali genom bakterii w poszukiwaniu wskazówek, jak przeżyła procedury sterylizacji. Odkryli, że posiada gen kodujący tzw. białko Rpf, odpowiedzialne za „wybudzanie” drobnoustrojów z uśpienia. Ale samo posiadanie tego genu nie znaczy, że bakteria z niego korzysta. Aby to sprawdzić, naukowcy pozbawili T. phoenicis wszelkich składników odżywczych i odwodnili ją aż do wysuszenia. Błyskawicznie weszła w stan uśpienia. W wielu przypadkach bakterie nie wychodziły z uśpienia i nie odrastały po podaniu pożywki. Czasem komórki w końcu rosły w pożywkach, ale zajmowało to kilka dni. Wszystko zmieniało się w obecności białka Rpf – bakterie budziły się. Rpf wydziela wiele bakterii, w tym jeden powszechny gatunek żyjący na ludzkiej skórze. Ponieważ Rpf jest tak wszechobecny, każda T. phoenicis przyczepiona do superczystego statku kosmicznego nie miałaby problemu z przebudzeniem się i ucztowaniem po długim okresie uśpienia. Czy wysłaliśmy mikroby na Marsa? Czy uśpienie pozwoliłoby przetrwać T. phoenicis w kosmosie? To możliwe, choć mało prawdopodobne. Lądownik Phoenix już dawno opuścił Ziemię, by szukać śladów dawnej wody i związków organicznych na Marsie. Szanse bakterii na przetrwanie na powierzchni Czerwonej Planety są mniejsze niż w kosmosie i clean roomach. T. Phoenicis to ostrzeżenie nie tylko dla sektora kosmicznego, ale dla wszelkich clean roomów – od laboratoriów rolniczych i związanych z produkcją żywności, po zakłady farmaceutyczne i szpitale. – Uśpienie ma konsekwencje nie tylko dla kosmosu, ale też dla ludzi tu, na Ziemi – mówi Tirumalai. Bakterie chorobotwórcze zdolne wejść w tryb uśpienia, mogłyby narobić ogromnych szkód. Na razie naukowcy ich nie wykryli – ale przecież one słyną właśnie z niewykrywalności! Jak walczyć ze sprytnymi mikrobami? Badanie wskazuje na konieczność częstszego testowania pod kątem śladów zamaskowanych mikrobów. Innym, bardziej przewrotnym sposobem namierzenia podstępnych bakterii jest niedopuszczenie, by w ogóle zasnęły. Białko Rpf wybudza T. phoenicis, co pozwala ją wykryć i łatwo zabić. Trzeba teraz odkryć „klucze” do wybudzania kolejnych gatunków bakterii. Krótkie loty w kosmos raczej nie są zagrożone; w końcu astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej nie zapadali dotąd na poważne choroby zakaźne. Podczas długotrwałych misji załogowych na Księżyc lub Marsa astronauci przejdą długie okresy kwarantanny. To pozwoli wykryć wszelkie ukryte choroby zakaźne. Nie oznacza to jednak, że w samych statkach nie będą na nich czekać poukrywane mikroby. Uśpienie to też nie jedyny sposób, w jaki mikroorganizmy mogą unikać wykrycia. Naukowcy niedawno poddali niektóre bakterie warunkom podobnym do marsjańskich i odkryli, że zmienia to ich kształty i zachowania. Wykazano również, że podróże kosmiczne potrafią zdezorientować układ odpornościowy astronautów. A połączenie tych dwóch zjawisk może być bardzo groźne. Każdy, kto liczy na trwałą ludzką obecność na Księżycu czy Marsie, powinien liczyć się z bakteriami. Pozaziemska baza będzie potrzebowała jedzenia – A jeśli przywieziesz rośliny, przywieziesz całą masę mikrobów – mówą naukowcy. Oby były to te „przyjazne”. Źródło: National Geographic
Mikroby w kosmosie – czy bakterie z ludzkiego ciała przetrwają przeciążenie 30 g?
Ludzkość wysłała w kosmos mnóstwo bakterii. Mikroby znajdują się na rakietach, sondach kosmicznych, lądownikach i łazikach. Ale po raz pierwszy wysłaliśmy je celowo, by sprawdzić, czy szczepy niezbędne dla człowieka poradzą sobie w ekstremalnym środowisku.
Historia załogowych lotów kosmicznych rozpoczęła się 9 czerwca 1946 roku, gdy zdobyta przez Amerykanów w hitlerowskich Niemczech rakieta V-2 wyniosła poza umowną granicę kosmosu pierwszy żywy organizm. Tym żywym organizmem, a raczej całą chmarą, były muszki owocówki. Zasobnika nie udało się odzyskać, ale rok później powtórzono test. Okazało się, że muszki po podróży w kosmos mają się świetnie, a przeciążenia nie wywołały u nich żadnych znaczących zmian. Kosmiczny zwierzyniec Potem wysyłano w kosmos różnorodne zwierzęta: pająki, myszy, makaki, szympansy, psy, a nawet kota i żółwie. Oczywiście w międzyczasie wysłano też człowieka. Jednak na tym nie skończyło się badanie żywych organizmów, szczególnie tych najdrobniejszych. W 1960 roku Związek Radziecki wysłał na orbitę satelitę z bakteriami E.coli, Staphylococcus i Enterobacter/Aerobacter aerogenes. W 1992 roku wahadłowce pozwoliły na zbadanie pełnego cyklu rozwoju nicieni. 15 lat później w kosmos poleciały niesporczaki, a w ostatnich latach drożdże i archeony. A w 2022 roku australijscy badacze z Royal Melbourne Institute of Technology (RMIT) wysłali w kosmos spory bakterii Bacillus subtilis – mikroorganizmu wspierającego układ odpornościowy, zdrowie jelit oraz krążenie krwi. Wyniki długotrwałych analiz tego eksperymentu zostały właśnie opublikowane na łamach „Microgravity”. Co badano w najnowszym eksperymencie? Celem eksperymentu było sprawdzenie, jak bakterie poradzą sobie w warunkach startu, mikrograwitacji oraz ponownego wejścia w atmosferę. Jest to szczególnie ważne, ponieważ bakterie takie, jak B. subtilis, mogą okazać się niezbędne do długotrwałego podtrzymywania życia poza Ziemią, np. w przyszłych koloniach na Marsie. Dlaczego? Bo w naszych ciałach jest porównywalna liczba komórek ludzkich i tych bakteryjnych. Bez wielu z nich po prostu nie jesteśmy w stanie sprawnie funkcjonować, o czym przekonał się każdy, kto długo przyjmował antybiotyki. Bakterie niczym kierowcy Formuły 1 Australijscy badacze zapakowali szczepy B. subtilis do specjalnego pojemnika, który został zainstalowany na rakiecie. W trakcie startu bakterie były narażone na przeciążenia sięgające 13 g, sześciominutowy stan nieważkości na wysokości około 260 km oraz przeciążenia do 30 g przy ponownym wejściu w atmosferę, gdy rakieta obracała się z prędkością około 220 obrotów na sekundę. Dla porównania: kierowca Formuły 1 w szczycie zakrętu musi zmierzyć się z przeciążeniem 5 g, a na pilota myśliwca chwilami działa nawet 9 g. Innymi słowy 13 g, na jakie narażone były bakterie, to naprawdę dużo. Nie wspominając o 30 g, czyli przeciążeniu, przy którym wyłącza się elektronika, a ważący 70 kg na Ziemi człowiek zwiększa swój ciężar pozorny do dwóch ton… Co wykazał eksperyment? Mimo to po odzyskaniu próbek naukowcy stwierdzili, że struktura spor nie uległa uszkodzeniu, a bakterie rosły tak samo jak na Ziemi. – Nasze badania pokazały, że ten ważny dla ludzkiego zdrowia typ bakterii potrafi wytrzymać gwałtowne zmiany grawitacji, przyspieszenie i hamowanie – powiedziała profesor Elena Ivanova z RMIT, współautorka badania. – Poszerza to nasze zrozumienie wpływu lotów kosmicznych na mikroorganizmy zamieszkujące nasze ciała. Dzięki temu możemy projektować lepsze systemy podtrzymywania życia dla astronautów w czasie długich misji – kwituje badaczka. Niezawodne latające bakterie To pierwsze badanie, w którym mikroorganizmy faktycznie sprawdzono podczas lotu kosmicznego, a nie w symulacji laboratoryjnej. Wyniki mogą pomóc w opracowaniu niezawodnych systemów podtrzymywania życia – obejmujących recykling odpadów, produkcję żywności i uprawę roślin – podczas długoterminowych misji. Wcześniej mikroby badano na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), gdzie spory przetrwały miesiące w próżni i pod wpływem promieniowania. Jednak ten eksperyment był pierwszym, który uwzględnił pełen cykl stresów rakietowych – od startu po lądowanie. Choć spory B. subtilis są wyjątkowo odporne, badanie stanowi punkt odniesienia dla testowania innych mikroorganizmów, bardziej bezpośrednio powiązanych z ludzkim zdrowiem i rolnictwem. – Nasze odkrycia mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych misji poszukujących życia, umożliwiając identyfikację i badanie mikroorganizmów zdolnych do przetrwania w środowiskach, które dotychczas uważano za niegościnne — podsumowuje badaczka. Źródło: Nature Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Załogowa misja księżycowa Artemis 2 coraz bliżej startu. Nowi lunonauci są gotowi na każdy scenariusz
Niemal trzy lata po pierwszym starcie nowej rakiety księżycowej SLS, która wyniosła w kierunku Srebrnego Globu pusty załogowy statek Orion, czyli misji Artemis 1, na horyzoncie majaczy Artemis 2. Czworo amerykańskich astronautów za pięć miesięcy okrąży Księżyc wybierając się dalej, niż jakikolwiek inny człowiek. Jak wyglądają przygotowania do startu?
Dokładnie 5 lutego 2026 roku z Kennedy Space Center na Florydzie rakieta Space Launch System (SLS) wyniesie na orbitę ziemską amerykańsko-europejski statek załogowy Orion. Czworo astronautów misji nadało mu imię „Integrity”, co w tym wypadku należy tłumaczyć jako uczciwość/nieskazitelność. Zdaniem samych astronautów misji Artemis 2 Orion jest symbolem niezawodności i wytrzymałości konstrukcji oraz wartości moralnych, które NASA łączy z misją. Dalej niż Apollo 13 Faktycznie należy mieć nadzieję, że dowódca Reid Wiseman, pilot Victor Glover, specjaliści misji Christina Koch oraz Jeremy Hensen, będą mogli w pełni polegać na swoim statku. Tym bardziej, że poleci on nawet dalej niż misja Apollo 13, która ze względu na eksplozję zbiornika tlenu statku nie mogła wykonać lądowania – była zmuszona okrążyć Księżyc i wrócić do domu. Aby tego dokonać, astronauci musieli oddalić się od Ziemi na 400 171 km. Ten rekord nie został pobity do dziś. Może tego dokonać dopiero Artemis 2, które ma oddalić się od Ziemi na 414 tysięcy km. Oczywiście, jeśli wszystko pójdzie dobrze. Ceremonia nadania imienia statkowi z serii Orion miała miejsce 24 września w Centrum Kosmicznym Johnsona. Był to też dobry moment, by po kilku latach od ogłoszenia składu załogi, spotkać się z astronautami Artemis 2. Dowódca Artemis 2 Reid Wiseman powiedział dziennikarzom: – Chcemy polecieć na Księżyc – to nasz cel – ale to jest misja testowa i jesteśmy gotowi na każdy scenariusz, gdy znajdziemy się ponad 400 000 kilometrów od Ziemi. Wiemy, że będzie to niesamowite przeżycie. Gotowi na wszystko Odnosząc się do pytania, czy misja po wielu przesunięciach faktycznie wystartuje w lutym przyszłego roku, powiedział: – Wystartujemy, gdy pojazd będzie gotowy, gdy zespół będzie gotowy. Wykonamy tę misję najlepiej, jak potrafimy. Przypomnijmy, że misja potrwa 10 dni – załoga okrąży Księżyc i wróci na Ziemię. Ma to być jedynie wstęp do kolejnego etapu – Artemis 3, pierwszego lądowania astronautów na Księżycu w ramach nowego programu NASA. Lądowania, które ma nastąpić przynajmniej 55 lat po ostatnim lądowaniu na Srebrnym Globie programu Apollo. Victor Glover przyznał, że stara się nie myśleć o „wielkiej historii”, w jaką ma wpisać się pilotowana przez niego misja. Jak na znakomitego pilota wojskowego przystało, zamierza skupić się na pracy, a nie na implikacjach Artemis 2. W podobnym tonie wypowiadała się Christina Koch, pierwsza kobieta w programach księżycowych. Jej zdaniem najważniejsza jest nauka i solidne przygotowanie się do wyprawy, a nie zaliczanie „historycznych chwil” i bicie rekordów. Natomiast pierwszy Kanadyjczyk programu księżycowego Jeremy Hansen powiedział: – Bycie członkiem tej załogi i tej misji jest absolutnym przywilejem. Artemis 2 to coś więcej niż powrót na Księżyc – to dążenie do doskonałości. Nowy wyścig kosmiczny Ale za tymi mądrymi słowami kryje się coś jeszcze. Coś, co w rozmowie z dziennikarzami wyjawił pełniący obowiązki administratora NASA Sean Duffy. – Artemis jest kluczowy dla utrzymania przewagi USA w nowym wyścigu kosmicznym z Chinami. Nie pozwolimy, żeby to Chiny pierwsze wróciły na Księżyc. Bo tak, jak program Apollo miał utrzeć nosa kosmicznej potędze Związku Radzieckiego, tak Artemis ma pokazać prężnie rozwijającym się Chinom, że w kosmosie są wciąż na drugim miejscu. Kłopot w tym, że NASA nie może liczyć na finansowanie, jakie miała w okresie Apollo. I nawet dramatyczne cięcia w naukowej dywizji agencji, które miały przyczynić się m.in. do zwiększenia finansowania programów księżycowych i marsjańskich, mogą nie pomóc. Tym bardziej, że opóźnienia w budowie rakiety SLS i sama konstrukcja nawiązująca do serii Saturn oraz do wahadłowców kosmicznych, mocno odbiega od współczesnych standardów budowania rakiet. Kto wie, czy koniem pociągowym programu Artemis nie zostanie przypadkiem dopracowywany właśnie StarShip – SuperHeavy. Ale o tym przekonamy się dopiero za kilka lat. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Loty kosmiczne przyspieszają starzenie się. Dotyczy to ludzkich komórek macierzystych
Ograniczona zdolność do wytwarzania nowych, zdrowych komórek, większa podatność na uszkodzenia DNA i szybsze skracanie końcówek chromosomów – naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego odkryli, że podróże kosmiczne znacznie przyspieszają starzenie komórkowe. Jeśli chcemy wysyłać ludzi daleko poza orbitę ziemską, musimy nauczyć się temu przeciwdziałać. A kto wie, może przy okazji dowiemy się, jak opanować starzenie komórkowe u tych, którzy zostali na Ziemi.
Spis treści: Różne typy komórek krwi 45 dni w kosmosie Ostateczny test ludzkiego organizmu W badaniach opublikowanych w czasopiśmie naukowym „Cell Stem Cell” zespół uczonych związanych z Uniwersytetem Kalifornijskim w San Diego, przedstawił wyniki zaawansowanych testów prowadzonych na hodowli ludzkich komórek macierzystych w kosmosie. Wykazały one, że podróże kosmiczne przyspieszają starzenie się ludzkich krwiotwórczych komórek macierzystych i progenitorowych (HSPC), które są kluczowe dla utrzymania zdrowia krwi i układu odpornościowego. Różne typy komórek krwi – Hematopoetyczne komórki macierzyste i progenitorowe (HSPC) to populacja komórek zdolnych do samoodnowy oraz przeobrażenia w różne typy komórek krwi, takie jak czerwone krwinki, granulocyty, monocyty, limfocyty i płytki krwi. Ich rola jest fundamentalna dla utrzymania prawidłowej produkcji i odnowy komórek krwi w życiu człowieka. W układzie odpornościowym umożliwiają odnowę puli komórek uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej, a w układzie krwionośnym stanowią rezerwuar komórek niezbędnych do produkcji krwi i zdolności odpowiedzi na zwiększone zapotrzebowanie, na przykład w sytuacji krwawienia – wyjaśnia dr n. med. inż. Maksymilian Brzezicki, wykładowca medycyny Uniwersytetu Oxfordzkiego, lekarz akademicki w dziedzinie neurologii i neurochirurgii czynnościowej, współpracownik Centrum Badań Kosmicznych PAN. Dr Brzezicki nie jest związany z cytowanymi badaniami. Chcąc przeprowadzić badania w warunkach kosmicznych, badacze Uniwersytetu Kalifornijskiego – we współpracy z firmą biotechnologiczną Space Tango – opracowali nowatorską platformę nanobioreaktora. Zminiaturyzowane trójwymiarowe systemy biosensoryczne umożliwiły hodowlę ludzkich komórek macierzystych w kosmosie i śledzenie ich zachowania za pomocą narzędzi obrazowania wspieranych przez sztuczną inteligencję. 45 dni w kosmosie Pozyskane od ludzi HSPC zostały kilkukrotnie eksponowane na warunki liczącego od 32 do 45 dni lotu kosmicznego. Po takim czasie zaczęły wykazywać charakterystyczne oznaki starzenia. Stawały się nadmiernie aktywne, szybko wyczerpując swoje zasoby. A właśnie to jest kluczowe dla długoterminowej regeneracji. Malała również ich zdolność do wytwarzania zdrowych nowych komórek, natomiast oznaki molekularnego zużycia, w tym uszkodzenia DNA i skracanie telomerów, stawały się coraz bardziej widoczne. – W normalnych, ziemskich, warunkach cykl życia komórki przebiega w spokojnym, wyważonym rytmie. Można to porównać do naszego codziennego harmonogramu: pobudka o 7:00, śniadanie, praca, rower, kolacja, sen. Tymczasem komórki HSPC w kosmosie zachowywały się jak osoba w permanentnym pośpiechu. Ich fazy życiowe drastycznie przyspieszyły, zaczęły pochłaniać ogromne ilości energii i materiałów budulcowych. To tak, jakby ktoś próbował zmieścić cały dzień w kilku godzinach – zjadł kolację o 13:00, pół godziny później zaczynał kolejne śniadanie, szedł do drugiej pracy, a potem jeszcze na nocną zmianę! Łatwo wyobrazić sobie, że po kilku tygodniach takiego tempa komórki były kompletnie wyczerpane, a ich zdolności regeneracyjne znajdowały się na skraju załamania – wyjaśnia dr Brzezicki. Badanie ujawniło również, że komórki wykazywały stany zapalne i stres w mitochondriach. Jednocześnie uaktywniały się zwykle „ciche” fragmenty genomu, co destabilizowało komórki i mogło osłabiać funkcję układu odpornościowego. Takie reakcje stresowe mogły zwiększać ryzyko chorób, w tym ryzyko nowotworów. Ostateczny test ludzkiego organizmu Należy jednak podkreślić, że gdy te same komórki umieszczono później w zdrowym środowisku, część ich uszkodzeń zaczęła się cofać. Może to oznaczać, że przy odpowiednich interwencjach możliwe może być odmłodzenie starzejących się komórek. – Kosmos to ostateczny test wydolności ludzkiego ciała – powiedziała profesor nauk medycznych i dyrektorka Sanford Stem Cell Institute (SSCI) Catriona Jamieson, główna autorka cytowanego artykułu. – Odkrycia te są niezwykle ważne, ponieważ pokazują, że stresory kosmosu – takie jak mikrograwitacja i promieniowanie kosmiczne – mogą przyspieszać molekularne starzenie się komórek krwiotwórczych. Badaczka podkreśla, że zrozumienie tych zmian nie tylko pomoże chronić astronautów podczas długotrwałych misji. Umożliwia nam również modelowanie procesu starzenia się i chorób, takich jak rak. – Trzeba pamiętać o fundamentalnej prawdzie: człowiek wyewoluował, aby żyć na Ziemi. Nasze ciało jest dostosowane do ziemskich warunków geofizycznych i chroni nas cały system naturalnych barier przed kosmicznymi zagrożeniami. Tymczasem astronauci muszą zmagać się nie tylko z fizycznymi wyzwaniami kosmosu, ale też z ogromnym obciążeniem psychicznym: intensywną pracą, izolacją od bliskich, snem w stanie nieważkości oraz stresem wynikającym z odpowiedzialności za skomplikowane zadania misyjne – podsumowuje dr Brzezicki. Źródło: Technology Networks Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Awaria europejskiej sondy JUICE. Straciła kontakt z Ziemią tuż przed zbliżającym się przelotem nad Wenus
Już 31 sierpnia sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) zbliży się Wenus, by wykonać manewr tzw. asysty grawitacyjnej. Jednak przez kilka długich dni nie było kontaktu ze statkiem kosmicznym, a inżynierowie obawiali się, że sonda weszła w tryb przetrwania.
Wystrzelona 14 kwietnia 2023 roku sonda JUICE leci w kierunku Jowisza, by na miejscu zbadać trzy księżyce gazowego olbrzyma – Ganimedesa, Kalisto i Europę. To światy, o których wiemy, że posiadają ogromne oceany, czyli mogą być środowiskiem przyjaznym życiu. Jednak po ponad dwóch latach praktycznie bezproblemowego lotu, nagle utracono kontakt z sondą. Problem pojawił się 16 lipca podczas rutynowego przelotu nad stacją naziemną. Antena ESA do komunikacji z kosmosem znajdująca się w Cebreros w Hiszpanii nie nawiązała kontaktu z JUICE o przewidywanej godzinie 04:50 CEST. Wstępne kontrole wykluczyły problemy ze stacją naziemną, co wymusiło przekazanie sprawy do zespołu kontroli JUICE w Europejskim Centrum Operacji Kosmicznych ESA w Darmstadt (ESOC). Próby nawiązania kontaktu ze statkiem kosmicznym za pośrednictwem innej stacji ESA w New Norcia również zakończyły się niepowodzeniem, co potwierdziło, że problem leżał po stronie statku. Jak zdiagnozować sondę kosmiczną? Bez sygnału i telemetrii inżynierowie obawiali się, że JUICE mogła przejść w tryb przetrwania – konfigurację, która jest uruchamiana w przypadku wielokrotnych awarii systemów pokładowych. W takim stanie statek kosmiczny obraca się powoli, przesuwając antenę nad Ziemią raz na godzinę. Nie wykryto jednak takiego przerywanego sygnału. – Utrata kontaktu ze statkiem kosmicznym jest jednym z najpoważniejszych scenariuszy, z jakimi możemy się zetknąć. Bez telemetrii znacznie trudniej jest zdiagnozować i rozwiązać podstawową przyczynę problemu – powiedziała Angela Dietz, kierowniczka ds. operacyjnych statku kosmicznego JUICE. Inżynierowie projektu podejrzewali albo niewłaściwe ustawienie tzw. anteny średniego zysku JUICE, albo awarię nadajnika lub wzmacniacza sygnału. Rozważano dwie strategie naprawcze: poczekanie na następny automatyczny reset statku kosmicznego za 14 dni lub wysłanie „na ślepo” poleceń w kierunku, w którym powinna znajdować się sonda. – Czekanie nie wchodziło w grę. Musieliśmy działać szybko. Czekanie dwa tygodnie na reset oznaczałoby opóźnienie ważnych przygotowań do przelotu obok Wenus – podkreśla Angela Dietz. Sygnał raz na 22 minuty Wysyłanie poleceń do znajdującej się po drugiej stronie Słońca, około 200 milionów km od Ziemi sondy było ogromnym wyzwaniem. Każdy sygnał ratunkowy potrzebował 11 minut, aby dotrzeć do statku kosmicznego. Następnie zespół musiał czekać kolejne 11 minut, aby ustalić, czy kontakt się powiódł. Sześć prób skierowania anteny średniego zysku w stronę Ziemi zakończyło się niepowodzeniem. Prace nad przywróceniem łączności trwały przez całą noc, prawie 20 godzin. Konieczne było ręczne uruchomienie pokładowych systemów komunikacyjnych sondy JUICE. W końcu polecenie dotarło do sondy JUICE i aktywowało wzmacniacz sygnału, który zwiększa siłę sygnału wysyłanego przez sondę JUICE w kierunku Ziemi. Kontakt został przywrócony, a sonda JUICE okazała się być w doskonałym stanie. Żaden z systemów nie uległ awarii. Zawiodła synchronizacja Wszystko wskazuje na to, że przyczyną problemu był błąd oprogramowania związany z synchronizacją. Funkcja oprogramowania, która włącza i wyłącza wzmacniacz sygnału, opiera się na wewnętrznym zegarze. Zegar ten nieustannie odlicza czas i co 16 miesięcy resetuje się do zera. Jeśli funkcja korzysta z zegara dokładnie w momencie jego resetowania, wzmacniacz pozostaje wyłączony, a sygnał sondy JUICE jest zbyt słaby, aby można go było wykryć z Ziemi. – Zidentyfikowaliśmy kilka możliwych sposobów, aby zapewnić, że sytuacja ta nie powtórzy się. Obecnie decydujemy, które rozwiązanie będzie najlepsze do wdrożenia – twierdzi Angela Dietz. Dodaje, że był to podręcznikowy przykład pracy zespołowej pod presją. – Dzięki spokojnemu i metodycznemu podejściu zespołu udało nam się przywrócić działanie JUICE bez trwałego wpływu na misję – przekonuje. Po usunięciu anomalii zespół JUICE ponownie skupił się na przygotowaniach do przelotu obok Wenus. JUICE minie najbliższy punkt Wenus o godz. 07:28 CEST w niedzielę 31 sierpnia, kończąc tym samym drugi z czterech planowanych manewrów asysty grawitacyjnej. Udział w misji Polaków Zaprojektowana z myślą o zimnym, ciemnym środowisku Jowisza, JUICE musi dostosować się do intensywnego ciepła słonecznego w pobliżu Wenus. Aby chronić swoje wrażliwe komponenty, statek kosmiczny wykorzystuje swoją główną antenę o wysokim zysku jako osłonę termiczną. Ze względu na ograniczenia termiczne, jego instrumenty teledetekcyjne nie mogą być aktywne podczas przelotu, więc nie zostaną zarejestrowane żadne zdjęcia Wenus. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/opracowane-przez-polakow-przyrzady-sondy-juice-rozlozyly-sie-i-dzialaja-misja-zmierza-ku-jowiszowi-ryc-esa-aoes-d9eb3cb.jpg" width="1768" height="887" alt="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" title="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" /> Przypomnijmy, że JUICE jest pierwszą misją klasy L (Large-class) w programie Cosmic Vision Europejskiej Agencji Kosmicznej. Sonda ma przeprowadzić szczegółowe obserwacje Jowisza i jego trzech dużych pokrytych oceanami księżyców – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i potencjalne siedliska, dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza oraz zbada szerszy układ Jowisza jako archetyp gazowych gigantów w całym Wszechświecie. Sonda dotrze do układu Jowisza w lipcu 2031 roku. Swój udział w misji mają polskie podmioty kosmiczne. Przede wszystkim Centrum Badań Kosmicznych PAN, zaangażowane w misję naukowo i inżynieryjnie, oraz firma Astronika. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA i Google testują asystenta medycznego opartego na sztucznej inteligencji. Ma pomagać astronautom
Długotrwałe i odległe misje kosmiczne wymagają nowych rozwiązań. Wśród nich jednym z kluczowych jest zapewnienie astronautom wsparcia medycznego i psychicznego. Już dzisiaj roboty wykonują standardowe zabiegi medyczne, a także precyzyjne operacje chirurgiczne, a modele językowe pozwalają na uzyskanie podstawowego wsparcia w problemach natury psychicznej. NASA wraz z Google właśnie opracowują asystentów medycznych dla misji lunarnych i marsjańskich.
Spis treści: Lekarz na orbicie Wylecz się sam Robo-doktor Można powiedzieć, że już od dłuższego czasu funkcjonujemy w świecie elektronicznych asystentów zdrowotnych. Począwszy od prostych opasek monitorujących nasz stan fizyczny – aktywność, puls, jakość snu – poprzez bardziej złożone parametry jak poziom glukozy, wskaźnik stresu czy ekspozycję na promieniowanie słoneczne. Istnieją chatboty analizujące w czasie rzeczywistym stany emocjonalne rozmówcy, a także wykorzystujące elementy terapii behawioralno-poznawczych. SI świetnie radzi sobie z rozpoznawaniem wzorców, co stanowi ogromną pomoc w szybkim rozpoznaniu rodzącego się epizodu depresji czy zaburzeń lękowych. A chociaż technologia ta rozwija się bardzo szybko, może okazać się niewystarczająca w sytuacji, gdy można liczyć tylko na siebie i na robota. Lekarz na orbicie Taki sytuacjami są na przykład wielomiesięczne wyprawy arktyczne czy długotrwałe misje kosmiczne. Aktualnie nie mamy możliwości wysyłania ludzi dalej niż na krążącą około 400 km nad naszymi głowami Międzynarodową Stację Kosmiczną. Powrót z niej, w przypadku np. zagrożenia życia załoganta, to kilka–kilkanaście godzin. Będzie to bardziej skomplikowane w przypadku misji księżycowych, gdzie sam lot będzie trwał około trzech dni. Gorzej, jeśli rozchoruje się astronauta misji marsjańskiej. Wówczas powrót na Ziemię może zabrać mu od sześciu miesięcy do roku. Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej od ponad dekady testowane są roboty z funkcjami medycznymi. Sferyczne roboty CIMON i CIMON2 całkiem dobrze sprawdzały się w rolach robotycznych przyjaciół i wsparcia emocjonalnego. EXO-UL8 i Raven opracowane przez ekspertów z Uniwersytetu Kalifornijskiego, to systemy teleoperacyjne i egzoszkielety badane pod kątem ich zastosowania w chirurgii kosmicznej. EXO-UL8 to egzoszkielet wspomagający ruchy rąk, a Raven to system umożliwiający zdalne sterowanie narzędziami chirurgicznymi. Oba projekty są częścią badań nad możliwością przeprowadzania operacji w przestrzeni kosmicznej. Wylecz się sam W takim razie czym konkretnie ma być przełomowa kosmiczno-medyczna współpraca między NASA o Google? Chodzi o zautomatyzowanie systemu wspomagania decyzji klinicznych (CDSS) znanego jako „Crew Medical Officer Digital Assistant” (CMO-DA). – Ten multimodalny interfejs, zaprojektowany w celu zapewnienia astronautom pomocy medycznej podczas długotrwałych misji kosmicznych, wykorzystuje sztuczną inteligencję. Celem jest potencjalne wsparcie eksploracji Księżyca, Marsa i innych planet przez człowieka – napisał na blogu Google Jim Kelly, który w 2024 roku objął stanowisko wiceprezesa Google ds. sektora federalnego. Narzędzie CMO-DA może pomóc astronautom w samodzielnym diagnozowaniu i leczeniu objawów, gdy załogi nie mają bezpośredniego kontaktu z ekspertami medycznymi na Ziemi. System sztucznej inteligencji, przeszkolony w zakresie literatury dotyczącej lotów kosmicznych, wykorzystuje najnowocześniejsze techniki przetwarzania języka naturalnego i uczenia maszynowego, aby bezpiecznie zapewnić analizę stanu zdrowia i wydajności załogi w czasie rzeczywistym. Narzędzie zostało zaprojektowane, aby wspierać wyznaczonego oficera medycznego załogi lub lekarza w utrzymaniu zdrowia załogi i podejmowaniu decyzji medycznych opartych na danych i analizach predykcyjnych. Robo-doktor Wstępne testy sprawdziły CMO-DA w wielu różnych scenariuszach medycznych. Wyniki zostały zmierzone przy użyciu obiektywnej strukturalnej oceny klinicznej – narzędzia służącego do oceny umiejętności klinicznych studentów medycyny i pracujących pracowników służby zdrowia. Wstępne wyniki były obiecujące dla wiarygodnych diagnoz opartych na zgłoszonych objawach. Google i NASA współpracują obecnie z lekarzami w celu przetestowania i udoskonalenia modelu, mając na celu poprawę zdrowia i wydajności załogi podczas przyszłych misji eksploracji kosmosu. Jak podkreślają twórcy, ten innowacyjny system nie służy wyłącznie wspieraniu eksploracji kosmosu. Chodzi o przesuwanie granic możliwości sztucznej inteligencji w celu zapewnienia niezbędnej opieki w najbardziej odległych i wymagających środowiskach. Ciekawe tylko, czy w przyszłości system zostanie wyposażony w poczucie humoru. Bo może wówczas nie tylko w filmie usłyszymy poniższy dialog: Cooper: „Jestem tu, żeby ratować wasze życie, a ty siedzisz i żartujesz?”. Robot TARS: „Nie mogę się powstrzymać. Mam ustawione poczucie humoru na 90%”. („Interstellar”, reż. Christopher Nolan, 2014 r.) Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zaprojektowano statek o długości blisko 60 km. Ludzkość szykuje się do lotu w jedną stronę
Międzygwiezdna podróż to marzenie ludzkości, które może się spełnić… za kilkaset lat. Własnie zaprojektowano gigantyczny statek z myślą o locie do Alfa Centauri, trwającym niemal pół milenium. To nie film science-fiction, lecz realny projekt naukowców. Ale czy jesteśmy gotowi na takie wyzwanie?
Spis treści: Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Projekt Hyperion Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów 16 pokoleń do celu Podróże kosmiczne, wbrew powieściom i filmom science-fiction, są skomplikowane, a wielu przypadkach niemal nierealne. Nie tylko dlatego, że przestrzeń kosmiczna jest zwyczajnie zabójcza dla naszego gatunku, ale przede wszystkim ze względu na niekompatybilność między długością ludzkiego życia, a kosmicznymi odległościami. Weźmy przykład Parker Solar Probe, która w 2024 roku osiągnęła przez krótki czas rekordową prędkość ponad 635 000 km/h (ok. 176 km/s). Gdyby jakikolwiek statek mógł utrzymać tę zawrotną prędkość przez całą podróż, dotarcie do Alfa Centauri zajęłoby mu niemal 7400 lat. A to dla naszego gatunku okres, który rozpoczął się powstaniem pierwszych wiosek, a zakończył powszechnymi systemami sztucznej inteligencji. Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Właśnie dlatego, jeśli w przyszłości będziemy chcieli wysłać ludzi do innego układu gwiezdnego, być może będziemy musieli pogodzić się z tym, że dotarcie tam zajmie setki lat. Jedynym rozwiązaniem zdają się statki pokoleniowe. Koncepcja rozwijana była początkowo przez twórców SF, choć od lat 70. ubiegłego wieku jest traktowana poważnie przez naukowców. Wówczas grono znakomitych ekspertów z Brytyjskiego Towarzystwa Międzyplanetarnego stworzyło „Projekt Dedal”. To teoretyczne studium dotyczące zaprojektowania i wysłania w kosmos wielopokoleniowego, międzygwiezdnego statku kosmicznego napędzanego energią fuzji jądrowej. Projekt Dedal przewidywał budowę bezzałogowej sondy międzygwiezdnej zdolnej dotrzeć do gwiazdy Barnarda w mniej niż 50 lat. Aby osiągnąć prędkość około 12% prędkości światła, miała wykorzystywać napęd pulsacyjny oparty na mikroeksplozjach termojądrowych. Statek o masie 54 tys. ton (z czego 50 tys. ton stanowiło paliwo: deuter i hel-3) miał być dwustopniową rakietą: pierwszy stopień rozpędzałby go przez 2 lata, drugi przez kolejne 1,8 roku. Następnie przez ok. 46 lat sonda leciałaby rozpędem, prowadząc badania przestrzeni międzygwiezdnej i wysyłając satelity-sondy w kierunku gwiazdy oraz jej planet, przekazując dane na Ziemię za pomocą silnej anteny. Koszt projektu Dedal jest prawdopodobnie największym kosztem misji kosmicznych ze wszystkich proponowanych w historii. Szacuje się go na 100 bilionów dolarów. Dla porównania światowy produkt krajowy brutto był szacowany w 2008 na 60,69 bilionów dolarów. Projekt Hyperion Choć projekt jest skomplikowany, to zachęcił kolejnych naukowców do podobnych rozważań. Niedawno ruszył konkurs Project Hyperion, którego zadaniem było zaprojektowanie statku, który mógłby zabrać ludzi na hipotetyczną planetę nadającą się do zamieszkania, oddaloną o co najmniej 250 lat podróży. Zwycięska drużyna poszła o krok dalej, projektując statek kosmiczny o nazwie „Chrysalis”. Według nich mógłby przewieźć tysiące ludzi do Alfy Centauri, a podróż trwałaby ponad cztery stulecia. Zewnętrzna konstrukcja Chrysalis jest bardzo prosta i przypomina gigantyczną, długą na 58 km rurę. Podczas gdy inne projekty były bardziej skomplikowane, zespół wybrał ten projekt, aby zapewnić bezpieczeństwo pasażerom podczas przyspieszania do prędkości wynoszącej 0,01% prędkości światła. – Większość masy statku kosmicznego stanowi paliwo ciekłe przechowywane w cylindrycznych zbiornikach statku kosmicznego. Moduł mieszkalny znajduje się w wewnętrznym rdzeniu przedniej konstrukcji modułu – wyjaśnia zespół w swojej pracy konkursowej. Tego typu statek musiałby wykorzystywać sztuczną grawitację, którą uzyskano by przy użyciu obracających się powłok wewnętrznych do wytwarzania sztucznej grawitacji za pomocą siły odśrodkowej. Jest to możliwe tylko w przypadku dużych statków, w przypadku mniejszych mogłoby to powodować duży dyskomfort i potencjalne problemy zdrowotne dla załogi. Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów Budowa konstrukcji, która początkowo pomieści ponad 1000 ludzi (a później więcej, ponieważ będą oni rozmnażać się), wymagałaby sporego wysiłku. Łączna masa statku wyniosłaby około 2 400 000 000 ton. W związku z tym zaproponowano, aby zbudować go w punkcie Lagrange’a 1 między Ziemią a Księżycem. W tej chwili znajdują się tam głównie sondy solarne, np. SOHO. Zespół szacuje, że budowa potrwa 20–25 lat, co jest dość długim okresem, ale niczym w porównaniu z faktem, że to nie załoganci, ale ich odległe potomstwo zrealizuje tę misję. Zespół sugeruje, że przed startem pierwsze pokolenia mieszkańców powinny spędzić 70–80 lat na Antarktydzie, aby przystosować społeczeństwo do życia w odizolowanym środowisku. Uważają oni, że będzie to kluczowe wyzwanie takiej misji. 16 pokoleń do celu – Opuszczenie Ziemi może mieć dramatyczne konsekwencje psychologiczne w dłuższej perspektywie. Projektując statek kosmiczny, wzięliśmy pod uwagę te kwestie, mając świadomość, że dla przyszłych mieszkańców Chrysalis poczucie bycia częścią epickiej i świętej podróży ludzkości będzie miało kluczowe znaczenie – wyjaśnia zespół projektowy. Poza ograniczeniami technologicznymi nierozwiązany pozostaje jeden podstawowy problem – czy mamy prawo podejmować decyzję za kolejne pokolenia? Bo okrętując się na tego typu statek podejmujemy nieodwracalną decyzję za swoje dzieci, wnuki, prawnuki itd. W przypadku projektu Chrysalis każdy załogant podjąłby decyzję za 14 do 16 kolejnych pokoleń! I to pod warunkiem, że w tak zamkniętym środowisku nie dojdzie do degeneracji genetycznej, która mogłaby doprowadzić do przedwczesnego i drastycznego zakończenia misji. Jak na razie najbezpieczniejszym pokoleniowym statkiem kosmicznym, jest po prostu nasza planeta. Źródło: Project Hyperion Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ta kobieta jako pierwsza zdobyła kosmos. Rodacy widzieli w niej bohaterkę ludu
Walentyna Tierieszkowa zapisała się w historii jako pierwsza i póki co jedyna kobieta, która samotnie poleciała w kosmos. W latach 60. XX wieku, stała się symbolem triumfu Związku Radzieckiego nad Stanami Zjednoczonymi, a przy tym – także jedną z największych sław ówczesnego świata. Jest to o tyle niezwykłe, że Chruszczow miał do wyboru wiele innych kandydatek, mogących pochwalić się lepszym przygotowaniem. Wybrał jednak kobietę z ludu. Kim była Walentyna Tierieszkowa? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Córka kołchoźników Marzenia o kosmosie Walentyna Tierieszkowa w kosmosie Walentyna Tierieszkowa bohaterką i gwiazdą Zimna wojna rozgrywała się na wielu płaszczyznach, od siły militarnej i gospodarki, po wpływy kulturowe i technologiczne. Decydującym polem rywalizacji między USA i ZSRR była przestrzeń kosmiczna. Oba supermocarstwa chciały przed całym światem udowodnić swoją wyższość technologiczną, ideologiczną i intelektualną. Finalnie to Amerykanie jako pierwsi ludzie postawili stopę na Księżycu. Jednak zanim to nastąpiło, Rosjanie osiągnęli ogromny sukces propagandowy, wysyłając na samotny lot w kosmos kobietę z ludu. Córka kołchoźników Walentyna Władimirowna Tierieszkowa urodziła się 6 marca 1937 roku, w odległej o około 40 km od Jarosławia wsi Bolszoje Maslennikowo. Jej ojciec, Władimir, był zatrudniony w kołchozie jako traktorzysta. Matka także była kołchoźnicą. Gdy Walentyna miała dwa lata, Władimir Aksionowicz Tierieszkow zginął podczas wojny zimowej, w trakcie ataku ZSRR na Finlandię. Wówczas Elena Tierieszkowa zadecydowała, że wraz z trojgiem dzieci przeniesie się do Jarosławia. Znalazła tam pracę w zakładach włókienniczych. Poszła w ślady matki Po ukończeniu szkoły, nastoletnia Walentyna obrała tę samą drogę, co jej matka. Zatrudniła się w włókienniczym kombinacie i zaocznie ukończyła technikum włókiennicze. Wtedy też rozpoczęła się jej działalność polityczna. Pracując w fabryce Krasnyj Pieriekop, wstąpiła do komunistycznej młodzieżowej organizacji Komsomoł, w której od 1960 do 1961 roku pełniła funkcję sekretarza. Nietypowe hobby Tierieszkowej Praca i działalność w młodzieżowym zapleczu KPZR pochłaniały większość jej czasu, a mimo to znajdowała chwile na realizację swoich zainteresowań. W tajemnicy przed matką skończyła korespondencyjny kurs i zaczęła zajmować się spadochroniarstwem. Pochłonęło ją to do tego stopnia, że zdecydowała się założyć Klub Spadochroniarzy Pracowników Tekstylnych. Oddała 126 skoków, co miało zaprocentować w niedalekiej przyszłości. Marzenia o kosmosie W 1961 roku Jurij Gagarin stał się pierwszym człowiekiem w przestrzeni kosmicznej, który odbył pełne okrążenie Ziemi. Gdy misja Wostok 1 zakończyła się sukcesem, Tierieszkowa wystosowała list do władz radzieckich, w którym wyraziła nadzieję, że także ona będzie miała okazję polecieć w kosmos. Idealna kandydatka Mogło się wydawać, że jej marzenia o locie w kosmiczną przestrzeń nigdy się nie urzeczywistnią. Nie miała przecież żadnego przygotowania. Na jej korzyść teoretycznie przemawiało wyłącznie doświadczenie w skokach spadochronowych. A jednak dla komunistycznego aparatu była idealną kandydatką do roli pierwszej kosmonautki. Należy pamiętać, że kosmiczny wyścig między USA a ZSRR miał przede wszystkim znaczenie propagandowe. Tierieszkowa była zaangażowana politycznie, miała chłopskie korzenie i była robotnicą. Powierzając jej tak trudną misję, Związek Radziecki chciał wysłać światu wiadomość, że „mateczka Rosja” nikogo nie dyskryminuje i każdemu daje równe szanse. Najlepsza z najlepszych? Do komisji wyłaniającej przyszłych kosmonautów, na czele której stał Nikołaj Kamanin, wpłynęło ponad 400 zgłoszeń, spośród których wyłoniono pięć kandydatek: Żannę Jorkinę, Tatianę Kuzniecową, Walentynę Ponomariową, Irinę Sołowiową i Walentynę Tierieszkową. Każda mogła pochwalić się dyplomem wyższej uczelni technicznej, uprawnieniami pilotki i doświadczeniem w lotach testowych. Każda poza Tierieszkową, a jednak Nikita Chruszczow zarządził, że w kosmos poleci tkaczka, mimo że ta nie dorastała do pięt swoim kontrkandydatkom. Braki w doświadczeniu i uprawnieniach nie oznaczały jednak, że Walentyna nie ma żadnych predyspozycji na kosmonautkę. Trening rekrutek rozpoczął się w 1962 roku. Obejmował naukę lotu odrzutowcem, skoki ze spadochronem i cały szereg testów, m.in. odporności na oddziaływanie siły odśrodkowej i stanu nieważkości. Kuzenicowa i Jorkina zostały wyeliminowane z programu. Do końca dotrwały tylko trzy kandydatki. Nie można jednak nie wspomnieć, że w ramach szkolenia Tierieszkowa nie odbyła ani jednego samodzielnego lotu MiG-iem. Walentyna Tierieszkowa w kosmosie Ostatnia załogowa misja w ramach programu Wostok rozpoczęła się 16 czerwca 1963 roku. Wostok 6 z Tierieszkową na pokładzie wystartował z Bajkonuru w Kazachstanie o godzinie 9:29. Lot trwał dwie doby, 22 godziny, 50 minut i 8 sekund. W tym czasie kosmonautka 48 razy okrążyła Ziemię. Lądowanie nastąpiło 19 czerwca 1963 roku. Z oficjalnych meldunków wynikało, że wszystko idzie jak po maśle. Walentyna pozdrawiała Komsomoł i partię, przesyłała podziękowania Nikicie Chruszczowowi i narodowi radzieckiemu. Oczywiście, że musiało tak to wybrzmieć. W końcu propaganda rządzi się swoimi prawami. Po latach wyszło jednak na jaw, że misja nie odbyła się bezproblemowo. W początkowej fazie lotu Tierieszkowa nie odpowiadała na komunikaty z bazy. Nie było to jednak spowodowane problemami z łącznością. Astronautka po prostu zasnęła. Źle znosiła stan nieważkości, poza tym uskarżała się na za ciasno zawiązane buty skafandra, uciskający hełm i niekomfortową pozycję w kapsule. Była przekonana, że nie dotrwa do końca. Prosiła o skrócenie misji, do czego jednak nie doszło. Walentyna Tierieszkowa bohaterką i gwiazdą Po powrocie władze uhonorowały ją tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. W Moskwie przemówiła na Międzynarodowym Kongresie Kobiet, następnie wyruszyła w podróż po świecie. Wizytowała w Indiach, Pakistanie, Stanach Zjednoczonych i Polsce. Poznała wówczas wiele znakomitych osobistości, m.in. królową Elżbietę II. Znalazła się na ustach całego świata. Prasa okrzyknęła ją „królową niebios” i „Kolumbem w spódnicy”. Udana misja otworzyła jej drzwi do Wojskowego Instytutu Lotnictwa im. Żukowskiego w Moskwie. Studia ukończyła w 1969 roku jako inżynier kosmonauta. 8 lat później uzyskała tytuł doktorski. W 1967 roku została wybrana do Rady Najwyższej ZSRR, a 5 lat później została mianowana członkiem prezydium Rady Najwyższej. Do 1991 roku była członkiem Komitetu Centralnego KPZR. W 1989 roku wybrano ją do Rady Narodowości ZSRR. W 1997 roku zakończyła służbę w randze generała lotnictwa. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcom udało się uzyskać wodę i tlen z księżycowego regolitu. Użyli tylko światła słonecznego
Zespół naukowców z Chin odkrył metodę pozwalającą wydobyć z księżycowych skał i pyłu niezbędną do życia wodę oraz tlen. W dodatku pokazali, jak dokonać tego w tylko jednym kroku. Czy ta sama metoda zadziała poza laboratorium oraz czy będzie opłacalna dla przyszłych lunonautów?
Spis treści: 23 tys. dolarów za litr wody Jak zrobić księżycowy metan? Próbki księżycowe pobrane przez Chang’e 5 Możliwość szybkiego i taniego pozyskiwania wody oraz tlenu jest jedną z głównych zagwozdek programu Artemis. Ze względu na odległość od Ziemi oraz koszty wynoszenia ładunków, baza księżycowa musi być możliwie niezależna od dostaw z naszej planety. A najbardziej kluczowe są tlen oraz woda. Właśnie dlatego odkrycie chińskich badaczy może być absolutnie przełomowe dla obecności człowieka na Księżycu. 23 tys. dolarów za litr wody – Największym zaskoczeniem dla nas był namacalny sukces tego zintegrowanego podejścia. Jednoetapowa integracja ekstrakcji wody księżycowej i fototermicznej katalizy dwutlenku węgla może zwiększyć efektywność wykorzystania energii oraz zmniejszyć koszty i złożoność rozwoju infrastruktury – napisał w oświadczeniu członek zespołu Lu Wang, chemik z Chińskiego Uniwersytetu w Hongkongu. Analizy wykazały, że transport jednego litra wody z Ziemi na Księżyc kosztowałby około 23 tys. dolarów, a każdy lunonauta potrzebowałby dziennie przynajmniej 4 litrów wody. Na całe szczęście zarówno badania prowadzone na powierzchni Księżyca, jak i te z orbity wykazały, że na Księżycu jest dużo wody, chociaż nie jest to od razu widoczne. Woda, która trafiła na Księżyc w wyniku uderzeń komet, planetoid i mikrometeorytów, a nawet wiatru słonecznego, kryje się w stale zacienionych kraterach na biegunach księżycowych, uwięziona w minerałach takich jak ilmenit. Samo wydobycie wody pitnej jest stosunkowo łatwe i istnieje wiele technologii opisujących, jak można to zrobić. Jedną z opisywanych wcześniej metod jest również ogrzewanie księżycowego regolitu poprzez skupienie na nim promieni słonecznych. Jednak chiński zespół był w stanie pójść o krok dalej. Jak zrobić księżycowy metan? – Chińska metoda zakłada wykorzystanie gleby księżycowej jako katalizatora do rozkładu cząsteczek dwutlenku węgla i połączenia ich z wydobywaną wodą w celu wytworzenia metanu – powiedział Philip Metzger, fizyk planetarny z University of Central Florida, w rozmowie z serwisem Space.com. Metzger nie był zaangażowany w nowe badania, ale jest współzałożycielem „Swamp Works” w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego NASA – laboratorium badawczego zajmującego się projektowaniem technologii do budowy, produkcji i wydobycia na powierzchniach skalistych ciał niebieskich. Jest to o tyle istotna zmiana, że metan jest znacznie lepszym potencjalnym paliwem rakietowym niż ciekły wodór. Zdecydowanie łatwiej jest utrzymać jego stabilność, przez co nie wymaga wielu maszyn, a tym samym zmniejszają się koszty. Ciekły metan, po zmieszaniu z tlenem jako utleniaczem, jest wydajnym paliwem rakietowym. Wiele firm komercyjnych, takich jak chińska Landspace, już wystrzeliwuje rakiety napędzane metanem. Próbki księżycowe pobrane przez Chang’e 5 Ilmenit zawierający wodę jest również użytecznym katalizatorem reakcji wody z dwutlenkiem węgla w celu wytworzenia tlenu i metanu. Zaproponowany przez chińskich badaczy jednoetapowy proces zakłada podgrzanie regolitu do temperatury 200 stopni Celsjusza poprzez skupieni na nim promieni słonecznych. To uwalania zawartą w nim wodę. Następnie do mieszaniny dodaje się dwutlenek węgla, taki jak ten, który może być wydychany przez astronautów, co powoduje, że ilmenit katalizuje reakcję między wydobywaną wodą a dwutlenkiem węgla. Naukowcy przetestowali ten proces, znany jako kataliza fototermiczna, w laboratorium, używając symulanta opartego na próbkach regolitu księżycowego przywiezionych na Ziemię przez chińską misję Chang'e 5. Nie można było użyć samych próbek, gdyż są one zbyt cenne. Wyniki badań opublikowano 16 lipca w czasopiśmie „Joule”. Chociaż poprzednie technologie również były w stanie to osiągnąć, wymagały one więcej etapów i więcej maszyn oraz wykorzystywały katalizator, który musiałby być transportowany z Ziemi. Zespół badawczy uważa, że dzięki temu ich proces jest bardziej wydajny i tańszy niż alternatywne rozwiązania. Problemem jest jednak dwutlenek węgla. Nie ma pewności, czy lunonauci byliby w stanie wytworzyć wystarczającą ilość dwutlenku węgla poprzez normalny proces oddychania. Alternatywnie dwutlenek węgla mógłby być transportowany z Ziemi, ale to raczej podważa sens proponowanej techniki, której celem było opracowanie niedrogiego sposobu pozyskiwania wody, tlenu i metanu przy użyciu zasobów w dużej mierze już dostępnych na Księżycu. Niezależnie od tego, zespół badawczy przekonująco wykazał, że wykorzystanie regolitu księżycowego jako katalizatora do produkcji paliwa i wody jest skuteczne. Kolejnym krokiem jest wykazanie, że technologia ta może zostać skalowana w celu bardziej efektywnego utrzymania bazy na Księżycu niż inne techniki. Oraz że może ona działać w warunkach księżycowych, gdzie grawitacja jest słabsza, temperatura ulega dużym wahaniom, a promieniowanie kosmiczne jest intensywne. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polski astronauta wraca na Ziemię. Wiemy, jak taka podróż wpływa na organizm
Powrót Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego to dobra okazja, by przyjrzeć się temu, jak kosmos wpływa na ludzki organizm. Najnowsze badania pokazują, że ciało potrafi dobrze poradzić sobie z taką podróżą – pod warunkiem, że nie trwa ona zbyt długo.
W tym artykule: Największa baza danych z medycyny kosmicznej Czy podróże kosmiczne są bezpieczne? Lot na Marsa? Najlepiej tylko raz Medycyna kosmiczna ma jedno poważne ograniczenie. Stanowi je mała liczba potencjalnych obiektów badań. Jako pierwszy na orbicie Ziemi znalazł się Jurij Gagarin. Po 63 latach od tego historycznego lotu w jego ślady poszło niecałe 700 osób. Absolutna większość z nich to zawodowi astronauci. Przed wylotem w kosmos – na misje księżycowe albo na stacje kosmiczne – przechodzili wielomiesięczne szkolenia. Nowość stanowią „zwykli” kosmiczni podróżnicy. Czyli osoby bez specjalistycznego przygotowania, które również pojawiły się na orbicie. Największa baza danych z medycyny kosmicznej Pierwszy taki w pełni komercyjny lot w kosmos odbył się w 2021 r. Misja Inspiration4, finansowana przez miliardera Jareda Isaacmana miała udowodnić, że kosmos jest dostępny i bezpieczny nawet dla kosmicznych „amatorów”. Czworo śmiałków – amerykańskich kosmicznych turystów – spędziło trzy dni na wysokości 575 km nad powierzchnią Ziemi. W tym czasie ci tzw. komercyjni astronauci przeprowadzili na samych sobie wiele badań biomedycznych. Ich wyniki zostały właśnie upublicznione. Wchodzą w skład całego pakietu danych medycznych, analiz, protokołów i artykułów zebranych pod nazwą The Space Omics and Medical Atlas (SOMA). Do jego opracowania przyczyniło się ponad 100 instytucji naukowych z 25 krajów. To najbardziej kompletna baza danych z medycyny kosmicznej, jaka istnieje. SOMA, zawierająca również 44 artykuły naukowe, została właśnie udostępniona publicznie. Czy podróże kosmiczne są bezpieczne? W przestrzeni kosmicznej organizm człowieka wystawiony jest na działanie kilku niekorzystnych czynników. Najważniejsze to promieniowanie kosmiczne i mikrograwitacja. Kosmicznym turystom i eksploratorom grożą uszkodzenie DNA, utrata masy mięśniowej i kostnej. Pobyt w kosmosie odbija się też na większości istotnych markerów zdrowotnych. Wpływa na krew, serce, skórę, nerki, geny, mitochondria, telomery czy cytokiny (białka warunkujące działanie układu odpornościowego). Jednak naukowcy z projektu SOMA mają dla nas dobrą wiadomość: 95 proc. wskaźników wraca do normy po trzech miesiącach pobytu na Ziemi. Jak stwierdził Christopher Mason z Weill Cornell Medicine, jeden z najważniejszych specjalistów medycyny kosmicznej na świecie, wniosek płynący z badań jest optymistyczny. W absolutnej większości przypadków po podróży kosmicznej ludzie przychodzą do siebie błyskawicznie. Co ciekawe, pojawiły się przesłanki wskazujące, że pobyt w kosmosie lepiej znoszą kobiety. Zdaniem Masona to efekt tego, że organizm kobiety jest lepiej przystosowany do przechodzenia głębokich przemian. Jednak takie wnioski są dość wczesne – tutaj do analiz brakowało danych. Kobiety stanowią zaledwie nieco ponad jedna dziesiątą wszystkich astronautów. Nowe badania: astronauci mają zmiany w mózgu nawet przez miesiące po powrocie na Ziemię NASA zamierza za trzy lata wysłać ludzi na Księżyc w ramach programu Artemis. Kolejne firmy komercyjne oferują wycieczki na orbitę i planują otwieranie kosmicznych hoteli. Czy jednak przebyw... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-badania-astronauci-maja-zmiany-w-mozgu-nawet-przez-miesiace-po-powrocie-na-ziemie-fot-nasa-via-getty-images-05bc636.jpeg" width="938" height="625" alt="Nowe badania: astronauci mają zmiany w mózgu nawet przez miesiące po powrocie na Ziemię (fot. NASA via Getty Images)" title="Nowe badania: astronauci mają zmiany w mózgu nawet przez miesiące po powrocie na Ziemię (fot. NASA via Getty Images)" /> Lot na Marsa? Najlepiej tylko raz Niestety, w tej beczce miodu znajduje się również łyżka dziegciu. Mason stwierdził, że nie ma powodu, byśmy nie mogli pozwolić sobie na podróż na Marsa i z powrotem. Jednak dodał, że raczej nie powinniśmy udawać się na taką wyprawę wiele razy. Jedno z badań wykazało, że myszy wystawione na promieniowanie odpowiadające temu, jakie otrzymałoby się po 2,5 roku w kosmosie, doznały nieodwracalnego uszkodzenia nerek. – Jeśli nie opracujemy nowych sposobów ochrony nerek, to powiedziałbym, że chociaż astronauta dotarłby na Marsa, w drodze powrotnej mógłby potrzebować dializy – stwierdził Keith Siew z London Tubular Centre, główny autor tego badania. Wszystkie surowe i opracowane dane, na podstawie których przeprowadzono badania, zostały udostępnione społeczności naukowej w zarządzanym przez NASA Open Science Data Repository. Powstały również cztery nowe portale z danymi z kosmicznych misji. Zawierają wyniki słynnego NASA Twin Study – czyli badań bliźniaków astronautów Scotta Kelly’ego i Marka Kelly’ego. Źródło: Phys.org, ScienceAlert, Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Polski astronauta dr Sławosz Uznański-Wiśniewski wraca na Ziemię. Kończy się misja Ax-4
– To była jedna z najbardziej magicznych chwil w moim życiu – powiedział w trakcie niedzielnego pożegnania z załogą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Polski astronauta wykonał plan misji w ponad 90 procentach.
Spis treści: Odpowiedni kąt wejścia w atmosferę Grace ma wodować na Pacyfiku Polskie eksperymenty na ISS Już dzisiaj około godziny 10.50 zamknie się właz kapsuły Dragon Crew „Grace” – pojazdu, który dowiózł załogę Ax-4 na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Teraz zabierze wszystkich czworo z powrotem na Ziemię. Odłączenie od stacji zaplanowane jest na godzinę 13.05. Tym samym wejdziemy w ostatni etap misji. Etap wyjątkowo niebezpieczny. Poza Polakiem załogę misji Ax-4 tworzą: Peggy Whitson (USA), Tibor Kapu (Węgry) i Shubhanshu Shukla (Indie). Dla dowódczyni, Peggy Whitson, był to piąty pobyt w kosmosie. Zliczając wszystkie misje, w których brała udział, wychodzi, że przebywała w kosmosie przez niemal dwa lata. Można więc śmiało powiedzieć, że ten najniebezpieczniejszy moment misji, nie jest dla niej nowością. Odpowiedni kąt wejścia w atmosferę Powrót załogi na Ziemię potrwa dobę – ze względu na konieczność wykonania serii manewrów orbitalnych, które ustawią statek na odpowiedniej trajektorii. Manewry muszą zapewnić kapsule bardzo precyzyjny kąt wejścia w atmosferę. Bo w związku z tym, że w trakcie przebijania się przez kolejne warstwy atmosfery kapsuła rozgrzewa się do temperatury około dwóch tysięcy stopni Celsjusza, odpowiedni kąt wejścia chroni statek przed spłonięciem. Jeśli kąt wejście będzie zbyt łagodny, Dragon Crew „odbije się” od atmosfery. Jeśli zbyt ostry, kapsuła może się zapalić. Sama kapsuła w trakcie przelotu przez atmosferę spręża znajdujące się przed nią powietrze, które rozgrzewa się i zmienia się w plazmę. Plazma powoduje problemy z łącznością, przez co nie mamy przez pewien czas kontaktu z załogą. Właśnie dlatego tak ważne jest precyzyjne wejście w dość wąski korytarz pozwalający na bezpieczne wejście w atmosferę. Jest to tym bardziej istotne, ponieważ w momencie powrotu na Ziemię astronauci nie mają żadnej ścieżki ucieczki. Jeśli w trakcie startu z Ziemi dojdzie na przykład do problemów z rakietą nośną, system ratunkowy odłączy kapsułę od rakiety, a astronauci wylądują bezpiecznie na Ziemi. W przypadku powrotu na Ziemię, jedynym systemem ratunkowym są precyzyjne manewry i osłony termiczne statku kosmicznego. Na całe szczęście zarówno technologia, jak i procedury powrotu są dobrze dopracowane i wielokrotnie przetestowane. Grace ma wodować na Pacyfiku Jak podaje Polska Agencja Kosmiczna (Polsa), kapsuła „Grace” ma wodować w Pacyfiku, u wybrzeży Kalifornii. – Zespoły misji będą na bieżąco monitorować warunki pogodowe w potencjalnych miejscach wodowania, aby zapewnić bezpieczne i udane wyciągnięcie z wody kapsuły i załogi – można przeczytać w komunikacie agencji. Po powrocie na Ziemię dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej, poleci do Kolonii w Niemczech, gdzie znajduje się siedziba Europejskiego Centrum Astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Uda się do ośrodka Niemieckiego Centrum Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (DLR) o nazwie „Envihab”. Tam zajmie się nim zespół specjalistów z zakresu medycyny kosmicznej ESA. Polak zostanie poddany serii testów, mających ocenić stan zdrowia astronauty. Polskie eksperymenty na ISS W trakcie wczorajszego pożegnania nasz astronauta powiedział, że nie może doczekać się powrotu na Ziemię, choć jednocześnie jest mu trochę smutno, że misja dobiega końca. Zaznaczył również, iż ma nadzieję, że jako Polacy będziemy coraz częściej odwiedzać takie miejsca, jak ISS. Dr Uznański-Wiśniewski, realizując na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej podmisję „Ignis” wykonał 13 eksperymentów opracowanych przez polskich uczonych i firmy prywatne. Przeprowadził także 30 pokazów o charakterze edukacyjnym i popularnonaukowym. Czterokrotnie nawiązywał łączność na żywo z dziećmi i młodzieżą w Polsce. Uczestnicy spotkań zgromadzili się w Łodzi, Wrocławiu, Rzeszowie oraz Warszawie. Dwa z tych wydarzeń, we Wrocławiu i Rzeszowie, odbyły się w ramach programu ARISS (Amateur Radio on the International Space Station). To międzynarodowa inicjatywa edukacyjna, której celem jest umożliwienie szkołom i radioamatorom bezpośredniego kontaktu z astronautami przebywającymi na ISS. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
ChatGPT pilotował statek kosmiczny. Poszło mu nadspodziewanie dobrze
Naukowcy startujący w Kerbal Space Program Differential Game Challenge mieli za zadanie tak wyszkolić modele sztucznej inteligencji, by te mogły pilotować statek kosmiczny. Wyniki sugerują, że era autonomicznej eksploracji kosmosu może być bliższa, niż nam się wydaje.
Spis treści: Robot-pilot Model językowy dobry na wszystko? Halucynacje AI Naukowcy od dawna interesują się opracowywaniem autonomicznych systemów do sterowania satelitami i nawigowania statkami kosmicznymi. Wszystko dlatego, że w nieodległej przyszłości będzie po prostu zbyt wiele satelitów, by można było kontrolować je ręcznie. Już w tej chwili na naszej orbicie jest niemal 15 tysięcy sztucznych satelitów, jednak liczba tych aktywnych oceniania jest na około 12–13 tysięcy. Wysłaliśmy też różnorodne sondy poza nasza orbitę, łącznie ponad 110. A w przypadku eksploracji przestrzeni kosmicznej ograniczenia związane z prędkością światła oznaczają, że nie możemy bezpośrednio sterować statkami kosmicznymi w czasie rzeczywistym. Robot-pilot Dlatego, jeśli naprawdę chcemy eksplorować kosmos, musimy pozwolić robotom na autonomię, na samodzielne podejmowanie decyzji w czasie rzeczywistym. Kerbal Space Program Differential Game Challenge to rodzaj placu zabaw opartego na popularnej grze wideo. Powstał, by umożliwić szerokiej społeczności projektowanie, eksperymentowanie i testowanie autonomicznych systemów w środowisku odzwierciedlającym rzeczywiste. Ci, którzy podjęli wyzwanie, musieli zmierzyć się z kilkoma zadaniami, m.in. z misjami ścigania i przechwytywania satelity oraz misjami uniknięcia wykrycia. Konkurs, choć wygląda jak dobra zabawa, tworzy bardzo realistyczne scenariusze i bazuje na dostępnych na rynku modelach językowych LLM, takich jak ChatGPT i Llama. Przypomnijmy, że LLM to sieć neuronowa, wytrenowana na ogromnych zbiorach tekstów. Dzięki temu LLM jest w stanie rozumieć pytania i polecenia, dyskutować, pisać raporty, kody komputerowe, a nawet próbować swoich sił w pisaniu twórczym. Model też nieustannie się uczy, analizuje miliardy zdań, ucząc się wzorców językowych. Najnowsze modele LLM, takie jak GPT-4, Claude, czy Gemini, opierają się na architekturze o nazwie Transformer, która umożliwia im skuteczne przetwarzanie długich i złożonych informacji. Model językowy dobry na wszystko? Ale nikt do tej pory nie rozważał, czy model językowy może pilotować statek kosmiczny. Początkowo badacze zdecydowali się na użycie modelu LLM, ponieważ tradycyjne podejście do tworzenia autonomicznych systemów wymaga wielu cykli szkolenia, informacji zwrotnych i udoskonaleń. Charakter wyzwania Kerbal wymuszał szybkość reakcji i możliwie realistyczną misję, której czas trwania nie przekracza kilku godzin. W związku z tym nieustannie udoskonalający się model LLM mógł okazać się interesującym rozwiązaniem. Modele LLM w najlepszym przypadku potrzebują tylko niewielkiej ilości starannie zaprojektowanych poleceń i kilku prób, aby uzyskać odpowiedni kontekst dla danej sytuacji Badacze opracowali metodę tłumaczenia określonego stanu statku kosmicznego i jego celu w formie tekstu. Następnie przekazali go do LLM i poprosili o zalecenia dotyczące orientacji i manewrowania statkiem kosmicznym. Kolejnym krokiem było opracowanie warstwy tłumaczeniowej, która przekształcała tekstowe dane wyjściowe LLM w funkcjonalny kod, który mógł obsługiwać symulowany pojazd. Halucynacje AI Okazało się, że dzięki niewielkiej serii podpowiedzi i pewnym drobnym poprawkom naukowcy sprawili, że model ChatGPT wykonał wiele testów w ramach wyzwania i ostatecznie zajął drugie miejsce w niedawnym konkursie. A wszystko to zostało zrobione przed wydaniem najnowszego modelu ChatGPT, wersji 4. Badania zostały opisana w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Journal of Advances in Space Research”. Oczywiście wciąż pozostaje wiele do zrobienia, zwłaszcza w kwestii unikania niepożądanych, bezsensownych wyników, które badacze określają mianem „halucynacji”. Jest to tym ważniejsze, że w rzeczywistej sytuacji mogłyby one doprowadzić do katastrofy. Pokazuje to jednak potęgę nawet gotowych modeli LLM, które po przetworzeniu ogromnych ilości ludzkiej wiedzy mogą być wykorzystywane w naprawdę nieoczekiwany sposób. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.