5 najpiękniejszych plaż blisko Polski. Turkusowa woda jest bliżej, niż myślisz
Majestatyczne, urokliwe i co ważne – w zasięgu podróży samochodem. Oto zestawienie pięciu zagranicznych plaż położonych stosunkowo blisko Polski, które potrafią zachwycić. To idealne kierunki dla tych, którzy szukają pięknych widoków krok dalej.
Chociaż polskie wybrzeże za każdym razem zachwyca tak samo, warto czasem pójść krok dalej i zajrzeć do naszych najbliższych sąsiadów, a także do nieco dalszych krajów, aby zobaczyć jedne z najpiękniejszych europejskich krajobrazów. Każde z tych miejsc jest inne i każde na swój sposób wyjątkowe. Oto pięć najpiękniejszych plaż poza granicami Polski, do których można dotrzeć samochodem. Centralna plaża w Juodkrantė (Litwa) Po drugiej stronie naszej granicy znajduje się niepozorny skarb. Centralna plaża w Juodkrantė leży niedaleko Neryngi, w okręgu kłajpedzkim, na Mierzei Kurońskiej. Jej położenie jest nietuzinkowe, ponieważ znajduje się między dwoma rozległymi akwenami – Morzem Bałtyckim i Zalewem Kurońskim. Już sam ten widok sprawia, że naprawdę warto odwiedzić to miejsce. Dlaczego jednak właśnie tę plażę, skoro po drodze można znaleźć wiele innych? Centralna plaża w Juodkrantė otrzymała certyfikat Blue Flag, czyli prestiżowe międzynarodowe wyróżnienie przyznawane kąpieliskom i marinom spełniającym wysokie standardy jakości wody, bezpieczeństwa oraz edukacji ekologicznej. To wyróżnienie, świadczy o wysokiej jakości tego miejsca, a przy tym jest naprawdę piękne. Liepājas pludmale (Łotwa) To druga propozycja plaży nad Bałtykiem, tym razem na wybrzeżu Łotwy. Jej atrakcyjność doceniali już w XIX wieku europejscy arystokraci, a niektóre źródła wspominają, że w tych okolicach odpoczywała również rodzina rosyjskiego cara. Nic dziwnego. Plaża w Lipawie jest rozległa – przy dobrej pogodzie ma od 50 do nawet 80 metrów szerokości i około 8 kilometrów długości. Pokrywa ją wyjątkowo drobny, jasny piasek. Potwierdzeniem jej jakości jest również certyfikat Blue Flag, którym wyróżniono oficjalne dwa kąpieliska w tym rejonie. Ponadto ta szeroka, piaszczysta plaża jest idealnym miejscem zarówno do uprawiania sportów wodnych, jak i do poszukiwania po burzliwej pogodzie bursztynów. St. Peter-Ording Strand (Niemcy) To plaża znajdująca się na wybrzeżu naszego zachodniego sąsiada, tym razem jednak nad Morzem Północnym. To kierunek dla tych, którzy są gotowi oddalić się od linii brzegowej Bałtyku, by zobaczyć zupełnie inny krajobraz. St. Peter-Ording Strand zachwyca około 12-kilometrową, piaszczystą plażą, szerokimi wydmami, lasami sosnowymi i charakterystycznymi domami na palach. Woda w tym rejonie bywa stosunkowo płytka, dlatego można pozwolić sobie na długie spacery brzegiem morza. To miejsce pełne równowagi, w którym każdy znajdzie coś dla siebie – zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające ciszy, przestrzeni oraz oddechu. A trzeba zaznaczyć, że to miejsce znane z idealnych warunków do windsurfingu oraz przejażdżek konnych. Mesečev zaliv (Słowenia) Linia wybrzeża Słowenii jest niezwykle krótka, ale także tutaj znajduje się prawdziwa perełka wśród plaż Morza Adriatyckiego, położona między granicami Włoch i Chorwacji. Plaża Mesečev zaliv, znana również jako Moon Bay, znajduje się w Parku Krajobrazowym Strunjan. Chociaż nie da się do niej dojechać bezpośrednio samochodem, właśnie to jest jednym z uroków tego miejsca. Na plażę prowadzi krótka trasa piesza. Nie jest szczególnie wymagająca, według przewodników przeznaczona nawet dla małych dzieci, ale wystarcza, by zniechęcić część mniej zdeterminowanych turystów. To właśnie stąd rozpościera się jeden z najpiękniejszych widoków na zatokę i wysoki klif. Dodatkowo, ze względu na nieoczywiste położenie, plaża zachowała dziki, spokojny charakter. To idealne miejsce dla tych, którzy wolą odpoczynek z dala od barów, głośnych kurortów i tłumów. Plaża Podrače (Chorwacja) Podrače to najdalej położona plaża ze wszystkich propozycji. Chociaż droga zajmuje więcej czasu, warto o niej pomyśleć, zwłaszcza jeśli ktoś planuje samochodową podróż do Chorwacji. Nie mogło jej zabraknąć w tym zestawieniu, ponieważ w rankingu Europe’s 50 Best Beaches 2026 zajęła 14. miejsce. To jedna z najbliżej położonych Polski plaż, które znalazły się w tym zestawieniu. Podrače leży w malowniczej miejscowości Brela w Chorwacji, tuż przy słynnej plaży Punta Rata. Swoją międzynarodową popularność zyskała między innymi dzięki licznym rekomendacjom i zdjęciom, które pokazują ją jako jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc nad Adriatykiem. Chociaż jest niewielka, nie bez powodu uchodzi za jedną z najpiękniejszych chorwackich plaż. Krystalicznie czysta woda, jasny żwir, turkusowa zatoka i chorwackie słońce tworzą krajobraz, który trudno zapomnieć. Źródła: Zeach.net, Go To Baltic, Beach Atlas, Videsfonds.lv, Muaka Travels, Vnaravi.si, Croatia.hr, Brela.hr, World’s 50 Best Beaches Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Dowód na równouprawnienie w epoce kamienia? Niezwykły rytuał w grobach
Narzędzia kamienne, również rytualnie niszczone, wkładano do grobów zarówno mężczyzn, kobiet, jak i dzieci. Tym samym padł mit stereotypowych mężczyzn-łowców, z którymi łączono te przedmioty. To wniosek archeologów płynący z badań jednego z największych cmentarzysk epoki kamienia z Europy.
W ostatnich latach archeolodzy mają coraz więcej dowodów na to, że kobiety w pradziejach nie były odpowiedzialne tylko za pracę w obozowisku i rodzenie dzieci. Tak długo sądzono, bo w literaturze naukowej ciągle żywe były uprzedzenia ery wiktoriańskiej. Najnowsza analiza olbrzymiego cmentarzyska z terenu Łotwy ukazuje relacje mężczyzn, kobiet i dzieci w epoce kamienia z nowej perspektywy. Gigantyczna nekropola – wiele danych Nekropolę w Zvejnieki w północnej Łotwie badano wykopaliskowo kilkadziesiąt lat temu. Dopiero teraz, w ramach projekt prowadzonego przez dr Aimée Little z Uniwersytetu w Yorku, przeanalizowano rozmieszczenie narzędzi kamiennych w grobach. Pochówków odkryto sumie ponad 300. Wcześniejsi badacze skupiali się na innych, bardziej spektakularnych zabytkach, takich jak zawieszki z zębów dzikich zwierząt, które łączy się ze sferą symboliczną. Pada mit mężczyzny łowcy? Cmentarzysko w Zvejnieki funkcjonowało parę tysięcy lat, od VIII do III tysiąclecia p.n.e. Początkowo służyło społecznościom łowiecko-zbierackim, a potem półosiadłym. Badacze epoki kamienia długo wiązali pochówki z narzędziami kamiennymi z aktywnymi mężczyznami. Mieli być to łowcy. Do głowy nie przychodziło im, że również kobiety mogły uczestniczyć w zdobywaniu zwierzyny. Tymczasem z analizy pochówków na tej wielkiej nekropolii wynika, że tego typu przedmioty posiadały w grobach też kobiety, dzieci i osoby starsze – w grobach tych dwóch ostatnich grup było najwięcej kamiennych narzędzi. Część z tych artefaktów była rytualnie zniszczona, co wykazały analizy z wykorzystaniem specjalistycznego mikroskopu. Co narzędzia mówią nam o relacjach społecznych? W ocenie badaczy obecność narzędzi kamiennych w grobach dzieci, mężczyzn i kobiet świadczy o istnieniu znacznie bardziej skomplikowanych i prawdopodobnie bardziej egalitarnych struktur społecznych niż te, które były postulowane w ramach wcześniejszych interpretacji. – Nasze odkrycia obalają stary stereotyp „mężczyzny myśliwego”, który był dominującym tematem w badaniach nad epoką kamienia, a nawet wpłynął, w niektórych przypadkach, na sposób określania płci niektórych niemowląt, na podstawie faktu, że otrzymywały [do grobu – przyp. red.] narzędzia kamienne – mówi dr Aimée Little. Również z innych badań wynika, że życie w czasach łowców i zbieraczy było dość demokratyczne. Ostatnio pisał o tym Yuval Noah Harari. Narzędzia te miały głębokie znaczenie rytualne i symboliczne dla całej społeczności, niezależnie od płci czy wieku pochowanych osób. Narzędzia kamienne musiały odgrywać ważną rolę w rytuałach, ponieważ odkryto nie tylko takie używane do obróbki skór zwierzęcych czy do polowania. Niektóre narzędzia wydawały się być specjalnie wykonane i zniszczone w ramach rytuałów pogrzebowych – bez uprzedniego ich używania. – Badanie to pokazuje, jak wiele jeszcze pozostaje do odkrycia na temat życia i śmierci najwcześniejszych społeczności Europy. Nawet pozornie najprostsze przedmioty mogą rzucić światło na naszą wspólną przeszłość i to, jak ludzie radzili sobie ze śmiercią – kończy dr Little. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tanie jak barszcz, a piękne jak z pocztówki. To najtańsze miasto w Europie
W czasach zawrotnych cen za wakacje, to miejsce to miła niespodzianka. Koszty pobytu są tu naprawdę niskie, a wrażenia – pełnowymiarowe. Trudno się nie skusić.
Spis treści: To miasto poleca się na tani wyjazd Najtańsze kierunki w Europie Faktem jest, że podwyżka cen dotyczy wielu branż, w tym turystycznej. Widać to nie tylko po kosztach noclegów, ale też obiadów w restauracjach czy biletów lotniczych. To oczywiście nie oznacza, że budżetowe podróże bezpowrotnie przeszły do historii. Nadal można zwiedzać świat bez przepłacania. Wówczas warto być uważnym, zarówno na miejscu, jak i już na etapie planowania wyjazdu. Pomocą w organizowaniu wyjazdu po kosztach może być najnowszy ranking najtańszych kierunków na city break w Europie. Zestawienie zostało przygotowane przez Post Office Travel Money. Co ciekawe, czołówce nie znalazł się żaden z popularnych kierunków wakacyjnych. Hiszpania i Włochy musiały uznać wyższość państw bałtyckich. Za najkorzystniejszy cenowo kierunek na weekendowy wyjazd w 2025 roku została wybrana Ryga. Średni koszt pobytu dla dwóch osób na dwie noce, uwzględniający zakwaterowanie, posiłki, bilety do atrakcji i transport miejski, wynosi tam nieco ponad 1 300 zł. To mniej niż połowa kosztów porównywalnego wyjazdu do wielu zachodnioeuropejskich metropolii. To miasto poleca się na tani wyjazd Przystępność to tylko jeden z atutów stolicy Łotwy. Ryga przyciąga turystów unikatowym połączeniem historycznego dziedzictwa i nowoczesności. Stare Miasto, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, zachwyca brukowanymi uliczkami, gotyckimi i barokowymi fasadami oraz licznymi kawiarniami, gdzie kawa kosztuje ok. 15 zł. Spacerując po centrum, natrafimy także na liczne przykłady architektury secesyjnej. To jedno z najbogatszych w tego typu zabytki miast w Europie. Uwagę przyciągają również monumentalne budynki z czasów radzieckich, stanowiące kontrast i tło dla bardziej kameralnych zakątków miasta. Kulinarna scena Rygi to kolejny powód, by odwiedzić stolicę Łotwy. Oprócz lokalnych potraw, takich jak chłodnik czy piragi (bułeczki z boczkiem), warto również skosztować specjałów z restauracji łączących tradycję z nowoczesnością. Serwowane tam dania są oparte na sezonowych produktach. Ceny posiłków są przyjazne dla kieszeni turysty z Polski. Za dwudaniowy obiad w restauracji zapłacimy równowartość około 70–90 złotych. Dzięki dogodnym połączeniom lotniczym z Polski (zarówno regularnym, jak i tanimi liniami), Ryga jest łatwo dostępna na krótki wypad – zarówno z Warszawy, jak i z Gdańska, Krakowa czy Wrocławia. Łotewska stolica jest na tyle kompaktowa, że można bez problemu zwiedzać ją pieszo. Najtańsze kierunki w Europie Drugie miejsce w zestawieniu zajęło Wilno. Stolica Litwy oferuje podobną mieszankę historii, kultury i przystępnych kosztów pobytu. Również Warszawa, sklasyfikowana na trzeciej pozycji, pokazuje, że Polska nadal należy do najbardziej opłacalnych krajów do zwiedzania w Europie. Wśród wyróżnionych, na dalszych miejscach, znalazły się także m.in. Budapeszt, Zagrzeb i Podgorica. Jak widać, nie trzeba wydawać fortuny, by doświadczyć bogactwa kultury, historii i smaków Europy. Region bałtycki, często niedoceniany, zyskuje coraz większe uznanie. To już nie tylko jako tania alternatywa dla zachodnich stolic, ale pełnoprawny cel podróży. Źródło: Post Office Travel Money Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ryga zachwyca architekturą i kusi restauracjami. Co warto zobaczyć w stolicy Łotwy?
Ryga, stolica Łotwy, to miasto idealne na jesienny weekend, pogodne, kolorowe i smaczne. I położone tak blisko Polski, że aż nie mogę uwierzyć, że nie wybrałam się do niego wcześniej.
Spis treści: Muzeum Etnograficzne Rejs po kanałach Targowisko Central Market Stare miasto – Vecrīga Secesja i Riga Art Nouveau Centre Co zjeść w Rydze Ryga – informacje praktyczne – Na Łotwie nie ma ani wysokich gór ani wielkich rzek. Dlatego nauczyliśmy się cieszyć tym co posiadamy, doceniać każdą najmniejszą rzecz i się nią zachwycać – mówi Mikelis, przewodnik po Muzeum Etnograficznym w Rydze. Właśnie od tej, oddalonej od centrum miasta o zaledwie 30 minut jazdy atrakcji postanowiłam zacząć swoją weekendową przygodę ze stolicą Łotwy. Muzeum Etnograficzne Lubię skanseny, bo zwiedzanie ich to fascynująca podróż w czasie. A ten jest dodatkowo niezwykle malowniczo położony – w środku sosnowego lasu nad jeziorem Jugla. Można tu piknikować, brać udział w licznych imprezach i warsztatach, zaś zimą uprawiać wędkarstwo lodowe. Poszczególne obiekty, a jest ich tu 118, pochodzą z różnych części Łotwy i obejmują okres od XVII do XX wieku. A że są rozproszone aż na 87 hektarach, czeka mnie porządna dawka aktywności. – To dlatego, że my, Łotysze, jesteśmy introwertykami – wyjaśnia mi te dystanse Mikelis. – Budujemy domy daleko od siebie, ale jednocześnie na tyle blisko, żeby nie czuć samotności i jednak mieć sąsiada w zasięgu wzroku – żartuje. Przywitał mnie w tradycyjnym chłopskim ubiorze z XIX wieku. Oprowadza po miejscu, które wciąż żyje swoim intymnym rytmem wyznaczanym przez pory roku oraz wschody i zachody słońca. Tak sielskim, że nie sposób się mu oprzeć. Dawne życie Łotyszy Zwiedzam zagrody ubogich i zamożnych gospodarzy, które poza wielkością można rozpoznać również po tym, że tym pierwszym brakuje kominów. Urzekają mnie wyglądające zza płotów malwy, koronkowe firanki wiszące w oknach, gałęzie jabłoni i grusz na podwórkach uginające się od owoców. Scenografię niczym z historycznego filmu ożywiają pracownicy, którzy ubrani w stroje z epoki oddają się codziennym zajęciom. We wnętrzach domów pachnących suszącymi się ziołami, na skrzypiących podłogach stoją malowane szafy i kufry z datami oznaczającymi rok zamążpójścia właścicielki. Pytam Mikelisa o dużą liczbę zadziwiająco wąskich, krótkich łóżek stojących w jednym z pomieszczeń. – W tamtych czasach cała wielopokoleniowa rodzina spała razem – opowiada przewodnik. – Łącznie z niezamężnymi ciotkami i wujkami, których łóżka rozpoznamy po dodatkowych zasłonkach. Z kolei chłopcy na noc rozkładali sobie posłanie na ławach. – Dlatego jedną z motywacji do ożenku był przywilej posiadania własnego łóżka – żartuje Mikelis. Trumna na strychu Oglądam kuchnię wciąż pachnącą dymem z olbrzymim kominem połączonym z paleniskiem. Nad nim suszono mięso i ryby. – A na strychu – Mikelis wskazuje palcem do góry – zawsze stała gotowa trumna na wypadek, gdyby ktoś zmarł w czasie intensywnych prac polowych, kiedy nie było czasu na jej wykonanie. Następny w kolejności jest domek kąpielowy z sauną, bo rytuał oczyszczania ciała i pozbywania się w ten sposób chorób był od wieków stosowany w tej części Bałtyku. Na terenie skansenu jest też młyn, protestancki kościół z pięknymi polichromiami we wnętrzu, a nawet drewniana huśtawka dla dwojga, z której można skorzystać. I karczma, gdzie dostaniemy pyszną kawę. Pijąc ją nie mogę się pozbyć refleksji, jak bardzo poprawiła się jakość naszego życia i to w tak stosunkowo krótkim czasie. Rejs po kanałach Łotysze mają ogromny szacunek do przyrody. A dawniej mieszkańcy Rygi wręcz nazywali swoje parki kurortami. Wierzyli, że są to miejsca, które leczą i pozytywnie wpływają na nasz dobrostan. Nie inaczej jest dziś – niemal każda tutejsza rodzina posiada dom gdzieś w naturze dokąd ucieka ze stolicy na weekendy. Ale sama Ryga też jest niezwykle zielona, o czym przekonuję się podczas rejsu po ryskich kanałach. Przystań znajduje się w chyba najbardziej uroczym z 20 stołecznych parków. Bastejkalna rozciąga się w samym sercu starego miasta, obok opery i słynnego wysokiego na prawie 43 metry Pomnika Wolności, symbolu niepodległej Łotwy. Założono go w XIX wieku i cieszy oko ponad 100 gatunkami drzew i roślin, fontanną, kwietnymi ogrodami i romantycznymi alejkami z klimatycznymi kawiarniami. Tutaj czekam na statek Arabella, który zabiera mnie w 50-minutowy rejs po Rydze. A jest to podróż przez zielone labirynty, jakie tworzą kolejne parki i mostki, i rozliczne atrakcje stolicy Łotwy. Mijamy słynne hale na Zeppeliny, a obecnie targowisko spożywcze. Wpływamy do rzeki Dźwiny, której ujście rozlewa się niczym ogromne jezioro. W odsłaniającej się panoramie wyróżnia się charakterystyczna sylwetka tutejszego 107-metrowego Pałacu Kultury i Nauki, przewyższająca go trzy razy igła wieży telewizyjnej, nowoczesny budynek Łotewskiej Biblioteki Narodowej, zwany Pałacem Światła. Są też piękne wille wraz z miejskimi plażami. Jest wreszcie port z mariną, a za nim najstarszy z ryskich parków – Kornvalda, gdzie możemy odpocząć w cieniu największej łotewskiej wierzby. Targowisko Central Market Brzuch miasta – tak nazywane bywa miejsce, w którym przepadam na kilka godzin. Odnowione hale Zeppelinów, statków powietrznych, które były tu kiedyś przechowywane, dziś zamieniono na targowisko. Central Market ma ponad 3 tys. stoisk, co czyni go jednym z największych tego typu obiektów w Europie. Z pięciu pawilonów, każdy poświęcony innym produktom, wybieram ten z rybami i innymi morskimi stworzeniami. Wędzone, smażone, marynowane, solone, suszone, surowe – jeżeli jedzenie może przemawiać, to tutaj wprost krzyczy do nas z lad chłodniczych. Zaczynam od suszonych szprotek, potem są marynowane śledzie, odlatuję przy wędzonym węgorzu. Ale muszę jeszcze zmieścić tutejszy specjał – pieczonego minoga. No i oczywiście Liepājas menciņi, czyli dorsza gotowanego z ziemniakami, cebulą i śmietaną. Choć nie opuszczam tego miejsca z pustym brzuchem, to bynajmniej nie koniec uczty. Przed halami znajduje się bowiem kolejna atrakcja – bazar rolniczy. A na nim m.in. ogromne arbuzy tak kusząco czerwone i soczyste w środku. Silna wola w takich momentach mnie zawodzi, więc znów robię zakupy. I z pokrojonym na kawałki owocem ruszam dalej. Stare miasto – Vecrīga Ryskie stare miasto, Vecrīga, wyjątkowo uroczo prezentuje się z tarasu widokowego wieży kościoła św. Piotra. To jeden z najstarszych i najbardziej imponujących rozmiarami obiektów w mieście z historią sięgającą XIII wieku. Ale ciekawych budynków znajdziemy tu aż 500. Wzniesiono je w różnych stylach architektonicznych od gotyku, baroku, manieryzmu, romantyzmu po modernizm, więc warto się uważnie rozglądać. Nieśpiesznie przemierzam wybrukowane uliczki. Zachwycam się cukierkowymi, niczym domki z piernika, kolorowymi kamieniczkami ozdobionymi mnóstwem architektonicznych detali. Ich partery wypełnione są restauracjami, kawiarniami, antykwariatami i sklepami z rękodziełem. Docieram na ulicę Rozena, tak wąską, że po rozłożeniu ramion moje dłonie opierają się o skrajne kamienice. Trafiam na dziedziniec klasztorny, gdzie dawniej znajdował się zamek Kawalerów Mieczowych (niemiecki zakon rycerski w Inflantach oparty o regułę templariuszy), a obecnie mieszczą Muzea Porcelany i Sztuki Dekoracyjnej oraz Wzornictwa. Zaglądam do Muzeum Mody, gdzie właśnie trwa wystawa kilkudziesięciu awangardowych kostiumów słynnej królowej punku, Vivienne Westwood, autorki hasła „Masz lepsze życie, jeśli nosisz wyróżniające się ubrania”. Na dłużej zatrzymuje mnie plac Livu, który wygląda tak, jakby w rajskim ogrodzie urządzono restaurację. Dawniej płynęła tędy rzeka Ryga, o czym dziś przypomina kształt kwietnych klombów układających się w fale. A potem docieram na plac Katedralny, bijące serce Rygi, gdzie zbiega się aż 7 uliczek, więc nie sposób go przeoczyć. Ostatnim moim celem jest plac Ratuszowy, przy którym stoi słynny symbol miasta – kamienica Czarnogłowych. Była to jedna z dawnych gildii kupieckich, która zrzeszała nieżonatych kupców niemieckiego pochodzenia. Podobno ich entuzjazm do organizowania imprez szybko uczynił ten obiekt sławnym. I niewiele się zmieniło – to wciąż jeden z najciekawszych punktów na towarzysko-kulturalnej mapie Rygi, gdzie odbywają się liczne wydarzenia od koncertów po wystawy. Secesja i Riga Art Nouveau Centre Przy ulicy Alberta 12 drzwi otwiera mi elegancka pani w pięknej długiej sukni i stylowym kapeluszu. Wkraczam do świata art nouveau, stylu, który stał się modny pod koniec XIX i na początku XX wieku. Był buntem przeciwko wcześniejszym skostniałym kanonom w architekturze i sztuce. To świat wyrafinowania i elegancji. Eksponaty zgromadzono w historycznych wnętrzach domu należącego do jednego z czołowych architektów tego stylu, Konstantīnsa Pēkšēnsa, który zaprojektował aż 200 ryskich secesyjnych budynków. Wnętrza wyglądają tak, jakby zaraz miała do nich wrócić z popołudniowego spaceru mieszkająca tu rodzina. Podziwiam bogactwo oryginalnych i pięknych mebli oraz przedmiotów codziennego użytku wypełniających salon, kuchnię, sypialnie, a nawet łazienkę. Cała kolekcja Riga Art Nouveau Centre liczy około 7 tys. eksponatów, czyniąc ją największym tego typu zbiorem w krajach bałtyckich. Sama Ryga ma aż 800 secesyjnych budynków, czyli największą kolekcję na świecie. Ich historia zaczęła się w 1903 roku. Wówczas przy ulicy Audeju iela 7 powstała pierwsza kamienica wzniesiona w tym stylu autorstwa Mihailsa Eizensteinsa. A wkrótce secesyjna fala rozlała się po mieści niczym wybuch nieokiełznanej wolności, fantazji i radości twórczej. Motywy czerpano z natury, folkloru, tradycyjnych wierzeń. Inspiracjami były zwierzęta, rośliny i słońce, co widać na niezwykle zdobnych fasadach budynków. Szukajcie ich przy ulicach Strēlnieku 6, Kaļķu 13 i Smilšu 2, Alberta i Elizabetes, a potem w innych częściach Rygi. I przygotujcie się na wiele fascynujących odkryć, bo każdy budynek to wyjątkowa historia. Co zjeść w Rydze Kulinarna mapa Rygi to kolejna ekscytująca podróż przez nowe zapachy, smaki i kolory. Wiele słyszałam o tutejszych szefach kuchni, którzy masowo zdobywają gwiazdki i wyróżnienia Michelina. Jeden z nich, Max Cekot wraz z żona Natalią zaryzykowali nawet własny majątek, aby stworzyć wymarzoną restaurację Max Cekot Kitchen w odrestaurowanej starej fabryce. Przyświeca jej koncepcja „od ogrodu do stołu”, zgodnie z którą aż 80 proc. produktów w niej używanych pochodzi z sąsiadującego z restauracją ogrodu. Niestety, żeby się tam dostać bez wcześniejszej rezerwacji, trzeba mieć dużo szczęścia, którego mi zabrakło. Pocieszyłam się więc w dwóch innych wyjątkowych miejscach. Barents na starym mieście to intymna atmosfera, dyskretni kelnerzy i surowy nordycki wystrój, który nie odciąga uwagi gości od tego co najważniejsze – jedzenia. Dla szefa kuchni Dzintarsa Kristovskisa restauracja to żywy organizm, który nieustannie się uczy i ewoluuje. A ten specjalizuje się w owocach morza i to one witają mnie już przy wejściu wyłożone na specjalnej ladzie. Zamawiam dwa dania z karty, makrelę Shimba Saba z zieloną herbatą i żabnicę z ziemniakami oraz sosem jabłkowym. I już po pierwszym kęsie wiem, że to był strzał w dziesiątkę. Dogrywkę robię kolejnego dnia w sąsiedniej restauracji 3 Pavāru, czyli Trzech Szefów Kuchni. Mieści się ona w dawnych koszarach Jakuba z XVIII w., niedaleko charakterystycznej sylwetki Wieży Prochowej. Tutaj z kolei wszystko rozgrywa się na moich oczach, patrzę z fascynacją z jaką pieczołowitością powstają kolejne dania. Na początek dostaję pergamin, na którym jeden z kucharzy maluje mi obraz przy pomocy różnych sosów i humusu. Z bólem dekomponuję go wymazując poszczególne elementy chlebem. Potem rozpływam się przy przystawce z dorsza z sosem chrzanowym, fermentowaną czarną porzeczką i kawiorem. I powstrzymuje się, żeby nie poprosić o przepis na kolejne danie – kaszotto z jęczmienia perłowego z kurkami, czarną truflą i dojrzewającym serem. Wracając do hotelu zastanawiam się, jakie doznania kulinarne może oferować pozostałe 16 ryskich restauracji wyróżnionych przez Michelina. I już żałuję, że wybrałam się do tego miasta tylko na weekend. Ryga – informacje praktyczne Transport Do Rygi można dostać się z kilku polskich lotnisk samolotem. Długość lotu to około 80 minut. Do Rygi bezpośrednio lata LOT i Ryanair. Warszawę i Rygę dzieli zaledwie 667 km, więc dystans ten można też pokonać samochodem lub autobusem. Warto pamiętać, że różnica czasu między Rygą a Warszawą wynosi 1 godz. Atrakcje Rejsy po ryskich kanałach niewielkimi łodziami o wdzięcznych nazwach Arabella, Annabella, Amber Riga trwają około 1 godz. i kosztują 15 euro. Start jest z przystani przy ul. Radio iela 1, gdzie trzeba być 20 minut wcześniej. Muzeum Etnograficzne, ul. Brīvdabas 21, czynne jest od maja do końca września w godzinach 10.00 do 18.00. Bilet wstępu kosztuje 4 euro. W sezonie zimowym – od października do końca kwietnia – można je zwiedzać w godzinach 10.00 do 17.00, bilet kosztuje 2 euro dla dorosłych. Dojazd trolejbusem nr 31 i autobusami linii 28 i 29. Wejście na wieżę widokową kościoła św. Piotra – 9 euro. Muzeum Mody, ul. Grēcinieku 24, czynne od wtorku do niedzieli od 10.00 do 18.00, cena biletu 7 euro, dzieci poniżej 5. roku wchodzą za darmo. Riga Art Nouveau Centre: Alberta 12. Bilet w sezonie letnim (od 1 maja do 30 września) kosztuje 9 euro, zniżkowy dla studentów i uczniów 5 euro. W sezonie zimowym (od 1 października do 30 kwietnia) – 5 euro, zniżkowe 3 euro. Czynne od wtorku do niedzieli od 10.00 do 18.00 Jedzenie Restauracja Barents, ul. Smilšu 3 Restauracja 3 Pavāru, ul. Torņa 4 Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Pomysł na weekend: Ryga i Jurmała. Dlaczego warto odwiedzić Łotwę?
Przepiękna architektura drewniana i secesyjna, długa plaża i świetne jedzenie. Warto spędzić weekend w łotewskich miastach Ryga i Jurmała.
W tym artykule: Ryga – zabytkowa drewniana zabudowa Ryga – historia secesji Stara Ryga – Trzej Bracia i Dom Czarnogłowych Łotwa – spływy kajakowe Jurmała – najbardziej znany łotewski kurort Jurmała – drewniana architektura Ryga i Jurmała – informacje praktyczne Wizyta w Centrāltirgus – głównych halach targowych Rygi – oznaczała ucztę. Zacząłem od spróbowania kilku rodzajów śledzi i wędzonej makreli, popitej szklaneczką kwasu chlebowego lanego z beczki. Potem zapakowałem do torby ciemny chleb, sery, kiszonki, kawior i butelkę słynnego musującego wytrawnego wina Rigas. To na kolejną, niemniejszą ucztę, jaką miałem w planach urządzić sobie na trawie w pobliżu Biblioteki Narodowej Łotwy. Centrāltirgus działa od 1930 r. i wpisany jest, podobnie jak historyczne centrum miasta, na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Hale służyły kiedyś za hangary na sterowce Zeppelin i stały w bazie lotniczej pod Lipawą. Potem zostały rozebrane, przewiezione do Rygi i zamienione w targowisko. Kiedy było oddawane do użytku, uchodziło za największe centrum handlowe w Europie. To ulubione miejsce spotkań mieszkańców Rygi oraz turystów, którzy chętnie biesiadują godzinami przy długich stołach, wznosząc kolejne toasty balsamem ryskim – zmrożonym mocnym ziołowym likierem – albo samogonem. Ryga – zabytkowa drewniana zabudowa Spacer po Rydze zacząłem od spojrzenia na miasto z góry z tarasu widokowego na 17. piętrze budynku Akademii Nauk Łotwy. Wybudowano go w latach 50. XX wieku na podobieństwo Siedmiu Sióstr Stalina – socrealistycznych wieżowców w Moskwie, nie bez powodu nazywanych „tortem Stalina”. A potem przespacerowałem się Moskiewskim Przedmieściem, po dzielnicy, która swą nazwę zawdzięcza drodze prowadzącej kiedyś w stronę Moskwy. Do II wojny światowej mieszkali tu Rosjanie, Żydzi, Polacy i Białorusini. Tutaj powstało też żydowskie getto. Turystów przyciąga w to miejsce historia, ale też architektura: przy brukowanych ulicach wciąż stoją drewniane domy, z których Ryga słynie. Coraz więcej z nich jest dzisiaj w rękach prywatnych właścicieli, którzy starają się przywrócić im dawny blask. I to nie tylko na Moskiewskim Przedmieściu, ale także na lewym brzegu Dźwiny – Pārdaugavie. To miejsce naprzeciwko Starego Miasta z perłami architektury średniowiecznej i secesyjnej. Tu zachowały się najstarsze drewniaki z połowy XVIII w. Ryga - mały złoty środek świata Wystarczająco mała, by w ciągu jednej doby poczuć jej klimat. Wystarczająco piękna, by wpisać ją na listę „must see”. I wystarczająco blisko, by wyskoczyć do niej bez żadnego plano... W XIX w. Ryga nazywana była „drewnianym miastem o kamiennym sercu”. W tamtych czasach takich budynków było tu ponad 12 tys., do dzisiaj przetrwało 4 tys. z nich. To unikatowa zabudowa na skalę światową. O dzielnicy Kalnciema na lewym brzegu rzeki mówi się, że to „kolorowa broszka na ryskiej sukience”. I kiedy spaceruję między odrestaurowanymi drewnianymi domami otaczającymi niewielki sad, doskonale rozumiem ten zachwyt. Przeprawiając się na drugą stronę Dźwiny autobusem, odbyłem bowiem podróż w czasie, gdzieś na początek XX w. I teraz wyobrażam sobie, jak mogło wyglądać codzienne życie mieszkających tu rzemieślników, kupców i lokalnych artystów. W latach sowieckich domy przekształcono jednak w mieszkania komunalne, które z roku na rok obracały się w coraz większą ruinę. Uratowali je potem miłośnicy architektury i sztuki, którzy stawali się ich właścicielami i odnawiali. Ryga – historia secesji W mieście odnawiane są także secesyjne kamienice, których ponoć w całej Rydze jest ponad 800. Te najbardziej okazałe stoją przy ulicach Elizabetes i Alberta. Przy tej drugiej, pod nr 12 znajduje się Centrum Art Nouveau, w którym można poznać historię secesji. Zachwycająca jest już sama kamienica ze strzelistą wieżyczką, w której się znajduje, jak i zdobiona klatka schodowa ze spiralnymi schodami. Na zobaczenie tego miejsca zarezerwujcie sobie nieco więcej czasu. Budynek został zbudowany w 1903 roku i był domem słynnego łotewskiego architekta Konstantīnsa Pēkšēnsa. Na fasadzie można oglądać ogromne płaskorzeźby z motywami roślin i zwierząt występujących na Łotwie. Muzeum zaś to autentyczne wnętrze secesyjnego mieszkania – z oryginalnym układem pomieszczeń, malowidłami ściennymi, plafonami i wyposażeniem. Są tu meble, zastawa stołowa, zegary czy dzieła sztuki. A kiedy już to wszystko zobaczycie, koniecznie pospacerujcie ulicą Alberta, bo to wymarzone miejsce do zdjęć. Każda jedna kolorowa kamienica mnie zachwyciła. Warto też zajrzeć do Art Nouveau Rīga / Jūgendstila paviljons, niewielkiego sklepu przy ulicy Strēlnieku 9, w którym kupicie ceramiczne płytki z secesyjnymi motywami, poduszki, porcelanę, lampy, witraże, książki i kopie dekorów z ryskich kamienic. Stara Ryga – Trzej Bracia i Dom Czarnogłowych Późnym popołudniem dotarłem do Starej Rygi, najstarszej części miasta leżącej na prawym brzegu Dźwiny, i znów zachwyciłem się architekturą. Na Starym Mieście stoją budynki średniowieczne i secesyjne. Jednym z najbardziej znanych zabytków jest XIV-wieczny Dom Czarnogłowych. Czarnogłowymi nazywano zrzeszonych nieżonatych kupców z Rygi. Są i Trzej Bracia – sąsiadujące ze sobą średniowieczne domy mieszkalne. Podpowiem wam, że najstarszy jest ten po prawej stronie, pochodzi z XV wieku. W starej Rydze kończyłem dzień. Zasiadłem w restauracji 3 Pavaru, założonej w 2011 roku przez dwóch znanych łotewskich szefów kuchni – Mārtiņša Sirmaisa i Ēriksa Dreibantsa. Dla nich gotowanie, jak podkreślają, jest połączeniem biologii, sztuki, geografii, historii, chemii, polityki, a nawet mody. Zamówiłem więc u nich istne frykasy, jak wędzone pomidory z mozzarellą i bałtyckiego śledzia podawanego z chrzanem i kalarepą. A potem suma ze szpinakiem i czosnkiem niedźwiedzim. Do tego kieliszek ryskiego szampana – nie więcej, bo następny dzień zaczynałem bardzo wcześniej. Łotwa – spływy kajakowe Był środek nocy, kiedy Dinars, organizator spływów kajakowych w Parku Narodowym Kemeri w pobliżu uzdrowiska Jurmała, odbierał mnie z hotelu w Rydze. O 4 rano musieliśmy już być w miejscu, w którym miała się rozpocząć moja przygoda. Wymarzyłem sobie bowiem, że chcę zobaczyć, jak nad tutejszymi jeziorami, mokradłami i lasami wstaje dzień. Wschód słońca można tu oglądać, spacerując po drewnianych kładkach nad bagnami i łąkami, albo w wodoodpornych butach i na rakietach śnieżnych po falujących torfowiskach. Albo też pływając na SUP-ie czy, tak jak w moim przypadku – w kajaku. Wypływamy, kiedy zaczyna świtać. Ciszę absolutną co jakiś czas przerywają jednie odgłosy ptaków. Rozlewiska Parku Narodowego Kemeri są dla nich wymarzonym miejscem do życia, a jezioro Kanieris – znakomitym miejscem dla ornitologów. Znajduje się tutaj wieża obserwacyjna do podglądania skrzydlatych mieszkańców. W pobliżu fortu na wzgórzu Kanieris wybudowano platformę widokową, z której roztacza się przepiękna panorama na park. W kajaku spędzam pół godziny, gdy zza chmur wreszcie zaczyna wyglądać słońce, i widzę, jak nad wodą unosi się mgła. W promieniach wschodzącego słońca, gdy od jego promieni wszystko staje się niemal złote, park Kemeri wygląda jak z baśni. Płynę za przewodnikiem, który w tak pięknych okolicznościach przyrody robi nam przystanek na śniadanie. Choć bardzo proste – rogal z serem, szynką i sałatą – zjadanie go w takim miejscu i o takim czasie było chyba jeszcze lepszą ucztą od tej na targowisku w Rydze. Jurmała – najbardziej znany łotewski kurort Po takim poranku miałem ochotę poleżeć na plaży, więc wybór Jurmały, najbardziej znanego łotewskiego kurortu położonego w pobliżu parku i Rygi, był oczywisty. W języku łotewskim jurmala oznacza morskie wybrzeże. Ze stolicy można tu dojechać pociągiem. Te kursują na stację Majori co pół godziny przez cały dzień, a bilet kosztuje 1,5 euro. Można też taksówką za ok. 20 euro. Choć jest środek lata, tłumów brak, więc to wymarzone miejsce do odpoczynku. Bulwarem przy ul. Jomas idę w stronę plaży. Mijam urlopowiczów odpoczywających w kawiarniach i restauracjach albo przechadzających się w stronę sosnowego parku Dzintari. Łotysze uwielbiają grzybobranie, właśnie rozpoczyna się sezon na borowiki i dzikie jagody. – Zbieranie owoców lasu jest niezwykle relaksujące, a przecież o to chodzi w tak pięknym miejscu jak Jurmała – podkreśla Aleksandra Stramakale z biura informacji turystycznej. Sama spędza tutaj trzy miesiące lata i, jak twierdzi, są to dla niej trzy najlepsze miesiące roku. Choć urodziła się w Jurmali, na co dzień mieszka w Rydze. – Nie wyobrażam sobie lata w mieście, uwielbiam naturę, morze, naszą szeroką i długą plażę (linia brzegowa Jurmali ma aż 24 km długości – przyp. red). I ten spokój uzdrowiska – dodaje. Latem jest tutaj co robić. Do południa można opalać się na plaży i kąpać w chłodnym Bałtyku. Potem – spacerować po deptaku lub zasiąść w jednej z uroczych kawiarni. A wieczorem wybrać się na jeden z koncertów odbywających się w sali koncertowej Dzintari. Jurmała – drewniana architektura Jurmała to kolejne po Rydze miejsce, które na każdym kroku zachwyca drewnianą zabudową. W odrestaurowanych domach z ogrodami nie tylko można zamieszkać. Są w nich również restauracje, serwujące m.in. świeże ryby. Historia Jurmały ma ponad 200 lat. Już pod koniec XVIII w. przybywali tutaj urlopowicze, a w czasach Związku Radzieckiego Jurmała zyskała tytuł najważniejszej letniej miejscowości. Jednak stawiane w okolicy fabryki sprawiły, że uzdrowisko zaczęło bardziej szkodzić, niż leczyć. Woda była tak brudna, że nie dało się już w niej pływać. A po pieriestrojce kurort w ogóle podupadł. To już na szczęście historia. Tutejsze kąpieliska Bulduri, Dzintari, Majori, Dubulti i Jaunķemeri (wchodzą w skład Jurmali) dorobiły się błękitnej flagi – certyfikatu potwierdzającego czystość. I mam wrażenie, że wszystko jest tutaj dla zdrowia. Drobny nagrzany piasek idealnie masuje mi stopy, szum fal działa na mnie uspokajająco, a świeże powietrze pachnące sosną oczyszcza moje drogi oddechowe. Do morza jednak nie wchodzę – Bałtyk jest dla mnie za zimny. A gdybym chciał do natury zbliżyć się bardziej, mógłbym dojść do ujścia rzeki Lelupy, gdzie odpoczywają naturyści. Ostatecznie wybieram leżenie na kocu w oczekiwaniu na – jak reklamuje się Jurmała – najpiękniejszy zachód słońca w Europie. Zajadam chleb z pasztetową i odbijam butelkę szampana. W końcu taki spektakl wymaga odpowiedniej oprawy. Ryga i Jurmała – informacje praktyczne Dojazd Do Rygi leciałem z lotniska Warszawa Modlin. Za bilet w dwie strony zapłaciłem niecałe 80 zł z małym bagażem podręcznym. Noclegi W Rydze spałem w hotelu Pullman Riga Old Town. Pokój dwuosobowy ze śniadaniem kosztował 420 zł. www.pullmanriga.lv Sposoby na tanią Łotwę Łotwa wydaje się swojska i stylowa, a przy tym mało poznana. Jak zwiedzić ją za nieduże pieniądze? Przedstawiamy nasze sposoby. W Jurmali nocowałem w hotelu Baltic Beach Hotel & SPA położonym tuż przy plaży. Pokój dwuosobowy ze śniadaniem kosztował 520 zł. www.balticbeach.lv Spływy kajakowe Kajakową wyprawę o wschodzie słońca w Parku Narodowym Kemeri wykupiłem za 25 euro w biurze Advaita Adventures, www.advaitaadventures.lv Przydatna strona www Więcej informacji i pomysłów na zwiedzanie Litwy znajdziecie na stronie www.latvia.travel
Od Polski dzieli ją jakieś 650 kilometrów - niewiele, w sam raz na krótki wypad. Gdzie? Do Rygi, stolicy Łotwy. Chcesz znać parę powodów żeby to zrobić? Oto one!
Co za smak! Barszcz, zabielany śmietaną z czosnkiem. Myślisz, że taki zjesz w Polsce? O nie, bo ten jest podawany z rybą. I to będzie pierwszy adres, który warto zapisać: Juaniela 16, tam mieści się restauracja 1221, w której chef Robert Smilga stworzył świetne menu. To tradycyjna kuchnia łotewska w nowoczesnej interpretacji, grzechu warta. Wyjątkowa jest też aura tego miejsca, bo restauracja znajduje się w 300 letniej kamienicy w sercu ryskiej starówki. Kiedy zobaczysz błękitną fasadę, a nad drzwiami wymalowane dwie czarne krowy, zajrzyj tam koniecznie. Piękno jak na dłoni Starówka w Rydze jest niewielka, ale za to uważana za najpiękniejszą wśród tych z krajów nadbałtyckich. Przyklejona do zakola Daugawy (Dźwiny), pełna architektonicznych perełek. Jest tam imponująca katedra ryska – Doma Baznica zbudowana (razem z klasztorem) jeszcze w XIII wieku. Trzej bracia – tak nazywają się stojące obok siebie średniowieczne kamienice mieszczańskie, dziś mieści się w nich Muzeum Architektury Łotwy. A kawałek dalej Zamek Kawalerów Mieczowych, z okrągłymi basztami, w XVI wieku rezydował na nim król Stefan Batory, dziś zamek jest rezydencją prezydenta Łotwy, ale też siedzibą muzeów. Muzeum Historii Łotwy, Muzeum Sztuki Zagranicznej i Muzeum Literatury i Sztuki im. Rainisa. To pierwsze ma imponujące zbiory, prawie milion eksponatów, wśród nich łotewskiego rękodzieła. Jasno w ciemną noc! Od 15go do 18 listopada trwa w Rydze Festiwal Światła (związany z obchodami niepodległości) w mieście jest wtedy 100 multimedialnych instalacji, parada świateł na ulicach, spektakl światło-muzyka w Operze Narodowej, nie do opisania słowami, to trzeba zobaczyć. Cały program festiwalu: staroriga.lv/013/en/category/objekti-2014/staro-riga-objekti/ Prezent z podróży RIIJA, tak nazywa się sklep z łotewskim designem. Kto odnajdzie butik w samym sercu Rygi, na ulicy Terbatas 6/8, nie wyjdzie rozczarowany. Lniane obrusy, haftowane w ludowe wzory, wełniane rękawice i skarpety, kapcie, a właściwie saboty z filcowanej wełny farbowanej na turkus, zieleń, czy róż. Prościutka i piękna porcelana, nawet słodycze. Takich u nas nie znają. Dzervenes Pudercukura – verry berry, głosi napis na pudełeczku – żurawina w skorupce z cukru pudru, niby nic, a smak obłędny. Bo owoc jest tak soczysty, że eksploduje w ustach. Nawet dla paczki takich smakołyków za dwa i pół euro warto odwiedzić RIIJA. riija.lv Śpij spokojnie Podróżowanie po Rydze nie jest drogie, bilet kosztuje 0.6 Euro, opłaca się kupować te wielkokrotnego przejazdu. W mieście jest sieć autobusów, trolejbusów i tramwajów. Dojechać na Łotwę można busem za trochę ponad sto złotych, o nocleg na miejscu też nich was głowa nie boli. Można wybierać spośród wielu hoteli, ale i hosteli nie trzeba się tu bać. Ceny już od 6 euro za dobę, a dwuosobowy pokój ze śniadaniem to koszt 20 euro. Nie byle jaki pokój – łóżko z pościelą w amorki, tapeta na ścianie przechodzi od brązu do złota, biureczko ma róże z dekupażu, a pod sufitem wisi „kryształowy” żyrandol. W kuchni przewija się towarzystwo z całego świata. Jeśli nie wiesz co ze sobą zrobić, ktoś będzie miał plan gotowy. A Ryga już czeka. Monika Berkowska
Wystarczająco mała, by w ciągu jednej doby poczuć jej klimat. Wystarczająco piękna, by wpisać ją na listę „must see”. I wystarczająco blisko, by wyskoczyć do niej bez żadnego planowania
Podróżując z dwójką dzieci, potrzebowaliśmy celu, który jest szybki do osiągnięcia, oferuje atrakcje także dla najmłodszych, przy okazji ma ten skandynawski sznyt, ale jest po słowiańsku przyjazny. Jeszcze kilka lat temu, gdy byliśmy tu po raz pierwszy, postawiliśmy na transport kolejowy. Przyjazd nocnym pociągiem ma tę zaletę, że pozwala miękko wejść w miasto. Zobaczyć o wschodzie słońca dwa bardzo charakterystyczne punkty, które sprawiają, że Ryga jawi się w oczach Polaka czymś pomiędzy Paryżem a Warszawą. Pociąg bowiem najpierw mija wieżę telewizyjną stanowiącą wariacje w temacie konstrukcji Eiffla, a następnie zatrzymuje się nieopodal Akademii Nauk, łotewskiej siostry naszego Pałacu Kultury i Nauki. Tym razem jednak wybieramy samolot. Lotnisko w Rydze naprawdę jest w Rydze, blisko centrum. Nie trzeba marnować czasu na dojazd i pieniędzy na taksówkę. Wsiadamy do autobusu. Nikomu nie przeszkadza, że zwalamy się tam z dwoma plecakami i wózkiem. Ludzi jest niewiele. Stolica Łotwy ma to do siebie, że podobnie jak jej dwaj nadbałtyccy bracia – Wilno i Tallinn, daleka jest od przeludnienia. Kocie domy Ryskie stare miasto jest otwarte, nie ma naturalnej granicy murów. Między pięknymi, bogato zdobionymi kamieniczkami łatwo natknąć się na nowoczesne plomby łączące niezbyt zgrabnie aluminium ze szkłem. Bez kłopotu można wydostać się z zabytkowej części wprost na kilka niskich bloków z wielkiej płyty. A stamtąd? Do jednej z najbardziej spektakularnych renesansowych kamienic w rejonie Bałtyku. Manierystyczny Dom Czarnogłowych niczym piernik lukrowany złotem i misternie zdobiony bakaliami detali dostarcza atrakcji już z zewnątrz. Dzieci dały się wciągnąć w zabawę „wytrop latającą rybę”. Pięć minut spokoju... Zostawiamy za plecami dom wzniesiony w tym miejscu jeszcze w XIV w. dla nieżonatych kupców, myśląc przy tym, jak bardzo kontrastuje z ciężką, ponurą bryłą Muzeum Okupacji. Naszym celem są kamienice. Pierwsza to słynny Koci Dom. Anegdota głosi, że budynek został wzniesiony przez kupca, który bezskutecznie usiłował dostać się do gildii. Na złość nieustępliwym władzom cechu dwa koty zdobiące wieżyczki kamienicy nakazał odwrócić ogonem w kierunku pobliskiego budynku gildii. Ta w końcu wyciągnęła wnioski. Urażonego handlarza udało się obłaskawić, kocury zostały odwrócone. Dziś są symbolem tego miasta chętnie pokazywanym na pocztówkach, koszulkach i innych gadżetach. Spod Kociego Domu idziemy do Trzech Braci. Po drodze bierzemy porcję pielmieni w pudełku na wynos. Łagodne pierożki w rosołowej zalewie ze śmietaną to idealna ciepła przekąska dla wszystkich. Tym bardziej że dzieci nie tylko zużywają własną energię na skakanie i rozbieganie się we wszystkie strony, ale też angażują nas w rozmowy o tym co, skąd i dlaczego. Wreszcie, po przedarciu się przez labirynt uliczek, docieramy do celu. Trzy kamienice, każda inna, wszystkie przytulone do siebie, Trzej Bracia. Najstarszy wzniesiony został w XV w. – jest najprostszy, przypomina częste w tym rejonie spichlerze miejskie, ma małe okienka i niezdarną, ciężką, bieloną wapnem fasadę. Młodsi, „urodzeni” kolejno w XVII i XVIII w., stoją po lewej stronie. Jeden jest nieco grubszy i bardziej bogato zdobiony, drugi, wąziutki, przytula się do reszty, pozostając na uboczu. Popisy pod niebem Rozlewający się zielenią wzdłuż przecinającego miasto kanału park to dobre miejsce, by wreszcie się wyszaleć. Przechodzimy więc obwieszoną kolorowymi kłódkami kładką na drugi brzeg. Wyciągamy się na trawnikach, turlamy się po zieleni i pozwalamy dzieciom na upragnioną wizytę na placu zabaw. Nie zamierzamy jednak siedzieć tu przez resztę dnia. Naszym kolejnym celem jest nowe miasto, a konkretnie tysiące secesyjnych kamienic. Ryga to jedno z niewielu miast na świecie, gdzie można znaleźć aż tyle budynków wybudowanych w tym charakterystycznym stylu. My wybieramy sobie rejon między ulicami Elizabetes i Dzirnavu. Klucząc kolejnymi ulicami, można nabawić się skurczu szyi. Wszystko co najciekawsze dzieje się w górze, architekci prześcigali się bowiem z wymyślaniu coraz to ciekawszych rozwiązań. Są więc lwy, sfinksy, są twarze ukryte w narożnikach, wywołujące złudzenia optyczne, mnóstwo typowych dla nurtu pawi, liści i kwiatów. Jest beżowo, biało i niebiesko. Podczas gdy jedne kamieniczki odrestaurowane są niczym cacuszka, inne monumentalne budowle popadają w ruinę. Frapująca klęska urodzaju. Alberta Iela dostarcza podwójnych wrażeń, gdyż tu eleganckie kamienice sąsiadują z drewnianymi domami. Z dzielnicy secesyjnej wracamy do centrum. Tym razem korzystamy z rozklekotanego tramwaju, który zabiera nas na drugą stronę dworca. Tutaj rozciąga się wielkie miejskie targowisko, coś jakby skrzyżowanie arabskiego bazaru i naszych hal targowych. W czterech połączonych ze sobą żelbetowych budynkach mieszczą się duże sklepy samoobsługowe i punkty usługowe, na zewnątrz w stronę naszego „małego PKiN” (czyli Akademii Nauk) rozciągają się stragany z owocami, warzywami, koszulkami i butami. Ryzykujemy i… bierzemy po kubku kwasu chlebowego nalewanego z małej cysterny rozstawionej między stoiskami. Chcemy koniecznie przedrzeć się przez targowisko i choć na chwilę zajrzeć do „Okręgu Moskiewskiego”, czyli dzielnicy rosyjskiej. Mniejszość rosyjska jest w Rydze większością, a przynajmniej można odnieść takie wrażenie. Język Puszkina słychać tu znacznie częściej niż łotewski – siła przyzwyczajenia nakazuje wielu handlarzom komunikować się w ten sposób. Sporo jest tu wciąż emigrantów ze Wschodu. Sama dzielnica zaś jest raczej miejscem, do którego przeciętny turysta nie zagląda. Nagromadzenie drewnianych dwupiętrowych budynków jest spore. Jedne cieszą oko kaskadami kwiatuszków spływających z parapetów, inne straszą wybitymi oknami. Mimo wszystko nie czuć tutaj zagrożenia. Wrażenie robią też pozostałości ryskiego getta. Zburzona synagoga, po której zostały jedynie dolne części murów, i stojący obok niej minimalistyczny, ale sugestywny pomnik przypominają o mrocznych kartach historii. Spóźniony zachód słońca Wracamy na dworzec. Po drodze trafiamy jeszcze do zupełnie ukrytego przed wzrokiem turystów niewielkiego bistra z widokiem na Akademię Nauk. Przemiła pani bufetowa raczy nas domowym kisielem żurawinowym z dodatkiem słodkiego serka, potem bułeczkami z cynamonem, wreszcie oferuje ciepłą solankę. Dzieci czują się jak u siebie w domu. Część słodkich wypieków pakujemy na wynos i idziemy na pociąg. Podmiejski. Uciekamy do Jurmały. Żeby dopełnić zabawy w odniesienia, na nasze rodzinne potrzeby została ochrzczona miejscową Podkową Leśną. Nie bez powodu. Jurmała jest dla Rygi taką właśnie satelitą, podmiejskim kurortem. Można tam dojechać w pół godziny. W wakacje elektryczka wypełniona jest po brzegi plażowiczami. Dzieciaki targają pod pachą siaty pełne akcesoriów, rodzice kufry z jedzeniem. Ledwie pociąg rusza, w wagonie pojawiają się obnośni hand­larze i śpiewnym rosyjskim zaczynają zachwalać zalety bezuciskowych skarpetek, reklamować długopisy z laserem, kolorowe klapki, płaszcze przeciwdeszczowe, pończochy… Szwarc, mydło, powidło, ale wygląda, że potrzebne, bo wokół każdego sprzedawcy szybko zbiera się tłumek kupujących. Dojeżdżamy do Jurmały. To nie tylko Podkowa Leśna, ale także i Sopot. Po deptaku paraduje norweska orkiestra, występują jacyś mimowie. Sporo wypacykowanej, złotej młodzieży i nowobogackich. Samochody przejeżdżające co jakiś czas (za wjazd do Jurmały się płaci!) zakłócają ciszę głośną muzyką. Okna w autach są obowiązkowo opuszczone. Lepiej kupić kubełek poziomek od przekupki i czym prędzej skręcić bliżej morza. Tam urzekają spokój, zieleń i mnóstwo drewnianych pałacyków. Znów kontrasty – jedne wychuchane, wypieszczone, inne murszejące w zapomnieniu. Wychodzimy na plażę. Miękki złoty piasek, szum fal i zachód słońca, na który tu, na północy, trzeba czekać troszkę dłużej. Można przy okazji pomoczyć nogi w wodzie, zagrać w piłkę, zbudować z dziećmi zamek. Co jakiś czas pojawia się pan z koszykiem pełnym ciepłych placków drożdżowych z żółtym serem. Atmosfera niezobowiązująca. Nie ma tu też powodów do popadania w kompleksy z powodu nadmiaru ciała. Zanim ostatecznie zapadnie zmrok, zwijamy manatki, wypychamy wózek z plaży i wracamy na pociąg do Rygi. Nowa energia Miasto pod naszą nieobecność nabrało znacznie więcej energii. Rikszarze witają nas jeszcze głośniejszą muzyką taneczną, na placach rozstawione są już malutkie sceny, a na nich cover-bandy śpiewają własne, często rozpaczliwe interpretacje znanych przebojów sprzed lat. Jest ciemno, ale nie czarno, latem trudno o pełen mrok. Wszędzie świecą kolorowe lampki, ludzi na ulicach zdaje się cały czas przybywać. Ktoś gra na bębenku, ktoś śpiewa i tańczy, w ogródkach piwnych leje się mocniejszy alkohol, turyści z Zachodu korzystają z przystępnych cen. Są też kluby. Po co one, skoro koło zamku czy synagogi tak łatwo znaleźć romantyczny zaułek i popatrzeć na grę cieni na zabytkowych ścianach? Ryga ma takich kryjówek mnóstwo i najwyraźniej nie idzie spać.
Wilno–Tallinn autobusem: Do trzech razy miasto
Po tej podróży moja dusza została w Wilnie, żołądek w Rydze, a serce w Tallinnie.
Przygoda w Wilnie zaczęła się od niespodzianki. Na starym mieście spodziewałyśmy się tłumu turystów, ale na ulicach pusto. Nie ma nikogo, kto wyglądałby na obcokrajowca. Wypatrujemy Ostrej Bramy, sztandarowego zabytku stolicy Litwy. Okazuje się skromna, wciśnięta w mury, piękna. Spacerując po Wilnie, wkraczamy do Republiki Artystów Užupio. Państwa z samodzielną konstytucją, prezydentem, hymnem, rządem, a nawet flagą. Konstytucja Republiki Zarzecze w dowcipny sposób opisuje, czym miała być Republika Artystów – manifestem wolności i dystansu do życia, którego na szczęście w spokojnym i wyluzowanym Wilnie nie brakuje. Przeniesienie się z Wilna do stolicy Łotwy, Rygi, to jak podróż na inną planetę. Huczną, tętniącą życiem i rozświetloną tysiącem latarni. I tanią – w soboty przejazdy komunikacją są za darmo. Po zwiedzaniu starego miasta jedziemy do skansenu etnograficznego. A w nim klimatyczna karczma, stare domostwa z historycznych regionów Łotwy: Kurlandii, Łatgalii, Liwonii i Semigalii. W jednej z chat próbujemy świeżych ziemniaków z twarożkiem i śledziem, aromatycznego miodu, pysznych jagód z cukrem, kiełbasek. Brzuchy po łotewskiej uczcie mamy jeszcze pełne, gdy dojeżdżamy do Tallinna, jednego z najpiękniejszych średniowiecznych miast Europy. Po przekroczeniu bramy Viru, strzegącej wejścia na tallińską starówkę, czuję się jak w bajce. Wąskie uliczki układają się w tajemniczy labirynt. Podziwiam stare kamienice z czerwonymi dachami i wsłuchuję się w stukające pod butami kocie łby. Ze szczytu baszty Kiek in de Kök widzę panoramę miasta. Wyobrażam sobie rycerzy, urocze panny zamiatające bruk fałdami sukni i powozy zaprzężone w rumaki. Agnieszka Pawelec (Fot. Archiwum prywatne) Warto wiedzieć: Agnieszka Pawelec - nauczycielka chemii w gimnazjum, mieszka w TczewieWybrałam to miejsce, bo: Od dawna chciałam poznać Wilno, a Rygę i Tallinn zwiedzić przy okazji. Okazało się, że każde z tych miast jest niezwykłe. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Kierunek, który obrałam, jest wciąż mało popularny wśród turystów i trochę niedoceniany Mój patent: Wyszukiwanie promocji autobusowych, ale także kolejowych i lotniczych. Śpię w hostelach blisko starówek i szukam miejsc do zwiedzenia za darmo lub za niewielką opłatą. DOJAZD 377 zł --------------------------------------------------- nocleg 310 zł --------------------------------------------------- JEDZENIE 300 zł Agnieszka Pawelec
Łotwa wiosną. 6 miejsc, które musisz odwiedzić
Europejski sznyt, słowiańska swojskość, wschodnia dzikość. A wszystko – tuż za rogiem. Łotwa to świetny kierunek dla rowerzystów.
Łotwa wydaje się swojska i stylowa, a przy tym mało poznana. Jak zwiedzić ją za nieduże pieniądze? Przedstawiamy nasze sposoby.
Zrób to sam To dość oczywiste, ale również tu nie warto jechać ze zorganizowaną grupą – przepłacamy za noclegi, wyżywienie, wycieczki fakultatywne; tracimy niepowtarzalną okazję, by poznać ten kraj od tej prawdziwszej strony. Tylko solo można zobaczyć to, co Łotwa ma do zaoferowania ponad kilka największych atrakcji. Samemu warto szukać kwater prywatnych. Często są one lepszą opcją niż np. hostele, których standard pozostawia sporo do życzenia. W niektórych miejscach właściciele oferują swoje lokale na dworcach i przystankach. A może rower? Łotwa to idealny kraj dla miłośników dwóch kółek. Wzniesienia nie są zbyt forsowne, drogi kuszą kolarzy przyzwoitym asfaltem. Przez Łotwę wiedzie szlak rowerowy będący czymś w rodzaju obwodnicy Bałtyku. Ale też sporo tu miejsc na krótkie wypady. Np. pięknymi trasami wśród zamków i wiosek, przy niewielkim natężeniu ruchu samochodowego. Najlepsze zaś jest to, że z dobrze przygotowanym sprzętem kosztuje nas to tyle co nic. Uciekaj z Rygi Ryga jest piękna, warto ją zwiedzić, ale jest też najdroższym miastem na Łotwie. Za cenę noclegu w stołecznym hostelu można wynająć apartament w malowniczym miasteczku, śpiąc w najstarszym domu w regionie, w otoczeniu stylowych mebli. Jeszcze taniej wypadają noclegi na kempingach, nierzadko prowadzonych przez ludzi szalenie gościnnych. Nie znam nikogo, kto by wzgardził poczęstunkiem w postaci regionalnych placków z dyni albo ofertą darmowej podwózki do innego miasteczka, „bo pewnie wam się spodoba”. Tekst: Dominika Węcławek To tylko fragment artykułu, który znajdziecie w najnowszym, wrześniowym National Geographic Traveler.
Widzieliście kiedyś Kirgizów lepiących tradycyjne polskie pierogi? To możliwe dzięki uczestnikom Autostopowej Sztafety Kulturowej, którzy w poszukiwaniu kulturowych różnorodności przejadą autostopem ponad 27 tys. km.
Misja Autostopowej Sztafety Kulturowej Autostopowa Sztafeta Kulturowa to 11-miesięczna podróż Ani i Jona - podróżniczej pary - przez 13 państw. Dlaczego Sztafeta Kulturowa? Jej głównym zadaniem jest apologia różnorodności kulturowej i tworzenie międzynarodowych więzów przyjaźni. Ania i Jon pokażą, że ludzie niezależnie od szerokości geograficznej potrafią być życzliwi i że warto uczyć się od siebie nawzajem. - Podróże autostopem uzależniają, bo doświadczanie ludzkiej życzliwości i bezinteresownej pomocy to niezwykle miłe i podnoszące na duchu uczucie. Tym bardziej zaskakuje, że kiedy dzielimy się naszymi planami z ludźmi spotkanymi na trasie, kiedy opowiadamy, że planujemy odwiedzić sąsiedni kraj, oni często starają się nas odwieść od tego pomysłu. Ostrzegają, że zostaniemy zamordowani czy obrabowani w państwie znajdującym się zaledwie kilkadziesiąt kilometrów dalej! Po przekroczeniu granicy ponownie zostajemy otoczeni cudowną opieką przez wspaniałych i gotowych do pomocy ludzi. Jednak oni również często nie mają nic dobrego do powiedzenia o swoich sąsiadach i dziwią się, że udało nam się przeżyć w kraju, z którego właśnie przyjechaliśmy – opowiada Anna Mochnacka. Pokazuje to, że ludzie, choć z natury życzliwi, są często nieufni, szczególnie wobec własnych sąsiadów. Ten brak zaufania często wypływa z nieznajomości ich kultury i tradycji. Na bazie tych doświadczeń zrodził się pomysł Autostopowej Sztafety Kulturowej. Ania i Jon autostopem przyjechali także na ślub, sierpień 2014, Wielka Brytania Sztafeta, kulturowa, czyli łańcuszek doświadczeń W każdym odwiedzonym kraju Ania i Jon chcą nauczyć się czegoś nowego. Zamierzają dowiedzieć się, jak przyrządzać typowe dla danego regionu potrawy, jak grać w tradycyjne gry oraz odkryć lokalną muzykę. Zdobytą wiedzę będą przekazywać dalej. Spotkani na trasie ludzie, którzy zgodzą się na udział w projekcie, otrzymają drobny, reprezentujący daną tradycję upominek. Aby nauczyć się robienia tradycyjnych polskich pierogów, otrzymają foremki ułatwiające ich lepienie. W zamian nauczą Anię i Jona czegoś, co wypływa z ich kultury. Autostopowicze przekażą tę wiedzę dalej w kolejnym kraju, dzieląc się upominkiem otrzymanym od poprzedniej osoby. Wymianę wiedzy i upominków zamierzają sfilmować. A to, czego się nauczą, przekażą na swoim blogu oraz na kanale YouTube. Będzie przy tym oczywiście sporo zabawy i pozytywnych emocji, bo nie często widzi się Kirgizów lepiących pierogi czy Mongołów piekących tradycyjnego polskiego baranka wielkanocnego! Ania łapiąca stopa w Portugalii w 2012 Autostopowa Sztafeta Kulturowa ruszyła w styczniu. W ciągu kolejnych miesięcy zamierzają odwiedzić 13 państw: Turcję, Iran, Turkmenistan, Uzbekistan, Tadżykistan, Kirgistan, Kazachstan, Chiny, Mongolię, Rosję, Estonię, Łotwę i Litwę. Potem czeka ich powrót do Europy, do domu, który Ania i Jon będą musieli sobie znaleźć i kto wie, gdzie zdecydują się osiąść… Ich poczynania można śledzić na blogu hitchhikershandbook.com
Jakie są skutki samodzielnego organizowania wyjazdów? Oto raport przygotowany przez specjalistów
Polacy zaczęli samodzielnie organizować swoje wakacje. Rezygnują z ofert biur podróży i samodzielnie planują wyjazdy. Pytanie: dokąd? Okazuje się, że nowy trend spowodował zainteresowanie nowymi kierunkami wakacyjnych wyjazdów. Rośnie liczba podróży na Bałkany, do państw Nadbałtyckich czy Azji Zachodniej. Z jakimi kosztami to się wiąże i jakie czynniki decydują o tym, że wybieramy takie, a nie inne kierunki o tym można przeczytać w raporcie przygotowanym przez Internetowe Centrum Podróży eSKY.pl. Samodzielne organizowane wakacje to nie tylko skutek obawy o kondycję biur podróży, ale także zmiana kulturowa. Coraz większa liczba Polaków swobodnie komunikuje się w kilku językach, co powoduje, że nie boją się wyjeżdżać i nie mają bariery związanej z tym, że nie poradzą sobie bez pomocy rezydenta. Dodatkowo, dzięki pomocy Internetu, szybko można rezerwować usługi turystyczne na całym świecie i zamiast oglądać mocno kolorowy katalog biura podróży można zobaczyć na Youtube film, który został zrobiony w wybranym hotelu, a zaraz obok znaleźć komentarze osób, które odwiedziły go wcześniej. Ta łatwość organizacji wyjazdu i dostępu do informacji powoduje, że poza kierunkami, które od lat są lubiane przez Polaków, zaczęły pojawiać się nowe, dotychczas postrzegane jako mało turystyczne, posiadające jeszcze słabo rozwiniętą infrastrukturę, ale za to oferujące przyjezdnym dużą naturalność i możliwość wejścia w lokalny świat. Analizując rezerwacje, które zostały zrobione na okres wakacyjny okazało się, że pojawiły się nowe trendy, a wśród wybieranych przez Polaków kierunków można zauważyć pewną regularność. Kierunki, które „wybijają” się na terenie kontynentu europejskiego znajdują się nad Bałtykiem i na Bałkanach, a dokładnie: • Estonia – 807 PLN • Łotwa – 574 PLN • Albania – 1031 PLN • Serbia – 976 PLN • Rumunia – 870 PLN Wśród wymienionych tu kierunków najmniej wzrosło zainteresowanie Łotwą – 45 proc., a najwięcej Estonią – 79 proc. Zważywszy na to, że do państw tych nie latają z Polski tanie linie lotnicze i podane powyżej średnie ceny dotyczą linii regularnych są one bardzo konkurencyjne. – Przez długi czas tanie linie lotnicze oferowały przeloty z Polski głównie do krajów Europy Zachodniej, obecnie powoli się to zmienia. Nie możemy jeszcze lecieć bezpośrednio do Rumunii czy Serbii na pokładzie samolotu tanich linii, ale możemy zarezerwować lot z przesiadką we Włoszech czy w jednym z krajów skandynawskich i wówczas, przy odpowiednim dobraniu terminów można kupić bilet do miejscowości Konstanca w Rumunii już za 80 PLN na przelot w dwie strony czy do Belgradu za 174 PLN również w dwie strony, bez dodatkowych usług takich jak bagaż rejestrowany – mówi Łukasz Neska z serwisu eSKY.pl – Czynnikiem, który również mógł wpłynąć na zainteresowanie tymi kierunkami, były promocje linii regularnych – przykładowo Szalona Środa LOT – w ramach których bilety w atrakcyjnych cenach można kupić właśnie na podróże do Rygi, Tallina, Bukaresztu czy Belgradu. Czasami fakt wystąpienia promocji sam w sobie jest zachętą do wyjazdu. Z analizy wykonanej przez Internetowe Centrum Podróży eSKY.pl wynika, że na znaczeniu zyskały także państwa azjatyckie, które też można podzielić na dwie grupy – kraje Azji Środkowej i Zachodniej oraz państwa Azji Południowo – Wschodniej. W tej pierwszej grupie wybiją się: • Mongolia – 3307 PLN – 90 proc. • Azerbejdżan – 877 PLN – 78 proc. • Armenia – 1289 PLN – 75 proc. • Izrael – 1448 PLN – 68 proc. • Gruzja – 1113 PLN – 78 proc. Najmocniej zyskała Mongolia – zainteresowanie nią wzrosło o 90 proc., należy to tłumaczyć tym, że dotychczas ruch turystyczny z Polski do tego państwa, był naprawdę znikomy zatem bardzo łatwo było go podnieść do znacznie wyższego poziomu. Należy też zwrócić uwagę, że średnia cena biletu do Mongolii jest dużo wyższa niż do pozostałych państw, które ostatnio zyskały na popularności. Tu warto podkreślić, że idealnie w nowy trend wpisała się linia lotnicza Wizz Air, która w ubiegłym roku zaczęła latać z Polski do Gruzji, a w tym poszerzyła swoją ofertę o podróże do Azerbejdżanu i właśnie ogłosiła, że od października 2013 będzie latać także do Izraela. Podczas tegorocznych wakacji znacznie zwiększa się liczba Polaków podróżujących do Azji Południowo-Wschodniej. Skąd popularność tego odległego zakątka globu? Głównym powodem, były bardzo duże promocje ogłoszone przez Qatar Airlines i Singapore Airlines w momencie ich wejścia na rynek Polski. W tym wypadku warto porównać średnie ceny biletów z tego i z ubiegłego roku: • Malezja – 2761 PLN w 2013, a rok wcześniej 6076 PLN– 70 proc. • Singapur – 2761 PLN w 2013, a rok wcześniej 4567 PLN– 50 proc. • Indonezja – 3240 PLN w 2013, a rok wcześniej 6198 PLN – 70 proc. • Japonia – 2871 PLN w 2013, a rok wcześniej 3262 PLN – 8 proc. Promocje sprawiły, że ceny były znacznie niższe w tym roku w stosunku do ubiegłego, a to spowodowało, że zainteresowanie Malezją i Indonezją wzrosło aż o 70 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Najmniej wzrosło zainteresowanie lotami do Japonii, tu też promocja nie była aż tak duża, średnia cena biletów obniżyła się zaledwie o 12 proc. Należy też zaznaczyć, że wyjazdy do tego kraju zyskują na popularności systematycznie już od kilku lat. Na kontynencie afrykańskim również pojawiły się nowe kierunki, zupełnie odmienne od tych proponowanych przez biura podróży, są to: Republika Południowej Afryki i sąsiadująca z nią Namibia. Zyskał głównie ten drugi kraj, jako że zwiększony ruch do RPA już od jakiegoś czasu jest zauważalny. Średnie koszty takich podróży to: • Republika Południowej Afryki – 2794 PLN • Namibia – 3935 PLN Nadal mało popularne są podróże do krajów Ameryki Południowej, choć można zauważyć 30 proc. wzrost sprzedaży biletów do Brazylii. Bilety do tego kraju są dużo droższe od tych do pozostałych zyskujących na znaczeniu destynacji. Średni koszt podróży do Brazylii to 4935 PLN.
Zapomnijmy o samolocie. Lądem jest i taniej, i przyjemniej, a przy tym można poznać od podszewki bałtycką prowincję.
Rusz via Baltica : Budzisko – Kalwaria, Mariampol, Kowno, Troki, Wilno, Kłajpeda, Połąga, Lipawa, Ryga, Valk, Dorpat, Tallinn Długość: 4500km Czas: 14 dni Cena: 1500zł/os. Na terytorium Litwy wjeżdżamy w Budzisku-Kalwarii. Po rozszerzeniu strefy Schengen samochody mkną w jedną i drugą stronę przez nikogo niezatrzymywane. Dziwne uczucie dla kogoś, kto pamięta, jak ustawiały się tutaj kolejki TIR-ów. O tym, że wyjeżdżamy za granicę, przypomną nam drogi – a mianowicie ich jakość. Asfalt na Via Baltica, czyli E67, jest płaski jak stół i aż kusi, by docisnąć pedał gazu. Nie warto. Zła sława i skuteczność litewskiej policji robią swoje, a trudno im uciec, bo piratów drogowych ścigają mercedesami. I Polacy, i Litwini w kierunku Mariampola zmierzają więc w karnym szyku, nie więcej niż 88 km/godz. Miasteczko, położone 30 km od granicy, w centrum aż lśni – tak jest wysprzątane. I podobnie jest w całym kraju; na obrzeżach mogą stać slumsy i rudery, jednak śródmieścia są jak spod igły. Podobnie jest z drogami; im dalej od głównych szlaków, tym gorzej. Pod sklepem kilku nastolatków w dresach nie reaguje na labas (cześć), podobnie jak ekspedientka na laba diena (dzień dobry). Dopiero po kilku sekundach, jakby wyrwana z drzemki, odpowiada. Od razu po polsku. I niezbyt chętnie. Standardowo Polacy tłumaczą to tym, że Litwini nas nie lubią. Ale jak ktoś słusznie zauważył: oni zachowują się tak, jakby nawet siebie nie lubili. Owszem, są trochę przewrażliwieni na punkcie historii, ale nie bardziej niż my. Ruch w Mariampolu panuje nieduży, a atmosfera jest senna. Większość kierowców z Polski zatrzymuje się dopiero w odległym o 65 km Kownie (lit. Kaunas), przedwojennej stolicy. Jej mieszkańcy mają opinię najbardziej serdecznych i gościnnych. Być może dlatego, że starają się rywalizować z Wilnem i czują się trochę gorsi od mieszkańców stolicy. Niepotrzebnie – Kowno to przepiękne miasto z fascynującą historią. Aby je poznać, trzeba by spędzić tutaj kilka dni. Na najbardziej znany punkt widokowy na Wzgórzu Aleksotas wiedzie kolejka linowa. Widoki z wysokiej skarpy Niemna roztaczają się przepiękne. W ciemnoniebieskie widły Wilejki i Niemna wciska się Stare Miasto. Jego zabytkowe mury i dachy jarzą się w słońcu na czerwono, tu i ówdzie błyska łacha piasku nadrzecznej plaży. Okoliczne pagórki i doliny spowija soczysta zieleń. Jak na dłoni widać kowieński zamek oraz ulubione miejsca spacerów mieszkańców w zaroślach między warownią a ujściem Wilii do Niemna. To właśnie tam uciekają przed tłumami zalewającymi w sezonie chlubę i dumę miasta – Aleję Wolności (Laisves aleja), jeden z najdłuższych w Europie deptaków. Na jego wschodnim krańcu wznosi się Sobór Michała Archanioła, na przeciwnym – Biały Łabędź, ratusz miejski. Fasady niewysokich kamieniczek są odnowione, latarnie stylowe, aleja lipowa doskonale utrzymana. Wzdłuż ulicy pełno sklepów, butików, kawiarni i kafejek, galerii i muzeów. Wśród nich słynne Muzeum Diabłów. Demoniczne, czerwono-czarne sale wystawowe mieszczą kilka tysięcy czartów z całego świata. Najbardziej przerażające są te wyrzeźbione z poskręcanych, „artretycznych” korzeni w przedziwnych ni to tanecznych, ni to epileptycznych pozach. W odległych o 80 km Trokach niezwykle okazale prezentuje się zamek na wodzie. Jednak aby tam dotrzeć, należy zjechać z E67 i autostradą A1 udać się w kierunku Wilna. Czerwone mury i baszty warowni wspaniale kontrastują z błękitem nieba i wód jeziora Galwe. I robią o wiele lepsze wrażenie z daleka niż z bliska. Po pierwsze dlatego, że próbując dostać się do warowni, trzeba być zmotywowanym niczym książę Witold pod Grunwaldem – ścisk panuje tu jak podczas prawdziwego średniowiecznego oblężenia. Po drugie tłum skutecznie uniemożliwia zobaczenie czegokolwiek poza szarymi plombami z betonu bardzo nieładnie kontrastującymi ze szkarłatem… współczesnego klinkieru. To właśnie w Trokach najłatwiej się przekonać, jakiego hopla na punkcie historii mają Litwini i jak bardzo dumni są z państwa, które stworzyli w XIII w. Mendog i Giedymin. To powód do dumy i jeden z mitów narodowych, odróżniający ich od Łotyszy i Estończyków, którym aż do 1918 r. nie udało się stworzyć samodzielnych państw. Troki były stolicą rozległych włości Giedymina. Oprócz warowni na wodzie jego atrakcjami są efektownie wciśnięta między cztery jeziora starówka oraz kenesa – jedyna świątynia karaimska w Europie. Karaimów sprowadził z Krymu Witold i uczynił z nich swą gwardię przyboczną. Obecnie w miasteczku mieszka kilkudziesięciu potomków książęcych ochroniarzy. Przy ulicy Karaimskiej prowadzą muzeum i restaurację. Słynne karaimskie kibiny, pierożki z nadzieniem z baraniny, kosztują 6 litów. Na przystawkę do nich najlepiej zamówić kiszone ogórki za 4 lity. Z ich uprawy i przyrządzania troccy Karaimi słynęli w całej Rzeczpospolitej. Jeszcze przed wojną określenie „karaimski” było komplementem zarezerwowanym dla najdorodniejszych i najsmaczniejszych ogórków. W pobliskim Wilnie serwują litewską wersję kibinów – mniej aromatyczną, z wieprzowiną, podawaną ze skwarkami. Lepiej spróbować któregoś z rdzennie litewskich dań: cepelinai (duże podłużne kluski ziemniaczane), vedarai (kiszka ziemniaczana) albo šaltibarąčai (chłodnik). W zależności od klasy lokalu trzeba wysupłać od kilku do kilkunastu litów. Z czystym sumieniem można polecić Aukštaičiai (Antokolskio 13), Lokys (Stikli 8), Žemaiči Smukl (Vokieči 24). Wszystkie znajdują się w obrębie Starego Miasta, ale o niczym to nie świadczy, bo wileńska Starówka zaliczana jest do największych w Europie. Ten labirynt gotyckich wież, renesansowych portyków i falujących barokowych fasad wchłania dziennie tysiące turystów. Czasem migną za rogiem fragmenty ogromnych, masywnych kościołów, jednak żeby zobaczyć całość budowli, nieraz trzeba zadrzeć głowę w górę albo wejść na wzgórze gdzieś poza granicami Starego Miasta. Nie warto się spieszyć, najlepiej błąkać się bez celu... – radzi Tomasz Venclova w Opisać Wilno. I słusznie, wszystkiego i tak nie da się zobaczyć. Większość turystów po godzinie czy dwóch daje za wygraną, ciężko opadając w fotelu jakiejś kafejki. Zamawiają szklanicę piwa Kalnapilisa i z zamiarem naprawy stosunków polsko-litewskich wdają się w dyskusje z miejscowymi. Fakt, że z wileńskimi Litwinami najłatwiej nawiązać kontakt po jasnym pełnym, niczego nie zmienia – i tak rozmowę najlepiej zagaić po angielsku. Ja ze swoimi rozmówcami przeszedłem na polski pod koniec trzeciej kolejki. Po czwartej doszliśmy do porozumienia w wielu drażliwych kwestiach. Z Wilna na wybrzeże jest ponad 300 km. Na szczęcie do Kłajpedy wiedzie autostrada. Po drodze można zjechać do Szawli (Šiauliai). W mieście jest ponoć najpiękniejszy kościół na Żmudzi i jakieś muzeum, ale mało kto się tutaj zatrzymuje. Większość udaje się od razu na odległą o 10 km Górę Krzyży. Ta na miejscu okazuje się być pagórkiem wznoszącym się pośród pól. Robi jednak o tyle niesamowite wrażenie, że wygląda, jakby ją tworzyły ustawione na miejscu krzyże. Pierwszy krucyfiks stanął tam w 1430 r. dla upamiętnienia chrztu Żmudzi, kolejne zaczęto masowo ustawiać 400 lat później, po upadku powstania listopadowego. Szacuje się, że obecnie jest ich 150 tys. – od największych, z drewna, metalu i betonu, po najmniejsze medaliki i różańce. Na odsłoniętym pagórku, gdy powieje wiatr, wydają niesamowity szum – litewskie wyznanie wiary. Przez Kretyngę (pałac Tyszkiewiczów i klasztor) dotrzemy do Połągi (Palanga), od dwóch stuleci najmodniejszego litewskiego kurortu. Dziś w otoczonym niezwykłym ogrodem pałacu hrabiów mieści się Muzeum Bursztynu z największym na świecie zbiorem inkluzji. Jaszczurki podobnej do tej z muzeum w Gdańsku w Połądze nie widziałem, ale nieco sfatygowanego skorpiona i owszem. Największe wrażenie robią scenki rodzajowe „mikrokosmosu” sprzed kilkudziesięciu milionów lat. Bursztyn utrwalił m.in. zastygłego w pół kroku pająka, który właśnie udawał się na posiłek, widząc szamoczącą się w pajęczynie muchówkę. Jeśli odległa o 25 km Kłajpeda (Klaipeda) bywa porównywana do Gdańska (na wyrost!), to Mierzeja Kurońska jest litewskim Helem. To zdecydowanie najatrakcyjniejszy fragment litewskiego wybrzeża, a leżące na mierzei Zalewu Kurońskiego osady tworzą jedyne w swoim rodzaju miasto Neringa. Charakterystyczna senność jest tutaj odczuwalna nawet w szczycie sezonu. Ktoś, kto przyjedzie tu z Kowna lub Wilna, będzie miał wrażenie, że ogląda film w zwolnionym tempie. To odczucie pogłębia kameralna architektura – pomalowane na jaskrawe kolory chatynki. W Kłajpedzie niewielka Starówka, naznaczona teutońskim piętnem muru pruskiego, przegrywa rywalizację o względy turystów z delfinarium, które powstało w czasach ZSRR. Na nietanie (14 litów) pokazy przychodzą tłumy. Pokonawszy 50 km na północ, mijamy granicę litewsko-łotewską i wkraczamy do historycznego Księstwa Kurlandii i Semigalii, zaś po kolejnych 50 km dojeżdżamy do Lipawy (Liepaja). W okresie między II a III rozbiorem był to jedyny port morski Rzeczpospolitej, podczas zrywu 1863 r. sprowadzano tędy belgijskie sztucery dla powstańców, a miejscowe gimnazjum ukończył prezydent Gabriel Narutowicz. Symbolem miasta jest kościół Świętej Trójcy (Sv. Trisvrenibas baznica) z wysoką na 55 m wieżą, która doskonale sprawdza się jako punkt widokowy, a jedną z największych atrakcji jest Kara Osta – niedokończona twierdza carska, w czasach ZSRR baza okrętów podwodnych. Zresztą część z nich wciąż tam rdzewieje. Latem nadmorska Lipawa przyciąga tłumy. W końcu lipca miasto organizuje Baltic Beach Party, a pod koniec sierpnia festiwal rockowy – Bursztyn Lipawy (Liepajas Dzintars). Sami Łotysze pół żartem, pół serio (nigdy nie wiadomo) mawiają, że państwo robi, co może, by ich rozruszać. Zimą aż połowa z nich cierpi na depresję. Podczas gdy Lipawa była głównym portem księstwa, honory stolicy pełniła Mitawa, od 1918 r. zwana Jełgawą (Jelgava). Można tam zajechać w drodze do Rygi, aby zobaczyć wspaniały klasycystyczny pałac książąt kurlandzkich – dziś siedzibę uniwersytetu rolniczego. Aby dotrzeć do historycznej Mitawy, trzeba pokonać 190 km. Na drogach ruch jest niewielki, ale auta Łotyszy mogą wywołać gwałtowne reakcje… zazdrości. Najdroższe wersje mercedesów, BMW i audi to tutaj codzienność, a sporo jest też cadillaców i bentleyów. Superlimuzyny mkną po płaskich jak blat drogach, zostawiając za plecami łotewską wieś – zabudowaną kurnymi chatkami bez bieżącej wody, a niekiedy i elektryczności, za to obowiązkowo z sauną (pirts) w każdej zagrodzie. Zaproszenie do nich to – podobnie jak w Skandynawii – wielkie wyróżnienie i honor dla gościa. Łotysze, przy których Litwini jawią się jako naród serdeczny i otwarty, okazują w ten sposób swoje zaufanie i przyjaźń. To w saunie omawiają najważniejsze sprawy, wyznają sobie miłość, proszą wybranki o rękę i urządzają wieczory kawalerskie. W saunie kończą każdą rodzinną uroczystość i święto. Mnie do sauny nikt nie zaprosił. Na szczęście, bo nie znoszę, gdy jest za gorąco (temperatura w pirts osiąga 120°C). Nie po to uciekałem przed upałami na północ. Przekraczając linię Dźwiny, wkraczamy do na wpół mitycznych Inflant. Ziemie te przypadły Rzeczypospolitej wskutek targów politycznych. Zagrożony inwazją moskiewską oraz wojną z Danią i Szwecją ostatni wielki mistrz zakonu kawalerów mieczowych Gotthard von Kettler w 1562 r. złożył hołd lenny Zygmuntowi Augustowi. Łatgalia jako Inflanty Polskie została w granicach Rzeczpospolitej aż do I rozbioru, a w Dyneburgu (Daugavpils), stolicy regionu, do dziś mieszka blisko 20 tys. naszych rodaków. I jest to jedyny powód, dla którego można odwiedzić to miasto. W Salaspils, niemal na rogatkach Rygi, stoi pomnik upamiętniający dokonania polskich wojsk. W 1605 r., gdy miejscowość ta była jeszcze wsią zwaną Kircholmem, hetman Jan Karol Chodkiewicz rozgromił na jej polach Szwedów. Wiktoria ta pozostałaby jedną z wielu, gdyby nie fakt, że pan na Mielcu dowodził 4 tys. rycerzy, a szwedzki król miał ich 14 tys. Dwie trzecie zostało w polu, niewiele brakowało, a poległby sam Karol IX. Z Salaspils do stolicy jest tylko 20 km. I powiedzmy sobie szczerze, zamiast peregrynować po odległych zakątkach kraju, lepiej skupić się właśnie na niej. Bo Ryga to metropolia co się zowie, zaskakująca przybyszów rozmachem, bogactwem, pięknem. Opętanych wizją robienia kariery i biznesów Łotyszy wabi obietnicą ich spełnienia. W stolicy żyje już połowa mieszkańców kraju. I chociaż na razie w luksusach pławią się na kredyt (inflacja przekroczyła 15 proc.), to znając ich upór, za 20 lat może naprawdę stać się metropolią milionerów. Już teraz w drogiej jak diabli Rydze najbardziej poszukiwanym dobrem są stoliki w luksusowych restauracjach. Na szczęście zapędy nuworyszy łagodzi ogromna liczba tańszych lokali. W samoobsługowym Lido (Krasta iela 76) też tłok. W karcie zamiast wymyślnej fuzji kuchni francuskiej i bałtyckiej – swojska golonka i wędzone ryby, zamiast szampanów – znakomite piwa (Aldaris, Rigas) oraz Ryski Czarny Balsam (Rigas melnais balzams). O tym specyfiku, wytwarzanym z 24 ziół według XVIII-wiecznej receptury, po raz pierwszy zrobiło się głośno, gdy postawił na nogi cierpiącą na fumy Katarzy- nę II. Balsam zawiera 45 proc. alkoholu, smakuje niczym ekstrakt z piołunu, a pachnie jak staropolski dziegieć (0,5 l – ok. 5 łatów). Aby złagodzić jego działanie, następnego dnia można wybrać się do Ryskiego Muzeum Motoryzacji przy S. Eizenšteina iela 6 (wstęp: 1 łat), które w kolekcji ma prawdziwe „białe kruki”: limuzyny Stalina i Breżniewa. Józef Wissarionowicz, a właściwie jego woskowa figura, kryje się w opancerzonym zisie, a Leonid Iljicz rozpiera na kanapie rolls-royce’a. Najatrakcyjniejsza część Rygi, z gotycką Starówką, leży nad Dźwiną. Rzeka rozlewa się u ujścia bardzo szeroko (Wisła wygląda jak jej uboga krewna), a w jej leniwym nurcie przeglądają się średniowieczne baszty i mury oraz secesyjne kamienice. Starówka wciąż pozostaje egalitarna (obok drogich pensjonatów i restauracji pełno tu tanich hosteli i undergroundowych klubów), choć tania nie jest. 50 km na północ od Rygi leży Park Narodowy Gauja. Rzeka, od której wziął nazwę, żłobi głębokie (do 85 m) czerwonobrunatne wąwozy pełne jaskiń i polodowcowych głazów. To kompletne bezludzie, choć w kilku miejscowościach jest całkiem przyzwoita baza turystyczna. Tutejsze pejzaże skojarzyły się komuś z tymi w ojczyźnie Helwetów, więc można usłyszeć, że zwiedzamy Szwajcarię Łotewską. Jak można się domyślać, Gauja to mekka kajakarzy. I jeśli ktoś ma więcej czasu, to niezły sposób na poznanie okolicy (1 łat za godzinę). Rzeka płynie tutaj wartkim nurtem, a wrażenia można porównać do spływu Czarnym Dunajcem. Z Siguldy do Krimuldy przerzucono przez Gauję kolejkę linową. Dla domorosłych kaskaderów to niepowtarzalna okazja, żeby z jej wagonika skoczyć na bungee. Taka przyjemność kosztuje 20 łatów – jedyne 50 santimów za każdy metr spadania. W Siguldzie i Krimuldzie zachowały się pozostałości zakonnych warowni, a w Turaidzie na zamku biskupów ryskich można wysłuchać legendy o Róży, co nie chciała… Polaka. Kolejny zakonny zamek wznosił się niegdyś w Kies. Do naszych czasów zachowały się malownicze ruiny z okrągłymi wieżami, a także gotycki kościół św. Jana. Ze wszystkich warowni ta robi największe wrażenie. Granicę z Estonią pokonuję 80 km dalej, w miasteczku, które po łotewskiej stronie nazywa się Valga (w 1918 r. podjęto w tym miejscu decyzję o proklamowaniu niepodległej Łotwy), a po estońskiej Valk. Podzielono je dokładnie na pół w 1920 r., gdyż żaden z krajów nie chciał z miasta zrezygnować. Po przekroczeniu granicy krajobraz za oknem niewiele się zmienia. Podobnie jak na Łotwie zamiast bramek do piłki nożnej – wszędzie pozostałości zimowych boisk do gry w hokeja. Kierując się kilkadziesiąt kilometrów na północ, dotrzemy do Vöru – miasteczka w kraju Setu. Zamieszkują go przedstawiciele jednej z najciekawszych estońskich grup etnograficznych. Są to Estończycy, ale w przeciwieństwie do większości swoich rodaków, luteran, wyznający prawosławie. Ich bogaty folklor, zwyczaje i obrzędy noszą wyraźne ślady wpływów bałtyckich, ugrofińskich i słowiańskich. Podobnie jak inni Bałtowie, są niesłychanie przywiązani do swoich tradycji, ale też i jakby serdeczniejsi. Czyżby grała w nich słowiańska dusza? Estończycy bez wyjątków mają bzika na punkcie przyrody. Jeśli ktoś zna od tej strony Skandynawów, to tutaj jest podobnie, albo jeszcze bardziej. Z tej też przyczyny w przeciwieństwie do Łotyszy ich ugrofińscy sąsiedzi nie wykazują słabości do ekskluzywnych limuzyn, ale do terenówek. Zaszywając się w głuszy, nikt tu nie rezygnuje ze zdobyczy cywilizacji. W każdej, nawet najmniejszej, liczącej kilka domów wsi jest dostęp do sieci, a ziemniaki można kupić wprost od rolnika na… aukcji internetowej. Inaczej niż rzutcy, ale i niecierpliwi Łotysze, Estończycy bardziej polegają na sile spokoju i organizacji. Wiedzą, że na sukces trzeba ciężko zapracować. W efekcie ich kraj już teraz wymieniany jest wśród unijnych prymusów, a powtarzana przez „Estów” opinia głosi, że jeszcze 20 lat i poziom życia będzie w ich ojczyźnie wyższy niż w Skandynawii. Spora w tym zasługa młodzieży. Dorpat (Tartu), drugie co do wielkości miasto Estonii, uznawane jest za intelektualną stolicę kraju. Uniwersytet, założony w 1632 r. przez Szwedów, rozsławił gród już w XIX w. Dorpat to przyjazne miasto, głównie za sprawą studentów. Kwitnie tu życie nocne, bez problemu można porozumieć się po angielsku, ale największym jego atutem są tanie noclegi w hostelach. Dorpat leży zaledwie kilkanaście kilometrów od jeziora Pejpus (Pepsi jarv). Warto tam się wybrać, żeby zobaczyć, jak wygląda estoński raj – czyli chłodno, głodno i do domu daleko. Baza turystyczna nad tym czwartym co do wielkości jeziorem w Europie jest symboliczna, ale dzięki temu jest to wymarzone miejsce dla wędkarzy i adeptów sztuki przetrwania. Środkiem akwenu przebiega granica z Rosją. 150 km na północ leży wodospad Jägala. Mierząca 8 m wysokości i 70 m szerokości kaskada wycięła w wapiennej skale głęboki na kilkanaście i długi na kilkaset metrów kanion. W przewodniku można przeczytać, że rzeka nie jest głęboka, ale jej prąd może porwać nawet konia. Zastanawiałem się, jak to możliwe, że sącząca się strużka ma taką niszczycielską moc. Dopiero uprzejmy nauczyciel w miasteczku Joelähtme wyjaśnił mi, że latem można się o tym przekonać co najwyżej po urwaniu chmury, a Jägalę najlepiej oglądać jesienią lub wiosną. Wtedy prezentuje się ponoć imponująco. W sumie na północy Estonii wodospadów jest ok. 40; najwyższy, Valaste, ma 26 m wysokości. Ten niewielki kraj jest potęgą, jeśli chodzi o liczbę posiadanych wysp na Bałtyku (w sumie w granicach Estonii jest ich ponad tysiąc). Na północy u wejścia do Zatoki Ryskiej leżą dwie największe – Sarema (Saaremaa) i Hiuma (Hiiumaa). Ta pierwsza, w nordyckich sagach zwana Ozylią, jest drugą co do wielkości wyspą Bałtyku. Oprócz kraterów po uderzeniach meteorytów, średniowiecznych ruin i wiatraków, ma wśród atrakcji... ogromne weekendowe korki. Stolica Estonii nazywana bywa przedmieściem Helsinek, ale ta elegancka metropolia bardziej aspiruje do bycia przedmieściem… Kopenhagi. Po łotewsku TallinN znaczy dosłownie „duńskie miasto”. W sezonie przyciąga gości Dniami Starego Miasta, wielkim festiwalem piwa oraz organizowanym co cztery lata Świętem Pieśni. Chóry są tu tak samo popularne, jak w innych państwach skandynawskich… a przekonanie Estończyków, że są Skandynawami tak samo powszechne, jak u nas, że są Bałtami. Przywiązanie do tradycji to jedna z niewielu cech, która jest wspólna dla obywateli trzech najmniejszych krajów bałtyckich. Różnic jest zdecydowanie więcej. I właśnie z tego powodu Bałtów warto poznać. No to w drogę Litwa – stolica: Wilno; ludność: ponad 3,6 mln; powierzchnia: ok. 65 tys. km2; waluta: 1 lit (LTL) = ok. 1 zł; oficjalny język: litewski; główne miasta: Wilno, Kłajpeda. Łotwa – stolica: Ryga; ludność: 2,4 mln; powierzchnia: 64,6 tys. km2; waluta: 1 łat (LVL) = ok. 5 zł; oficjalny język: łotewski; główne miasta: Ryga, Dyneburg i Lipawa. Estonia – stolica: Tallinn; ludność: ponad 1,3 mln; powierzchnia: ok. 45 tys. km2; waluta: 1 kroon (korona, EEK) = 0,25 zł; oficjalny język: estoński; główne miasta: Tallinn, Tartu i Narwa. Najlepszy czas – od połowy kwietnia do połowy września. Wszystkie trzy kraje są członkami Unii Europejskiej, dlatego Polacy nie potrzebują wiz. Jadąc drogą Via Baltica do Tallinna, granicę polską przekracza się w Budzisku, łotewską w Grenctale, zaś estońską w Ikli. Na odcinku litewskim szosa ma oznakowania A5, A1, A8 i A10, a na Łotwie A7 i A1. Trasa od granicy polsko-litewskiej do Tallinna liczy 670 km. Inna droga – przez łotewsko-estońskie przejście Valka-Valga. Litwa: Hotel RunMiS II, Liepkalnio g. 103, Wilno, ceny: 70–140 litów. Hotel Pajuris, Šlaito g. 18a, Giruliai, LT-92281 Klaipeda, ceny: 130–330 litów. Łotwa: Hotel Fontaine Royal, Sturmanu iela 1, Liepaja, ceny: 12–85 łatów. Briize Hostel, O. Kalpaka iela 68/70, Liepaja, ceny: 7–30 łatów. Riga Old Town Hostel, Valnu iela 43, Riga, ceny 6–15 łatów. Estonia: Tallinn, Uus Street 22, Tallinn, ceny: 290–1 450 koron. Oü Torni Hostell, Kreutzwaldi 52, Tartu, ceny: 300–400 koron. Kuchnia litewska – największą popularnością cieszą się cepelinai (cepeliny). Porcja tych wielkich ziemniaczanych kluchów nadziewanych mięsem i podawanych ze skwarkami kosztuje 6–10 litów. W podobnej cenie jest barszcz lub rosół z kołdunami. Uliczni sprzedawcy za 2–4 lity oferują czebureki, kaukaskie pierogi z mięsem smażone w głębokim oleju. Kuchnia łotewska to mieszanka wpływów rosyjskich, niemieckich i skandynawskich. Dwudaniowy posiłek kosztuje minimum 5–6 łatów. Polacy najczęściej raczą się znakomitą golonką z ziemniakami i kapustą, popijając ją piwem. Taka przyjemność kosztuje 10 łatów. Tańsze są sałatki z chleba, bliny, pielmieni, wareniki. Kuchnia estońska – czasem wydaje, że Esti cały dzień wcinają śledzie (w postaci sałatek, solone, smażone, wędzone). Poza rybami warto spróbować sült (galareta wieprzowa), ale kama, krupnik z rozgotowanym grochem zalany kwaśnym mlekiem, to coś dla amatorów kuchni ekstremalnej. Godne polecenia są m.in. likier Vana Tallinn i piwa (Saku, Saaremaa). Cena posiłku – od 30 koron. Litwa: Od 1 września do 1 kwiet-nia obowiązuje nakaz używania świateł mijania, zaś od 10 listopada do 1 kwietnia – opon zimowych. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi – 0,4 promila. Łotwa: Przez cały rok obowiązuje nakaz jazdy z włączonymi światłami mijania, a od 1 grudnia do 1 marca nakaz używania opon zimowych. Obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia samochodu po spożyciu alkoholu! Estonia: Przekroczenie dozwolonej prędkości karane jest wysokimi mandatami (do 1 200 dol.), a nawet konfiskatą wozu. Nakaz jazdy na śiwiatłach mijania obowiązuje przez cały rok. Od 1 grudnia do 1 marca obowiązkowa jest wymiana opon na zimowe. Na Litwie, Łotwie i w Estonii można porozumieć się po rosyjsku, ale miejscowi używają go niechętnie. W dużych miastach nie ma problemu z porozumieniem się po angielsku czy niemiecku. Bałtowie są bardzo wyczuleni w kwestiach historycznych i narodowościowych, dlatego nie należy sobie żartować na te tematy. Jednym z głównych świąt jest Noc Świętojańska. Z jej okazji domy przystraja się kwiatami i gałązkami, a noc z 23 na 24 czerwca spędza przy ogniskach, pijąc piwo i miody, tańcząc i śpiewając. Najlepszymi prezentami z Litwy są tamtejsze miody (lietuviskas midus). Najtańszy bursztyn sprzedawany jest w Kłajpedzie. Na Łotwie – Czarny Balsam Ryski (Rigas Melnais Balzams), wódka LB, czekolady, rękodzieło, wyroby z lnu, a także bursztyn. W Estonii: wędliny z dziczyzny, rękodzieło z wyspy Kihnu i ręcznie malowaną porcelanę Heliny Tilk (do nabycia w Tallinnie przy Rataskaevu 6 i Lühike jalg 5). Ambasada RP na Litwie Smelio g. 20A, 2055 Vilnius, tel. (003705) 270 90 01 do 3, www.polandembassy.lt Ambasada RP na Łotwie Medniekuiela 6B, LV-1010 Riga, tel. (00371) 7031500, 7031509, www.ryga.polemb.net. Ambasada RP w Estonii Suur-Karja 1, 10140 Tallinn, tel. (00372) 6278 206, www.tallinn.polemb.net Litwa: www.nicpon.republika.pl, www.on.lt, www.vilnius.lt Łotwa: www.lotwa-latvia.pl, www.riga-life.com Estonia: www.eesti.pl, www.riik.ee, www.tourism.tallinn.ee Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich Gustaw Manteuffel Moje Inflanty Jarosław Sozański Estonia oraz Łotwa – przewodniki turystyczne wydawnictw