Norweski raj zagrożony. Turystyka wymyka się spod kontroli
Lofoty są symbolem niezwykłego piękna północnej Norwegii, ale ich popularność rodzi pytanie, jak pogodzić ochronę środowiska z rozwojem turystyki. Erozja szlaków, zanieczyszczenie wód, niepokojenie dzikiej przyrody – to realne skutki nadmiernego ruchu turystycznego.
Spis treści: Turystyka i historyczna przeszłość Lofotów Reakcje mieszkańców na nadmiar odwiedzających Władze reagują na boom turystyczny Norwegia zachwyca krajobrazami, w których majestatyczne góry spotykają się z krystalicznie czystymi wodami i malowniczymi rybackimi wioskami. Nic dziwnego, że co roku przyciąga miliony turystów marzących o tym, by choć na chwilę zanurzyć się w skandynawskim raju. W czasie, gdy w popularnych południowych destynacjach – od Hiszpanii po Grecję – upały stają się coraz bardziej uciążliwe, wielu podróżnych wybiera północ, by spędzić urlop w chłodniejszym klimacie. Z tego względu jednym z miejsc, które w ostatnich latach przeżywają prawdziwy boom, są Lofoty – archipelag nazywany przez wielu „najpiękniejszymi wyspami świata”. Surowy krajobraz, niekończące się dni polarnego lata i bliskość dzikiej przyrody przyciągają wielu odwiedzających, którzy odkrywają te tereny zarówno z perspektywy kajaków, jak i górskich szlaków. Turystyka i historyczna przeszłość Lofotów Lofoty były zamieszkiwane i odwiedzane już w czasach Wikingów, ponieważ właśnie tutaj znajdowały się jedne z najstarszych północnych osad tej kultury. Co więcej, zimą przypływali tu z Islandii kupcy, by handlować dorszem arktycznym, co sprawiło, że rybołówstwo przez stulecia było fundamentem lokalnej gospodarki. Dzisiejsze rorbuer, czyli tradycyjne domki rybackie, są bezpośrednim świadectwem tej historii: niegdyś dawały schronienie marynarzom, a dziś goszczą odwiedzających z całego świata. Dynamiczny rozwój turystyki rozpoczął się dopiero w ostatnich dwóch dekadach. Modernizacja połączeń drogowych i promowych umożliwiła łatwiejszy dostęp do archipelagu, a popularyzacja mediów społecznościowych sprawiła, że jego niezwykłe krajobrazy stały się rozpoznawalne na całym świecie. W efekcie tylko w 2023 roku Lofoty odwiedziło około miliona turystów – to aż czterdzieści razy więcej niż liczba mieszkańców, których jest zaledwie około 25 tysięcy. Tak gwałtowny napływ odwiedzających znacząco obciążył lokalną infrastrukturę, a drogi, parkingi i systemy sanitarne coraz częściej działają na granicy wydolności. Korzyści ekonomiczne są jednak niepodważalne. Turystyka generuje tam ponad 19% miejsc pracy, wspierając lokalne firmy, ale równocześnie jej skala budzi rosnący niepokój wśród mieszkańców, którzy coraz częściej zwracają uwagę na problemy wynikające z nadmiernego ruchu turystycznego. Reakcje mieszkańców na nadmiar odwiedzających Choć turystyka jest dla Lofotów szansą na rozwój, wielu mieszkańców podkreśla, że ich codzienny spokój stopniowo zanika. – Kiedyś, gdy mówiłam, że pochodzę z Lofotów, ludzie pytali: „A gdzie to w ogóle jest?”. Teraz każdy widział zdjęcia w mediach społecznościowych i nie może uwierzyć, że to jest mój codzienny widok – wyznała w rozmowie z BBC Astrid Haugen. Z kolei jej koleżanka, Frida Berg, dodała, że „to nasz dom, a nie sceneria do zdjęć. Kiedy turyści blokują drogi albo zostawiają śmieci, to naprawdę frustruje”. Wypowiedzi mieszkanek znajdują potwierdzenie w relacjach z lokalnych forów internetowych, gdzie mieszkańcy podkreślają, że w szczycie sezonu populacja archipelagu potrafi wzrosnąć nawet czterokrotnie. W niektórych miejscowościach, jak Nussfjord, pojawia się nawet 50 autokarów dziennie, co powoduje korki i utrudnia codzienne życie. „Mamy 25 tys. mieszkańców, ale latem wygląda to tak, jakby nagle mieszkało tu prawie 100 tys. osób” – napisał jeden z użytkowników Reddita. Burmistrz Flakstad, Einar Benjaminsen, podkreślił, że „10 lat temu może 2% mieszkańców sprzeciwiało się turystyce. Dziś to już około 25%”. Natomiast lokalny przewodnik Erling Hansen w wywiadzie dla BBC zauważył, że „bez turystyki wiele naszych wiosek prawdopodobnie by nie przetrwało. Musimy jednak znaleźć złoty środek, bo Lofoty nie są żadnym arktycznym Disneylandem”. Władze reagują na boom turystyczny Z powodu tego, że rosnąca liczba turystów coraz mocniej obciąża lokalną infrastrukturę, norweskie władze zaczęły działać. W czerwcu 2025 roku parlament zatwierdził wprowadzenie opłaty turystycznej – do 3% od każdego noclegu w gminach turystycznych, w tym na Lofotach. Dzięki tym środkom możliwa będzie modernizacja infrastruktury: budowa toalet publicznych, naprawa ścieżek oraz rozbudowa systemów oczyszczania ścieków i gospodarowania odpadami. Jak skomentował burmistrz Benjaminsen, „dzięki temu nie musimy już wybierać między remontem szkoły a sprzątaniem po turystach”. Równocześnie władze lokalne, we współpracy z organizacją Destination Lofoten, wdrażają Lofoten Code of Conduct – kodeks postępowania, który ma edukować odwiedzających w zakresie poszanowania natury i lokalnej społeczności. Jak podkreśliła influencerka Helene Myhre, „niektórzy nie rozumieją, że każdy post z pięknym widokiem to nie tylko zdjęcie. To impuls, który przyciąga kolejne tysiące ludzi w to samo miejsce”. Dzięki tym działaniom mieszkańcy liczą, że uda się znaleźć równowagę między rozwojem turystyki a ochroną codziennego życia na archipelagu. Mają nadzieję, że wprowadzone regulacje i programy edukacyjne przyniosą efekty, a Lofoty pozostaną nie tylko popularnym kierunkiem podróży, ale przede wszystkim miejscem, w którym nadal można spokojnie żyć. Źródła: BBC, Daily Express Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lofoty są istnym rajem na Ziemi. To miejsce pokochasz natychmiast
Lofoty nieprzypadkowo uznawane są za perłę turystyczną Norwegii. Ten liczący ponad 1220 km kw. powierzchni archipelag stanowi wymarzony plener dla fotografów, mekkę wspinaczy, a dla artystów raj i nieustanną inspirację. Sprawdź, kiedy najlepiej odwiedzić tę część Europy i jak się tam dostać.
W tym artykule: Czym są Lofoty? Wyprawa na Lofoty Miejsca, z których słyną Lofoty Zaskakujące Lofoty Kiedy najlepiej jechać na Lofoty? Jak dostać się na Lofoty? Gdzie spać na Lofotach? Czym są Lofoty? Norwegia słynie z wielu wspaniałych miejsc. Z pewnością zaliczyć do nich można położone na Morzu Norweskim Lofoty. Archipelag w północno-zachodniej części kraju powstał ze skał pochodzenia wulkanicznego i metamorficznego, których wiek ocenia się na 3 mld lat. Czyni je to jednymi z najstarszych na świecie. Skalne, strome masywy o ostrych wierzchołkach rozdzielają malownicze fiordy. Tereny na stałe zamieszkuje ok. 24,5 tys. osób. Archipelag Lofotów jest kompleksem pięciu wysp połączonych mostami, o łącznej powierzchni 1227 km kw.: Austvågøy – 526,7 km kw.; Vestvågøy – 411,1 km kw.; Moskenesøya – 185,9 km kw.; Flakstadøya – 109,8 km kw.; Gimsøya – 46,4 km kw. W czym tkwi fenomen tego miejsca? Aby poznać odpowiedź na to pytanie, zabieramy was w podróż do północnej Skandynawii. Wyprawa na Lofoty – Nazywamy to galerią sztuki na czterdziestu tysiącach kilometrów kwadratowych. Tora ustawia wycieraczki na najszybsze obroty w leciwej toyocie hilux i podgłaśnia radio na szlagier z lat 80. pod tytułem Lys og varme, czyli „Światło i ciepło”. – My tu na Północy mamy dużą potrzebę wolności, więc nie chcemy, żeby nas ograniczały ściany, dachy ani tym bardziej godziny otwarcia. Deszcz zacina, wiatr szarpie kierownicą, a moja dobra znajoma pogwizduje. – Natura stworzyła doskonały krajobraz, więc nie wypada go zasłaniać. Nordland to długi na 560 km i pierwszy z trzech norweskich regionów w części położony za kołem podbiegunowym, co oznacza, że latem przez pewien czas słońce tu nie zachodzi, a zimą nie wschodzi. Największa część okręgu mieści się na stałym lądzie, ale to wyspy przyciągają najwięcej uwagi. Porozrzucane po morzu Lofoty łączą mosty, przeprawa promowa, a zazwyczaj nie łączy nic. Ludzie rozsiani na dużych odległościach albo się znają, albo na wszelki wypadek pozdrawiają każdego. Nie tylko zima. Norwegia dla zimno i ciepłolubnych Pogoda w Norwegii przywodzi na myśl grube czapki, swetry, zalegający śnieg i sople zwisające z dachu. Wyobrażenie o bardzo surowym klimacie zniechęca wiele osób, które chciałyby na własne... – Artyści twierdzą, że Lofoty to raj i nieustanna inspiracja. Przenoszą się do wiosek rybackich, kupują stare domy, produkują porcelanę z zorzą polarną, meble z drewna dryftowego, biżuterię z rybich łusek. I wszystko to potem oferują przyjezdnym opakowane w ekologiczny papier – opowiada Tora. – Z prac ręcznych to ja robię na drutach jak każdy tutaj, ale rodzina powtarza, że moje swetry to prawdziwe dzieła sztuki – mówiąc to, wyprzedza autobus relacji Leknes-Å. Za kilka tygodni będzie on pełen podróżnych z plecakami. Å to osada na samym końcu Lofotów i jednocześnie ostatnia litera w norweskim alfabecie. Dla wielu miejsce graniczne i cel podróży. Dwa zakręty dalej Tora mija zmokniętego turystę trzymającego kartkę właśnie z tą literą, jednak z zasady nie zabiera autostopowiczów. Na Północy każdy musi sobie radzić sam. A ona i tak zaraz skręca z drogi E10 w kierunku Eggum. Czyli tam, gdzie wystarczy szosy na szerokość półtora samochodu. Miejsca, z których słyną Lofoty Eggum to jedno z miejsc ekspozycji otwartej galerii Kulturlandskap Nordland, w ramach której w 34 gminach regionu 35 artystów z 18 krajów postawiło 35 instalacji. Najpierw spędzali czas w przydzielonych gminach, wybierali miejsce pod projekt, obserwowali, na ile morze wdziera się w ląd. Budowali głównie z wykorzystaniem naturalnych materiałów, bo patyna po sztormach czyni je tylko ładniejszymi. Za cel obrano dostępność dzieł sztuki dla wszystkich i ich czytelny dialog z otoczeniem. Prace są okazałe oraz widoczne z daleka albo małe, ukryte w trawie i śniegu. W Bodø – stolicy okręgu, skąd wyrusza się promem na Lofoty – siedem granitowych i przewierconych na wylot kamieni ułożono na miejskim molu, tam gdzie ląd dotyka morza. Po norwesku molo zawsze oznacza solidną kamienną konstrukcję. Dlatego kamienie z regularnymi przemysłowymi otworami to spotkanie natury i technologii, ciągłe pytanie o kierunek postępu. W szybko rozwijającym się mieście Północy to zagadnienie jest szczególnie istotne. W okolicy portu, gdzie kwitną tradycyjny połów i przetwórstwo ryb, powstają coraz to wyższe budynki, które zaburzają proporcje łagodnie górzystego krajobrazu. Fale przelewające się przez otwory w granicie zmywają złudzenia tych, którzy chcieliby podporządkować sobie przyrodę. Im dłużej przebywa się na Północy, tym wyraźniej widać, że człowiek w tym pejzażu to niestosowność. Tora zauważa, że w galerii Nordland są tylko dwa przedstawienia figuratywne. Plus głowa, do której zmierza, ale sama głowa to jeszcze nie człowiek. W gminie Bø na wyspie Langøya, tuż za budynkiem małego muzeum, wije się ścieżka do ponadczterometrowej żelaznej rzeźby zwanej Mannen fra havet, czyli „Człowiek z morza”. Postać trzyma w dłoniach kryształ odbijający światło, w plecy ma wbitą złotą figurę kobiety. Uosabia lokalne legendy. W norweskiej literaturze co chwilę natrafia się na tajemnicze indywidua wychodzące z morza, zwane draugen, równie często rozsuwające fale przed dziobami statków, co je tymi falami zalewające. Człowiek z morza ma długie nogi i krótkie ręce, a całe jego ciało pokrywają metalowe wypustki, zardzewiałe kurzajki. – Jak to bywa w małych społecznościach, najpierw go nie akceptowano – Tora tłumaczy, zwalniając przed dwoma łosiami, które niespiesznie wkraczają na drogę. Jednak podczas jednego z najsilniejszych zimowych sztormów, jak opowiadał w sklepie pewien mieszkaniec, Mannen uklęknął na skale i podniósł się dopiero trzy godziny później, kiedy wiatry ustały. Tym samym poświadczył swoje człowieczeństwo i został przyjęty do wspólnoty. Norweski przepis na szczęśliwe życie. Poznajcie filozofię „friluftsliv” Życie na świeżym powietrzu jest dla Norwegów jedną z największych wartości. Czy friluftsliv sprawdzi się w innych miejscach świata? Kluczem jest zrozumienie zrozumienie natury i traktowani... Kiedy Tora mówi, zwierzęta nie mogą się zdecydować, na którą stronę drogi przejść, więc stoją pośrodku. – To ciekawe, że żelazny człowiek wyszedł z toni, ale nadal patrzy w jej kierunku. To tak jak nasi rybacy, którzy zawsze powtarzają, że jak się spędza życie na morzu, to potem na lądzie brakuje miejsca. Łosie w końcu obierają kierunek, więc można ruszać dalej. – Druga postać? – Tora żywo reaguje na pytanie. – Ta druga nawet nie dotarła na ląd! Znajdziesz ją daleko stąd, na południu Nordlandu, w Mo i Ranie, tam gdzie zaczyna się krąg polarny. Nazywają ją Havmannen, morski człowiek, bo wyłania się z wody zaledwie kilkanaście metrów od miejskiej plaży. Ma słuszne kształty, prawie jak moje – żartuje. – Stoi tyłem do miasta, przodem do otwartego morza, a że ma ponad 10 m wzrostu, to w porze najwyższych przypływów woda sięga jej zaledwie do ud. Co roku na początku maja w Mo i Ranie organizowany jest festiwal kultury Havmanndagene, gdzie przyznawana jest nagroda literacka dla północnej Norwegii. Zaskakujące Lofoty Niektóre obiekty w ramach Kulturlandskap Nordland znajdują się pośrodku niczego i trudno do nich dotrzeć. Inne stoją tuż przy drodze. Tora opowiada m.in. o włoskim: – Chyba najbardziej niedostępne jest marmurowe ptasie gniazdo na wyspie Vedøya, w okolicach Røst, dokąd można dopłynąć tylko prywatną łodzią. Słyszałam, jak autor mówił, że to w zamierzeniu jest rzeźba dla ptaków, a one przecież dolecą wszędzie. I jeszcze o szwajcarskim: – Galerię zaczęli w 1992 r. z myślą, że każde dzieło sztuki oddziałuje na przestrzeń, w której się znajduje, i pozwala tej przestrzeni być lepiej widoczną. Przez co cała okolica zyskuje inny wymiar. Parkujemy samochód zaraz za ostatnimi zabudowaniami wioski rybackiej Eggum, gdzie o tej porze roku na drewnianych stojakach suszą się miliony dorszy. Dla niewprawnego oka to też artystyczna instalacja o narodzinach, śmierci albo wiecznym powrocie. W Norwegii ludzie pracują na morzu, a potem trzymają ciepło w domach. Wielu więc uważało, że to zbytek, bo trzeba inwestować w przemysł rybny i budować nowe drogi. Co ludzie mają powiedzieć, jak tu nagle przyjeżdża Szwajcar, który w życiu nie widział morza, i stawia głowę. I to jeszcze pośrodku pastwiska dla owiec! Norwegia widziana z kajaka. Dzięki tym zdjęciom poczujecie, jakbyście tam byli! Świetny pomysł Polaka (i realizacja). Naciągamy kaptury na głowy, bo teraz nie dość, że leje, to jeszcze duje z zachodu. W taką pogodę Lofoty przytłaczają podwójnie. Góry zdają się kłaść na ścieżki, zrzucają ze zboczy kamienie, a grunt wyślizguje się spod butów. Słysząc o głowie w tak brutalnym krajobrazie, myśli się automatycznie o twarzach prezydentów na Mount Rushmore, Wyspie Wielkanocnej, praskim Kafce. Albo chociaż o krakowskim rynku. O czymś, co zareaguje, co przeciwstawi się bezwzględnemu majestatowi. Tora puka się w głowę na takie pomysły, bo głowy z Eggum nie widać prawie do końca trzykilometrowej marszruty. Mimo, że stoi na postumencie i na otwartej przestrzeni, pejzaż ją wchłania i wydobywa dla wzroku dopiero z kilkunastu metrów. – Widziałam wszystkie projekty, ale ten lubię szczególnie. Przyjeżdżaliśmy tu z mężem patrzeć na morze, kiedy jedynym ozdobnikiem były głazy. Tora ma 66 lat i nigdy nie wyjechała dalej niż do granic Nordlandu. Nie było po co. Do szkoły chodziła krótko, dzieci rodziła w domu, pracowała w lokalnej przetwórni ryb. Nie choruje, a miejsce na cmentarzu ma zaklepane przy mężu. Lubili nadawać znaczenie kamieniom i zawsze powtarzali, że na tych skałach powinno się postawić zamek albo twierdzę, albo chociaż zadaszenie dla owiec. Cokolwiek, bo tak pięknie. – Tu wszystko jest na miarę. Północ to umiar – tylko tyle Tora powie w drodze powrotnej na parking, nie próbując nawet przekrzyczeć porywistego wiatru. Chwilę potem uruchamia silnik i włącza radio na stację P2, której sygnał wróci, jak tylko samochód wjedzie z powrotem na główną drogę. Tania Norwegia? Udowadniamy, że to możliwe Chleb kosztuje tu 11 zł, pizza 60-120 zł. A jednak da się pojechać do Norwegii i nie zbankrutować. Kiedy najlepiej jechać na Lofoty? Maj–wrzesień to okres dni polarnych. Dni są długie, kempingi czynne, a pogoda zmienna jak zawsze, od ulewnych deszczów po palące słońce. Absolutny raj dla wędkarzy. Maj i czerwiec to czas połowu dorszy, brosm, molw i halibutów. Od lipca można zbierać jagody, moroszki, pod koniec lata grzyby. W lipcu temperatura osiąga nawet 20 st. C. Od września można zaczynać wpatrywać się w niebo. Zorze polarne jesienią bywają najbardziej spektakularne. Styczeń–marzec: w górach dużo śniegu, więc to czas dla narciarzy. Jak dostać się na Lofoty? Po północnej Norwegii najwygodniej przemieszczać się własnym samochodem. Najlepiej zaopatrzonym w prowiant, bo nie ma tu wielu przydrożnych miejsc serwujących posiłki. Sklepy spożywcze są zamknięte w niedziele. Na Lofotach poza sezonem otwarty jest supermarket KIWI w Svolvær, a latem też Joker w Hennningsvæ. W przypadku, gdy liczymy na autostop, to najlepiej się nastawić na lato. Przy dużym natężeniu turystów jeżdżących wtedy kamperami można liczyć na podwiezienie. Norwegowie nie palą się do pomocy przydrożnym podróżnym. Jeśli chcesz się poruszać po morzu, najlepiej korzystać z promów. Latem zarezerwuj prom z Bodø do Moskenes z kilkudniowym wyprzedzeniem. Ruch wtedy jest tak duży, że można utknąć w kolejce na kilkanaście godzin. Do Bodø dolecimy z Polski (z przesiadką w Oslo). Najwięcej lotów odbywa się z Gdańska, Krakowa, Katowic, a także Warszawy. Najbardziej stresujące lotniska świata. Polska w czołówce niechlubnego rankingu Gdzie znajdują się najbardziej stresujące lotniska świata? Jak się (niestety) okazuje, znacznie bliżej, niż myślimy. W specjalnie przygotowanym rankingu opisującym porty, w których częst... Gdzie spać na Lofotach? Śpij w namiocie. Biwakować można wszędzie, byleby nie w bezpośrednim sąsiedztwie prywatnych zabudowań. Wodę można brać z rzek albo napełniać na kempingach. W Henningsvær, gdzie okoliczne skały to raj dla wspinaczy, jest nieformalne pole namiotowe. Polecam też Johs. H. Giæver Hostel (ok. 260 zł za nocleg) albo Bryggehotell (ok. 700 zł ze śniadaniem). Z kolei Nusfjord to jedno z wielu miejsc, gdzie na Lofotach można mieszkać w tradycyjnych rybackich domkach. Nocleg za 700 zł.
Nowe otwarcie Stało się. Wielka Brytania wyszła z Unii Europejskiej, w co do końca chyba nikt z nas nie wierzył. Łudziliśmy się, że coś się wydarzy, żeby spowolnić albo wręcz zmienić decyzję wyspiarzy. Brytyjska kultura, celebryci czy perypetie członków rodziny królewskiej, najbardziej znanej monarchii na świecie, są czymś, czym żyliśmy i żyjemy chyba wszyscy. Każdy z nas ma też kogoś z rodziny albo zna kogoś, kto w Wielkiej Brytanii mieszka i pracuje. Dlatego ten kraj, podobnie jak sąsiednia Irlandia, przez ostatnią dekadę stał się nam szczególnie bliski. Co zmienia brexit? Właściwie niewiele – oczywiście z turystycznego punktu widzenia. Bez wizy możemy w Wielkiej Brytanii przebywać nawet sześć miesięcy, intensywnie podróżując po tym kraju. Na dowód tylko do końca września; potem będą nas już obowiązywały paszporty. Więcej o tym, co warto wiedzieć w związku z brexitem, przeczytacie w wieściach ze świata, a temu, co warto na Wyspach zobaczyć, poświęciliśmy to wydanie Travelera. Poza miastami takimi jak Londyn, Liverpool, Dublin czy Edynburg stawiamy głównie na naturę. Stąd kilka reportaży poświęconych jest najpiękniejszym szlakom, zarówno tym przecinającym Wyspy, jak i biegnącym wzdłuż wybrzeży. Wielka Brytania i Irlandia mają się czym pochwalić. Klify, wrzosowiska, zamki z ich tajemnicami i mrocznymi historiami, senne wioski i miasteczka, wreszcie sławna tamtejsza aura, kuchnia i jeszcze sławniejsze poczucie humoru, które sprawia, że po prostu chce się tam być.
Spektakularne i inspirujące. Po obejrzeniu tych zdjęć zapragniesz wyjść z domu [GALERIA]
Zobaczcie zdjęcia fotografa, który do perfekcji opanował sztukę "łapania chwil". Wykorzystując aparat do granic technicznych możliwości, tworzy przyciągające wzrok obrazy.
Przyjemność patrzenia Jest na tych zdjęciach nieprzejednana przestrzeń, jest magiczne światło i prawdziwa wrażliwość na piękno natury. Jak opowiada ich autor, Nicholas Roemmelt, fotografowanie stało się jego sposobem na to, by podzielić się z domownikami wrażeniami, których ci nigdy nie mieliby okazji doświadczyć. Znacie to uczucie, gdy próbujecie uchwycić magię chwili, a na wyświetlaczu zamiast magii pojawia się prześwietlona plama? Roemmelt wyspecjalizował się w wiernym odzwierciedlaniu tego, co go urzeka. Potrafi wykorzystać aparat fotograficzny do granic technicznych możliwości. Tworzy przyciągające wzrok obrazy. Inspirujące krajobrazy w górskim otoczeniu. Okiem… dentysty Chociaż autor tych niezwykłych zdjęć z zawodu jest dentystą, każdą wolną chwilę stara się spędzać w plenerze na poszukiwaniach idealnego światła. Fotografuje w sercu Alp – austriackim Tyrolu, gdzie obecnie mieszka oraz w czasie podróży m.in. po Norwegii (Lofoty) i Stanach Zjednoczonych (The Wave, Arizona). Nie bez powodu są to głównie zdjęcia wykonane wieczorem. Jak mówi – w jego przypadku znaczenia nabiera stare powiedzenie „konieczność matką wynalazku”. Koniecznością okazał się znacznie ograniczony czas. By móc zajmować się swoją pasją po pracy, dr Roemmelt postanowił skupić się na fotografowaniu wieczornych krajobrazów. Cóż, wąska specjalizacja opłaciła się. Roemmelt doszedł do perfekcji.
Z Lublina na bajeczne Lofoty z przyczepą kempingową. „Trudno wyobrazić sobie lepszą podróż poślubną”
Jechali przez Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię i Szwecją aż dotarli na północ Norwegii. Widoki były nieziemskie!
Zakochaliśmy się! Po raz drugi odkrywamy norweskie ścieżki. W tamtym roku wzięliśmy jedynie smakowitego gryza Norwegii i nienasyceni chcieliśmy więcej i więcej. Wróciliśmy zachwyceni, zakochani (w sobie od dawna, a teraz i w skandynawskich klimatach), a przede wszystkim… zaręczeni. Rok temu na szczycie Preikestolen przy z trudem zdobytym winie, kotlecikach rybnych jedzonych prosto z noża i w znalezionej przypadkiem czapce, powiedziałam "Tak" mężczyźnie mojego życia. Równo rok później wyruszyliśmy w podróż poślubną - oczywiście do Norwegii. Tym razem jeszcze bardziej na północ, jeszcze bardziej na około, ciągnąc za sobą domek na kółkach, a zamiast rowerów - kajak. Przejechaliśmy 6100 km - osiągając zawrotne 80km/h, a kolejne ponad tysiąc kilometrów przemierzyliśmy promami. Za kołem podbiegunowym zakładaliśmy czapki, innym razem wskakiwaliśmy do wody w kostiumie kąpielowym, spaliśmy w czasie białych nocy i chyba widzieliśmy zorzę polarną ( "chyba" bo małą, do tego rozgrzewaliśmy się wtedy przy paru drinkach). Łowiliśmy dorsze i makrele, a przy kajaku towarzyszyły nam morświny. Po ciężkim dniu jazdy lądowaliśmy w przyczepie pod domową kołderką, gdzie po latach wakacji pod namiotem, czuliśmy się jak królowie z własną kuchenką i toaletą. Na końcu świata jest... raj! Zanim dotarliśmy do naszego końca świata - miejscowości Å ( czytanej jako "Oooo" ) na czubku Lofotów - jechaliśmy przez Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię i Szwecję. Dostać się tam jest rzeczywiście niełatwo, ale gdy już znajdziemy się na wymarzonych Lofotach, trafiamy do innego świata. Piaszczyste, bezludne wyspy, błękitna woda i więcej zwierząt niż ludzi - takie cuda czekają na nas za kołem podbiegunowym. Panuje tu wyjątkowo przyjazny mikroklimat. Nietrudno trafić na piękną pogodę - dzięki ciepłym prądom, pada wyjątkowo mało (szok!). W lecie możemy cieszyć się wakacjami prawie całą dobą, bo słońce w ogóle nie zachodzi (przygotujcie opaski na oczy, jeżeli nie chcecie budzić się o 4 rano w pełnym słońcu!), a zimą, o ile mamy szczęście, podziwiać zorzę polarną. Morza są pełne dorszów, przyroda dzika, a porozrzucane gdzieniegdzie rybackie chatki, tylko urozmaicają prawie nietknięty przez człowieka krajobraz. Tutaj możemy poczuć się jak pierwsi Wikingowie, beztrosko przemierzając fiordy w poszukiwaniu największych piaszczystych plaż. Więcej nie trzeba Lofoty to zdecydowanie norweski skarb - kawałek raju na krańcu świata. To niesamowite, że po kilku dniach jazdy przez mroczne góry i niezliczone kilometry lapońskiej tundry, przed nami ukazały się widoki niczym z śródziemnomorskich pocztówek. Góry, skaliste wybrzeża, a woda mieni się paletą niebieskich barw. Tutaj naprawdę wszystko wygląda jak na zdjęciach! Główna E10 kieruje nas aż na sam koniec archipelagu połączonego niezliczonymi mostami i tunelami. Jadąc tą drogą wyjątkowo trudno było znaleźć pierwsze miejsce na nocleg - ale tylko dlatego, że wszędzie było cudownie! Jak wybrać, gdy za każdym zakrętem woda kusi jeszcze bardziej? Miejsca wprost stworzone do wędkowania i romantycznych wieczorów tylko we dwoje. Dlatego wolę skandynawskie klimaty od śródziemnomorskich plaż - tutaj po prostu nikogo nie ma. Gdzieniegdzie tylko przemykają zapalone grupy motocyklistów i emeryci w kamperach. W końcu zbaczamy dosłownie parę metrów od głównej trasy. Wybieramy miejsce zupełnie przypadkowe (naprawdę niewiele tu trzeba do szczęścia). Otwieramy weselne wino i zabieramy się za pożywną jajecznicę. Czy można wyobrazić sobie lepsze miejsce na podróż poślubną? Karolina Siwkiewicz Więcej: love-krowe1.blogspot.com
Oto garść informacji przydatnych dla tych, którzy wybierają się do Skandynawii
NO TO W DROGĘ OSLO Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Oslo – PLL LOT (2 razy dziennie, najtańszy bilet – 1100 zł) i tanie linie Norvegian z Warszawy, Gdańska i Krakowa (3 razy w tygodniu, od 450 zł w dwie strony). Autobusem: kursują z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony do Oslo – od 650/730 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 26 godzin; lub tylko lądem – 500 zł, 21 godzin. Samochodem: ze Świnoujścia lub Gdyni popłynąć można do Szwecji lub Danii i stamtąd kontynuować podróż następnym promem lub drogą lądową (Warszawa – Oslo ok. 950–1100 km). Promem: z Polski kursuje trzech operatorów: Polferries (Świnoujście – Ystad, Świnoujście – Kopenhaga), Unity Line (Świnoujście – Ystad) i Stena Line (Gdynia – Karlskrona), ceny promu w sezonie, czyli do końca sierpnia (Polferries): Świnoujście – Ystad od 238 zł/osoba, od 556 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki. Do przekroczenia potrzebny dowód osobisty lub paszport ważny co najmniej 3 miesiące, istnieją ograniczenia co do ilości przywożonego do Norwegii alkoholu, tytoniu i innych środków spożywczych, szczegóły: www.amb-norwegia.pl Kolejka podmiejska, 5 linii metra, 8 linii tramwajowych i ponad 50 autobusowych, bilet – 10 zł, kurs nocny – 25 zł, Flexikort zapewnia zniżki: 24 h – 30 zł, tygodniówka – 80 zł, mandat za jazdę bez biletu – 380 zł. Oslo Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich Frognerbadet i Třyenbadet, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach. Koszt: 1 dzień – 95 zł, 2 dni – 140 zł, 3 dni – 185 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Centrum Informacji Turystycznej, Fridtjof Nansens Plass 5, tel. 24147700, codz. 9.00–19.00, www.visitoslo.com Blom – Kunstnernes Restaurant, Karl Johansgate 41B, dania z łososia, renifera. Det Gamle Raadhus, Nedre Slottgate 1, dania norweskie, 100-140 zł. Lofoten Fiskerestaurant, Stranden 75, ryby złowione na Lofotach. Hotel Munch, Munchs gate 5, tel. 23219600, munch@rainbow-hotels.no, od 340 zł dwójka. Schronisko Perminalen, Ovre Slottsgate 2, tel. 23093081, centrum miasta. Od 120 zł w pokoju 4-osobowym z łazienką i śniadaniem. Schronisko młodzieżowe YMCA Sleep-In, Grubbegata 4, tel. 2242-1066, centrum Oslo; dojazd tramwajami nr 10/11/17/18 do przystanku Strotorvet, kierunek na Riksho- spitalet i Majorstuen, od 60 zł w sali wieloosobowej. Generalnie Norwegia jest krajem drogim, np. chleb kosztuje 4–9 zł, woda mineralna (1,5 l) 6 zł, piwo w restauracji to wydatek rzędu nawet 30 zł, rozbicie namiotu 40–100 zł. Waluta – 1 korona norweska = ok. 0,5 zł. LOFOTY Samolotem – z Warszawy, Gdańska i Krakowa tanimi liniami Norvegian, www.norwegian.no, do Bodř z przesiadką w Oslo – od ok. 800 zł w dwie strony, autobusem – z Narwiku lub Fauske do Svolvćr, promem z Bodř (3 godz. 30 min), Narwiku, bądź ze Skutviku do Svolvćr, statkiem Hurtigruten, www.hurtigruten.com (płynie wzdłuż wybrzeża i zatrzymuje się na kolejnych wyspach), samochodem – trasą E10. Promy to najważniejsze tu środki komunikacji, a pływanie nimi to spora atrakcja (niesamowite widoki), cena za krótki kurs (15 min) dla pasażera ok. 15 zł, dla auta – 50 zł. Wycieczka objazdowa Norwegia i Przylądek Północny od 3000 zł/11 dni, śladami wikingów – fiordy i lodowce od 2200 zł/8 dni, Nordkapp i Lofoty od 3500 zł/13 dni. www.rejsy.pl , www.easygo.pl , R.pl Nyvagar Rorbuhotell, Kabelvag, domki rybackie rorbuery od 750 zł dla 4 osób, www.dvgl.no Statles Rorbusenter, Mortsund, Leknes, 40 rorbuerów dla 2–8 osób od 350 do 1200 zł, www.statles.no Norlandia Royal Hotel, Svolvćr, dwójki 480 zł, www.norlandia.no internet www.lofoten-info.no , www.bodoe.com , www.tysfjord-turistsenter.no FIORDY Samolotem: rejsy liniami KLM z Warszawy przez Amsterdam do Bergen (od 1300 zł) i tanie linie Norvegian z Berlina lub Pragi (3 razy w tygodniu, od 400 zł w dwie strony). Autobusem z Oslo 11 godzin, 310 zł; pociągiem z Oslo, 7 godz., 340 zł, 5 razy dziennie, promy – łodzie i statki ekspresowe. Sprawnie działa komunikacja miejska, bilet – 10 zł, z lotniska do centrum najlepiej autobusem SAS Flybussen, co 30 min, 40 min do centrum, 23 zł; zatrzymują się przy hotelach sieci Radisson. Między Pocztą Główną a dworcami kolejowymi i autobusowymi kursuje bezpłatny autobus nr 100, co 20 min. Prom między targiem rybnym Torget a Tollboden w pobliżu Akvariet. Bergen Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich, przejazd kolejką linową, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; karta do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach, na dworcu; koszt: 1 dzień – 85 zł, 2 dni 125 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Scandia Sommerpesjonat, Kong Oscars gate 22, dwójka od 250 zł. Marken Gjestehus Kong Oscars gate 45, dwójka od 200 zł. Bergen Family & Youth Hostel YMCA Nedre Korskirkeallmenning 4, centrum, od 50 zł za nocleg w sali zbiorowej. Enhjorningen, Bryggen, w drewnianym domu, w zabytkowej zabudowie, tel. 55327919; głównie dania rybne, od 100 zł, www.enhjorningen.no Bryggeloftet & Stuene Bryggen 11, tel. 55310630; ryby od 90 zł. Festiwale folk na farmie na południe od miasta: Bergen Folklore Bryggens Museum, VI do poł. VIII, wt. i czw., 21.00, wstęp 50 zł, dzieci bezpł., z Bergen Card 40 zł. Fana Folklore VI–VIII, pn., wt., czw, pt., wstęp 120 zł. www.visitnorway.com , www.fjordtravel.no , www.flaamsbana.no , www.amb-norwegia.pl, www.jacobsen.no/weather/forecasts.html (pogoda w Norwegii), www.bergen-travel.com SZTOKHOLM Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Sztokholmu – PLL LOT (3 razy dziennie, od 1060 zł) i tanie linie Wizz Air z Katowic (4 razy w tygodniu, od 720 zł w dwie strony). Autobusem: z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony – od 560/710 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 35 godzin. Promem: Gdańsk – Nynäshamn (Polferries), wypływa o 18.00, na miejscu 12.00 następnego dnia, 296 zł/osoba, 729 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki; można też płynąć ze Świnoujścia do Ystad (Unity Line, Polferries, odpowiednio 238/556 zł), lub z Gdyni do Karlskrony (Stena Line). Samochodem: ze Świnoujścia, Gdyni lub Gdańska popłynąć można do Szwecji i stamtąd kontynuować podróż drogą lądową. Z lotniska: Arlanda: Arlanda Express – szybka kolej, do centrum 45 km, 20 min, 60 zł, Flygbussarna – autobus do Cityterminalen (dworzec autobusowy), 40 min, 35 zł, taxi – 150 zł; www.arlanda.se Z lotniska Skavsta (Wizzair): 100 km na południe od Sztokholmu, dojazd autobusem, 80 min, 45 zł, www.skavsta-air.se Najsprawniej i najszybciej poruszać się po mieście metrem – 3 główne linie + odgałęzienia, bilet jednokrotny – 9 zł; promy i miejskie statki wycieczkowe odpływają sprzed Hotelu Grand i umożliwiają dotarcie do wielu wysp miasta, bilet od 9 do 45 zł w zależności od trasy; rowerem – wynajem ok. 80 zł/350 zł dzień/tydzień, łodzią i kajakiem – wynajem od 50 zł/dzień. www.sl.se ; www.tunnelbana.com ; www.waxholmsbolaget.se, www.cykelstallet.se Karty przejazdowe Można jeździć metrem, autobusem, pociągami regionalnymi, promem do Djurgarden, 1 dzień 35 zł, 3 dni 66 zł, zniżki dla młodzieży (do 18 lat) i seniorów, inny sposób to rabattkuponger, 20 przejazdów za 50 zł. Stockholm Card – wstęp do 75 muzeów i innych atrakcji, wszelkie przejazdy (metro, kolej, autobus), wycieczka statkiem i rabaty na inne usługi, 24h – 120 zł, 48h – 184 zł, 72h – 237 zł, dla dzieci (7–17 lat) – zniżki. Af Champan – statek-schronisko w centrum miasta, świetne widoki, Flaggmansvägen 8, od 70 zł w sali wieloosobowej, www.stfchapman.com Schronisko Langholmen – Langholmsmuren 20, świetna lokalizacja i widoki na miasto, w byłym budynku więziennym, dwójki od 110 zł, www.langholmen.com Biblos, Biblioteksgatan 9, centrum miasta, świetne widoki, dania główne od 50 zł. Fredsgatan 12, Fredsgatan 12, kuchnia szwedzka, dania od 50 zł. Najtańsze noclegi w schroniskach młodzieżowych już od 50 zł, posiłek w restauracji (z dodatkami i kawą) – ok. 30–40 zł, kufel piwa – ok. 20 zł (!), butelka wina w restauracji – ok. 100 zł, produkty żywnościowe w umiarkowanych cenach, aby zaoszczędzić, trzeba szukać napisów: extrapris lub fund. Waluta: 1 korona szwedzka = 0,44 zł. Wypad za miasto Sigtuna – najstarsza osada Szwecji, kamienie z runami, najlepiej statkiem z Stadthusbron, www.sigtuna.se Birka – pozostałości osady wikingów (na liście UNESCO), najlepiej tramwajem wodnym z Stadthusbron, www.raa.se/birka, www.-strommakanalbolaget.com Mariefred – zamek Gripsholm, dojazd statkiem parowym „Mariefred” z Klara Malarstrand na Kungsholmen, 80 zł bilet powrotny, 3 godz. 30 min, www.mariefred.se www.stockholmtown.com , www.stockholm.se , www.sztokholm-hotele.com , http://sztokholm.com GOTLANDIA Promem z Oskarshamn – 4 godziny, można też z Nynäshamn (5 godz.), rejsy dzienne i nocne, szybki prom płynie z Oskarshamn 2 godz. 30 min, w jedną stronę zwykłym promem już od 90 zł, przewóz roweru – 15 zł. Samolotem – ze Sztokholmu z lotniska Arlanda (Skyways) i z lotniska Bromma (Gotlands Flyg), bilety od 220 zł w jedną stronę. Z lotniska w Visby 3 km do centrum, taxi ok. 45 zł, przystań promowa jest niemal w centrum miasteczka. Kiepska, na większości tras tylko dwa autobusy dziennie – poranny i wieczorny, najlepiej poruszać się po wyspie rowerem, wiele wypożyczalni, np. w porcie i w pobliżu lotniska, oferują dobre rowery w rozsądnych cenach (od 20 zł/dzień), można polecić podróżowanie autostopem, które jest usankcjonowanym rodzajem komunikacji. Kwatery prywatne i domki wypoczynkowe od 140 zł za dwójkę, schronisko młodzieżowe – od 50 zł, pola namiotowe – od 70 zł za namiot, np. www.norderstrandscamping.se Schronisko STF Hotel Visby, www.svenskaturistforeningen.se Badpensjonatet, Strandridaregarden, Ljugarn, tani pensjonat z tradycjami z 1921 r. Kwatery prywatne – www.gotlandsresor.se Konstnärsgarden – na południe od Romy kompleks galerii sztuki i restauracja z pysznym jedzeniem, od 25 zł za danie. Burs – Burs Cafe, tanie i dobre posiłki już od 15 zł. Ljugarn, na rogu Claudelinsvagen Restauracja Kräkan – wyborne dania z ryb od 60 zł. www.gotland.com LAPONIA Ze Sztokholmu autobusem Lapplandspilen, www.lapplandspilen.se , z Östersund do Gällivare pociągiem Inlandsbanan, www.inlandsbanan.se , samolotem z przesiadką w Sztokholmie do np. Ardvisjaur lub Kiruny, taniej z karnetem SAS Visit Scandinavia Airpas – 70 euro za przeloty krajowe, www.-scandinavian.net Prawie żadna, miejscami autobusy Silverexpressen i Inlandsexpressen, najlepiej penetrować Laponię samochodem, www.skelleftebuss.se/silver.html Strömsund i okolice – początek słynnej drogi przez pustkowia, w Brattfors – malowidła naskalne z epoki kamiennej – sceny łowieckie, 45 km na południowy wschód od Strömsund w schronisku młodzieżowym Tullingsas, www.tullingsas.se, lub na kempingu; www.stromsund.se Dorotea – kraina niedźwiedzi, można je spotkać niemal na ulicach lub w zorganizowanej wycieczce, 250 zł, 5 godzin penetrowania okolicznych lasów, noclegi w jedynym Hotell Dorotea lub na kempingu, www.dorotea.se, www.camping.se Sorsele i okolice – kraina reniferów, idealne łowiska dla wędkarzy – lipień, pstrąg potokowy, troć jeziorna, nocleg w domkach na kempingu i w schronisku młodzieżowym, w pobliżu, www.sorsele.se Lappstaden – skansen składający się z 80 chat XVIII-wiecznej lapońskiej wioski parafialnej. Arjeplog i okolice – kraina jezior – 9000 jezior, dziewicze lasy i wielkie pustki – 3600 osób mieszka na obszarze równym Belgii, turystyka piesza, kajakarstwo, wędkarstwo, Festiwal Lapoński – Lapplands Festpel, www.arjeplog.se Vuoggatjalme – piesze wędrówki w dzikości natury, przeloty helikopterem (od 750 zł), nocleg w chat-kach w bajkowej scenerii, od 250 zł. Jokkmokk – stolica Lapończyków, – muzeum ich kultury i życia co-dziennego, trasy rowerowe (27 zł/ dzień), szlaki piesze, wędkowanie, rafting (200 zł). Dojazd Inlandsex-pressen z Ardvisjaur (dwie godziny), noclegi na kwaterach prywatnych i w schronisku młodzieżowym (dwójka od 140 zł), na kempingu, lub w hotelu (dwójka od 400 zł); więcej: www.jokkmok.se/turism www.jokkmokkhostel.com , www.jokkmokkcampingcenter.com, www.jokkmokkguiderna.com; www.svenskaturistforeningen.se , www.laplandfinland.com WIKINGOWIE festiwale wikingów za miedzą i trochę dalej: IV Mazowiecki Festiwal Historyczny 2006 „Wikingowie i Wenedzi” – Ośrodek Promenada, Rynia nad Zalewem Zegrzyńskim k/Warszawy, 25–27 sierpnia 2006 r. www.jomsborg.pl Festiwal Wikingów w Largs, Szkocja, 26 VIII – 04 IX 2006 r., www.largsvikingfestival.com
Bywa, że podróżowanie w celu poznawania pięknych miejsc jest przyjemnością, która samą siebie umniejsza. Po prostu podziwianie niezwykłych widoków, krajobrazów i cudów przyrody znieczula na nowe doznania.
Po dwóch tygodniach niezwykłych zachodów słońca, malowniczych fiordów, wodospadów, skał i przepaści, czyli atrakcji, z których słynie Norwegia, odczuliśmy wreszcie potrzebę nowego wyzwania lub powrotu do normalności. Właśnie wtedy trafiliśmy na rozciągnięte wzdłuż północno-wschodnich wybrzeży Norwegii archipelagi: Vesteralen i Lofoty. Tu przeżyliśmy coś, co przytrafia się jedynie nielicznym – zaglądaliśmy w oczy kaszalotom. Około 60 km na północ od Andoya – najdalej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Vesteralen – przebiega granica szelfu kontynentalnego. Miejsce to jest żerowiskiem kaszalotów. Spędzają tu lato, by na głębokości tysiąca metrów polować na olbrzymie głowonogi. Rejon ten można też nazwać żerowiskiem głodnych wrażeń turystów, przybywających na tzw. whale safari. Wypełnione ludźmi stateczki wyruszają z portu Andenes. Po dwugodzinnym rejsie załoga wypatruje „znaku wieloryba”, czyli fontanny pary wodnej wydychanej przez zwierzę po wynurzeniu z ogromnej głębokości. Taka fontanna to znak, że przez kilka minut kaszalot będzie odpoczywał przy powierzchni, by zebrać siły przed następnym prawie godzinnym, nurkowaniem. Przy wielkim szczęściu fontanna może pojawić się na tyle blisko, że statek zdąży podpłynąć na odległość umożliwiającą spojrzenie wielorybowi w oko. Taki pokaz zdarzył się nam kilkakrotnie w ciągu jednego rejsu. Okazało się, że kontakt wzrokowy z kaszalotem odbiera mowę wszystkim turystom, nawet rozwrzeszczanym dzieciakom. Skamieniali tłoczą się przy relingach do momentu, aż olbrzymi ssak ponownie zanurkuje głową w dół, demonstrując swoją potężną płetwę ogonową. Ale zazwyczaj turyści obserwują z daleka dwie-trzy fontanny, a bliskie spotkania z wielorybem przytrafiają się nielicznym. Mieliśmy więc ogromne szczęście. Podobnie jak kaszaloty na Vesteralen, na sąsiednie Lofoty w poszukiwaniu pożywienia przypływają orki. Ściągają je śledzie, licznie gromadzące się w tutejszych wodach od października do grudnia. Całe stada, czy raczej grupy rodzinne pięknych waleni, spędzają krótkie polarne dni po przesileniu jesiennym na rozkosznym obżarstwie. Orki także mają swoich entuzjastów, którzy późną jesienią przybywają do Svolvaer na wyspie Austvagoy. Przy dobrej pogodzie ekipy badaczy, filmowców, fotografów i płetwonurków docierają kutrami na orkowe żerowiska, by podziwiać niezwykły spektakl. W sierpniu, gdy przyjechaliśmy w te strony, jest jednak na to trochę za wcześnie. Chociaż i latem trafiają się niezwykłe zoo-spotkania, np. ze stadami delfinów, które towarzyszą płynącym łodziom. Przy dobrej pogodzie uważni obserwatorzy mają szansę wypatrzyć finwala, a nawet płetwala błękitnego, ale ssaki te są bardzo płochliwe. Vesteralen i Lofoty – te dwa archipelagi leżą w niewielkiej odległości od siebie i mają zbliżone warunki klimatyczne, jednak na tym podobieństwa się kończą. Na płaskim Vesteralen namiot można rozbić niemal wszędzie. Na Lofotach to kompletnie nie do pomyślenia. Niezwykle strome, surowe skały wyrastają wprost z morza. Trudno zrozumieć, jakim cudem udało się przeprowadzić wśród nich tak znakomite drogi. Na poszarpanych zboczach, prawie na gołym kamieniu, walczą o przetrwanie sosny, świerki, a nawet drzewa liściaste, wygięte w fantastyczne kształty. Wykorzystują one każdą szczelinę dla zakotwiczenia się korzeniami w skale. Podobną strategię przyjmują ludzie. Budują swoje siedziby w kompletnie nieoczekiwanych miejscach, wydawałoby się, że całkiem niedostępnych. Maleńkie czerwone domki to znak rozpoznawczy Norwegii, ale tylko na Lofotach widuje się je wetknięte między skały tak wysoko. Mieszkańcy rybackich wiosek z braku płaskiej powierzchni stawiają domy częściowo na palach. W zależności od stanu morza ich chaty wyglądają jak zwodowane arki lub jak unieruchomione w piachu wielkie, czerwone pająki. Podróżowanie po Lofotach nie jest łatwe, trudno zorientować się co do kierunku podróży. Linia brzegowa jest zaprzeczeniem wszelkiej regularności, fiordy wcinają się wąskimi jęzorami głęboko w ląd. Morze wyrasta z każdej strony, niebezpiecznie zbliża się do szlaku, nagle zastępuje drogę. Dopiero po chwili okazuje się, że dotarliśmy do długaśnego mostu, a tylko na podstawie mapy można stwierdzić, czy to następny fiord, czy już całkiem inna wyspa. W pobliżu Svolvaer, gdzie ściągają jesienią i zimą miłośnicy orek, możemy zmierzyć się z inną atrakcją – wspinaczką na szczyt Svolvaergeita, tzw. Kozi Wierch – słynną 40-metrową skałę o rozdwojonym szczycie. Ponoć niektórzy śmiałkowie przeskakują z jednego czubka na drugi, my jednak nie próbujemy i pozostajemy przy wspinaczce. Szlaki są tu nieźle oznakowane, upał raczej nie daje się we znaki, a widoki zachwycają. Istnieją nawet szkoły wspinaczki zajmujące się organizacją górskich wędrówek. Kiedy wreszcie syci wrażeń szukamy miejsca na odpoczynek, okazuje się, że nie takie to proste. Pola namiotowe są nieliczne i – jak na Norwegię – gęsto zaludnione. Ale poza nimi nie sposób znaleźć gdzie indziej równego skrawka ziemi pod namiot. Tę, jedyną zresztą, niedogodność szybko rekompensuje nam przedziwne usytuowanie naszego kempingu. Są to mianowicie niezbyt szerokie, choć w miarę równe tarasy, schodzące stopniowo ku wąskiej zatoce morskiej z przejrzystą, zimną wodą. Rankiem następnego dnia w bezmiernym zdumieniu zamiast jęzora fiordu odkrywamy rozległą, piaszczystą plażę. Morze cofnęło się o dobre sto metrów! Nie chce nam się brnąć po piachu, żeby się wykąpać, czekamy więc, aż woda wróci. Póki to nie nastąpi, wspinamy się na skałki, które malowniczo ograniczają nasz biwak. Jak na polskie warunki są strome i niebezpieczne, co nie powstrzymuje różnojęzycznej gromady dzieciaków. Ich rodzice, całkowicie zrelaksowani, nawet nie patrzą w tym kierunku, a przecież nawet z dołu widać tablice ostrzegawcze! Z ciekawości wdrapujemy się na szczyt i czytamy: nie wolno śmiecić i przemieszczać kamieni. Nie ma nic o niebezpieczeństwie spadnięcia. Ponieważ jesteśmy płetwonurkami, z zainteresowaniem rozglądamy się za bazą nurkową. W Kabelvag spotykamy miłych ludzi, którzy wiozą nas łodzią w świetne miejsce. Dziwi ich, że za kołem polarnym chcemy nurkować w piankowych, czyli przemakalnych skafandrach! Chłodna i wzburzona woda norweskich fiordów odstrasza wielu amatorów podwodnej przygody. My jednak udajemy twardzieli. Ale po wynurzeniu się niektórzy z wdzięcznością przyjmują od naszych opiekunów porcję ciepłej wody z termosu, wylaną na plecy pod skafander. Jednak było warto – być na Lofotach i nie zanurkować to jak pojechać do Egiptu i zapomnieć obejrzeć piramidy. Bogactwo życia jest tu nieporównywalnie większe niż w ubogich w pokarm morzach strefy tropikalnej. Skaliste ściany gęsto porośnięte lasami brunatnic są doskonałym schronieniem dla wielu gatunków ryb. Nawet nasze bałtyckie dorsze dorastają tu do rekordowych wymiarów. Spotkanie kilkudziesięciokilogramowej ryby nie jest jednak łatwe – preferują one zwykle głębokości niedostępne dla nurków rekreacyjnych. Ale pływanie w ogromnej ławicy ryb, obserwowanych bacznie przez oczka ukrytych pod kamieniami krabów i homarów, jest też nie lada przeżyciem. Tam, gdzie silne prądy morskie obmywają pionowe skały, można trafić na kolejną niespodziankę. Podwodne kolorowe ogrody tworzą tu kolonie gąbek i ukwiałów. Na pierwszy rzut oka aż trudno uwierzyć, że to nie rafa koralowa. Po wielodniowej podróży międzynarodową trasą E10 docieramy do południowego krańca wyspy Vestvagoy, gdzie nasza droga tonie w morzu. W ten sposób odkrywamy cudownie położoną XIX-wieczną wioskę rybacką o dźwięcznej nazwie A. Znaczna jej część została przekształcona w Muzeum Norweskich Wiosek Rybackich – coś w rodzaju parku etnograficznego. Nas jednak najbardziej kusi obserwacja różnych gatunków ptaków, które na tym skrawku wybrzeża znalazły dobre warunki lęgowe. A może, tak jak my, dotarły do końca archipelagu i już nie chciało im się wracać? Chociaż wiemy, że za linią horyzontu są jeszcze dwie wyspy: Vaeroy i Rost, należące do Lofotów, nie jesteśmy już ich ciekawi. Czujemy się pełni wrażeń, nasyciliśmy oczy surowym pięknem tych miejsc. Wystarczy do następnej wyprawy.