Zamek Wielkiego Księcia Witolda to jedna z ulubionych destynacji Polaków. Jesienią i zimą jest równie zachwycający
Zamek w Trokach jawi się jako enklawa spokoju, zlokalizowana w pobliżu gwarnego Wilna. Historyczna warownia zachwyca wspaniałą architekturą, ale nie tylko. Równie fascynujące są same dzieje tego niezwykłego miejsca. Co warto wiedzieć o tej niezwykłej atrakcji? Poniżej przybliżamy historię wspaniałego zamku.
Spis treści: Bajkowy zamek na wodzie Historia zamku w Trokach Kiedyś twierdza i rezydencja, dziś atrakcja turystyczna Troki to nie tylko zamek Zamek słynący z wyjątkowej lokalizacji i niezwykłej architektury w przeszłości był warownią, chroniącą Wielkie Księstwo Litewskie przed krzyżakami i reprezentacyjną rezydencją książąt. Dziś jest największą atrakcją w podwileńskich Trokach – miejscem zachwycającym swoim pięknem i historią. Bajkowy zamek na wodzie Czerwone, gotyckie wieże trockiego zamku wynurzają się z tafli jeziora Galwe, którego lustro rozlewa się w zlokalizowanych w odległości około 28 km od Wilna Trokach. Okazała warownia wznosi się na wyspie i wraz z prowadzącym do jej bram drewnianym mostem i otaczającymi ją lasami Trockiego Parku Narodowego tworzy scenerię, przywodzącą na myśl ilustrację do baśniowej opowieści. Historia zamku w Trokach Dziś otoczenie zamku emanuje absolutnym spokojem, ale nie zawsze tak było. W przeszłości warownia w Trokach była świadkiem wielu burzliwych wydarzeń. Serce Wielkiego Księstwa Litewskiego Jedyny w Europie Wschodniej zamek na wyspie nie jest pierwszym, który powstał w Trokach. Wcześniej wzniesiono tam warownię na półwyspie, w 1375 roku. Powstała, gdy wielki książę litewski Kiejstut Giedyminowicz przeniósł stolicę swojego księstwa. Decyzja ta była podyktowana strategiczną koniecznością. Wielkie Księstwo Litewskie znajdowało się wówczas pod nieustanną presją ze strony zakonu krzyżackiego. Potężny zamek na półwyspie miał być linią obronną, chroniącą kraj przed najazdami, jednak w obliczu krzyżackiej potęgi, okazał się za słaby. W 1377 roku twierdza doznała poważnych zniszczeń. Jakby tego było mało, po zamordowaniu Kiejstuta stał się areną „bratobójczych” walk, między jego synem Witoldem a Władysławem Jagiełłą. Wspierany przez Krzyżaków Witold w 1383 roku zdobył zajętą przez Jagiełłę twierdzę. Wojnę zakończyła dopiero ugoda zawarta między stryjecznymi braćmi. Tym samym Jagiełło odzyskał Troki i stał się władcą Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zamek na wyspie miał wzmocnić linię obrony W 1404 roku wielki książę zadecydował o budowie nowej warowni w Trokach. Zamek, który w zamierzeniu miał stanowić militarne wsparcie dla zlokalizowanej na półwyspie twierdzy, powstał na największej z trzech wysp jeziora Galwe. Prace trwały cztery lata. W tym czasie powstały dwa potężne, trzykondygnacyjne skrzydła i mierzący 35 metrów stołp, w którym mieściła się kaplica i część pomieszczeń mieszkalnych. Kluczowym elementem zamku był pałac książęcy z wewnętrznym dziedzińcem, otoczony drewnianymi galeriami. O ile w pierwszej fazie dominującym materiałem był kamień, to do rozbudowy zamku użyto czerwonej cegły. Warownia zyskała wówczas styl gotycki. W trzeciej fazie skupiono się na wzmocnieniu funkcji obronnej. Masywne mury zostały dodatkowo wzmocnione. W rogach zamku wzniesiono trzy baszty, w których mieściły się składy amunicji. Dobudowano galerie, umożliwiające prowadzenie ostrzału. Z czasem rola zamku uległa zmianie Upadek potężnej twierdzy jest datowany na XVII wiek, jednak jej powolny zmierzch rozpoczął się już dwa stulecia wcześniej. Bitwa pod Grunwaldem – wydarzenie, które ugruntowało potęgę Wielkiego Księstwa Litewskiego – złamała krzyżacką potęgę. Co za tym idzie, potężna obronna warownia w dużej mierze przestał być już potrzebna. Zamek został wówczas przekształcony w reprezentacyjną rezydencję książęcą i stał się centrum dyplomacji politycznego serca Wielkiego Księstwa Litewskiego. W jego murach przyjmowano posłów i koronowane głowy z całej Europy. W latach 1413–1430 sam Władysław Jagiełło gościł tam kilkanaście razy. Symbolicznym końcem tej epoki stała się śmierć Witolda. 27 października 1430 roku wielki książę zmarł w zamkowych murach. Zanim odszedł, przekazał Jagielle władzę wielkoksiążęcą. Upadek zamku W czasie, gdy rządy sprawowali Zygmunt Stary i jego następca, Zygmunt August, zamek przeszedł kolejne przebudowy, których celem było przystosowanie go do pełnienia funkcji letniej rezydencji. To właśnie wtedy gotycka twierdza zyskała wspaniały renesansowy styl. Jednak wkrótce miała obrócić się w ruinę. Toczone w XVII stuleciu wojny z Rosją i ze Szwecją znacząco pogorszyły kondycję obiektu. Zniszczony zamek został opuszczony. Przez kolejne lata niszczał, aż w XVIII wieku pozostały po nim jedynie resztki murów. Zamek na wyspie powstał z gruzów niczym Feniks z popiołów Pierwsze plany rekonstrukcji wspaniałej niegdyś twierdzy powstały już w XIX wieku. W 1822 roku Wincenty Smokowski przerysował trzynaście fragmentów malowideł, które zdobiły jedną z sal na pierwszym piętrze. 19 lat później opublikował ich opis na łamach „Athenaeum”, wileńskiego czasopisma literacko-naukowego. W 1888 roku Imperialna Komisja Archeologiczna udokumentowała przeszłość obiektu, jednak prace konserwatorskie rozpoczęły się dopiero w XX wieku. W 1905 roku władze carskie wyraziły zgodę na konserwację i częściowa odbudowę ruin. Gdy po I wojnie światowej Troki znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej, ruiną zajął się Stanisław Lorentz, polski konserwator zabytków. W 1929 roku zadecydował o konieczności podjęcia natychmiastowych działań w celu zachowania istniejących pozostałości. Prace w dużej mierze sfinansował własnymi środkami. Żeby móc rozpocząć konserwację, zaciągnął pożyczkę na kwotę 10 tys. złotych w Banku Gospodarstwa Krajowego. Z uwagi na brak umożliwiającej rekonstrukcję ikonografii, Lorentz nie zdecydował się na odbudowę. Zakres prac miał mieć charakter typowo konserwatorski. To podejście uległo zmianie po jego ustąpieniu ze stanowiska. Następca Lorentza, Ksawery Piwocki, rozpoczął prace rekonstrukcyjne, które kontynuował następny konserwator, Witold Kieszkowski. Odbudowano wówczas południowo-wschodnią wieżę, przysklepienia piwnic i sali na pierwszym piętrze, a także zakonserwowano pozostałości pałacu książęcego. Po II wojnie światowej pracę rozpoczętą przez Polaków kontynuowali Litwini. Do 1956 roku nadbudowano mury zamku górnego, a do 1961 – odbudowano główną wieżę. Dolny zamek doczekał się rekonstrukcji w 1971 roku. Do 1984 roku wszystkie baszty i wieża bramna były już zadaszone. Co warte podkreślenia, konserwatorzy nie przywrócili renesansowego stylu obiektu. Zamiast tego zdecydowali się na wcześniejszy gotyk. Kiedyś twierdza i rezydencja, dziś atrakcja turystyczna Od 1962 roku w zamkowych murach mieści się Muzeum Historyczne w Trokach. W zbiorach placówki znajduje się około 400 tys. eksponatów, przedstawiających historię regionu. Główne ekspozycje są zlokalizowane w pałacu książęcym i kazamatach. W pałacowych komnatach prezentowane są wystawy poświęcone wielkim książętom litewskim, dziejom zamków (na wyspie i na półwyspie) i samego miasta. Można też podziwiać tam cenne znaleziska archeologiczne. Z kolei w szesnastu salach, znajdujących się na terenie dawnych koszarów, zgromadzono bogate zbiory sztuki użytkowej. Znajdują się tam między innymi zabytkowe meble i zegary, trofea myśliwskie i wspaniałe fajki. Należy podkreślić, że w zrekonstruowanych na wzór XV-wiecznych wnętrzach można podziwiać przede wszystkim zbiory z wieków od XVIII do XX. Ten historyczny dysonans wynika z kuratorskiej konieczności. Oryginalne wyposażenie zamku nie przetrwało stuleci zniszczeń. Można zatem powiedzieć, że muzeum pełni podwójną rolę. Sama budowla przedstawia historię średniowiecznej Litwy, ale ekspozycje są przykładami późniejszej sztuki użytkowej. Czy to wada? Niekoniecznie. Dzięki tej złożoności, muzeum oferuje podróż przez kilka epok. Wydarzenia kulturalne Warto wspomnieć, że zamek nie jest wyłącznie statycznym zabytkiem. Na jego dziedzińcach regularnie odbywają się historyczne inscenizacje, średniowieczne festiwale, jarmarki, koncerty i inne wydarzenia kulturalne. Troki to nie tylko zamek Średniowieczny zamek jest główną atrakcją Trok. Główną, ale nie jedyną. W mieście do dziś zachowało się dziedzictwo Karaimów, najmniejszej mniejszości etnicznej na Litwie. W oczy rzucają się przede wszystkim tradycyjne karaimskie domy – drewniane, kolorowe budowle z trzema oknami od frontu. Zgodnie z legendą, jedno jest przeznaczone dla Boga, drugie – dla księcia Witolda, a trzecie – dla domowników. Na uwagę zasługuje także kienesa, czyli drewniany, zbudowany na planie kwadratu i przykryty charakterystycznym łamanym dachem dom modlitwy. Przez pewien czas po II wojnie światowej trocka kienesa była jedyną funkcjonującą w Europie. Wizyta w Trokach nie byłaby kompletna bez spróbowania specjałów kuchni karaimskiej. Jej sztandarowym daniem są kibiny – pierogi z ciasta drożdżowego, nadziewane siekaną baraniną. Warto też wybrać się na drugi brzeg jeziora, by zwiedzić wspaniały Pałac Tyszkiewiczów w Zatoczu. Neoklasycystyczną budowlę otacza piękny, rozległy park. Inne atrakcje, które można podziwiać w okolicy, to między innymi: bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny z obrazem Matki Boskiej Trockiej – najważniejsza świątynia katolicka w mieście, ufundowana przez samego księcia Witolda. Obecny budynek jest rezultatem wielu przebudów i zawiera elementy gotyku i baroku; Karaimskie Muzeum Etnograficzne – miejsce to przedstawia tradycje i zwyczaje Karaimów. Można tam zobaczyć między innymi oryginalne stroje; stara poczta – piękna drewniana budowla z kolumnami. Obecnie mieści się tam siedziba dyrekcji Narodowego Parku Historycznego w Trokach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To była dzielnica wyklętych. Ożyła, gdy zjawili się tam artyści
Republika Zarzecza wyrosła na gruzach dzielnicy, która przez długi czas była owiana złą sławą. Przed II wojną światową, Zarzecze było siedliskiem występku, przyciągającym przede wszystkim ludzi marginesu. Nie zmieniło się to także po wojnie, gdy wyludnione domy ponownie zostały przejęte przez rzezimieszków. Zmiany nadeszły dopiero pod koniec XX wieku, gdy Litwa odzyskała suwerenność. Wówczas „dzielnica wyklętych” zaczęła tętnić życiem kulturalnym. Jak dziś wygląda to niezwykłe miejsce? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Dzielnica na obrzeżach Wilna Powojenna zła sława Zarzecza Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy Przyglądając się wszechobecnym muralom, awangardowym rzeźbom, galeriom sztuki i przechadzającym się po ulicach „wolnym duchom”, aż trudno uwierzyć, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu Zarzecze było dzielnicą, do której nikt z własnej woli nie chciał się zapuszczać. Kiedyś rządził tam występek. Dziś na pierwszym planie jest kultura. Jednak czy „niepodległa” Republika Zarzecza wciąż jeszcze jest tą samą komuną artystyczną, którą stała się w latach 90. poprzedniego stulecia? Dzielnica na obrzeżach Wilna Užupis, czyli Zarzecze, od centralnej części wileńskiego starego miasta oddzielone jest rzeką Wilejką. Dzielnica na obrzeżach miasta od zawsze była czymś w rodzaju zaplecza Wilna, gdzie życie biegło własnym rytmem. Taka pozycja Zarzecza została ugruntowana jeszcze w XVI wieku, gdy część miasta zlokalizowana za Wilejką znalazła się poza miejskimi murami. Ulice oddalone od centrum znajdowały się poza zasięgiem wzroku władzy i stróżów prawa. Nic więc dziwnego, że to właśnie tam, poza elegantszymi częściami miasta, jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać miejsca rozrywek – domy publiczne i karczmy. Obecność kobiet lekkich obyczajów zaczęła przyciągać tam typów spod ciemnej gwiazdy, którzy szukali zarobku i rozrywki. Nie tylko ich. Obok tzw. elementu żyli także zwykli ludzie, przede wszystkim Żydzi. To właśnie na Zarzeczu, w XIX wieku, rozwijał się ruch Musar – jeden z ważnych nurtów żydowskiej myśli religijnej. Ciekawostka: w 1934 roku, na długo przed tym, jak zarzecze stało się artystyczną komuną, osiedlili się tam Konstanty Ildefons Gałczyński i jego żona Natalia. Na obrzeżach Wilna mieszkali przez dwa lata. Powojenna zła sława Zarzecza Podczas II wojny światowej doszło do pogromu mieszkańców dzielnicy. Wielu, zwłaszcza Żydów, straciło życie. Ci, którzy przeżyli, zostali przesiedleni. Wówczas w części miasta za Wilejką zapanowała pustka. Opuszczone domy podupadały, ale Zarzecze niebawem znów miało ożyć. „Na stare śmieci” powrócili wszelkiej maści przestępcy i inni wykolejeńcy. W kolejnych dziesięcioleciach dzielnica zyskała złą sławę czarnego punktu na mapie Wilna. Występek panoszył się tam na każdym rogu i taki stan trwał aż do lat 90. Początek zmian Gdy Litwa ogłosiła pełną suwerenność, wszystko zaczęło się zmieniać. Zarzecze pozostawało tanią dzielnicą z wieloma pustostanami, w których można było zamieszkać za darmo. To zaczęło przyciągać nową grupę mieszkańców – ludzi niezbyt majętnych, za to wolnego ducha, którzy szukali przestrzeni, gdzie mogliby żyć po swojemu. Inicjatorami zmian była grupa młodych artystów, którzy w 1990 roku zajęli budynek, w którym wcześniej mieściły się warsztaty rzemieślnicze. Wkrótce o ich domu (a właściwie o squacie, bo mieszkali tam nielegalnie) usłyszało całe Wilno. Zjeżdżali tam kolejni artyści, a dzielnica zaczęła tętnić kulturą. Za ich przykładem poszli kolejni ludzie, reprezentujący różne nurty sztuki. Niebawem Zarzecze stało się czymś w rodzaju wielkiej artystycznej komuny. Pierwsza galeria powstała tam w 1996 roku. Wkrótce do życia powołany został nowy „twór państwowy”. Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy 1 kwietnia 1997 roku grupa mieszkających tam artystów powołała Republikę Zarzecza. Trzeba przyznać, że postarali się, by ten happening zyskał pozory autentyczności. Wybrany został prezydent (litewski poeta, reżyser i muzyk Romas Lileikis). Powołano dziewięcioosobową armię i spisano konstytucję. Oczywiście, wszystko było traktowane z przymrużeniem oka, o czym świadczą zawarte w akcie zapisy. Oto niektóre z nich: „Człowiek ma prawo mieszkać obok Wilenki, a Wilenka płynąć obok człowieka”, „Człowiek ma prawo umrzeć, ale nie jest to obowiązkiem”, „Człowiek ma prawo nie mieć żadnych praw”, „Człowiek ma prawo być nieznany i niewybitny”, „Kot nie ma obowiązku słuchać swojego pana, ale powinien pomóc mu w trudnej chwili”. Tworząc własną konstytucję, artyści-założyciele Republiki Zarzecza w sposób charakterystyczny dla ludzi sztuki połączyli wątki humorystyczne z poważnym i uniwersalnym przekazem. Po co to wszystko? Dla żartu? Na pewno, przynajmniej częściowo. W tym miejscu trzeba jednak przypomnieć, jak wyglądały lata 90., gdy kraje w tej części Europy wychodziły spod sowieckiego buta. Na ulicach szerzyła się wtedy szarość i nijakość. Nic dziwnego, że młodzi, wrażliwi ludzie szukali sposobu na przełamanie ówczesnych konwenansów. Ile Republiki Zarzecza pozostało w Zarzeczu? Do dziś za mostem oddzielającym Zarzecze od starego miasta odbywają się huczne obchody dnia niepodległości. Święto to przypada na dzień powołania republiki – 1 kwietnia. Republika wciąż istnieje, ale idea wolnego miejsca, gdzie każdy może żyć po swojemu, powoli zdaje się przygasać. Każde miejsce, które oferuje niepowtarzalną atmosferę, wcześniej czy później zacznie wzbudzać zainteresowanie. Także Užupis nie oparło się najazdowi turystów. Ci przywieźli ze sobą pieniądze, naturalne jest więc, że z miejsca pojawili się ludzie, którzy w popularności Zarzecza dostrzegli okazję na zarobek. Współczesna Republika Zarzecza nie jest już niszową dzielnicą, a po prostu modnym miejscem ze wszystkimi współczesnymi udogodnieniami. Są tam galerie, drogie sklepy, kamienice nie przypominają już rozpadających się ruin, których szarość przełamują tylko dzieła ulicznych artystów. Nie zmienia to jednak faktu, że wciąż pozostaje miejscem wyjątkowym na mapie Wilna – przyjemnym kontrastem dla monumentalnych bazylik, eleganckich kamienic, muzeów i rozległych placów. A że dzielnica artystów ugięła się pod naporem współczesnych trendów? Cóż, to było nieuniknione. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Unia lubelska połączyła dwa wolne narody. Związek polski-litewski trwał przez 226 lat
Unia lubelska zapoczątkowała istnienie bezprecedensowego tworu. Na mocy postanowień sejmu walnego w Lublinie, dwa odrębne narody zawarły najtrwalszy w ówczesnych czasach związek. Odbyło się to za wolą wyrażoną przez setki tysięcy. Historyczna unia personalna dwóch wolnych narodów trwała przez ponad dwa wieki. W tym czasie była solą w oku Moskwy i stała się inspiracją dla fundamentalnych założeń unii Anglii i Szkocji.
Spis treści: Potrzeba bliższego związku pojawiła się naturalnie Trudne początki Nagły wyjazd Litwinów Nie dyplomacją, to siłą Unia lubelska stała się faktem Postanowienia unii lubelskiej Jak ocenić unię lubelską? Polska i Litwa były związane unią personalną przez niemal 200 lat. Oba narody miało jednak połączyć coś więcej niż tylko osoba władcy. Tak naprawdę, już w XIV wieku pojawiły się plany dotyczące włączenia Wielkiego Księstwa Litewskiego do Korony. Tak się nie stało, bo faktycznym celem unii lubelskiej nie było wchłonięcia naszego sąsiada. Potrzeba bliższego związku pojawiła się naturalnie Do 1569 roku Korona Królestwa Polskiego i Wielki Księstwo Litewskie były całkowicie odrębnymi organizmami państwowymi. Oba kraje łączyła osoba wspólnego monarchy, ale w kontekście politycznym, były podzielone. Dążenia do zawarcia bliższego związku między stronnikami unii personalnej pojawiły się niedługo po koronacji Władysława Jagiełły (przede wszystkim po stronie polskiej), ale dopiero Zygmunt August zdołał związać oba kraje unią realną. Syn Zygmunta I Starego i Bony Sforzy zdawał sobie sprawę, że umrze bezpotomnie. Zasadna była obawa, że po jego śmierci sojusz z Litwą stanie się tylko wspomnieniem. Rozpad przymierza byłby fatalny w skutkach, zwłaszcza w kontekście zagrożenia ze strony Moskwy i imperium osmańskiego. W trosce o przyszłość obu państw, zapragnął ich zjednoczenia. Za zacieśnieniem związków z Litwą opowiedział się ruch egzekucyjny, a i litewska szlachta w końcu dostrzegła korzyści płynące z takiego posunięcia. Trudne początki Żmudny proces tworzenia Unii Realnej rozpoczął się 23 grudnia 1568 roku. Polacy zebrali się na obradach sejmu w Lublinie. Litwini zgromadzili się natomiast w Grodnie, a następnie w Wohyniu. Dlaczego przedstawiciele obu narodów nie zebrali się wspólnie? Powód był prozaiczny – niektóre sejmiki zakazały posłom litewskim obradowania poza granicami państwa. Dopiero list żelazny, w którym Zygmunt II August zapewnił, że w przypadku fiaska rokowań Litwini będą mogli powrócić do domów, uzdrowił sytuację. Początek negocjacji nie przebiegał po myśli Korony. Litwini zażądali bowiem zatwierdzenia statutu litewskiego, wydanego dwa lata wcześniej. Król nie mógł na to przystać. Akt ten zakazywał bowiem Polakom nabywania ziem na Litwie. Zygmunt August nie zgodził się na to. Obrady rozpoczęły 10 stycznia 1569 roku. Należy jednak podkreślić, że nie był to sejm wspólny. Litwini naciskali, by oba państwa obradowały oddzielnie. Nagły wyjazd Litwinów Negocjacje od początku przebiegały w burzliwej atmosferze. Litwini domagali się uznania artykułu, zakazującego Polakom nabywania litewskich ziem. Senat był gotowy iść na duże ustępstwa, by tylko zakaz został odrzucony. Padła nawet propozycja utrzymania tytułu wielkiego księcia i przeniesienia przez Zygmunta Augusta praw dziedzicznych na Rzeczpospolitą Obojga Narodów. O tym nie chcieli słyszeć krakowscy posłowie, zdaniem których unia realna między oboma państwami istnieje już od XIV wieku, a teraz trzeba ją jedynie wyegzekwować. W imieniu Litwinów nie zgodził się z tym Jan Hieronimowicz Chodkiewicz i stanowczo zażądał utrzymania odrębnej koronacji i tytułu monarchy. Nawet Zygmunt August nie potrafił nakłonić go do zmiany zdania. 26 lutego król obiecał polskiemu poselstwu zwołanie połączonej sesji. Informacja ta została przekazana poufnie, ale i tak dotarła do Litwinów. Ci zaoponowali, ale ich żądania spotkały się z odmową. W ramach protestu, większość delegacji z Mikołajem Radziwiłłem na czele opuściła Lublin. Nie dyplomacją, to siłą To posunięcie rozwścieczyło polskich posłów. Litwini umyślnie odwlekali sprawę, a czasu nie było, bo w 1569 roku stan zdrowia króla był już poważny. W powietrzu zawisła wojna domowa, bo część szlachty uznała litewskich posłów za buntowników i domagała się odpowiedniego ich potraktowania. Do zbrojnego starcia nie doszło, za to nastąpiła swoista demonstracja siły. 1 marca senat spisał postulaty dotyczące aneksji Podlasia i Wołynia – ziem, do których Korona Królestwa Polskiego zgłaszała pretensje. Król zatwierdził wszystkie artykuły i dwa dni później zostały one uchwalone. 8 marca monarcha wezwał tamtejszych posłów do złożenia przysięgi wierności Koronie. Niektórzy przedstawiciele Podlasia wyrazili sprzeciw, a i na Wołyniu nie szło jak po maśle. Król wyznaczył nowe terminy na złożenie przysięgi, ale niewiele to zmieniło, zwłaszcza na Podlasiu. Zygmunt August wydał więc trzeci uniwersał i odwołał podlaskiego kasztelana i wojewodę. Na tych stanowiskach obsadził Adama Kosińskiego i Mikołaja Kiszkę. Dla Litwinów stało się jasne, że dalsze przeciąganie sprawy może źle się skończyć. Ten sam manewr król zastosował wobec Kijowa. Unia lubelska stała się faktem W obliczu tych wydarzeń, delegacja litewska musiała wrócić na sejm, ale inicjatywa nie była już po ich stronie. 9 czerwca formalnie rozpoczęto negocjacje. Odrzucono część żądań wcześniej przedstawianych przez Litwinów, między innymi dotyczących przeniesienia dziedzicznych praw Zygmunta Augusta również na Litwę. 1 lipca 1569 roku oddzielne sejmy uchwaliły przyjęty traktat. Trzy dni później król Zygmunt II August ogłosił jego postanowienia. Polska i Litwa, dwa wolne narody, zespoliły się w jeden wspólny organizm państwowy, który zaistniał jako Rzeczpospolita Obojga Narodów i jako taki funkcjonował przez 226 lat, aż do trzeciego rozbioru w 1975 roku. Postanowienia unii lubelskiej Na mocy traktatu, oba państwa miały mieć wspólnego władcę, wybieranego drogą wolnej elekcji przez oba narody i koronowanego na króla Polski i wielkiego księcia Litwy. Powołany został obradujący w Warszawie wspólny sejm walny z izbą poselską reprezentowaną przez 77 posłów koronnych i 50 litewskich i senatem ze 113 senatorami koronnymi i 27 litewskimi. Wspólna miała być polityka obronna i zagraniczna. Wprowadzona została jednolita moneta, bita osobno w obu członach Rzeczypospolitej. Zniesiono zakaz nabywania przez Polaków litewskich dóbr ziemskich, a Prusy Królewskie wcielono do Korony. Co pozostało odrębne? Tytuły i dostojeństwa, urzędy centralne, wojsko, sądownictwo, prawo sądowe i języki urzędowe. Postanowiono, że egzekucja królewszczyzn i podważanie królewskich nadań nie będą miały zastosowania na Litwie. Dotychczasowe prawa i przywileje, obowiązujące w obu państwach, nie utraciły mocy. Jak ocenić unię lubelską? Historycy dwojako oceniają unię lubelską. Zdaniem wielu, połączenie Polski i Litwy zapewniło obu państwom silniejszą pozycję polityczną i wojskową. Nie brakuje jednak opinii, że powołanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów stało się przyczyną długotrwałych, wyniszczających wojen z Rosją i Imperium Osmańskim. Jakkolwiek oceni się porozumienie polsko-litewskie, nie można nie przyznać, unia lubelska była związkiem wyjątkowym w skali europejskiej. Jej postanowienia były udanym kompromisem, który zapewniał stabilność funkcjonowania obu członów Rzeczypospolitej. Dzięki temu, związek dwóch narodów przetrwał tak długo. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta dzielnica Wilna posiada własną konstytucję. Zarzecze to jedna z mało znanych atrakcji
Myśląc o atrakcjach stolicy Litwy do głowy przychodzi przede wszystkim wileńskie Stare Miasto wraz ze słyną Ostrą Bramą. Mało kto wie jednak, że na północ od tego zabytku znajduje się społeczny fenomen, który warto wziąć pod uwagę planując wycieczkę po litewskim mieście.
Spis treści: Od zaniedbanej dzielnicy do artystycznej enklawy Dzielnica z własną konstytucją Co zobaczyć w Užupis? Zarzecze (org. Užupis) leży na wschód od Starego Miasta. Od centrum Wilna dzielnicę oddziela rzeka Wilejka, która wpada następnie do głównego stołecznego cieku wodnego – Wili. To właśnie dzięki naturalnej granicy rzecznej miejscowi zaczęli nazywać te tereny Zarzeczem, zwracając uwagę na odizolowany i peryferyjny charakter tej części miasta. Od zaniedbanej dzielnicy do artystycznej enklawy Obraz Užupis podlegał zmianom na przestrzeni lat. Przed II wojną światową dzielnica była zamieszkiwana głównie przez mniejszość żydowską, która stanowiła część niezwykle licznej społeczności wyznania mojżeszowego w Wilnie. Lata Holokaustu przyniosły masową zagładę dotychczasowych mieszkańców Zarzecza, co doprowadziło do zupełnego opustoszenia tych terenów. Domy, w których wcześniej kwitł lokalny handel i rzemiosło, przeobraziły się w pustostany służące za schronienie dla osób w kryzysie bezdomności. Dodatkowo na degradację dzielnicy wpłynęły lata kiedy tereny Wilna stały się częścią ZSRR. Radziecka administracja nie zajęła się odbudową zniszczonych fragmentów miasta (w tym Užupis) oraz nie wyposażyła tych terenów w miastotwórczą infrastrukturę. Dopiero w latach 70 XX w. do Zarzecza powróciło miejskie życie. Wszystko za sprawą społeczności artystycznych, które zaczęły osiedlać się na wschodnim brzegu Wilejki. Niskie koszty życia oraz dostępność przestrzeni służących do artystycznych działań sprawiły, że po odzyskaniu niepodległości Litwy w 1990 r. Užupis stało się centrum artystycznego życia stolicy, którego miano nosi do dzisiaj. Dzielnica z własną konstytucją Lokalni artyści z Zarzecza w 1997 r. ogłosili składająca się z 41 artykułów Konstytucję Republikę Užupis. Dokument miał być świadectwem niezależności dzielnicy, w której każdy ma nieograniczone prawo wolności i swobody wypowiedzi. Konstytucja, którą w formie ulicznej instalacji można zobaczyć na wileńskiej ulicy Paupio zawiera między innymi postulaty takie jak: człowiek ma prawo do gorącej wody, ogrzewania w zimie i do dachu z dachówki; człowiek ma prawo się mylić; człowiek ma prawo do leniuchowania i nic nierobienia; człowiek ma prawo kochać kota i opiekować się nim; pies ma prawo być psem; człowiek ma prawo być szczęśliwy i nieszczęśliwy; człowiek powinien pamiętać swoje imię. Dokument został przetłumaczony na kilkadziesiąt języków (w tym na język polski), co udowadnia jego uniwersalny i włączający przekaz. Mimo tego, że republika nie jest uznawana przez żadne państwo, posiada ona swoją instytucjonalną strukturę, hymn czy nawet ambasadorów w innych krajach świata. Prezydentem Republiki Užupis jest jej założyciel oraz współtwórca konstytucji – poeta Romas Lileikis. Jego funkcja ma jednak jedynie charakter symboliczny polegający na artystycznym reprezentowaniu dzielnicy. Ambasadorowie również mają funkcję umowne – są to sympatycy Zarzecza, którzy popularyzują wartości konstytucji na całym świecie. Na zarzecznych ulicach można również spotkać symboliczną walutę EuroUžas, którą da się wymienić na kufel piwa w niektórych lokalnych barach. Co zobaczyć w Užupis? Największą atrakcją dzielnicy jest jej artystyczny charakter, którego doświadczyć można, spacerując wśród tamtejszych kamienic. W budynkach mieszczą się liczne restauracje, kawiarnie i galerie sztuki. Na głównym placu republiki możemy natrafić na Anioła Zarzecznego, który stanowi centrum całego obszaru dzielnicy. Ważnym punktem jest również rzeka Wilejka, przy której natrafić można na Rzeźbę Syrenki (znajduję się pod mostem) oraz tablicę oznajmiającą o przekraczaniu granicy Zarzecza. Najważniejszym świętem republiki są Obchody Dnia Niepodległości 1 kwietnia. Tego dnia w dzielnicy mają miejsce różne parady, koncerty i inne happeningi artystyczne. Jednym z nich jest na przykład możliwość przybicia pamiątkowego stempla wizowego z Užupis. Trzeba jednak pamiętać, że umieszczenie takiego znaczka w oficjalnym paszporcie może utrudniać podróżowanie po niektórych zakątkach świata. Źródła: BBC, roadtripbus.pl, uzupiorespublika.com Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Miasto zabytków, muzeów i street artu. Idealnie nadaje się na weekendowy wypad
Kowno, dawna stolica i drugie pod względem wielkości miasto Litwy, to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Zwiedzający dostrzegą w nim pomost łączący tradycję z nowoczesnością, dawne ze współczesnym. I będzie to spostrzeżenie jak najbardziej trafne. Co warto zobaczyć w Kownie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto u zbiegu dwóch rzek Burzliwe dzieje Kowna Kowno to miasto zabytków i murali Co zobaczyć w Kownie? Nie ulega wątpliwości, że turyści częściej niż Kowno wybierają Wilno. Owszem, w obecnej stolicy Litwy nie brakuje atrakcji. Z całą pewnością jest ich więcej niż w Kownie, ale nie oznacza to, że nie ma tam czego zwiedzać. Wprost przeciwnie, bo Kowno stoi muzeami, zabytkami i sztuką, a panującą tam atmosferę spokojnie można określić mianem niepowtarzalnej. Miasto u zbiegu dwóch rzek Kowno rozciąga się w środkowej części Litwy, na Nizinie Środkowolitewskiej. Miasto zajmuje obszar na prawym brzegu Niemna, w miejscu, gdzie swoimi wodami zasila go Wilia. Nad malowniczym Niemnem wznoszą się wzgórza, na które można wjechać kolejkami linowymi. Majestatyczna rzeka rozlewa się tam szeroko. Ta lokalizacja jest niewątpliwym atutem miasta. Była nim już w średniowieczu, z tą różnicą, że wtedy nie stanowiła o atrakcyjności turystycznej Kowna, a o jego walorach obronnych. Burzliwe dzieje Kowna Najstarsze wzmianki o zamku Kowno są datowane na 1361 rok. Potężna twierdza miała bronić Litwinów przed krzyżackimi najazdami, jednak często padała łupem rycerzy zakonu. Obiekt, który zachował się do dziś, wznieśli właśnie Krzyżacy, w 1384 roku. Dwanaście lat później wielki mistrz Konrad von Wallenrode podpisał tam z księciem Witoldem pakt o zawieszeniu broni, który był wstępem do traktatu pokojowego zawartego na wyspie Salin. Kowno stało się wówczas miastem nadgranicznym między Litwą a krzyżacką Żmudzią. 6 stycznia 1408 roku Władysław Jagiełło spotkał się tam z Ulrichem von Jungingenem. Początki miasta W tym samym roku Kowno uzyskało prawa miejskie magdeburskie. Przynależność państwowa miasta doczekała się ostatecznego uregulowania po bitwie pod Grunwaldem. W 1440 i 1463 roku Kazimierz Jagiellończyk potwierdził prawa miejskie Kowna i nadał miastu nowe ziemie nad Niemnem. Rozwój Kowna Pierwsze murowane zabudowania pojawiły się tam dopiero pod koniec XV wieku. Na ten czas datowany jest dynamiczny rozwój Kowna. W drugiej połowie następnego stulecia liczba mieszkańców wzrosła dziesięciokrotnie, z ok. 500 do ok. 5 tys. Od 1701 do 1707 roku miasto było okupowane przez Szwedów. W 1731 roku rozpętał się tam potężny pożar, jednak w drugiej połowie XVIII stulecia zaczęło podnosić się z kolan. w 1782 roku zyskało status miasta królewskiego. Z powodu III rozbioru Polski nigdy nie utworzono zaproponowanego na sejmie grodzieńskim województwa kowieńskiego. Po rozbiorze miasto przypadło w udziale Rosji i znalazło się w granicach guberni wileńskiej. Dwie wojny światowe i okres międzywojenny 18 sierpnia 1915 roku wojska Wilhelma II zdobyły Kowno i okupowały je do 1919 roku. Po wycofaniu się Niemców powołano tam republikę radziecką, jednak w obliczu niezadowolenia Litwinów i Polaków ta szybko upadła. Władzę w mieście przejęła Tyraba. W dwudziestoleciu międzywojennym Kowno stało się tymczasową stolicą Litwy, ważnym litewskim centrum naukowym i kulturalnym, ale także ośrodkiem antypolskich nastrojów. 26 września 1926 roku doszło tam do pogromu Polaków. W kościele św. Trójcy i na pobliskim cmentarzu uzbrojone bojówki raniły kilkudziesięciu Polaków, w obecności litewskiej policji. Niespełna 4 lata później doszło do kolejnych prześladowań. Po wejściu Niemców litewscy nacjonaliści zorganizowali w Kownie pogrom ludności żydowskiej, podczas którego zginęło ok. 3,8 tys. osób. Podczas okupacji miasto było siedzibą władz hitlerowskich. W IX forcie twierdzy kowieńskiej powstał obóz koncentracyjny KL Kauen, w którym zgładzono ok. 100 tys. Żydów i Romów. Kowno to miasto zabytków i murali Zostawmy burzliwą przeszłość i skupmy się na obecnym Kownie. Współczesne miasto nie jest miejscem, gdzie nowoczesność kontrastuje z tradycją. W dawnej stolicy Litwy jedno i drugie żyje ze sobą w idealnej symbiozie. Miasto jest podzielone na dwie części, które łączy ze sobą Aleja Wolności – długi deptak zamknięty dla ruchu samochodowego. Stare Miasto zachowało średniowieczny układ. Od rynku (Placu Ratuszowego) odchodzą brukowane uliczki. W obszarze starówki skupia się większość zabytków i atrakcji Kowna. Panuje tam wyjątkowo spokojna, senna atmosfera. Wystarczy jednak przejść wspomnianą wcześniej aleją, by dotrzeć do zupełnie innego świata. Może niezbyt nowoczesnego, bo nowa część Śródmieścia nie zachwyca wyszukaną modernistyczną architekturą. Mocną stroną tej części miasta jest sztuka. Spacerując po Nowym Mieście, na każdym kroku natrafia się na dzieła street artu. Murale są tam niemal wszechobecne, a dopełnieniem artystycznej atmosfery jest otwarta galeria na podwórzu jednej z kamienic. Artyści namalowali tam kilkadziesiąt dzieł ulicznej sztuki i wykonali kilka interesujących instalacji. Co zobaczyć w Kownie? Zabytki Kowna są zlokalizowane w starej części Śródmieścia. Z czasów średniowiecznych zachowało się niewiele, ale i tak jest co oglądać. Zamek w Kownie Zaczynamy od najcharakterystyczniejszej atrakcji miasta. Wzniesiona pod koniec XIV wieku twierdza przypomina nieco zamek w Malborku i nic dziwnego. W końcu wznieśli go Krzyżacy na miejscu zrównanej z ziemią twierdzy. Co prawda jest mniejszy od malborskiej siedziby zakonu, ale to nie odbiera mu uroku. Dziś w zamkowych murach mieści się Muzeum Miejskie. Dom Perkuna Z zamku przenosimy się na Plac Ratuszowy. Mieści się tam Dom Perkuna, XVI-wieczna kamienica kupiecka. Budynek przyciąga uwagę gotycką fasadą. Wewnątrz mieści się Muzeum Adama Mickiewicza. Katedra św. Piotra i Pawła W Kownie nie brakuje zabytkowych kościołów. Jednym z najwspanialszych jest katedra św. Piotra i Pawła. Świątynia, której budowa rozpoczęła się w 1413, a zakończyła w 1655 roku, jest największą na Litwie. Kościół św. Michała Archanioła Wymieniając tamtejsze zabytki architektury sakralnej, nie można pominąć kościoła Michała Archanioła. Neobizantyjska budowla znajduje się na końcu Alei Wolności i nie sposób przejść obok niej obojętnie. Powstała w 1893 roku jako sobór prawosławny. W latach 60. świątynię zamknięto dla celów kultowych. W 1991 roku przeszła na własność Kościoła katolickiego. Muzea w Kownie Poza wspomnianym wcześniej Muzeum Miejskim i Muzeum Adama Mickiewicza, w Kownie warto zwiedzić jeszcze trzy placówki. Są to: Muzeum Litewskich Instrumentów Ludowych z bogatą ekspozycją i interesującymi wystawami tematycznymi, Muzeum Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa, gdzie wystawiane są wspaniałe prace sławnego artysty, Muzeum Stumbras, które znajduje się w gorzelni, gdzie rozlewany jest najsłynniejszy litewski trunek. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta bojowniczka stała się symbolem walki o wolność. Nawet oficerowie mogli zazdrościć jej męstwa
Emilia Plater, młoda patriotka walcząca o niepodległość ojczyzny, stała się symbolem bohaterskiego poświęcenia. W trudnych czasach, opowieści o szlachciance występującej przeciwko okupantowi krzewiły serca, podnosiły morale i porywały do boju. Pamięć o bohaterce powstania listopadowego przetrwała do dziś. Plater patronuje ulicom i szkołom w całej Polsce, a wśród najbardziej rozpoznawalnych postaci historycznych zajmuje jedno z czołowych miejsc.
Spis treści: Córka silnej matki i ojca hulaki Emilia Plater podczas powstania listopadowego Bohaterka czy symbol? Mimo że była tylko drobną kobietą, która nie cieszyła się dobrym zdrowiem, porzuciła wygodne życie hrabianki i gdy nadszedł czas, stanęła do walki o ojczyznę i dzielnie znosiła trudy żołnierskiego życia. Emilia Plater nie była silna ani doświadczona w wojaczce. Potrafiła jednak poderwać lud do walki i nie brakowało jej hartu ducha. Córka silnej matki i ojca hulaki Emilia Plater urodziła się 13 listopada 1806 roku w Wilnie. Dorastała w zamożnym domu, jednak jej dzieciństwa nie można określić mianem szczęśliwego. Ojciec dziewczynki, hrabia Franciszek Ksawery Plater, był człowiekiem trudnym, któremu bardziej od dobra rodziny cenił sobie życie hulaki i hazardzisty. Matka Emilii, Anna von der Mohl, była kobietą inteligentną i wykształconą. Nie zamierzała godzić się na podłe traktowanie. W 1815 roku Anna odeszła od męża. Wraz z dziewięcioletnią córką znalazła schronienie w majątku brata męża. Mężczyzna doskonale znał swojego brata i wiedział o jego niechlubnych nawykach. Gdy krewne poprosiły go o pomoc, nie odmówił. Hrabianka, której nie w głowie były wygody Młoda Emilia odebrała wykształcenie typowe dla panien ze szlacheckiej rodziny. Uczyła się w domu, wraz ze swoimi kuzynami. Najbardziej lubiła historię i trudno się temu dziwić. Patriotyzm był mocno zakorzeniony w jej rodzinie. W czasach, w których dorastała, wspomnienie niepodległej Polski wciąż było żywe, ale szlachetnie urodzone panny nie myślały o wolności. Już jako dziewczynki przygotowywały się do roli żony i matki. Emilia była inna. Nie przepadała za swoimi rówieśnicami i nie w głowie były jej zajęcia, którym inne dziewczęta oddawały się bez reszty. Zamiast uczyć się szyć, wolała jeździć konno, strzelać do celu i czytać romantyczne utwory Mickiewicza. Za wzór do naśladowania stawiała sobie silne kobiety, takie jak Joanna d'Arc, bohaterka Francji, i Bubulina, Greczynka, która sprzedała cały swój majątek, by wspomóc partyzantów w walce z tureckim ciemięzcą. To całkowicie zrozumiałe. Plater już jako mała dziewczynka obserwowała matkę przeciwstawiającą się ojcu tyranowi. Dorastała w przekonaniu, że człowiek nie musi godzić się na ucisk i widziała się w roli buntowniczki. Nie kłaniała się Rosjanom Jak przystało na patriotkę, miała dość powodów, by czuć odrazę do zaborcy, a jako nastolatka zyskała kolejny. Gdy 3 maja jej kuzyn napisał na tablicy „Wiwat Konstytucja”, w ramach kary został zesłany w głąb Rosji. O jej postawie wobec Rosji niech świadczy sposób, w jaki odprawiła swojego zalotnika. Młoda dziewczyna stała się obiektem zakusów rosyjskiego generała, który stacjonował w cytadeli znajdującej się niedaleko domu jej wuja. Poprosił ją o rękę, jednak ta odrzuciła oświadczyny. Zapytana o przyczynę odmowy, miała odpowiedzieć: „Wszak jestem Polką”. Emilia Plater podczas powstania listopadowego Gdy miała 24 lata, zmarła jej matka, a wcześniej młoda Plater pochowała wuja. Bardzo przeżyła śmierć najbliższych. Przeżyła załamanie, a przy życiu i zdrowych zmysłach trzymała ją tylko nadzieja, że kiedyś przyda się ojczyźnie. Okazja pojawiła się szybciej, niż się spodziewała. 29 listopada 1830 roku w Warszawie wybuchło powstanie. W grudniu wieść o zrywie narodowym dotarła na Litwę. Emilia postanowiła włączyć się do walk. Na Litwie i Żmudzi opór Rosjanom stawiły słabo uzbrojone oddziały złożone ze szlachty. Prowadziły walkę partyzancką, bo w otwartym starciu nie miały najmniejszych szans z lepiej wyposażonym, wyszkolonym i zaprawionym w boju wrogiem. Plater dołączyła do jednej z takich grup. Płomienna przemowa Emilii Plater Jako kobieta Emilia nie cieszyła się szacunkiem wśród towarzyszy broni. Gdy udała się do Wilna po rozkazy, żaden z oficerów nie zaszczycił jej rozmową. Nie zamierzała jednak rezygnować z walki. Zamiast wrócić do domu, obcięła włosy i ruszyła na miejsce zbiórki powstańców. W ramach spotkania odbyła się uroczysta msza, na którą ściągnęli nie tylko powstańcy, ale także okoliczni chłopi. Plater dostrzegła w tym niepowtarzalną okazję do pozyskania nowych sił do walki. Gdy nabożeństwo dobiegło końca, zwróciła się do tłumu. Prostym językiem mówiła o podatkach, karnych zsyłkach i prześladowaniach. Udało się. Ponad 300 chłopów zasiliło szeregi powstańców. Walczyła z zaborcą i o szacunek Emilia Plater miała odnosić duże sukcesy w walce z zaborcą. Partyzantom brakowało dosłownie wszystkiego – broni, amunicji, mundurów i zapasów. Żeby zdobyć niezbędny ekwipunek, zadecydowano o przypuszczeniu ataku na cytadelę. Emilia Plater doskonale znała teren, więc wybrano ją do pomocy w przeprowadzeniu szturmu. Atak nie powiódł się, ale to nie zniechęciło młodej patriotki. Oddział, którym dowodziła miał pokonać wojska zaborcy w kilku bitwach i zdobyć pocztę. Partyzanci zaczęli ją doceniać, ale byli też tacy, którzy wciąż nie widzieli jej w walce o wyzwolenie ojczyzny. Po nieudanym szturmie na cytadelę postanowiła dołączyć do oddziałów hrabiego Karola Załuskiego. Żołnierze nie zgotowali jej jednak ciepłego powitania. To jednak nie podcięło jej skrzydeł. Dołączyła do wolnych strzelców wiłkomierskich, oddziału, w którym walczyli jej kuzyni. 4 maja 1831 wzięła udział w bitwie pod Prestowianami, która jednak nie zakończyła się pomyślnie. 13 dni później strzelcy zajęli Wiłkomierz. W każdej potyczce Plater odznaczała się odwagą. Nic dziwnego. Walczyła nie tylko z wrogiem, ale także o należny jej szacunek. Wolała honorową śmierć niż ucieczkę 5 czerwca na Litwie pojawiły się oddziały dowodzone przez gen. Dezyderego Chłapowskiego. Emilia postanowiła się do niego przyłączyć. Ten mianował ją honorowym kapitanem. Najprawdopodobniej był to grzecznościowy gest, coś w rodzaju nagrody za odwagę. Plater poczuła się jednak doceniona, ale zawiodła się, gdy zamiast pod Wilno wysłano ją do Kowna. Walki o utrzymanie miasta zakończyły się niepowodzeniem, co było rezultatem porażki wojsk Chłapowskiego w Wilnie. W odpowiedzi na atak, Rosjanie wysłali armię na Kowno. Miasto nie miało szans. Powstanie listopadowe na Litwie było bliskie upadku. Chłapowski podjął decyzję o złożeniu broni i przekroczeniu granicy Prus Wschodnich. W odpowiedzi na to miała stwierdzić, że nie zamierza wlec swego wstydu za granicę i poniżyć się zdradą. Stwierdziła, że od hańby woli śmierć. Śmierć Emilii Plater Generał pozwolił jej odejść, więc razem z grupą wiernych jej osób postanowiła przedrzeć się do Warszawy. Do Królestwa szli w chłopskim przebraniu, jednak trudy 10-dniowej wyprawy okazały się być dla Emilii zbyt dużym wyzwaniem. Wycieńczona walkami i rozpalona gorączką, musiała się zatrzymać. Schronienie znalazła w chacie leśnika, później w domu Ignacego Abłamowicza. Tam próbowano ją wykurować, ale bez powodzenia. Mimo troskliwej opieki, Emilia Plater zmarła 23 grudnia 1831 roku. Bohaterka czy symbol? Należy wspomnieć, że niektórzy historycy poddają w wątpliwość dokonania Emilii Plater. Sceptycy uważają za mało prawdopodobne, że młoda kobieta bez wojskowych szlifów dowodziła oddziałem i odnosiła sukcesy na polu walki, a opowieści o jej bohaterskich wyczynach miały krzewić bohaterskiego ducha w czasach walk o niepodległość. Faktem jest, że brakuje wiedzy na temat tamtych wydarzeń, a źródła historyczne nie potwierdzają jej udziału w wielu bitwach. Zatem bohaterka czy symbol? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Nie można jednak zaprzeczyć, że młoda Emilia Plater jest osobą godną podziwu, jeżeli nie ze względu na dokonania na polu walki, to z uwagi na jej odwagę, upór i hart ducha. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zapomnij o dalekich podróżach. Turystyczny hit 2025 jest tuż za polską granicą
Nieprzypadkowo mówi się o nim coraz więcej. Ten kierunek może być podróżniczym hitem 2025. Szczególnie wśród Polaków, którzy marzą o spokojnym wyjeździe, bez dalekich lotów.
W tym artykule: To będzie podróżniczy hit tego roku Najlepsze kierunki na wyjazd w 2025 Hity National Geographic na 2025 Nie każda podróż musi zaczynać się od wielogodzinnego lotu i planowania z wyprzedzeniem. Czasem wystarczy spojrzeć na mapę i wybrać miejsce, które mamy niemal pod ręką. Właśnie dlatego ten kraj, który jeszcze niedawno był pomijany, dziś wyrasta na jeden z najciekawszych kierunków roku. To będzie podróżniczy hit 2025 Pod koniec ubiegłego roku redakcja Lonely Planet ogłosiła swój prestiżowy ranking kierunków na kolejny sezon podróżniczy. Na wysokim drugim miejscu na świecie znalazła się Litwa. W klasyfikacji ogólnej ustąpiła jedynie Kamerunowi, a wśród europejskich propozycji nie miała sobie równych. I trudno się dziwić. Ten położony nad Bałtykiem niewielki kraj ma do zaoferowania znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Na podróżników czekają tu urokliwe miasteczka, dzika natura, klimatyczne plaże i mnóstwo zabytków. W Wilnie warto rozpocząć zwiedzanie od zabytkowej starówki wpisanej na listę UNESCO. Na liście obowiązkowych punktów nie może zabraknąć również Ostrej Bramy oraz Zamku Giedymina z panoramą na całe miasto. W 2025 r. stolica Litwy ma jeszcze jeden powód do dumy. Otrzymała ona bowiem tytuł „Zielonej Stolicy Europy” w konkursie Green Capital Awards, organizowanym przez Komisję Europejską. Jeśli myślisz, że Litwa kończy się na Wilnie, to jesteś w błędzie. Na zachodzie czeka Mierzeja Kurońska, czyli ciągnący się przez niemal 100 km półwysep w postaci piaszczystego wału. Warto odwiedzić także Trokaj, urokliwe miasteczko z gotyckim zamkiem położonym malowniczo na wyspie. Kowno, drugie co do wielkości miasto Litwy, przyciąga modernistyczną architekturą i kulturalną atmosferą. Z kolei Szawle to punkt obowiązkowy na trasie do Góry Krzyży. Najlepsze kierunki na wyjazd w 2025 10 najlepszych krajów według Lonely Planet w 2025 roku: Kamerun Litwa Fidżi Laos Kazachstan Paragwaj Trynidad i Tobago Vanuatu Słowacja Armenia Hity National Geographic na 2025 Nie możemy zapominać, że swoje podróżnicze typy na nadchodzące miesiące przedstawił również magazyn „National Geographic Traveler”. W tegorocznym zestawieniu Best of the World 2025 znalazły się m.in. niezwykła trasa rowerowa „Amazonia Europy”, przecinająca Austrię, Słowenię, Chorwację, Węgry i Serbię, a także Archipelag Sztokholmski, Hebrydy Zewnętrzne w Szkocji, indonezyjskie Wyspy Raja Ampat i Grenlandia, która pod koniec 2024 r. uruchomiła nowe połączenie z Nuuku do Kopenhagi. A co w Polsce? Nasza redakcja zachęca do odkrywania mniej oczywistych miejsc – Ojcowskiego Parku Narodowego, Tarnowskich Gór, Połoniny Caryńskiej i Supraśla. Źródła: Lonely Planet; National Geographic Traveler Polska
Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? „Krępy o pociągłej twarzy”
Król Aleksander Jagiellończyk był wszechstronnie wykształcony i znał języki obce. Jednak jego panowanie nie było łatwe. Zmagał się z Zakonem Krzyżackim, Tatarami, Moskwą, a skarbiec świecił pustkami.
Spis treści: Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? W drodze na królewski tron Koronacja Aleksandra na króla Polski W kleszczach najazdów Nihil novi, czyli „reforma” państwa Śmierć Aleksandra Jagiellończyka Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Aleksander był czwartym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki i ostatnim, przy narodzinach którego asystowała jego babka, Zofia Holszańska. Urodził się bowiem 5 sierpnia 1461 roku, a w ponad miesiąc później Zofia zmarła. Jak wyglądał Aleksander Jagiellończyk? Opisywano go, jako mężczyznę średniego wzrostu, o pociągłej twarzy, ciemnych włosach i krępej sylwetce. Podobnie jak starsi braci od 1467 roku trafił pod skrzydła Jana Długosza, a później nad jego wykształceniem czuwał Filippo Buonaccorsi, czyli Kallimach. Młodzi Jagiellonowie byli zatem wszechstronnie wykształceni, znali języki obce i lubili grę w szachy. Pierwsze wystąpienie Aleksandra to rok 1479, kiedy to osiemnastoletni królewicz odebrał przysięgę wierności, składaną zgodnie z postanowieniami drugiego pokoju toruńskiego władcom polskim przez wielkiego mistrza krzyżackiego. W drodze na królewski tron Po śmierci starszego brata, Kazimierza, późniejszego świętego i patrona Litwy, Aleksander został szykowany na objęcie tronu wielkoksiążęcego na Litwie. W tym celu do śmierci ojca towarzyszył mu w wyjazdach na Litwę oraz obradach sejmowych. W maju 1492 roku, tuż przed swoją śmiercią, Kazimierz powierzył mu rządy na Litwie. Wówczas także rozpoczęły się rozmowy na temat małżeństwa Aleksandra z księżniczką moskiewską Heleną, córka Iwana III. Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka nowy władca Polski, Jan Olbracht, potwierdził decyzję ojca. Stany litewskie także zatwierdziły na sejmie Aleksandra jako wielkiego księcia. Pierwszymi decyzjami, jakie musiał podejmować nowy wielki książę, było zabezpieczenie wschodniej granicy państwa litewskiego ze strony Moskwy. Temu miały służyć rokowania z Iwanem i planowane małżeństwo z Heleną. W 1493 roku pertraktacje te zostały sfinalizowane. Książę moskiewski postawił jednak ważny warunek, że jego córka nie zrezygnuje nie swojej prawosławnej wiary. To automatycznie eliminowało Helenę jako kandydatkę na królową Polski. Bez przejścia na wiarę rzymskokatolicką nie miała szans na koronację w katedrze krakowskiej. W wyniku takich obostrzeń małżeństwo było zawierane dwukrotnie – w katedrze wileńskiej oraz w cerkwi. Helena była bardzo urodziwa, a także bardzo lojalna wobec męża. Stała u jego boku także wówczas, kiedy jej ojciec łamał dotychczasowe układy, a nawet wzywał ja do powrotu. Małżeństwo było bezdzietne, choć istnieje prawdopodobieństwo, że Helena była przy nadziei, o czym pisała w liście do matki. Jeśli tak, to ciąża musiała skończyć się poronieniem na dość wczesnym etapie, bowiem nie odnotowały jej żadne inne źródła. Pomimo spotkań Aleksandra w Lewoczy i Parczewie oraz deklarowania pomocy przy planowanej na 1497 roku wyprawie mołdawskiej króla polskiego, udział w niej Aleksandra był więcej niż skromny. Wynikało to w dużej mierze z obaw przed najazdem władcy moskiewskiego, który ciągle był bardzo niepewnym sojusznikiem. Obawy te okazały się zresztą niebezpodstawne. W 1500 roku doszło do ataku Moskwy, wspieranej przez Mengli Gireja. Przygotowywana przez Aleksandra wyprawa przeciwko Moskwie została jednak przerwana przez śmierć Jana Olbrachta. Koronacja Aleksandra na króla Polski Początkowo wcale nie było oczywiste, że nowym królem Polski zostanie Aleksander. Do rywalizacji o tron krakowski stanęli bowiem zarówno władca Czech i Węgier Władysław, jak i królewicz Zygmunt. Ostatecznie jednak Zygmunt szybko wycofał swoją kandydaturę. Panowie polscy stwierdzili, że trzy trony to zbyt dużo jak na Władysława. Powierzyli tron polski Aleksandrowi. Nowy władca zatrzymał także tron wielkoksiążęcy na Litwie. Koronacja nowego władcy odbyła się w grudniu 1501 roku. Tym razem u jego boku nie było królowej, z racji swojego wyznania Helena nie mogła dostąpić tego zaszczytu. Tym niemniej w oficjalnej tytulaturze zwracano się tak do niej. Wyjątek stanowiła Elżbieta Rakuska, która nie zaakceptowała wybranki syna i siłą chciała zmusić ją do zmiany wyznania. Helena znalazła tu jednak wielkie wsparcie u boku męża, który poprzez brata kardynała próbował wpłynąć na matkę, aby ta zmitygowała się w swoich działaniach. W kleszczach najazdów Problem Heleny nikł jednak wobec innych. Zakon krzyżacki próbował przekreślić ugody toruńskie, Mołdawia, wsparta Turcją, coraz bardziej się burzyła, a teść, Iwan III ciągle szukał pretekstu do wojny. W rezultacie w 1501 roku wybuchła kolejna wojna z Moskwą, a kilka miesięcy później na ziemie Korony najechali Tatarzy. Nie mając siły walczyć jednocześnie na dwóch frontach, Aleksander musiał zawrzeć niekorzystny pokój w 1503 roku, w którym tracił dla Litwy ziemię siewierską i czernihowską. W tzw. międzyczasie zmarł brat Aleksandra, kardynał Fryderyk, któremu władca powierzył zarząd nad senatem. W rezultacie skarbiec pod nieudolnymi rządami kardynała zaczął świecić pustkami. Na sejmie w 1504 roku podjęto próbę reform w kwestiach finansów i administracji. Zakazano wówczas łączenia wysokich stanowisk świeckich i duchownych. Nihil novi, czyli „reforma” państwa Na słynnym sejmie radomskim z 1505 roku kontynuowano plan reform. Efektem był słynna konstytucja Nihil Novi, czyli akt gwarantujący, że nowe prawo nie może być ustanowione bez zgody władcy, senatorów oraz posłów ziemskich. Na zjeździe tym zatwierdzono także testament matki Aleksandra i wdowy po Kazimierzu Jagiellończyku – Elżbiety Rakuskiej. W ramach reform Aleksander zapoczątkował także gruntowny remont, który po jego śmierci kontynuował jego brat – Zygmunt Stary. Śmierć Aleksandra Jagiellończyka Już w czasie obrad władca zmagał się z chorobą. Po rozległym udarze był częściowo sparaliżowany. Mianował wówczas wicekrólem kasztelana krakowskiego Spytka z Jarosławia na czas swej choroby, a sam wyjechał na Litwę. Wyjazd ten nie był dobrym pomysłem. Źle leczony władca coraz bardziej zapadał na zdrowiu. Umierając, wezwał do siebie Zygmunta, chcąc uczynić go swoim następcą. Zmarł w Wilnie 19 sierpnia 1506 roku i tam został pochowany. Helena była do końca u jego boku. Po śmierci władcy nie wyjechała z kraju, zostając na Litwie aż do śmierci. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Aleksandra Jagiellończyka powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Nie lubił bogatych strojów i miał bardzo ciemne oczy
Król Władysław Jagiełło był szczupły i średniego wzrostu. Uwagę zwracał jego charakterystyczny nos i bardzo ciemne oczy. Jak wyglądała jego droga do władzy?
Spis treści: Jagiełło. Od władzy na Litwie po tron Polski Wojny z Krzyżakami Co dalej z dynastią jagiellońską? Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Jagiełło, wielki książę litewski, syn Olgierda Giedyminowicza i księżniczki twerskiej Julianny, urodził się, wedle najnowszych badań, około 1362/1363 roku. Miał liczne rodzeństwo, w tym dziesięciu braci. Jagiełło. Od władzy na Litwie po tron Polski Po śmierci ojca, po krótkim konflikcie ze stryjem Kiejstutem, rozpoczął samodzielne rządy na Litwie. Śmierć Kiejstuta, do której być może przyłożył rękę oraz dogadanie się z jego synem Witoldem pozwoliło Jagielle prowadzić własną politykę rządów. Tym samym mógł też podjąć decyzję o przyjęciu ręki Jadwigi Andegaweńskiej a wraz z nią – korony polskiej. Aktem krewskim z 1385 roku potwierdził warunki ugody z panami polskimi, decydując się tym samym na przyjęcie chrztu wraz ze swoimi poddanymi. W styczniu 1386 przybył do Korony, aby w lutym tego roku ochrzcić się, przyjmując imię Władysław. Następnie poślubił Jadwigę, aż w końcu 4 marca tego roku założył na skronie polską koronę. Swoje rządy rozpoczął od realizacji części postanowień aktu krewskiego, czyli chrystianizacji Litwy. Ta część umowy została wypełniona, ale plany panów polskich w kwestii wcielenia tego kraju do Korony spaliła na panewce. Wobec oporu Witolda i bojarów litewskich doszło w 1401 roku do zawarcia unii wileńsko-radomskiej, w wyniku której Witold został wielkim księciem litewskim, a Jagiełło jego zwierzchnikiem. W kolejnej unii, podpisanej w Horodle w 1413 roku władca potwierdził odrębność Litwy od Polski i rozszerzył przywileje panów polskich na wybrane rodziny bojarów litewskich. W miarę dobrą współpracę króla polskiego z Witoldem próbował popsuć na zjeździe w Łucku w 1429 roku władca czeski i węgierski Zygmunt Luksemburski, proponując ambitnemu Witoldowi koronę królewską. Konflikt polsko-litewski przerwała śmierć Witolda w 1430 roku, ale tylko chwilowo, bowiem niefortunna nominacja Jagieły na opróżniony tron wielkoksiążęcy na Litwie swojego najmłodszego brata, Świdrygiełły, spowodowała, że wybuchł on na nowo. Dopiero detronizacja Świdrygiełły w 1432 roku i nominacja na to stanowisko Zygmunta Kiejstutowicza doprowadziła do nowej unii, grodzieńskiej i gwarancji dożywotności Zygmuntowi na wielkoksiążęctwie a następnie tron ten miał przejść w ręce synów Jagiełły. Wojny z Krzyżakami Sprawa litewska nie była jedyną, która absorbowała rządy Jagiełły. Przez szereg lat Litwa miała konflikt z państwem Zakonu Krzyżackiego, które próbowało ją podbić pod pretekstem chrystianizacji tych terenów. Chrzest Litwy z 1386 roku wytrącił ten argument, ale rejzy krzyżackie na Litwę nie ustały. Władysław Jagiełło umiejętnie wmówił Polakom, że Krzyżacy, z którymi mieli pokój od 1343 roku, są ich wrogami, i małymi krokami doprowadził do konfliktu, który w założeniu miał całkowicie zlikwidować problem krzyżacki. W rezultacie doszło do wybuchu tzw. wielkiej wojny (1409–1411), z najsłynniejszą bitwą pod Grunwaldem (15 lipca) – wielkim triumfem polityki militarnej Jagiełły. Niestety, rezultat sukcesu militarnego nie przełożył się na rokowania pokojowe. Rozejm zawarty w lutym 1411 roku w Toruniu, pod naciskiem papieża, cesarza i innych państw sympatyzujących z Krzyżakami oddawał Polsce jedynie ziemię dobrzyńską, a Litwie Żmudź. Kolejne próby mediacji zakończyły się wojną głodową w 1414 roku, którą przerwano pod naciskiem papieża. Nie rozstrzygnął tego konfliktu także sobór w Konstancji, a wyrok Zygmunta Luksemburskiego z 1420 roku we Wrocławiu, którym oddawał zakonowi wszystkie sporne ziemie, łącznie z Pomorzem Gdańskim, nie został przyjęty przez stronę polską. W tej sytuacji wznowiono działania wojenne, zakończone pokojem nad jeziorem Melno, który oddawał na wieki Litwie Żmudź. Co dalej z dynastią jagiellońską? Przez cały okres panowania Władysława Jagiełły głównym punktem była jednak kwestia dziedziczności tronu i posiadania dziedzica, który ten tron mógłby przejąć. Małżeństwo z Jadwigą Andegaweńską zakończyło się jej śmiercią w 1399 roku, wraz ze śmiercią jej córki, Elżbiety Bonifacji. Drugi mariaż króla, z Anną Cylejską (1402–1416), wnuczką ostatniego władcy piastowskiego na tronie polskim, Kazimierza Wielkiego, także zakończył się narodzinami córki, Jadwigi. Nie spodziewając się więcej potomków, Jagiełło doprowadził do złożenia hołdu Jadwidze, jako jego następczyni na tronie polskim, która miała panować po jego śmierci u boku swojego narzeczonego, Fryderyka Hohenzollerna. Po śmierci Anny król polski poślubił jedną ze swoich poddanych, wdowę po Wincentym Granowskim i córkę wojewody sandomierskiego Ottona z Pilicy – Elżbietę. Małżeństwo to wywołało skandal obyczajowy, bowiem panowie polscy nie chcieli zgodzić się na taki mariaż, ani na koronację szlachcianki. Król jednak doprowadził do realizacji swoich planów i w 1417 roku poślubił Elżbietę oraz koronował ją na królową. Mariaż ten, choć niewątpliwie jako jedyny wynikał z uczucia, nie trwał długo. Elżbieta, już w momencie zaślubin ciężko chora, zmarła w maju 1420 roku bezpotomnie. Dopiero ostatnie, dość niespodziewane małżeństwo Jagiełły z młodziutka księżniczką ruską Sonką Holszańską (która na chrzcie przyjęła imię Zofii) doprowadziło do narodzin potomków płci męskiej. Zofia urodziła Jagielle aż trzech synów: Władysława, zwanego pośmiertnie Warneńczykiem (1424), Kazimierza, zmarłego młodo w 1427 roku oraz narodzonego w tym samym roku kolejnego Kazimierza, późniejszego króla polskiego. To spowodowało, że król rozpoczął zabiegi o uznanie synów na tronie polskim okupione wystawieniem szeregu przywilejów dla panów polskich. Ostatecznie przywilejem jedlnieńsko-krakowskim (1430–1433) uznano tron dla synów Jagiełły, aczkolwiek tylko na zasadzie elekcji w zamian za szereg ulg i przywilejów, m.in. uznania nietykalności osobistej szlachty. Władysław Jagiełło zmarł w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1434 roku w Gródku pod Lwowem. Pochowany został w katedrze krakowskiej, gdzie wystawiono mu okazały sarkofag. Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Jan Długosz przekazał nam wizerunek władcy inteligentnego, bystrego, z poczuciem humoru, inteligentnego, czującego się w zawiłych meandrach dyplomacji jak ryba w wodzie. Król był szczupły, średniego wzrostu, o ciemnych, prawie czarnych oczach, szybko tworzących się zakolach, o twarzy z charakterystycznym nosem. Miał ambiwalentny a może wręcz niechętny stosunek do bogatych strojów, jabłek i alkoholu, za to lubił ruch, a szczególnie łowy. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Władysława Jagiełły powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Odkryto tajną skrytkę z koroną polskiego króla. Nie nosił jej za życia
W tajnej skrytce, która powstała tuż po wybuchu II wojny światowej w Wilnie, umieszczono między innymi koronę króla i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości podejmowano kilka prób odkrycia regaliów królewskich.
Spis treści: Nie tylko królewska korona Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Do znaleziska doszło 16 grudnia ubiegłego roku w podziemiach bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie. Z ogłoszeniem odkrycia wstrzymano się do początku stycznia. Konferencja prasowa spotkała się z wielkim zainteresowaniem mediów, gdyż takie odkrycia nie zdarzają się często. Nie tylko królewska korona W skrytce, która powstała w początkach II wojny światowej, umieszczono różne insygnia królewskie. Były to: korona grobowa Aleksandra Jagiellończyka, króla Polski (od 12 grudnia 1501 r. do 19 sierpnia 1506 r.) oraz Wielkiego Księcia Litewskiego (od 20 lipca 1492 r. do 19 sierpnia 1506 r.); korona grobowa, łańcuch, medalion, pierścień i tabliczka natrumienna Elżbiety Habsburżanki; korona grobowa, berło, łańcuch, jabłko królewskie, trzy pierścienie oraz dwie tabliczki natrumienne Barbary Radziwiłłówny; sześć srebrnych tabliczek ozdobionych wizerunkiem św. Kazimierza; szereg wotów: pierścionki, kolczyki, krzyże, kilka insygniów biskupów.; tabliczka natrumienna biskupa wileńskiego Benediktasa Vainasa. – Korony te nie były noszone za życia władców. Zostały wykonane po ich śmierci i były częścią insygniów grobowych – poinformował na konferencji prasowej metropolita wileński abp Gintaras Gruszas cytowany przez serwis Nauka w Polsce. Arcybiskup ocenił, że odkryte insygnia grobowe władców litewskich i polskich są bezcennymi skarbami historycznymi i symbolami długiej tradycji państwowości litewskiej oraz wspaniałymi dziełami złotnictwa i jubilerstwa. Elżbieta Habsburżanka była pierwszą żoną króla Zygmunta Augusta, a Barbara Radziwiłłówna – drugą. Z kolei Aleksander Jagiellończyk był synem Kazimierza IV Jagiellończyka. Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Insygnia królewskie umieszczono w podziemiach wileńskiej katedry nieprzypadkowo. To tam znaleziono ponad 90 lat temu pod posadzką świątyni w zamurowanym pomieszczeniu zwłoki króla Aleksandra Jagiellończyka oraz dwóch żon Zygmunta Augusta: Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny. Do tego znaleziska trumien doszło przypadkowo i to dzięki… powodzi. Wiosenne roztopy podniosły Niemen i jego dorzecza o kilka metrów. Wilno zostało poważnie zalane. Ewakuowano dwa tysiące osób. Woda zalała podziemia katedry wileńskiej. Kilka miesięcy po powodzi powołano specjalną komisję, która miała oszacować straty po zalaniu świątyni. Wówczas doszło do odkrycia grobów członków rodziny królewskiej pod nawą główną. Skrytka odkryta w grudniu 2024 r. to nie pierwszy schowek z precjozami znaleziona w katedrze. W związku z wybuchem II wojny światowej duchowni postanowili zamurować również wyposażenie skarbca. Tę skrytkę odnaleziono dopiero w 1985 roku w niszy znajdującej się w jednej z klatek schodowych sanktuarium. Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Najnowsze poszukiwania, zakończone sukcesem, przeprowadzono z wykorzystaniem międzywojennych i późniejszych planów podziemi świątyni oraz relacji naocznych świadków. W pęknięciach murów umieszczono kamerę endoskopową. Był to strzał w dziesiątkę. Ukazały się insygnia królewskie. Jeszcze tego samego dnia zabytki wydobyto, opisano i skatalogowano. Następnie trafiły w bezpieczne miejsce. W przyszłości zostaną zbadane, odrestaurowane i zaprezentowane publiczności. Nie były to pierwsze poszukiwania grobowych insygniów królewskich w tej świątyni. Na przykład w 2009 roku odbył się projekt polskiego resortu kultury przy współpracy z litewskimi instytucjami, w tym archidiecezją. Wówczas wykorzystano metody nieinwazyjne: georadar, kamerę termowizyjną i wykrywacz metalu. Opierano się także na zeznaniach świadka, który brał udział w przygotowywaniu skrytki. Ten projekt jednak nie przyniósł wymiernych rezultatów. Źródła: Archidiecezja Wileńska, Nauka w Polsce, Polskie Radio Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Książę Świdrygiełło był solą w oku Władysława Jagiełły. Wielokrotnie wystawiał cierpliwość brata na próbę
Wielki książę litewski Świdrygiełło rywalizował o władzę z bratem Władysławem II Jagiełłą i stryjecznym bratem Witoldem. Konflikt rodzinny ciągnął się przez dziesiątki lat, w czasie których książęta nieustannie walczyli ze sobą i godzili się, co jakiś czas włączając do swojego sporu nowych bohaterów.
Spis treści: Świdrygiełło – młodość Początki walki o władzę Spisek z Krzyżakami Sojusz z Moskwą Bunt i pojednanie Niedoszły król Litwy Wielki przegrany Księcia Świdrygiełłę śmiało można określić mianem czarnej owcy w dynastii Giedyminowiczów. Chociaż każdy z dwunastu synów (trzynasty Minigiełło zmarł w dzieciństwie) wielkiego księcia litewskiego Olgierda miał swoje ambicje i na przestrzeni lat rywalizowali oni ze sobą o władzę, to właśnie Świdrygiełło najczęściej występował przeciwko swojemu starszemu bratu, królowi Polski Władysławowi II Jagielle oraz stryjecznemu bratu wielkiemu księciu litewskiemu Witoldowi. Nie wahał się wówczas spiskować z największymi wrogami swoich krewnych, jak choćby Krzyżacy czy Luksemburgowie. Jagiełło miał dużo cierpliwości wobec krnąbrnego księcia, przez co nieustannie przekraczał on kolejne granice. W pewnym momencie Świdrygiełło zapragnął nawet zostać królem Litwy. W tym celu uwięził polskiego monarchę. Burzliwe losy najmłodszego Olgierdowica przypomniał ostatnio serial „Korona królów. Jagiellonowie”, w którym w jego rolę wciela się Michał Chruściel. Świdrygiełło – młodość Świdrygiełło przyszedł na świat między 1373 a 1376 r. jako najmłodszy syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda i księżniczki twerskiej Julianny. Miał liczne rodzeństwo, w tym m.in. króla Polski Władysława II Jagiełłę, księcia kijowskiego Skirgiełłę i księżnę mazowiecką Aleksandrę. Był zaledwie kilkuletnim chłopcem, kiedy w maju 1377 r. zmarł jego ojciec. Jego wychowaniem zajmowała się przede wszystkim matka, z którą aż do jej śmierci w 1392 r. przebywał w księstwie witebskim. Po raz pierwszy został wymieniony w źródłach w październiku 1382 r., kiedy to doszło do zawarcia układu pomiędzy książętami litewskimi a zakonem krzyżackim na wyspie u ujścia Dubissy do Niemna. W przeciwieństwie do większości swoich braci nie był na chrzcie Jagiełły, który odbył się 15 lutego 1386 r. w katedrze na Wawelu. Religię chrześcijańską i imię Bolesław przyjął dopiero jakiś czas później. Początki walki o władzę Najmłodszy brat Władysława II Jagiełły wkroczył na arenę polityczną na początku 1393 r. Zaczął swoją samodzielną działalność od konfliktu z najbliższą rodziną. Czuł się pominięty w podziale schedy po ojcu, więc przejął władzę w księstwie witebskim. Zamordował sokolniczego Fiodora Wiesnę, którego Jagiełło wyznaczył na namiestnika. Kiedy polski król dowiedział się o zbrodni, wysłał do Witebska swojego brata Skirgiełłę i stryjecznego brata Witolda, aby pojmali Świdrygiełłę i przywieźli go do Krakowa. Wspaniałomyślny monarcha nie aresztował brata. Przez ponad rok trzymał go na Wawelu, aby mieć na niego baczenie. Następnie Świdrygiełło udał się ze swoim stryjecznym bratem Fiodorem Lubartowicem na Węgry. Szukał pomocy w walce o władzę u króla Zygmunta Luksemburskiego. Zapewne w tym samym celu w 1396 r. planował małżeństwo z księżniczką moskiewską, lecz ostatecznie nie doszło ono do skutku. Spisek z Krzyżakami Niepowodzeniem zakończyła się również próba pozyskania jako sojusznika wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Jungingena w 1398 r. Ostatecznie Świdrygiełło zdecydował się na powrót do Polski. Po śmierci Spytka z Melsztyna w bitwie pod Worsklą w 1399 r. otrzymał po nim Podole jako lenno. Po unii wileńsko-radomskiej z 1401 r., która oddawała dożywotnio rządy na Litwie księciu Witoldowi, upokorzony Świdrygiełło udał się do Krzyżaków. Zaczął spiskować z nimi przeciw swojemu stryjecznemu bratu. Na wieść o zdradzie Jagiełło przejął Podole z rąk jego starostów. W tym czasie Świdrygiełło ogłosił się bezprawnie wielkim księciem litewskim. Zaoferował zakonowi Żmudź w zamian za poparcie dla jego planów. Kiedy jednak 22 maja 1404 r. doszło do porozumienia polsko-litewsko-krzyżackiego w Raciążku, Świdrygiełło stracił swojego najważniejszego sojusznika. Jagiełło po raz kolejny wybaczył wówczas bratu, a także przekazał mu we władanie księstwo briańskie i Starodub. Sojusz z Moskwą Hojne nadania nie wystarczyły jednak, aby zadowolić Świdrygiełłę. Wkrótce porozumiał się on z księciem moskiewskim Wasylem I. Otrzymał od niego Juriew, połowę Kołomny, Perejasław, Rżew i Włodzimierz nad Klaźmą. W lipcu 1408 r. przybył do Moskwy, gdzie dwa miesiące później bronił przeprawy przez Okę przed wojskami litewskimi. Na początku 1409 r. ukorzył się przed wielkim księciem litewskim Witoldem. Jednak już 2 października 1409 r. zdradził go po raz kolejny, zawierając porozumienie z Krzyżakami. Spisek został jednak wykryty po zaledwie kilku dniach. Wściekły Witold planował zabić Świdrygiełłę, lecz w jego obronie znów stanął Jagiełło. Zaproponował łagodniejszą karę – uwięzienie na zamku w Krzemieńcu. Świdrygiełło przebywał tam aż dziewięć lat. 24 marca 1418 r. uciekł z pomocą Daszka Ostrogskiego i Aleksandra Nosa, którzy zabili zarządzającego zamkiem Konrada z Falkenbergu. Bunt i pojednanie Po odzyskaniu wolności Świdrygiełło planował ożenić się z Eufemią, córką księcia oleśnickiego Konrada III Starego i siostrą biskupa wrocławskiego Konrada IV Starszego. Ostatecznie po raz kolejny nie zrealizował swoich małżeńskich planów. W 1419 r. znów próbował zdobyć władzę na Litwie, wykorzystując bunt Żmudzinów przeciw Witoldowi, lecz buntownicy szybko zostali spacyfikowani. Świdrygielle nie pozostało więc nic innego, jak kolejny raz pojednać się z rodziną. Polski król wybaczył mu zdradę i ofiarował mu starostwo w Opocznie. Następnie doprowadził do jego zgody z Witoldem 10 sierpnia 1420 r. w Miednikach. Świdrygiełło otrzymał wówczas księstwo czernihowskie z Trubczewskiem, Briańskiem i Nowogrodem Siewierskim, w którym rządził przez kolejne dziesięć lat. Odpłacał się wówczas Jagielle i Witoldowi swoim wsparciem. Brał udział w walkach z zakonem krzyżackim w 1422 r. i w wyprawie Witolda na Nowogród Wielki w 1428 r. Niedoszły król Litwy Sytuacja zmieniła się, kiedy 27 października 1430 r. w Trokach zmarł wielki książę litewski Witold. Jagiełło wyznaczył wówczas Świdrygiełłę na jego następcę. Chciał – jak pisał Jan Długosz w „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” – „wynieść i wsławić tego, który przez wiele lat żył w nędznym stanie miotany różnymi burzami”. Miał zarazem świadomość, że nie posiada on męskiego potomka, więc w przyszłości władza przejdzie w ręce jednego z synów królewskich – Władysława lub Kazimierza. Zamach na króla Wkrótce król gorzko pożałował swojej decyzji, ponieważ został uwięziony przez swojego brata w Wilnie. „Ty mnie królu, z księciem Witoldem uwięziłeś, związałeś i przez dziewięć lat trzymałeś związanego w ciężkich kajdanach. Teraz nadszedł czas, w którym z woli Bożej ty wpadłeś w moje ręce” – miał wedle Długosza powiedzieć Świdrygiełło Jagielle. Dodał, że w ten sposób pomści swoje krzywdy. Polskie wojsko, dowiedziawszy się o uwięzieniu swojego monarchy, zajęło Podole, a następnie ruszyło w stronę Wilna. W obawie o swoje życie Świdrygiełło już w drugiej połowie grudnia 1430 r. uwolnił brata. Ten dał mu ostatnią szansę. W lutym 1431 r. w Sandomierzu Rada Królewska zgodziła się zaakceptować go jako wielkiego księcia, lecz tylko jeśli uzna siebie lennikiem Królestwa Polskiego oraz zwróci mu Podole i Wołyń. Świdrygiełło nie tylko nie zgodził się na ten układ. Już w czerwcu 1431 r. porozumiał się z królem Zygmuntem Luksemburskim. Za jego aprobatą zawarł sojusz z Krzyżakami oraz hospodarem mołdawskim Aleksandrem Dobrym. Po stronie Świdrygiełły stanęli również m.in. książę Nowogrodu Wielkiego i Mścisławia Lingwen oraz kniaziowie Fiodor Nieświcki, Andrzej Zasławski i Borys Gliński. Rozejm z Jagiełłą Jagiełło nie mógł zgodzić się na spiskowanie Świdrygiełły z największymi wrogami Polski. Zorganizował wyprawę zbrojną przeciw bratu. 21 lipca 1431 r. pokonał wspierające go wojska rusko-tatarskie w bitwie koło Uściługu. Chociaż 13 sierpnia 1431 r. zwolennicy młodszego z braci zdołali obronić zamek w Łucku, już pięć dni później Świdrygiełło zaproponował zawieszenie broni i rozpoczęcie rokowań pokojowych. W tym samym czasie, korzystając ze wzmożonej aktywności króla Polski w Wielkim Księstwie Litewskim, Krzyżacy złupili północną Wielkopolskę, Kujawy i ziemię dobrzyńską. W końcu 2 września 1431 r. bracia zawarli rozejm w Łucku, który miał trwać do 24 czerwca 1432 r. Ich relacje cały czas pozostawały napięte. Wielki przegrany Świdrygiełło zaczął bowiem dążyć do uczynienia z Litwy samodzielnego królestwa, które planował w przyszłości przekazać swoim potomkom. W 1431 r. ożenił się z księżniczką Anną Zofią, córką Iwana Iwanowica i stryjeczną siostrą wielkiego księcia twerskiego Borysa Aleksandrowica. Zwycięstwo Kiejstutowicza Z pretensjami do litewskiego tronu wystąpił jednak młodszy brat wielkiego księcia Witolda, Zygmunt Kiejstutowicz. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1432 r. dokonał on zamachu stanu pod Oszmianą. Świdrygielle udało się uciec, lecz jego ciężarna żona została pojmana przez zwolenników Kiejstutowicza i uwięziona w Oszmianie. W grudniu 1432 r. w niewoli przyszedł na świat jedyny syn księcia. Jednak – zapewne na skutek trudnych warunków więziennego życia – zmarł we wczesnym dzieciństwie. Przez kolejne lata młodszy brat Jagiełły próbował walczyć o władzę. Jednak po klęsce jego zwolenników w bitwie nad rzeką Świętą pod Wiłkomierzem 1 września 1435 r., stało się jasne, że jest na straconej pozycji. Starość i śmierć 4 września 1437 r. we Lwowie doszło do zawarcia układu Świdrygiełły z jego bratankiem, królem Polski Władysławem Warneńczykiem. Książę zgodził się wówczas oddać Królestwu Polskiemu ziemię łucką. Wkrótce została ona przekazana przez monarchę Zygmuntowi Kiejstutowiczowi. Ten jednak został zamordowany 20 marca 1440 r. w Trokach przez zwolenników Świdrygiełły. Młodszy brat Jagiełły odzyskał wówczas zamek w Łucku, w którym spędził resztę życia, a nowym wielkim księciem litewskim został Kazimierz Jagiellończyk. W 1442 r. przekazał on Świdrygielle we władanie ziemie wołyńskie, zaspokajając tym samym ambicje starzejącego się stryja. Niepokorny książę zakończył swoje burzliwe życie 10 lutego 1452 r. w Łucku. Został pochowany w kościele św. Stanisława w Wilnie. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Mierzeja Kurońska – atrakcje, rowery, plaże. Co warto zobaczyć na Litwie?
Mierzeja Kurońska to unikatowy półwysep nad Morzem Bałtyckim, ciągnący się przez 98 km między Litwą a obwodem królewieckim. Ten wąski skrawek ziemi oddziela Zalew Kuroński od Bałtyku, tworząc niezwykłe krajobrazy, w których dominują majestatyczne wydmy, rozległe lasy i puste plaże. W tym artykule połączymy praktyczne porady z osobistymi refleksjami, odkrywając, co sprawia, że Mierzeja Kurońska jest miejscem tak magicznym.
Spis treści: Jak dotrzeć na Mierzeję Kurońską Najważniejsze atrakcje Mierzei Kurońskiej Rowerem po Mierzei Kurońskiej Nida – azyl artystów i pisarzy Kłajpeda – wrota do Mierzei Podsumowanie Jak dotrzeć na Mierzeję Kurońską? Podróż na Mierzeję Kurońską rozpoczyna się zazwyczaj w Kłajpedzie, mieście pełnym historii, które w średniowieczu nosiło nazwę Memelburg. Aby dostać się na mierzeję, najlepiej skorzystać z promu, który kursuje co 20 minut. Przeprawa trwa zaledwie 7 minut, ale już wtedy zaczynamy odczuwać oddech Bałtyku i magię tego miejsca. Koszt przeprawy dla rodziny z samochodem to 22 euro, jednak na samym półwyspie musimy zapłacić dodatkową opłatę ekologiczną wynoszącą 8 euro. Kłajpeda nie tylko stanowi „wrota do mierzei”, ale także jest miejscem, w którym warto zatrzymać się na dłużej. Miasto oferuje mnóstwo atrakcji – od Muzeum Litwy Mniejszej, pełnego starych map i pocztówek, po średniowieczne uliczki i domy z muru pruskiego. Zdecydowanie warto poświęcić dzień na odkrywanie Kłajpedy, zanim wyruszymy w dalszą podróż. Najważniejsze atrakcje Mierzei Kurońskiej Mierzeja Kurońska jest rajem dla miłośników przyrody i ciszy. Jej największymi atrakcjami są wydmy, które można podziwiać w różnych częściach półwyspu, oraz nieskażona natura, która sprawia, że czujemy się tutaj jak na końcu świata. Wydma Parnidis Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów na Mierzei Kurońskiej jest Wydma Parnidis, mierząca 52 metry. To miejsce nie tylko oferuje zapierające dech w piersiach widoki na morze i Zalew Kuroński, ale także pozwala na chwilę refleksji przy znajdującym się tu zegarze słonecznym. Siedząc na szczycie wydmy i obserwując powolny ruch cieni można poczuć, jak czas zdaje się płynąć wolniej. Ruchome i Martwe Wydmy Nie mniej imponujące są Ruchome Wydmy, które zmieniają swój kształt z roku na rok, przesuwając się pod wpływem silnych wiatrów. Warto przespacerować się po ich szczytach, by zrozumieć, jak natura nieustannie formuje ten krajobraz. Z kolei Martwe Wydmy w pobliżu Pervalki są miejscem o niemal pustynnym charakterze, idealnym do kontemplacji ciszy i przestrzeni. Rowerem po Mierzei Kurońskiej Dla tych, którzy cenią aktywny wypoczynek, Mierzeja Kurońska oferuje doskonale rozwiniętą sieć tras rowerowych. Jedną z najpopularniejszych jest szlak EuroVelo 10, który prowadzi przez całe wybrzeże mierzei. Na rowerze można przemierzyć ponad 50 kilometrów, mijając malownicze wioski, jak Judokrantė, Pervalka czy Preila. Jazda na rowerze po Mierzei Kurońskiej to nie tylko przyjemność dla ciała, ale także dla ducha. Szlaki biegną wzdłuż sosnowych lasów, dzikich plaż i wydm, zapewniając wrażenie, że czas stanął w miejscu. Co więcej, w wielu miejscach można wypożyczyć rower. Ceny zaczynają się od 10 euro za dzień, co sprawia, że jest to przystępna forma aktywnego zwiedzania. Nida – azyl artystów i pisarzy Nida, położona na południowym krańcu Mierzei Kurońskiej, jest miejscem wyjątkowym nie tylko ze względu na swoje piękno, ale także na atmosferę, która przez lata przyciągała artystów i pisarzy. Jednym z najbardziej znanych mieszkańców Nidy był Tomasz Mann, który spędził tu trzy lata, pisząc swoją powieść „Józef i jego bracia”. Drewniany dom Manna, kryty strzechą, do dziś stoi na wzgórzu, skąd roztacza się widok na morze. Wizyta w tym miejscu pozwala zrozumieć, dlaczego tak wielu twórców uważało Nidę za źródło inspiracji. Kłajpeda – wrota do Mierzei Choć Kłajpeda często bywa traktowana jedynie jako punkt tranzytowy w drodze na mierzeję, warto zatrzymać się tutaj na dłużej. Miasto ma bogatą historię, która sięga czasów średniowiecza. Na ulicach można podziwiać nie tylko charakterystyczne budynki z muru pruskiego, ale także liczne rzeźby, takie jak posąg Anusi z Tharau, bohaterki utworu litewskiego poety Szymona Dacha. Dla tych, którzy chcą poznać historię regionu, obowiązkowym punktem jest Muzeum Litwy Mniejszej, które w przystępny sposób prezentuje dzieje Kłajpedy i jej znaczenie jako portu bałtyckiego. Warto również wybrać się na spacer ulicą Turgas, gdzie znajdziemy liczne sklepy, butiki i restauracje oferujące lokalne specjały, takie jak cepeliny czy chłodnik litewski. Podsumowanie Mierzeja Kurońska to miejsce pełne kontrastów – z jednej strony dzika natura i pustka, a z drugiej tętniące życiem miasta, takie jak Kłajpeda i Nida. Bez względu na to, czy szukasz miejsca na spokojny wypoczynek, czy też planujesz aktywne wakacje na rowerze, Mierzeja Kurońska ma wiele do zaoferowania. Od majestatycznych wydm, przez malownicze trasy rowerowe, aż po historyczne miejscowości – każdy znajdzie tu coś dla siebie.
Od zawsze był szykowany na przejęcie władzy. Święty Kazimierz jednak nie zasiadł na tronie
Święty Kazimierz najpierw miał rządzić Węgrami. Potem szykowano go na króla Polski. Skończył jako patron Litwy.
W tym artykule: Młodość św. Kazimierza Święty Kazimierz – wykształcenie Sytuacja w Europie Plany dotyczące Czech i Węgier Nieudana wyprawa Kazimierza na Węgry Kandydat na króla Polski Pierwsza wizyta na Litwie Śmierć św. Kazimierza Starania o kanonizację Dziedzictwo świętego Kazimierza Kiedy 8 września 1514 r. wojska polsko-litewskie rozbiły pod Orszą armię moskiewską, mówiono o cudzie. Nie tylko dlatego, że zwyciężono liczniejsze siły wroga, lecz również ze względu na wstawiennictwo królewicza Kazimierza Jagiellończyka – zmarłego trzydzieści lat wcześniej. Według relacji części rycerstwa, w krytycznym momencie bitwy książę objawił się na niebie, zagrzewając Polaków i Litwinów do walki. Podobna sytuacja miała wydarzyć się cztery lata później podczas bitwy pod Połockiem. Rycerze dowodzeni przez Olbrachta Gasztołda, Jerzego Radziwiłła i Jana Boratyńskiego opowiadali przejęci, że Kazimierz objawił im się na koniu. Wskazał dogodne brody, dzięki którym udało im się przeprawić przez Dźwinę. Tym sposobem Polacy i Litwini odparli atak wojsk moskiewskich. Król Zygmunt Stary nie potrzebował więcej dowodów na nadprzyrodzone wstawiennictwo przedwcześnie zmarłego brata. Jeszcze tego samego roku wysłał do Rzymu poselstwo, by prosić o rozpoczęcie procesu kanonizacyjnego. Młodość św. Kazimierza Królewicz Kazimierz urodził się 3 października 1458 r. w Krakowie jako drugi syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Starszy od niego był Władysław, młodsi: Jan Olbracht, Aleksander, Zygmunt i Fryderyk. Pierwsze lata spędził u boku matki, która oczarowała go opowieściami o św. Jadwidze Śląskiej i Władysławie Warneńczyku (do końca życia będzie żywił dla nich podziw). Para królewska była głęboko religijna: codziennie uczestniczyła we mszy, fundowała też kościoły i jeździła z dziećmi na pielgrzymki na Jasną Górę. Królewicz od małego wzrastał więc w atmosferze szczególnej troski o rozwój duchowy. W porównaniu z większością braci i sióstr, którzy znani byli z temperamentnych charakterów, miał jednak wyjątkowo spokojną i ugodową naturę. Jan Długosz pisał o nim, że „był młodzieńcem szlachetnym, rzadkich zdolności i godnego pamięci rozumu”. Święty Kazimierz – wykształcenie Wiedział, co mówi, bo był nauczycielem chłopca. W 1467 r. król powołał dla synów specjalną pałacową szkołę, a ich pedagogiem uczynił właśnie Jana Długosza. Szkoła zajmowała osobną część zamku wawelskiego. Oprócz dzieci króla pobierali tam nauki synowie najważniejszych dostojników państwowych. Edukacja ta, jak opisywał ją ponad sto lat później Piotr Skarga, przebiegała w warunkach surowych: „skromnie jadali i ubierali się, musieli przyzwyczaić się do niewygód. Zwolennikiem surowego wychowania był Kazimierz IV Jagiellończyk, z którego woli synowie pozostawali pod bezwzględnym posłuszeństwem swego preceptora”. Królewicz Kazimierz był kształcony zgodnie z klasycznym programem siedmiu sztuk wyzwolonych. Efekty tej edukacji znalazły wyraz choćby w mowach wygłaszanych przez przyszłego świętego po łacinie na powitanie królewskich gości (m.in. weneckiego posła Ambrogio Contariniego w 1474 r.). Nie ominęły go też lekcje fechtunku i ćwiczenia fizyczne pod okiem ochmistrza Stanisława Szydłowieckiego. Cały program obowiązującego wówczas nauczania znamy dzięki powstałemu na dworze Jagiellonów traktatowi pedagogicznemu „O wychowaniu królewicza”. Sytuacja w Europie Wszystko układało się dobrze, ale młody Jagiellon stał się przedmiotem rozgrywek politycznych ojca, który wysłał go na Węgry. Doszło wówczas do zdarzeń, które brutalnie przerwały dorastanie królewicza i odcisnęły na nim ogromne piętno. A są i tacy, którzy twierdzą, że to właśnie węgierska wyprawa ukształtowała przyszłego świętego. Rok 1471 był dla polskiego króla bardzo istotny. Zaledwie pięć lat wcześniej zakończyła się wojna z Krzyżakami, w efekcie której odzyskaliśmy dostęp do morza i panowanie nad całym biegiem Wisły. Roztropny władca nie spoczywał jednak na laurach, zwłaszcza że w drugiej połowie XV w. zmienił się układ sił w Europie Środkowej i Wschodniej. Na nowe potęgi w regionie wyrastały Austria, Turcja i Państwo Moskiewskie. Czechy, Polska i Węgry musiały układać się z sąsiadami, m.in. z Habsburgami. Plany dotyczące Czech i Węgier W 1471 r. Kazimierz Jagiellończyk postanowił wykorzystać sytuację polityczną i podjąć starania o obsadzenie swoimi synami tronów czeskiego i węgierskiego. To zapewniłoby Jagiellonom ogromne zaplecze militarne i w efekcie lepszą pozycję strategiczną. Pretensje do koron południowych sąsiadów opierały się na tym, że Elżbieta Rakuszanka, żona polskiego władcy, była córką Albrechta II Habsburga (1397–1439) – króla Niemiec, Czech i Węgier, oraz siostrą Władysława zwanego Pogrobowcem (1440–1457) – króla Czech i Węgier. Kiedy więc pod koniec marca 1471 r. zmarł czeski król Jerzy z Podiebradów, Kazimierz Jagiellończyk wykorzystał przychylną sobie szlachtę czeską i posadził na tronie praskim swojego najstarszego syna – Władysława. Pół roku później podobna okazja nadarzyła się na Węgrzech. Panujący tam Maciej Korwin co prawda nie umarł, ale wszedł w ostry konflikt z częścią magnatów, którzy zawiązali spisek mający odsunąć go od władzy. Węgierscy opozycjoniści zwrócili się do polskiego króla, ofiarując koronę jego synowi. Warunek był jeden: pomoc w obaleniu niepopularnego władcy. Polski król nie wahał się ani chwili. Jesienią 1471 r. wysłał na Węgry młodego Kazimierza. Nieudana wyprawa Kazimierza na Węgry Książę ruszył z Krakowa 2 października, dzień przed 13. urodzinami. Towarzyszył mu doświadczony wódz Piotr Dunin i 12-tysięczna armia złożona z polskiego rycerstwa i najemników. Pierwsze problemy pojawiły się zaraz po dotarciu do Budy, gdy okazało się, że węgierscy magnaci zbyt optymistycznie oszacowali swoje siły. Maciej Korwin wcale nie zamierzał oddać korony. Obwarował sąsiedni Peszt i szykował się do otwartej bitwy. A że siły miał liczniejsze, czuł się pewny swego. Polacy zdawali sobie z tego sprawę, więc nie zdecydowali się na atak. Zamiast tego wycofali się z wojskiem do Nitry i czekali na wsparcie miejscowych magnatów. To jednak nie nadciągało. W grudniu sytuacja była już fatalna. Część wojsk najemnych wszczęła bunt i opuściła obóz, a byli i tacy, którzy przeszli na stronę wroga. Inni, wobec następujących opóźnień w wypłacie żołdu, chcieli na własną rękę powetować sobie straty i atakowali miejscową ludność. Kazimierz musiał być świadkiem licznych okrucieństw, gwałtów i grabieży, jakich dopuszczali się jego żołnierze. Dla trzynastoletniego, wrażliwego, pobożnego i wykształconego chłopca był to szok. Na tym jednak się nie skończyło. Gdy pod koniec grudnia książę zarządził odwrót, bo groziło mu okrążenie, jego armię wykrwawiały szarpane ataki popleczników Macieja Korwina. Pierwsza w życiu zbrojna wyprawa królewicza omal nie zakończyła się tragedią. Wrócił do kraju w marcu 1472 r. pełen złości i rozczarowania. Nie zatrzymał się w Krakowie. Przez kolejne 3 lata przebywał z Janem Długoszem na zamku w Dobczycach, dokąd przenieśli się też jego bracia. Do grona jego pedagogów dołączył humanista Kallimach, który pomagał mu pokonać wojenną traumę. Kandydat na króla Polski Podczas nauki w Dobczycach Kazimierz stał się jeszcze bardziej religijny. Nie tylko chętnie się modlił, ale ochoczo spełniał praktyki pokutne: rozdawał jałmużnę, pościł, sypiał na podłodze, nosił ostrą włosiennicę pod ubraniem. Nocami zrywał się i wymykał z pałacu, by leżeć krzyżem u drzwi kościołów. W takiej pozycji często widywali go strażnicy miejscy. XIX-wieczny historyk Jakub Caro sugerował, że niefortunna wyprawa na Węgry całkowicie zniechęciła Kazimierza do życia świeckiego. To jednak przesada. Z racji tego, że najstarszy syn Kazimierza Jagiellończyka rządził w Czechach, naturalnym kandydatem do objęcia tronu polskiego był właśnie Kazimierz junior. Królewicz nigdy nie wzbraniał się od polityki. Posłusznie wykonywał zadanie, jakie stawiał przed nim ojciec. W 1475 r., gdy skończył się okres kształcenia młodego Jagiellona, król zaczął stopniowo wprowadzać go w tajniki władzy. Zabierał na narady i sejmy. Kazimierz towarzyszył ojcu również w wędrówkach po kraju, podczas których monarcha nadzorował działanie lokalnej administracji, rozstrzygał spory i spotykał się z poddanymi. Odwiedził Poznań, Mazowsze i odzyskane po pokoju toruńskim Prusy Królewskie. Pierwsza wizyta na Litwie W 1478 r. po raz pierwszy zawitał na Litwę, gdzie spędził Boże Narodzenie. Nastroje w Wielkim Księstwie nie były wówczas najlepsze. Litwini domagali się od polskiego króla ustanowienia osobnego księcia dla ich państwa – wskazując przy tym na królewicza Kazimierza. Jednak władca odmówił. O powadze sytuacji świadczył fakt wykrycia w 1481 r. spisku na życie monarchy i jego synów. Wtedy król zdecydował się odesłać Kazimierza i przebywającego z nim Jana Olbrachta do Polski. Sam postanowił rozwiązać problemy, które przez lata nawarstwiły się na Litwie. W tym czasie uczynił Kazimierza swoim namiestnikiem w Koronie, z tytułem Secundogentis Regis Poloniae. Królewicz rezydował w Radomiu. Z obowiązków wywiązywał się bardzo dobrze. Usprawnił pracę sądu królewskiego, zawalonego dotychczas zaległościami. Wspierał handel wiślany. Poprawił bezpieczeństwo na drogach, ukrócając rozboje, czym zaskarbił sobie przychylność kupców. Śmierć św. Kazimierza W tym też czasie pojawił się pomysł ożenienia królewicza z córką cesarza Fryderyka III Habsburga – Kunegundą. Kazimierz jednak odmówił, ponoć tłumacząc się... chęcią zachowania czystości. Niedługo później, w 1483 r., wyjechał do Wilna, gdzie na prośbę ojca objął obowiązki podkomorzego. Niestety, w tym czasie nasiliły się problemy księcia z płucami, które dawały o sobie znać od kilku miesięcy. Choroba szybko się pogłębiała. Pod koniec roku, gdy zmierzał z ojcem na zjazd szlachty do Lublina, młody Jagiellon był już w tak złym stanie, że nie dał rady dotrzeć na miejsce. Podczas gdy król z całą świtą pojechał dalej, królewicz zatrzymał się na odpoczynek w Grodnie. Nie doszedł do siebie. W lutym napisano do króla, że jego syn umiera. Kazimierz Jagiellończyk przybył do Grodna 1 marca 1484 r. Trzy dni później młody królewicz zmarł. Dziś wiemy, że zabiła go gruźlica. Ciało 26-letniego następcy tronu spoczęło w kaplicy w katedrze wileńskiej. Starania o kanonizację Śmierć młodego i popularnego księcia wywołała poruszenie w Koronie. Pojawiły się sławiące królewicza wypowiedzi i epitafia. A kiedy zaczęto myśleć o kanonizacji Kazimierza, poważną rolę odegrał aspekt polityczny. Chrześcijańska od stu lat Litwa nie miała jeszcze świętego patrona rodzimego pochodzenia. Zmarły młodo królewicz doskonale się do tej roli nadawał. Jako pierwszy starania o wyniesienie Kazimierza na ołtarze podjął jego brat – Zygmunt I Stary. Impulsem do działania były wspomniane na wstępie opowieści rycerstwa z czasów wojny z Moskwą. Co ciekawe, sprawa kanonizacji mogła być załatwiona wyjątkowo szybko. Przychylny całej sprawie papież Leon X wysłał do Polski legata. Ten, widząc rozpowszechniający się kult świętego i poznając jego życie, napisał na cześć Kazimierza hymn. Spisał też jego żywot oraz przygotował teksty liturgiczne. Już w 1521 r. papież wydał bullę kanonizacyjną i kazał przekazać ją biskupowi płockiemu Erazmowi Ciołkowi. Niestety, przypadek sprawił, że cały proces został wstrzymany i to na ponad 80 lat. Pod koniec 1521 r. Leon X zmarł, a niecały rok później z życiem pożegnał się też biskup. Bulla wraz z wszystkimi dokumentami zamiast dotrzeć do Polski – najzwyczajniej zaginęła! Cały proces postanowił uruchomić od nowa dopiero Zygmunt III Waza. Widział w nim szansę na podkreślenie swoich związków z Jagiellonami, a tym samym wzmocnienie pozycji na polskim tronie (był synem Katarzyny Jagiellonki, bratanicy świątobliwego królewicza). Nową bullę wydał papież Klemens VIII jesienią 1602 r. Z tej okazji otwarto grób królewicza, a jego ciało, zdaniem świadków, znajdowało się w stanie nienaruszonym – co miało stanowić dodatkowy argument świadczący o świętości zmarłego. Oficjalne uroczystości kanonizacyjne odbyły się w 1604 r. w katedrze wileńskiej. Biskup Benedykt Woyna poświęcił z tej okazji kamień węgielny pod pierwszy kościół ku czci św. Kazimierza, przy kolegium jezuitów. W 1636 r. uroczyście przeniesiono relikwie świętego do kaplicy ufundowanej przez Wazów. Dziedzictwo świętego Kazimierza Już niebawem po kanonizacji Kazimierza zarejestrowano ponad 400 wotów złożonych mu w podzięce za doznane łaski. Wiele z nich było świadectwami cudownych uzdrowień. Sługa prałata wileńskiego po przybyciu do grobu świętego miał zostać uwolniony od epilepsji. Szewc Piotr w trakcie modlitwy w tym miejscu odzyskał wzrok. Podczas przeprawy przez Niemen kilka osób zostało uratowanych od zatonięcia, gdy na wezbranej rzece zwrócili się o ratunek do św. Kazimierza. Modlitwy o wstawiennictwo wyjątkowo chętnie kierowali do królewicza także wodzowie. Wśród nich Jan Karol Chodkiewicz. Jak twierdził, przed zwycięską bitwą pod Kircholmem, gdzie pokonał przeważające siły szwedzkie, modlił się właśnie do Jagiellończyka. Groby królów Polski. Gdzie spoczywają polscy władcy? Kiedy myślimy o grobach polskich królów, pierwsze skojarzenie to zapewne okazałe sarkofagi w katedrze na Wawelu. Królewskie pochówki znajdują się jednak również w innych polskich miastach... Święty Kazimierz do dziś pozostaje patronem Polski, Litwy i Radomia. Lecz nie tylko. Patronuje też sycylijskiemu Palermo i Kawalerom Maltańskim. Wszędzie tam uchodzi za orędownika służby publicznej, sprawiedliwej władzy i społecznego ładu. I to na jego cześć organizowane są na Litwie i w Polsce Kaziuki – odpustowy kolorowy jarmark, przypadający na 4 marca. Dużo weselszy niż życie św. Kazimierza.
Litewskie wybrzeże ma do zaoferowania o wiele więcej, niż myślicie
Gwarantujemy, że nie będziecie się nudzić. Niezależnie od tego, czy planujecie spędzić tu jeden dzień, czy całe wakacje.
Piękne nadmorskie plaże, spektakularne wschody i zachody słońca, majestatyczne wydmy, bujne lasy sosnowe – to tylko część atrakcji, które czekają na odwiedzających litewskie wybrzeże. W sześciu różnych miejscach – Kłajpedzie, Kretyndze, Neryndze, Szyłokarczmie (Šilutė), Połądze i w okręgu kłajpedzkim – każdy znajdzie coś dla siebie. Nie wierzycie? Sprawdźcie sami! Kłajpeda Urokliwe Stare Miasto w Kłajpedzie przyciąga turystów o każdej porze roku. Spacerując po jego uliczkach, warto wypatrywać małych metalowych rzeźb smoka, syreny, dziewczyny przesyłającej całusa czy myszy, która ma spełnić każde życzenie, gdy tylko potrzemy jej nos. Co ciekawe, za niektórymi z nich kryją się wspaniałe historie miłosne. W mieście jest tyle do odkrycia! Kłajpeda może pochwalić się wyjątkowo bogatą historią, co widać niemal na każdym kroku. Poza rzeźbami zwróćcie też uwagę na magiczne domki z XIX wieku zbudowane w niemieckim stylu z charakterystycznymi drewnianymi ramami. Naprawdę warto, bo nie przypominają budynków w żadnym innym litewskim mieście. Wiele z nich przekształcono w małe galerie i warsztaty, które można zwiedzić. Będąc w mieście, nie można też ominąć najpopularniejszego muzeum na Litwie – Litewskiego Muzeum Morza i Delfinarium. Zobaczycie tam na własne oczy i dowiecie się wszystkiego o fascynujących stworzeniach, które zamieszkują morskie głębiny (Bałtyku i nie tylko) – pingwinach, lwach morskich i delfinach. Możecie obejrzeć tu aż 24 różne akwaria morskie, wybrać się na spacer pod powierzchnią morza przezroczystym tunelem, a na koniec obejrzeć pokaz delfinów i lwów morskich. Jedna z najpiękniejszy tras spacerowych w mieście wiedzie wysadzaną drzewami promenadą nad rzeką Danė. A jeśli się zmęczycie albo zgłodniejecie po drodze, będziecie mogli wybrać się do jednych z licznych kawiarni czy restauracji. Warto też wypatrywać sześciu słupków postawionych wzdłuż promenady – każdy z nich symbolizuje ważne wydarzenie, od przepłynięcia Atlantyku po żeglugę dookoła świata. Z kolei przy głównym bulwarze nadmorskim stoją zacumowane statki, a jeden z nich przekształcono w pływający lokal serwujący lokalne dania. I choć zawsze warto odwiedzić Kłajpedę, szczególnie polecamy wybrać się do miasta podczas dni Święta Morza, Klaipėda Castle Jazz Festivalu i kłajpedzkiej Parady Statków. Okręg kłajpedzki Okręg kłajpedzki (nazywany też Krainą Czterech Wód) pozwala cieszyć się bliskością natury z dala od tłumów. Możecie do woli zbierać bursztyny, wygrzewać się w słońcu, przespacerować Nadbałtyckim Szlakiem Turystycznym czy uprawiać wakeboarding. Nie przegapcie 15-metrowej wieży widokowej, z której roztaczają się przepiękne widoki na Zalew Kuroński i wydmy Mierzei Kurońskiej, chronionej przez UNESCO. Wieża widokowa o metalowych konstrukcjach to „must see” dla miłośników ptaków. Przy odrobinie cierpliwości możemy zaobserwować tu niezwykle rzadkie gatunki w ich naturalnym środowisku. Atrakcja zlokalizowana jest w Davernie, starej, wiosce rybackiej nad brzegiem Zalewu Kurońskiego, gdzie znajduje się również przystań dla małych łodzi. Okolice można zwiedzać kajakiem. rowerem wodnym czy promem, a potem przenocować na 4-gwiazdkowym kempingu. Wejdźcie też na porośnięty sosnami i dębami klif Czapka Holendra (wznosi się na 24 metry n.p.m. i faktycznie widziany z morza przypomina holenderski kapelusz), żeby podziwiać fale z góry. A jeśli starczy wam czasu, wybierzcie się do zagrody etnograficznej Jonasa Gižasa. Poznacie tam różne ciekawostki związane z tradycją żeglarską i rybacką Kurów (czyli pierwszych mieszkańców regionu). Ale to nie wszystko. W zbudowanym na początku XX wieku domu znanego szkutnika, w którym obecnie mieści się muzeum, możemy też namalować własny wiatrowskaz czy przepłynąć się tradycyjną kurońską żaglówką. Połąga Połąga to popularny punkt wypoczynkowy położony w centrum litewskiego wybrzeża wśród gęstych lasów, z przepiękną białą plażą rozciągającą się na całą szerokość miasta (która latem tętni nocnym życiem). Popularne wśród turystów jest zbudowane w XIX wieku molo. I nic dziwnego, bo to doskonałe miejsce do podziwiania wschodów i zachodów słońca. W Połądze znajduje się też jedno z najczęściej odwiedzanych muzeów w kraju. Muzeum Bursztynu jest położone wśród wspaniałych ogrodów botanicznych posiadłości Birutė Park i dworze Tiškevičiusów (Tyszkiewiczów). Może pochwalić się jedną z największych kolekcji bursztynu na świecie (w swoich zbiorach ma aż 30 tysięcy eksponatów!). Inną ważną atrakcją jest taras widokowy na wieży ponad stuletniej świątyni w Połądze, kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, z którego roztacza się niecodzienny widok na miasto. Nerynga Na południe od Kłajpedy znajduje się niewielki rejon neryński (wystarczy krótki rejs promem, by się tam dostać). Możecie odwiedzić jedną z wiosek rybackich (albo wszystkie, jeśli tylko pozwoli wam czas!): Juodkrantė, Preilę, Pervalkę, oraz większą miejscowość wypoczynkową Nida. Wszystkie leżą na Mierzei Kurońskiej. W Neryndze odkryjecie dziewicze plaże, pachnące żywicą lasy i rozległe ruchome wydmy, z których będziecie mogli podziwiać dzikie krajobrazy. Jeśli chodzi o tę ostatnią atrakcję, nie możecie ominąć Martwej Wydmy (położonej tuż przy drodze do Nidy, między wioskami Juodkrantė i Pervalka. Szlak o długości jednego kilometra prowadzi do małej wieży, z której rozpościerają się wspaniałe widoki na morze i wydmy. W pobliżu znajduje się też rezerwat przyrody Nagliai, w którym poznamy bogatą florę i faunę regionu. Na uwagę zasługuje również wydma Parnidis (znajdziecie ją niedaleko centrum Neryngi), czyli jedyny punkt widokowy w mieście. To łatwe i przyjemne miejsce na wycieczkę, więc możecie wybrać się tam całą rodziną. Z kolei tuż za wsią Juodkrantė znajduje się jedna z najstarszych i największych kolonii kormoranów w Europie (gniazduje tam aż 200 ptaków). Kretynga Kretynga to jedno z najstarszych miast zachodniej Litwy. Coś dla siebie znajdą tu zarówno miłośnicy bujnej roślinności oraz długich spacerów, jak i odpoczynku. Ci pierwsi powinni się udać do muzeum w Kretyndze, by zobaczyć imponujące ogrody zimowe, w których rośnie ponad 5000 gatunków roślin (w tym bananowce i kolekcja kaktusów). Na uwagę zasługuje też park pałacowy z kalendarzem astronomicznym. Każdy może też spróbować tu swoich sił w pieczeniu chleba, wytwarzania słodyczy, garncarstwie i mydlarstwie. Na długie godziny zajmie was też ogród japoński w Dorbianach. To największy ogród japoński w Europie (zajmuje powierzchnię 16 hektarów), w którym znajduje się imponująca kolekcja drzewek bonsai, ogród skalny z drzewami sakura i stawami. Po spokojnym spacerze warto wypić filiżankę ceremonialnej herbaty matcha. A jeśli potrzebujecie odrobinę oddechu, wybierzcie się do Atostogų parkas, największego kompleksu rekreacji i odnowy biologicznej na Litwie Zachodniej. Czekają na was kąpiele w wodzie mineralnej lub w basenie z hydromasażem, unikatowa bursztynowa sauna i dziesiątki zabiegów SPA. Szyłokarczma Spacer wśród bagien czy niekończących się wydm, uważne obserwowanie ptaków – brzmi wspaniale, prawda? Jeśli chodzi o tę pierwszą atrakcję w uroczym miasteczku Szyłokarczmy, nie możemy nie wspomnieć o przylądku Ventė. Każdego roku przelatują tu miliony migrujących ptaków. Jak już zrobicie serię zdjęć, koniecznie wejdźcie na 170-letnią latarnię morską, by móc podziwiać malowniczy widok na Zalew Kuroński. Niezapomniana będzie też wyprawa krętą ścieżką w Rezerwacie Telmologicznym Aukštumala do samego serca bagien. Trasa biegnie przez torfowisko wysokie z kwiatami i rzadkimi gatunkami ptaków. Co ważne, do wszystkich miejsc łatwo dotrzecie samochodem, kamperem, autokarem, pociągiem, bezpośrednim lotem na lotnisko w Połądze i promami morskimi do portu w Kłajpedzie. Nic, tylko ruszać w drogę! Materiał promocyjny Lithuania Travel.
Wilno – perła baroku tylko 40 minut lotu z Warszawy. Idealne na city break
Stolica Litwy to doskonała propozycja na weekendowy wypad. Każdy znajdzie tu coś dla siebie – i miłośnicy dobrego jedzenia, i fani wrażeń ekstremalnych, i amatorzy historii. A przy tym Wilno znajduje się naprawdę blisko!
W tym artykule: Wilno dla smakoszy Wilno dla amatorów mocnych wrażeń Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno dla fanów „Stranger Things” Wilno dla miłośników sztuki Wybierając się z Warszawy do Wilna, nie ma co rozsiadać się w samolocie. Lot ze stolicy Polski do stolicy Litwy trwa zaledwie godzinę. Z tego w powietrzu przebywamy około 40 minut. Trasę obsługują linie lotnicze LOT, dzięki czemu podróż możemy rozpocząć na Okęciu. Kto powinien się w nią wybrać? Na to pytanie nie ma złej odpowiedzi. Wilno to propozycja właściwie dla każdego. City break w stolicy Litwy zadowoli poszukiwaczy informacji historycznych i tropicieli poloników. Ale także tych, którzy lubią próbować lokalnej kuchni czy podziwiać dzieła sztuki. Wilno dla smakoszy Z historią w Wilnie będziemy mieć do czynienia na każdym kroku. Jednak jeśli liczba barokowych kościołów przyprawi nas o zawrót głowy, zawsze możemy wybrać się np. na Zarzecze (lt. Užupis). W tym bardzo popularnym i jednym z najciekawszych rejonów miasta – dzielnicy artystycznej położonej nad rzeką Wilejką – czekają na nas knajpki, bary i restauracje. Spróbujemy w nich miejscowych kraftowych piw i ciemnego chleba. Co jeść w Wilnie? Poza chlebem, w wielu restauracjach wypiekanym na miejscu i podawanym z koperkowym masłem, lokalną specjalnością są cepeliny. Czyli duże kluski ziemniaczane faszerowane mięsem. Przed nimi warto spróbować tatara, podawanego w różnych wersjach – nieraz bardzo różniących się od kanonicznej polskiej odmiany z siekanymi ogórkami i grzybami. W gorące dni można skusić się na inny swojsko brzmiący smakołyk – chłodnik z jajkiem. Z deserów zachwycają lodowe sorbety i szarlotka z lodami waniliowymi. Wegetarianie nie będą mieli kłopotów ze znalezieniem czegoś dla siebie. Ważne miejsce w wileńskiej kuchni zajmują ryby. Głównie rzeczne – jak np. okoń. Również je znajdziemy zawsze w menu, zarówno w przystawkach, jak i daniach głównych. Wilno dla amatorów mocnych wrażeń A jeśli nie jedzenie, to co? Jedną z atrakcji stolicy Litwy jest wieża telewizyjna. To najwyższy budynek na Litwie mający 326 m. Tak wysoko nie uda nam się trafić, jednak nie powinno nas to martwić. Dostępny dla zwiedzających okrągły taras widokowy znajduje się na 170 metrach. Podróż windą na prowadzące na taras 67. piętro trwa około minuty. Dotarcie na tę wysokość kosztuje kilkanaście euro. Z tarasu rozciąga się widok na całe Wilno i okolice. W dni z dobrą widocznością panorama rozciąga się nawet na 50 km. Można ją podziwiać na dwa sposoby. Wersja bezpieczna to wyjście na chodnik otoczony siatką bezpieczeństwa. Jednak można wyjść również poza nią i stanąć – lub usiąść – na samej krawędzi wieży. Oczywiście wcześniej zakładając uprząż i po przypięciu do liny bezpieczeństwa. Ta atrakcja nazywa się Egde Walk. Jest tak popularna, że w sezonie i w weekendy miejsca należy rezerwować z wyprzedzeniem. W czasie spaceru po krawędzi będziemy mogli obejść taras dookoła. Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno słynie z barokowych kościołów, które można tutaj znaleźć niemal na każdym kroku. Reprezentują barok wileński – styl architektoniczny wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego najpiękniejszy przykład to kościół św. Janów wchodzący w skład Uniwersytetu Wileńskiego. Ołtarz kościoła składa się z kolejnych proporcjonalnych warstw, jak na ciastku, i wsparty jest rzędami kolumn. W środku znajdziemy tablice poświęcone między innymi Adamowi Mickiewiczowi i Tadeuszowi Kościuszce. Na zewnątrz zaś, przy wejściu głównym, inna tablica upamiętnia Piotra Skargę, pierwszego rektora Akademii Wileńskiej w XVI w. Kilka kroków dalej znajduje się dzwonnica, na którą można wejść po 190 schodkach. Z wysokości 45 metrów roztacza się piękny widok na starówkę. Po opuszczeniu dziedzińca uniwersyteckiego i pójściu w dół główną ulicą Starego Miasta (Pilies) dotrzemy na imponujący Plac Katedralny. Znajduje się na nim Bazylika Archikatedralna z dzwonnicą z przodu i Zamek Wielkich Książąt Litewskich z Muzeum Narodowym. Nad placem góruje stojąca na wzgórzu Baszta Giedymina. Tylko kilka minut drogi dalej zobaczymy inną ikonę Wilna – przepiękne kościoły św. Anny i Bernardynów. Obok nich zaś na skwerze stoi pomnik Adama Mickiewicza. Wilno dla fanów „Stranger Things” Od kilku lat Wilno ma zupełnie nową atrakcję turystyczną. To więzienie na Łukiszkach – działające od początku XIX w. do 2019 r. Pięć lat temu więźniowie zostali stąd przeniesieni do innych ośrodków, zaś ponad dwustuletni obiekt otwarto dla artystów i zwiedzających. Wśród przewodników zdarzają się byli strażnicy i strażniczki, którzy poza historią opowiadają również o współczesnym więziennictwie. Spacer prowadzi zaś przez miejsca, gdzie kręcono sceny z czwartego sezonu serialu „Stranger Things”. Wilno dla miłośników sztuki W centrum miasta uwagę zwraca Mo. To nowoczesny budynek zaprojektowany przez Daniela Libeskinda, mieszczący prywatne muzeum sztuki współczesnej. Do jesieni tego roku znajduje się w nim wystawa tymczasowa o postrzeganiu intymności, ciała, seksu i związków w czasach ZSRR. Pokazuje, jak artyści z państw bałtyckich próbowali zmieścić się w obowiązkowym kanonie socrealistycznym, zachowując przy tym swój indywidualny styl. Oraz jak łączyli oryginalnie lokalne tradycje artystyczne z modnymi nurtami sztuki zachodniej. Na wystawie znalazło się 300 prac ponad stu artystów. Rozpięcie między Wschodem a Zachodem widać również na rewelacyjnej wystawie dzieł Rafaela Chwolesa, urodzonego w Wilnie malarza pochodzenia żydowskiego. Wystawa znajduje się w otwartym niedawno Muzeum Kultury i Tożsamości Litewskich Żydów (Muzeum Litwaków). Muzeum przedstawia historię, zwyczaje i język litewskich i wileńskich Żydów, z których absolutna większość zginęła w Holokauście. W jednej z sal odbywa się projekcja „Dybuka” – filmu pełnometrażowego nakręconego całkowicie w jidysz przez studio „Feniks”. Zdjęcia do „Dybuka” powstawały w Kazimierzu Dolnym.
Kazimierz Jagiellończyk przyszedł na świat w atmosferze skandalu. Jednak Polską rządził długo i sprawnie
Kazimierz Jagiellończyk panował bardzo długo, a jego rządy były niezwykle owocne. Mimo że przyszedł na świat w atmosferze skandalu obyczajowego, to zapamiętano go jako skutecznego władcę i rzutkiego dyplomatę.
W tym artykule: Z czego zasłynął Kazimierz Jagiellończyk? Polityka wewnętrzna króla Polityka zagraniczna Jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk? Śmierć Kazimierza Jagiellończyka Kazimierz Jagiellończyk (1427–1492) panował od 1447 roku. Królem pozostał aż do śmierci. Był synem Władysława II Jagiełły i Zofii z Holszańskich. Przyszły władca przyszedł na świat w atmosferze skandalu. Na dworze pojawiła się plotka, że ojcem jest ktoś z nieprawego łoża. Jagiełło, mąż Zofii, miał wówczas 76 lat, co rodziło wątpliwości. Oliwy do ognia dolał książę litewski Witold swoimi niedwuznacznymi komentarzami. Zofia zdusiła te kalumnie w zarodku. Plotki uciszyły się, a gdy książę dorósł, każdy mógł się przekonać, że bardzo przypominał Jagiełłę. Z czego zasłynął Kazimierz Jagiellończyk? Bez dwóch zdań najważniejszym wydarzeniem w dziejach panowania tego władcy była wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim. Poszła po myśli Polaków. Udało się odzyskać zaanektowane przez wojowniczych zakonników Pomorze Gdańskie. Wojna wybuchła w 1454 roku. Ludność w buncie przeciwko krzyżakom wypędzała ich z Torunia, Gdańska, Królewca Grudziądza i Elbląga. Zakonnicy ostali się w Chojnicach, Sztumie i w swojej najważniejszej kwaterze – zamku w Malborku. Początek wojny trzynastoletniej nie był jednak dla Polaków korzystny. Wojska Jagiellończyka, na które składało się słabo wyszkolone pospolite ruszenie, dostały łupnia w bitwie pod Chojnicami. To skłoniło Kazimierza Jagiellończyka do inwestycji w armię. Postanowił stworzyć polską flotę, która pokonała okręty duńskie sprzyjające Krzyżakom. Twarde rządy braci zakonnych przyczyniły się do tego, że Polaków wspierali nie tylko mieszczanie, ale nawet chłopi, co bez wątpienia przyczyniło się do sukcesu Kazimierza. Polskie wojska dynamicznie zajmowały coraz większe połacie Państwa Zakonnego. W 1457 wkroczyły nawet na chwilę do stolicy krzyżaków – Malborka. Ostatecznie, 19 października 1466 roku w Toruniu podpisano traktat pokojowy, który zakończył wojnę trzynastoletnią. Krzyżacy pozostali w Prusach, ale zostali uzależnieni od polskich władców. Wielcy mistrzowie byli zmuszeni jako lennicy do oferowania Polsce pomocy wojskowej. Polityka wewnętrzna króla Kazimierz Jagiellończyk aktywnie działał na wewnętrznej arenie politycznej. Na mocy przywilejów w Cerekwicy i Nieszawie zagwarantował szlachcie szereg praw. Na przykład zobowiązał się do tego, że nie będzie nakładał nowych podatków i zwoływał pospolitego ruszenia bez uprzedniej akceptacji ze strony sejmików ziemskich. Był to fundament tworzącego się systemu parlamentarnego, zwanego demokracją szlachecką. Kazimierz Jagiellończyk wzmocnił pozycję państwa względem Kościoła. Zapewnił sobie prawo obsadzania biskupstw. Nieskuteczna była próba reformy skarbowo-wojskowej. Ze względu na ciągły brak gotówki w skarbcu królewskim władca musiał się zadłużać. Pod zastaw trafiały dobra królewskie. W momencie wielkiego kryzysu finansowego Kazimierz Jagiellończyk pod zastaw dał nawet szaty królowej. Polityka zagraniczna Kazimierz poślubił Elżbietę Habsburżankę (1436–1505), która urodziła siedem córek i sześciu synów. Elżbieta określana jest czasem „matką królów”, bo jej dzieci stały się protoplastami większości europejskich linii królewskich. Elżbieta była córką cesarza Albrechta II Habsburga, co zdecydowanie pomogło w takim przebiegu kariery politycznej jej dzieci. Dzięki zabiegom dyplomatycznym dynastia Jagiellonów wyrosła na olbrzymią europejską potęgę. W 1471 roki Kazimierz osadził na czeskim tronie swojego syna, Władysława Jagiellończyka, który później władał też Węgrami. W konsekwencji pod koniec panowania Kazimierza Jagiellonowie władali w Polsce, Wielkim Księstwie Litewskim, w Czechach i na Węgrzech. Do Polski za panowania Kazimierza Jagiellończyka włączono ziemie gostyńską, rawską i oświęcimską. To dodatkowo przyczyniło się do rozkwitu państwa Jagiellonów. Jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk? Jak na swoje czasy, czyli koniec okresu średniowiecza, król był wysoki. Mierzył 179 cm wzrostu (wiemy to z badań szkieletu z 1973 roku). Miał duże, być może nieco skośne oczy. Twarz miał chudą i podłużną. Przypominał swojego ojca, Władysława Jagiełłę. W okresie dorosłości były łysy od przodu do szczytu głowy. Ponoć seplenił. Monarchie na świecie. W jakich krajach nadal rządzi król? Monarchie na świecie mają się lepiej niż myślimy. Szczególnie, gdy spojrzymy na Europę, gdzie aż w dwunastu krajach na czele stoi koronowana głowa. Tak jak w Wielkiej Brytanii, w której r... Śmierć Kazimierza Jagiellończyka Niewiele wiadomo o okolicznościach śmierci władcy. Zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie, Pochowano go w katedrze na Wawelu. Nagrobek wyrzeźbił Wit Stwosz, słynny niemiecki mistrz, który wówczas już od kilkunastu lat pracował w Krakowie. Uznawano go za najwybitniejszego rzeźbiarza późnego średniowiecza. Kazimierz Jagiellończyk nagrodził artystę w 1489 roku specjalnym medalem za wykonanie ołtarza w kościele Mariackim w Krakowie. Nagrobek króla to prawdziwe, kunsztownie wykonane dzieło sztuki. Stworzono go z czerwonego kamienia sprowadzonego z Adnet koło Salzburga i wapienia pińczowskiego. Na tumbie przykrytej kamiennym baldachimem spoczywa król. Sposób jego pokazania jest zupełnie wyjątkowy. Eksperci zwracają uwagę na twarz, które jest oddana ekspresyjnie, zupełnie jakby władca był przedstawiony w skurczu agonii. Po tym, jak grobowiec otwarto po 500 latach w 1973 roku, kilkanaście osób uczestniczących w badaniach zmarło w tajemniczych okolicznościach. Powodem była rozwijająca się w sarkofagu pleśń – kropidlak żółty. O tym zdarzeniu mówiono potem jako o klątwie Jagiellończyka, przez analogię do rzekomej klątwy Tutanchamona. Co ciekawego, władcę złożono do grobu owiniętego jedynie w tkaninę przetykaną złotem, ale bez bielizny czy obuwia. Źródła: Dzieje.pl Muzeum Histori Polski Muzeum Narodowe we Wrocławiu Poczet królów i książąt polskich, Warszawa 1997 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Litwa – kraj tysiąca lasów, jezior i łąk
Nawet zwiedzając najbardziej zabudowane obszary Wilna, będziecie blisko natury. Wystarczy zaledwie 10 minut drogi, żeby znaleźć się w jednym z przepięknych lasów czy parków.
Nieskazitelna, spokojna, malownicza. Taka właśnie jest przyroda na Litwie, którą mieszkańcy nazywają z dumą duszą narodu. Jej wpływy odnajdziemy w sztuce, np. w pieśniach ludowych, opowieściach i przedstawieniach teatralnych, muzyce czy jedzeniu. Bardzo popularne są także ozdoby wykonywane przez Litwinów ze słomy (jako część tożsamości kulturowej mieszkańców zostały wpisane na listę UNESCO). Przepiękne scenerie Litwy możemy podziwiać podczas medytacyjnych spacerów, długich wędrówek, a także… zdobywając jedną z wież obserwacyjnych. Z lotu ptaka wszystko wygląda jeszcze piękniej. To co, gotowi na wyprawę? Camino Lituano Nie wszyscy wiedzą, że Litwa ma swój własny szlak św. Jakuba. Podobnie jak jego bardziej znana inspiracja – Camino de Santiago (z którym ostatecznie się łączy) – ta 1000-kilometrowa trasa jest przeznaczona do samotnych wędrówek przełajowych. Główna trasa o długości 500 km składa się z 21 etapów, rozpoczynających się na granicy z Łotwą. To idealna atrakcja dla tych, którzy szukają bardziej wymagających (a może nawet zmieniających życie) doświadczeń, a do tego świetny sposób na lepsze poznanie krajobrazu Litwy i jej mieszkańców. Nadbałtycki Szlak Pieszy Podobnie jak większy Bałtycki Szlak Leśny trasa ta stanowi część większej sieci europejskiej E9, która zaczyna się na przylądku św. Wincentego w Portugalii i kończy w Tallinie w Estonii. Odcinek litewski liczy 216 kilometrów. Zaczyna się w wiosce rybackiej Nida, a następnie prowadzi przez Park Narodowy Mierzei Kurońskiej, deltę Niemna, Stare Miasto w Kłajpedzie, Nadmorski Park Regionalny, nadmorski kurort Połąga, by dotrzeć do granicy z Łotwą. Trasa jest podzielona na 20-kilometrowe odcinki, więc z łatwością możemy wybrać i dopasować etap do swoich możliwości. To świetny sposób, by zobaczyć i poczuć niesamowitą różnorodną florę i faunę tego odcinka wybrzeża. 100 kilometrów w stolicy i wokół niej Chcesz się przekonać, jak blisko natury jest stolica Litwy? Ten szlak, który prowadzi nas przez 100 kilometrów w mieście i wokół niego, jest dla was. Składa się z 10 etapów, więc ponownie – możecie zdecydować, ile i co chcecie odkryć. Atrakcji na pewno nie zabraknie. Możecie pooddychać świeżym, leśnym powietrzem, poznać Wilno z nowych i zaskakujących perspektyw lub po prostu zrelaksować się przy porannym śpiewie ptaków. Wszystko zależy od was. Dzięki 2000 znaków kierunkowych i 8000 kolorowych znaczników szlaków na pewno się nie zgubicie. Psst… szlak jest nawet wyróżniony na Mapach Google. Piesza wędrówka dla aktywnych Są tu z nami miłośnicy pieszych wędrówek? Jeśli marzy wam się krótka wycieczka z grupą znajomych, możecie skorzystać z usług organizacji turystycznych i firm takich jak TrenkTuras czy PTuras, które ułożą dla was specjalną trasę. W zależności od pory roku są organizowane wędrówki związane z obchodami Bożego Narodzenia, konkretnymi miastami, lasami, parkami krajobrazowymi czy wybrzeżem Litwy. Edukacyjne ścieżki przyrodnicze Jeśli chcecie dobrze poznać florę, faunę, a zarazem historię Litwy, koniecznie wybierzcie się na jedną z edukacyjnych ścieżek przyrodniczych. Ta na bagnach Čepkeliai czy ta nad jeziorem Žuvintas pozwalają zobaczyć z bliska regionalne siedliska. To idealna propozycja dla zapalonych przyrodników amatorów i całych rodzin. Obserwowanie ptaków Litwa, położona przy szlaku wschodniego wybrzeża Bałtyku, to raj dla obserwatorów ptaków. Różnorodność siedlisk z torfowiskami, lasami sosnowymi i zapierającymi dech w piersiach krajobrazami bałtyckimi (deltą Niemna i usianą wydmami Mierzeją Kurońską) przyciąga wiele gatunków. Przy odrobinie szczęścia dostrzeżemy takie gatunki, jak wodniczka i dubelt, orlik grubodzioby i łabędź czarnodzioby, a także wiele gatunków gęsi, większość dzięciołów europejskich oraz uhle. Wycieczka rowerowa Litwa to także raj dla cyklistów, także tych początkujących. Kraj w dużej mierze jest płaski, więc jazda na rowerze nie będzie wymagała wyjątkowej kondycji. Co więcej, odległości do wielu tras są łatwe do pokonania. Jadąc na dwóch kółkach na własne oczy doświadczymy piękna lasów, jezior i dziewiczych brzegów. Warto zatrzymać się choć na chwilę, by popływać albo… pokontemplować i pooddychać świeżym powietrzem. Niektóre trasy rowerowe są częścią sieci EuroVelo 10 i EuroVelo 13, więc jeśli macie jeszcze trochę siły, możecie kontynuować wycieczkę. Odpoczynek na wsi Tym, którzy naprawdę chcą zejść z utartych szlaków i cieszyć się spokojem, proponujemy odpoczynek na litewskiej wsi. Znajdziecie tam wiele obiektów typu glamping i innych opcji zakwaterowania, które oferują zarówno komfort, jak i bliższy kontakt z natura. To jednak nie koniec atrakcji. Możemy też odwiedzić jedno z gospodarstw, w którym nie tylko spróbujemy pysznych potraw, lecz także sami spróbujemy je wyczarować podczas warsztatów. Lokalni przewodnicy organizują też wycieczki dla miłośników pieszych wypraw. Letni czas Długie, srogie zimy. Choć wielu z nas z tym właśnie kojarzy się Litwa, lata w tym kraju są równie długie. I są naprawdę gorące. To idealny czas na leniuchowanie na dziewiczych plażach Błękitnej Flagi wybrzeża Bałtyku i Mierzei Kurońskiej. Warto odwiedzić również kurort Połąga z promenadami tętniącymi życiem, pełnymi zatłoczonych kawiarni i barów. Możecie poopalać się nad morzem lub jeziorem albo (jeśli wolicie spędzać czas w bardziej aktywny sposób) postawić na wakeboarding, windsurfing, kitesurfing, kajakarstwo czy pływanie łódką. Lasy, łąki i bagna zachęcają do wędrówek, a setki szlaków rowerowych przecinających cały kraj – do bliższych i dalszych wycieczek. Materiał promocyjny Lithuania Travel.
Tajemnica tabliczki odnalezionej w Wilnie. Czy inskrypcja przedstawia dawne pismo litewskie?
20 lat temu na Litwie archeolodzy odnaleźli ołowianą tabliczkę z XIII lub XIV wieku. Widać na niej nieznane pismo, którego do dziś nie udało się zinterpretować. Naukowcy są jednak coraz bardziej przekonani, że tekst został zapisany dawnym litewskim pismem.
W tym artykule: Historia języka litewskiego Tajemnicza tabliczka może zawierać najstarsze pismo litewskie Artefakt wspomina ojca Władysława Jagiełły Artefakt może być najstarszym litewskim dokumentem Rękopisy modlitw „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Maryjo, a także credo (wyznanie wiary), to najstarsze znane teksty w języku litewskim. Zapisano je w księdze „Tractatus sacerdotalis”, która ukazała się dopiero 1503 r. To dosłowne tłumaczenia polskich modlitw, które opublikowano 28 lat wcześniej. Chociaż język litewski kształtował się od VII wieku n.e., dopiero w wieku XVI zaczął funkcjonować jako język pisany. Historia języka litewskiego Język litewski należy do grupy języków bałtyckich. Współcześnie posługuje się nim ok. 4 mln osób. Co ciekawe, jego współczesna forma ukształtowała się dopiero na przełomie XIX–XX wieku. Właśnie dlatego jest on niezwykle interesujący dla badaczy, którzy próbują poznać jego korzenie. Tym bardziej że zachował dużo archaicznych cech indoeuropejskich. 20 lat temu na Litwie archeolodzy odnaleźli enigmatyczną ołowianą tabliczkę. Znajdowały się na niej dziwne inskrypcje, których do dziś nie udało się rozszyfrować. Badaczom udało się odkryć, że artefakt pochodzi prawdopodobnie z XIII lub XIV wieku. Dziś zabytek ten znajduje się w Muzeum Zamku Wielkich Książąt w Wilnie, w którym można go podziwiać. Tajemnicza tabliczka może zawierać najstarsze pismo litewskie Tabliczka jest w kształcie prostokąta. Dłuższy bok ma 19 cm długości, a krótszy 4. Artefakt ma zaledwie pół centymetra grubości. Archeolodzy odnaleźli go z pomocą wykrywacza metalu. Przeszukiwali wówczas podziemia zamku, gdzie spodziewali się odnaleźć średniowieczną broń. Tabliczka była przybita do drewnianej podstawy. Od tamtego czasu naukowcy nie tylko z Litwy próbują przeczytać słowa, które widnieją na przedmiocie. Na razie bezskutecznie, ale badacze dawnych języków coraz częściej sugerują, że na tabliczce znajduje się najstarsze litewskie pismo, które może sięgać nawet czasów starożytnych. Ciekawostki o Litwie – poznaj mało znane fakty na temat naszego sąsiada Choć nie należy do największych państw na Starym Kontynencie, ma bardzo wiele do zaoferowania turystom. Oto ciekawostki o Litwie, które pozwolą ci jeszcze lepiej poznać kulturę i historię ... Podczas najnowszej konferencji prasowej, która odbyła się w muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, naukowcy poinformowali o nowych ustaleniach. Badacze przyznali, że dotychczas nie odnaleziono żadnych przykładów dawnego pisma litewskiego sprzed XVI wieku, co tylko utrudnia badania. Naukowcy poszukiwali zatem wszelkich analogii i podobieństw w innych dawnych pismach indoeuropejskich. – Próbowaliśmy znaleźć logiczne wyjaśnienie inskrypcji. Po bokach tablicy początek i koniec zaznaczono krzyżykami, tak jakby oznaczały początek i koniec tekstu – powiedział Gintautas Striška, kierownik działu archeologii w muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich. Artefakt wspomina ojca Władysława Jagiełły Naukowcy przyznali, że w miarę pojawiania się kolejnych pytań i niewiadomych, stało się jasne, że nie były to przypadkowe ryciny. – Tekst wyraźnie składa się z kilku linijek. Górna linia ewidentnie jest zapisana na dwa sposoby – znakami i literami, a dolna ma jeszcze kilka linii z różnymi napisami – dodał Striška. – Dawniej sądziliśmy, że część tekstu mogła zostać napisana w języku starożytnej Grecji. Jednak litery jedynie przypominają grekę. Z pomocą lingwistów dowiedzieliśmy się, że część inskrypcji można przetłumaczyć jako „Algirdas Basileus”, który może odnosić się do Olgierda Giedyminowicza – powiedział Striška. Był to książę witebski i krewski, który w latach 1345–1377 był wielkim księciem litewskim. Olgierd był rodzonym bratem Anny Aldony Giedyminówny, żony króla Polski Kazimierza III Wielkiego i ojcem Władysława II Jagiełły. – Basileus odnosi się do cesarza bizantyjskiego, ale Olgierd nigdy takiego tytułu nie posiadał. W liście do patriarchy Konstantynopola z 1370 roku sam nazywał siebie Basileusem. Była to próba wykazania, że jest on suwerennym władcą na poziomie cesarza bizantyjskiego – wyjaśnił litewski badacz. Artefakt może być najstarszym litewskim dokumentem – Dlatego taki napis na tablicy jest jak najbardziej prawdopodobny. Ale mała tablica kryje w sobie więcej tajemnic. Kiedy rozpoczęto renowację znaleziska, okazało się, że na odwrotnej stronie tablicy również widnieje napis – dodał. Archeolog twierdzi również, że najprawdopodobniej inskrypcją została stworzona przez więcej niż jedną osobę. Możliwe jest również, że napisy na tablicy są wyryte w kilku językach, co jeszcze bardziej utrudnia ich odczytanie. Badacze mają pewną hipotezę. Striška przyznał, że oprócz Olgierda można zidentyfikować na tabliczce kilka innych słów, które mogą odnosić się do imion lub tytułów. Bardzo możliwe, że tabliczka była swego rodzaju umową handlową, pod którą podpisało się kilka osób. Archeolog twierdzi, że gdyby ta teoria się potwierdziła, mielibyśmy do czynienia z pierwszym pisanym dokumentem pochodzącym z Litwy. Źródło: Muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jadwiga Jagiellonka miała władać Polską, a potem Cyprem. Zmarła w tajemniczych okolicznościach
Córka Władysława Jagiełły miała objąć tron po jego śmierci. Jednak Jadwiga Jagiellonka zmarła młodo. Czy została otruta przez zazdrosną macochę?
W tym artykule: Żony Władysława Jagiełły Jadwiga Jagiellonka, następczyni tronu Utrata praw do tronu Polski Oferta króla Cypru Śmierć Jadwigi Jagiellonki Jadwiga Jagiellonka, żona księcia bawarskiego Jadwiga Jagiellonka, żona elektora brandenburskiego Na początek – ważne rozróżnienie. W historii Polski Jadwiga Jagiellonka występuje trzykrotnie. Pierwsza to córka Władysława Jagiełły, żyjąca w latach 1408–1431. Druga była córką Kazimierza Jagiellończyka, żyjącą w latach 1457–1502. Trzecia – córką Zygmunta I Starego. Żyła w latach 1513–1573. Najbardziej znana jest pierwsza z nich, która przez jakiś czas była oficjalnie następczynią króla Polski. Poniżej przedstawiamy informacje na temat tych postaci. Żony Władysława Jagiełły Najpierw jednak cofnijmy się trochę do czasów innej Jadwigi. Przez krótki czas Polską rządziła kobieta. To Jadwiga Andegaweńska, córka Ludwika Wielkiego Andegawena. Jej ojciec był królem Polski od 1370 do 1382 r. Po śmierci Ludwika 10-letnią Jadwigę wybrano na jego następczynię. W 1384 r. przywieziono ją do Polski i koronowano na króla (nie królową). Stało się to 16 października. W 1386 roku Jadwiga zgodziła się poślubić Władysława Jagiełłę, księcia litewskiego. Był od niej starszy o 20 lat. Jagiełło przyjął chrzest 15 lutego 1386 roku. Zaślubiny odbyły się 3 dni później, a 4 marca został koronowany. Władysław II Jagiełło był najdłużej panującym polskim monarchą. Miał też więcej niż jedną żonę. Jadwiga Andegaweńska zaszła w ciążę, jednak nie dała mu następcy tronu. 22 czerwca 1399 urodziła Elżbietę Bonifację. I córka, i matka zmarły w ciągu miesiąca od porodu. Jadwiga Jagiellonka, następczyni tronu Drugą żoną Jagiełły została w 1402 r. Anna Cylejska. Była wnuczką Kazimierza Wielkiego i córką słoweńskiego hrabiego Wilhelma. 8 kwietnia 1408 r. przyszła na świat córka Władysława i Anny – Jadwiga Jagiellonka. Było to ich jedyne dziecko, choć pojawiały się wątpliwości co do ojcostwa. Sama Anna Cylejska zmarła w 1416 r. W 1413 r. Władysław wciąż nie miał męskiego potomka. Wówczas na zjeździe w Jedlni za dziedziczkę polskiego i litewskiego tronu została uznana pięcioletnia Jadwiga Jagiellonka. Wzbudziła tym ogromne zainteresowanie. Stała się przedmiotem matrymonialnych zabiegów europejskich władców. O rękę królewny starał się dla swego bratanka Bogusława Eryk VII Pomorski. Był to urodzony w Darłowie król państw unii kalmarskiej (Dania, Norwegia, Szwecja). Eryk nie miał syna, więc Bogusław byłby jego następcą i władcą wielkiego imperium. Zabiegi trwały od 1419 r., jednak ofertę Eryka odrzucono. W 1421 r. córka Jagiełły została zaręczona z synem elektora brandenburskiego, Fryderykiem Hohenzollernem. Do małżeństwa miało dojść w 1427 r. Utrata praw do tronu Polski Władysław Jagiełło po śmierci Anny Cylejskiej ożenił się po raz trzeci. W 1417 r. królową Polski została Elżbieta Granowska (inaczej Elżbieta Pilecka). Trzy lata później zmarła. Jagiełło nie miał z nią żadnych dzieci. W 1422 r. czwartą żoną króla została Zofia Holszańska. Jadwiga Jagiellonka była jej niechętna, podobnie jak tzw. stronnictwo proluksemburskie. Zofię koronowano na królową Polski dopiero w 1424 r. W tym samym roku na świat przyszedł syn jej i Jagiełły – Władysław. Został uznany za następcę tronu. Zrezygnowano wówczas z planów zaślubin Jadwigi Jagiellonki z Fryderykiem Hohenzollernem. Oferta króla Cypru Jadwiga znów była wolna. Jednak ojciec nie śpieszył się z wydawaniem jej za mąż. Najpierw wrócił do rozmów z Bogusławem. Potem pojawiła się nowa oferta. Od 1431 r. władca Cypru Janus z Lusignan planował małżeństwo Jadwigi ze swoim synem Janem. Mogłoby to doprowadzić do swoistej unii polsko-cypryjskiej i powstania pierwszej polskiej kolonii. Poselstwo z Cypru przybyło z ofertą do Polski w 1432 r. Jednak było już za późno. Jadwiga bowiem zachorowała i zmarła kilka miesięcy wcześniej, w grudniu 1431 r. Władysław Jagiełło zaznaczył jednak, że gdyby żyła, to z pewnością zgodziłby się na tak znakomitą partię, jaką był cypryjski królewicz. Śmierć Jadwigi Jagiellonki Śmierć Jadwigi budziła podejrzenia. Pojawiły się oskarżenia, że została otruta przez macochę, czyli Zofię Holszańską. Ostatecznie jednak nic jej nie udowodniono. Jadwiga ponoć zawsze była słabowita. Jej śmierć mogła zatem nastąpić z przyczyn naturalnych, w następstwie choroby. Jadwidze poświęcony został łaciński wiersz „Virginum o iubar, o inclita gloria regni” (Ozdobo dziewic, przesławna chwało królestwa). Jego zapis znajduje się w księdze XI „Roczników” Jana Długosza. Władysław II Jagiełło zmarł w 1434 r. Nowym królem Polski został starszy syn Władysława i Zofii Holszańskiej. Czyli Władysław III, nazwany po śmierci w 1444 r. Warneńczykiem. Po nim na tron wstąpił Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, czyli najmłodszy z synów Władysława i Zofii. Rządził Polską w latach 1447–1492. Zatem Jadwiga Jagiellonka była przyrodnią siostrą dwóch królów Polski. Jadwiga Jagiellonka, żona księcia bawarskiego Drugą córką Kazimierza Jagiellończyka była Jadwiga. Jej matką była Elżbieta Rakuszanka, córka króla niemieckiego i węgierskiego. Jadwiga Jagiellonka przyszła na świat 21 września 1457 r. Nadano jej imię na cześć Jadwigi Andegaweńskiej. Dla wcześniejszej Jadwigi Jagiellonki była bratanicą. Starania o rękę Jadwigi podejmował Maciej Korwin, król Węgier, Chorwacji i Czech. Jednak ostatecznie została żoną księcia bawarskiego Jerzego Bogatego. Małżonkowie byli ze sobą spokrewnieni. Dlatego zgody na ślub musiał udzielić papież. 14 listopada 1475 zawarto małżeństwo w mieście Landshut. Następnego dnia nastąpiła uczta weselna, w której udział wzięło 9 tysięcy osób. Nawiązaniem do tego wydarzenia jest istniejący do dziś festiwal Wesele w Landshut (Landshuter Hochzeit). Jest on organizowany od 1903 r. Małżeństwo Jadwigi Jagiellonki było nieudane. Jerzy Bogaty był hulaką, pijakiem i rozpustnikiem. W 1485 oddalił Jadwigę i osadził ją na zamku w Burghausen. Tam zmarła 18 lutego 1502 r. Została pochowana w pobliskim klasztorze cystersów w Reitenhaslach. Bramę zamku w Burghausen do dziś zdobi herb Rzeczypospolitej. Jadwiga Jagiellonka, żona elektora brandenburskiego Trzecia Jadwiga Jagiellonka była córką króla Zygmunta I Starego i Barbary Zapolyi. Urodziła się 15 marca 1513 r. Podobnie jak jej imienniczki-poprzedniczki była obiektem planów matrymonialnych europejskich władców. Ostatecznie wyszła za Joachima II Hektora, elektora brandenburskiego. Jadwiga była wówczas dziedziczką swojego wuja Jana Zápolyi, króla Węgier. Doczekała się sześciorga dzieci, z których czwórka dożyła dorosłości. Zmarła 7 lutego 1573 r.
Odkryj nieznane zimowe atrakcje na Litwie
Zima oraz okres Świąt Bożego Narodzenia, to idealny czas na podróżowanie. Ulice pokrywają się śniegiem, na placach ustawiane są choinki, a w powietrzu czuć zapach pierników i grzanego wina. Litwa proponuje odwiedzającym wiele unikatowych zimowych atrakcji takich jak wycieczka śnieżnymi skuterami czy jazda na łyżwach w środku lasu.
Pośmigaj na łyżwach na jeziorze Co może być bardziej przyjemnego niż jazda na łyżwach po zamarzniętym jeziorze na świeżym powietrzu, w otoczeniu natury? Jednym z ulubionych miejsc mieszkańców Wilna jest jezioro Galvė, nad którym znajduje się zamek w Trokach. Jednak tuż za Wilnem znajdziesz także liczne jeziora, na których możliwa jest jazda na łyżwach. Zwiedź okolice Trok na skuterach śnieżnych Lasy wokół Trok można zwiedzać na skuterach śnieżnych. Ta aktywność jest idealna dla miłośników prędkości, którzy szukają ekstremalnych wrażeń i chcą cieszyć się zimową przyrodą. Park quadowy „Dolina Miško” organizuje 1,5 godzinne śnieżne safari, podczas którego uczestnicy będą przemierzać ośnieżone pola i leśnie ścieżki na nowoczesnych skuterach śnieżnych. Spektakularne zimowe selfie gwarantowane! Przeżyj własną bajkę w białym lesie Takie właśnie przeżycia oferuje gospodarstwo „Nad dębami” (Plungė). W ramach wizyty, goście przejadą się czteroosobowymi saniami zaprzężonymi w konie po urokliwych lasach Płotele (Plateliai), a następnie ogrzeją się przy ognisku, gdzie będą mogli skosztować grzanego wina lub zimowej herbaty. A śnieżne bajkowe krajobrazy dodadzą magii temu doświadczeniu. Spotkaj „litewskie Rudolfy” Jest takie miejsce na Litwie, gdzie można zobaczyć „litewskie Rudolfy” – jelenie szlachetne, często przedstawiane jako ciągnące sanie Świętego Mikołaja na Biegunie Północnym. Na farmie reniferów „Elniu SPA” w okresie świątecznym można nie tylko zobaczyć te zwierzęta, nakarmić je i dowiedzieć się więcej o ich życiu, ale także spotkać Świętego Mikołaja, posłuchać opowieści elfów przy ognisku oraz cieszyć się herbatą i ciastkami. Wskocz w Świąteczny Pociąg i zwiedź Wilno Święty Mikołaj podróżuje saniami, ale po wileńskiej Starówce można podróżować pociągiem! Ku radości małych Wilnian i gości miasta, 1 grudnia na ulice miasta wyjedzie świąteczny pociąg, który zaprosi na wesołą przejażdżkę i rozejrzenie się po świątecznej stolicy. Trasa pociągu pozwoli zobaczyć najważniejsze miejsca wileńskiej Starówki wpisanej na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Weź udział w niesamowitym muzycznym spektaklu Przez cały grudzień na dziedzińcu Pałacu Paców w Wilnie będzie odbywał się „Vilnius Sapnas” (pl. Wileński sen). W tym muzycznym spektaklu pełnym futurystycznej technologii usłyszycie historię miasta opowiedzianą współczesnym językiem. Na lodzie i wokół niego pojawi się kilkudziesięciu tancerzy i talentów łyżwiarstwa figurowego. A wyjątkowe projekcje na fasadzie Pałacu Paców pozwolą przenieść się do czasów, gdy na tych terenach polował książę Giedymin, a jednocześnie – fantazjować o tym, jak będzie wyglądać stolica Litwy w przyszłości. Skorzystaj ze świątecznej oferty Kolei Litewskich Koleje Litewskie (LTG) uruchomiły cztery pociągi w bożonarodzeniowym wystroju, które będą kursować na czterech trasach w okresie świątecznym. Do 7 stycznia cztery pociągi będą obsługiwały trasy: Wilno–Kowno, Wilno–Kłajpeda, Wilno–Troki i Wilno–Mockava, które jest połączeniem kolejowym z Warszawą. Akcja ma na celu zachęcić więcej pasażerów do korzystania z transportu publicznego zamiast samochodów prywatnych. Odwiedź Festiwal Świateł Zanurz się w bajce, poczuj moc światła dzięki pierwszej w historii instalacji świetlnej i festiwalowi latarni „Moon Trails” na Litwie. Festiwal, który odbędzie się w Litewskim Muzeum Życia Ludowego w Rumszyszkach, zaprasza do zanurzenia się w magicznym świecie, w którym spotkasz tajemniczych mieszkańców lasu, wróżki, anioły, rzeźby świetlne inspirowane litewską kulturą i historią.
Pomysł na weekend: pociągiem przez trzy stolice Litwy
Hipsterska enklawa z Wilnie, modernistyczna architektura Kowna i średniowieczny zamek na jeziorze w Trokach. Litwę – i trzy stolice naszej sąsiadki – najlepiej zwiedzać na pokładzie pociągu lub... balonu.
W tym artykule: Co warto zobaczyć w Kownie? Co warto zobaczyć w Wilnie? Co warto zobaczyć w Trokach? Z Warszawy jest bliżej do Wilna niż do Szczecina. Do stolicy Litwy można się stosunkowo łatwo dostać ze środkowej Polski. Pociąg z Warszawy Centralnej do Kowna odjeżdża codziennie o godz. 7.40, a podróż trwa nieco ponad 7 godzin. W porównaniu z wciąż drogimi połączeniami lotniczymi i niezbyt komfortową podróżą autobusem, kolej wydaje się najdogodniejszą opcją. Poniżej propozycja 2-dniowej trasy, która pozwoli poznać trzy stolice Litwy. Zaczynamy w Kownie – międzywojennej siedzibie władz Republiki Litewskiej, by później przenieść się do Wilna. Na końcu odwiedzimy średniowieczną stolicę w Trokach. Geros kelionės! – czyli „dobrej podróży!", jak można usłyszeć w Litwie. Co warto zobaczyć w Kownie? Zielone Kowno jest położone nad dwoma największymi litewskimi rzekami – Niemnem i Wilią. To tutaj bije serce litewskiej kultury i sztuki. W latach 1920–1939 Kowno pełniło funkcję tymczasowej stolicy Litwy. Wilno – historyczna stolica tych ziem – znajdowało się w okresie międzywojennym w granicach II Rzeczpospolitej. Co ciekawe, określenie „tymczasowa stolica" jest do dziś w Litwie używane w odniesieniu do Kowna. W 2022 roku Kowno było jedną z Europejskich Stolic Kultury. I rzeczywiście, w mieście nietrudno trafić na liczne festiwale kulturalno-artystyczne. To tu w międzywojniu narodził się ruch artystyczny Fluxus, który wyróżniał się specyficznym humorem i dystansem do tradycyjnego myślenia o sztuce. O tym prądzie przypomina Plac Mačiūnasa, na który – oczywiście w nawiązaniu do Fluxusu – nie da się wejść. To właśnie Jurgisowi Mačiūnasowi, który w Kownie spędził dzieciństwo, zawdzięczamy powstanie tego artystycznego ruchu. O Kownie mówi się, że to miasto ludzi młodych. Taka etykieta wywodzi się prawdopodobnie jeszcze z czasów międzywojennych, kiedy do miasta zjechali młodzi architekci z całej Europy, by w modnym wówczas stylu art deco budować stolicę młodego państwa. W 2015 roku UNESCO uznało Kowno za jedno ze światowych Miast Dizajnu. To wówczas brytyjski dziennik „The Guardian" napisał, że „jeśli chodzi o art deco, Kowno ustępuje jedynie Paryżowi". Zainteresowani przedwojenną architekturą koniecznie powinni wybrać się do Muzeum Stylu Amsterdamskiego (Amsterdamo Mokyklos Muziejus), gdzie w pieczołowicie odnowionym budynku można spędzić czas w mieszkaniu urządzonym w stylu lat 20. XX wieku. Aby jednak zobaczyć cały modernistyczny rozmach miasta, warto wjechać kolejką linową na Zieloną Górę, skąd roztacza się niezwykła panorama na całe Kowno. Kowno najlepiej zwiedzać na własnych nogach. Miasto nie jest duże i bez większego problemu można się dostać do największych atrakcji. Świetną zabawą może być wycieczka trasą sztuki ulicznej. Zaczynamy od słynnego Różowego Słonia (świetnie się sprawdza na Instagramie), a kończymy na dadaistycznej Mona Lisie. Po drodze można zatrzymać się na oryginalny chłodnik litewski (šaltibarščiai). Szczególnie dobry podają w restauracji Višta puode (S. Daukanto g. 23). Co warto zobaczyć w Wilnie? Z Kowna do Wilna można dojechać pociągiem w zaledwie godzinę. Stolica Litwy to nowoczesna europejska metropolia, pełna młodych ludzi. To tu działa najstarszy uniwersytet w Europie Wschodniej. Samo miasto w tym roku obchodzi 700. urodziny. Wiele więc tu nawiązań do historii. Wilno zachwyca romantycznym barokiem. Wspólne z Polską dziedzictwo Rzeczpospolitej Obojga Narodów sprawia, że niektóre zakątki wileńskiej Starówki przypominają miasta na wschodzie naszego kraju. A kościołów jest tu przynajmniej tyle, co w Krakowie. W trzecią niedzielę maja ulice Starego Miasta wypełnia muzyka. Melodie klasyczne i jazzowe, reggae i folkowe, ballady, rock, rap, rave – każdy znajdzie swój własny styl. To Street Music Day – wydarzenie, które na stałe wpisało się w kulturalne tradycje Wilna. W czerwcu warto wypatrywać Nocy Kultury. Każdego roku w jedną noc można za darmo wziąć udział w ponad 150 wydarzeniach artystycznych, teatralnych, fotograficznych i tanecznych. W 1997 roku na drugim brzegu Wilejki powstała Republika Zarzecza (Užupis). Ten niezwykły dystrykt jest połączeniem kopenhaskiej Christianii z paryskim Montmartre. Pozornie niezależny obszar to republika artystów z własną konstytucją, prezydentem i tradycjami. Koniecznie warto wybrać się na Plac Tybetański, przeczytać treść konstytucji na ścianie miasta i spędzić czas nad rzeką. Co ciekawe, Wilejka nigdy nie zamarza. Aktywni turyści bez problemu wypożyczą tu kajak. Co warto zobaczyć w Trokach? Zaledwie 30 minut podróży pociągiem dzieli Wilno od Troków. Średniowieczna stolica państwa litewskiego słynie z imponującego zamku na środku jeziora. Okolica najlepiej wygląda z wysokości kilkuset metrów. Jak tam dotrzeć? Najlepiej balonem napełnionym gorącym powietrzem. Lot balonem to jedna z największych atrakcji Litwy i jeden z turystycznych hitów tego kraju. Odbywa się o świcie i trwa około 60 minut. Pozwala zobaczyć nie tylko Jezioro Trockie, ale też 32 inne pobliskie jeziora. Troki to niewielkie miasto, tradycyjnie zamieszkiwane przez ludność karaimską. To tu powstają słynne kibiny, czyli duże pierogi faszerowane mięsem. Tuż za Trokami znajduje się kolejna pobliska perła architektury – dwór w Zautrakach z romantycznym parkiem. Zimą park zdobią wysokie sosny, a latem kwitną tu róże. Widok na Jezioro Trockie i zamek na wyspie z tarasu dworu uznaje się za jeden z najpiękniejszych w Litwie. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Polonia na świecie. Ilu Polaków mieszka za granicą?
Największa Polonia na świecie żyje za oceanem. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych mieszka ok. 10 mln naszych rodaków. Sprawdź, gdzie jeszcze spotkamy najwięcej Polaków.
W tym artykule: Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Polacy w USA Polacy w Brazylii Polacy w Niemczech Polacy we Francji Polacy w Kanadzie Polacy w Wielkiej Brytanii Polacy w Argentynie Polacy w Australii Polacy na Litwie i Białorusi Ile liczy Polonia na świecie? Szacuje się, że poza granicami kraju żyje ponad 21 mln Polaków. Najwięcej, bo ok. 10 mln, mieszka w Stanach Zjednoczonych. Duże skupiska naszych rodaków znajdują się także w Niemczech, Brazylii, Francji czy Wielkiej Brytanii. Poniżej prezentujemy ranking dziesięciu państw z największą liczbą polskich emigrantów. Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Stany Zjednoczone Brazylia Niemcy Francja Kanada Wielka Brytania Argentyna Białoruś Australia Litwa Wymieniona dziesiątka to państwa z największym skupiskiem Polonii. W zestawieniu zabrakło Norwegii i Islandii, choć warto wspomnieć, że w obu krajach Polacy są największą mniejszością narodową. W liczącej 376 tysięcy mieszkańców Islandii żyje 25 tysięcy naszych rodaków, czyli siedem procent ogółu społeczeństwa. Najwięcej naszych rodaków spotkamy w Reykjavíku, Kópavogur, Hafnarfjörður oraz Reykjanesbær. Z kolei w Norwegii przebywa obecnie przeszło 110 tysięcy Polaków. Zamieszkują oni głównie duże miasta – Oslo, Stavanger, Trondheim, Bergen i Drammen. Polacy największymi optymistami w Europie. Aż 79 proc. planuje wyjechać w wakacje za granicę Każdy z nas w mniejszym lub większym stopniu odczuł skutki pandemii koronawirusa. Dla miłośników zagranicznych podróży jedną z największych bolączek od wielu miesięcy są obostrzenia w ... Polacy w USA Największe skupiska Polonii znajdują się w Stanach Zjednoczonych. Za oceanem, według różnych danych, żyje od 9 do 10 milionów naszych rodaków, którzy szczególnie upodobali sobie Chicago. Trzecie co do wielkości miasto USA zamieszkuje ponad milion Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia. Nic więc dziwnego, że jest głównym ośrodkiem amerykańskiej Polonii i siedzibą władz centralnych Kongresu Polonii Amerykańskiej. Inne amerykańskie miasta, do których Polacy przeprowadzają się najczęściej to Denver, Detroit, Los Angeles, Nowy Jork i Seattle. Polacy w Brazylii Brazylia to jedyne państwo na Ziem przez które przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Ciekawostek o czwartym co do wielkości kraju świata jest jednak znacznie więcej. Niewielu wie, że wóz czterokołowy jest nazywany przez Brazylijczyków „carro polaco”, czyli „polski wóz”. To właśnie emigranci znad Wisły upowszechnili tego typu pojazd w tej części globu. Przypuszcza się, że brazylijska Polonia może liczyć nawet 3 miliony, choć nie zostało to nigdy oficjalnie potwierdzone. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. – To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Polacy w Niemczech Największym skupiskiem Polonii w Europie, a zarazem trzecim na świecie, są Niemcy. Za zachodnią granicą mieszka – według różnych danych – od 1,5 do 2 milionów Polaków. Z danych Niemieckiego Federalnego Urzędu Statystycznego wynika, że jest to druga – zaraz po Turkach – największa grupa migrantów. Za najbardziej polskie regiony Niemiec uznaje się Nadrenię Północną-Westfalię, Bawarię, Badenię-Wirtembergię i Dolną Saksonię. Ponad 120 tysięcy naszych rodaków, czyli najwięcej spośród wszystkich mniejszości narodowych, zamieszkuje Berlin. W ramach ciekawostki dodajmy, że większość mieszkańców niemieckiej stolicy to przyjezdni, dokładnie 54%. Pozostałe 46% berlińczyków stanowią osoby urodzone nad Odrą. Polacy we Francji Mówiąc o największych skupiskach Polonii na świecie, nie sposób pominąć Francji. To właśnie tutaj, szczególnie w okresie zaborów, osiedlało się wielu wybitnych Polaków, między innymi Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin czy Maria Skłodowska-Curie. Zarówno ceniony kompozytor, jak i dwukrotna laureatka Nagrody Nobla są pochowani w Paryżu. We Francji mieszka ok. miliona osób polskiego pochodzenia. Francuska Polonia uznawana jest za jedną z najstarszych i największych na świecie. Polacy w Kanadzie Polacy stanowią jedną z najliczniejszych mniejszości narodowych w Kanadzie. W Państwie Klonowego Liścia mieszka, podobnie jak we Francji, ok. miliona naszych rodaków. Największym skupiskiem Polonii jest Toronto – największe kanadyjskie miasto i stolica prowincji Ontario. W 2011 roku – według danych Kanadyjskiego Urzędu Statystycznego – niemal 80 tysięcy torontończyków mówiło po polsku. Polacy w Wielkiej Brytanii Wielka Brytania przez lata była głównym kierunkiem emigracji Polaków. Liczba naszych rodaków na Wyspach z roku na rok stale maleje. Wszystko dlatego, że w 2016 r. Brytyjczycy opowiedzieli się za wyjściem z Unii Europejskiej. W 2021 r. w Zjednoczonym Królestwie mieszkało ponad 743 tys. osób mających polskie obywatelstwo. Dla porównania w 2001 r. Wielką Brytanię zamieszkiwało ponad 57 tysięcy osób urodzonych nad Wisłą, a w 2011 – przeszło pól miliona. Polacy są drugą (po Hindusach) najliczniejszą mniejszością narodową. Wjazd do Wielkiej Brytanii utrudniony. Wymagany jest nowy dokument Od 2021 roku wjazd do Wielkiej Brytanii jest możliwy wyłącznie na podstawie ważnego paszportu. Turystów czekają jednak spore zmiany w tej kwestii, o czym poinformował tamtejszy rząd. Polacy w Argentynie Polskę i Argentynę dzieli niemal 13 tysięcy kilometrów. Ale to właśnie w tym drugim co wielkości państwie Ameryki Południowej żyje ponad 100 tys. naszych rodaków. Niektóre źródła podają nawet liczbę 200–300 tys. Szacuje się, że pierwsi Polacy pojawili się w tej części świata w XIX wieku i byli to najprawdopodobniej uczestnicy wojen napoleońskich. Polscy żołnierze wspierali także siły argentyńskie w wojnie z Paragwajem w latach 1864–1870. Od 1995 roku w Argentynie – jako jedynym kraju na świecie – obchodzone jest święto narodowe Día del Colono Polaco, czyli Dzień Osadnika Polskiego – upamiętniający pierwszych Polaków, którzy dotarli na argentyńską ziemię. Polacy w Australii W 2016 roku w Australii żyły 182 tysiące Polaków. Najwięcej naszych rodaków mieszkało wówczas w stanie Wiktoria (56,6 tys.), Nowa Południowa Walia (52,5 tys.), Queensland (26,8 tys.), Australii Zachodniej (20,7 tys.) i Australii Południowej (18,7 tys.). Polacy na Litwie i Białorusi Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie. W 2021 roku kraj naszych północnych sąsiadów zamieszkiwało 183 tysiące osób o polskich korzeniach, co stanowi prawie 7% ogółu społeczeństwa. Liczne skupiska Polonii znajdują się także na sąsiadującej z Polską Białorusią, gdzie może mieszkać nawet milion Polaków. Jest to druga, po Rosjanach, mniejszość narodowa w tym kraju. Niestety, ze względu na antypolską politykę Alaksandra Łukaszenki, Polacy na Białorusi coraz częściej są represjonowani i prześladowani przez władzę w Mińsku. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Wilno z przytupem świętuje 700. urodziny. Jakie atrakcje czekają na turystów?
Wilno dobrze wie, jak zrobić hałas. W tym roku miasto obchodzi swoje urodziny i wszyscy są zaproszeni.
W tym artykule: Wilno przeprasza sąsiadów Jak powstało Wilno? Dlaczego warto odwiedzić Wilno w 2023? Od kilku lat Litwini intensywnie pracują nad promocją kraju zagranicą. „Wilno jest niesamowite, gdziekolwiek się znajduje” czy „Umawiam się wyłącznie z ludźmi, którzy wiedzą, gdzie leży Wilno” to hasła widniejące na torbach, magnesach i kubkach. Nasi sąsiedzi puszczają w ten sposób oczko do turystów nie znających geografii Europy Środkowo-Wschodniej. Wilno przeprasza sąsiadów Z braku elementarnej wiedzy można przegapić naprawdę ciekawe wydarzenia. 2022 rok należał do Kowna. Drugie pod względem wielkości miasto na Litwie pełniło wówczas rolę Europejskiej Stolicy Kultury. 2023 to już rok Wilna. 25 stycznia wilnianie rozpoczęli huczne obchody urodzin miasta. Tym razem także wykorzystano chwytliwe hasła marketingowe. Wilno – jak na dobrego sąsiada przystało – przeprosiło inne kraje za hałas związany z urodzinami. Byłem na miejscu i mogę potwierdzić, że się działo. Wilno zamieszkuje około 540 tys. mieszkańców. Niewiele, jak na europejską stolicę. Ma to jednak swoje zalety. Podczas poprzednich wyjazdów na Litwę odniosłem wrażenie, że wilnianie czują silny związek ze swoim miastem. Wiedzą, kiedy i gdzie odbywają się najciekawsze wydarzenia kulturalne. Znają historyczne ciekawostki. Są dumni ze swego dziedzictwa. Trudno zatem wyobrazić sobie lepszą okazję do świętowania niż urodziny Wilna. I to – uwaga – siedemsetne. Jak powstało Wilno? Legendę o powstaniu Wilna znają chyba wszystkie dzieci na Litwie. Jej bohaterem jest oczywiście wielki książę litewski Giedymin. Według opowiadań po udanym polowaniu książę zdrzemnął się u podnóży wzgórza. Wówczas przyśnił mu się żelazny wilk wyjący do księżyca. Giedymin szukał wyjaśnienia snu u pogańskiego kaznodziei. Ten wyjaśnił mu, że to zapowiedź wybudowania zamku i miasta wokół niego. Wielki książę rozpoczął więc prace nad budową późniejszej stolicy Litwy – Wilna. O legendzie przypomina podobizna żelaznego wilka na Placu Katedralnym. 700. urodziny Wilna Data urodzin miasta nie jest przypadkowa. To właśnie 25 stycznia 1323 roku nazwa Wilna pojawiła się po raz pierwszy w źródłach pisanych. Na pamiątkę historycznego wydarzenia litewska stolica dosłownie rozbłysła. Od 25 do 28 stycznia w mieście trwał Wileński Festiwal Światła. Lampy, lasery i inne instalacje pojawiły się między innymi na dziedzińcu Uniwersytetu Wileńskiego i na baszcie Giedymina. Iluminacjom towarzyszyła muzyka na żywo. Przy takiej okazji nie mogło zabraknąć piosenki „Vilniaus Stogai” („Dachy Wilna”) z repertuaru Jonasa Mašanauskasa. Utwór został wydany w latach 60. ubiegłego wieku i z miejsca stał się hitem. Od tamtej pory „Dachy Wilna” doczekały się dziesiątek coverów. W urodziny miasta Mašanauskas zaśpiewał wileński przebój na scenie razem z wnuczką Uršulė Mašanauskaitė. Litwa idealna na weekend: Karaimi, lot balonem i street art Kiedy dowiedziałem się, że drugi raz w tym roku mogę pojechać na Litwę, nie myślałem długo. W Wilnie byłem już latem i wyjechałem z dużym niedosytem. Czas nadrobić zaległości i zoba... Dlaczego warto odwiedzić Wilno w 2023? Okrągłe siedemsetne urodziny Wilna będą obchodzone przez cały rok. To dobra okazja, żeby odwiedzić naszych sąsiadów. Podróż samolotem z Warszawy trwa niecałą godzinę. Miłośnicy pociągów mogą wybrać połączenie kolejowe z przesiadką tuż za granicą polsko-litewską. Na miejscu czekają nas takie atrakcje jak lot balonem czy nocne zwiedzanie więzienia na Łukiszkach. To właśnie tam kręcono serial „Stranger Things”. Wilno przygotowało też specjalne wydarzenia z okazji swoich urodzin. Wileńskie Biennale Performansu W 2023 r. wystartuje pierwsze Wileńskie Biennale Performansu – odbywające się co dwa lata międzynarodowe wydarzenie, związane ze sztuką. Głównym tematem jest miasto jako scena – sztuczna, a jednocześnie żywa struktura z pewnymi regułami, którymi podążają niektóre formy życia, a inne ignorują, tworząc nowe. W wystawach wezmą udział artyści – między innymi z Polski, Białorusi, Ukrainy, Francji i Włoch – wybrani przez międzynarodowe jury. Wileńskie Biennale Performansu potrwa od 23 lipca do 6 sierpnia 2023 roku. Festiwal muzyczny „Młody jak Wilno” 25 lipca – w dzień św. Krzysztofa, patrona Wilna – w parku Zakret (Vingis) odbędzie się bezpłatny festiwal muzyczny. Program imprezy jest jeszcze owiany tajemnicą, ale organizatorzy zapewniają, że ze sceny wybrzmi zarówno muzyka klasyczna, jak i popularna. Można również spodziewać się zaskakujących duetów znanych litewskich artystów. Film „Wileński Poker” Z okazji jubileuszu 700-lecia Wilno zagra główną rolę w filmie wyreżyserowanym przez Donatasa Ulvydasa pt. „Wileński poker”. To ekranizacja słynnej powieści Ričardasa Gavelisa pod tym samym tytułem. Książka została przetłumaczona na wiele języków obcych. W powstanie filmu zaangażowano wielu litewskich artystów: muzyków jazzowych, malarzy, rzeźbiarzy i fotografów. W filmie będzie można usłyszeć nową wersję wspomnianego wcześniej szlagieru „Vilniaus Stogai”. Tym razem w wykonaniu piosenkarki jazzowej Kotryny Juodzevičiūtė. „Wileński poker” R. Gavelisa został również wybrany jako punkt wyjścia dla nowej wystawy stworzonej w Muzeum MO. Jej autorami są reżyser Oskaras Koršunovas i scenograf Gintaras Makarevičius. Zaplanowana na wiosnę wystawa to nie tylko upamiętnienie historii Wilna, ale też krytyczne spojrzenie na doświadczenie i przyszłość współczesnego miasta. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Niezapomniane wakacje na litewskim wybrzeżu. Co robić w Nidzie i okolicach?
Kilometry iglastych lasów, monumentalne wydmy i bezkresny błękit Morza Bałtyckiego – taki krajobraz otacza Neryngę. To położone na Mierzei Kurońskiej najdłuższe miasto na Litwie, w skład którego wchodzą cztery osady. Największą z nich jest Nida. Podpowiadamy, jak najlepiej spędzić tam urlop.
W tym artykule: Cuda Mierzei Kurońskiej Idealna sceneria do wakacyjnego selfie Zasypane piaskiem wioski Przyroda najlepszym uzdrowiskiem Przepiękne nadbałtyckie plaże i lasy to nie tylko Polska. Równie piękne widoki oferuje Litwa, a szczególnie malownicza Mierzeja Kurońska, która oddziela Bałtyk od Zalewu Kurońskiego. Leży tam najpopularniejszy wakacyjny kurort w tym kraju – Nerynga. Oficjalnie jest jednym, rozciągającym się na długości ok. 50 kilometrów, miastem, ale w praktyce – małą „aglomeracją”. Powstała z połączenia czterech dawnych osad rybackich: Juodkrante, Prevalki, Preili oraz Nidy. Ta ostatnia przyciąga zdecydowanie najwięcej turystów. Cuda Mierzei Kurońskiej Dla odwiedzających Litwę turystów, którzy chcą się wyrwać z miasta, idealnym rozwiązaniem będzie nostalgiczny rejs promem z portu w Kłajpedzie do Neryngi na Mierzei Kurońskiej, wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ten lśniący klejnot Bałtyku kryje w sobie dziewicze wydmy, lasy sosnowe, morze i lagunę. Idealna sceneria do wakacyjnego selfie Jak okiem sięgnąć – tylko woda, piasek i bezkresne lasy sosnowe. Takie widoki czekają na turystów zaledwie 10 minut spacerem od centrum Nidy. Rozpościerają się one z Wydmy Parnidis – jednego z najbardziej spektakularnych miejsc na całej Litwie. Piasek przez wieki nawiewany przez zachodnie wiatry morskie utworzył aż 52-metrowe wzniesienie. Majestatyczny punkt widokowy na szczycie wydmy pozwala ujrzeć zapierającą dech w piersiach i niemal nieziemską panoramę. To idealna sceneria dla wakacyjnego selfie. Zasypane piaskiem wioski Aby doświadczyć więcej hipnotyzującego naturalnego piękna Neryngi, warto wybrać się na krótką przejażdżkę z Pervalki do Rezerwatu Przyrody Nagliai. Trasa o długości 1,1 km prowadzi przez tajemnicze zjawisko naturalne – tzw. Martwe Wydmy, świadczące o delikatności i kruchości krajobrazu Neryngi. Rezerwat był niegdyś domem dla czterech wiosek na Mierzei Kurońskiej, które kilka wieków temu zostały zasypane piaskiem. Ogromny dramat mieszkańców tych terenów udało się zakończyć dzięki ponownemu zalesianiu. Silne wiatry tworzą tu fascynujący krajobraz złożony z zagłębień i wypłuczek, odsłaniając pod piaskiem glebę pradawnego lasu. Przyroda najlepszym uzdrowiskiem Gdy po męczącym zwiedzaniu stopy i umysł potrzebują odpoczynku, z pomocą przyjdzie najlepszy środek odstresowujący – natura. Nerynga jest pełna przepięknie położonych, spokojnych miejsc sprzyjających relaksowi i medytacji, m.in. ruchomych wydm, intensywnie pachnących sosną lasów i wyróżnionych Błękitną Flagą bezkresnych plaż. Co więcej, ten krajobraz to w 75% dziewiczy las, idealny do terapeutycznych leśnych kąpieli (shinrin-yoku). Świetnym zwieńczeniem przygody na półwyspie będzie spacer promenadami w czterech osadach wchodzących w skład Neryngi, a początkowo tradycyjnych wioskach rybackich – Nidzie, Juodkrante, Preili i Pervalce. Można skosztować tam lokalnej kuchni, zobaczyć charakterystyczne wiatrowskazy i pomachać rybakom odpływającym w kierunku zachodzącego słońca.
Ciekawostki o Litwie – poznaj mało znane fakty na temat naszego sąsiada
Choć nie należy do największych państw na Starym Kontynencie, ma bardzo wiele do zaoferowania turystom. Oto ciekawostki o Litwie, które pozwolą ci jeszcze lepiej poznać kulturę i historię tego nadbałtyckiego kraju.
W tym artykule: Informacje o Litwie Ciekawostki o Litwie Ile miast jest na Litwie? „Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił” – pisał największy polski wieszcz w historii Adam Mickiewicz w epopeji narodowej „Pan Tadeusz”. Polska i Litwa – na mocy zawartej w Krewie i Lublinie unii – przez lata tworzyły jedno z największych państw w Europie. Dziś, już jako dwa osobne państwa, nadal pielęgnują wielonarodowe tradycje, ściśle współpracują na wielu płaszczyznach, a także należą do Unii Europejskiej i NATO. Z czego znana jest Litwa? Poniżej przedstawiamy garść najważniejszych informacji i ciekawostek na temat tego nadbałtyckiego kraju graniczącego z Polską. Informacje o Litwie Stolicą, a zarazem największym miastem Litwy, jest Wilno (lit. Vilnius). Jedną z najchętniej odwiedzanych nadbałtyckich metropolii zamieszkuje ponad pół miliona osób (556,1 tys. w 2021 roku). Z kolei jej powierzchnia wynosi 401 km kw. [Wilno na weekend. Podpowiadamy, co warto zobaczyć]. Na początku 2021 roku na Litwie mieszkało 2,81 mln ludzi – 1,5 mln kobiet i 1,3 mężczyzn. Najliczniejszą mniejszość narodową stanowią niezmiennie Polacy – 6,5% ogółu społeczeństwa. Powierzchnia Litwy wynosi 65 302 km kw. Pod tym względem wyprzedza zarówno Łotwę, jak i Estonię, czyli dwa inne kraje bałtyckie. W porównaniu z Polską jest pięć razy mniejsza [Ciekawostki o Polsce – odkryj zaskakujące fakty]. Jaka jest waluta na Litwie? 1 stycznia 2015 roku Litwa – jako ostatnia spośród krajów bałtyckich – dołączyła do strefy euro, stając się jej 19. członkiem. Wraz z wprowadzeniem unijnej waluty u naszych południowo-wschodnich sąsiadów z obiegu wycofano lita litewskiego (LTL). Językiem urzędowym na Litwie jest język litewski, który jest uważany za jeden z najstarszych na świecie. Ale na ulicach Wilna, Kowna czy innych litewskich miast można usłyszeć także język polski, rosyjski i białoruski. Litwa była pierwszą republiką ZSRR, która ogłosiła niepodległość. Miało to miejsce 11 marca 1990 roku. Co ciekawe, Litwini odzyskanie niepodległości świętują także 16 lutego. Najważniejszą osobą w państwie jest prezydent, wybierany na 5-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 2019 roku funkcję tę sprawuje Gitanas Nausėda, który zastąpił pierwszą kobietę na tym stanowisku, Dalię Grybauskaitė, urzędującą od 2009 r. Dominującą religią na Litwie jest chrześcijaństwo – prawie 80% populacji to katolicy. Przypomnijmy, że Litwa była ostatnim krajem w Europie, która przyjęła chrzest (w 1387 roku). Flaga Litwy składa się z trzech poziomych pasów: żółtego, zielonego i czerwonego. Żółty i zielony nawiązują do litewskiego krajobrazu, natomiast kolor czerwony symbolizuje krew przelaną za ojczyznę. Litwa idealna na weekend: Karaimi, lot balonem i street art Kiedy dowiedziałem się, że drugi raz w tym roku mogę pojechać na Litwę, nie myślałem długo. W Wilnie byłem już latem i wyjechałem z dużym niedosytem. Czas nadrobić zaległości i zoba... Ciekawostki o Litwie Lot balonem to jedna z największych atrakcji turystycznych Litwy, która rocznie przyciąga do kraju masę turystów z całej Europy. Wilno jest jedyną stolicą na Starym Kontynencie, gdzie można latać balonem [5 miejsc na lot balonem. Przygotuj się na niesamowite widoki]. Za najbardziej tradycyjne litewskie danie uznaje się cepeliny, czyli pyzy ziemniaczane z mięsnym nadzieniem. Z Litwy pochodzi także popularna w Polsce długo dojrzewająca wędlina – kindziuk. Najpopularniejszym sportem na Litwie – w przeciwieństwie do większości państw świata – jest koszykówka. Męska reprezentacja Litwy w swoim dorobku ma trzy medale igrzysk olimpijskich (1992, 1996, 2000), trzy tytuły mistrzów Europy (1937, 1939, 2003) oraz brązowy medal mistrzostw świata z 2010 roku. Na Litwie znajduje się jedno z najstarszych drzew w Europie. Dąb w Stalmujży ma ok. 2000 lat i jest uznany za pomnik przyrody. Dąb to narodowe drzewo Litwinów. Litwini mają swoje narodowe perfumy – Lietuvos Kvapas. Kompozycja łączy w sobie charakterystyczne dla kraju zapachy palonego drewna, mchu, polnych kwiatów i malin. W 2015 roku Litwa wprowadziła zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia. W litewskich sklepach alkohol można kupić tylko między 10 a 20 (w niedzielę od 10 do 15). Litwa należy do europejskiej czołówki pod względem spożycia alkoholu. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi kierowcy to 0,4 promila. Do największych zabytków Litwy zalicza się: Stare Miasto w Wilnie, wileńską bazylikę archikatedralną pw. św. Biskupa Stanisława i św. Władysława, Ostrą Bramę, Górę Krzyży pod Szawlami, Zamek w Trokach, Klasztor Kamedułów w Kownie oraz Starówkę w Kłajpedzie. Największy budynek na Litwie – wieżowiec Europa – mierzy 148 m. Polski rekordzista, a zarazem największy drapacz chmur w Unii Europejskiej, czyli warszawski biurowiec Varso Tower, mierzy 310 m [Najwyższe budynki świata. Odkryj 8 najwyższych drapaczy chmur]. Na Litwie istnieje pięć regionów etnograficznych. Są to: Auksztota, Dzukia, Kraj Kłajpedzki, Suwalszczyzna oraz Żmudź. Niespełna 30 km na północ od Wilna umiejscowiony jest jeden z geometrycznych środków Europy. „To najpiękniejsze miejsce nad Bałtykiem”. Litwa od strony Mierzei Kurońskiej Niezatłoczone plaże, stylowi plażowicze i pamiątki po nobliście. Litewską część Mierzei Kurońskiej można określić trzema słowami: dziko, pusto, pięknie. Ile miast jest na Litwie? Na Litwie status miasta ma ponad 103 miejscowości. Jak już zostało wspomniane, największym miastem, a zarazem stolicą, jest Wilno, które zamieszkuje 20% całej populacji kraju. Inne duże miasta – z liczbą mieszkańców przekraczającą 50 tysięcy – to Kowno, Kłajpeda, Szawle, Poniewież i Olita. Z przeprowadzonego w 2021 roku powszechnego spisu ludności wynika, że 68,2% Litwinów mieszka w miastach.