Nadzwyczajna interwencja UNESCO. Krym, Palestyna, Sudan Południowy i Liban na liście dziedzictwa w zagrożeniu
48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Pusan zakończyła się. Na prestiżową listę wpisano 25 nowych obiektów, ale nie w każdym przypadku jest to powód wyłącznie do radości. Sześć miejsc, w tym trzy z nowo wpisanych, znalazło się też na liście dziedzictwa w zagrożeniu.
Sesja w Pusan (inaczej Busan) wskazała nowy kierunek ochrony UNESCO, które dąży do stworzenia bardziej zrównoważonej i reprezentatywnej Listy Światowego Dziedzictwa. Po raz pierwszy znalazły się na niej pominięte do tej pory państwa: Komory, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca oraz Sudan Południowy. Komitet przyjął też ambitną strategię wsparcia małych państw wyspiarskich na lata 2026–2034. Poza tym UNESCO kontynuuje szczególną ochronę miejsc, które są zagrożone m.in. przez konflikty zbrojne. W tym roku na listę dziedzictwa w zagrożeniu wpisano obiekty w Libanie, Ukrainie, Sudanie Południowym, Palestynie i Surinamie. UNESCO wspiera Afrykę i państwa wyspiarskie Obrady w Busan zaowocowały powiększeniem Listy Światowego Dziedzictwa do 1273 obiektów znajdujących się w 173 krajach. Wśród nowo wyróżnionych dóbr znalazło się 19 obiektów o charakterze kulturowym, 5 przyrodniczych oraz jeden mieszany. Powody do zadowolenia ma także Polska – po wielu latach starań do zaszczytnego grona dołączyło modernistyczne śródmieście Gdyni. Do listy dodano też nowe miejsce pamięci: plaże lądowania w Normandii z 1944 roku. Rozszerzono niektóre już istniejące wpisy, w tym koreańskie obszary zalewowe Getbol. Ważnym sygnałem dla świata jest nowa strategia dla Afryki oraz państw wyspiarskich, wsparta budżetem 13 milionów dolarów. Kolejna, 49. sesja odbędzie się w 2027 roku w Stambule. Zmiany na liście dziedzictwa w zagrożeniu Jednym z najbardziej palących wyzwań, jak zresztą co roku, była kwestia obiektów wymagających natychmiastowej pomocy, co poskutkowało wpisaniem sześciu z nich na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Mechanizm ten pozwala na uzyskanie szybkiego dostępu do pomocy międzynarodowej, zarówno pod względem doradztwa eksperckiego, jak i wsparcia finansowego. Trzy z nich wpisano w trybie nadzwyczajnym, by spróbować je ochronić zanim dojdzie do ich bezpowrotnej utraty. We wpisie chodzi nie tylko o bezpośrednią ochronę, ale też o przyciągnięcie uwagi opinii publicznej. Nie zabrakło też pozytywnych decyzji związanych z listą dziedzictwa w zagrożeniu – usunięto z niej historyczne centrum Wiednia, po zmianie planów zabudowy tej okolicy. Nowe obiekty na liście dziedzictwa w zagrożeniu Do Listy Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu dodano następujące lokalizacje: krajobraz migracyjny Boma-Badingilo (Sudan Południowy) – ten teren, wpisany jednocześnie na listę główną w trybie pilnym, to jedno z najważniejszych sanktuariów dzikiej przyrody w Afryce. Olbrzymie migracje zwierząt wymagają ochrony przed skutkami trwającej w Sudanie Południowym od 2011 roku wojny domowej; zamki rejonu Dżabal Amel (Liban) – wpis obejmuje pięć ufortyfikowanych obiektów w historycznym regionie Dżabal Amel w południowym Libanie. Zamki te, zbudowane miedzy X a XIX wiekiem na szczytach wzgórz, tworzyły zintegrowaną sieć obronną i administracyjną, prezentując jednocześnie ewolucję architektury obronnej na przestrzeni blisko tysiąca lat. Dziś są zagrożone konfliktem na Bliskim Wschodzie; Sebastia (Państwo Palestyna) – starożytna Samaria, dawna stolica Królestwa Izraela. Jest jednym z najstarszych stale zamieszkanych miejsc na Zachodnim Brzegu Jordanu. Wpisana została w trybie nagłym na obie listy UNESCO, aby zapobiec zniszczeniu unikatowych obiektów, m.in. ruin izraelskiego pałacu królewskiego, rzymskiego teatru, stadionu, świątyń Augusta oraz Kore, a także meczetu Nabi Yahya skrywającego groby proroków i rzymskie grobowce królewskie; historyczne centrum Paramaribo (Surinam) – ta perła karaibskiej architektury kolonialnej wymaga pilnego wsparcia w zakresie konserwacji i zarządzania, aby zachować autentyczność w obliczu współczesnych zmian urbanizacyjnych; starożytne miasto Chersonez Taurydzki (Ukraina) – antyczna kolonia grecka z V w. p.n.e., znana jako symboliczne miejsce chrztu Rusi, została przeniesiona na listę zagrożoną z powodu wojny i rosyjskiej okupacji Krymu, co uniemożliwia właściwą opiekę nad teatrem greckim, cytadelą i bazylikami; Tyr (Liban) – starożytne miasto fenickie, którego wspaniałe ruiny przypominają o dawnej potędze morskiej. Tyr posiada m.in. imponujący, większy niż w Rymie hipodrom. Podobnie jak Dżabal Amel, miejscu zagraża konflikt na Bliskim Wschodzie. Źródło: UNESCO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To tam rozgrywa się akcja nowego filmu Wesa Andersona. „Niepodległa Fenicja” i Maronici w XX wieku
W czerwcu 2025 r. do kin trafił najnowszy film Wesa Andersona pt. „Fenicki układ”. Reżyser znany z produkcji takich jak „Grand Hotel Budapest” czy „Podwodne życie ze Stevem Zissou” tym razem zabiera widzów do fikcyjnej „Niepodległej Fenicji” z połowy XX wieku. Przedstawiamy, jak w rzeczywistości w tamtym czasie wyglądały tereny byłej krainy położonej na Bliskim Wschodzie.
Spis treści: Kim byli Fenicjanie? Projekty infrastrukturalne pod francuskim mandatem Maronici – chrześcijańska elita Libanu Faworyzacja maronitów Film opowiada historię biznesmena Zsa-zsa Korda, który wraz ze swoją córką próbuje uratować swoje inwestycje ulokowane w „Niezależnej Fenicji”. Mimo, że film w znacznym stopniu rozgrywa się w fikcyjnej krainie, jego pewne elementy zdają się zgodne z rzeczywistością. Zagraniczne inwestycje, którymi zajmuje się główny bohater, były niezwykle popularnym zjawiskiem na terenach byłej Fenicji. Kraina ta – uwolniona spod panowania Imperium Osmańskiego – stała się atrakcyjnym infrastrukturalnie obszarem dla nowych „kolonizatorów”. Kim byli Fenicjanie? Naród Fenicjan trudno rozpatrywać wedle państwowych granic, które mogłyby dokładnie opisać, gdzie zaczynała, a gdzie kończyła się starożytna Fenicja. Fenicjanie, od ok. 1500–1200 r. p.n.e. aż do podboju Aleksandra Wielkiego w 332 r. p.n.e., zamieszkiwali liczne państwa-miasta ulokowane na wąskim przybrzeżnym pasie Afryki Północnej o maksymalnej szerokości 50 km. Żegluga i handel morski były fundamentem fenickiej gospodarki, co można zauważyć w miastach powstających w tamtym okresie na terenach Bliskiego Wschodu. Ośrodki takie jak Byblos czy Tyr były przystosowane do wodnych realiów militarnych i handlowych. W granicach Tyru znajdowało się nawet specjalnie utworzone miasto na wodzie, dzięki któremu Fenicjanie mogli kontrolować handel morski oraz efektywniej bronić się zarówno przed atakami morskimi, jak i lądowymi. Projekty infrastrukturalne pod francuskim mandatem Po I wojnie światowej Liban (kiedyś tereny Fenicji), wraz z Syrią, znalazł się pod mandatem francuskim. Francja, która otrzymała te tereny w 1920 r. na mocy traktatu z Sèvres, miała prawo do: ustanowienia własnej administracji, wojska i sądownictwa; kierowania polityką zagraniczną i bezpieczeństwem; tworzenia infrastruktury, systemu edukacyjnego i prawa; ostatecznego przygotowania kraju do samodzielności i niepodległości. W 1926 r. doszło do utworzenia Republiki Libańskiej, której ustrój i konstytucja wzorowane były na francuskim modelu. Libańczycy na niepodległość musieli czekać aż do II wojny światowej, kiedy to libański parlament jednostronnie ogłosił zniesienie mandatu francuskiego. W trakcie francuskiego protektoratu doszło do kompleksowej rozbudowy libańskiej infrastruktury transportowej. Podobnie jak Brytyjczycy w kolonialnych Indiach, Francuzi w Libanie rozwijali sieć kolejową łączącą najważniejsze miasta regionu. Rozbudowa dotyczyła w głównej mierze modernizacji i rozwinięcia istniejącej już infrastruktury pozostawionej przez Imperium Osmańskie, które przed 1920 r. zajmowało tereny Libanu. Rozwój kolei ułatwiał eksploatację surowców, handel i militarną obecność Francji w regionie. Republika Francuska inwestowała w tamtym okresie również w rozbudowę portu w Bejrucie – głównego centrum handlowego i administracyjnego regionu. Oprócz tego w Libanie tworzeno sieci szkół francuskojęzycznych oraz poszerzano dotychczasowe miasta o nowe dzielnice, zbudowane według europejskich wzorców urbanistycznych (np. stołeczna dzielnica Al-Aszrafijja). Maronici – chrześcijańska elita Libanu Francuzi podczas obowiązywania mandatu w Libanie położyli fundament pod budowę państwa wyznaniowego – konstrukcji, w której religia, zamiast prywatną sprawą, stała się podstawą organizacji politycznej państwa. Poprzez m.in. zakładanie szkół według przynależności religijnych, podział administracji wedle wyznania oraz faworyzowanie regionów lojalniejszych francuskiemu rządowi, doszło do rozwarstwienia pomiędzy wyznawcami danych religii. Najbardziej na tym zjawisku korzystali Maronici, czyli ludność chrześcijańska w obrządku maronickim. Nazwa tej grupy religijnej wzięła się od św. Marona – syryjskiego mnicha z IV wieku n.e., który prowadził działalność misyjną na terenach Bliskiego Wschodu. Maronici posługiwali się językiem arabskim, jednak identyfikowali się z dziedzictwem Fenicjan, nie Arabów. To zjawisko można uznać za przejaw fenicjanizmu – ideologii libańskiego nacjonalizmu, odrzucającego arabską tożsamość Libanu. Wyznawcy tego nurtu walczyli o utworzenie „Niepodległej Fenicji”, która stałaby się spadkobierczynią cywilizacji fenickiej. Faworyzacja maronitów Francja prowadziła szereg działań mających na celu faworyzację mniejszości maronickiej. Faworyzacja była nie tyle nakierowana na uprzywilejowanie grup chrześcijańskich, co na zdyskredytowanie arabskiej ludności. Rząd francuski promował chociażby swój język oraz religię w nowozakładanych szkołach. Wspierał też maronickie regiony (np. poprzez wyposażanie w drogi, szkoły, szpitale i linie kolejowe). Podziały religijne doprowadziły do nastania konfesjonalizmu, czyli systemu polityczno-społecznego, w którym władza publiczna jest dzielona między grupy religijne (wyznaniowe). W Libanie podział najważniejszych funkcji w państwie przedstawia się następująco: prezydent – Maronita (chrześcijanin), premier – sunnita (muzułmanin), przewodniczący parlamentu – szyita (muzułmanin). Konfesjonalizm w kraju ze stolicą w Bejrucie panuje do dziś i jest źródłem wielu religijnych sporów wewnętrznych. Źródła: BBC, usip.org, iigsa.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polsko-szwajcarski zespół bada megality w Libanie. Ich budowniczowie są enigmą
Blisko 80 konstrukcji megalitycznych odkrył międzynarodowy zespół naukowców w Libanie. Archeolodzy głowią się, kto wykonał grobowce z wielkich głazów. Podpowiedzią są zagadkowe ryty naskalne wykute obok nich tysiące lat temu.
W tym artykule: Megality sprzed tysięcy lat – kto je wykonał? Megalitów jest więcej niż sądzono Pionierskie badania. Biała plama na archeologicznej mapie Libanu Nie tylko wykopaliska Do odkrycia doszło w północnym Libanie, na terenie dystryktu Akkar, wśród jego zielonych wzgórz. Badaniom patronuje Ministerstwo Kultury i Dyrekcja Generalna ds. Starożytności Libanu. Megality sprzed tysięcy lat – kto je wykonał? Najczęściej, gdy mowa o konstrukcjach megalitycznych, stają nam przed oczami budowle z Europy, w tym słynne Stonehenge w Anglii czy długie aleje kamieni w północnej Francji. Tymczasem jest to zjawisko znacznie bardziej rozprzestrzenione w świecie. Jednak wznosiły je społeczności, które bardzo często nie wiedziały o sobie wzajemnie. Takie zagadkowe budowle powstały również niezależnie na terenie północnego Libanu. Do tej pory archeologom z polsko-szwajcarskiego zespołu „MEG-A” udało się odkryć w Akkarze niemal osiemdziesiąt grobowców zbudowanych z ważących setki kilogramów kamiennych płyt i głazów. – Megality z Akkaru, czyli monumentalne grobowce sięgające swą historią 6000 lat wstecz, stanowią świadectwo wysoko rozwiniętej kultury o specyficznym obrządku pogrzebowym i szerokich kontaktach handlowych – mówi National Geographic Polska kierowniczka badań ze strony polskiej, dr Zuzanna Wygnańska z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Megalitów jest więcej niż sądzono Początkowo sądzono, że większość budowli skupionych było na terenie jednej miejscowości – Menjez. – Nasze badania pokazały, że było to zjawisko rozprzestrzenione na znaczenie większym obszarze, na wzgórzach ciągnących się między Libanem i Syrią. Nadal nie jest jasne, jaki lud zbudował megality w Akkar i kogo w nich pochowano. Wiadomo, że mniej więcej w tym samym czasie na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego zaczęły rozkwitać miasta. Czy lud wznoszący megality miał w tym swój udział? – zastanawia się badaczka. Projektem ze strony szwajcarskiej kieruje dr Tara Steimer-Herbet z Uniwersytetu Genewskiego. – Po raz pierwszy zaadaptowaliśmy w Akkarze metodologię stosowaną powszechnie w badaniach europejskich megalitów, szczególnie w Bretanii we Francji – mówi National Geographic Polska dr Steimer-Herbet. Naukowcy biorą pod uwagę rozmieszczenie poszczególnych kamieni w konstrukcji, a także ich wygląd, charakterystykę geologiczną czy sposób obróbki. – Metodologia ta przyniosła spektakularne rezultaty. Okazuje się, że ich budowniczowie świadomie wybierali różne rodzaje bazaltu do różnych części budowli, co mogło mieć rytualne znaczenie. Specyficzny sposób budowania był swego rodzaju sygnaturą budowniczych z Akkaru – uważa szwajcarska archeolożka. Pionierskie badania. Biała plama na archeologicznej mapie Libanu Aby poznać te społeczności sprzed tysięcy lat naukowcy stosują szerokie spektrum metod badawczych: zdjęcia lotnicze, satelitarne i prospekcję terenową, oraz oczywiście wykopaliska. Obie kierowniczki uważają, że prowadzone przez oba zespoły działania są pionierskie w tym nieprzebadanym dotąd regionie Lewantu. – Historia i kultura materialna budowniczych megalitów z Libanu jest po raz pierwszy celem tak kompleksowych badań naukowych. Te badania to dla nas duże wyzwanie. Można je porównać do składania skomplikowanej układanki z okruchów i zatartych śladów. Dlaczego? Bo poza wyrabowanymi i zniszczonymi budowlami z kamienia, niewiele zachowało się śladów po tej megalitycznej kulturze – zaznacza dr Wygnańska. A region ten jest archeologicznie bardzo słabo rozpoznany. Prawdziwym wyzwaniem dla archeologów jest określenie wieku grobowców. Były one przez tysiąclecia plądrowane i niszczone. Z niewielkimi wyjątkami nie zachowały się w nich szczątki ludzkie. Z pomocą przyszła badaczom przeszłości metoda datowania optycznie stymulowaną luminescencją (OSL). W skrócie: umożliwia ona zmierzenie, kiedy na konkretną powierzchnię kamienia po raz ostatni padały promienie słoneczne. W przypadku bloków układanych do zbudowania grobowców jest to zatem pomocne narzędzie w ustaleniu wieku konstrukcji. Podczas wykopalisk w okolicy grobowców archeolodzy szwajcarscy natrafili na ryty naskalne w postaci kształtów geometrycznych lub takich przypominających węże. – Do ich stworzenia starożytni wykorzystywali niekiedy naturalną rzeźbę lub pęknięcie skały – opowiada dr Steimer-Herbet. Aby je zadokumentować, naukowcy z powodzeniem sięgnęli po metody stosowane w archeologii prehistorii europejskiej. Na przykład ich zdjęcia wykonywane są w specjalnym, czarnym namiocie, który pozwala kontrolować oświetlenie podczas dokumentacji. Nie tylko wykopaliska Aby uzupełnić wiedzę, polski zespół prowadzi również badania paleośrodowiskowe. – W ten sposób staramy się wypełnić lukę w wiedzy na temat prehistorycznego klimatu i środowiska, w jakim żyli budowniczowie. Są to w ogóle pierwsze tego typu badania w północnym Libanie, a ich wyniki mogą być znaczące dla zrozumienia zmian klimatycznych całego regionu – przekonuje dr Wygnańska. Narty w Turcji czy w Libanie? Nie wszyscy wiedzą, że w tych krajach też można śmigać na stokach Na nartach można jeździć nie tylko w Europie. To wiadomo. Ale czy wiedzieliście, które kraje w Afryce i Azji też szczycą się ośnieżonymi stokami? Narty w Turcji to dopiero początek zimow... Co udało się ustalić do tej pory na temat tej enigmatycznej społeczności? Możliwe, że budowniczowie megalitycznych grobowców nie osiedlali się na stałe. Jednak ich kultura, choć nie związana z trwałymi osadami, wywarła duży wpływ na inne ludy. – Społeczność odgrywała znaczącą rolę w ówczesnym świecie – podkreśla dr Wygnańska. Świadczą o tym znaleziska w postaci importowanych artefaktów, takich jak obsydian czy paciorki z kamieni półszlachetnych. Możliwe, że budowniczowie megalitów byli w kontakcie z osiadłymi na wybrzeżu grupami ludzi, którzy zapoczątkowali proces urbanizacji. Co ciekawe, zachowali oni jednak odrębność kulturową. Ustalono, że imponujące konstrukcje grobowe nie były jedynie miejscami pochówku. Miały też być symbolami – oznaczeniami terenów, na których bytowali oraz symbolami statusu społecznego. Stanowiły także manifestację rytuałów i wierzeń religijnych w życiu megalitycznych społeczności – uważają badaczki zagadkowych konstrukcji. Badania ze strony polskiej są finansowane przez Narodowe Centrum Nauki, a ze szwajcarskiej – przez Swiss National Science Foundation. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Narty w Turcji czy w Libanie? Nie wszyscy wiedzą, że w tych krajach też można śmigać na stokach
Na nartach można jeździć nie tylko w Europie. To wiadomo. Ale czy wiedzieliście, które kraje w Afryce i Azji też szczycą się ośnieżonymi stokami? Narty w Turcji to dopiero początek zimowej egzotyki.
W tym artykule: Gdzie na narty w Turcji? Falafel na śniadanie, czyli narty w Libanie Ferie zimowe po grecku Gdzie na narty w Afryce? Sporty zimowe to nie tylko narty i snowboard. Na zimę tak samo czekają saneczkarze, łyżwiarze czy biathloniści. A jednak to właśnie ośnieżone stoki najczęściej kojarzą nam się z aktywnym wypoczynkiem od listopada do marca. Gdzie szukać takich miejsc? Polacy mają swoje sprawdzone miejsca nie tylko w kraju, ale też za granicą. Od lat chętnie spędzamy ferie zimowe, chociażby na Słowacji, w Austrii czy we Włoszech. A gdyby tak ruszyć jeszcze dalej na południe? Te narciarskie kierunki zaskakują. Gdzie na narty w Turcji? Od kilku lat coraz większą popularnością w miesiącach zimowych cieszy się na przykład Turcja. Wówczas turyści wybierają jednak nie Bodrum czy Antalię, a na przykład Uludag. Jeden z najpopularniejszych ośrodków narciarskich w Turcji jest położony niecałe 40 km od Bursy (północno-zachodnia część kraju). Znajduje się na najwyższej górze w zachodniej Anatolii, gdzie wysokość terenu udostępnionego narciarzom waha się od 1750 do 2543 m n.p.m. Na gości czeka 14 tras na różnych poziomach trudności. Narty w Turcji to propozycja dla osób, które lubią odkrywać nowe miejsca i nie przepadają za przepłacaniem. Na razie tureckie kurorty oferują niższe ceny niż w te w Europie. Oczywiście cenniki zmieniają się co roku, dlatego przed zaplanowaniem wyjazdy warto szukać tych najbardziej aktualnych. Poza wspomnianym Uludag narciarze chętnie odwiedzają też ośrodki: Kayseri (stoki to tak naprawdę wygasły wulkan Erciyes), Kartalkaya w malowniczych górach Köroğlu, Palandöken, Konakli. Falafel na śniadanie, czyli narty w Libanie Jak na razie Liban nie jest jeszcze miejscem szczególnie obleganym przez turystów z Polski. Może to wynikać z niewiedzy o tym kraju oraz kryzysu finansowego, z jakim od dłuższego czasu borykają się Libańczycy. Kto pomija w swoich planach wyjazdowych Bejrut, traci jednak niesamowite doznania kulinarne i kulturowe. A co robić poza stolicą Libanu? Zimą można przykład jeździć na nartach. Kiedy najlepiej planować narty w Libanie? Sezon na białe szaleństwo trwa tam od połowy grudnia do początku kwietnia. Na narciarzy czeka sześć ośrodków. Największy – Mzaar Kfardebian – znajduje się zaledwie 50 kilometrów od Bejrutu. Pozostałe pięć to: Zaarour, Cedars, Laqlouq, Qanat Bakish i Faqra. W planach jest też budowa siódmego. Ośrodki narciarskie w Libanie oferują różnorodne opcje zakwaterowania. Ceny nie są stałe i zależą od pory w sezonie. Gdzie na narty biegowe w Polsce? Oto najlepsze trasy biegówkowe. Tam biało będzie jeszcze wiosną Biegówki z sezonu na sezon cieszą się rosnącą popularnością. Gdzie zacząć swoją przygodę z tym sportem? Ferie zimowe po grecku Grecja, tak jak i Turcja, kojarzona jest przede wszystkim z letnimi wakacjami. Nie warto jednak lekceważyć jej potencjału jako kierunku zimowego. Góra Parnassos oferuje rozbudowaną sieć toków dla początkujących i zaawansowanych narciarzy. Szusowanie tam można połączyć z city breakiem w Atenach. Ze względu na rosnącą popularność na narty do Grecji wybiera się coraz więcej osób. Kto chce zdążyć przed tłumami, powinien się pospieszyć. Gdzie na narty w Afryce? Narty w Afryce? Czemu nie. Co prawda afrykańskie kraje nie promują się jako kierunki dla miłośników sportów zimowych, ale w niektóre oferują ośnieżone stoki. Planując białe szaleństwo w Afryce, warto jednak brać to pod uwagę jako urozmaicenie wyjazdu, a nie główną atrakcję. Ośrodki narciarskie nie są tak rozbudowane, jak te w Europie. Lesotho Afriski to jeden z dwóch ośrodków narciarskich w Afryce Południowej. Działa od czerwca do sierpnia lub września w górach Maluti w Lesotho. Narciarze mają do dyspozycji stok o długości około 1 km na wysokości 3222 m. W okolicy prężnie działają reż restauracje, puby z lokalnymi DJ-e. Miks doświadczeń gwarantowany. Maroko Skuszeni perspektywą jeżdżenia na nartach w Afryce nie muszą lecieć aż do Lesotho. Ośrodki narciarskie znajdziemy także w Maroku. Jeden z najbardziej popularnych, Oukaïmeden, znajduje się około 80 km od tętniącego życiem Marrakeszu. To też najwyżej położony stok w Afryce (3268 m n. p. m). Na miejscu czeka 10 km tras narciarskich Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Liban walczy z atakiem szarańczy po zmianie kierunku wiatru
Niebo nad północno-wschodnim Libanem zrobiło się gęste od rojów szarańczy, które przyleciały do kraju na skutek bardzo rzadko występującej zmiany kierunku wiatru, i wojskowych helikopterów, które spryskują z powietrza grunty rolne, by pomóc bezsilnym rolnikom.
W tym artykule: Ogromne zagrożenie dla upraw rolnych Szarańcze jak Dr. Jekyll i Mr. Hyde Ogromne zagrożenie dla upraw rolnych Libańskie Ministerstwo Rolnictwa oraz wojsko są w pełnej gotowości, a oficjalny komunikat z początku tego tygodnia mówi, że pozbyto się już dużej ilości szkodników. “Do tej pory nie było dużych strat w rolnictwie, ale istnieją obawy, że więcej rojów może przenieść się wraz z wiatrem również na południe Libanu” – powiedział agencji Reuters tymczasowy minister rolnictwa Abbas Mortada – "Udało nam się zniszczyć ogromne ilości szarańczy w krótkim czasie, ale dużym ilościom udało się uciec – głównie na obszar Hermel w Marjaheen”. Szarańcza, która bardzo zagraża tamtejszym uprawom, jest najnowszym dodatkiem do długiej listy wyzwań stojących przed Libanem, który obecnie walczy z najgorszym kryzysem finansowym od dziesięcioleci. Zaatakowany jako pierwszy region Baalbek-Hermel w północno-wschodniej części kraju zajmuje się głównie hodowlą zwierząt, a szarańcza dotknęła “jedynie” kilku plantacji wiśni, jednak na południu Libanu jest zdecydowanie więcej gruntów rolnych, dla których szarańcza jest ogromnym zagrożeniem. – powiedział Mortada. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) powiedziała w swoim oświadczeniu, że zdarzenie to było dla tego obszaru czymś niezwykłym, ale jednak miało miejsce – zmiana kierunku wiatru pchnęła szarańczę z Arabii Saudyjskiej najpierw do Jordanii, a następnie do Syrii i Libanu. "To bardzo rzadkie zdarzenie. Tereny lęgowe znajdowały się na wybrzeżu Morza Czerwonego, czyli północnym wybrzeżu Arabii Saudyjskiej, więc szkodniki dostały się do Libanu przez Jordanię i Syrię" – powiedział Maurice Saade, przedstawiciel FAO w Libanie. "Jak na razie wszystko jest pod kontrolą i nie widzę powodów do paniki" – dodał. Szarańcze jak Dr. Jekyll i Mr. Hyde Szarańcza pustynna (Schistocerca gregaria) to jeden z najgroźniejszych szkodników upraw – co roku zjadają w przybliżeniu aż 1/5 światowych plonów, a historia zna przypadki rojów, które składały się nawet z 50 miliardów osobników. Szkodniki te są również bardzo szybkie – pokonanie dystansu 100 kilometrów zajmuje im niespełna 5 godzin. Podobnie jak u wielu innych gatunków szarańczy, można zauważyć u nich rozszczepienie jaźni – kiedy żyją samotnie, wyróżniają się jasnozieloną barwą oraz prowadzą spokojny i osiadły nocny tryb życia. Kiedy zaś żyją na bogatych w roślinność i wilgotnych terenach zaczynają się gwałtownie rozmnażać, co pobudza ich przemianę w formę migrującą. W nowej postaci owady mają znacznie silniejsze mięśnie, są aktywne w ciągu dnia, a ich ubarwienie zmienia się w żółto-czarne. View oEmbed on the source website Chociaż przemiana jest bardzo szybka, pierwotną i “ulepszoną” formę szarańczy różni ją aż 500 genów, więc przez wiele lat błędnie uznawano je za dwa różne gatunki. Kulisy tej transformacji są fascynujące – naukowcy odkryli, że inicjuje ją znaczny wzrost serotoniny (hormonu szczęścia), który odbywa się pod wpływem feromonów i wzajemnego ocierania się owadów na ograniczonej przestrzeni karmienia.
Odwiedź Bejrut – magiczną stolicę Libanu. Radzimy, co zabrać w podróż
Bejrut to miasto o trudnej i skomplikowanej historii. Niegdyś wyrafinowana, wielokulturowa, świetlista stolica Libanu nazywała się Bliskowschodnim Paryżem. Niestety wojna domowa w latach 1970-1980 zniszczyła zarówno tę reputację, jak i samo miasto. Nadal jednak Bejrut może nas zachwycić swoimi zabytkami i atrakcjami.
Bejrut: co trzeba wiedzieć? Bejrut jest stolicą Libanu i największym miastem w kraju. Znajduje się w środkowej części wybrzeża Morza Śródziemnego na pagórkowatym półwyspie St. George i jest wydzielony jako oddzielna jednostka administracyjna. To główny port Libanu i największy port na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Zabytki, wielokulturowość i historia – z tego słynie Bejrut. Wycieczka do tego miasta powinna trwać kilka tygodni, jeśli chcemy je poznać, choć w minimalnym stopniu. Pierwsza wzmianka o Bejrucie pochodzi z XVIII wieku p.n.e. Miasto stało się znane za panowania Fenicjan pod nazwą Berith. Berit było jednym z najważniejszych centrów handlowych w basenie Morza Śródziemnego. Bejrut stał się stolicą kraju w 1943 roku, kiedy Liban uzyskał niepodległość od Francji. Ze względu na szczególny charakter i architekturę, w której mieszała się architektura najróżniejszych epok, od starożytnej po Imperium Osmańskie, Bejrut był nazywany „Paryżem Bliskiego Wschodu”. Z Bejrutu łatwo dostać się do dowolnego miejsca w Libanie. Stąd wyruszają wycieczki do starożytnych miast Jebel, Trypolis, Bietddin, Saida, Sur, Anjar i Baalbek, a w pobliżu Bejrutu, wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego znajdują się liczne piaszczyste plaże, na których można nie tylko opalać się i pływać, ale także nurkować. Jeśli chodzi o porady praktyczne, to pamiętajmy, że Liban nie jest najtańszym krajem w regionie. Koszt wypoczynku i podróży jest znacznie droższy niż w sąsiedniej Syrii, Egipcie czy Jordanii. Ponieważ na bliskim wschodzie często występują obostrzenia w zakresie picia wody, w Bejrucie woda z kranu jest zwykle chlorowana i jest uważana za bezpieczną do picia, ale zaleca się wodę butelkowaną, przynajmniej w początkowym okresie pobytu. W restauracjach jedzenie podawane jest na dużych talerzach, które są umieszczane na środku stołu. Wielkość porcji większości potraw jest po prostu ogromna, więc bardziej opłaca się wziąć jedno danie dla 2-3 osób, w razie potrzeby dodając inne przekąski, ponieważ większość z nich jest automatycznie dodawana do jednej lub drugiej potrawy. Zagrożenia naturalne obejmują dość częste burze piaskowe. Pamiętajmy, że przed zrobieniem zdjęcia komuś należy zawsze poprosić o pozwolenie od tematu. Aby uniknąć problemów, nie fotografuj obiektów wojskowych i infrastruktury transportowej. Mieszkańcy Bejrutu są przyjaźni dla obcokrajowców i bardzo gościnni. Poziom wykształcenia w kraju jest jednym z najwyższych na Bliskim Wschodzie, dlatego języki nie stanowią przeszkody w komunikacji z lokalnymi mieszkańcami. W rozmowach należy unikać tematów związanych z polityką i cechami narodowymi grupy etnicznej. Nie ma specjalnych ograniczeń dotyczących ubrań. Podczas wizyty w meczetach należy zdjąć buty. Alkohol jest sprzedawany wszędzie, a jego użycie jest nieograniczone. Bejrut: zabytki i atrakcje Historycy twierdzą, że pierwsza wzmianka o tej osadzie pochodzi z XV wieku p.n.e. I już wtedy miasto było stolicą handlową. Kolejne wieki to dynamiczny rozwój, jakiemu podlegał Bejrut. Zwiedzanie tego miasta jest więc prawdziwą ucztą dla tych turystów, którzy interesują się historią. Co warto zobaczyć w Bejrucie? Nowoczesny Bejrut to Nasyp Rausha – wspaniałe miejsce na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Wzniesiono tu nowoczesne budynki, zainstalowano liczne ławki do wypoczynku, otworzono przytulne kawiarnie do komunikacji. Przy promenadzie znajdują się także butiki i sklepy, w których można kupić pamiątki i prezenty. To właśnie z tego miejsca można podziwiać perłę miasta – „Gołębie Skały”. Dwie skały wystające z morza – to wizytówka miasta i najcudowniejsza atrakcja przyrodnicza. „Skały Rausche”, zwane także „Gołębimi skałami”, owiane są legendami, które mówią, że w czasach starożytnych nieszczęśni kochankowie skakali z tych wzgórz w otchłań wody. Kilka kilometrów od miasta płynie mały strumyczek wpływający do Morza Śródziemnego. Legenda głosi, że w czasach starożytnych żył tu wielki pies, który bronił brzegów i napadał na wszystkich turystów. Kolejny mit mówi, że rzeka została nazwana na cześć podziemnego egipskiego boga. Na brzegach tej rzeki znajduje się ponad piętnaście tablic opowiadających o kampaniach wojskowych i innych wyczynach. Pierwsza wzmianka pochodzi z XIV wieku pne. Pozostawił tu swój autograf i Napoleona III. Później wzniesiono tu most. Meczet Al-Omari można słusznie nazwać jednym z niewielu najstarszych zabytków architektury w Bejrucie. Ta struktura powstała w XIII wieku. Świątynia zyskuje szczególny wdzięk i wspaniałość dzięki ogromnej, błękitnej kopule i czwórce minaretów. W Bejrucie podobnie jak w całej Republice Libańskiej, różne wspólnoty religijne istnieją obok siebie. Głównym sanktuarium chrześcijan jest katedra św. Jerzego. Wnętrze kościoła zdobią urzekające malowidła ścienne, a rzeźbiony luksusowy ikonostas fascynuje ośmiometrową wysokością. Z kolei biblijny prorok Ilja jest patronem katolickiej katedry św. Eliasza. Świątynia została wzniesiona w XIX wieku i, podobnie jak prawie wszystkie kościoły w mieście, została zniszczona. Trzyletnia renowacja zapewniła świątyni nowe życie i początkowy wygląd. Ten malowniczy budynek łączy motywy orientalne i bizantyjskie. Głównym uroczym elementem wnętrza jest marmurowy ikonostas. Koniecznie należy odwiedzić Muzeum Narodowe, które ma charakter historyczny i archeologiczny. Muzeum prezentuje ogromną liczbę eksponatów i znalezisk z różnych stuleci i okresów. W momencie otwarcia placówki, pracownicy muzeum zgromadzili ponad sto tysięcy obiektów. Ponieważ w Libanie trwają wykopaliska, zbiory są systematycznie uzupełniane. Wizytówką wystawy jest kość słoniowa i kamienie szlachetne, a także wyroby metalowe i ceramiczne. Z kolei elegancki śnieżnobiały budynek z bogatą barokową fasadą jest prywatnym „Muzeum Sursoka”. Dynastia Sursok, która jest właścicielem budynku, jest jedną z najszlachetniejszych i najbogatszych rodzin Republiki Libańskiej. Kolekcja muzeum składa się z obrazów i przedmiotów opowiadających o kulturze Libanu. Obecnie istnieje około pięciu tysięcy eksponatów. W 2000 roku zostało otwarte interesujące Muzeum Historii Starożytnej. Zawiera eksponaty i artefakty, szkielety i narzędzia, które mówią zwiedzającym o życiu prehistorycznym. Również w instytucji znajduje się sala kinowa pokazująca wideo z tamtych odległych czasów. Warto zobaczyć też Park Archeologiczny, Grand Seral oraz „Star Square” Bejrut: bezpieczeństwo Pomimo złej reputacji wynikającej z długotrwałej wojny domowej, stałego konfliktu z Izraelem i obecnej wojny w sąsiedniej Syrii, która spowodowała napływ uchodźców, miasto uznaje się za bezpieczne. Przyjaźni dla cudzoziemców mieszkańcy, bezpieczne ulice – tym może pochwalić się Bejrut. Bezpieczeństwo jest tym większe, że w mieście bardzo często możemy spotkać patrole policji, a nawet wojska. Podczas spacerów w Bejrucie wskazane jest posiadanie paszportu (nie kopii, a oryginału). Wiele ulic i autostrad w Bejrucie jest pełnych patroli policyjnych i wojskowych, a w niektórych przypadkach mogą oni chcieć skontrolować twoje dokumenty - szczególnie jeśli nieświadomie zawędrujesz w jakiś „specjalnie chroniony obszar”. W Libanie istnieje wiele takich stref, także w Bejrucie. Miejscowa ludność traktuje turystów bardzo gościnnie i serdecznie, ale jak w każdym muzułmańskim kraju musisz wziąć pod uwagę miejscowe tradycje. Podczas komunikacji lepiej nie poruszać tematów politycznych i żadnych tematów związanych z Izraelem. Przypadki drobnych kradzieży zdarzają się rzadko i tylko na rynkach. W każdym razie nie pozostawiaj pieniędzy, portfela i innych rzeczy osobistych bez nadzoru. I ogólnie lepiej przechowywać cenne rzeczy w sejfie hotelowym. Bejrut: jak się przygotować do podróży? Bejrut jest uważany za bardzo spokojne i bezpieczne miasto, ale musimy być świadomi, że nie jest to miasto w europejskim stylu. Oznacza to, że musimy zapoznać się z lokalnymi zwyczajami i zasadami, jakie obowiązują, jeśli chodzi o Bejrut. Ceny są tutaj nieco wyższe niż w innych stolicach na bliskim wschodzie, ale za to turyści mają więcej swobody. Zabierz ze sobą ubrania, które w pełni zasłonią ciało. Przed wizytą w miejscach kultu religijnego kobiety nie powinny zakład zbyt otwartych i ciasnych ubrań, a mężczyźni powinni nosić luźne spodnie i koszulę zamiast szortów i koszulek z krótkim rękawem. Do Bejrutu warto zabrać dolary amerykańskie. Można je stosować wszędzie. Bądź przygotowany na to, że większość agencji rządowych i banków ma bardzo krótki dzień roboczy. Otwarte są o 8:00 i pracują do 12:00 - 14:00, w soboty i niedziele są dni wolne. Zabierz ze sobą prawo jazdy. Lokalne wypożyczalnie oferują wynajem samochodów w bardzo atrakcyjnych cenach. Do zawarcia umowy najmu potrzebne jest międzynarodowe prawo jazdy, a także karta kredytowa z wymaganą wpłatą na konto. Bejrut: ciekawostki Bejrut to miasto o długiej historii, z którym wiążę się wiele ciekawostek jednakowo związanych z samą historią miasta i jego zabytkami, jak też ze współczesnym charakterem metropolii. W mieście jest dzielnica, nazywana „Libański Paryż” z wąskimi romantycznymi uliczkami, przytulnymi kawiarniami i aromatem rogalików, jest chętnie odwiedzana przez turystów. W pobliżu Bejrutu znajduje się najstarsze miasto na świecie - Byblos. Po raz pierwszy o Bejrucie wspomina starożytne egipskie archiwum Tell el Amarna z XV wieku pne. Bejrut słynie z przepysznych dań kuchni orientalnej. To Manaish - Chrupiące smażone tortille z serem i sezamem. Namura to zaś zapiekanka z manny w różowym syropie. Do domu jako pamiętaki warto przywieźć różaniec, który możemy kupić na każdym rogu. Lokalni rzemieślnicy wykonują biżuterię z czarnego korala, szkła, bursztynu, jaspisu, jadeitu, ametystu, pereł.
Tu historia spotyka się z nowoczesnością. Liban – Bliski Wschód w pigułce
Liban to kraj na Bliskim Wschodzie, całkowicie odmienny od większości państw tego regionu. Zróżnicowany religijnie Liban doświadczony został przez trudną i burzliwą historię, ale z punktu widzenia turystycznego jest jednym z ciekawszych krajów do odwiedzenia na Bliskim Wschodzie.
Liban: gdzie leży? Liban leży na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Graniczy na północy i wschodzie z Syrią, a na południu z Izraelem. Większość Libanu zajmuje grzbiet o tej samej nazwie, od którego pochodzi nazwa kraju. Terytorium Libanu rozciąga się wzdłuż wybrzeża na 210 km. Administracyjnie dzieli się na 5 prowincji (gubernatorstwo): Bejrut i okolice; Liban Górski; Liban Północny; Liban Południowy; Bekaa. Stolicą kraju jest Bejrut, który ponad 4 miliony mieszkańców. Terytorium Libanu charakteryzuje się górzystymi i pagórkowatymi formami terenu. Równiny znajdują się na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Niziny obejmują dolinę Bekaa, położoną w głębi kraju. Liban: co warto wiedzieć? Malutki Liban na wybrzeżu Morza Śródziemnego pozostaje terra incognita dla przeciętnego polskiego turysty. Szkoda, bo kraj ten jest niezwykle ciekawy, zwłaszcza dzięki zróżnicowaniu kulturowemu i religijnemu. Co powinniśmy wiedzieć o Libanie? Współcześni Libańczycy częściej nazywają się potomkami Fenicjan niż Arabów. To tutaj Fenicjanie wymyślili pierwszy alfabet, to oni byli właścicielami Kartaginy. Liban jest wielojęzyczny - muzułmanie stanowią tu tylko połowę populacji. Na niewielkim terytorium o powierzchni 10,5 kilometra kwadratowego mieszkają w pobliżu: chrześcijanie maronici; prawosławni; prawosławni chrześcijanie-ormianie; muzułmanie sanniccy; muzułmanie szyici; druzowie. Każda społeczność ma swoje tradycje, ale Liban pozostaje państwem świeckim. Pod względem różnorodności i bogactwa życia nocnego Liban nie ustępuje w niczym Berlinowi. Wiza do Libanu wydawana jest bezpłatnie po przybyciu na lotnisko - na 30 dni. Na lotnisku musisz mieć bilet powrotny i dowód pobytu. Jeśli planujesz zostać w kraju dłużej niż 30 dni, będziesz musiał zapłacić za wizę. Możesz spędzić łącznie do 90 dni w roku bez wizy w Libanie. Libanu nie można uznać za popularny kierunek turystyczny. Z jednej strony jest to dobre - nie ma tłumów turystów, kolejek przy zabytkach. Z drugiej strony brak turystów wpływa na rozwój infrastruktury. W kraju znajdują się hotele znanych światowych sieci, takie jak Kempinski, Movenpick, FourSeasons, ale praktycznie nie ma opcji niedrogiego zakwaterowania i nie należy mieć nadziei na znalezienie zakwaterowania all inclusive. Libańskie plaże to 225 kilometrów wybrzeża, do którego schodzą góry. Wybrzeże usiane jest malowniczymi miasteczkami. Plaże w Libanie nie są bardzo czyste. Opłata za wstęp na plażę wynosi średnio 15-20 USD. Ta kwota obejmuje zestaw plażowy, prysznic, a czasem koktajl. Liban: ludność i kultura Ludność Libanu według stanu na 2009 rok to 4 miliony 17 tysięcy osób. Libańczycy należą do ludów semickich - potomków starożytnych Fenicjan i Aramejczyków. Mieszkają tu też potomkowie Asyryjczyków, Egipcjan, Persów, Greków i oczywiście Arabów. Podczas podboju kraju przez Arabów w VII wieku, prawie cała ludność Libanu, który w tym czasie znajdował się pod panowaniem Bizancjum, wyznawała chrześcijaństwo. Islam przybył do Libanu przez muzułmańskich wojowników, którzy osiedlili się na jego ziemiach, w szczególności w dużych miastach, oraz dzięki arabskojęzycznym plemionom, które osiedliły się w południowych i północno-wschodnich regionach kraju. Plemiona te były wyznawcami szyizmu i od tego czasu południe Libanu stało się jednym z głównych centrów szyitów na Bliskim Wschodzie. Ostatni pełny spis ludności przeprowadzono w kraju w 1932 roku. Według współczesnych szacunków ok. 40% Libańczyków to chrześcijanie, 60% to muzułmanie (w tym Druzowie). Ponad połowa chrześcijan to maronici. Reszta to ortodoksi, grecko-katolicy, ormiańscy. Wśród miejscowych muzułmanów dominują szyici, co stanowi ponad połowę wszystkich wyznawców islamu w Libanie. Istnieje także społeczność żydowska licząca kilkaset osób. Liban: co zobaczyć? Liban jest atrakcyjny jednakowo dla turystów szukających pięknych i czystych plaż oraz wypoczynku, a także dla tych, którzy traktują urlop jako okazje do zwiedzania. Co warto zobaczyć w Libanie? W okolicy Bustan al-Sheikh niedaleko Sidonu, znajdują się ruiny jednego z wielu sanktuariów, które niegdyś rozprzestrzeniły się na terytorium Fenicji - świątyni Eszmuna, boga uzdrawiania. Świątynia została wzniesiona pod rządami Eszmunazara Drugiego, nazwanego na cześć bóstwa, i istniała do IV wieku p.n.e. dopóki nie zawaliła się w wyniku poważnego trzęsienia ziemi. Dziś wiadomo o 75 jaskiniach istniejących w Libanie. Na przykład Grota Afki, gdzie rodzi się największa rzeka Ibragim w Libanie, niegdyś nosząca nazwę Adonis, to sieć skomplikowanych labiryntów i dużych pomieszczeń. Podziemna rzeka przepływa przez jeden z wielu przejść i przedostaje się do doliny. Inny znany libański system jaskiń Zheyta znajduje się 20 km na północ od Bejrutu. Są tutaj 4 kolejki linowe i jeździ mały pociąg, a przy wejściu do górnych galerii znajduje się teatr. Dolne galerie, otwarte latem dla zwiedzających, są prawdziwym podziemnym królestwem, rozciągającym się na prawie 7 kilometrów Zastanawialiście się kiedyś jakie drzewo widnieje na fladze Libanu? Kiedyś całe terytorium dzisiejszego Libanu pokryte było lasami cedrowymi. Dziś gaje cedrowe prawie całkowicie przestały istnieć. Na początku ubiegłego wieku libański cedr traktowano paliwo do lokomotyw poruszających się między Damaszkiem a innymi miastami regionu. Dziś chroniony gaj, zwany „Wielkimi Cedrami”, ma około trzystu drzew i jest uważany za najstarszy i najpiękniejszy w kraju. Jednym z najbardziej popularnych miejsc dla turystów jest główna libańska winnica - ChateauKsara, położony w dolinie Bekaa. Założona przez jezuitów w 1857 roku, libańska firma winiarska stała się znana na całym świecie, a nawet stała się zwycięzcą międzynarodowego festiwalu w Paryżu. Każdego roku około 70 tysięcy turystów odwiedza zamek Ksar, w którym odbywają się degustacje najsłynniejszych win. Baalbek to prawdziwe miasto duchów, kiedyś znane jako jedno ze świętych miejsc na Ziemi. Naukowcy praktycznie nic nie wiedzą o starożytnym okresie historii miasta, poza tym, że za czasów cesarza Augusta stał się kolonią rzymską. Ruiny Baalbek są nadal oszałamiające. Największy blok Baalbek, stworzony ręcznie, waży około tysiąca ton i ma 23 metry długości, 5,5 szerokości i 4,55 metra wysokości. Kamienie są tak starannie połączone, że nie można wbić igły. Liban: kiedy jechać? W Libanie dominuje klimat śródziemnomorski, charakteryzujący się gorącym, suchym latem i deszczowymi zimami. Wiosną i jesienią jest zwykle ciepło i przyjemnie. Miłośnicy plaż powinni odwiedzić Liban od czerwca do września. Najkorzystniejszym czasem na zwiedzanie tego kraju jest wiosna i jesień. Wtedy też w Libanie jest najwięcej turystów. Jeśli nie planujemy wypoczynku na plaży, to możemy odwiedzić Liban też późną zimą. Liban: bezpieczeństwo Czy wyjazd do Libanu jest bezpieczny? Wielu potencjalnych turystów odstrasza trwający konflikt z sąsiednim Izraelem i wojna domowa w Syrii. Liban jest krajem bardzo otwartym. Oczywiście w kraju istnieją obszary napięć religijnych i konfliktów, a we wschodniej części stolicy można zobaczyć kilka budynków po bombardowaniu. Jednak kraj szybko stanął na nogi, a dziś miasta Libanu nie ustępują pięknem miastom europejskim. Na ulicach dużych miast możemy zobaczyć dużą liczbę żołnierzy i policjantów, co sprawia, że przestępczość jest tutaj niższa niż w innych krajach regionu. Jeśli chodzi o pobyt turystyczny, to wystarczy przestrzegać podstawowych zasad bezpieczeństwa. Liban: ciekawostki Co warto kupić w Libanie? Na co zwrócić uwagę i z czego słynie to państwo? Oto kilkanaście ciekawostek o Libanie. Liban jest jednym z najstarszych krajów na świecie. Pierwsze osady pojawiły się tu około 6 tysiącleci temu. Flaga narodowa i herb przedstawiają cedr. Kiedyś drzewa te zajmowały duże obszary Libanu, ale dziś, z powodu czynnej wycinki, liczba cedrów znacznie spadła. Liban jest uważany za jedyne państwo arabskie, na którego terytorium nie ma pustyń. Ciekawostką jest fakt, że lokalne pieniądze - funty libańskie, drukowane są w Rosji. Zawód lekarza w Libanie jest jednym z najczęstszych. Na 10 Libańczyków przypada 1 lekarz o tym czy innym profilu. W kraju często obserwuje się burze piaskowe i pyłowe. Narodowym napojem Libanu jest arak - mocny likier anyżowy z fermentowanego soku winogronowego. Liban jest uważany za najbardziej zróżnicowany religijnie kraj na Bliskim Wschodzie.
Samotna królowa pustyni. Ostra, twarda, zaradna - wyjątkowa podróżniczka
Odważna, z ciętym językiem, łamała wszelkie zasady. To przyniosło jej sławę. Podróżowała w poszukiwaniu skarbów i szczęścia. Nie dane jej było znaleźć ani jednego, ani drugiego
Miała kilka lat, kiedy wpakowała się do pustej łodzi na kanale La Manche z zamiarem dotarcia do Francji. To była najkrótsza podróż jej życia. Po kilku minutach ojciec chwycił ją i wyniósł na brzeg. Ale skłonność do wędrówek pozostała jej na zawsze. Jako nastolatka zamieszkała u swojego wuja, najmłodszego w historii brytyjskiego premiera. Prowadziła mu dom, pomagała jako osobista sekretarka, towarzyszyła podczas przyjmowania wpływowych gości. Premier, który nie miał własnej córki, uwielbiał Hester. Ta zaś dobrze czuła się na salonach, a jeszcze lepiej w męskim towarzystwie. W Anglii nie uchodziła za piękność, ale była zgrabna i miała wyraziste niebieskie oczy. Ceniono jej oczytanie i wyjątkowo cięty język. Zawsze mówiła nieco zbyt otwarcie, co przysparzało jej również wrogów. Nieposkromiona fantazja w połączeniu ze skłonnością do emocjonalnych burz tworzyły iście wybuchową mieszankę. Pewnego dnia uznała się za następczynię wojowniczej i niezwykle urodziwej królowej Zenobii, która w III w. n.e. rządziła Palmyra, Syria i najechała Egipt. Na podbój świata Kiedy w 1806 r. zmarł wuj Hester, osamotniona trzydziestolatka musiała zacząć radzić sobie sama. Zycie stało się nie do wytrzymania. Co prawda parlament przyznał jej pensje po wuju, ale nie mogła sobie pozwolić na służącą (bez służącej na ulicy pojawiały się tylko prostytutki) ani na powóz. Wkrótce straciła kolejnych bliskich jej mężczyzn – przyrodniego brata i, jak twierdza niektórzy biografowie, narzeczonego. Wielkie życiowe rozczarowania i odejście tylu ważnych osób popchnęło Hester w daleka morska podróż. Nie płynęła jednak bez nadziei. Kiedyś wróżbita powiedział jej, ze zostanie narzeczona Mesjasza. Dodał też, że pewnego dnia „ubrana w słonce” stanie się „żeńskim przywódca 12 plemion z Jerozolimy”. Hester miała wiec jasno wytyczony cel. Zabrała ze sobą służącą i Charlesa Meryona, zakochanego w niej osobistego lekarza. Na trasie spotkała dwóch intrygujących podróżników – sporo od niej młodszego Michaela Bruce’a, który z przyjacielem odbywał właśnie podróż dookoła świata. Czy kobieta z temperamentem i fantazja mogła się oprzeć takiej pokusie? Wkrótce Bruce został jej kochankiem, a doktor musiał poprzestać na podziwianiu krajobrazów. Ekipa rozrosła się z czasem do dziewięciu osób. Zapowiadała się podróż pełna przygód. Hester zamierzała dotrzeć do Kairu, zatrzymując się również w Konstantynopolu (obecnie Stambuł). Plany pokrzyżował sztorm. Statek rozbił się na Rodos. Podróżnicy jakoś przetrwali, pożyczyli tureckie ubrania i w nich dotarli do Kairu. Hester nie byłaby sobą, gdyby zakryła twarz welonem, jak to czyniły miejscowe kobiety. Z szablą u pasa, wystrojona w pantalony, kamizelkę i turban stanęła przed pasza Mehmedem Alim. I tu się rozczarowała. Mehmed jeszcze nigdy w życiu nie widział Europejki, wiec pantalony wydały mu się czymś absolutnie oczywistym. Orientalny strój miał pozostać wizytówka lady Stanhope. W ciągu dwóch lat odwiedziła w nim Konstantynopol, Palestynę, Liban i Syrię. W poszukiwaniu skarbu Doktor Meryon wspomina, że Hester zdobyła średniowieczną kopię zapisków z jakiegoś syryjskiego monasteru. Manuskrypt miał prowadzić do skarbu ukrytego w Aszkalon, starym portowym mieście na północ od Gazy. W podziemiach meczetu zrujnowanego ponad 600 lat temu czekały – jak zapewniały źródła – trzy miliony złotych monet! Hester miała dar przekonywania i w 1815 r. władze otomańskie wyraziły zgodę na eksploracje. Badania lady Stanhope przeszły do historii jako pierwsze nowoczesne prace w historii archeologii Ziemi Świętej. Choć skarbu nie udało się odnaleźć, poszukiwacze natrafi li na wielka marmurowa rzeźbę pozbawioną głowy. Zwariowana Angielka kazała ja roztrzaskać i wrzucić do morza. W tym czasie lady Hester znał juz cały Bliski Wschód. Wcześniej była m.in. w Damaszku. U granic miasta została lojalnie uprzedzona: kobiety zakrywają tu twarze, odsłonięcie oblicza grozi gości z Europy, a juz szczególnie do kobiet. Chrześcijanom nie wolno było również przekraczać bram miasta konno. Ale Hester była przecież królowa życia. – Musze w takim razie chwycić byka za rogi – oświadczyła i w samo południe wjechała do syryjskiej metropolii z odsłoniętą twarzą. Po pierwszym szoku ludzie zaczęli wiwatować, w dowód szacunku drogę przed nią polewano kawa. Możliwe, że Syryjczycy uznali ja za dotkniętą przez Allaha, czyli szaloną – w arabskim świecie oznaczało to dostanie się pod boską opiekę. Za każdym razem, kiedy angielska gwiazda dosiadała konia albo szła na targ, otaczał ja ciekawski tłum. Ona dumnie pozdrawiała wszystkich królewskim skinieniem głowy. Wbrew pozorom do końca nie rozumiała Wschodu. Gościnność i uznanie myliła z podziwem i służalczością, a tolerancję z uległością. Jak wielu podróżników, którzy w kolejnych latach podążali jej śladami, nigdy nie odkryła swojego błędu, co być może zapewniało jej dobre samopoczucie. Trzeba jednak uczciwie dodać, że w arabskim świecie stała się, mówiąc współczesnym językiem, prawdziwą celebrytką. Każdy chciał ja poznać. Królewskie powitanie W głowie Stanhope cały czas kołatała przepowiednia wróża, głównie ta o zostaniu narzeczona Mesjasza. Jej wzrok padł teraz na legendarna Palmyre, w której od rzymskich czasów nie stanęła stopa żadnej Europejki. Choć pasza Damaszku zaoferował jej eskorte, dama wybrała towarzystwo Beduinów. Jak zwykle najpierw się wprosiła do ich emira. Nie przejęła się ostrzeżeniami, że władca to samo zło i diabeł w ludzkiej skórze. – Wiem, że jesteś złoczyńcą, ale teraz jestem w twojej mocy. I nie boje się ciebie. Porzuciłam wszystkich, którzy oferowali mi ochronę, żeby pokazać, że wybrałam ciebie na mojego obrońcę – oznajmiła emirowi nieco oszołomionemu widokiem Europejki w turbanie. Jako dodatkowy argument Hester dorzuciła nieco gotówki. Do Palmyry jedzie się godzinami przez surowa pustynie. Nagroda za trudy podróży jest wspaniały widok na starożytne miasto: setki kolumn, portyków, okazała świątynia Bela i górujący nad miastem zamek. Palmyra jest chyba najpiękniejszym pustynnym miastem świata. Tubylcy wciąż używają starej nazwy – Tadmur, miasto daktyli. W III w. rządziła tu Zenobia, pół Greczynka, pół Arabka, piękna i wojownicza. W 269 r. rozbiła wysłana przeciw Persom rzymska armie, później jej wojska najechały na Arabie i Egipt, gdzie stacjonowały legiony wierne rzymskiej władzy. Legenda Zenobii na każdym robiła wrażenie, Hester Stanhope poddała się jej bez reszty. Do Palmyry wjechała jak prawdziwa królowa. Przebrana w beduiński strój ciągnęła za sobą karawanę 22 wielbłądów, 25 mułów i ośmiu koni, które niosły na grzbietach jej bagaż. Do celu dotarła w kwietniu 1813 r. Jej sława ja wyprzedzała. Lokalni władcy, będący pod wrażeniem odwagi białej kobiety, odwiedzali ja w drodze. Lokalne plemiona zawiesiły na czas jej przejazdu wojny. U bram miasta czekały już wiwatujące tłumy. Wśród kolumn, które pamiętały królową Zenobię, mieszkańcy włożyli na głowę lady Stanhope koronę z kwiatów. Po latach, gdy fantazje zlewały się z prawdziwymi wspomnieniami, podróżniczka zapisała: Zostałam ukoronowana na Królową Pustyni pod triumfalnym łukiem Palmyry. To był najpiękniejszy moment jej życia. Miała wtedy 37 lat. Szalona Angielka weszła na szczyt. Momentami myślała o powrocie do domu, choćby na chwilę, ale czy tam byłaby królową? W roku jej największego triumfu młodszy kochanek wrócił do Anglii, gdzie całkowicie odżegnał się od Hester, nazywając ją w towarzystwie wariatką. W ciągu półtora roku wysłał tylko trzy listy, nigdy natomiast nie nadesłał obiecanych pieniedzy. Zmęczona podróżami, coraz starsza i coraz częściej chorująca, w 1821 r. postanowiła osiedlić się w pustym klasztorze Djoun koło Sydonu (obecnie Sajda), w górach Libanu. W Hester coraz mniej było kobiety. Chodziła wyłącznie w męskim stroju, paliła fajkę wodna, przeklinała w trzech językach. Wpadała w coraz większe długi i była coraz bardziej samotna. Dama taka jak ona musiała jednak żyć na określonym poziomie. Nie mógł go zaniżać tak prozaiczny powód jak brak pieniędzy. Jej zwyczaje były coraz bardziej ekscentryczne. Całymi dniami leżała w łóżku, a wieczorem godzinami rozmawiała z osobistym lekarzem. Wkrótce i on wyjechał do Anglii, gdzie się ożenił. Na rozpaczliwe prośby Hester wrócił do Libanu, jednak jego żona nie potrafiła znaleźć wspólnego języka z szaloną podróżniczką. Królowa została sama. Czekając na Mesjasza Klasztor od czasu do czasu przyciągał podróżników z Europy. Jeden z nich tak zrelacjonował swoja wizytę: Do gabinetu zaprosiło mnie murzyńskie dziecko. W środku było tak ciemno, że z trudem rozpoznałem jej poważną, ale łagodną i majestatyczną sylwetkę odziana w orientalny strój. Podniosła się z otomany i podała mi dłoń. Wyglądała na pięćdziesiątkę, jednak miała wiele cech, na które lata nie maja wpływu. Świeżość i wdzięk odchodzą wraz z wiekiem, ale kiedy piękno jest pięknem samym dla siebie, pozostaje w czystości wyrazu, majestacie i godności może zmienić się w różnych okresach życia, ale nigdy nie odchodzi – to wszystko wybitnie charakteryzuje lady Hester Stanhope. Podróżnik dokładnie opisał także strój Angielki: biały turban, kaszmirowy szal, turecka szata z lejącymi się rękawami, na która narzuciła perska tunikę w kwiaty. Autor powyższej relacji uznał kobietę za niezwykle piękną. Mimo upływu lat Hester ciągle miała władze. Była znakomitym jeźdźcem, a to wzbudzało podziw Arabów. Emir Beshyr podarował jej rasowa klacz ze znakomitym rodowodem. Po kilku miesiącach wydała ona na świat źrebię, które miało niezwykłe zagłębienie na grzebiecie, rodzaj siodła. To tylko potwierdzało przepowiednie wróżbity. Muzułmańska tradycja mówi bowiem, że nadchodzący Mesjasz wjedzie na koniu z „naturalnym siodłem”. Hester trzymała wiec w stajni dwa białe, święte konie. Jeden miał być przeznaczony dla niej, drugi dla narzeczonego: Mesjasza. Ale marzenia coraz część zderzały się z codziennością. Nie miała czym płacić 30-osobowej służbie. Służący oszukiwali ją i okradali. Angielski rząd odebrał jej w końcu pensję wypłacaną od śmierci wuja. Pieniądze te zostały przeznaczone na spłaty jej zaległości. W 1838 r. odwiedził ja książę Hermann Pückler-Muskau, słynny podróżnik, kobieciarz i awanturnik. Długo zwlekała z przyjęciem takiego gościa. Nie miała pieniędzy, nie miała juz też zębów. Coraz częściej myślała o wieczności. Zmarła w wieku 63 lat, po miesiącach choroby. Nie wiadomo do końca, kto był przy niej w dniu śmierci. Angielski konsul zastał w klasztorze wielki śmietnik. Być może Hester odeszłaby w zapomnienie, gdyby nie wzgardzony niegdyś przez nią osobisty lekarz. To on spisał w trzech tomach wspomnienia o lady Stanhope, jedynej i prawdziwej królowej pustyni. Damie, która była Lawrence’em z Arabii sto lat przed Lawrence’em. I nie ma chyba prawdy w tytule filmu, który właśnie o niej powstaje: Kobieta, która poszła za daleko. Poszła tam, gdzie chciała dojść, choć może inaczej wyobrażała sobie cel.
Muzułmański szejk pomaga uciekinierom z Syrii do Libanu. Bez względu na politykę czy religię
Mówisz, że wojna w Syrii to nie nasza sprawa, że nie powinniśmy przyjmować uchodźców i się angażować? Przeczytaj o Libańczyku, który organizuje pomoc dla Syryjczyków, choć jeszcze niedawno kraje te dzielił polityczny konflikt.
Dziesiątki tysięcy ludzi uciekających z oblężonych miast, ponad 11 milionów zmuszonych do opuszczenia domów, połowa już poza granicami kraju. Łatwo jest o nich zapomnieć, włożyć do szufladki z napisem “uchodźcy” i już. Niech się nimi zajmie ktoś inny, organizacje są od tego, pomoc humanitarna. To rodzaj myślenia o ludziach jak o odpadach: “płacimy firmie X, żeby wywiozła odpad, niech się potem martwi”. Jeszcze łatwiej popaść w podobną znieczulicę gdy pokrzywdzeni pochodzą z dalekiego kraju, z innej kultury. No bo przecież to nie są “nasi”, bo “nasi to przecież by się ogarnęli”. Jak bardzo zmienia się perspektywa, gdy można spojrzeć w twarz kogoś, kto musiał uciekać lub kogoś, kto nie patrząc na przeszkody, organizuje pomoc. Burzenie murów W libańskiej prowincji Akkar, gdzie obserwowałem misję Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej, lokalny przywódca duchowy - szejk Mohammed Awad Merheb - organizuje pomoc dla syryjskich uchodźców. Tytuł "szejk" nie jest związany z jego bogactwem - to znak statusu społecznego. Z jego inicjatywy powstaje lokalna stacjonarna klinika w małej miejscowości Bire, wykorzystując swoją wysoką pozycję może pomagać organizacjom pozarządowym w rozdysponowywaniu pomocy i dotarciu do potrzebujących. Wspiera także powstawanie szkół dla uchodźców. Najczęściej dzieci uczą się w szkołach libańskich, gdzie uczęszczają na zajęcia na popołudniową zmianę. Szejk stara się budować porozumienie między przybyszami a Libańczykami. To nie takie proste, bo wraz z falą uciekinierów z ogarniętego wojną kraju liczba ludności w przygranicznych miejscowościach wzrosła często dwukrotnie. Libańczycy i tak zmagają się z biedą i bezrobociem. Teraz problem ten stał się jeszcze bardziej dokuczliwy, a niezorientowany przybysz często nie będzie umiał odróżnić na ulicy uchodźcy syryjskiego od mieszkańca ubogiej libańskiej wsi. Z czasem na miejscu pojawiają się międzyludzkie mury. Libańczycy nie tylko mają świeżą pamięć wewnętrznych konfliktów podsycanych przez syryjskie służby i polityków - pamiętają o wojnie z Syrią zakończonej dominacją tego kraju nad Libanem przez 25 lat. - W pierwszym roku wojny, gdy uchodźcy zaczęli napływać, wśród Libańczyków było bardzo dużo współczucia - opowiada szejk - z czasem zaczęły pojawiać się problemy. W trzecim roku pojawiły się międzynarodowe organizacje (koordynowane przez ONZ-owską organizację do spraw kryzysów humanitarnych: UNHCR - przyp. autora) i sytuacja została opanowana. Słowo “opanowana” oznacza mniej więcej tyle, że pojawił się system rejestracji i koordynacji, ale problem nie przestał istnieć. Sytuacji nie ułatwia brak zaangażowania ze strony władz kraju. Uchodźcy mogą liczyć na organizacje międzynarodowe oraz lokalne inicjatywy, jak ta prowadzona przez szejka. Niewidzialni Oficjalnie rząd libański nie zgadza się na jakiekolwiek obozy dla uchodźców na terenie swojego państwa. To z kolei pokłosie problemu, który rozpoczął się jeszcze w 1948 roku wraz z przybyciem około 100 tysięcy Palestyńczyków. Obecnie to około 500-tysięczna grupa ludzi, którzy wciąż żyją w 12 obozach. Rząd traktuje ich jako potencjalne zagrożenie i dlatego nie chce usankcjonować kolejnej społeczności, szczególnie, że chodzi o dwukrotnie więcej ludzi. Dla liczącego 4 miliony ludzi kraju (z czego połowa mieszka w aglomeracji stołecznej - w Bejrucie) nagły napływ miliona potrzebujących to gigantyczny problem Można go porównać do sytuacji, w której do Polski nagle napłynęłoby 10 milionów ludzi, którzy potrzebują miejsca do zamieszkania, pracy i opieki. - Ludzie pojawiali się u nas tylko w ubraniach, nie mieli ze sobą niczego - opowiada Merheb - wielu nie jadło od dwóch, trzech dni. Zbieraliśmy ubrania i koce po domach, by dać im cokolwiek. Chodziliśmy także wzdłuż granicy, szukając innych, którzy mogliby potrzebować pomocy. Dla niektórych udało się od razu znaleźć schronienie w pomieszczeniach gospodarczych, część wymagała pomocy medycznej i przewiezienia do szpitala. Tu pojawia się kolejny problem, ponieważ w Libanie nie istnieje publiczna służba zdrowia, a gdy po leczeniu czy choćby odbiorze porodu uchodźca dostaje rachunek za usługę, jest praktycznie bezradny. Dziecko może natomiast otrzymać jedynie akt urodzenia. Na libański paszport nie ma co liczyć, a otrzymanie syryjskiego graniczy z cudem. Nawet jeśli uda się zebrać odpowiednią ilość pieniędzy dla urzędników pozostaje jeszcze kwestia wpisania do tak zwanej “książki rodziny”. To rodzaj dokumentu, gdzie rodziny wpisują dzieci - jeśli dana rodzina nie zabrała go podczas ucieczki, nie może wpisać dziecka. Przez 5 lat wojny w Libanie pojawiło się całe pokolenie “niewidzialnych” dzieci, które formalnie nie istnieją, a tym samym nie mogą liczyć na opiekę prawną. Kwestie wiary Istnieje coś w rodzaju niepisanej umowy, wedle której chrześcijanie nie przyjmują uchodźców muzułmańskich. Owszem, czasami chrześcijanie zatrudniają u siebie muzułmanów, jednak przyjmowanie pod swój dach praktycznie się nie zdarza. Jeśli chodzi o uchodźców chrześcijańskich, tych praktycznie nie ma, a gdyby byli, wcale niekoniecznie mogliby liczyć na przyjęcie. Powód jest dość zaskakujący. Kiedy w wyniku ataku USA na Irak obalono reżim Saddama Husajna chrześcijaństwo, które miało w tym kraju prawnie gwarantowaną opiekę państwa, stało się natychmiast celem ataków ze strony muzułmańskich radykałów. Chrześcijanie uznawani są tam za kolaborantów i zdrajców zaprzedanych zachodowi. W ciągu kilkunastu lat od amerykańskiej interwencji ich liczba w Iraku spadła o 2/3. Przywódcy chrześcijańskich wspólnot w Syrii nie chcą, by ich diaspora zniknęła z tego kraju, dlatego zniechęcają wiernych do jakichkolwiek prób ucieczki. Jeśli jednak jakaś rodzina zdecydowałaby się na to najprawdopodobniej usłyszałaby w Libanie od tamtejszych chrześcijan - wracajcie i walczcie o swoje. Jednak w obliczu ludzkiej tragedii zdarzają się przypadki, gdy ta niepisana umowa traci moc. - Z zasady nie pytamy nikogo jakiego jest wyznania, z którą stroną konfliktu sympatyzuje, pomagamy każdemu jak umiemy - mówi szejk Merheb. Dodaje, że miał kontakt z kilkoma rodzinami chrześcijańskimi, które uciekły z terenów objętych wojną. Od niektórych z nich wciąż otrzymuje informacje dokąd trafili i jakie są ich dalsze losy. Trzy tygodnie temu, z inicjatywy Merheba, doszło do spotkania szejka z liderami lokalnych chrześcijańskich społeczności. Zaplanowano kolejne. Pozostaje jeszcze jedna kwestia, która zawsze pojawia się przy rozmowie o pomocy uchodźcom. Czy można między nimi znaleźć jednostki niebezpieczne? Czy można ustrzec się ekstremistów, którzy mogliby przeniknąć do kraju wraz z uciekającymi rodzinami? - To nasza odpowiedzialność i nasze zadanie jako duchownych - odpowiada szejk - by tłumaczyć wiernym i innym, że to nie jest prawdziwe znaczenie i nauka islamu. Fundamentalizm i radykalizm znajdują posłuch wśród ludzi niewykształconych. Ekstremiści w pierwszej kolejności zabijają osoby wykształcone. Szejk dodaje, że z powodu działań ekstremistów cierpi znacznie więcej muzułmanów niż innych wyznań. - Wojna dotknęła każdej rodziny w Syrii - mówi - międzynarodowa opinia publiczna wciąż mówi o tym za mało. Choć w ciągu ostatnich lat blisko Libanu jest znacznie spokojniej, to wojna trwa w innych regionach i powinno być o tym głośno. Tekst: Błażej Grygiel JAK POMAGAĆ W SYRII? - Przeczytaj tutaj.
To nie są liczby! Setki, tysiące uchodźców – to rodziny, matki, ojcowie i dzieci [RELACJA Z LIBANU cz. 3.]
To prawdziwi ludzie, których życie złamała wojna. Nasz wysłannik odwiedzał rodziny syryjskich uchodźców w libańskiej przygranicznej prowincji Akkar i słuchał ich opowieści. Zobacz w jakich warunkach mieszkają i poznaj ich losy.
Trwająca od 5 lat wojna w Syrii wrosła w codzienność – także w Europie. Ludzie przyzwyczaili się do rosnących liczb ofiar, pokrzywdzonych, uciekających. Za tymi numerami kryją się prawdziwi ludzie i tysiące złamanych żyć. Zobacz galerię. Tekst i zdjęcia: Błażej Grygiel
Mały samochód, który robi wielką różnicę – mobilna klinika stworzona przez Polaków dla uchodźców z Syrii [RELACJA Z LIBANU cz. 2.]
Mały samochód z grupą niezmordowanych lekarzy w środku jest jedyną szansą na pomoc dla syryjskich uchodźców. Nasz wysłannik towarzyszy misji Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej w libańskim regionie Akkar, tuż przy syryjskiej granicy.
Nieduży odpowiednio oznakowany van staje się izbą przyjęć tam, gdzie zaparkuje. W bagażniku kartony z lekami, wewnątrz pojazdu przygotowane miejsce do posadzenia lekarza i pacjenta. W razie wrażliwszych badań można zamknąć boczne drzwi do samochodu. To kolejny taki pojazd służący jako mobilna klinika i karetka PCPM. Poprzedni został zniszczony, gdy obok niego wysadził się w powietrze zamachowiec samobójca. Śledząc karetkę, dojeżdżamy do obozowiska w okolicy miejscowości Bire. Obóz to grupa kilku dużych namiotów rozstawionych na nieużywanym polu. Same schronienia zbudowane są z tego, co było akurat dostępne – folia, fragmenty opakowań, płachty czy bannery. Spod przerw między niektórymi widać srebrny materiał - specjalna przeciwpożarowa folia, która wraz z czerwoną tabliczką to znak, że w tym miejscu zostało przeprowadzone przeszkolenie z bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Nie można w pełni wyeliminować zagrożenia, gdy trzeba ogrzać się w namiocie podczas mroźnej nocy, ale warto próbować je minimalizować. W obozie mieszka około 60 osób, wszystkie pochodzą z jednej rodziny, właściwie klanu. Przyjazd specjalnie oznakowanej karetki nie wywołuje większego zamieszania. Przeciwnie, dopiero stopniowo zaczynają się pojawiać mieszkańcy. 5 stopni w klapkach Najpierw dzieci, żywo zainteresowane uśmiechającymi się przybyszami. Same odpowiadają uśmiechami, nie przerywają zabaw, ganiając się między namiotami, ścigając mieszkające w okolicy koty, czy zaczepiając domowe psy (w obozie naliczyłem 3: szczeniaka na uwięzi i dwa dorosłe, oba w bardzo złym stanie). Po chwili pojawiają się kobiety i wreszcie mężczyźni. Spora grupa ustawia się w kolejce po leki oraz spotkanie z lekarzem. - To głównie podstawowe leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne - opowiada dr Joanna Gradek, pracująca tu jako wolontariusz z ramienia PCPM. Najczęściej walczy tu z infekcjami górnych dróg oddechowych. Trudno się dziwić, jest 6 grudnia, a dzieci biegają w klapkach albo boso. Jesteśmy na miejscu przed 11:00, zatem grzeje nas słońce wprost z bezchmurnego nieba. Ale już za 5 godzin zajdzie, a temperatura spadnie do kilku stopni. W takich warunkach trudno uniknąć choroby. To walka z czasem. - Nie ma mowy o profilaktyce, trudno o niej mówić, kiedy dzieci nie mają butów przy 5 stopniach ciepła – mówi dr Gradek – Możemy dać odżywki, witaminy, możemy tym wzmacniać, ale tutaj nie ma zapewnionych podstawowych potrzeb dla tych ludzi. To jednak nie wszystko, bo zdarzają się praktycznie wszystkie rodzaje kłopotów: od zapaleń uszu, przez świerzb i inne pasożyty, astmę, aż po urazy. Przy naprawdę poważnych przypadkach wymagających hospitalizacji lekarze przekazują pacjentów szpitalom z pomocą karetek Czerwonego Krzyża. To jednak często nie koniec szukania pomocy dla danego pacjenta. W Libanie nie ma powszechnej opieki zdrowotnej, za wszystko trzeba płacić, pobyt w szpitalu to około 170$ za dobę. Lekarze z PCPM odwiedzają także mieszkających w wynajmowanych mieszkaniach. Podczas jednego dnia potrafią zbadać nawet 30-40 pacjentów, którzy rozrzuceni są po górskich osiedlach, gdzie sam dojazd zajmuje sporo czasu. Obszar, na którym działają, nie jest liczony w kilometrach – to raczej pole o promieniu dwóch godzin dojazdu. Kręte górskie drogi sprawiają, że liczenie kilometrów w linii prostej po prostu nie ma sensu. W klinice prowadzonej przez PCPM pracuje 3 lekarzy i ginekolog położnik. Łącznie pod opieką programu pozostaje 1500 rodzin (każda to średnio 5 osób). Nie ma nic za darmo O wynajmowanych pomieszczeniach pisałem już wcześniej – ale obozowiska namiotowe także nie powstają tak ot, gdziekolwiek. Nie ma samowoli, za możliwość postawienia namiotów na czyjejś ziemi Syryjczycy z obozu, który odwiedziliśmy płacili 1000$ rocznie jako wspólnota. Jeśli któremukolwiek z mężczyzn uda się znaleźć pracę dającą 50$ miesięcznie – jest to sukces, zatem łatwo policzyć jakim taki koszt jest wyzwaniem. A praca pojawia się i znika, uchodźcy najczęściej znajdują zatrudnienie w prostych dorywczych pracach, zatem trudno o ciągłość. Dlatego nikogo nie dziwi tu fakt, że chłopcy w wieku 12-13 lat idą do pracy tak samo jak ich starsi bracia i ojcowie. Każdy przyniesiony grosz się liczy. W kolejnych odwiedzanych przez nas podczas pobytu w Libanie rodzinach uchodźców powtarza się ten sam model. Czekając na cud W jednej z miejscowości w regionie Akkar odwiedzamy Mohameda. W Syrii był właścicielem małego sklepu spożywczego. W Libanie znalazł schronienie w zimnym niewykończonym domu, gdzie mieszka z tą częścią rodziny, którą udało mu się sprowadzić. Dzięki pomocy PCPM jest w stanie opłacić czynsz, bo praca albo jest, albo jej nie ma, a potrzeba dachu nad głową i ogrzania się w zimie nie znika. Mężczyzna jest jedną z tych osób, które przez okno widzą kraj, który musieli zostawić. Otwarcie mówi, że serce mu się kraje, gdy patrzy codziennie na miejsce, do którego nie może wrócić. Od rodzinnej miejscowości dzieli go i jego rodzinę kilkanaście kilometrów, czasem mniej, jednak nie ma mowy o powrocie przed końcem wojny. Zresztą, tego co będzie po jej zakończeniu też nikt nie jest pewien. - Na tej wojnie wszystkie siły – wojsko rządowe, Amerykanie, Rosja, opozycja, islamiści – walczą przeciwko syryjskim cywilom – mówi z rozgoryczeniem Mohamed. Trudno jest odmówić mu racji. Autor: Błażej Grygiel
Gdy wybuchła wojna, liczba mieszkańców tego miasteczka się podwoiła. Liczba domów już nie [RELACJA Z LIBANU cz. 1.]
Nasz wysłannik śledzi misję Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej w Libanie. Polscy lekarze i wolontariusze pomagają tam uciekającym przed wojną Syryjczykom.
Bire to mała miejscowość muzułmańska w regionie Akkar, tuż pod granicą syryjską. Z okolicznych wzgórz można spokojnie obserwować syryjską stronę, a blisko granicy widać nawet ślady ostrzałów na budynkach. Właśnie tutaj przedostało się wiele rodzin uciekając przed piekłem wojny. Przed kryzysem było tu 8 tysięcy mieszkańców. Gdy zaczął się kryzys pojawiło się drugie tyle uciekinierów z Syrii. Uchodźcy szukają schronienia gdziekolwiek – ich domami stają się często opuszczone budowy, piwnice, garaże, składziki, budynki gospodarcze – liczy się każdy dach. To pierwsza podstawowa potrzeba, by móc zbudować sobie życie. Oczywiście natychmiast pojawiają się nowe problemy. Rozmawiając z rodzinami uchodźców oraz członkami PCPM można prześledzić, jak wygląda droga człowieka, który musiał porzucić wszystko i uciekać. W nowym miejscu rozpoczęcie wszystkiego od nowa brzmi łatwo tylko na papierze albo w naiwnych piosenkach. Domowe ognisko Budynek nie jest wykończony, co zresztą nikogo nie dziwi. Szare, betonowe ściany są dobrym schronieniem przed wiatrem czy opadami, ale w zimie pokazują swoją wadę. Centralne ogrzewanie to coś, o czym można jedynie pomarzyć, a zimny mur nie nagrzewa się łatwo. W środku pojedynczego dużego pomieszczenia stoi nieduży piec na olej opałowy. To centrum domu – daje ciepło, ale jest drugim (zaraz po czynszu) najważniejszym bohaterem budżetu domowego. Tuż za prostymi drzwiami zasłona z koców, jedna z wielu prób zatrzymania bezcennego ciepła. Dywany na podłodze to nie synonim luksusu, raczej jedyna forma izolacji od zimnej betonowej podłogi. Piec ogrzewa obszar w promieniu 1-1,5 metra. Jest godzina około 16:00, za godzinę zajdzie Słońce, a temperatura z kilkunastu może spaść do zera lub poniżej. Jeżeli grudzień w Libanie kojarzy wam się tylko z ucieczką od polskiej zimy, rozwieję marzenia – w górach wcale nie jest ciepło, noce potrafią być mroźne. Niewielki piec olejowy oraz koce to niestety za mało. Bez innych wspomnień Gospodarz, Yusif mówi z uśmiechem, choć widać na jego twarzy co przeszedł wraz z rodziną. Trafił tutaj wraz z ciężarną żoną Zawoidą i synkiem. Uciekli z Aleppo, rok po rozpoczęciu wojny. - Nie chcieliśmy opuszczać Syrii, bo kochamy nasz kraj, ale nie mieliśmy wyboru – tłumaczy Yusif. Z domu wyszli tak, jak stali. Zabrali ze sobą tylko ubrania i dokumenty. Te ostatnie pozwoliły im przekraczać kolejne punkty kontrolne by wyjść z miasta. Konflikt w Syrii ma wiele stron: siły rządowe, opozycję czy ISIS. Każda z nich to osobna bariera i śmiertelne zagrożenie dla uciekających cywili. - Tutaj pracuję jako nauczyciel angielskiego w syryjskiej szkole – mówi mój rozmówca – ale nierzadko się zdarza, że nie dostaję wynagrodzenia na czas, a w zeszłym roku nie zapłacono nam za 2 ostatnie miesiące. Szkoła uzależniona jest od dotacji. Najstarszy syn nauczyciela, Mohammet, urodził się w Syrii, ale pierwsze wspomnienia będzie miał z czasów wojny. Kolejne dwie córeczki, 4-letnia Maria i 8-miesięczna Hamsa, nie znają innej rzeczywistości niż uchodźcza. Chodzą do syryjskiej szkoły, ale ich edukacja kosztuje. - Czasami nie jemy by zaoszczędzić na szkołę – przyznaje Yusif. Twierdzi, że nie tylko jego jedynym marzeniem jest wrócić do kraju, gdzie czuje się u siebie. Codziennie dzwoni do swojego ojca, który został w Aleppo. Ten za każdym razem ma mu mówić to samo zdanie: „Jeszcze żyję.” To „jeszcze” brzmi o wiele mocniej, gdy dowiaduję się, że dwa dni temu dom ojca Ysuifa został zrównany z ziemią. Polska pomoc Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej pomaga syryjskim uchodźcom na szereg sposobów – jednym z nich jest opłacanie ogromnych czynszów za schronienie. Z jednej strony pomaga to najuboższym znaleźć schronienie, z drugiej daje możliwość zarobienia Libańczykom na miejscu, a przez zmniejsza ich rezerwę wobec uciekinierów. - Pomoc humanitarna jest dla nich niewystarczająca dlatego szukają pracy – mówi Wojciech Wilk, prezes Fundacji PCPM – a to sprawia, że jest ogromna konkurencja na rynku, bezrobocie Libańczyków rośnie, a płace spadają. O ile na przykład za dniówkę murarza na prowincji płacono 20$, dziś Syryjczyk weźmie 5$. To co my robimy, wspierając Syryjczyków, podaje Libańczykom jakieś dodatkowe źródło dochodu. Liban to miejsce, które już wcześniej miało swoich uchodźców – około pół miliona Palestyńczyków, którzy trafili tutaj w 1948 roku. Dlatego ani władze, ani ludność nie chcą słyszeć o obozach. Około 80% uchodźców z Syrii wynajmuje miejsca do mieszkania, z czego ok. 25% mieszka w garażach, piwnicach itd., ok. 50% mieszka w mieszkaniach – to jednak takie miejsca, jak to gdzie spotkałem Yusifa – surowe, zimne, zapewniające tylko ściany i dach. Oprócz pomocy w opłacaniu czynszów PCPM między innymi rozwija projekt szkoleń zawodowych, z bezpieczeństwa przeciwpożarowego, pomoc w przygotowaniu do zimy oraz działanie kliniki mobilnej, która niesie darmową pomoc medyczną. Zobacz również: "Nie możemy zapomnieć o Aleppo. Przeczytaj jeśli chcesz pomóc, tu znajdziesz odpowiedź jak to zrobić" Autor: Błażej Grygiel
Zbadali podwodne kaniony na Morzu Śródziemnym. One tętnią życiem!
Naukowcy zbadali podwodne kaniony o głębokości ponad kilometra i znaleźli tam około 200 gatunków!
Naukowcy biorący udział w projekcie badawczym u wybrzeży Libanu znaleźli tam nawet zwierzęta, które kiedyś można było znaleźć tylko w Atlantyku lub w rejonach polarnych. Oceana wraz z libańskimi naukowcami na prośbę lokalnego Ministerstwa Środowiska i organizacji chroniących morską przyrodę zebrała ogromną ilość materiału naukowego w rejonie głębokiego dna morskiego. Próbki pobierano z pomocą specjalnego zdalnie sterowanego pojazdu – ROV, który opuszczał się na głębokość ponad 1050 metrów. Skupiono się na badaniu podwodnych kanionów. Według oceny naukowców właśnie w tym rejonie jest ich najbardziej skomplikowany system w całym Morzu Śródziemnym. Analiza próbek ma pomóc w stworzeniu specjalnych planów dla libańskiego rządu i mapy drogowej ochrony przyrody w tym miejscu. Naukowcy z Oceana byli pod ogromnym wrażeniem tego jak wiele gatunków można było zaobserwować w kanionach. Od gąbek i przepięknych koralowców tworzących prawdziwe ogrody na głębokości 80 metrów, po rzadkie gatunki ryb (na przykład świecącego w ciemności rekina – pierwszy taki przypadek w tym akwenie!). Misja odbywa się w ramach strategii libańskiego rządku, która ma stworzyć narodową sieć chronionych obszarów morskich. To jedno ze zobowiązań po podpisaniu przez ten kraj Konwencji różnorodności biologicznej. Do 2020 ma zostać objęte ochroną 10% ekoregionów całego świata Źródło: Oceana
„Bliski, nie tak daleki Wschód”. Te czarno-białe fotografie nie przypominają pocztówek z egzotycznych kurortów. Są wyjątkowe
Dokumentalista, pracownik ONZ, fotograf rejestrował zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. Zmiany udało mu się uchwycić w architekturze, ludziach, w naturze.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Adam Styp-Rekowski od ponad 11 lat pracuje na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej nad wspieraniem procesów konstytucyjnych i rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Rejestruje zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. W architekturze, ludzkiej obecności, naturze od setek lat wdartej w miejsca jest zawarta historia i duch czasów. W następstwie zmian krajobrazu religijnego, społecznego, w tym ruchów wolnościowych, m.in. Arabskiej Wiosny 2011 roku, a także fundamentalistycznych ruchów islamskich, Północna Afryka i Bliski Wschód przeszły ponownie, jak wiele razy w historii, okres wstrząsów, które w niektórych wypadkach doprowadziły do wojen domowych. Tradycyjny świat, często niezmienny od stuleci, już odchodzi, a wojny i konflikty sprawiają, że dzieje się to jeszcze szybciej. Jednak ten świat wciąż tam jest, trzeba go tylko szukać, znajdywać w krajobrazie zwyczajnego życia i tego, co nas otacza. „Świetnie skadrowany obraz miejski” Adam Styp-Rekowski próbuje zatrzymać tradycyjny świat międzyludzkich spotkań, tradycji i pięknej architektury: ruin starożytnych cywilizacji, meczetów Syrii – starszych niż niejedno europejskie państwo czy libijskiego modernizmu z lat 20. XX wieku. Jego czarno-białe zdjęcia nie przypominają pocztówek z egzotycznego kurortu, ale świetnie skadrowany obraz miejski krajów Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej: Algierii, Autonomicznego Regionu Kurdystanu Irackiego, Egiptu, Iraku, Iranu, Izraela, Jemenu, Jordanii, Kuwejtu, Libanu, Libii, Omanu i jego byłej kolonii – Zanzibaru, Palestyny, Syrii, Tunezji i Turcji. To miejsca, które zdają się coraz dalsze dla Europejczyków, głównie przez to, że tak naprawdę są nieznane, oceniane przez pryzmat stereotypów. Historia spoza kadru Prace Styp-Rekowskiego pochodzą z lat 2005–2016 i są rodzajem fotorejestracji fragmentu historii spoza kadru. Celem fotografa jest raczej prezentacja detalu, symbolu wydarzeń niż zdanie z nich pełnej relacji. Ta relacja jest przecież indywidualnym oglądem, odbiorem podyktowanym wiedzą i nastawieniem widza. Nie ma opowieści obiektywnej, aparat i używający go fotograf zawsze odciskają swoje piętno na pokazywanym obrazie. Adam Styp-Rekowski, wybierając fotografie ludzi i miejsc, świadków codziennych, zwyczajnych czynności, ale i gwałtownych zmian, stara się wyciszyć napięcie. Zauważa ulotne, a jednak uniwersalne chwile, na przykład bliskości w rodzinie (matka i córka przygotowujące piknik w czasie Nawroz – kurdyjskiego nowego roku), dziecięcej zabawy, scen na ulicy, rzemieślników przy pracy (szewc w irackim Erbilu), ale i momenty wspólnego protestu (protestant z kairskiego placu Tahrir odpoczywający na gąsienicach czołgu). Dzięki tej różnorodności możemy te sceny odnieść do współistnienia społecznego pod każdą szerokością geograficzną. „Skandalu nie będzie” Opowieści bliskowschodnie Styp-Rekowskiego pozwalają nam oderwać się od obliczonego na efekt szoku przekazu medialnego, którym jesteśmy atakowani w Europie. Doniesienia ze strefy wojny i fundamentalistycznych napięć mają przecież swoją retorykę. Wystawa, którą prezentujemy w Gdańskiej Galerii Fotografii, opowiada z estymą o ludziach i miejscach na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, tak czasem podobnych, ale jakże często różniących się od siebie bardziej niż wydawać by się to mogło z perspektywy Europy, w której nie brak krzywdzących stereotypów. Te miejsca i ludzie tworzą fascynującą mozaikę kultur, religii, historii, obyczajów i języków krajów postrzeganych jako odległe, a przecież nie tak wcale dalekich. Krajów o często odmiennej, a jednak przywiązanej do tradycji kulturze bycia wspólnotą i pragnieniu wolności w poczuciu więzi międzyludzkiej. Więzi, jaką dobrze byłoby stworzyć ponad granicami tak mocno dziś podzielonego świata. Wystawa „Bliski, nie tak daleki Wschód.” Wystawę prac Adama Styp-Rekowskiego „Bliski, nie tak daleki Wschód” będzie można obejrzeć od 17 grudnia 2016 do 20 stycznia 2017 w Muzeum Narodowym w Gdańsku (Gdańska Galeria Fotografii, Zielona Brama). Wystawa czynna: od wtorku do niedzieli, w godz. 10:00-17:00. Więcej: www.mng.gda.pl Adam Styp-Rekowski - gdańszczanin, obecnie mieszka w Tunezji, gdzie pracuje jako dyrektor tunezyjskiego biura organizacji Democracy Reporting International zajmującej się wspieraniem procesu wdrażania w życie konstytucji tunezyjskiej. Wcześniej, w latach 2012 – 2015 pracował w Libii, w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, gdzie był odpowiedzialny za projekt dotyczący wspierania procesu przygotowywania konstytucji. Od 2005 do 2012 roku zajmował się projektami związanymi z Irakiem, najpierw jako szef misji organizacji People in Need, a następnie w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. W Iraku był odpowiedzialny za projekty dotyczące rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wspierania dla procesu konstytucyjnego. Przed wyjazdem na Bliski Wschód pracował jako szef misji Polskiej Akcji Humanitarnej w Czeczeni, a wcześniej także jako aplikant i asesor notarialny w Gdańsku. Jest absolwentem prawa na Uniwersytecie Gdańskim, posiada również tytuł European Master’s Degree in Human Rights and Democratisation, z uniwersytetu w Padwie i Uniwersytetu Roberta Schumana w Strasbourgu. Styp-Rekowski zaczął zajmować się fotografią pod koniec lat 1990. Interesuje go głównie fotografia scen ulicznych i życia codziennego. Jego prace były poprzednio prezentowane w Jordanii, Iraku, Libii i Wielkiej Brytanii. Od 2005 roku mieszka poza Polską na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej w Jordanii, Iraku, Libii i Tunezji.
Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej apeluje o zbiórkę dla syryjskich uchodźców w Libanie
Samira Seifi mieszka w garażu w miejscowości Tleil w północnym Libanie. W pomieszczeniu gdzie żyje, poza matą na podłodze, leży koc i materac. Stoi też zbity z desek prowizoryczny stół. W wypadku straciła nogę. Nie wychodzi dalej niż przed garaż, w którym mieszka z niepełnosprawnym synem. Poza rzeczami osobistymi nie ma właściwie nic. Na śniadanie czasem zapraszają ją sąsiedzi. Samira niechętnie wraca do przeszłości. Męczy ją dłuższa rozmowa. Syryjka jest wdową. Nie ma żadnych środków do życia. Jej sytuacja jest fatalna. Kobieta uciekła z Syrii jeszcze w 2012 roku razem z niepełnosprawnym synem. Zarejestrowała się jako uchodźca. To pierwszy krok by otrzymać jakąkolwiek międzynarodową pomoc. Nogę straciła po wypadku, przez opieszałość lekarzy szpitala w Koubayat. Nie pamięta nawet czy potrącił ją samochód czy motocykl. Obudziła się w szpitalu. Ranna w wypadku czekała kilka godzin, bo szpital w Koubayat chciał się upewnić czy ma jak zapłacić za operację. Opieka medyczna w Libanie w całości jest płatna. Czasem udaje się, by za zabiegi, leczenie czy operację zapłaciła jakaś międzynarodowa organizacja humanitarna. Samira ostatecznie trafiła do szpitala w Tripoli, największym mieście na północy kraju. Tam lekarze stwierdzili, że gdyby nie zwłoka, nogę udało by się uratować... Właściciel garażu, w którym mieszka Samira dał jej tapczan, żeby łatwiej było jej wstawać i telewizor, żeby -jak sama mówi - nie zwariowała. Nie bierze od niej dodatkowych pieniędzy. Czynsz w całości pokrywa Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM) w ramach programu, zapewniającego od trzech lat schronienie syryjskim uchodźcom. Sytuacja uchodźców w Libanie, zwłaszcza w perspektywie nadchodzącej zimy, jest dramatyczna! Brak jest jedzenia, ubrań, środków higienicznych, pieców, koców, dachu nad głową dla wciąż narastającej ich liczby. Fundacja PCPM potrzebuje wsparcia, by nie ustawać w swoich działaniach. Pomocy potrzebuje również Samira. Dlatego PCPM uruchamia specjalną zbiórkę, z której całość środków zostanie przeznaczona na pomoc dla Syryjki. Dowolną kwotę można wpłacać na dedykowane uchodźcom z Syrii konto bankowe: 61 1140 1010 0000 5228 6800 1003, z dopiskiem „Samira”
Kto jedzie do Libanu tylko dla zabytków, robi błąd. Najciekawsi są ludzie – półkrwi Fenicjanie, półkrwi szaleńcy. Uwaga! Ich słabość do zabawy jest zaraźliwa.
Kto jedzie do Libanu tylko dla zabytków, robi błąd. Najciekawsi są ludzie – półkrwi Fenicjanie, półkrwi szaleńcy. Uwaga! Ich słabość do zabawy jest zaraźliwa. Dziewczyny w dresach uprawiają jogging. Panie w kostiumach Channel wyprowadzają na spacer rasowe psy. Na ławkach objęte w pół siedzą zakochane pary. To nie jest Bliski Wschód! Nie wiem, czego się spodziewałam po Bejrucie, ale na pewno nie europejskiej metropolii. Przede mną Raouche – przybrzeżna skała o wyglądzie wielkiej bramy, symbol miasta. Za moimi plecami przewijają się tłumy spacerowiczów. Nagle wyrasta przede mną Nancy, z którą umówiłam się przez stronę couchsurfing.com. – Gotowa na zwiedzanie? – pyta od razu. – Jasne! – odpowiadam bez zastanowienia, choć od przylotu do Bejrutu minęły zaledwie dwie godziny. Jest niedziela, w sąsiedniej Syrii to dzień pracujący. Ale nie w Libanie. – Nie jesteśmy krajem muzułmańskim – podkreśla Nancy. Racja. W Libanie święci się chrześcijańską niedzielę. Przed wojną w 1975 r. wyznawcy Chrystusa, rożnych Kościołów, stanowili ponad połowę mieszkańców. Dziś jest ich prawdopodobnie mniej niż 50 proc. Poza tym żyją tu muzułmanie – sunnici, szyici i tajemniczy druzowie. Parkujemy przed Muzeum Narodowym. Idziemy do sali kinowej. Zaczyna się film. Pierwszą sceną jest ciemność, którą rozpraszają strugi światła przedostające się przez zrywane z okien deski. Robotnicy rozbijają betonowe skrzynie, w których ukryto rzymskie sarkofagi. Przez kilkanaście minut śledzimy kolejne etapy powrotu do normalności i odbudowy muzeum. W gablotach jak dawniej leżą szklane flakoniki, greckie rzeźby, rzymska ceramika, sprowadzone tu przez fenickich kupców. W końcu to właśnie na terenie dzisiejszego Libanu od III tysiąclecia p.n.e. zakładali oni swoje największe i najbogatsze miasta – Sydon, Tyr, Byblos, Trypolis i Birutę, czyli dzisiejszy Bejrut. W świat wysyłali stąd drzewo cedrowe, purpurę, mydło, oliwę czy wino. Operatywni merchanci na setki lat zmonopolizowali handel w basenie Morza Śródziemnego. Aby łatwiej im było zapisywać słowa w obcych językach, wymyślili alfabet fonetyczny. Nigdy jednak nie pomyśleli, żeby spisać nim swoje własne dzieje. Stąd o ich historii przede wszystkim mówią wykopaliska. – Jestem Fenicjanką – podkreśla z dumą Nancy. Statystycznie rzecz biorąc, istnieje 33 proc. szansy, że nie mija się z prawdą. Jak wykazały badania genetyczne, w co trzecim Libańczyku płynie krew słynnych kupców. Hasło „Fenicja” jest tu synonimem najwyższej jakości, mądrości i piękna. To tłumaczy też, skąd u mieszkańców tego kraju wzięła się smykałka do handlu. Mijamy Hamrę, główną ulicę handlową Bejrutu. Niedaleko stąd miały miejsce najbardziej krwawe walki między muzułmanami i chrześcijanami. Wojna wybuchła w 1975 r. i z przerwami trwała do 1990 r. Zginęło około 150 tys. osób – sporo jak na czteromilionowy naród. – Ale podczas wojny żyło się nam lepiej – mówi Nancy. To zdanie słyszę jeszcze wiele razy z ust rożnych osób. – W czasie wojny każdy miał pracę, a teraz żeby zarobić, trzeba emigrować do Kuwejtu albo Emiratów – tłumaczą miejscowi. W Bejrucie wciąż straszą poprzestrzelane na ażur bloki. Na szczęście jest ich coraz mniej, a w miejscu zniszczonych kamienic wyrastają eleganckie apartamentowce, sklepy i największa w Libanie dyskoteka. Niektórzy mówią, że to tak, jakby postawiono ją na cmentarzu. Ci, którym przeszkadza lokalizacja, bawią się gdzie indziej. W Bejrucie dyskotek i klubów jest pod dostatkiem. Wychodzę wprost na główny plac śródmieścia – Nejmeh Square – z wieżą zegarową pośrodku. Stąd promieniście rozchodzą się ulice, przy których mieszczą się luksusowe sklepy i drogie restauracje. Na moją kieszeń jest Starbucks. Zamawiam kawę. Obok mnie przy stoliku siada siedem młodych kobiet. Rozmawiają ze sobą po francusku, w połowie zdania przechodzą jednak na angielski, a zaraz potem na arabski. Ten sposób prowadzenia konwersacji jest w Bejrucie bardzo modny. Pokazują sobie zdjęcia trzymane w portfelach Burberry i zamawiają kolejne kawy i desery. Centrum miasta jest zamknięte dla ruchu, dlatego stało się ulubionym placem zabaw dzieci z bogatych domów. Moje sąsiadki również przyszły ze swoimi pociechami, które szaleją na bajeranckich rowerkach pod czujnym okiem etiopskiej czy filipińskiej niani. Nagle gwar przerywa nawoływanie muezina. Po chwili do modlitwy wiernych wzywają kościelne dzwony. – Czy one nie starają się nawzajem zagłuszyć? – pytam Nancy, kiedy godzinę później spotykamy się w pijalni soków braci Macklouf na Gemayzeh. Nancy za śmiechem tylko przytakuje głową i zamawia mi przepyszny mus owocowy z awokado i marakui. To tylko wstęp. Za chwilę drinki witaminowe zamienimy na alkoholowe. Najlepsze restauracje znajdują się w dzielnicach chrześcijańskich. Wzdłuż Sursock Stairs są one kameralne, eleganckie i drogie. Dystyngowane sąsiedztwo zobowiązuje. W tej części, Ashrafi jeh, znajdują się pałace libańskich arystokratów. W jednym z nich należących do rodu Sursockow (na rue Sursock) mieści się muzeum sztuki współczesnej. Znacznie taniej (i weselej) zabawimy się w pubach i klubach na Gemayzeh. Wciskamy się do Godota. Dziewczyny w nienagannym makijażu i drogich ciuchach flirtują z wystylizowanymi facetami. Piwo Almaza leje się strumieniami. O 23.00 tłum przestaje mieścić się na podłodze, ludzie wchodzą na stoły i bar. Wtedy też drzwi do pubu się zatrzaskują. W ten sposób oficjalnie został zamknięty, żeby stało się zadość żądaniom mieszkańców wyższych pięter i zarządzeniom władz miasta. Od tej chwili impreza jest prywatna, a co dzieje się w środku, jest sprawą tylko i wyłącznie właściciela. Na dyskotekach na Ashrafijeh nie jest luźniej. Libańczycy uwielbiają się bawić. To ich cecha narodowa, niezależna od wyznawanej religii. Nawet podczas wojny. Kiedy w walczącym Bejrucie bary i kluby przestały być bezpieczne, życie nocne przeniosło się do Junieh, wioski pod miastem. W ciągu kilku lat senna rybacka miejscowość stała się oficjalną imprezownią stolicy. Dziś Junieh powoli znowu wraca do korzeni – staje się punktem wypadowym do Harisy. – Czy słyszeliście w Polsce o Harisie? – pyta się mnie Abed. Owszem, słyszałam. To libańska Częstochowa. Na szczycie kamiennego kopca wznosi się statua Białej Madonny. Po zboczu aż pod stopy Matki Bożej pnie się wąski korytarz. – Często tam jeździsz? – próbuję się dowiedzieć. – No pewnie! – odpowiada. A przecież Abed jest sunnitą! Oczywiście nie zapytałam go wprost; to nie jest w dobrym tonie. Zagrałam za to w popularną tu grę: „kim jesteś”. Zasady są proste. Zadajesz trzy pytania: jak masz na imię, jak na nazwisko i najważniejsze – gdzie mieszkasz? Dzielnica zwykle świadczy o wyznaniu. Tam gdzie żyją sunnici, wiszą portrety Rafika Al-Hariri. Premier (sunnici mają zapewniony ten urząd) zginał w 2005 r. w zamachu bombowym. I choć jego rządy były dość kontrowersyjne, fi nisz był mocno antysyryjski, co zaskarbiło mu sympatię kraju. Jego śmierć zjednoczyła naród i sprawiła, że udało się wyeksmitować stacjonujące tu wojska syryjskie. W dzielnicach szyickich powiewają żółte flagi Hezbollahu i zielone Amalu, ściany obklejone są portretami Hassana Nasrallaha – przywódcy Hezbollahu. U chrześcijan co krok mija się kapliczki i figury Matki Bożej, plakaty zamordowanych polityków czy wymalowane sprayem krzyże. Nie myliłam się, Abed naprawdę jest sunnitą. I naprawdę odwiedza Harisę. Tak jak inni muzułmanie, których spotykam na terenie sanktuarium. Obok nich ze łzami w oczach modlą się chrześcijanie. Jeszcze kilka lat temu młodzi ludzie przyjeżdżali tu na modlitewne spotkania. Rozkładali karimaty, śpiwory... Wszystko było dobrze, dopóki nie zaczęli przynosić też fajek wodnych i piwa. Wtedy księża zarządzili, że modlitwy będą bardziej kameralne. Libańczycy wierzą całym sercem. Całym sercem się też bawią. Przejście od religijnej ekstazy do hedonistycznej zabawy jest w ich wypadku bardzo szybkie. Droga z Harisy do Dżubajlu zajmuje kwadrans. Wysiadający z autobusu turyści obierają klasyczny kierunek: ruiny. Kolumnada, rzymski teatr oraz fundamenty świątyni Baala. To wszystko, co pozostało z fenickiej metropolii powstałej 5 tys. lat temu. Miasto wyspecjalizowało się w handlu papirusem, ktory po grecku nazywano byblos (tak też brzmi historyczna nazwa miasta). Libańczycy omijają jednak ruiny i kierują się ku kamiennym uliczkom starówki. Modlą się w maronickiej katedrze św. Jana Chrzciciela, odwiedzają kapliczkę Nossa Senhora da Penna. Jej ściany ozdobione są portretami Mar Maruna, założyciela Kościoła maronickiego. W Libanie odległości między miastami liczy się w minutach jazdy. Z Dżubajlu do Trypolisu podroż trwa niecałą godzinę. Wysiadam na dworcu i czuję, jak powoli zaczyna przytłaczać mnie wielkie i hałaśliwe miasto. Zawalone domy, przestrzelone mury, a nad tym wszystkim powiewające plakaty z Rafi kiem Al-Hariri. Nie wiem, czy w tym zgiełku znajdę kolejny hit Fenicji. Zdaję się jednak na własny nos. Wystarczy tylko stanąć u bram suku, a niezwykły zapach poprowadzi wprost do mydlanego karawanseraju Khan al-Saboun. To właśnie Fenicjanom zawdzięczamy udoskonalenie przepisu na mydło. Po włączeniu tych ziem w XVI w. do imperium osmańskiego produkcja rozwinęła się na skalę przemysłową. Na dziedzińcu widać mydła w formie różańców, kul, Koranu. W magazynach półki uginają się od paczuszek z kostkami o zapachu rozmarynu, kiwi, banana, bazylii, szałwii, mięty… Do mojego koszyka trafiają też olejki do masażu o zapachu ambry, rumianku i mięty. W ciągu niecałej godziny pozbyłam się tu połowy budżetu na podroż… Głód coraz bardziej daje mi się we znaki. Wpadam na staruszka, który sprzedaje mi gorącą bułeczkę. Kiedy zatapiam w niej zęby, mijający ludzie pokazują palcem na usta. W sunnickim Trypolisie przestrzega się ramadanu, a publiczne jedzenie jest co najmniej niegrzeczne. Bułkę chowam do kieszeni i szukam ustronnego zakątka, w których mogłabym spokojnie skończyć posiłek. Udaje się dopiero w pobliskiej Al-Minie. Szerokie ulice, białe kamienice i promenada przypominają francuski kurort. Z kawiarenek bucha dym fajek wodnych, przez okno wygląda rasowy piesek, i tylko widok dzieci celujących w siebie z pistoletów na przyssawki psuje humor. W Libanie nie można uciec od wspomnień o wojnie. W drodze do Baalbeku na każdej latarni powiewają żółte flagi Hezbollahu. Nie mam wątpliwości – jadę do szyitów. Autobus zatrzymuje się naprzeciwko pozostałości starożytnego Heliopolis z jednej strony, a hotelu Jupiter z drugiej. W drzwiach stoi Hani, właściciel przybytku. – Z Polski jesteś… Często jeździłem do Warszawy – rozmarza się. – Macie bardzo dobre… – Kobiety? – podpowiadam. – Nie. Pierogi – prostuje. W Libanie słynącym ze świetnej kuchni to wyjątkowy komplement. Idę do największej na świecie świątyni Jupitera. Wzniesiono ją około 60 r. n.e. na masywnej kamiennej platformie. Tak zwany Wielki Taras powstał z kilkunastu kamiennych bloków o wadze blisko 450 t każdy! Do dziś pozostaje zagadką, w jaki sposób przetransportowano je z kamieniołomów i idealnie dopasowano. Bo co do jednego historycy raczej się nie spierają – Wielki Taras jest znacznie starszy niż świątynia. – To niejedyna tajemnica tego miejsca – mówi Husain, z którym chodzę po ruinach. Ziemia wciąż skrywa fenickie mury, tajemne korytarze, świątynię Bachusa. Lokalizacja tej ostatniej nie była przypadkowa. Odpowiednia gleba, wysokość, temperatury i nasłonecznienie sprawiają, że również i dziś w Dolinie Bekaa wytwarza się wyśmienite wina i arak. Największymi producentami są założone przez jezuitów w XIX w. Chateau Ksara i Chateau Kefraya, ale na degustację najlepiej wybrać się do pobliskiego majątku Tanail należącego do winnicy Massaya. Szyicki jest teraz również Tyr. Wyludniony, ale zadbany i czysty bulwar prowadzi do stref archeologicznych. Najpierw mijam ruiny bazyliki krzyżowców. Na ich teren teoretycznie nie ma wstępu. No ale skoro brama jest otwarta na oścież... W strefie numer 2 widzę zarys potężnego miasta. Założone prawdopodobnie około 2700 r. p.n.e. rozwijało się dzięki zaradności tutejszych kupców. Oczywiście fenickich. Na wybrzeżu Tyru w wielkich kadziach pełną parą szła produkcja purpury. Aby uzyskać gram barwnika, trzeba było 10 tys. ślimaków. Nic dziwnego, że na gotową tkaninę mogli sobie pozwolić tylko najbogatsi. Słowo purpura, po grecku phoinike, dało zresztą początek nazwie Fenicjanie. Kilka godzin później już w Bejrucie spotykam Alego, fotografa. Paląc ostatnią fajkę wodną przed wylotem, zauważam, że w karoserii jego samochodu są trzy dziury po kulach. – Zostawiłem je na pamiątkę – mówi Ali. To było podczas zakończonych trzy miesiące wcześniej walk z Palestyńczykami. Chłopak oglądał regularną bitwę ukryty za jakimś fi larem. Widział, jak ginęli ludzie. Takie doświadczenie ma wielu Libańczyków. – Dlatego tak bardzo kochamy życie i umiemy cieszyć się każdą jego chwilą – mówi Ali.
Liban kojarzy się raczej z polityką i Mało kto myśli o spędzaniu tam wakacji, zwłaszcza zimowych.
O tym, że w Libanie, kraju uważanym przez nas za „południowy”, leży śnieg, mówi już nazwa. Każde z używanych określeń: „Lubna”; „Lebnan”, „LBN” czy „Laban” (słowa pochodzenia arabskiego, semickiego i aramejskiego) oznaczają to samo: „biały”, co z kolei odnosi się do ośnieżonych szczytów, z których najwyższy ma 3 083 m. Wyjazd do Libanu najlepiej zorganizować pod hasłem „narty z historią”. Nie chodzi jednak o historię nart, a bogatą przeszłość tej ziemi, gdzie dosłownie na każdym kroku pojawiają się wiekowe ruiny, twierdze, świątynie albo przynajmniej samotne starożytne kolumny. Sama też wpadam w pułapkę zwiedzania. W drodze na stoki zawadzam o Baalbek, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, i jestem nimi tak oczarowana, że narty przypinam dopiero następnego dnia. Narciarstwo w Libanie ma korzenie francuskie. Stacjonujący tutaj w latach 30. XX w. żołnierze znad Sekwany (niepodległość Liban ogłosił dopiero w 1946 r.) zaczęli ćwiczyć jazdę na „deskach”. Dzięki założonej przez siebie szkółce zarażali narciarską pasją coraz więcej osób. Działo się to w okolicy wioski Bcharr, ok. 130 km na północ od Bejrutu, tam gdzie rosną uznane za symbol Libanu cedry. Łatwo je rozpoznać po rozłożystej koronie. Pamiętajmy jednak, że prawdziwe libańskie cedry rosną powyżej 1 600 m n.p.m. Te, które pojawiają się niżej, to „import” z Maroka albo Kanady. W pobliżu Bcharr jest nawet cedrowy las z ponad 450 drzewami, wśród których są okazy w wieku szacowanym na ponad tysiąc lat. Nic dziwnego, że pobliski ośrodek narciarski zwie się Cedry. Dużo się ostatnio zmieniło w Cedrach w związku z przygotowaniami do narciarskich mistrzostw Azji, które w 2009 r. odbywać się będą właśnie w Libanie. Efektem ambitnego programu modernizacyjnego są trzy wyciągi krzesełkowe i 6-osobowe gondolki, które wwożą gości z poziomu parkingu (2 095 m) do dużego schroniska na wysokości 2 870 m. Trasy są zróżnicowane – od łatwych po stok dla wymagających, z 60-procentowym nachyleniem. Do wybrzeża z narciarskich enklaw jest jakieś 30 km. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby po przedpołudniu spędzonym na stoku pojechać nad morze i może nawet zaliczyć kąpiel (choć Morze Śródziemne zimą do ciepłych nie należy!). A wieczorem – dobra kolacja z jedzeniem opartym na arabskich tradycjach. Brzmi nieźle, nieprawdaż? FARAYA-MZAAR O środku Faraya-Mzaar (36 km od Bejrutu) mówi się, że to najlepsze i największe w Libanie miejsce do uprawiania narciarstwa. Jego reklamy kuszą 80 km tras obsługiwanych przez 18 wyciągów. Parking i kasa znajdują się na 1 850 m, wyciągami można wjechać na 2 465 m. Niestety, mimo że ponoć zwykle jest tu słonecznie, ja trafiam na kiepską pogodę, dlatego po godzinie zjazdów robię przerwę na kawę. Samotnie podróżująca dziewczyna w Libanie budzi zdziwienie, tak więc wkrótce mam koło siebie menedżera ośrodka. Gdy niechcący daję wyraz rozczarowaniu, że nie wszystkie wyciągi funkcjonują, przez co nie mogę wjechać na sam szczyt, chłopak proponuje: – Zawiozę cię skuterem śnieżnym! Po drodze spotykamy innych turystów na skuterach, ale to już komercyjna wycieczka w cenie 120 dolarów za półtorej godziny szaleństw. Oczywiście, na punkcie panoramicznym na górze jest istne „mleko”, mimo to mój „przewodnik” z zapałem objaśnia: – Z tej strony jest Dolina Bekaa, z tamtej w normalnych warunkach widać Morze Śródziemne, a czasem nawet wyłania się Cypr! No to w drogę – Liban ■ Waluta – funt libański zwany livres (LL lub LBP); 1 USD = ok. 1 500 LL; 1 000 LL = 1,78 zł. Jeśli nie dysponujemy funtami – nie ma problemu, bowiem w miejscach turystycznych mile widziane są dolary. ■ Od końca grudnia do początku kwietnia. ■ Niestety, trzeba ją mieć. Załatwić ją możemy w Ambasadzie Libanu w Warszawie, ul. Starościńska 1 b lok. 10, tel. (0-22) 844 50 65. Za wizę jednokrotną zapłacimy 35 USD, za upoważniającą do dwukrotnego wjazdu 50 USD, za wielokrotną – 70 USD. ■ Uwaga! Prawdopodobnie nie dostaniemy wizy do Libanu, jeśli mamy w paszporcie stempel z Izraela! ■ Przelot z Warszawy do Bejrutu z przesiadką np. w Pradze, Budapeszcie lub Mediolanie – od 1500 zł w dwie strony. ■ W tej samej cenie opcja open jaw, tzn. lecimy np. do Bejrutu, a wracamy np. z Damaszku (te miasta leżą blisko siebie). ■ Bez własnego środka lokomocji dotrzeć do ośrodków narciarskich jest trudno, bo na komunikację publiczną nie ma co liczyć. Można próbować razem z miejscowymi zabrać się do zbiorowej taksówki. ■ Ski-passy: w Cedrach całodzienny karnet kosztuje 23–30 USD, w ośrodku Faraya-Mzaar 30–50 USD. ■ Wypożyczanie sprzętu jest stosunkowo niedrogie (10-12 USD), ale wybór bywa dość ograniczony i niekiedy są problemy z dobraniem odpowiednich rozmiarów. ■ Hotele w pobliżu wyciągów kosztują od ok. 40 USD za pokój, choć oczywiście dużo droższe oferty również się znajdą. Tańsze opcje pojawiają się w obiektach usytuowanych trochę dalej od wyciągów. www.skileb.com www.skifarayamzaar.com