To Polacy jako pierwsi zdobyli Mount Everest zimą. Przyjdź na uroczyste 45-lecie tej wyprawy
Pierwsze zimowe wejście na Mount Everest było przekroczeniem ówczesnych możliwości i marzeń himalaistów. Dokonali tego Polacy: Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki. 45 lat później możesz uczcić z nimi ten historyczny sukces podczas uroczystego spotkania w Warszawie.
Spis treści: Wczesne próby zimowego zdobycia Mount Everest Historyczne zimowe wejście i dalsze sukcesy duetu Leszek Cichy wspomina pierwsze w historii zimowe wejście na Mount Everest 45-lecie zimowego triumfu na Dachu Świata W tym roku mija 45. rocznica jednego z najważniejszych osiągnięć w historii himalaizmu – pierwszego zimowego wejścia na Mount Everest. Przełomowego wyczynu dokonali Polacy, otwierając nowy rozdział w zdobywaniu najwyższych szczytów świata. Wydarzenie to na zawsze pozostanie jednym z kluczowych w historii światowej wspinaczki. Wczesne próby zimowego zdobycia Mount Everest Pierwsze zimowe ekspedycje na Mount Everest, najwyższą górę świata, podejmowano od lat 60. XX wieku. Ekstremalne warunki pogodowe, takie jak huraganowe wiatry, temperatury spadające do minus 50°C oraz niska zawartość tlenu w powietrzu, skutecznie uniemożliwiały jednak zakończenie wypraw sukcesem. Najbliżej celu w latach 70. była japońska wyprawa, która dotarła na wysokość około 8000 metrów. Ostatecznie himalaiści z Japonii musieli jednak zawrócić. Dopiero narodowa polska wyprawa, zorganizowana na przełomie 1979 i 1980 roku, kierowana przez Andrzeja Zawadę, zdołała przełamać tę barierę, tym samym zapisując się na zawsze w historii światowego himalaizmu. Historyczne zimowe wejście i dalsze sukcesy duetu 17 lutego 1980 roku Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki dokonali pierwszego w historii zimowego wejścia na Mount Everest, stając na szczycie o godzinie 14:25 czasu nepalskiego. Było to nie tylko pierwsze zimowe wejście na Everest, ale także na jakikolwiek ośmiotysięcznik. Ich sukces otworzył nową erę w himalaizmie i przyniósł Polakom światowe uznanie. W kolejnych latach Krzysztof Wielicki kontynuował zdobywanie ośmiotysięczników zimą, dokonując pierwszych zimowych wejść m.in. na Kanczendzongę i Lhotse. Leszek Cichy natomiast zapisał się jako pierwszy Polak, który zdobył Koronę Ziemi – najwyższe szczyty wszystkich kontynentów. Osiągnięcia tego duetu stały się symbolem determinacji i siły polskiego himalaizmu. Leszek Cichy wspomina pierwsze w historii zimowe wejście na Mount Everest Z Leszkiem Cichym rozmawiałem podczas 26. edycji Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku-Zdroju. Słynny himalaista brał udział w spotkaniu upamiętniającym nieżyjącego już Marka Janasa – zdobywcę Gaszerbrum II. NG.pl Jak będzie Pan wspominał Marka Janasa? Leszek Cichy: To była osobowość. Miał do siebie ogromny dystans. Nie był gadatliwy, za to bardzo błyskotliwy. Potrafił celną uwagą sprowadzić kogoś na ziemię lub zmienić tok myślenia całej grupy. Jego wypowiedzi zawsze były w punkt, choć to nie powinno dziwić, bo przecież był naukowcem. Może na pierwszy rzut oka nie sprawiał takiego wrażenia, ale był prawdziwą duszą towarzystwa. Takie osoby są pewnie na wagę złota podczas wypraw wysokogórskich. Zdecydowanie tak. Wyprawy trwają nawet 2–3 miesiące. W tym czasie przebywasz w zamkniętej grupie i jest trochę tak jak na statku. Zdarzają się różne sytuacje, także stresowe. Bardzo cenię sobie osoby nieagresywne, które nie tłumią emocji i potrafią rozładować je w bezpieczny sposób. Marek taki był. Swoimi spostrzeżeniami i dystansem wnosił bardzo wiele. Polskich himalaistów jest wielu, jednak do dziś przetrwała pamięć tylko o kilku nazwiskach z lat 70. i 80. Kogo jeszcze oprócz Marka Janasa warto przypomnieć? Myślę, że dobrze byłoby sięgnąć do zestawienia polskich wspinaczy, którzy zdobyli przynajmniej jeden ośmiotysięcznik. Ta lista powstała jakieś 10–15 lat temu i już wtedy było nas około 200. Oczywiście nie wszyscy z tego grona mogą pochwalić się szczególnymi sukcesami, na przykład wytyczaniem nowych tras, ale widać, że kilkadziesiąt lat temu mieliśmy bazę. Dziś tego brakuje. Skoro mówimy o szczególnych sukcesach, nie mogę nie nawiązać do Pana pierwszego w historii wejścia na Mount Everest zimą. Jak takie doświadczenie zmienia spojrzenie na góry? Na pewno lepiej zna się swój organizm. Potem wiedziałem już, jak radzę sobie na takich wysokościach z ograniczonym dostępem do tlenu. To na pewno daje dużą pewność siebie. Kilka lat później wchodziłem z Przemkiem Piaseckim na inny ośmiotysięcznik – Yalung Kang – bez tlenu. Wiedziałem, że się uda. Czy coś jeszcze się zmieniło? Ludzie różnie reagują na sukces. To oczywiście dotyczy nie tylko himalaistów. Wydaje mi się, że my z Krzysztofem uniknęliśmy tzw. wody sodowej. W latach 80. nie było taryfy ulgowej. My też cieszyliśmy się, kiedy zdobyliśmy w sklepie na przykład banany. Wtedy to był rarytas. Spotkałem się z opiniami himalaistów, według których Mount Everest nie ma do zaoferowania nic poza wysokością. Dach Świata rzeczywiście jest brzydki? Podczas wspinaczki Mount Everest rzeczywiście nie wygląda efektownie, ponieważ od strony Nepalu ukazuje się dopiero w ostatniej chwili. Cztery lat temu miałem okazję oglądać szczyt od strony Tybetu i to było zupełnie inne doświadczenie. Nawet z odległości kilkudziesięciu kilometrów można było poczuć, że Mount Everest to nie tylko największa góra świata, ale też najpiękniejsza. Czy po zdobyciu takiego szczytu jest przestrzeń na odpoczynek i refleksję, czy zmęczenie na to nie pozwala? Każdy, kto wchodzi na ośmiotysięcznik, powinien mieć większe doświadczenie wysokogórskie. Ja zdobyłem Mount Everest w bardzo młodym wieku, bo miałem tylko 29 lat, ale wspinałem się już od dekady. Zanim dotarłem do Karakorum, pierwsze nauki pobierałem w Tatrach i już wtedy uczulano nas, żeby nie gratulować sobie na szczycie, tylko dopiero w schronisku. Przenieśliśmy tę zasadę w Himalaje. Wstrzymywaliśmy się z entuzjazmem aż do zakończenia wyprawy. Bywało, że przy zejściach dochodziło do wypadków. Najczęściej były spowodowane bardzo złymi warunkami pogodowymi. Prognozy były wtedy bardzo niedokładne. My w ogóle robiliśmy dużo rzeczy, których dziś himalaiści się nie podejmują. Jedną z najwspanialszych dróg jest południowa ściana K2 – droga zrobiona przez Jurka Kukuczkę i Tadzia Piotrowskiego. Nigdy nie została powtórzona. Wyprawy Pana i pańskich kolegów śledziła cała Polska. Dziś w Himalaje, a nawet na Mount Everest można wybrać się z biurem podróży. Co Pan o tym myśli? Cóż, taka jest kolej rzeczy i nie mogę się temu przeciwstawiać. Zwróćmy jednak uwagę na różnice między chodziarzami wysokogórskimi a wspinaczami i himalaistami. Chodziarzem wysokogórskim jest na przykład Magdalena Gorzkowska. Ona wie, że tak ją nazywam i nie ma z tym problemu. Przed nieudaną wyprawą na K2 udzieliłem jej nawet kilku rad i tłumaczyłem, jak trudna jest to góra. My się wspinaliśmy, odkrywaliśmy Himalaje, robiliśmy zupełnie nowe drogi, a dziś wiele osób wybiera najprostsze możliwe trasy. To też jest zasadnicza różnica. 45-lecie zimowego triumfu na Dachu Świata Aby uczcić 45-lecie pierwszego zimowego wejścia na Mount Everest, Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady zaprasza na wyjątkowe wydarzenie, które odbędzie się 17 lutego 2025 roku w Centrum Olimpijskim w Warszawie. Czeka nas niezapomniana okazja do podróży w czasie i poznania kulis jednego z najważniejszych momentów w dziejach światowego himalaizmu. Jubileuszowa uroczystość zgromadzi uczestników przełomowej ekspedycji, którzy podzielą się swoimi wspomnieniami. Poza Krzysztofem Wielickim i Leszkiem Cichym, „lodowych wojowników” będą reprezentować Maciej Pawlikowski, Ryszard Gajewski, Aleksander Lwow, Walenty Fiut oraz Jan Holnicki-Szulc. Wydarzenie poprowadzi Jacek Żakowski. Bilety do kupienia TUTAJ. Każdy, kto kupi bilet, otrzyma również książkę Andrzeja Zawady zatytułowaną „Mount Everest”. Niezwykła relacja oczami kierownika wyprawy pozwala czytelnikom zanurzyć się w atmosferze tamtych dni. Pełna emocji i napięcia opowieść zawiera niezapomniane chwile, takie jak triumfalny meldunek Leszka Cichego: „Zgadnijcie, gdzie jesteśmy?”, który idealnie oddaje atmosferę radości i napięcia historycznej dziś daty. Partnerami obchodów są Polski Związek Alpinizmu, LENS – Centrum Diagnostyki i Mikrochirurgii Oka oraz Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie. Organizatorem uroczystości jest Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady. Wydarzeniu patronuje National Geographic Polska.
Okulary spawalnicze i numer do… prostytutki. 5 ciekawostek z wyprawy Everest 1980
40 lat temu Polacy jako pierwsi weszli zimą na Everest. Myliłby się jednak ten, kto myśli, że taka wyprawa to sprawa wyłącznie śmiertelnie poważna. Poznajcie największe ciekawostki związane z wyprawą na Everest w 1980 roku. Część może was rozbawić.
Z powodu braku specjalistycznego sprzętu Krzysztof Wielicki korzystał na wyprawie i podczas ataku szczytowego z okularów spawalniczych. Inni uczestnicy mieli m.in. gogle narciarskie. Nie były to jedyne problemy sprzętowe. Himalaiści korzystali także z raków wykonanych z aluminium, które często się łamały i wymagały ciągłych napraw. Na fotografii Leszek Cichy trzyma kartkę, którą Polacy znaleźli na szczycie. Notatkę pozostawił Ray Genet – ostatni zdobywca Everestu w sezonie letnim 1979, który zginął w trakcie zejścia. Treść kartki to: „For a good time call Pat Rucker 274-2602 Anchorage, Alaska, USA” (Jeśli chcesz się dobrze zabawić zadzwoń do ...), co według późniejszych informacji Cichego było kontaktem do... prostytutki. Wielicki i Cichy zostawili na szczycie Everestu różaniec od papieża i drewniany krzyżyk, upamiętniający śmierć filmowca Staszka Latałły (na zdjęciu, fot. filmpolski.pl) w czasie wyprawy na Lhotse w 1974 oraz termometr rejestrujący temperatury minimalne. Informacja o wniesieniu i pozostawieniu na szczycie krzyżyka nie została podana oficjalnie, ale dotarła do kraju w listach do rodzin i jako plotka do Radia Wolna Europa. W międzyczasie uległa zniekształceniu. Plotka mówiła o 4-metrowym krzyżu, podczas gdy w rzeczywistości był to 4-centymetrowy krzyżyk. Kierownik wyprawy Andrzej Zawada wysłał telegram z wiadomością o zdobyciu szczytu m.in. do papieża Jana Pawła II i otrzymał od niego list z gratulacjami. Spotkało się to z dezaprobatą polskich komunistycznych władz i razem z wiadomością o krzyżu spowodowało, że I sekretarz PZPR Edward Gierek nie podał ręki Andrzejowi Zawadzie w czasie przywitania uczestników wyprawy na lotnisku w Warszawie. Tak wyglądało oficjalne potwierdzenie zdobycia Mount Everestu wydane polskiej ekipie przez władze Nepalu. Fotografia pochodzi z książki "Rozmowy o Evereście" wydanej w 1987 roku nakładem Młodzieżowej Agencji Wydawniczej.
Tak rozpoczęła się lodowa odyseja Polaków. 40 lat temu zdobyli zimą Everest
40 lat temu, czyli dokładnie 17 lutego 1980 roku o godzinie 10:40 czasu polskiego Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy stanęli na szczycie Mount Everestu. Jako pierwsi w historii dokonali tego w sezonie zimowym. Tym samym otworzyli nowy rozdział w himalaizmie – zimowy wyścig po ośmiotysięczniki. Polacy w tej dziedzinie nie mają sobie równych.
Historia zimowego podboju Mount Everestu zaczyna się na długo wcześniej. Już w 1973 roku Andrzej „Zyga” Heinrich rzucił pomysł polskiej wyprawy na Everest. Dwa lata później Andrzej Paczkowski złożył wniosek o pozwolenie na wspinaczkę, w którym widniał zapis: „Everest na dwa następujące po sobie sezony – jesienny i wiosenny”, czyli z zimą pomiędzy. Władze odmawiają. Pomysł, który raz zrodził się w głowach polskiej ekipy, nie daje o sobie zapomnieć. 11 maja 1977 roku Polski Związek Alpinizmu zatwierdza ramowy plan wyprawy, a kierownikiem przedsięwzięcia mianuje Andrzeja Zawadę. W grudniu tego roku Paczkowski i Zawada składają oficjalne pismo w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Nepalu. Pada data – próba wejścia na Everest zostanie podjęta między 1 grudnia 1979 a 28 lutego 1980 roku. 22 listopada 1979 roku zapada decyzja. Władze Nepalu wydają oficjalną zgodę na wyprawę we wskazanym terminie. Na początku grudnia do Nepalu przylatuje najpierw sprzęt. Bagaż Polaków waży 6,5 tony. To największy jak dotąd ładunek wysłany samolotem z Polski. 7 grudnia przylatuje na miejsce Andrzej Zawada, w kolejnych dniach – 15 i 19 grudnia – pierwsza i druga grupa himalaistów. Polska ekipa pod Everestem (fot. za Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady) 5 stycznia 1980 roku wszyscy członkowie wyprawy są już w bazie pod Mount Everestem, na wysokości 5 300 m n.p.m.. Oto uczestnicy wyprawy: Andrzej Zawada – kierownik (w momencie wyprawy mial 51 lat) Ryszard Dmoch – zastępca kierownika (47 l.) Andrzej Zygmunt Heinrich – zastępca kierownika ds. sportowych (42 l.) Leszek Cichy – zdobywca szczytu (28 l.) Krzysztof Wielicki – zdobywca szczytu (29 l.) Krzysztof Cielecki (44 l.) Walenty Fiut (32 l.) Ryszard Gajewski (25 l.) Jan Holnicki-Szulc (34 l.) Aleksander Lwow (26 l.) Janusz Mączka (30 l.) Kazimierz Olech (51 l.) Maciej Pawlikowski (28 l.) Marian Piekutowski (29 l.) Ryszard Szafirski (42 l.) Krzysztof Żurek (35 l.) Józef Bakalarski – filmowiec (54 l.) Bogdan Jankowski – radiooperator (41 l.) Robert Janik – lekarz, chirurg (38 l.) Stanisław Jaworski – filmowiec, operator TVP (33 l.) Z wszystkimi żyjącymi członkami historycznej wyprawy będzie można spotkać się już dziś w Nowym Kinie Wisła w Warszawie. Fot. Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady Andrzej „Zyga” Heinrich, Walenty Fiut, Waldemar Olech, Marian Piekutowski, Krzysztof Wielicki, Ryszard Szafirski i Krzysztof Żurek ruszają w IceFall, aby wytyczyć drogę i zaporęczować lodowy labirynt. 6 stycznia Andrzej Heinrich i Krzysztof Wielicki zakładają obóz I na wysokości 6000 m n.p.m. Trzy dni później – 9 stycznia – ośmioosobowa grupa polskich himalaistów zakłada obóz II na wysokości 6500 m. A 15 stycznia Ryszard Gajewski, Maciej Pawlikowski i Krzysztof Żurek rozstawiają namioty w obozie III, na wysokości 7150 m. Przejście na Przełęcz Południową i założenie obozu IV odsuwają się w czasie. Wszystko przez huraganowe wiatry, które uniemożliwiają wspinaczkę. Od 26 stycznia do 9 lutego Polaków czeka przymusowa przerwa w akcji. Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady 11 lutego Leszek Cichy, Krzysztof Wielicki i Walenty Fiut wchodzą na Przełęcz Południową i na wysokości 8 000 metrów zaczynają zakładać obóz IV. Prace zostaną uznane za zakończone 13 lutego, a dzień później Ryszard Szafirski dotrze na wysokość 8 150 metrów, i na grani Everestu pozostawi butle z tlenem. W obozie Polaków rozpoczynają się dyskusje, czy nie zabraknie czasu, aby zdobyć szczyt w wyznaczonym terminie. Pierwotne pozwolenie na atak szczytowy obowiązuje jedynie do 15 lutego. Himalaiści rozważają wystąpienie do władz Nepalu o przedłużenie pozwolenia na wyprawę. Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady W nocy z 14 na 15 lutego Andrzej Zawada gubi się podczas schodzenia z przełęczy. Przez radio wzywa pomocy. Na ratunek kierownikowi wyprawy ruszają Cichy i Wielicki. Odnajdują go i razem schodzą do obozu trzeciego. 15 lutego, Andrzej „Zyga” Heinrich z Szerpą Pasangiem dochodzą – bez użycia tlenu – do poziomu 8 350 m. Tym samym miją zimowy rekord wysokości i postanawiają nie kontynuować wspinaczki. Tymczasem w bazie Polaków ulga – nepalskie ministerstwo wydłuża pozwolenie na atak szczytowy do 17 lutego. Himalaiści muszą się spieszyć – mają tylko dwa dni na podjęcie ataku szczytowego. Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady 16 lutego o 7:30 Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki – jedyni z polskiej ekipy, którzy mają jeszcze siły na atak szczytowy – wyruszają do obozu czwartego. Korzystają z butli tlenowych. Po odpoczynku czeka na nich najważniejsze zadanie. 17 lutego o 7:15 czasu nepalskiego dwaj himalaiści opuszczają obóz IV. O 14:30 (10: 40 czasu polskiego) Andrzej Zawada łączy się przez radio z Cichym i Wielickim. Cichy zameldował: Jesteśmy na szczycie, czy nas słyszycie? AZ: Nie słyszę! Powtórz, powtórz, gdzie jesteście? LC/KW: Na szczycie Mount Everestu! Zimą! Polacy! AZ: Hurra! Hurra! Na szczycie! Halo, baza, są na szczycie! Ściskamy, całujemy was! Rekord świata! Ten moment przeszedł do historii i rozpoczął nowy etap w himalaizmie – zimowy wyścig na najwyższe szczyty świata.
40 lat temu Polacy dokonali niemożliwego. Zbliża się rocznica zimowego wejścia na Everest
Dokładnie 17 lutego 1980 roku, czyli 40 lat temu, Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy stanęli na szczycie Mount Everestu. Było to pierwsze zimowe wejście na ośmiotysięcznik. Tym samym Polacy otworzyli zupełnie nowy rozdział w historii światowego himalaizmu.
Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki byli ostatnimi z 20-osobowej grupy polskich himalaistów, zdolnymi podjąć atak szczytowy. 17 lutego 1980 roku, dokładnie o 14:25 czasu nepalskiego (10:40 czasu polskiego) stanęli na wierzchołku i połączyli się przez radio z kierownikiem wyprawy, Andrzejem Zawadą. Cichy zameldował: Jesteśmy na szczycie, czy nas słyszycie? AZ: Nie słyszę! Powtórz, powtórz, gdzie jesteście? LC/KW: Na szczycie Mount Everestu! Zimą! Polacy! AZ: Hurra! Hurra! Na szczycie! Halo, baza, są na szczycie! Ściskamy, całujemy was! Rekord świata! Ten moment przeszedł do historii i rozpoczął nowy etap w himalaizmie – zimowy wyścig na najwyższe szczyty świata. Już wkrótce będziemy świętować 40. rocznicę tego niezwykłego wyczynu. Z tej okazji Fundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady przygotowała szereg spotkań z uczestnikami wyprawy z 1980 roku, a także pokazy filmów czy benefis Aleksandra Lwowa – jednej z najbardziej barwnych postaci polskiego alpinizmu. Główne uroczystości – pod patronatem National Geographic – odbędą się w Warszawie w Centrum Olimpijskim oraz w kinie Wisła, gdzie 17 lutego – w dokładną rocznicę pierwszego zimowego wejścia na Mount Everest – odbędzie się spotkanie z uczestnikami wyprawy. Dokładny program obchodów znajdziecie na stronie wydarzenia na Facebooku. Spotkania są biletowane, więc liczba miejsc jest ograniczona.
"Gdyby to nie był Everest... ". Wspomnienia Leszka Cichego z pierwszego zimowego wejścia na najwyższy szczyt
40 lat temu - 17 lutego 1980 roku - Leszek Cichy wraz z Krzysztofem Wielickim dokonali czegoś, co wydawało się niemożliwe. Jako pierwsi ludzie stanęli zimą na szczycie ośmiotysięcznika. I to od razu najwyższego! Przedstawiamy fragment książki "Gdyby to nie był Everest" - historii pierwszego zimowego wejścia na "górę gór".
Karawana W Katmandu na Andrzeja Zawadę czekała wyprawowa biurokracja: zdobywanie pozwoleń, wnoszenie opłat, organizacja karawany i transportu lotniczego do Lukli – na małe górskie lotnisko, wybudowane w 1964 roku z inicjatywy sir Edmunda Hillary’ego, skąd miał się rozpocząć transport do bazy pod Everestem na grzbietach jaków. Bagaż leciał z Delhi do Katmandu w partiach. Nikt, niestety, nie wiedział, którym samolotem przyleci bagaż i kiedy. Nie pozostało nic innego, jak koczować na lotnisku i sprawdzać każdy lot ze stolicy Indii. W organizacji wyprawy pomagała amerykańska dziennikarka Elizabeth Hawley. Miss Elizabeth, bardzo elegancka dama, Amerykanka, miała pięćdziesiąt sześć lat i była dziennikarką, reporterką. Od 1960 roku mieszkała na stałe w Nepalu i żyła głównie z himalaizmu. Tyle że w dość specyficzny sposób, bo sama nigdy się nie wspinała. Prowadziła agencję Mountain Travel Nepal, która organizowała zwykłe trekkingi, ale i transport, załatwiała też dokumenty dla wypraw himalajskich. Zawada korzystał z jej agencyjnych usług, jednak nie ze wszystkich. Pomagała nam głównie w sprawach formalnych, w zdobywaniu pozwoleń, zaświadczeń, w całej tej biurokracji, która dla kogoś z zewnątrz oznaczała długie tygodnie biegania po urzędach. Transport jakami, kucharzy i tragarzy wysokościowych Zawada wolał załatwić samodzielnie, opierając się na doświadczeniu z wyprawy na Lhotse i własnych znajomościach. Tak było taniej. Prócz prowadzenia agencji Hawley współpracowała z Reutersem, raportując agencji o ważnych wydarzeniach w Himalajach. W latach siedemdziesiątych była już tak znana i poważana, że uczestnicy każdej wyprawy, która planowała atak na szczyt, meldowali się u niej na herbatkę i pogaduszki, by się poradzić, pożalić, po wyprawie zaś – wyspowiadać się z tego, co urobili w górach. Mówię z przekonaniem „wyspowiadać”, bo mimo przyjaznej atmosfery miss Hawley była przenikliwie podejrzliwa, węszyła za „ściemą” i miała na tym polu sukcesy. Z czasem jej rola i renoma tak wzrosły, że Ministerstwo Turystyki Nepalu uzależniało przyznanie certyfikatu potwierdzającego wejście na ośmiotysięcznik od jej autoryzacji. Hawley zbudowała wielką bazę danych, gdzie umieściła i z detalami opisała w zasadzie wszystkie ekspedycje, które od początku XX wieku działały w Himalajach. Była chodzącą encyklopedią Himalajów. Jeśli ktoś chciał wejść na ośmiotysięcznik nową drogą, to o realia i warunki wspinania pytał miss Hawley. W Katmandu mieszkaliśmy w hotelu Lhotse w turystycznej dzielnicy Thamel. Trochę zwiedzaliśmy miasto, robiliśmy zakupy, sprzedawaliśmy kontrabandę. Za zenita dostawało się wówczas sześćdziesiąt dolarów. Na uczelni zarabiałem osiem dolarów miesięcznie. Każdy z nas miał więc w ręku fortunę. Kupiłem sobie porządne raki i uprząż Williamsa, nówki, brytyjskie. Pojawiły się w sklepach po wyprawie Chrisa Boningtona z 1975 roku na południowo-zachodnią ścianę Everestu. Większość czasu spędzaliśmy jednak na lotnisku, czekając na bagaż. Głównym „bagażowym” wyprawy był Krzyś Wielicki. Odpowiadał za to, by zebrać nasze przesyłki, przylatujące do Katmandu na raty. Włosy stawały nam dęba, gdy obserwowaliśmy, w jaki sposób wyładowywane są samoloty. Wszystko trafiało na wielki stos, rozrzucone, niekiedy zniszczone. Walały się tam lodówki, pralki. Serce się krajało na widok tych wszystkich dóbr, na które w Polsce trzeba się było zapisywać, czekać miesiącami. Baliśmy się, że nasz sprzęt potraktują podobnie, więc od rana śledziliśmy rozładowywanie każdego samolotu z Delhi. Czasem trafiały się gratki – ot, rozbity karton z soczkami mango. Raz znaleźliśmy karton ze słodką wiśniową sherry, podebraliśmy go, schowaliśmy i tak, czekając w słońcu i upale, popijaliśmy. W końcu udało się zebrać cały bagaż i zaczęła się gehenna wyekspediowania go do Lukli, na małe lotnisko położone na 2800 metrach, skąd miała zostać uformowana karawana do bazy pod Everestem. To lotnisko wyglądało przerażająco: jeden gruntowy pas otoczony przez jakieś szopy, tuż obok wraki samolotów, które nie miały szczęścia i rozbiły się w czasie lądowania albo startu. Sam pas miał około pięciuset metrów długości i kończył się spektakularnym urwiskiem. Wówczas nie wiedzieliśmy, że lotnisko w Lukli należy do najniebezpieczniejszych na świecie. Zawada dwoił się i troił, żeby zorganizować niewielkie awionetki. Jedna mogła zabrać maksymalnie pięćset kilogramów. A gdzie ludzie? Bagaż osobisty? Na dodatek spóźniała się dostawa kurtek puchowych, które Rysiek Dmoch nadał z Polski zbyt późno, bo krawiec z jakiegoś powodu mocno się ociągał z szyciem. Bez kurtek nie mogliśmy iść do bazy, sytuacja była patowa. Zawada potwornie się wkurzył – tym mocniej, gdy się okazało, że nie wyrobimy się w czasie, organizując transport do Lukli wyłącznie lotami rozkładowymi. Z kalkulacji wyszła tak wielka liczba przelotów, że kierownik musiał interweniować u samego króla Nepalu, prosząc o wsparcie, by ów przewóz trwał nieco krócej. Do tego samoloty startowały jedynie przy sprzyjającej pogodzie, jeśli wiało lub poziom chmur był zbyt niski, loty odwoływano. A my cały czas walczyliśmy z czasem. Kończył się grudzień, pierwszy miesiąc pozwolenia na wspinanie. Żeby przyspieszyć transport, Andrzej Zawada wysłał jeden helikopter na maluśkie lądowisko w Syangboche, powyżej wioski Namcze Bazar. Do akcji zostaliśmy oddelegowani we dwóch z Ryśkiem Szafirskim. Polecieliśmy, wylądowaliśmy na 3800 metrach, rozładowaliśmy sprzęt i zabezpieczyliśmy w jakiejś szopie, bo poza nią nic tam właściwie nie było. Potem zeszliśmy do Namcze i czekaliśmy na resztę ekipy. Nocowaliśmy w domu Pemby Norbu Sherpy. Pozostali członkowie ekipy dolatywali do Lukli na raty. Czekali na tragarzy, którzy dopiero zaczęli się schodzić, bo do końca nie byli pewni, czy wyprawa w ogóle się odbędzie, zwłaszcza że mieliśmy trzytygodniowe opóźnienie. Pierwsza część karawany ruszyła 23 grudnia. Po trzech dniach kolejna i znów, dzień po dniu, następna. Andrzej Zawada szedł z ostatnią i wszystkie grupy spotkały się w Namcze Bazar – prócz tej pierwszej, która poszła do przodu, żeby zdążyć z założeniem bazy jeszcze przed końcem 1979 roku. Zawadzie ogromnie zależało, żeby wyprawa zaczęła się w 1979 roku. Chciał, by pierwsza zimowa próba na Evereście zaczęła się jeszcze w latach siedemdziesiątych. Wydał polecenie, by popędzić tragarzy i skrócić karawanę. Chciał nawet zapłacić za obiecane siedem dni marszu, niezależnie od tego, o ile szybciej dojdą na lodowiec Khumbu. Niestety, Wigilię spędzaliśmy osobno. Ci, którzy byli w tym czasie w Lukli, mieli nawet choinkę, i to porządną, z jodły himalajskiej, ozdobioną bombkami przywiezionymi z Polski, a do tego opłatki, zupę grzybową i świąteczne ciasto. W karawanie szła także Ania Milewska, żona Zawady. Dla niej wyprawa była przygodą, miała dotrzeć do bazy i po kilku dniach wrócić. Niestety, w bazie mocno chorowała, źle znosiła wysokość. Wyjazd Anny na wyprawę nie był wówczas niczym szczególnym. Zawada miał takie prawo, żeby zabrać, kogo chce, to on decydował. Poza tym baza nie była przecież zamkniętym miejscem. Każdy, kto chciał, mógł tam przyjść. I tak też się działo, od czasu do czasu pojawiały się grupy trekkingowe, pod koniec wyprawy dotarła żona Walka Fiuta. Te odwiedziny bardzo nas cieszyły, bo prócz tego, że w końcu widzieliśmy jakieś nowe twarze, goście przynosili też wiadomości, opowiadali o tym, co się dzieje na świecie. Jeśli potrzebowali, dostawali od nas namiot do spania, jakiś dodatkowy śpiwór. Byliśmy gościnni dla wszystkich odwiedzających. Szafirski z Heinrichem dotarli pod lodospad Khumbu 30 grudnia, dzień później rozbili pierwsze namioty. Nam zeszło nieco dłużej. Popsuła się pogoda i zaczął sypać śnieg, wszyscy odczuwaliśmy skutki choroby wysokościowej i w zasadzie każdy był przeziębiony. Po drodze zatrzymywaliśmy się na noclegi w małych szałasach pasterskich. Nigdy nie zapomnę smrodu dymu z palonych odchodów jaków! Siedzieliśmy w szałasie, wędząc się, jedząc jakieś polewki na bazie ryżu i pokrzyw czy innych chabazi. Smakowały obrzydliwe. Jedynym przysmakiem były gotowane, solone ziemniaki. Sylwestra spędziliśmy w Tengboche, zwiedzaliśmy klasztor i okolicę. Pierwszy raz zobaczyliśmy Everest na drodze z Namcze Bazar do Tengboche. W Gorakszep zatrzymaliśmy się obok wielkiego kamienia z wyrytym imieniem i nazwiskiem Staszka Latałły, filmowca, który w 1974 roku zginął na stokach Lhotse. To był pierwszy moment zadumy. Zapaliliśmy świeczkę, mieliśmy nawet zasuszone kwiaty. Przypomniały nam się obrazy z filmu Jerzego Surdela z wyprawy na Lhotse i historia śmierci Staszka. W komplecie w bazie byliśmy dopiero 4 stycznia 1980 roku. Na czterdzieści dni przed końcem pozwolenia. Wówczas wydawało nam się, że to mnóstwo czasu. Więcej przeczytasz w „Gdyby to nie był Everest...". Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego.
35 lat temu Polacy zdobyli Everest zimą!
Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki jako pierwsi stanęli zimą na Dachu Świata! W nowo otwartym Centrum Górskim Korona Ziemi można poznać historię tej przełomowej ekspedycji i polskiego himalaizmu.
„...Nie wyobrażam sobie, jak można zimą wejść na Everest...” – powiedział Andrzejowi Zawadzie, Sir Edmund Hillary, pierwszy człowiek, który wraz z Tenzing Norgayem w 1953 roku stanął na wierzchołku Mount Everestu. Nikt wcześniej nie próbował zdobywać tej góry zimą - pierwsze w historii alpinizmu zezwolenie na atakowanie najwyższego ze szczytów zimą, dostali Polacy, ekspedycją kierował Zawada. Mount Everest, fot. Shutterstock To był sezon przełomu 1979/1980, dobra pogoda szybko przeminęła, zespół musiał mierzyć się z ultra niskimi temperaturami (minus 40 stopni) prawdziwie huraganowym wiatrem (nierzadko powyżej 100 km na godzinę), kontuzjami, odmrożeniami. Twardziele, a jednak Everest uczył ich boleśnie pokory. Rano, 16 lutego, na ostatni atak wyruszają z obozu III, Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki. Nikt wcześniej na nich nie stawiał. – W oczach Zawady widziałem niepokój, obawę, może smutek – wspominał Krzysztof Wielicki – Chyba już nie wierzył w to, że się powiedzie. Trudno mu się dziwić. 17 lutego o 14.25 odezwał się radiotelefon, to był Cichy. – Czy nas słyszycie... czy nas słyszycie? Odbiór! – Nie słyszę. Powtórz, powtórz, gdzie jesteście? Odbiór! – Zawada nie krył emocji. – Na szczy-cie E-ve-re-stu, na szczycie. Zimą, zimą! Polacy! – wykrzyczeli Cichy z Wielickim. Nie było wtedy telefonów satelitarnych. Łączność z bazą zapewniały ciężkie, jak cegły goprowskie radiotelefony Klimki, dwa i pół kilo wagi każdy. Żeby skręcić antenę i włożyć baterie, trzeba było zdjąć rękawice na przenikającym kości mrozie. Ale tamtego dnia mrozu nie czuli, była adrenalina i wielkie szczęście. Od tamtych chwil minęło 35 lat! Polacy przeszli do historii himalaizmu zimowego, nasze dokonania w górach wysokich są niezaprzeczalne i wielkie. Wczoraj w Zawoi otwarto dla publiczności Centrum Górskie Korona Ziemi. Są tam makiety najwyższych szczytów z każdego z kontynentów i masa, masa pamiątek, również tych z Everestu. Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy zostali opiekunami szczytu. Na otwarciu były emocje i torty, jak wtedy w bazie po powrocie z wierzchołka. fot. Adam Brzoza W Centrum Górskim w Zawoi każdy ze szczytów ma swojego opiekuna – wybitnego himalaistę, podróżnika lub wspinacza. Opiekunem Mc Kinley na Alasce jest Ryszard Pawłowski, który wspiął się na ten szczyt 9 razy! Elbrusa - Denis Urubko, znany z tego, że wybiegł na ten pięciotysięcznik podczas zawodów Elbrus Race. Piramida Carstensza znalazła swojego opiekuna w osobie wybitnego słowackiego himalaisty Petera Hamora, zdobywcy Korony Ziemi. Kilimandżaro wziął w opiekę Tomasz Kobielski - trzeci polski zdobywca Korony Ziemi, który na najwyższy wierzchołek Afryki wyszedł... kilkadziesiąt razy. Dachowi Europy Mont Blanc patronuje Janusz Kurczab, który dokonał I zimowego przejścia Wielkim Filarem Narożnym Mont Blanc. Mont Vinson na Antarktydzie wziął w opiekę Janusz Majer - wybitny himalaista i podróżnik. Najwyższy szczyt Ameryki Południowej Aconcagua - znajduje się pod opieką Martyny Wojciechowskiej. A National Geographic został partnerem medialnym Centrum Górskiego Korona Ziemi. W realizację idei zaangażowało się wiele wybitnych postaci i instytucji związanych ze środowiskiem górskim i podróżniczym. Do Zawoi warto przyjechać, a nawet trzeba i z tabletem w dłoni ( bo Korona Ziemi funkcjonuje przy wparciu najnowszych technologii) przejść się wśród najwyższych szczytów. centrumgorskie.pl fot. Bartek Oczkowski
Nie trzeba być himalaistą, by zdobyć Koronę Ziemi. Najwyższe szczyty będzie można eksplorować w Zawoi pod Babią Górą od 16 lutego
Pierwsze w Polsce Centrum Górskie Korona Ziemi w Zawoi pod Babią Górą będzie można zwiedzać od 16 lutego. Dzień wcześniej nastąpi uroczyste otwarcie. Warto tu zajrzeć, bo Centrum to nie tylko gabloty i eksponaty, to prawdziwa przygoda odkrywania gór. Dzięki nowoczesnemu systemowi informatycznemu zwiedzający mogą dobrać odpowiednią dla swojego wieku „ścieżkę zwiedzania” i zdobywać górskie olbrzymy. fot. Bartek Oczkowski fot. Bartek Oczkowski Zwiedzający mają do dyspozycji sale multimedialne oraz liczne pamiątki po polskich himalaistach. Całości dopełnia rozsuwana przy dźwięku kamiennej lawiny makieta Babiej Góry. W Centrum znajdują się makiety wszystkich szczytów wchodzących w skład Korony Ziemi. Każdy ze szczytów ma swojego opiekuna – wybitnego himalaistę, podróżnika lub wspinacza. „Opiekunowie” gór Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy zostali patronami Mount Everestu, jako pierwsi zimowi zdobywcy najwyższej góry świata. Opiekunem Mc Kinley na Alasce jest Ryszard Pawłowski, który wspiął się na ten szczyt 9 razy! Opiekunem Elbrusa jest Denis Urubko – znany z tego, że wybiegł na ten pięciotysięcznik podczas zawodów Elbrus Race. Piramida Carstensza znalazła swojego opiekuna w osobie wybitnego słowackiego himalaisty Petera Hamora, zdobywcy Korony Ziemi. Kilimandżaro wziął w opiekę Tomasz Kobielski - trzeci polski zdobywca Korony Ziemi, który na najwyższy wierzchołek Afryki wyszedł... kilkadziesiąt razy. Dachowi Europy Mont Blanc patronuje filar polskiego himalaizmu Janusz Kurczab, który dokonał I zimowego przejścia Wiekim Filarem Narożnym Mont Blanc. Mont Vinson na Antarktydzie wziął w opiekę Janusz Majer - wybitny himalaista i podróżnik. Patronem Góry Kościuszki jest Edmund Strzelecki. A najwyższy szczyt Ameryki Południowej Aconcagua - znajduje się pod opieką Martyny Wojciechowskiej. fot. Bartek Oczkowski Czekan Rutkiewicz, kamień z Mont Everest Centrum Górskie Korona Ziemi to bowiem nie tylko miejsce – to także, a może przede wszystkim - ludzie, którzy zaangażowali się w jego powstanie i działalność. Wielu z nich przekazało cenne pamiątki, dzięki którym „złota epoka polskiego himalaizmu” została upamiętniona. Anna Milewska, aktorka filmowa i teatralna, zdecydowała się przekazać na rzecz Centrum pamiątki po swoim mężu Andrzeju Zawadzie – liderze najważniejszych polskich himalajskich wypraw. Czekan Wandy Rutkiewicz, kamień ze szczytu Mount Everestu zniesiony przez Leszka Cichego podczas pierwszego zimowego zdobycia szczytu, plecak Krzysztofa Wielickiego – to kolejne eksponaty upamiętniające działalność Polaków w górach najwyższych. - Idea Centrum Górskiego Korona Ziemi opiera się na ludziach, którzy żyją w górach, żyją górami, marzą o górach, zdobywają góry. U nas każdy znajdzie coś dla siebie przestrzeń: czy to jest fotografowanie gór, himalaizm, zaczytywanie się w starych książkach o górach, skituring, czy piesze wycieczki. Każdy, dla którego góry nie są tylko pustym słowem, znajdzie tu dla siebie przestrzeń – mówi Bartosz Krawczak, pomysłodawca oraz prezes Zarządu Centrum Górskiego Korona Ziemi. - Centrum to miejsce, w którym chcemy wykorzystać największą siłę, jaką dają góry – chęć poznawania i uczenia się. Bo dzięki Centrum możemy góry poznawać z każdej strony. Być może znajdą się również osoby, dla których wizyta w Centrum będzie impulsem do rozpoczęcia życiowej przygody z górami - dodaje. fot. Bartek Oczkowski Korona Ziemi może poszczycić się współpracą z takimi instytucjami jak Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie czy Archiwum Rodzinne Jerzego Kukuczki. Inwestorami Centrum Górskiego Korona Ziemi są gmina Zawoja oraz słowacka firma Tatry Mountain Resorts. Partnerami projektu są: GOPR, Babiogórski Park Narodow oraz Salewa, Więcej na www.zawoja.pl