Zimowe Igrzyska Olimpijskie to święto nie tylko dla kibiców. Mediolan udostępnia ukryte dzieło Leonarda da Vinci
Mediolan przygotował na czas zimowych Igrzysk coś wyjątkowego. Nie udostępniany zwiedzającym od wielu lat fresk autorstwa Leonarda da Vinci, będzie można zobaczyć aż przez 7 tygodni. Zwiedzający będą mieli unikatową szansę podziwiania malowidła dostępnego wyłącznie konserwatorom.
Podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich Mediolan–Cortina 2026, wyjątkowe dzieło Leonarda da Vinci zostanie na krótko udostępnione publiczności. Przez pięć tygodni, od 7 lutego do 14 marca, zwiedzający będą mogli zobaczyć rzadko dostępny mural autorstwa Leonarda, w komnacie zwanej „Salla delle Asse” w Castello Sforzesco (Zamku Sforzów) w Mediolanie. To miejsce na codzień pozostaje zamknięte z powodu trwających od wielu lat prac konserwatorskich. Fresk Leonarda ukryty na zamku w Mediolanie Monumentalne malowidło z końca XV wieku pokrywa sufit i ściany sali, niegdyś reprezentacyjnego pomieszczenia książęcej rezydencji, a dziś części muzealnego kompleksu. Włoska nazwa „Salla delle Asse” ozancza dosłownie „salę desek” i odnosi się do dawnego wystroju pomieszczenia, które było wyłożone drewnianymi panelami. Leonardo da Vinci rozpoczął pracę nad muralem w 1498 roku. Przedstawia on splątane pnie, gałęzie, korzenie i skały, tworzące iluzję naturalności na sklepieniu. Projekt nigdy nie został ukończony – już rok później Mediolan został zajęty przez wojska francuskie, a artysta musiał uciekać z miasta. Przez kolejne stulecia malowidło popadło w zapomnienie, przykryte warstwami tynku. Dzieło odkryto ponownie dopiero na przełomie XIX i XX wieku, gdy historycy i archeolodzy zaczęli usuwać tynk. Wczesne prace konserwatorskie polegały na uzupełnianiu wyblakłych fragmentów, co z czasem wzbudziło kontrowersje. Niektórzy badacze uznali, że przez przemalowania mural przestał być w pełni autentycznym dziełem Leonarda i stał się raczej jego późniejszą interpretacją. Dzieło Leonarda będzie można zobaczyć z rusztowań konserwatorskich W ramach specjalnych, zorganizowanych wizyt goście wejdą na około sześciometrowe rusztowania i będą mogli oglądać dzieło z bardzo bliskiej odległości – kilku centymetrów. Każda wizyta potrwa 30 minut, a uczestnicy będą musieli nosić kaski ochronne. Zwiedzający będą mogli też podglądać pracę konserwatorów. Odnawianie fresku odbywa się z użyciem specjalnego, japońskiego papieru ryżowego i demineralizowanej wody, aby usuwać sole, które przez wieki nagromadziły się w murach. Metoda ta pozwala delikatnie oczyścić powierzchnię, nie naruszając farb Leonarda. Mediolan celebruje Leonarda: będą jeszcze dwie wystawy Równolegle z otwarciem „Salli delle Asse”, muzea Zamku Sforzów będą działać normalnie. Zaplanowano otwarcie dwóch nowych wystaw poświęconych Leonardowi. Jedna z nich, multimedialna instalacja w tzw. Salach Panoramicznych, przybliży rolę artysty na dworze Sforzów. Druga, w Pinakotece, skupi się na uczniach i naśladowcach mistrza, prezentując m.in. dzieła Bernardina Luiniego, Andrei Solariego i Bernardo Zenalego. Po 14 marca sala z muralem zostanie znów zamknięta na około 18 miesięcy, aby zakończyć ostatni etap konserwacji. Jak podkreślają specjaliści, praca nad tym niezwykle delikatnym dziełem wymaga maksymalnej precyzji i odbywa się centymetr po centymetrze. Źródło: Smithsonian Magazine Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
DNA Leonarda da Vinci może wciąż istnieć – i to nie tylko w jego grobie, lecz na... papierze. Naukowcy znaleźli genetyczny ślad na jednym z przypuszczalnych rysunków mistrza oraz w listach rodzinnych z XV wieku. Co geny mówią o wybitnym mistrzu renesansu?
Od lat międzynarodowy zespół działający w ramach Leonardo da Vinci DNA Project (LDVP) próbuje pozyskać materiał genetyczny jednego z najsłynniejszych artystów wszech czasów – Leonarda da Vinci. Celem takiego działania jest potwierdzenie autorstwa spornych dzieł, a nawet zrozumienie biologicznych podstaw geniuszu renesansowego mistrza. Badacze opublikowali właśnie swoje najnowsze ustalenia na platformie bioRxiv w formie preprintu, czyli wstępnej wersji artykułu naukowego, zanim przeszła pełny proces recenzji. Skąd czerpać DNA mistrza? Najprostszym sposobem pobrania materiału genetycznego Leonarda byłoby sięgnięcie do jego grobu. To wydaj się oczywiste. Jednak jego domniemane miejsce pochówku w Amboise we Francji zostało naruszone na początku XIX wieku. A to znacznie utrudnia, a nawet uniemożliwia pozyskanie wiarygodnych próbek jego DNA z kości, jeśli w ogóle jakiekolwiek przetrwały. Poza tym urzędnicy odpowiedzialni za grobowiec poinformowali zespół LDVP, że ewentualny dostęp do grobowca będzie im udzielony dopiero po wcześniejszym wyizolowaniu przypuszczalnego DNA Leonarda z innych źródeł. Dlatego badacze postawili na próby pozyskania DNA mistrza z przedmiotów, z którymi miał do czynienia za życia. DNA z obrazu i listu Leonardo da Vinci nie pozostawił po sobie potomków. Dlatego naukowcy postanowili spróbować swoich sił w pozyskaniu śladów genetycznych mistrza z kilku obiektów. Były to: rysunek „Holy Child” („Święte Dziecię”). ). Jest to szkic czerwoną kredą na papierze, datowany na około 1472–1476 r., którego autorstwo jest przedmiotem sporu. Mógł go wykonać Leonardo lub jego uczeń. DNA pobrano z powierzchni rysunku (zarówno z przodu, jak i z tyłu) za pomocą minimalnie inwazyjnej metody podobnej do tej używanej w testach na COVID-19; listy napisane w XV wieku przez Frosino di ser Giovanni da Vinci, krewnego dziadka Leonarda. Jeden z listów zawierał dużą ilość ludzkiego DNA osadzonego w woskowej pieczęci. Listy zbadano metodą wymazu na sucho. Ich analiza miała na celu dostarczenie materiału porównawczego dla męskiej linii rodowej. Haplogrupa z Toskanii i ślad pomarańczy W wyniku sekwencjonowania metagenomu, z rysunku Holy Child oraz z listów Frosino pozyskano sekwencję chromosomu Y. Wszystkie te próbki należały do haplogrupy E1b1b. To ważne odkrycie, ponieważ ta linia genetyczna jest powszechna w Toskanii, regionie, z którego pochodziła rodzina da Vinci. Wyniki te sugerują, że DNA na dziele Holy Child może być DNA samego Leonarda, choć nie jest to dowód ostateczny. Z kolei w liście wykryto też ślady DNA pasożyta malarii (Plasmodium spp.) Haplogrupa E1b1b jest szeroko rozpowszechniona w Europie Południowej i może pochodzić od każdego, kto dotykał dzieła przez 500 lat. Jednak spójne występowanie tego „sygnału” genetycznego na niezależnych próbkach artefaktów i dokumentów rodzinnych wzmacnia hipotezę wspólnego rodowego DNA . Co ciekawe, w rysunku „Święte Dziecię” znaleziono DNA pomarańczy słodkiej (Citrus sinensis). Drzewa cytrusowe symbolizowały władzę i były pielęgnowane w ogrodach Medyceuszy, pod których mecenatem pracował Leonardo. Czy to dzieła da Vinciego? DNA odpowie To odkrycie łączy rysunek z historycznym kontekstem renesansowej Florencji. Badacze zrzeszeni w LDVP mają nadzieję, że jeśli uda się potwierdzić sekwencję chromosomu Y Leonarda (np. na podstawie analizy kości lub włosów), to DNA z dzieł sztuki będzie można do niej dopasować. A to umożliwiłoby w przyszłości sprawdzenie, czy dzieła przypisywane mistrzowi faktycznie wykonał on sam. Przed naukowcami i historykami sztuki jest jednak jeszcze długa droga... Źródła: bioRxiv, Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dentysta rozwiązał geometryczną zagadkę „Człowieka witruwiańskiego" Leonarda da Vinci
Dzięki swej wiedzy stomatologicznej dentysta z Londynu rozgryzł geometrię słynnego dzieła, nad którą matematycy łamali sobie głowy przez 500 lat. Według nowej analizy kluczem jest ukryty między nogami postaci tzw. trójkąt Bonwilla.
Spis treści Jak powstał „Człowiek witruwiański”? Ukryta geometria arcydzieła Leonarda Dlaczego to właśnie dentysta znalazł rozwiązanie? Dentysta z Londynu być może rozwikłał zagadkę matematyczną sprzed wieków, ukrytą w jednym z najsłynniejszych rysunków anatomicznych świata — „Człowieku witruwiańskim” autorstwa Leonarda da Vinci. Odkrycie sugeruje, że ikoniczny rysunek odzwierciedla geometryczny porządek, który często występuje w naturze. Jak powstał „Człowiek witruwiański”? Rysunek tuszem przedstawia nagą postać mężczyzny w dwóch nałożonych na siebie pozach, z ramionami i nogami wpisanymi w okrąg i kwadrat. Powstał około 1490 roku jako studium idealnych proporcji ludzkiego ciała. Inspirowany był poglądami rzymskiego architekta Witruwiusza, który uważał, że ciało ludzkie ma harmonijne proporcje — podobnie jak dobrze zaprojektowana świątynia. Witruwiusz sugerował, że proporcje ludzkiej sylwetki pozwalają idealnie wpisać ją w okrąg i kwadrat – nie podał jednak żadnych podstaw matematycznych dla tego twierdzenia. Zafascynowany geometrią Da Vinci rozwiązał tę zagadkę, lecz nie pozostał żaden ślad, jak tego dokonał. Ukryta geometria arcydzieła Leonarda Przez ponad 500 lat rysunek Leonarda analizowano i mierzono pod każdym kątem, nie znajdując konkretnego wzoru proporcji. Pojawiały się różne teorie, m.in. o wykorzystaniu tzw. boskiej proporcji (złotego podziału), czyli stosunku 1:618, często stosowanego w architekturze i znanego od starożytności. Złotego podziału doszukiwano się także w formach natury – kształtach roślin, zwierząt czy kryształów. Jednak pomiary rysunku tego nie potwierdziły. Nowy artykuł dentysty z Londynu, Rory'ego Mac Sweeneya, opublikowany w czasopiśmie Journal of Mathematics and the Arts, wreszcie rzuca światło na geometrię Leonarda. Mac Sweeney sądzi, że kluczem do zrozumienia geometrii rysunku Leonarda jest trójkąt równoboczny – tzw. trójkąt Bonwilla. Dentyście było on znany z anatomii stomatologicznej. Trójkąt Bonwilla łączy punkt styczny przyśrodkowych siekaczy żuchwy oraz oba końce żuchwy. Odległość między tymi punktami jest u większości ludzi równa i wynosi średnio około 10 cm. Według analizy Mac Sweeneya trójkąt równoboczny stanowi ukryty element w dolnej części rysunku da Vinci, między nogami postaci. Sześć takich trójkątów wpisanych w okrąg idealnie pokrywa się z rysunkiem Leonarda i pozycją postaci, pozwalając na jeszcze dalsze analogie i skojarzenia geometryczne. Dlaczego to właśnie dentysta znalazł rozwiązanie? Trójkąt Bonwilla stanowi część większego systemu geometrycznego obecnego w ludzkiej czaszce i uzębieniu, który optymalizuje siłę żucia. Współistnieje on z tzw. krzywymi Spee, również znanymi w stomatologii, tworząc strukturę o wysokiej efektywności mechanicznej. Mac Sweeney zauważył też, że stosunek między bokiem kwadratu a promieniem okręgu w rysunku da Vinci wynosi 1:64–1:65, co niemal dokładnie odpowiada stosunkowi 1:633, który często występuje w naturze i architekturze cząsteczek chemicznych, np. w kryształach. Według autora artykułu, da Vinci intuicyjnie uchwycił matematyczną harmonię ludzkiego ciała, znacznie wyprzedzając swoją epokę. Jego konstrukcja nie tylko oddaje estetyczne proporcje, lecz również kryje w sobie zasady optymalnej organizacji przestrzennej znane dziś z nauk ścisłych. Gdyby nie interdyscyplinarna wiedza dentysty i połączenie faktów z odległych dziedzin wiedzy, słynny rysunek Leonarda nadal pozostawałby tajemnicą. Źródło: Journal of Mathematics and the Arts Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Potomkowie Leonarda wciąż żyją w okolicach Vinci. I mają podobne zdolności
Leonardo da Vinci nie miał dzieci, ale jego bezpośredni krewni wciąż żyją i wykazują zaskakujące podobieństwa do geniusza renesansu. Dzięki genealogom i genetykom coraz lepiej poznajemy historię rodziny Vinci.
Spis treści Badania DNA Leonarda – co udało się potwierdzić? Żyjący potomkowie Leonarda i ich zdolności Leonardo da Vinci, uznawany od ponad 500 lat za genialnego artystę, naukowca i wynalazcę, stał się przedmiotem przełomowego projektu badawczego – Leonardo DNA Project. Międzynarodowy zespół ekspertów przeanalizował historię rodziny Vinci oraz geny pobrane ze szczątków w grobowcu rodzinnym Leonarda. Okazuje się, że jego potomkowie wciąż żyją we Włoszech, niedaleko jego rodzinnego miasta. Badania DNA Leonarda – co udało się potwierdzić? W książce „Genìa Da Vinci. Genealogy and Genetics for Leonardo’s DNA”, autorzy Alessandro Vezzosi i Agnese Sabato z Leonardo Da Vinci Heritage Association prezentują wyniki 30 lat badań genealogicznych i genetycznych nad historią i życiem Leonarda da Vinci. Leonardo da Vinci zmarł w 1519 roku. Urodził się w miasteczku Vinci pod Florencją w Toskanii. Nie miał dzieci, ale uważa się, że miał 22 przyrodnich braci i sióstr. Naukowcom udało się odtworzyć drzewo genealogiczne geniusza sięgające 1331 roku, obejmujące 21 pokoleń i ponad 400 osób. Najważniejszym osiągnięciem jest zidentyfikowanie 15 męskich potomków da Vinci w linii ojcowskiej, pochodzących od ojca Leonarda i jego przyrodniego brata Domenica Benedetto. Dalsze badania poprowadzili genetycy z Uniwersytetu Florenckiego, w tym David Caramelli i Elena Pilli, analizując szczątki z grobowca rodziny da Vinci w kościele Santa Croce w Vinci. Sześciu z tych potomków poddano testom DNA, które wykazały zgodność fragmentów chromosomu Y, potwierdzając ciągłość linii męskiej od co najmniej 15. pokolenia. Żyjący potomkowie Leonarda i ich zdolności Pięciu żyjących męskich potomków rodziny Leonarda to Bruno, Mauro, Dalmazio, Milko i Giovanni. Wszyscy noszą nazwisko Vinci. 89-letni Dalmazio uwielbia latać i ma licencję pilota. Milko Vinci, podobnie jak Leonardo jest leworęczny. Giovanni jest zdolnym inżynierem i konstruktorem, Bruno – mechanikiem, a Mauro artystą. Wygląda na to, że w rodzinie Vinci rozmaite zdolności są bardzo częste. Czy mają podłoże genetyczne – być może i to uda się zbadać. Książka Vezzosi i Sabato odkrywa też kontekst historyczno-geograficzny życia Leonarda. Autorzy opisują siedem domostw rodziny da Vinci i dwie posiadłości należące do samego Leonarda. Szczególną uwagę poświęcają jego dziadkowi Antonio – podróżnikowi i kupcowi – oraz matce Caterinie, którą na podstawie dokumentów uznają za prawdopodobną niewolnicę w służbie bogatego bankiera. Dla miasteczka Vinci, skąd pochodzi Leonardo i jego rodzina, badania te to powód do dumy. Jak podkreślają badacze, wiedza o najgenialniejszym człowieku renesansu w Włoszech wciąż się powiększa i to na pewno jeszcze nie koniec odkryć. Źródło: Nauka w Polsce, Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Leonardo da Vinci – wynalazki i konstrukcje. Które z nich naprawdę mogły działać?
Oto, co poza sztuką stworzył Leonardo da Vinci – wynalazki wykraczające poza jego czasy. Niektóre jego pomysły budzą grozę.
W tym artykule: Leonardo da Vinci – wynalazki Machiny latające i spadochron Most samonośny Machiny wojenne Broń palna Światłocień Wszystko, czego w życiu dokonał, zrobił z ciekawości i potrzeby obserwowania natury. Dlatego dopracowywał do perfekcji użycie perspektywy, by obraz jak najbardziej odpowiadał temu, co widzą oczy. Obserwacje ptaków, szczególnie jaskółek, wykorzystał, tworząc niezwykłe dekoracje dla nadwornego teatru Sforzów w Mediolanie. Bo wynalazków Leonarda da Vinci nie można oddzielić od sytuacji polityczno-kulturowej renesansowej Italii. Właśnie dlatego było w nich równie dużo piękna i niezwykłości, co wojny i rozlewu krwi. Leonardo da Vinci – wynalazki Chociaż współcześni widzą w da Vincim przede wszystkim artystę, to on sam przez wiele lat postrzegał się jako inżyniera. Gdy opuszczał Florencję, aby wstąpić na służbę księcia Mediolanu, nie chciał wcale malować. Przedstawił się księciu jako inżynier i twórca machin wojennych. W liście do Ludovico Il Moro Sforzy, napisał: „Najdostojniejszy Panie, przestudiowawszy wnikliwie wynalazki tych wszystkich, którzy mienią się mistrzami w sztuce projektowania machin wojennych, doszedłem do wniosku, że nie różnią się one od obecnie używanych. Dlatego też, nie czyniąc nikomu ujmy, ośmielam się zaoferować Waszej Ekscelencji dostęp do moich własnych sekretów w tej dziedzinie (...) (...) opracowałem skuteczne metody zburzenia dowolnej fortecy, choćby nawet stała na litej skale. Potrafię też skonstruować przenośne działa zasypujące wroga gradem małych kamieni, buchające dymem, na którego widok nieprzyjaciela ogarniają popłoch i zamieszanie. Posiadam też gotowe projekty machin przydatnych w bitwach morskich, sprawdzają się zarówno w ataku, jak i w obronie, a także koncepty okrętów odpornych na ogień ciężkich dział, na proch strzelniczy i na trujące wyziewy. (...) Zbuduję niezwyciężone wozy opancerzone wyposażone w działa i zdolne uczynić wyłom w każdej, choćby najsilniejszej linii wojsk nieprzyjaciela. (...) Ponadto umiem rzeźbić w marmurze, brązie i glinie. Potrafię także malować i dorównuję w tym względzie dowolnemu artyście. (...)”. Machiny latające i spadochron Da Vinci był owładnięty ideą latania, podróżowania w powietrzu, jak robią to ptaki. Wiele tworzonych przez niego koncepcji machin latających bazowało na obserwacji ruchu ptaków oraz analizie ich anatomii. Leonardo był przekonany, że ptaki latają wykorzystując w umiejętny sposób prawa natury. Uznał, że człowiek również może te prawa wykorzystać. Aby stworzyć ornitopter – skrzydlatą machinę poruszaną siłą mięśni – obserwował nie tylko ptaki, ale też nietoperze. Badał ich skrzydła, analizował pióra. W styczniu 1496 roku machina była gotowa do testu. Ten odbył się na wzgórzu Monte Ceceri nieopodal Florencji. W machnie zasiadł uczeń Leonarda, który – wedle części kronikarzy – przypłacił test życiem. Ornitopter się nie sprawdził, ale to nie oznacza jeszcze, że z historycznego punktu widzenia był nieprzydatny. Szczegółowe analizy lotu ptaków i nietoperzy legły u podstaw wielu późniejszych badań aeronautycznych i biologicznych. Inny projekt machiny latającej był oparty na śrubie powietrznej. Mowa o urządzeniu, które dziś określa się mianem helikoptera i przyrównuje do marsjańskiego Ingenuity. Jednak helikopter da Vinciego wcale nie był mały, bo miał unosić się w górę za pomocą wirnika poruszanego siłą mięśni. Kłopot w tym, że kadłub urządzenia i wirnik obracały się w przeciwnym kierunku, co uniemożliwiało lot. Ale wykorzystanie śruby powietrznej było interesujące. Specjalnie dla testów swoich machin latających da Vinci wymyślił też spadochron. Miał on poprawić bezpieczeństwo pierwszych lotników. Czasza spadochronu da Vinciego miała kształt piramidy, a człowiek nie był pod nim podwieszony, lecz po prostu trzymał sznurki czaszy w rękach. Musiało to być wyjątkowo problematyczne, ale w 2000 roku brytyjski skoczek Adrian Nicholas uznał, że skonstruuje spadochron według pomysłu da Vinciego i wypróbuje jego działanie. Lot zakończył się pomyślnie. Most samonośny Jednym z projektów, pierwotnie przygotowanych na potrzeby kampanii wojennych, był tzw. most samonośny. Projekt datowany jest na rok 1502. Konstrukcja była lekka i pozbawiona sztywnych łączników. W belkach były jedynie nacięcia, mające zakotwiczyć poszczególne części mostu. Według zapewnień da Vinciego, most można było rozkładać przed rzeką i składać po jej przekroczeniu. To miało ułatwić przeprawę wojsku. Co ciekawe, ten projekt został wykorzystany w praktyce jako konstrukcja nośna do budowy kładki w Morso w północnej Danii. Każdy może samodzielnie sprawdzić, na czym polegał pomysł da Vinciego. Miniaturowy samonośny most do złożenia można kupić w większości sklepów z tzw. naukowymi zabawkami dla najmłodszych. Machiny wojenne Chyba najstraszniejszą machiną wojenną, jaką – na szczęście tylko teoretycznie – opracował da Vinci, był rydwan z przymocowanymi do kół wykrzywionymi ostrzami. Ta mordercza machina była pierwotnie pomysłem Roberta Valturia, autora traktatu „O sztuce wojennej”. Jednak to Leonardo uczynił z rydwanu prawdziwe narzędzie zagłady. W jego wizji ostrza przymocowane były nie tylko do kół rydwanu, ale również do obrotowego wału wprawiającego w ruch cztery ogromne kosy. Wał mógł być umieszczany za lub przed rydwanem. Artysta przedstawił szczegółowo nawet połączenia przekładni zębatych z obrotowymi wałami i kołami. Na jednym ze szkiców umieścił dwóch żołnierzy rozcinanych na pół przez wirujące ostrza. Leonardo narysował również mechanizm do odpychania drabin oblężniczych oraz coś, co uznaje się często za pierwowzór czołgu. Z prac Bacona i Valturia zaczerpnął pomysł na poruszający się obiekt, w którym żołnierze mogli ukrywać się i prowadzić stały ostrzał nieprzyjaciela. W wersji Leonarda czołg miał pomieścić ośmiu żołnierzy – część miała napędzać pojazd siłą swoich mięśni, a część obsługiwać sterczące we wszystkie strony armaty. Projekt był ambitny, a Leonardo rozrysował go bardzo precyzyjnie. Kłopot w tym, że – jak się okazało przy współczesnej próbie skonstruowania czołgu – wymyślony przez da Vinciego układ korb, wałów i przekładni sprawiał, że przednie i tylne koła poruszały się w przeciwnych kierunkach. Broń palna Spośród wielu projektów militarnych artysty tylko jeden został użyty w praktyce. I tak naprawdę odmienił sposób prowadzenia bitew, pozwalając na lepsze wykorzystanie broni palnej. Mowa o opracowanym w ostatniej dekadzie XV wieku zamku kołowym, którego mechanizm umożliwiał wykrzesanie iskry zapalającej proch w ręcznej broni palnej. Naciśnięcie spustu zwalniało sprężynę, która wprawiała w ruch metalowe kółko, to zaś pocierało o kamień, krzesząc iskry. W tamtych czasach pomocnikiem twórcy był ślusarz Giulio Tedesco („Tedesco” to po włosku Niemiec). I to on po powrocie do ojczyzny spopularyzował wynalazek mistrza. Leonardo da Vinci pożegnał się na zawsze z pomysłem inżynierii wojskowej po tym, jak trafił na służbę do Cezara Borgii, brutalnego syna niesławnego papieża Aleksandra VI. Chociaż Cezar był zachwycony projektami da Vinciego i godził się ponieść wszelkie koszty, realne zetknięcie się z tragedią wojny sprawiło, że Leonardo porzucił studia nad machinami wojennymi. Światłocień Swego rodzaju wynalazkiem da Vinciego, który pozostał z nami do dziś, jest technika malarska zwana światłocieniem. Był on już prawdopodobnie wykorzystywany w malarstwie antycznym, a pierwsze próby użycia modelowania światłem i cieniem można dostrzec już u poprzedników geniusza z Vinci. Jednak to Leonardo doprowadził tę technikę do perfekcji. Tym samym dał nam nie tylko swoje dzieła, ale każdy obraz, który wyszedł spod ręki takich tuzów malarstwa europejskiego jak Caravaggio, Tycjan czy Rembrandt. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci skrywa pewną tajemnicę. Jak obraz trafił do naszego kraju?
„Dama z gronostajem” to jedyny obraz Leonarda da Vinci, który znajduje się w polskich zbiorach. Dzieło wystawione w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie jest jednym z najcenniejszych portretów, które wyszły spod pędzla włoskiego mistrza renesansu.
W tym artykule: Kim jest kobieta z obrazu „Dama z gronostajem”? Zwierzę na obrazie to gronostaj czy łasiczką? Gdzie obecnie znajduje się „Dama z gronostajem”? Leonardo da Vinci to jeden z najsłynniejszych artystów wszech czasów. Włoski malarz zostawił po sobie wiele wyjątkowych obrazów, które do dziś przyciągają tłumy zwiedzających w muzeach, a niektóre z nich pobiły wszystkie możliwe rekordy cen dzieł sztuki na aukcjach. Jest jednak jeden portret, który włoski mistrz namalował prawdopodobnie ok. 1489 roku, wyjątkowy z zupełnie innego powodu. „Dama z gronostajem”, bo o niej mowa, to jedyny obraz Leonarda, który znajduje się w polskich zbiorach. Kim jest kobieta z obrazu „Dama z gronostajem”? Portret przedstawia Cecylię Gallerani. Chociaż pochodziła z nieszlacheckiej rodziny ze Sieny, odebrała gruntowne wykształcenie. Była przy tym piękna i inteligentna. Nic zatem dziwnego, że wodziła za nią oczami cała śmietanka intelektualna i szlachecka Mediolanu, do którego wyjechała z rodzicami. Cecylia uwielbiała filozofię i poezję. Sama też pisała wiersze, które niestety się nie zachowały. Biegle władała łaciną i greką. W 1489 roku poznała księcia Ludwika Sforzę, zamierzającego wkrótce wziąć ślub z Beatrice d’Este, księżną Bari. Mimo to niedługo Cecylia miała urodzić Ludwikowi syna Cesare'a. Gdy Gallerani była jeszcze brzemienna, Ludwik polecił, aby do czasu rozwiązania pozostała na dworze. Kilka miesięcy obecności kochanki Sforzy stało się tematem plotek i rodzinnych napięć. Władca Mediolanu nie mógł jednak zostawić swojej przyszłej żony. Dlatego przekazał Cecylii ziemię w Saronno i postanowił wydać ją za Ludwika Carminati de Brambilla, hrabiego Bergamino. Młody Cesare natomiast otrzymał od ojca pałac Carmagnola w Mediolanie, w którym zamieszkał wraz z matką i ojczymem. Cecylia do końca życia pisała wiersze i publikowała swoje teksty po włosku i po łacinie. Zmarła w Cremonie w 1536 roku. Zwierzę na obrazie to gronostaj czy łasiczką? Ludwik prawdopodobnie do samego końca darzył Cecylię uczuciem. Właśnie dlatego zlecił Leonardowi sportretowanie swojej kochanki. Malarz postanowił przedstawić poetkę trzymającą na rękach zwierzę z rodziny łasicowatych. Historycy sztuki są niemalże pewni, że to gronostaj, chociaż sprawa oczywista nie jest. Eksperci wskazują, że samo stworzenie ma być aluzją do przydomku księcia (Ermellino – gronostaj) oraz do nazwiska kochanki Gallerani, które przypomina nazwę galé w języku greckim, co oznacza „koci”. Naukowcy odkryli tajemnicę obrazów Leonarda da Vinci. Mistrz używał składnika, który masz w lodówce Najnowsze badania wykazały, że dawni mistrzowie malarstwa używali pewnego składnika, malując swoje obrazy olejne. Robili tak m.in. Leonardo da Vinci, Rembrandt i Sandro Botticelli. Z drugiej strony historycy zwracają uwagę, że przednia łapa ssaka nie przypomina łap zwierząt z rodziny łasicowatych. Według pewnej teorii w chwili, gdy Leonardo malował portret Cecylii Gallerani, kobieta była w ciąży z Ludwikiem, zaręczonym z Beatrice. Artysta w ten sposób chciał ów fakt zamaskować fakt. Przedmiotem dzieła była bowiem uroda Włoszki i wielka miłość mężczyzny do swojej wybranki. Być może zwierzę zostało przedstawione jako „powiernik i strażnik tajemnicy” kochanków. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że w kulturze i sztuce gronostaj przez lata był symbolem czystości, z kolei łasiczka – macierzyństwa. Tak ekwilibrystyczny ruch mógł wykonać tylko Leonardo da Vinci. Gdzie obecnie znajduje się „Dama z gronostajem”? Nieznane są dokładne losy „Damy z łasiczką” do końca XVIII wieku. W 1788 roku obraz kupił książę Adam Jerzy Czartoryski. Był to prezent dla jego matki Izabeli. Arystokratka w 1801 roku otworzyła w Puławach pierwsze w Polsce muzeum publiczne, nazwane Domem Gotyckim, gdzie wystawiano „Damę”. W czasie powstania listopadowego dzieło Leonarda wywieziono do Paryża, aby nie zostało zrabowane przez zaborców. Pod koniec XIX wieku obraz wrócił do Polski. Przewieziono go do Krakowa, gdzie powstawało właśnie nowe muzeum rodziny Czartoryskich. W 1939 roku portret Cecylii został skonfiskowany przez nazistów. Przez kilka lat zdobił ścianę wawelskiej rezydencji Hansa Franka, a następnie wywieziono go do Niemiec. Polska odzyskała dzieło włoskiego mistrza dopiero w 1946 roku. Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą” Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą... W grudniu 2016 roku Fundacja Książąt Czartoryskich sprzedała Skarbowi Państwa całą swoją kolekcję – w tym portret namalowany przez Leonarda – za 100 milionów euro. Od 2012 obraz można było podziwiać na Wawelu, a od maja 2017 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. W 2019 roku „Dama z gronostajem” wróciła na swoje pierwotne miejsce. Po wieloletnim remoncie znowu zawisła w sali Muzeum Książąt Czartoryskich. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na bezcennym manuskrypcie Leonarda da Vinci pojawiło się coś dziwnego. Okazało się, że to nanocząsteczki
Skąd się wzięły czarne plamy na papierze passe-partout zabezpieczającym bezcenny Kodeks Atlantycki Leonarda da Vinci? Naukowcy podejrzewają, że mogą mieć one związek ze współczesnym zanieczyszczeniem powietrza w Mediolanie.
W tym artykule: Jak przechowywany jest Kodeks Atlantycki Dlaczego na Kodeksie Atlantyckim pojawiły się czarne plamy? Tajemnicze nanocząsteczki na Kodeksie Atlantyckim Jednym ze skarbów, jakie pozostawił po sobie Leonardo da Vinci, renesansowy malarz, pisarz i wizjoner, był ogromny zbiór notatek. Zwierały one rysunki i szkice Leonarda, przedstawiające wymyślone przez niego urządzenia i budowle – np. projekty maszyn latających albo oblężniczych. Ten bezcenny zestaw, dowodzący niezwykłej wyobraźni i pomysłowości artysty, obejmuje 1750 rysunków powstałych w drugiej połowie XV w. Często się zdarza, że tego typu notatki po śmierci autora przepadają. Rysunki Leonarda miały jednak szczęście. Ponad tysiąc sto kart zapełnionych jego rękami przechował Pompeo Leoni, renesansowy rzeźbiarz. Leoni zebrał je w ogromny kodeks. Ponieważ miał on format atlasu, wkrótce zaczęto go nazywać atlantyckim. Unikatowy zabytek znajduje się dzisiaj w Bibliotece Ambrozjańskiej w Mediolanie. W latach 70. XX wieku karty z rysunkami Leonarda w ramach prac konserwatorskich zostały zabezpieczone z pomocą passe-partout. Jednak wkrótce z tym zabezpieczeniem zaczęło dziać się coś dziwnego. Naukowcy opiekujący się Kodeksem spostrzegli, że pojawiły się na nim czarne plamy. Jak przechowywany jest Kodeks Atlantycki Kodeks Atlantycki trafił w ręce konserwatorów w 1962 roku. Przez dziesięć lat pracowicie zabezpieczali każdą kartę z pomocą passe-partout. Od 1997 r. notatki Leonarda da Vinci były przechowywane zgodnie z nowoczesnymi standardami: w stabilnym mikroklimacie gwarantującym ustaloną temperaturę i wilgotność. W 2006 roku zauważono, że na passe-partout zaczynają pojawiać się niewielkie czarne plamki. Dotyczyło to ponad dwustu stron Kodeksu, od sześćsetnej karty począwszy. Zjawisko zaniepokoiło naukowców i kuratorów opiekujących się Kodeksem. Zabytek ponownie zabezpieczono, jednak zagadka czarnych plam pozostała. Dlaczego na Kodeksie Atlantyckim pojawiły się czarne plamy? Jej rozwiązaniem zajął się zespół badaczy z Politechniki Mediolańskiej. Naukowcy pod kierunkiem prof. Luci Toniolo przebadali nieinwazyjnymi metodami kartę 843 Kodeksu. Wcześniej było już wiadomo, że czarne plamy nie są pochodzenia organicznego. Oznaczało to, że Kodeksu nie zaatakowały żadne mikroorganizmy. Badania przeprowadzone przez zespół Toniolo wykazały, że w miejscach, gdzie były najwięcej plam, znajdowały się kleje skrobiowy i winylowy, używane wcześniej przez konserwatorów. Dodatkowo wykryto obecność nieorganicznych nanocząsteczek, o średnicy 100–200 nanometrów, zawierających rtęć i siarkę. Ich skupiska znajdowały się w pustych przestrzeniach między włóknami celulozy, z której zrobiony był papier passe-partout. Tajemnicze nanocząsteczki na Kodeksie Atlantyckim Kolejne badania, przeprowadzone w Europejskim Ośrodku Promieniowania Synchrotronowego w Grenoble wyjaśniły, czym są zagadkowe nanocząsteczki. Naukowcy ustalili, że były one zbudowane z metacynobru – siarczku rtęci w rzadkiej, czarnej odmianie. Skąd metacynober wziął się na notatkach Leonarda? Naukowcy nie są tego pewni. Postawili jednak interesującą hipotezę. Według niej obecność rtęci może mieć związek z dodatkami do klejów stosowanych w czasie konserwacji, prowadzonej w latach 1962–1972. Kleje te zostały przygotowane tak, by zapobiegać rozwijaniu się mikroorganizmów i gwarantować przylepność passe-partout do oryginalnych kart Leonarda. Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą” Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą... Z kolei siarka może pochodzić z zanieczyszczonego powietrza. W latach 70. XX wieku powietrze w Mediolanie było złej jakości: mierzone poziomy dwutlenku siarki były bardzo wysokie. Siarka mogła więc wchodzić w reakcje z solami rtęci znajdującymi się w klejach. Tak powstawałby metacynober, którego obecność na zabezpieczeniach Kodeksu od lat spędzała naukowcom sen z powiek. Badania nad kartą 843 Kodeksu zostały opisane w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Źródła: phys.org, Scientific Reports. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli tajemnicę obrazów Leonarda da Vinci. Mistrz używał składnika, który masz w lodówce
Najnowsze badania wykazały, że dawni mistrzowie malarstwa używali pewnego składnika, malując swoje obrazy olejne. Robili tak m.in. Leonardo da Vinci, Rembrandt i Sandro Botticelli.
W tym artykule: Renesansowi i barokowi artyści dodawali do swoich farb żółtka jaj Białko miało duży wpływ na właściwości farb olejnych Odkrycie rzuca nowe światło na historię sztuki Naukowcy już wielokrotnie udowadniali, że sztuka może być kluczem do zrozumienia przeszłości, a w malarstwie zapisana jest historia, często niewidoczna gołym okiem. Badania z 2021 roku wykazały, że na podstawie składu chemicznego białej farby, można dowiedzieć się wiele o życiu holenderskich artystów z tak zwanej złotej ery. Uczeni dokonali analizy kilkudziesięciu dzieł i odkryli, że niektórzy malarze byli zmuszeni podróżować po całej Europie w poszukiwaniu idealnych farb. Dlaczego? Okazuje się, że wydarzenia i konflikty z XVII wieku miały wpływ na dostawy rud ołowiu. Był to pierwiastek niezbędny do produkcji pigmentu białej farby. Renesansowi i barokowi artyści dodawali do swoich farb żółtka jaj Naukowcy od dziesięcioleci badają dzieła sztuki wielkich mistrzów. Szukają w nich odpowiedzi na pytania dotyczące życia twórców, które zostały ukryte wraz z ostatnim pociągnięciem pędzla. Jednak nie tylko skład chemiczny może być cenną wskazówką, ale również wszelkie uszkodzenia lub rysy widoczne na płótnie, lub ramie. Co ciekawe, na wielu obrazach artystów z epoki renesansu i baroku odkryto drobne ilości białka. Dotychczas uważano, że był to efekt niedbalstwa lub zanieczyszczeń, które pokryły obrazy po latach. Najnowsze badania niemieckich i francuskich naukowców wykazały jednak, że składniki te nie znalazły się tam przez przypadek. Białko miało duży wpływ na właściwości farb olejnych Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Autorzy twierdzą, że malarze z XVI, XVII, a nawet z początku XVIII wieku celowo wykorzystywali jajka do przygotowywania swoich farb olejnych. – Istnieje bardzo mało źródeł na temat przygotowywania farb kilkaset lat temu. Dotychczas nie powstała również praca naukowa, która dokładnie zbadałaby ten proces – twierdzi Ophélie Ranquet, główna autorka badania z niemieckiego Karlsruher Institut für Technologie. Słynny obraz Rembrandta skrywał pewną tajemnicę. Nowoczesna technologia pomogła ją ujawnić „Straż nocna” to obraz Rembrandta i jedno z największych dzieł holenderskiego artysty. Naukowcy odkryli, że obraz może zdradzać pewną wskazówkę dotyczącą życia malarza. Badacze odkryli, że wykorzystując nawet niewielkie ilości kurzego żółtka, można uzyskać niemalże idealną farbę olejną. Autorzy dodają, że zabieg ten miał wpływ nie tylko na estetykę, ale też na długotrwałe właściwości farby. – Reakcje chemiczne, które zachodzą pomiędzy olejem, pigmentem a białkiem zawartym w żółtku, mają bezpośredni wpływ na lepkość farby i jej utlenianie. Pigment bieli ołowiowej, jest bardzo wrażliwy na wilgotne warunki, ale jeśli pokryje się go warstwą białka, stanie się na nią znacznie bardziej odporny. Dzięki temu farba jest dużo łatwiejsza do nałożenia na płótno – twierdzi Ophélie Ranquet. Odkrycie rzuca nowe światło na historię sztuki Na podstawie analizy obrazów Leonarda da Vinci, autorzy stwierdzili, że włoski artysta w ciągu swojej kariery eksperymentował ze składem farb, co da się zauważyć na poszczególnych pracach. Na obrazie „Madonna z goździkiem” widać, że zarówno matka, jak i dziecko mają charakterystyczne „zmarszczki”, które są spowodowane powolnym schnięciem farby olejnej. W tym wczesnym dziele Włocha naukowcy nie znaleźli żadnych śladów białka. Badacze stwierdzili, że tego efektu dałoby się uniknąć, gdyby do składu farby dodać śladowe ilości żółtka. Te z kolei są już obecne w późniejszych obrazach Leonarda. – Ponieważ w obrazach znajduje się znikoma ilość białka i jest trudna do wykrycia, uważamy, że nie jest to efekt zanieczyszczenia – podkreślają autorzy badania. Naukowcy odkryli, że żółtka do farb dodawał również Sandro Botticelli. Dowody na to odnaleziono m.in. w obrazie „Opłakiwanie Chrystusa”. Eksperci uważają, że nowe odkrycie zapewnia nie tylko znacznie lepszy wgląd w historię sztuki. Może być również niezwykle cenne dla konserwatorów, którzy zabezpieczają dzieła sprzed kilkuset lat. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą”
Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą porwali Tatarzy, a następnie sprzedali ją Wenecjanom.
W tym artykule: Leonardo da Vinci był autorem wielu arcydzieł i innowacyjnych wynalazków Kim była matka Leonarda da Vinci? Włoski badacz potwierdza, że Caterina była niewolnicą z Kaukazu Leonardo da Vinci to postać, która wciąż nie przestaje zaskakiwać. Włoski artysta z okresu renesansu był nie tylko malarzem, którego arcydzieła wiszą w największych muzeach na świecie. To również wybitny rzeźbiarz, architekt i inżynier, którego pomysły i innowacje wyprzedzały swoją epokę. Tysiące notatek Włocha potwierdzają jego zainteresowanie mechaniką, matematyką, biologią, a nawet grawitacją. Leonardo da Vinci był autorem wielu arcydzieł i innowacyjnych wynalazków W tym roku naukowcy z California Institute of Technology przeanalizowali zaginione zapiski renesansowego uczonego i odkryli, że Leonardo da Vinci analizował zjawisko swobodnego spadania wiele lat przed Galileuszem. Już wcześniej wiadomo było, że uczony interesował się badaniami ruchu i sił działających na ciała. Badacze twierdzą jednak, że na podstawie matematycznego przykładu i serii szkiców próbował udowodnić to, co dziś rozumiemy jako teorię grawitacji. Palmanova: włoskie miasto epoki renesansu, które nie przestaje zachwycać Włochy są pełne niezwykłych skarbów światowej kultury pod niemal każdym względem. Można długo wymieniać znane wszystkim miejsca, które mają trwałe miejsce w ludzkiej świadomości. Ni... Naukowców fascynują jednak nie tylko wynalazki i odkrycia Włocha. Równie ciekawe i zarazem tajemnicze jest jego życie prywatne i pochodzenie. Od dziesiątek lat badacze z całego świata próbują dowiedzieć się, kim była jego matka, Caterina Buti del Vacca. Najnowsze odkrycie włoskiego badacza prof. Carlo Vecce, profesora literatury włoskiej na Uniwersytecie L'Orientale w Neapolu, rzuca nowe światło na historię rodziny da Vinci. Kim była matka Leonarda da Vinci? Wokół postaci Cateriny pojawiało się już wiele teorii. Antonimo Gaddiano pisał ok. 1540 roku, że matka renesansowego artysty pochodziła z wysokiego stanu społecznego, ale już wówczas mówiło się o tym, że mogła być nieślubnym dzieckiem. Niektórzy historycy sugerowali, że mogła być również córką drwala z Cerreto Guidi. Z kolei 18 lat temu włoscy antropolodzy stwierdzili, że Włoch mógł mieć korzenie arabskie. Badacze postawili hipotezę, że Caterina była niewolnicą, którą przywieziono do Włoch najprawdopodobniej z Konstantynopola. Teoria, która głosiła, jakoby matka Leonarda da Vinci została zniewolona i nie pochodziła z Włoch, pojawiała się z resztą przy okazji wielu debat i badań. Teraz prof. Carlo Vecce twierdzi, że znalazł dowód, że jest to prawda. Caterina Buti del Vacca miała jednak pochodzić nie z Konstantynopola, lecz z Kaukazu. Potwierdzeniem tego mają być dokumenty, które znajdują się w Archiwum Narodowym we Florencji sprzed prawie 600 lat. Włoski badacz potwierdza, że Caterina była niewolnicą z Kaukazu Włoski uczony twierdzi, że odnalazł akt wyzwolenia Cateriny zatytułowany „filia Jacobi eius schiava seu serva de partibus Circassie”. Widnieje na nim data 2 listopada 1452 roku. To oznacza, że dokument został stworzony niecałe 7 miesięcy po urodzeniu Leonarda da Vinci. Prof. Vecce podkreśla, że akt sporządzono na prośbę właścicielki niewolnicy, która nazywała się Ginevra d’Antonio Redditi. Najdroższe obrazy na świecie. Dzieła sztuki, które osiągnęły astronomiczne ceny Większość z nich powstała w XIX i XX wieku. Najstarszy, a zarazem najdroższy ma ponad 500 lat. Oto 10 obrazów, za które zapłacono rekordowo wysokie ceny. – Matka Leonarda była czerkieską niewolnicą. Czerkiesi to lud zamieszkujący północny Kaukaz, spokrewniony z Abchazami. Już w czasach imperium osmańskiego czerkieskie kobiety słynęły z urody, co potwierdza wiele ówczesnych źródeł. Wyróżniały się zielonymi oczami i relatywnie często rudymi włosami. Z tego powodu często stawały się ofiarami łowców niewolników i były sprzedawane do haremów. Kobieta uznawana za matkę renesansowego mistrza została porwana ze swojego domu w górach Kaukazu, a następnie sprzedana w Konstantynopolu, a później w Wenecji, zanim ostatecznie dotarła do Florencji. Miała wówczas 15 lat. To właśnie tam poznała młodego notariusza, Piero da Vinco – powiedział na konferencji prasowej prof. Vecce. Uczony twierdzi, że Caterina poznała Piero rok przed podpisaniem aktu wyzwolenia. Pracowała wówczas jako mamka, a więc musiała być w ciąży już wcześniej, co oznacza, że Leonardo nie był jej pierworodnym dzieckiem. Do nawiązania relacji intymnej między rodzicami renesansowego artysty miało dojść w Pałacu Castellani, w którym dzisiaj znajduje się siedziba Muzeum Galileusza we Florencji. Rok po narodzinach Leonarda Caterina i Piero wzięli ślub. Prof. Vecce przyznał, że odkrycie potwierdza, że słynny wynalazca, malarz i rzeźbiarz był tylko w połowie Włochem. Naukowiec z Neapolu przyznał, że badania wykorzysta w swojej najnowszej książce zatytułowanej „Uśmiech Cateriny, matki Leonarda”. Źródło: LiveScience Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To on jako pierwszy zrozumiał prawo grawitacji. Wiele lat przed Newtonem i Galileuszem
Zaginione zapiski Leonarda da Vinci zawierają przemyślenia artysty na temat grawitacji. Naukowcy twierdzą, że renesansowy uczony jako pierwszy zrozumiał zjawisko powszechnego ciążenia.
W tym artykule: Dopiero Albert Einstein dokładnie opisał, jak działa grawitacja Leonardo da Vinci mógł jako pierwszy odkryć działanie grawitacji Da Vinci przedstawił ruch na jednej z zaginionych notatek Legenda głosi, że Isaac Newton w 1687 r. zrozumiał, czym jest grawitacja po tym, jak na głowę spadło mu jabłko. 5 lipca napisał dzieło „Matematyczne zasady filozofii naturalnej”, w którym opisał prawo powszechnego ciążenia. Brzmi ono następująco: „Między dowolną parą ciał posiadających masy pojawia się siła przyciągająca, która działa na linii łączącej ich środki, a jej wartość jest wprost proporcjonalna do iloczynu ich mas i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między ich środkami ciężkości”. Dopiero Albert Einstein dokładnie opisał, jak działa grawitacja Newton nie wiedział jednak, jak w praktyce wyjaśnić zjawisko i prawo grawitacji. Dopiero w latach 1906–1915 niemiecki uczony Albert Einstein opracował ogólną teorię względności, która połączyła przemyślenia angielskiego naukowca z nową mechaniką. Einstein stwierdził, że siła grawitacji wynika z lokalnej geometrii czasoprzestrzeni. Koncepcja, która głosi, że wszystkie obiekty posiadające masę lub energię wzajemnie przyciągają się, zrewolucjonizowała współczesną naukę. Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca. Dotychczas uważano jednak, że pierwszym człowiekiem, który poruszył kwestię zasad grawitacji, był Galileusz. W 1602 roku odkrył, że w jednorodnym polu grawitacyjnym przy braku innych sił, wszystkie ciała spadają z jednakowym przyspieszeniem. Zasada ta nie odnosiła się oczywiście bezpośrednio do samej grawitacji, lecz do ruchu. Leonardo da Vinci mógł jako pierwszy odkryć działanie grawitacji Okazuje się jednak, że pewne aspekty grawitacji zrozumiał inny uczony, wiele lat przed Newtonem i Galileuszem. Naukowcy z California Institute of Technology przeanalizowali zaginione zapiski renesansowego uczonego Leonarda da Vinci i odkryli, że włoski artysta, architekt i badacz analizował zjawisko swobodnego spadania. Kilka szkiców naukowca przedstawia trójkąty z opisanymi bokami. Na jednym z nich, w górnym rogu narysowany jest słój, z którego wysypuje się piasek, kamienie lub krople wody. Notatki datowane są na lata 1480–1518. – Moją uwagę zwróciła notatka, na której Leonardo napisał „Equatione di Moti” (po łacinie „Równanie Ruchu”). Zaintrygowało mnie, co uczony miał na myśli, stosując ten zwrot – mówi prof. Mory Gharib, inżynier biomedyczny na California Institute of Technology. Da Vinci przedstawił ruch na jednej z zaginionych notatek Wiemy, że Leonardo da Vinci interesował się badaniami ruchu i sił działających na ciała. W 2017 roku prof. Gharib analizował wraz ze studentami teorie opisywane przez Włocha. To właśnie wtedy zwrócił uwagę na kilka spośród kilku tysięcy zachowanych notatek. Prof. Gharib twierdzi, że Leonardo próbował udowodnić, że jeśli dzbanek z wodą przesuwa się w linii prostej, równolegle do ziemi i wylatuje z niego, to materiał ten nie spada z jednakową prędkością, ale przyspiesza. Natomiast jeśli woda lub piasek wylecą już z naczynia, a dzbanek nie ma na to wpływu, te przestają przyspieszać „pionowo”, a zaczynają „poziomo”, a więc zgodnie z zasadą grawitacji. Ten ruch opisują właśnie boki trójkąta równoramiennego. Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas Teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina przewiduje, że grawitacja to zakrzywienie czasoprzestrzeni. Każda masa zmienia trajektorię pobliskich ciał. Sprawia też, że w jej pobli... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zakrzywienie-czasoprzestrzeni-skad-sie-bierze-jak-grawitacja-wplywa-na-przestrzen-i-czas-fot-getty-images-f6fd6b4.jpeg" width="938" height="613" alt="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" title="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" /> Z notatek wynika, że włoski uczony był świadomy tego, że woda lub piasek nie będą spadać ze stałą prędkością. Badacze z California Institute of Technology odkryli jednak, że da Vinci pomylił się w swoich obliczeniach, co było spowodowane najprawdopodobniej niewystarczającymi narzędziami do obliczenia czasu. – Nie mamy pewności, czy Leonardo da Vinci przeprowadził kolejne eksperymenty, aby wyjaśnić tę kwestię. Jednak sam fakt, że zajmował się tym na początku XVI wieku, pokazuje, jak bardzo jego postrzeganie rzeczywistości było innowacyjne – podkreśla prof. Gharib. Źródło: Caltech Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Ostatnia wieczerza” w megarozdzielczości. Google zaprasza na spacer po Royal Academy
Ponad 230 wyselekcjonowanych zdjęć i filmów dostępnych online całkowicie za darmo, a także wycieczki po alejkach galerii składają się na cyfrową kolekcję sztuki, jaka powstała w ramach projektu Google Arts & Culture. Teraz do inicjatywy dołączyła Royal Academy – brytyjska Królewska Akademia Sztuk Pięknych.
W nowej odsłonie przedsięwzięcia Google zdigitalizował w bardzo wysokiej rozdzielczości 24 dzieła z Royal Academy – w tym kopię „Ostatniej wieczerzy” Leonarda da Vinci. Oryginalny fresk znajduje się w refektarzu klasztoru Dominikanów przy bazylice Santa Maria delle Grazie w Mediolanie. Jednak upływ czasu odcisnął na nim wyraźny ślad. Olejna kopia, autorstwa Giampietrino i Giovanniego Antonio Boltfraffio, nie jest idealnie wiernym odwzorowaniem oryginału, ale różnice są niewielkie. Dzięki narzędziu zwanemu Art Camera, które potrafi wyłapać nawet najdrobniejsze szczegóły, możemy teraz podziwiać „Ostatnią wieczerzę” tak dokładnie, jak nigdy wcześniej. Kamera uchwyciła detale, które trudno dostrzec gołym okiem. Na przykład wyraźnie widać zarówno symbolizujący zwątpienie podniesiony palec Tomasza – zwiastujący jego niedowierzanie w związku ze Zmartwychwstaniem Jezusa, jak i sól rozsypaną przez Judasza, jako zapowiedź zbliżającej się zdrady. Można również zobaczyć stopy Jezusa – szczegół utracony z oryginalnego muralu, gdy w 1652 roku w ścianie refektarza wycięto fragment, aby zrobić miejsce na drzwi. Wirtualne spacery i multimedialne opowieści Celem projektu Google Arts & Culture jest przeniesienie części największych i najważniejszych arcydzieł sztuki do cyfrowej galerii. Chociaż program powstał w związku z blokadą wywołaną epidemią koronawirusa, niewykluczone, że będzie kontynuowany w przyszłości. Dzieła z Royal Academy z siedzibą w Londynie są najnowszym nabytkiem platformy Google. Na stronie internetowej artsandculture.google.com możemy podziwiać cyfrowe reprodukcje obrazów w możliwie najwyższej rozdzielczości. Ponadto interaktywne narzędzia pozwalają dokładnie obejrzeć obraz, a poszczególne jego fragmenty dodatkowo opatrzone są komentarzami i objaśnieniami dotyczącymi pracy – m.in. różnic między oryginalnym freskiem a kopią, czy symboliki elementów dzieła. Royal Academy słynie z innowacyjności, gościnności i chęci do eksperymentów, dzięki czemu może być uważana za jedną z najbardziej nowoczesnych instytucji kulturalnych na świecie. Szczególnie dla miłośników malarstwa i sztuki. – Chociaż obecnie nie jesteśmy w stanie osobiście odwiedzić galerii, nadal możemy doświadczyć piękna z dowolnego miejsca na świecie. Umieszczając dzieła w internecie, Google Arts & Culture pozwoli użytkownikom zajrzeć za kulisy i zbadać zakres działań prowadzonych w tej innowacyjnej i niezwykłej instytucji – mówi Luisella Mazza, szefowa Google Arts & Culture. Zgromadzona dotychczas wystawa online zawiera już ponad 230 wyselekcjonowanych zdjęć i filmów, w tym 24 dzieła sztuki, które zostały zdigitalizowane w bardzo wysokiej rozdzielczości dzięki systemowi Google „Art Camera”. Wśród wyróżnionych arcydzieł znalazły się: „Zamek Dolbadarn” J. M. W. Turnera; „Samson i Dilajla” Johna Francisa Rigauda; autoportret Joshua Reynoldsa; czy „Syrena” Johna Williama Waterhouse’a. Bez wychodzenia z domu Ponadto dzięki systemowi Google Street View oglądający mają możliwość wirtualnego zwiedzania 17 różnych lokalizacji w Royal Academy – w tym galerii kolekcji, biblioteki i sali wykładowej. Wszystko w ramach ośmiu różnych wycieczek Street View, zatytułowanych m.in. „Step inside Burlington House” i „Hidden Rooms at the RA”. W ramach współpracy królewskiej akademii i cyfrowego giganta powstało także 30 cyfrowych opowieści, dostarczających wgląd w bogatą historię akademii. W tym w mniej znane historie, jak spór między Johnem Constablem i Williamem Turnerem. Korzystając z aplikacji Google Arts & Culture, można nawet przenieść kolekcję Royal Academy do własnego domu za pomocą funkcji „Art Projector”. – Zwłaszcza w czasach kryzysu wywołanego przez pandemię koronawirusa galerie sztuki i muzea powinny być miejscami zapewniającymi społeczności inspirację, ucieczkę, pocieszenie i zabawę – powiedział sekretarz i dyrektor naczelny Royal Academy, Axel Rüger. – Royal Academy of Arts istnieje, aby to robić, od 1768 r. W czasach, gdy nasze drzwi są zamknięte, z przyjemnością kontynuujemy tę wymianę kulturalną online za pośrednictwem Google Arts & Culture – dodaje Rüger i zaprasza do odwiedzania wirtualnej wystawy. Katarzyna Grzelak
Kto ją ujrzy, choć będzie za późno, by ujrzeć ją żywą, powie; to wystarczy, aby zrozumieć, czym jest natura i sztuka – pisał o Damie z gronostajem nadworny poeta księcia Mediolanu Ludovica Sforzy. 21. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
To na zamówienie tego arystokraty ok. 1490 r. Leonardo da Vinci namalował swe słynne dzieło. Dziś to najcenniejszy obraz, jaki znajduje się w polskich zbiorach. W ostatnich latach Dama sporo podróżowała: była w Budapeszcie, potem w Madrycie, Berlinie i Londynie. Co jak na obraz tej klasy jest światowym ewenementem. Dodajmy, że ze względów bezpieczeństwa mocno kontrowersyjnym. Dlatego ustalono, że przez 10 lat dzieło nie opuści Krakowa. Przez cały 2013 r. można je oglądać na Wawelu. To niezwykła gratka, tym bardziej że na zamku Dama zajęła apartament Królowej Bony uważany za najpiękniejszą salę renesansową w Polsce. Smaczku całej sprawie dodaje fakt, że druga żona króla Zygmunta Starego była spokrewniona z fundatorem obrazu i być może nawet znała osobiście kobietę uwiecznioną na obrazie. (MAD) NO TO W DROGĘ: KIEDY ■ Wystawa otwarta: IV–X (wtorek–piątek 9.30–17; sob., niedz. 10–17); XI–III (wtorek–sobota 9.30-16 niedziela, poniedziałek – nieczynna). WWW ■ www.wawel.krakow.pl
Portret wykonany kredą i tuszem może okazać się wartym 100 mln dolarów dziełem Leonarda da Vinci.
Niewielu znawców piękna zwróciło uwagę na Biankę Sforzę, gdy 30 stycznia 1998 r. wprowadzono ją na salony świata sztuki. Dla tłumów zebranych w domu aukcyjnym Christie’s w Nowym Jorku była jedynie anonimową ładną buzią w ramie. Nikt nie znał jej imienia ani nazwiska autora dzieła. W katalogu portret wykonany kolorową kredą i tuszem na welinie – pergaminie z cielęcej skóry – opisany był jako wczesnodziewiętnastowieczny niemiecki rysunek w stylu renesansu. Nowojorska marszand Kate Ganz kupiła go za 21 850 dolarów. Przez dziesięć lat cena nie drgnęła – kanadyjski kolekcjoner Peter Silverman nabył profil Bianki za zbliżoną kwotę. Pomyślał, że obraz może jednak pochodzić z okresu renesansu. Ganz sama wspomniała o da Vinci jako źródle inspiracji dla malarza. Silverman zaś zaczął się zastanawiać, czy autorem nie był aby włoski geniusz. Fakt czy miejska legenda? Opowieść o tym, że ktoś wchodzi do galerii i kupuje rysunek, który okazuje się dziełem Leonarda wartym być może 100 mln dolarów, brzmi jak miejska legenda. Kiedy Silverman kupił obraz, od ostatniego udowodnienia autentyczności nieznanego dzieła mistrza minęło 75 lat. Nie było wzmianek o tym, jakoby autor Mony Lizy kiedykolwiek tworzył na welinie – nie znaleziono żadnych kopii ani szkiców wykonanych na tym materiale. Jeżeli rysunek rzeczywiście był dziełem Leonarda, gdzie się podziewał przez ostatnie 500 lat? Silverman przesłał cyfrowe zdjęcie Bianki do Martina Kempa, emerytowanego profesora historii sztuki na Uniwersytecie Oksfordzkim i wybitnego znawcy dzieł Da Vinci. Kemp często otrzymywał zdjęcia obrazów od ludzi, których nazywa „leonardowymi świrami”, przekonanych o odnalezieniu nieznanego dzieła mistrza. – Instynktownie chciałem zaprzeczyć autentyczności rysunku, ale „osobliwa witalność” widoczna na twarzy młodej kobiety kazała mi się przyjrzeć zdjęciu uważniej. Gdy w końcu zobaczyłem oryginał, przeszył mnie dreszcz – opowiada Kemp. Ten dreszcz emocji zachęcił go do przeprowadzenia własnych badań. Poddał więc analizie skany wielospektralne o wysokiej rozdzielczości wykonane przez Pascala Cotte’a z Paryża, które pozwoliły mu przyjrzeć się poszczególnym warstwom obrazu o wymiarach 33 na 23 cm. Im dłużej Kemp studiował rysunek, tym więcej znajdował dowodów na to, że jego autorem był Leonardo. Choćby sposób, w jaki włosy kobiety układały się pod opaską, piękna modulacja kolorów czy precyzja linii. Zacienione płaszczyzny zdradzały leworęczne ruchy pędzla właściwe dla Leonarda. Wyraz twarzy Bianki – opanowany, a zarazem zamyślony, przypominający twarze ludzi, którzy zbyt wcześnie dorośli – zdawał się idealnie ilustrować wyznawaną przez niego maksymę, według której portret powinien oddawać „wnętrze umysłu” portretowanego. Kemp potrzebował też dowodów, że portret powstał za życia Leonarda Da Vinci (1452–1519) oraz że historyczne dane obrazu wpisują się w biografię artysty. Welin, prawdopodobnie wykonany ze skóry cielęcej, datowano na lata 1440–1650 metodą radiowęglową. Badania historyczne strojów wykazały, że kobieta pozująca do portretu w latach 90. XV w. była członkiem dworu mediolańskiego znanego z upodobania do misternych fryzur. Da Vinci mieszkał w Mediolanie w tym czasie i przyjmował zlecenia na portrety ludzi dworu. Ślady szwów na jednej z krawędzi portretu sugerują, że mógł on być kartą w księdze dokumentującej na przykład królewski ślub. Detektywistyczna praca profesora Kempa doprowadziła go do nazwiska Bianki Sforzy. Nieślubna córka księcia Mediolanu została w 1496 r. wydana za Galeazzo Sanseverino, dowódcę mediolańskiej armii i mecenasa Leonarda Da Vinci. W czasie powstawania portretu Bianca mogła mieć 13 lub 14 lat. Zmarła tragicznie kilka miesięcy później, prawdopodobnie z powodu ciąży pozamacicznej. Kemp nazwał rysunek La Bella Principessa, czyli Piękna księżniczka. Polski trop W 2012 r. Kemp i Cotte opublikowali książkę na temat swojego odkrycia. Kilku znawców dzieł Leonarda przyznało im rację, lecz inni pozostali sceptyczni. Carmen Bambach, kurator rycin i rysunków z nowojorskiego Metropolitan Museum of Art, miał powiedzieć, że ten portret „zwyczajnie nie wygląda na dzieło Leonarda”. Nad Bianką pojawiło się widmo oszustwa. Wątpliwości budziło przede wszystkim nagłe odnalezienie obrazu. Gdzie podziewał się wcześniej? Kemp tego nie wiedział. Aż niespodziewanie dostał wiadomość od D.R. Edwarda Wrighta, emerytowanego profesora historii sztuki z Uniwersytetu Południowej Florydy. Zasugerował on Kempowi, że odpowiedź na jego pytania może skrywać Biblioteka Narodowa w Warszawie, a dokładniej – inkunabuł z 1490 r. La Sforziada. Wright opisał go jako bogato zdobioną księgę pamiątkową powstałą z okazji ślubu Bianki Sforzy. Dzięki grantowi z National Geographic Society Kemp i Cotte przyjechali do Warszawy. Na makrofotografiach inkunabułu wykonanych przez Cotte’a naukowcy zauważyli, że brakuje jednej karty Sforziady – w miejscu, w którym powinien znajdować się portret. Wreszcie nadszedł moment, w którym mogli wsunąć rysunek do księgi. Pasował jak ulał. Był to przełomowy argument dla Kempa: La Bella Principessa to portret wykonany na zamówienie przez Leonarda Da Vinci, który stał się częścią książki, a następnie trafił na półkę. Zdaniem Wrighta inkunabuł dotarł do Polski na początku XVI w., gdy Bona Sforza poślubiła Zygmunta Starego. Karta z portretem Bianki została wycięta z księgi prawdopodobnie w czasie, gdy była ponownie oprawiana w XVII lub XVIII w. Tu trop się kończy. Dalsze losy rysunku nie są znane. Wiadomo jedynie, że pewnego dnia kupił go włoski konserwator sztuki, a po jego śmierci wdowa wystawiła portret Bianki Sforzy na aukcji w domu aukcyjnym Christie’s. Wstrzemięźliwość zawodowców Na rynku „zagubionych dzieł da Vinci” dużo się ostatnio dzieje. Przed rokiem National Gallery w Londynie zaprezentowała na wystawie Salvator Mundi obraz Leonarda przedstawiający Chrystusa trzymającego kulę ziemską, uznawany za zaginiony przez wieki. We Florencji z kolei badacze wspierani przez National Geographic poszukują obrazu Da Vinci Bitwa pod Anghiari, o którym słuch zaginął w połowie XVI w. Za pomocą endoskopu poszukiwacze próbują zweryfikować hipotezę, że dzieło zostało ukryte w murze Palazzo Vecchio. Proces potwierdzenia autentyczności starych dzieł sztuki jest złożony i nierzadko mało obiektywny. Istotną rolę w ocenie odgrywają ego badacza, jego gust i strach przez procesem sądowym w razie pomyłki. Kemp rozesłał informację o swoim odkryciu do wybitnych specjalistów w tej dziedzinie. Niemal wszyscy odmówili wyrażenia swojej opinii na temat autentyczności dzieła, również dla potrzeb tego artykułu. Jedno jest pewne: jeżeli kiedyś Bianca Sforza zawiśnie w muzeum jako dzieło mistrza Leonarda, zwróci uwagę wszystkich bez wyjątku.
"Dama z gronostajem" Leonarda da Vinci wróciła już do Krakowa. Najnowsze badania pozwoliły uzyskać kilka nowych informacji o obrazie
Olejny portret od jesieni 2009 roku był wypożyczony na potrzeby zagranicznych ekspozycji. W tym czasie pokazywano go m.in. w Budapeszcie, Madrycie, Berlinie i Londynie. Podróże dzieła Leonarda da Vinci wzbudziły wiele kontrowersji w środowisku konserwatorów zabytków, którzy obawiali się pogorszenia stanu wiekowego obrazu. Przewożony był on zarówno drogą lotniczą, jak i lądową, umieszczony w podwójnej skrzyni wyposażonej w system antywstrząsowy i czujniki monitorujące wilgotność i temperaturę powietrza. Specjalna komisja konserwatorska oceniła, że obraz wrócił do Krakowa w stanie niepogorszonym. Badania, które miały na celu wykazanie, czy "Dama" uległa jakimkolwiek uszkodzeniom pozwoliły uzyskać kilku nowych informacji na jej temat, takich jak waga 65 dekagramów. Stwierdzono także, że oryginalne tło obrazu jest szare, a nie jak pierwotnie sądzono szaro-niebieskie. Dziś "Dama" ma jednolite tło. Oryginalne sprawiało najprawdopodobniej wrażenie niedokończonego rysunku, dlatego zostało zamalowane. Muzealnicy nie wykluczają, że w przyszłości, po odpowiednim zabezpieczeniu dzieła i dokładnym jego zbadaniu, można będzie zastanowić się nad odsłonięciem pierwotnego szarego tła. Na razie konieczne jest jednak wykonanie dokładnej konserwatorskiej monografii "Damy". W raporcie komisji konserwatorów znajduje się sugestia, że ze względu na zaawansowany wiek i ryzyko uszkodzeń należy ograniczyć dalsze podróże obrazu. Od początku istnienia Fundacji Książąt Czartoryskich w 1991 roku, której jest własnością, "Dana z gronostajem" odbyła dziewięć zagranicznych podróży: do USA, Szwecji, Włoch, Japonii, ponownie do USA, na Węgry, do Hiszpanii, Niemiec i Wielkiej Brytanii.
Marzenia o lataniu. Gdybyśmy mieli skrzydła...
Stojąc na szczycie smaganej lodowatym wiatrem piaszczystej wydmy w Karolinie Północnej, z ekscytacją przygotowuję się do spełnienia marzenia, które łączy mnie z Leonardem da Vinci: będę latać. Renesansowy geniusz poświęcił wiele lat na rozszyfrowanie zagadki ptasiego lotu i projektowanie maszyn zdolnych unieść w powietrze człowieka. Gdy w 1519 r. spoczął na łożu śmierci, stwierdził, że jedną z nielicznych rzeczy, jakich żałuje, jest to, że nigdy nie uniósł się w przestworza. Po 500 latach nieustających prób, odkryć i wynikającego z nich postępu mogę trzymać nad głową lotnię na tyle prostą i bezpieczną, że służy jako atrakcja dla turystów.
Stojąc na szczycie smaganej lodowatym wiatrem piaszczystej wydmy w Karolinie Północnej, z ekscytacją przygotowuję się do spełnienia marzenia, które łączy mnie z Leonardem da Vinci: będę latać. Renesansowy geniusz poświęcił wiele lat na rozszyfrowanie zagadki ptasiego lotu i projektowanie maszyn zdolnych unieść w powietrze człowieka. Gdy w 1519 r. spoczął na łożu śmierci, stwierdził, że jedną z nielicznych rzeczy, jakich żałuje, jest to, że nigdy nie uniósł się w przestworza. Po 500 latach nieustających prób, odkryć i wynikającego z nich postępu mogę trzymać nad głową lotnię na tyle prostą i bezpieczną, że służy jako atrakcja dla turystów. Pomimo stuleci pełnych przygód i eksperymentów loty indywidualne – umiejętność oderwania się od ziemi na podobieństwo skowronka, nurkowania niczym jastrząb i zawisania w powietrzu jak koliber – wciąż pozostają poza naszym zasięgiem. Oczywiście nie z braku prób. W pościgu za marzeniem o lataniu wielu ludzi traciło majątek lub życie i nawet dzisiaj naukowcy, wynalazcy oraz poszukiwacze przygód nie ustają w kolejnych wysiłkach. Próbując rozwikłać tajemnicę lotu, Leonardo pozostawił po sobie setki szkiców przedstawiających ptasie skrzydła, rysował też szczegółowe plany machin latających przypominających dzisiejsze lotnie i helikoptery. Musiało jednak minąć kolejne 300 lat wysiłków, by brytyjski inżynier George Cayley ustalił, że lot wymaga siły nośnej, napędu oraz kontroli. W celu uzyskania siły nośnej stworzył lotnię z zakrzywionymi skrzydłami. Potem poprosił swego stangreta o wystąpienie w roli pilota, a robotnicy pociągnęli urządzenie w dół zbocza, co pozwoliło nabrać prędkości i wzbić się w powietrze. Kontrola pozostawiała jednak wiele do życzenia, lot zakończył się więc rozbiciem sprzętu kilkaset metrów dalej. Stangret wyszedł z tego cało, ale – jak donoszą świadkowie – nie był tą próbą podboju przestworzy zachwycony. Lotnia, którą trzymam w ręku, nie jest o wiele bardziej skomplikowana niż wynalazek Cayleya i chociaż wiem, że potrafi latać, kontrola urządzenia wciąż stwarza problemy. Instruktorzy z Kitty Hawk Kites na wzgórzach Kill Devils, położonych zaledwie o kilka kilometrów od miejsca, w którym bracia Wright w 1903 r. oderwali od ziemi pierwszy pojazd mechaniczny, uspokajają. Wyjaśniają, że sztuka pilotażu wymaga zaledwie pięciu prostych ruchów: wychylenia w prawo lub w lewo, żeby skręcić urządzeniem, podniesienia lub opuszczenia drążka sterowego w celu nadania mu odpowiedniej prędkości i opuszczenia drążka, by wylądować. Moi koledzy z kursu wciąż jednak wbijali się z impetem w piasek. Kilka lat temu nauczyłam się pilotować samoloty jednosilnikowe, ale latanie niewielką maszyną było równie emocjonujące jak gra w brydża. Miałam nadzieję, że lotnia pozwoli mi doświadczyć samej esencji latania. Biegnąc po zboczu góry, z całych sił zaciskałam ręce na drążku sterowym. Nagle poczułam, że biegnę w powietrzu. Leciałam! Po kilku sekundach instruktor wrzasnął: „Ląduj!”. Wypchnęłam drążek nad głowę i opadłam na ziemię – trochę niepewnie, ale utrzymałam się na nogach. Natychmiast popędziłam w górę zbocza, chcąc raz jeszcze doznać tego dziwnego, cudownego uniesienia. Skrzydło lotni wytwarza wystarczającą siłę nośną, druga próba lotu pokazała mi jednak, że zbieganie ze zbocza nie zawsze generuje odpowiednią prędkość. Lot na tym urządzeniu jest po prostu kontrolowanym opadaniem, nabranie wysokości jest możliwe jedynie wtedy, gdy pilot potrafi znaleźć i wykorzystać wznoszące prądy powietrza. Ptaki nie mają takich problemów: latają z dużo większą wydajnością i precyzją niż jakiekolwiek urządzenia mechaniczne. Burzyki szare potrafią przelecieć tam i z powrotem 64 tys. km dzielące Nową Zelandię od Alaski. Kolibry rubinobrode migrujące nad Zatoką Meksykańską mogą fruwać przez 20 godzin bez przerwy. Naukowcy wciąż mają problemy z wyjaśnieniem fizjologii ptasich lotów, wydaje się jednak, że główną rolę odgrywa w nich niewielka waga kości oraz skomplikowana współpraca pomiędzy mięśniami klatki piersiowej i skrzydeł. Zgodnie z tym, co twierdzi Bret Tobalske, fizjolog z Uniwersytetu Montana, mięśnie klatki piersiowej stanowią 20 proc. masy kolibra. – Człowiek obdarzony taką górą mięśni przypominałby 150-litrową beczkę – dodaje. – Wyglądałby jak dziwadło. Zgodnie ze starożytnym mitem Ikar runął z nieba, bo podleciał zbyt blisko słońca, które rozpuściło wosk utrzymujący pióra w jego skrzydłach. Bardziej prawdopodobne jest jednak to, że nie wytrzymały mu ramiona. Przez setki lat „lotnicy” tracili życie, skacząc z wież i skał, bo nie rozumieli, że nie będą w stanie wystarczająco mocno i szybko machać domowej roboty skrzydłami. Dziś ich następcy uprawiający skoki ekstremalne (BASE jumping) z wysokich budowli, skał i mostów dla kilku radosnych sekund w powietrzu rzucają się w przepaść, a później otwierają spadochrony, spowalniając upadek. Niektórzy korzystają ze specjalnych kombinezonów wyposażonych w tekstylne skrzydła, zdolnych wytworzyć siłę nośną, która podczas spadania niesie lotnika z prędkością sięgającą nawet 250 km/godz. J.T. Holmes z kalifornijskiej Squaw Valley, który wykonał około tysiąca skoków w skrzydlatym kombinezonie, twierdzi, że „to najlepszy sposób, by człowiek mógł się poczuć w locie jak ptak”. Jest to też bardzo niebezpieczne: co roku ginie około tuzina skoczków ekstremalnych. Rozbicie się o zbocze podczas spadania lub po otwarciu spadochronu to najczęstsza z przyczyn ich śmierci. Maszyny latające napędzane siłą ludzkich mięśni swój największy sukces odniosły w 1988 r., gdy zespół z Massachusetts Institute of Technology zbudował lekki samolot Dedal, który pokonał 115-kilometrową odległość dzielącą Kretę od Santorini. Ważący 31 kg pojazd napędzany pedałami przez greckiego mistrza olimpijskiego w kolarstwie wpadł w turbulencje i spadł do morza kilka metrów od wybrzeża Santorynu. Aby zaradzić podobnym problemom, Wilbur i Orville Wright zamocowali do swojego szybowca silnik i śmigło. Rozklekotana, dymiąca machina stała się fundamentem współczesnej awiacji, sam lot jednak najwyraźniej nie zaliczał się do przyjemności. Bracia Wright również powrócili do latania szybowcami bez własnego napędu. Wykorzystanie silnika pobudziło jednak nadzieję na budowę osobistego pojazdu latającego, który przecinałby powietrze niczym ptak – coś, czego moja lotnia nie potrafi. Tak oto na scenę wkroczył rakietowy człowiek. Po zakończeniu II wojny światowej amerykańska armia sponsorowała wiele eksperymentów mających na celu stworzenie osobistej maszyny latającej. Żaden z wynalazków nie spełnił jednak wymaganych warunków bezpieczeństwa, sterowności czy niewidzialności dla radarów. Weźmy takie pasy rakietowe. Lot z ich wykorzystaniem trwał poniżej minuty, ponieważ pilot nie mógł zabrać większej ilości paliwa. Samo urządzenie było przy tym drogie, hałaśliwe i niezmiernie trudne do opanowania. Wystarczy zapytać Billa Suitora. Kiedy na początku lat 60. Wendell Moore, inżynier z Bell Aerospace, poszukiwał mężczyzny do przetestowania pasa rakietowego, zgłosił się po pomoc do Suitora, 19-letniego wówczas sąsiada. Dziś, w wieku 66 lat, Suitor ma za sobą ponad 1200 lotów. – Największym wyzwaniem było kontrolowanie tych rakiet. Przypominało to próby zapanowania nad ziejącym ogniem smokiem – wspomina. Spośród wynalazców, którzy wciąż nie ustają w wysiłkach, by stworzyć pojazdy latające znane z kart komiksów, największym sukcesem może pochwalić się Szwajcar Yves Rossy. Stworzył on dwumetrowe skrzydła z włókna węglowego napędzane czterema miniaturowymi silnikami odrzutowymi. W maju, po skoku z helikoptera nad Wielkim Kanionem Kolorado, leciał przez osiem minut, nim opadł na ziemię ze spadochronem. Dzięki silniczkom pojazd mógł się wznosić i zataczać pętle. Ta swoboda miała jednak swoją cenę: opanowanie sterowania zajęło Rossy’emu całe lata. – W locie wykorzystuję jedynie własne ciało. Żeby polecieć w lewo, muszę skręcić ramieniem w tę stronę i to wszystko – tłumaczy. Jego zdaniem przypomina to latanie w skrzydlatym kombinezonie, gdzie materiał umieszczony pomiędzy kończynami spowalnia tempo opadania. Oferuje jednak dużo większą wolność. – To naprawdę wspaniałe, cudowne, fantastyczne – zachwyca się. W poszukiwaniu sposobów oderwania się od ziemi zainteresowałam się też Puffinem – „osobistym pojazdem latającym”, który został zaprezentowany przez NASA w 2010 r. i stał się internetową sensacją. Poważny postęp, jaki dokonał się w projektowaniu bardzo wydajnych silników elektrycznych oraz systemów sterowania, umożliwił stworzenie jednoosobowej maszyny latającej, którą można bezpiecznie pilotować bez konieczności ukończenia typowego kursu latania. – Próbujemy stworzyć coś, co będzie przypominało więź łączącą jeźdźca z koniem – wyjaśnia inż. Mark Moore, autor tego prototypu. – Koń jest inteligentnym stworzeniem, ale jego inteligencja ma pewne ograniczenia. Jeździec rozpoznaje jego zamiary, zanim zwierzę zdąży je sobie uświadomić. Puffin może nigdy nie oderwać się od ziemi, ale kolejni wynalazcy również nie ustają w wysiłkach. JoeBen Bevirt, przedsiębiorca z Santa Cruz, ma już za sobą pierwsze próby lotów modelem prototypu latającego samochodu w zmniejszonej wersji. Wyobraża sobie, że będzie to elegancki czerwony samolot wyposażony w osiem silników elektrycznych. Startująca pionowo maszyna powinna osiągać prędkość 160 km/godz. i zawozić go na spotkania w San Francisco w czasie o połowę krótszym niż jazda samochodem. – Nie mogę się już tego doczekać – mówi głosem pozbawionym emocji. Ja również.