Rośliny jako apteki kosmiczne. Jeśli chcemy eksplorować kosmos, musimy nauczyć się tworzyć leki poza Ziemią
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego opracowali metodę, która może zrewolucjonizować zaopatrzenie medyczne podczas długich misji kosmicznych. Chodzi o produkcję leków bezpośrednio na pokładzie statku – z wykorzystaniem roślin. Badania nad kosmiczną apteką są kluczowe dla długoterminowej obecności człowieka w kosmosie.
Jeśli chcemy wysyłać długotrwałe misje załogowe na Księżyc, Marsa i w inne odległe miejsca, musimy sprawić, by załoganci byli możliwie jak najbardziej samowystarczalni. Misje działające poza niską orbitą okołoziemską (LEO) nie mogą być zaopatrywane w ciągu kilku godzin. Statki kosmiczne nie mogą też zabrać na pokład zaopatrzenia na wiele miesięcy, a nawet lat wyprawy. Ekspedycje w głęboki kosmos będą musiały samodzielnie wytwarzać powietrze, wodę, żywność, paliwo i leki. Kosmiczna botanika Zdaniem naukowców z San Diego zabranie w kosmiczną podróż roślin mogłoby umożliwić produkcję leków. W opublikowanej niedawno pracy opisali prostą metodę wielokrotnego pozyskiwania substancji farmaceutycznych z roślin w warunkach mikrograwitacji, bez ich niszczenia i bez generowania dużych ilości odpadów. Kluczem do odkrycia jest wirus mozaiki wspięgi (CPMV – Cowpea mosaic virus). Jest to bezpieczny dla ludzi patogen roślinny z rodziny Comoviridae, który zyskał ogromne znaczenie w nowoczesnej biotechnologii i nanomedycynie dzięki swojej unikatowej otoczce białkowej (kapsydowi). Puste kapsydy CPMV służą do precyzyjnego transportowania leków i znaczników fluorescencyjnych w organizmie, a jego bezpośrednia iniekcja do guzów nowotworowych silnie stymuluje układ odpornościowy do walki z rakiem. – Wyhodowanie związku w tych roślinach jest proste – mogą one w krótkim czasie wytworzyć ogromną ilość biomasy. Największą trudnością jest wydobycie produktu: w efekcie otrzymuje się coś przypominającego smoothie, a sprzęt potrzebny do izolacji substancji zajmuje całe laboratorium. Nie da się go zmieścić na statku kosmicznym – wyjaśnia Patrick Opdensteinen, autor publikacji i badacz w laboratorium Steinmetz. Wielokrotnie zbieranie pojedynczego liścia Zespół znalazł elegantsze wyjście: zamiast niszczyć roślinę, zanurza jej liście w roztworze i przy pomocy próżni oraz wirowania wydobywa substancje czynne z przestrzeni między komórkami. Liść pozostaje nienaruszony i może być wielokrotnie „zbierany". Metodę można łatwo skalować – zespół pozyskał i oczyścił CPMV z ponad 50 roślin w czasie krótszym niż dwie godziny. Co najważniejsze, sprawdza się ona też w symulowanych warunkach kosmicznych: mikrograwitacji, wahaniach temperatury i promieniowaniu. Stres wywołany przez te czynniki czasem wręcz zwiększa produkcję wirusa przez roślinę. Tego typu rozwiązania są kluczowe dla kolonizacji Księżyca oraz długotrwałych misji marsjańskich. Sam lot na Marsa w sprzyjających warunkach trwa od 6 do 9 miesięcy w jedną stronę, a ponad połowa zabranych leków traci ważność w ciągu trzech lat w warunkach kosmicznych. Rośliny mogłyby produkować złożone związki terapeutyczne, potrzebując jedynie światła, wody i gleby – bez generowania odpadów. Metoda może też sprawdzić się na Ziemi, stając się niedrogim źródłem leków dla ubogich regionów i obszarów odciętych od normalnej infrastruktury medycznej. Przyszłość kosmicznej farmaceutyki Jak może wyglądać przyszłość produkcji leków poza Ziemią, pytamy dr. Maksymiliana Brzezickiego, lekarza akademickiego z Zakładu Neuroinżynierii i Medycyny Kosmicznej Uniwersytetu Zielonogórskiego, wykładowcy medycyny na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz współpracownika Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Najprawdopodobniej rozwinie się model dwutorowy. Leki biologiczne – hormony jak parathormon, przeciwciała, szczepionki, immunoterapie nowotworowe – będą wytwarzane na miejscu w roślinach lub kulturach komórkowych. Atutem jest trwałość nasion, które można zabrać zamiast gotowego leku. Małe, chemicznie stabilne cząsteczki, jak leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, nadal będą zabierane w tabletkach, bo dobrze się przechowują, a ich produkcja na miejscu wymaga wbudowania obcych szlaków metabolicznych do komórki. Tam, gdzie wytwarzanie na miejscu będzie się opłacać – jak podczas długich misji marsjańskich – cząsteczki będą powstawać w zmodyfikowanych mikroorganizmach w procesie fermentacji, wzorem przemysłowej produkcji w drożdżach. Krótko mówiąc: zamiast wozić całą apteczkę, przyszłe misje będą wiozły nasiona, szczepy mikroorganizmów i kompaktowe bioreaktory – mówi ekspert. Dodaje, że kluczowe będą zoptymalizowane procesy inżynierii genetycznej z użyciem wektorów wirusowych i narzędzi takich jak CRISPR, kompaktowe metody oczyszczania produktów oraz drukarki 3D formujące spersonalizowane tabletki o dawce dopasowanej do konkretnego astronauty. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Farmakologiczna hibernacja mózgu. Niezwykły koktajl leków może uratować pacjentów z udarem
Udar mózgu jest wyścigiem z czasem. Gdy krew przestaje dopływać do neuronów, każda minuta zwłoki oznacza nieodwracalne uszkodzenia. Naukowcy od dekad badają sposoby na wydłużenie tego czasu – np. próbując drastycznie schłodzić ludzki mózg. Kluczem do sukcesu okazały się jednak nie zimne okłady, lecz odpowiednia kombinacja dwóch znanych leków stosowanych pierwotnie w leczeniu kataru siennego i psychoz. Czy dzięki nim uda się zahibernować mózg?
Z medycznego punktu widzenia idea jest genialna w swojej prostocie – celowe zamrożenie komórek mózgowych i wprowadzenie ich w stan przypominający hibernację. Dzięki temu drastycznie spada ich zapotrzebowanie na tlen i glukozę, gdy udar odcina im życiodajny dopływ krwi. Utrzymanie uśpionych neuronów przy życiu do momentu przywrócenia przepływu (np. poprzez operacyjne usunięcie zakrzepu) mogłoby uchronić pacjenta przed rozległymi uszkodzeniami mózgu, a tym samym przed trwałymi problemami z mową i ruchem. Dlaczego schłodzenie mózgu nie wystarczy? Niestety dotychczasowe strategie fizycznego obniżania temperatury – w tym stosowanie koców chłodzących, okładów z lodu oraz specjalnych hełmów – okazały się nieefektywne. Problem polega na tym, że wywołują one ogromny dyskomfort i niekontrolowane dreszcze. Drżenie mięśni to naturalna metoda, za pomocą której nasz organizm zaciekle broni się przed wywołaniem hipotermii, uniemożliwiając skuteczne obniżenie temperatury głębokiej ciała. Chemiczna hibernacja bez dreszczy Rozwiązanie nadeszło z Chin. Zespół pod kierownictwem dr. Shuaili Xu z Capital Medical University w Pekinie postanowił zamienić koce chłodzące na medykamenty. Badacze wykorzystali dwa leki, o których od lat 50. wiadomo, że skutecznie obniżają temperaturę ciała: prometazynę oraz chloropromazynę. Pierwsza to lek przeciwhistaminowy wykazujący działanie uspokajające, łagodzący objawy kataru siennego i wspomagający sen. Z kolei chloropromazyna jest środkiem przeciwpsychotycznym wykorzystywanym w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Obie substancje działają bezpośrednio na ośrodkowy układ nerwowy, pozwalając zredukować wewnętrzną temperaturę organizmu bez wyzwalania fizycznych dreszczy czy nawet subiektywnego uczucia zimna. Testy przeprowadzone na myszach oraz makakach królewskich po wywołaniu u nich udaru przyniosły rewelacyjne rezultaty. Koktajl leków skutecznie obniżył temperaturę ich ciał, zahamował metabolizm glukozy w komórkach i istotnie ograniczył rozległość uszkodzeń tkanki mózgowej. Dzięki zminimalizowaniu zniszczeń neuronów leczone małpy wykazywały znacznie lepszą sprawność ruchową. Pierwsze testy na ludziach mamy już za sobą Ośmieleni wynikami laboratoryjnymi naukowcy przystąpili do testów z udziałem ludzi. W eksperymencie wzięła udział grupa 32 osób bezpośrednio po przebytym udarze. Po przyjęciu do szpitala oprócz standardowej procedury usuwania zakrzepów chorym podawano placebo lub kombinację prometazyny i chloropromazyny. Wstępne wyniki były jednak rozczarowujące – temperatura pacjentów obniżyła się zaledwie o 0,3°C, co w ogóle nie zredukowało uszkodzeń spowodowanych udarem. Zespół dr. Xu wskazał szybko potencjalnego winowajcę tej sytuacji: infuzje dożylne rozłożono na aż 12 godzin. Zbyt powolne podawanie leku mogło przełożyć się na jego niskie stężenie we krwi, uniemożliwiając wymierne obniżenie wewnętrznej temperatury ciała. Mimo tej początkowej przeszkody przed naukowcami otwiera się nowa droga. Obecnie zespół dr. Xu przygotowuje się do przeprowadzenia kolejnej próby klinicznej, chcąc sprawdzić, czy znacznie szybsze wlewy (trwające około godziny) przyniosą pożądany efekt hipotermiczny i korzyści terapeutyczne. Jak podkreślają naukowcy, zważywszy na fakt, że zastosowane w eksperymencie substancje są uznawane za stosunkowo bezpieczne i od dekad z powodzeniem stosowane u ludzi w innych wskazaniach medycznych, kontynuowanie tych prób klinicznych jest całkowicie uzasadnione i bardzo obiecujące. Źródło: Science Transational Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Sztuczna inteligencja w służbie zwierzętom. Jak AI zmieni zasady testowania leków?
Sztuczna inteligencja może pomóc w rozwiązaniu etycznego problemu dotyczącego eksperymentów z wykorzystaniem zwierząt. System uczy się na wynikach z małej grupy, a potem sprytnie je uzupełnia, symulując większe badanie bez konieczności angażowania kolejnych stworzeń. Innowacja może przyczynić się do redukcji liczby wykorzystywanych zwierząt nawet o 50%.
Niemieccy naukowcy wychodzą naprzeciw oczekiwaniom osób sprzeciwiających się wykorzystywaniu zwierząt w testach farmaceutycznych. Profesor Jörn Lötsch, farmakolog kliniczny z Uniwersytetu Goethego oraz informatyk, profesor Alfred Ultsch z Uniwersytetu Filipa w Marburgu, opracowali innowacyjny model sztucznej inteligencji o nazwie genESOM. Rozwiązanie to pozwala znacząco ograniczyć liczbę zwierząt biorących udział w eksperymentach, nie wpływając przy tym negatywnie na wiarygodność wyników niezbędnych do określenia skuteczności nowych leków. Jak działa genESOM? Warto na wstępie podkreślić, że ten innowacyjny model nie zastąpi całkowicie eksperymentów na żywych organizmach. Sztuczna inteligencja bazuje bowiem na już uzyskanych wynikach, a następnie generuje na ich podstawie nowe, dodatkowe punkty danych. Tak powstała, spójna całość odzwierciedla kompleksowe badanie, które normalnie wymagałoby zaangażowania znacznie większej liczby zwierząt – mimo że w połowie zostało „uzupełnione” przez AI. Co jednak w momencie, gdy w procesie sztuczna inteligencja natrafi na błąd? Aby nie musieć w pełni polegać na dedukcji inteligencji maszynowej, badacze wprowadzili system kontroli błędów. AI celowo wpuszcza do procesu „fałszywy alarm” i sprawdza, jak on się rozprzestrzenia. Jeśli błędy zaczynają zbyt mocno zniekształcać wynik, system automatycznie przerywa pracę, by nie zepsuć wartości naukowej całego badania. W ten sposób proces generowania nowych danych został oddzielony od procesu kontroli, który na bieżąco śledzi możliwość powstawania wyłączających wyniki błędów. Skuteczność potwierdzona w badaniach Skuteczność modelu genESOM potwierdzono w praktyce, analizując dane z badań nad lekiem na stwardnienie rozsiane. Naukowcy celowo okroili oryginalny zbiór danych z 26 do zaledwie 18 myszy, aby sprawdzić, jak poradzi sobie sztuczna inteligencja. W tak małej grupie wszelkie dowody na działanie leku zniknęły, a statystyki przestały wykazywać jakąkolwiek istotność. Jednak po zastosowaniu genESOM i cyfrowym uzupełnieniu brakujących informacji, wszystkie efekty leczenia stały się ponownie widoczne. System odtworzył pełny obraz badania bez generowania błędnych wyników, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa medycznego. Przyszłość eksperymentów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji Profesor Lötsch podkreśla, że dzięki genESOM liczbę zwierząt w badaniach można ograniczyć od 30 do 50% bez szkody dla nauki. System ten nie jest jednak magicznym rozwiązaniem, ponieważ do badań nad lekami wciąż potrzebuje danych z rzeczywistych eksperymentów. Badacz zaznacza przy tym, że liczby zwierząt laboratoryjnych nie da się zmniejszać w nieskończoność. Jeśli grupa testowa będzie zbyt mała, AI może zacząć wyolbrzymiać przypadkowe wyniki, co uczyni całe badanie bezwartościowym. Mimo tych ograniczeń twórcy są przekonani, że ich narzędzie to ogromny krok naprzód w drodze do uzyskania kompromisu pomiędzy etyką a skutecznością badań. Dzięki stworzonym mechanizmom maszynowym realne ograniczenie cierpienia zwierząt w laboratoriach może stać się faktem na szeroką skalę. Źródła: Phys.org, ScienceDirect Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wirusy pękają jak popcorn. Naukowcy właśnie odkryli, że dźwięk może być skuteczniejszy niż leki
Wyobraź sobie walkę z pandemią za pomocą… krzyku. Brzmi to trochę jak scenariusz science fiction? Fizycy właśnie udowodnili, że precyzyjnie wymierzone fale dźwiękowe potrafią dosłownie rozerwać cząsteczki wirusów SARS-CoV-2 oraz grypy. Ta nowa metoda walki z patogenami nie opiera się na skomplikowanej chemii, lecz na czystej geometrii i fizyce.
Ultradźwięki – szczególnie w medycynie – kojarzą się głównie z badaniem narządów czy rutynowymi kontrolami w trakcie ciąży. Zespół naukowców z Uniwersytetu São Paulo w Brazylii postanowił wykorzystać je jako precyzyjny pocisk kinetyczny. Wyniki ich badań, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”, pokazują zupełnie nowy pomysł na neutralizowanie zagrożenia biologicznego bez użycia nawet kropli chemii. Jak dźwięk może niszczyć wirusy? Pękają jak popcorn Mechanizm odkryty przez Brazylijczyków opiera się na zjawisku rezonansu akustycznego. Każdy obiekt posiada swoją naturalną częstotliwość drgań. Jeśli uderzymy w niego falą o dokładnie tej samej częstotliwości, drgania zaczną się kumulować, aż struktura nie wytrzyma napięcia. – To trochę tak, jakby walczyć z wirusem za pomocą krzyku – tłumaczy prof. Odemir Martinez Bruno, jeden z fizyków biorących udział w badaniu. – Udowodniliśmy, że energia fal dźwiękowych powoduje zmiany morfologiczne w cząsteczkach wirusa, aż te eksplodują niczym ziarna kukurydzy w mikrofalówce. Podczas testów laboratoryjnych naukowcy użyli standardowych maszyn do USG emitujących fale o wysokiej częstotliwości (od 3 do 20 MHz). Co się okazało? Osłonki wirusów SARS-CoV-2 oraz grypy A (H1N1) uległy rozerwaniu, a to sprawiło, że patogeny stały się niezdolne do infekowania komórek gospodarza. Dlaczego wirus ginie od dźwięków, a my nie? Najważniejsza jest geometria. Większość wirusów otoczkowych, w tym koronawirusy czy wirusy grypy, ma kształt sferyczny. To właśnie ta idealna kulistość sprawia, że są one wyjątkowo podatne na rezonans akustyczny. Cząsteczka wirusa pochłania energię znacznie efektywniej niż otaczające ją komórki ludzkie, które mają inne kształty i rozmiary. Badacze mieli wątpliwość, czy aby na pewno to dźwięk niszczy wirusy, a nie inne zjawiska towarzyszące jego generowaniu. Potwierdzili jednak, że temperatura i pH otoczenia pozostały stabilne, co wykluczyło przypadkowe uszkodzenie tkanek przez ciepło. Dodatkowo zjawisko rezonansu różni się od tzw. kawitacji (tworzenia się i pękania bąbelków gazu), która jest wykorzystywana do sterylizacji narzędzi chirurgicznych, ale niszczy wszystko na swojej drodze. Rezonans działa jak snajper – uderza tylko w wirusa. To broń odporna na mutacje Największym problemem współczesnej medycyny są mutacje. Wirusy zmieniają swoje białka kolca, by oszukać szczepionki i leki przeciwwirusowe. Jednak dźwięk nie przejmuje się chemią. Atakuje on strukturę fizyczną patogenu. Nawet jeśli wirus zmutuje, by ominąć przeciwciała, jego kształt i fizyczna wytrzymałość osłonki pozostają niemal identyczne. Dzięki temu ultradźwięki mogą stać się uniwersalnym narzędziem, na które patogeny nigdy nie wykształcą oporności. Ekologiczna i czysta medycyna Farmakolog Flávio Protásio Veras podkreśla, że jest to rozwiązanie niezwykle ekologiczne. Tradycyjne środki dezynfekujące i leki przeciwwirusowe generują odpady chemiczne i mogą wpływać na środowisko. Ultradźwięki są czyste, bezinwazyjne i nie pozostawiają po sobie żadnych szkodliwych substancji. Choć metoda ta jest jeszcze w fazie testów laboratoryjnych i nie została przetestowana na ludziach, naukowcy już teraz sprawdzają, czy w podobny sposób uda się „zakrzyczeć” inne groźne choroby, takie jak denga, Zika czy Chikungunya. Źródło: Scientific Reports, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełom w walce z rakiem oka u dzieci. Krople z nasienia świni zamiast bolesnych zastrzyków
Leczenie nowotworów oka u dzieci to bolesna przeprawa przez inwazyjne zastrzyki i chemioterapię, która niesie ryzyko utraty wzroku. Naukowcy znaleźli jednak niespodziewanego sprzymierzeńca w walce z siatkówczakiem. Okazuje się, że substancja pochodząca z nasienia świń potrafi przeniknąć bariery, które dla tradycyjnych leków są nie do pokonania.
Pokonanie bariery ochronnej otaczającej oko to najtrudniejszy etap leczenia siatkówczaka – agresywnej formy nowotworu oka, która najczęściej dotyka dzieci. Choć nowotwór ten dobrze reaguje na terapię po dostarczeniu leku do wnętrza gałki ocznej, obecne metody, takie jak bezpośrednie zastrzyki, chemioterapia i radioterapia, są bolesne i często prowadzą do trwałej utraty wzroku oraz poważnych skutków ubocznych. Jest jednak przełom. Nowa metoda, opisana w prestiżowym czasopiśmie „Science Advances”, jest nieco... niecodzienna, ale pozwala rozwiązać ten problem. Proponuje bezpieczniejszą i znacznie mniej inwazyjną drogę: specjalistyczne krople do oczu. Egzosomy pochodzące z nasienia: „koń trojański” w służbie medycyny Kluczem do sukcesu są egzosomy – maleńkie pęcherzyki naturalnie wydzielane przez komórki. Już wcześniej uznawano je za obiecujące nośniki leków ze względu na zdolność przekraczania barier biologicznych i słabą reakcję immunologiczną organizmu. Naukowcy skupili się na egzosomach pochodzących ze świńskiego nasienia (SEVs). W toku ewolucji przystosowały się one do przenikania przez drogi rodne samic dzięki specyficznym białkom na ich powierzchni. – Białka te umożliwiają SEVs pokonywanie potężnych barier biologicznych, co sugeruje, że mogą one mieć wrodzone właściwości ułatwiające penetrację barier ocznych. Ta wyjątkowa zdolność pozwala SEVs nieinwazyjnie dostarczać leki do tylnego odcinka oka – tłumaczą autorzy badania. Precyzyjny atak na guza Aby sprawdzić tę teorię, zespół inżynierów stworzył zaawansowane krople do oczu, łącząc egzosomy z kwasem foliowym (FA) i systemem nanozymowym (CMG). System ten składa się z kropek węglowych, dwutlenku manganu i oksydazy glukozowej. Jak to działa? Kwas foliowy pomaga precyzyjnie namierzyć komórki nowotworowe. Egzosomy (SEVs) izolowane z nasienia świń zamykają w sobie lek i czasowo, odwracalnie otwierają specjalne połączenia w warstwach ochronnych oka. Nanozymy wywołują intensywny stres oksydacyjny wewnątrz komórek guza, prowadząc do ich samozniszczenia, przy jednoczesnym oszczędzeniu zdrowych tkanek. Badacze odkryli dodatkowo, że ich krople te działają dwukierunkowo: poprzez drogę rogówkową oraz spojówkową. Tworzy to strategię „ataku wielokierunkowego” na chorobę. Obiecujące wyniki: zostaje tylko 2,35% masy guza Metoda została przetestowana na modelach zwierzęcych (myszach z guzami oka). Wyniki po 30 dniach stosowania kropli FA-SEVs@CMG były zdumiewające: masa guza u leczonych myszy stanowiła zaledwie 2,35% masy guza u osobników nieleczonych, w przeciwieństwie do tych leczonych tradycyjnie, myszy leczone kroplami zachowały niemal całkowitą klarowność fizjologiczną oka, unikając ciężkiego unaczynienia i zmętnienia wewnątrzgałkowego. Naukowcy podkreślają, że jest to zmiana paradygmatu w terapii chorób tylnego odcinka oka. W przeciwieństwie do mikropreparatów czy mikroigieł, rozwiązanie oparte na kroplach pozwala uniknąć uszkodzeń strukturalnych oka i ogólnoustrojowej toksyczności. Mimo niekonwencjonalnego pochodzenia składników, nowa metoda daje ogromną nadzieję nie tylko na leczenie nowotworów dziecięcych, ale także innych schorzeń, takich jak zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) czy retinopatia cukrzycowa. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
Implantowana „żywa apteka” to nowy, bezprzewodowy system tworzony przez zespół uczonych z USA. W badaniu urządzenie wszczepione pod skórę szczurów stabilnie dostarczało trzy leki biologiczne jednocześnie przez 30 dni.
Pacjenci, zwłaszcza ci cierpiący na choroby przewlekłe, często muszą brać kilka leków o różnych porach dnia. Wiele osób nie radzi sobie z tym, pomijając dawki lub przyjmując je zbyt późno, a to oczywiście wpływa na wynik leczenia. Jeszcze trudniej jest, gdy terapia wymaga robienia zastrzyków. A gdyby tak leki podawały się same, zawsze w odpowiedniej dawce i o właściwej porze? Implant produkuje leki biologiczne Zespół amerykańskich naukowców opracował implantowaną „żywą aptekę”. HOBIT, bo tak nazwano urządzenie (od Hybrid Oxygenation Bioelectronics system for Implanted Therapy), zawiera genetycznie modyfikowane komórki, które produkują leki bezpośrednio w organizmie. W badaniu implant jednocześnie wytwarzał trzy różne substancje: przeciwciało anty-HIV, peptyd podobny do GLP-1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz leptynę – hormon regulujący apetyt i metabolizm. Urządzenie przetestowano po wszczepieniu pod skórę u szczurów. W praktyce implantowana „żywa apteka” pozwalałaby na trwające wiele tygodni czy miesięcy dostarczanie złożonych terapii, zwalniając pacjenta z konieczności ciągłego pamiętania o dawkach. W pewnym sensie przypominałaby pompę insulinową, stosowaną przez pacjentów z cukrzycą. – Leki biologiczne często mają bardzo różne okresy półtrwania. Dlatego utrzymanie stabilnego poziomu kilku terapii może być trudne. Nasze wszczepiane „fabryki komórek” produkują takie leki w sposób ciągły. Utrzymywanie komórek przy życiu dzięki naszej technologii dotleniania pozwala utrzymać stały poziom wielu różnych terapii jednocześnie – mówi prof. Jonathan Rivnay z Northwestern University, jeden z naukowców kierujących projektem. Jak działa HOBIT Implant ma mniej więcej rozmiar złożonego paska gumy do żucia. Chroni on komórki przed atakiem ze strony układu odpornościowego pacjenta. Jednocześnie dostarcza im tlenu i składników odżywczych, by utrzymać ich działanie przez kilka tygodni. W środku urządzenia są trzy podstawowe elementy: komora na komórki, miniaturowy generator tlenu oraz bateria i elektronika, która steruje działaniem implantu i umożliwia bezprzewodową komunikację z nim. W takich implantach kluczowym ograniczeniem jest tlen. Kiedy komórki są upakowane blisko siebie, mają do niego utrudniony dostęp. Część z nich obumiera, co zmniejsza ilość wytwarzanych substancji. HOBIT rozwiązuje ten problem dzięki integracji z bioelektroniką wytwarzającą tlen z wody bezpośrednio tam, gdzie komórki go potrzebują. To pozwoliło na zmieszczenie większej ich liczby wewnątrz urządzenia. Co dalej z „żywą apteką”? Badacze monitorowali poziomy leków we krwi szczurów przez 30 dni. W przypadku implantów z dotlenianiem pomiary wykazały utrzymujące się poziomy wszystkich trzech leków biologicznych przez cały czas trwania badania. Gdy urządzenie nie miało systemu dotleniania, farmaceutyki o krótszym okresie półtrwania stawały się niewykrywalne do dnia 7, a poziom tych o dłuższym okresie półtrwania stopniowo spadał. Po zakończeniu testów ok. 65% komórek w urządzeniach wytwarzających tlen pozostawało sprawnych, a w tych bez dotleniania – tylko 20%. Projekt jest wspólnie prowadzony przez uczonych z Northwestern University, Rice University i Carnegie Mellon University. Zespół planuje kolejne testy z wykorzystaniem większych modeli zwierzęcych oraz rozwijanie zastosowań ukierunkowanych na konkretne choroby, w tym terapie oparte na przeszczepianych komórkach wysp trzustkowych (to sposób na leczenie cukrzycy typu 1). Dopiero po udanych testach na zwierzętach będzie można przystąpić do badań klinicznych z udziałem ludzi. Źródło: Device
Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
Ile z tańczących osób zdaje sobie sprawę, że robi coś dobrego nie tylko dla swojego ciała, lecz także dla mózgu? Ruch w rytm muzyki od dawna kojarzy się z przyjemnością i formą ekspresji, jednak coraz częściej mówi się o nim w kontekście zdrowia. Taniec wykorzystywany jest już m.in. w terapii osób z chorobą Parkinsona, ponieważ wspiera koordynację ruchową i pracę mózgu. Coraz więcej badań wskazuje również, że może on pomagać osobom zmagającym się z depresją.
Taniec od wieków pełnił w różnych kulturach funkcję znacznie szerszą niż tylko rozrywka. W wielu społecznościach był elementem rytuałów, sposobem budowania więzi, a także praktyką o znaczeniu terapeutycznym. Na długo przed tym, jak naukowcy zaczęli analizować fale mózgowe czy poziom neuroprzekaźników, ludzie intuicyjnie dostrzegali, że wspólny ruch i rytm mogą wpływać na samopoczucie i stan psychiczny. Współczesne badania zaczynają potwierdzać te obserwacje. Metaanaliza z 2024 roku opublikowana w czasopiśmie „The BMJ”, obejmująca 218 badań klinicznych, wykazała, że taniec może łagodzić objawy depresji skuteczniej niż spacery, joga, trening siłowy, a nawet standardowe leki przeciwdepresyjne. Jak to możliwe? Dlaczego taniec wpływa na mózg? Naukowcy wyjaśniają jego działanie Choć taniec towarzyszy ludziom od tysięcy lat, jego wpływ na funkcjonowanie mózgu naukowcy zaczęli badać stosunkowo niedawno. Dopiero w ostatnich latach zwrócono większą uwagę na złożoną koordynację procesów poznawczych i ruchowych, jakiej wymaga poruszanie się w rytm muzyki. Neurobiolodzy wskazują, że połączenie muzyki i ruchu działa na mózg szczególnie intensywnie. W artykule opublikowanym w 2008 roku w „Scientific American” badacz z Uniwersytetu Columbia określił to zjawisko mianem „podwójnej przyjemności”. Muzyka pobudza bowiem ośrodki nagrody w mózgu, podczas gdy sam taniec aktywuje jednocześnie układy sensoryczne i motoryczne odpowiedzialne za ruch oraz koordynację ciała. Zdaniem specjalistów nasz mózg jest naturalnie wrażliwy na rytm, dlatego taniec angażuje niemal cały układ nerwowy. W trakcie takiej aktywności dochodzi do szeregu reakcji neurochemicznych – oczekiwanie na melodię może wywoływać wyrzut dopaminy, ruch fizyczny zwiększa poziom endorfin, a wspólne tańczenie sprzyja uwalnianiu oksytocyny. To właśnie ta kombinacja substancji odpowiada za poprawę nastroju, redukcję stresu i wzmacnianie więzi społecznych. Jak podkreśla Julia F. Christensen, neurobiolog z Instytutu Estetyki Empirycznej Maxa Plancka i autorka książki „Dancing is the Best Medicine”, taniec różni się od innych form aktywności fizycznej także tym, że zawiera silny element ekspresji emocjonalnej. – W terapii tańcem i ruchem rzeczywista redukcja objawów lęku i depresji jest powiązana z ekspresyjnym aspektem tańca. Wykorzystujesz coś, co czyni cię sobą, lub trudne dla ciebie uczucia, i przekazujesz to wszystko z siebie, wyrażając to gestami rąk podczas tańca – wyjaśnia badaczka. Co więcej, naukowcy zauważyli zjawisko tzw. synchronizacji międzymózgowej, obserwowane w badaniach EEG nad ruchem grupowym. Polega ono na tym, że aktywność mózgów osób tańczących razem zaczyna się do siebie upodabniać, co może sprzyjać poczuciu wspólnoty, zaufaniu oraz silniejszym relacjom społecznym. Jak taniec pomaga w depresji? Ruch, emocje i więzi społeczne Coraz więcej badań wskazuje, że taniec może oddziaływać na psychikę w sposób, którego nie zapewniają inne formy aktywności fizycznej. Ruch w rytm muzyki angażuje jednocześnie procesy emocjonalne, poznawcze i sensoryczne. Jak podkreśla neurobiolog Julia F. Christensen, ludzki mózg potrzebuje obecności innych osób, aby utrzymać równowagę psychiczną i fizyczną. – Z przyczyn ewolucyjnych nasz mózg przejdzie w tryb przetrwania, jeśli będzie sam – wyjaśnia badaczka. Wspólny taniec może więc przeciwdziałać poczuciu izolacji, które często towarzyszy depresji. Istotną rolę odgrywa także możliwość wyrażania emocji bez konieczności ich werbalizowania. W przeciwieństwie do tradycyjnej terapii rozmową taniec pozwala „przepracować” trudne uczucia poprzez ruch, gest i rytm. – Taniec zachęca ludzi do wyrażania czegoś bez konieczności ubierania tego w słowa – zauważa Christensen. Wspólne poruszanie się w rytmie muzyki może ponadto wzmacniać więzi społeczne. Badacze opisują zjawisko tzw. współreprezentacji, czyli sytuacji, w której synchroniczny ruch powoduje częściowe nakładanie się procesów poznawczych u różnych osób. W praktyce sprzyja to budowaniu zaufania, empatii i poczucia wspólnoty. Historycy kultury wskazują, że podobną funkcję pełniły w latach 80. XX wieku sceny muzyki house i techno w Detroit, gdzie artyści tacy jak Juan Atkins tworzyli przestrzenie spotkań dla młodych ludzi w trudnym okresie społecznych napięć. Parkiety klubowe stawały się miejscem radości i solidarności, a wspólne tańczenie pomagało budować poczucie wspólnoty. Dziś podobne mechanizmy inspirują nowe podejścia terapeutyczne, w których zajęcia oparte na ruchu i muzyce wykorzystywane są jako uzupełnienie leczenia osób zmagających się z depresją czy społeczną izolacją. Co istotne, najlepsze rezultaty obserwuje się tam, gdzie taniec odbywa się w środowisku sprzyjającym kreatywności i wspólnemu przeżywaniu muzyki – od zajęć salsy po przestrzenie klubowe, które dla wielu uczestników stają się miejscem integracji i odzyskiwania poczucia sprawczości. Źródła: National Geographic, Harvard Medical School Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lekarze przez dekady się mylili? Prawdziwa przyczyna odrzucania przeszczepów ukrywała się poza układem odpornościowym
W transplantologii od dekad panuje dogmat, że głównym zagrożeniem dla przeszczepionego narządu jest układ odpornościowy biorcy. Odrzucanie przeszczepu, występujące czasem nawet wiele lat po operacji, leczy się lekami immunosupresyjnymi. Jednak często jest to nieskuteczne. Nowe badania przynoszą sensacyjne wyniki: okazuje się, że to nie układ odpornościowy odrzuca przeszczep.
Najnowsze badanie opublikowane w „Science Translational Medicine”, przez naukowców z Washington University School of Medicine w St. Louis rzuca zupełnie nowe światło na ten problem. Okazuje się, że za degradację przeszczepionego narządu wcale nie odpowiada „agresja” układu odpornościowego. Przyczyna może leżeć w mechanicznych uszkodzeniach układu drenażu, czyli naczyń limfatycznych. Dochodzi do niego już podczas pobierania narządu od dawcy. Układ limfatyczny – brakujące ogniwo W przeciwieństwie do naczyń krwionośnych, które chirurdzy precyzyjnie łączą podczas transplantacji, naczynia limfatyczne pozostają niezespolone. Są zbyt małe, by dostrzec je gołym okiem, a lekarze zakładali dotąd, że następuje ich samoistna regeneracja w ciągu kilku tygodni od zabiegu. Dr Hailey Shepherd odkryła jednak, że ten krótki okres bezczynności limfy jest krytyczny. To wtedy uruchamiają się nieodwracalne procesy niszczące narząd. Analizując próbki ludzkich tkanek oraz badając myszy, naukowcy zauważyli, że miejsca włóknienia tkanek pokrywają się niemal idealnie z przebiegiem uszkodzonej sieci limfatycznej. To właśnie zastój limfy, a nie atak przeciwciał, inicjuje proces zamiany zdrowej tkanki w niefunkcjonalną „bliznę”. Cukier, który niszczy narządy Kluczowym winowajcą okazał się hialuronian – specyficzna cząsteczka cukru, która przy braku sprawnego drenażu limfatycznego zaczyna kumulować się w przeszczepionym narządzie. Nadmiar hialuronianu wysyła sygnał do komórek, by te produkowały tzw. tkankę włóknistą. Naukowcy udowodnili tę zależność, przeprowadzając przeszczepy między genetycznie identycznymi myszami. Między nimi nigdy nie powinno dojść do odrzucenia narządu – a jednak się to zdarzało. To ostateczny dowód na to, że to zakłócenie przepływu chłonki jest przyczyną odrzucenia. Nareszcie wiemy, dlaczego tradycyjna immunosupresja bywała bezradna wobec postępującego włóknienia płuc czy serca. Trzy pomysły na rewolucję w medycynie Odkrycie otwiera drogę do rewolucyjnych metod leczenia, które mogłyby być stosowane krótkotrwale zaraz po operacji, a nie dożywotnio. Badacze mają trzy pomysły: blokowanie produkcji hialuronianu, stymulowanie wzrostu naczyń limfatycznych oraz hamowanie sygnałów komórkowych odpowiedzialnych za bliznowacenie. Szczególnie obiecujący jest lek 4-MU (4-metyloumbeliferon), stosowany już w Europie i Azji w chorobach dróg żółciowych, który skutecznie zapobiegał włóknieniu u myszy. Naukowcy sugerują, że w przyszłości narządy mogłyby być „naprawiane” jeszcze przed wszczepieniem, w trakcie przechowywania w roztworach konserwujących. Źródło: Science Translational Medicine Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Insulina bez bólu i bez igły. To odkrycie może zmienić życie milionów
Czy wreszcie nastąpił przełom w leczeniu cukrzycy? Chociaż w kwestii zdrowia nigdy nie możemy być hurraoptymistami, to wiele na to wskazuje. Naukowcy opracowali żel, który umożliwia bezbolesne i wygodne podanie insuliny przez skórę. Nawet ich zaskoczył swoją skutecznością.
Zastrzyki insulinowe są bolączką wszystkich chorujących na cukrzycę i często jedynym ratunkiem przed groźnym schorzeniem. Ich wykonanie to duża trudność – nie mówiąc już o nieprzyjemności – więc coraz więcej badaczy pracuje nad lepszymi rozwiązaniami. Jednym z najbardziej obiecujących jest specjalny pH-wrażliwy żel, który umożliwia przenikanie insuliny przez skórę bez konieczności użycia igieł. Insulina zaś, dopóki nie zostanie wynaleziony lek na cukrzycę, jest niezbędna chorym do życia. Jak działa żel dostarczający insulinę przez skórę? Skóra człowieka jest skuteczną barierą przed większością substancji chemicznych i biologicznych. Jej zewnętrzna warstwa ma grubość zaledwie 10–15 mikrometrów, ale świetnie chroni organizm przed wnikaniem dużych cząsteczek. Taką, niestety dla cukrzyków, je insulina. Badacze pod kierunkiem prof. Youqinga Shena z Zheijang University w Chinach znaleźli na to rozwiązanie. Kluczem do ich sukcesu okazał się wrażliwy na pH skóry specjalny polimer OP. Zmienia on swój ładunek elektryczny zależności od kwasowości. Na powierzchni skóry, gdzie pH wynosi około 5, polimer jest dodatnio naładowany, co pozwala mu „przyciągać” kwasy tłuszczowe i, jak rasowy szpieg, przenikać wraz z nimi przez czujną barierę naskórkową. W głębszych warstwach skóry, w których pH jest bliższe neutralnemu (ok. 7), staje się on neutralny i umożliwia transport insuliny, która w normalnych warunkach nie byłaby w stanie pokonać bariery naskórkowej. Insulina jest chemicznie związana z polimerem, co pozwala jej przenikać przez kolejne warstwy skóry – aż do krwiobiegu. Insulina przenika przez warstwy skóry i daje znakomite efekty Badania laboratoryjne potwierdziły, że żel OP z insuliną skutecznie przenika przez wszystkie warstwy skóry myszy i świń, podczas gdy pozbawiona go insulina aplikowana na skórę pozostaje na jej powierzchni. Efektywność tej metody została sprawdzona na zwierzętach, u których po jednorazowym nałożeniu żelu poziom glukozy we krwi normalizował się w ciągu 1–2 godzin i utrzymywał w normie przez około 12 godzin. Wynik ten porównywalny jest z tzw. insuliną bazalną, stosowaną jako długodziałająca insulina podawaną między posiłkami. Są jednak ograniczenia – jakie wyzwania stoją przed naukowcami? W badaniach na myszach do uzyskania efektu terapeutycznego wymagane były dość wysokie dawki insuliny (116 U/kg), co budziło wątpliwości co do efektywności. Jednak w przypadku miniaturowych świń, których skóra pod względem budowy i właściwości zbliżona jest do ludzkiej, wystarczyła już znacznie mniejsza dawka (7,25 U/kg), a efekt był porównywalny do klasycznych iniekcji podskórnych. Ponadto nie odnotowano miejscowych podrażnień ani stanów zapalnych skóry, co potwierdza wysokie bezpieczeństwo metody w modelu zwierzęcym. Naukowcy zwracają uwagę, że ludzka skóra może reagować inaczej niż skóra zwierząt. Różni się bowiem zarówno pod względem grubości, jak i zawartości tłuszczu czy pH. Polskie innowacje: plastry z insuliną W Polsce także trwają prace nad nowymi systemami dostarczania insuliny. Przykładem jest technologia, w której wykorzystuje się innowacyjny nośnik MTC-Y w plastrach przyklejanych do skóry. Plastry te mają na celu zapewnienie stałego poziomu insuliny, ograniczenie skutków ubocznych i umożliwienie stosowania mniejszych dawek leku niż w przypadku doustnych preparatów. Nie tylko igły – insulina w kapsułkach Naukowcy z MIT opracowali kapsułkę, która umożliwia doustne podanie insuliny. Wewnątrz niej znajduje się mikroigła ze sprasowanej insuliny, która po połknięciu wbija się w ścianę żołądka, stopniowo uwalniając lek do krwiobiegu. Badania na zwierzętach potwierdziły, że skuteczność tej metody jest zbliżona do iniekcji podskórnych, a pacjent nie odczuwa bólu ani dyskomfortu typowego dla tradycyjnych zastrzyków. Mimo bardzo obiecujących wyników, żel insulinowy wymaga jeszcze wieloetapowych testów klinicznych. Konieczne są badania toksykologiczne, określenie optymalnej dawki, częstotliwości aplikacji czy sprawdzenie długoterminowych efektów ubocznych. Zanim żel stanie się realną alternatywą dla tradycyjnych zastrzyków, musi przejść przez rygorystyczne procesy rejestracyjne oraz dostać aprobatę Europejskiej Agencji Leków. Źródło: Nature, MIT, ISB Zdrowie Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak zarazić się grypą? Naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali, w jaki sposób jej wirusy atakują nasze komórki
Grypa prawdopodobnie męczy nas od tysięcy lat, jednak do tej pory nie wiedzieliśmy, jak właściwie się nią zarażamy. Jasne, znamy mechanizmy rozprzestrzeniania się wirusa, wszyscy wiemy, że przenosi się on drogą kropelką. Pierwszy raz w historii naukowcy zaobserwowali jednak jak dokładnie grypa wnika w komórki naszego ciała. Okazuje się, że mamy tam „sabotażystów”.
Każdego roku miliony osób na całym świecie zapada na grypę – w Polsce szczególnie w okresie jesienno-zimowym. To jedna z najczęstszych chorób zakaźnych, jednak do tej pory brakowało nam konkretnych informacji na temat przenoszenia się wirusa i dokładnych sposobów, w jaki infekuje nasze ciała. Dzięki odkryciom naukowców z Zurychu i ich nowej metodzie badawczej udało się poznać ten specyficzny mechanizm. To przełom w walce z chorobą. Jak zarażamy się grypą? Wirus grypy wnika do organizmu na dwa główne sposoby: drogą kropelkową oraz poprzez kontakt z powierzchniami lub przedmiotami skażonymi wydzieliną osoby chorej. Podczas kaszlu, kichania czy nawet mówienia osoba chora uwalnia do powietrza mikroskopijne kropelki śliny, które zawierają cząsteczki wirusa. Te mogą być wdychane przez osoby w pobliżu: np. w tramwaju, w pracy czy w kolejce do lekarza. Wirus grypy może także przetrwać na powierzchniach codziennego użytku – klamkach, poręczach, telefonach czy blatach – nawet do 48 godzin. Po dotknięciu zakażonej powierzchni a następnie ust, oczu czy nosa można wprowadzić wirusa do organizmu. Naukowcy odkryli, że nasze własne komórki „kolaborują” z wirusem Badacze ze Szwajcarii i Japonii zbadali wirusa grypy z naprawdę bliska. Wykorzystali oni opracowaną przez siebie technikę mikroskopową (nazwaną ViViD-AFM) , dzięki której byli w stanie znacząco powiększyć powierzchnię ludzkich komórek na szalce Petriego. Po raz pierwszy umożliwiło to obserwację na żywo i w wysokiej rozdzielczości jak wirusy grypy wnikają do żywej komórki. Naukowców szczególnie zaskoczył jeden mechanizm: komórki nie są bierne i nie pozwalają wirusowi na inwazję na szeroką skalę. Aktywnie próbują go złapać, jednak on, jak koń trojański, przenika do ich wnętrza. – Zakażenie komórek naszego ciała przypomina taniec wirusa i komórki – mówi Yohei Yamauchi, profesor medycyny molekularnej na ETH Zurich. Jak wirus przenika do komórki? Wirus grypy wykorzystuje naturalne mechanizmy komórki służące do transportu substancji, np. hormonów czy żelaza. „Surfując” po powierzchni komórki, wirus poszukuje miejsca z dużą liczbą specyficznych receptorów, które umożliwią jego skutecznie wniknięcie do środka. Gdy wirus znajdzie odpowiednie miejsce, komórka tworzy zagłębienie w swojej błonie. Następnie jest ono kształtowane i stabilizowane przez białko nazywane klatryną. Wraz z rozwojem kieszonki otacza ona wirusa, a to prowadzi do powstania pęcherzyka. Stamtąd droga jest prosta – nieświadoma zagrożenia komórka transportuje pęcherzyk do swojego wnętrza, tam jego otoczka pęka, w wirus jest uwolniony, gotowy do siania zniszczenia i rozmnażania się. Nowa przyszłość dla leków przeciwwirusowych Technologia obserwacji wirusów opracowana w Zurychu pozwala lepiej poznać ich mechanizmy reprodukcji czy przenikania do organizmu. Naukowcy podkreślają, że to narzędzie może być używane nie tylko badania zachowania grypy, ale także innych wirusów, oraz opracowywania nowych leków czy szczepionek. Zrozumienie tego, w jaki sposób komórki aktywnie uczestniczą w procesie infekcji, otwiera nowe możliwości hamowania tego mechanizmu. Potencjalne leki mogłyby zakłócać formowanie się pęcherzyka lub blokować działanie klatryny, zapobiegając wnikaniu wirusa do komórki. ViViD-AFM pozwala również testować skuteczność nowych leków w czasie rzeczywistym w hodowlach komórkowych. Technologia daje dokładny obraz tego, co dzieje się na powierzchni komórki podczas infekcji, umożliwiając ocenę działania leków z niespotykaną dotąd precyzją. Walka z grypą ciągle trwa, ale wreszcie zdajemy się ją wygrywać. Warto pamiętać, że posiadamy skuteczne szczepionki przeciwko grypie, z których warto korzystać – są one w stanie zmienić ostry, zagrażający życiu przebieg choroby, w łagodny i przypominający lekkie przeziębienie, a nawet w 40%–70% całkowicie chronią przed infekcją. Szacuje się, że każdego roku na grypę choruje 10% dorosłej populacji i nawet 30% dzieci. Źródło: ETH Zurich, szczepienia.pzh.gov.pl, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grzyby kochają psychodelę. Niezależnie od siebie wykształciły substancję oddziałującą na ludzki mózg
Chociaż grzyby halucynogenne były wykorzystywane przez wiele cywilizacji od tysięcy lat – zarówno podczas religijnych ceremonii, jak i rekreacyjnie – wciąż podchodzimy do nich z rezerwą. Teraz okazuje się, że niezależnie od siebie wykształciły zdolność wytwarzania tej samej substancji psychoaktywnej. Naukowcy są zaskoczeni, ale rodzi to wiele możliwości.
Grzyby halucynogenne mogą wytwarzać psylocybinę – znaną substancję o właściwościach psychodelicznych, która od wieków była wykorzystywana przez ludzi. Badacze udowodnili jednak, że w zależności od gatunku robią to na dwa zupełnie różne sposoby, a mimo to osiągają taki sam efekt. Odkrycie to może pomóc łatwiej wytwarzać substancje psychoaktywne w laboratorium, np. do produkcji leków. Czym jest psylocybina? Psylocybina jest substancją, którą organizm po spożyciu przekształca w aktywną formę psylocyny. Zyskała ona popularność w latach 60. XX wieku, w czasie rewolucji kulturalnej i epoki ruchu hipisowskiego. Ostatecznie sklasyfikowano ją jako narkotyk, co na dziesięciolecia wstrzymało badania nad jej medycznym zastosowaniem. Ostatnio zaobserwowano jednak, że psylocybina może łagodzić depresję, przewlekły lęk czy wspomagać zwalczanie myśli samobójczych. Odżyło więc zainteresowanie zrozumieniem, jak można wykorzystać ją dla dobra ludzkiego umysłu i jak moglibyśmy wydajniej produkować ją w laboratoriach. W końcu starożytne cywilizacje stosowały halucynogenne grzyby od tysięcy lat. Grzyby są zdeterminowane, by wpływać na ludzki mózg Naukowcy zaczęli ponownie zgłębiać sposób, w jaki grzyby produkują ten halucynogenny związek. Okazało się, że musi im na tym bardzo na tym zależeć – poszczególne gatunki wyewoluowały niezależnie od siebie i podążały różnymi drogami, by stworzyć dokładnie tę samą substancję. To tzw. ewolucja konwergentna. Badacze pod przewodnictwem Dirka Hoffmeistera z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie wykazali, że grzyby wykorzystują różne rodzaje enzymów, ale z ich pracy zawsze powstaje psylocybina. Zgłębienie tego procesu pomogło odkryć nową metodę wytwarzania tego psychodelicznego związku w laboratorium. Czemu grzyby wytwarzają substancje psychoaktywne? Oczywiście grzybom, nawet magicznym, nie chodzi o to, by wpływać na działanie ludzkie mózgu. Według naukowców psylocybina może być ich sposobem na odstraszanie drapieżników, np. owadów, które mogłyby skusić się na zjedzenie owocników grzybów. Podobnie działa kofeina, która jest naturalnym pestycydem odstraszającym szkodniki. My tylko wykorzystujemy jej efekt uboczny. Leki oparte na psychodelikach Obecnie do produkcji leków wykorzystuje się psylocybinę pozyskiwaną syntetycznie. Generuje to jednak niepotrzebne odpady i jest mało wydajne, więc jeśli wzrośnie zapotrzebowanie, może okazać się nieskuteczne. Nowe podejście do produkcji zaproponowane przez Hoffmeistera i jego zespół pozwala ekstrahować enzymy prosto z grzybów i dzięki temu katalizować w laboratoryjnych warunkach reakcje prowadzące do powstania psylocybiny. To dowód, że lepsze zrozumienie procesów zachodzących w przyrodzie pozwala zmniejszyć zużycie energii i ilość odpadów, a przez to tworzyć obiecujące, szeroko dostępne leki. Jaka będzie przyszłość grzybów halucynogennych? Jest w nich element „magiczny” i z pewnością wciąż wiele jeszcze czeka na odkrycie. Źródło: Chemistry Europe, A Journal of German Chemical Society Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Paracetamol w ciąży nie powoduje autyzmu – badanie obejmujące 2,5 miliona dzieci to potwierdza
Wbrew temu, co z największych mównic świata głoszą niektórzy, paracetamol przyjmowany w ciąży nie powoduje zwiększenia ryzyka wystąpienia autyzmu u dzieci. Badania obejmujące miliony ciąż udowadniają, że nawet prezydent Stanów Zjednoczonych może się mylić.
Donald Trump zasugerował ostatnio, że acetaminofen (w Polsce znany szerzej jako paracetamol, a w Stanach Zjednoczonych jako Tylenol) stosowany przez kobiety w ciąży ma przyczyniać się wzrostu ilości diagnoz autyzmu. Zaproponował, by zamiast ulżyć sobie w bólu, matki „przeczekały” trudny czas gorączki. Wywołało to ostry sprzeciw środowiska naukowego, według którego nie ma twardych dowodów naukowych na temat powiązań paracetamolu z rozwojem neurologicznym dzieci. Są za to odwrotne. Największe badanie nad środkami przeciwbólowymi Badanie opublikowane w 2024 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of the American Medical Association” objęło niemal 2,5 miliona urodzeń w latach 1995–2019 w Szwecji. Nie wykazało dowodów na to, że stosowanie paracetamolu w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka. To największe analizy naukowe przeprowadzone w tym temacie. 7,5% matek przyznało się do stosowania paracetamolu w ciąży. Naukowcy przeanalizowali dodatkowo wszystkie zmienne, które mogły wpłynąć na wyniki analizy statystycznej – uwzględnili między innymi czynniki zdrowotne, takie jak gorączkę czy ból, które mogły wpływać na to, czy zażywane były środki przeciwbólowe. Przyjrzeli się następnie wynikom rozwoju neurologicznego urodzonych dzieci: sprawdzano, czy częściej diagnozowano u nich ADHD, autyzm czy niepełnosprawność intelektualną. Stosowanie paracetamolu a rozwój rodzeństwa Długi czas trwania badania pozwolił porównywać ze sobą nawet rodzeństwa: dzieci urodzone przez tę samą matkę, u której paracetamol był stosowany w jednej ciąży, a w drugiej nie. To bardzo ważne, ponieważ rodzeństwo dzieli ze sobą bardzo wiele – od wspólnych genów, po środowisko, w którym się wychowuje. Dzięki temu łatwiej było oszacować, czy na zwiększone ryzyko rozwoju neurologicznego miał wpływ sam lek, czy cechy rodzinne lub stan zdrowia. Czy paracetamol powoduje autyzm? Pierwsze wyniki badań przykuły uwagę naukowców. Okazało się, że u dzieci, których matki przyznały się do stosowania paracetamolu, faktycznie nieznacznie częściej diagnozowano autyzm. Wątpliwości jednak szybko się rozwiały – wszystko dzięki temu, że w kompleksowym badaniu udało się przeanalizować także rodzeństwa. Kiedy przeprowadzono między nimi porównania, zależność między paracetamolem a autyzmem całkowicie zniknęła. Co to znaczy? Gdy porównano pary, w których jedno z rodzeństwa było narażone w trakcie ciąży na działanie paracetamolu, a drugie nie, różnice w diagnozach autyzmu nie występowały. To znaczy, że na rozwój neuronalny nie miał wpływu acetaminofen, tylko cechy genetyczne i społeczne. Stosowanie paracetamolu w ciąży – czy jest bezpieczne? To nie jedyne badanie naukowe, które stwierdza, że stosowanie paracetamolu w ciąży jest bezpieczne. Naukowcy z Japonii niedawno opublikowali inne, w którym także porównywali ze sobą rodzeństwa. Wyniki ich badań były zbliżone do wyników przedstawionych wyżej. Jedyną różnicą było to, że prawie 40% matek w Japonii przyznało się do stosowania paracetamolu. Nieuważne studiowanie wyników może być mylące i prowadzić do błędnych wniosków, na które powoływał się m. in. Donald Trump. Matki przyjmujące paracetamol to zwykle te, które ciężko znoszą ciążę: występuje u nich przewlekły ból, gorączki czy przechodzą poważne infekcje. Te schorzenia są genetycznie powiązane z występowaniem ADHD czy autyzmu. Powiązanie rozwoju neuronalnego z paracetamolem więc istnieje, tylko nie jest tak bezpośrednie, jak chcą przekonać niektórzy. W ciąży warto więc nie dokładać sobie zmartwień: niezależnie od tego, co twierdzi przywódca Stanów Zjednoczonych. Należy pamiętać jednak o zaleceniach lekarzy: mimo, że paracetamol jest najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym w czasie ciąży, to zawsze powinien być stosowany w najniższej skutecznej dawce i w wyłącznie razie potrzeby. Źródło: JAMA, Japan Science and Technology Agency Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jedyny polski reaktor jądrowy wraca do pracy. Maria pomaga chorym
Na początku kwietnia 2025 roku wyłączono jedyny działający w Polsce reaktor jądrowy. Po kilku miesiącach przerwy wraca do pracy. To dobra wiadomość dla osób cierpiących na nowotwory – urządzenie nie produkuje prądu, ale radioizotopy do diagnozowania nowotworów oraz do radioterapii.
Spis treści: Maria wraca do gry Po co nam Maria? Reaktor Maria ma już 50 lat. Nosi imię Maria na cześć dwukrotnej noblistki – Marii Skłodowskiej-Curie i znajduje się na terenie Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ), w podwarszawskim Otwocku – Świerku. Reaktor znajduje pod charakterystyczną, okrągłą betonową kopułą, otoczoną kominami wentylatorni. Jest to jedno z największych urządzeń badawczych w Polsce. Zaprojektowali i skonstruowali go polscy specjaliści. Jednak w kwietniu Maria musiała zostać wyłączona – urządzenie nie uzyskało zgody na eksploatację z Państwowej Agencji Atomistyki (PAA). Maria wraca do gry Na początku sierpnia Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) otrzymało zezwolenie PAA na ponowne uruchomienie reaktora badawczego. Zgoda została wydana bezterminowo i umożliwia kontynuację pracy reaktora – podało NCBJ. – Dla nas to bardzo dobra wiadomość i wręcz ulga. Reaktor pełni bardzo ważną rolę, ale wymogi bezpieczeństwa jądrowego zawsze muszą być spełnione. Teraz, kiedy wszystkie niezbędne analizy i procedury zostały odpowiednio przygotowane i zaakceptowane, Maria może wrócić do pracy a priorytetem jest realizacja programu modernizacji, który pozwoli jej pracować kolejne 20 lat – przekazał szef resortu energii, Miłosz Motyka. Procedura trwała kilka miesięcy. Obejmowała przygotowanie dokumentacji zawierającej analizy bezpieczeństwa, procedury eksploatacyjne, plany awaryjne oraz szczegółowe informacje dotyczące ochrony fizycznej i radiologicznej obiektu. Po co nam Maria? Reaktor Maria to jedyny czynny obiekt jądrowy tego typu w Polsce. Ma istotne znaczenie dla krajowych i międzynarodowych sektorów: naukowego oraz medycznego. Od wielu lat odgrywa kluczową rolę w produkcji radioizotopów medycznych – w tym molibdenu 99 (stosowany w diagnostyce i terapii onkologicznej) i jodu-131 (to izotop stosowany w diagnozie i leczeniu chorób tarczycy). Jeden tydzień pracy reaktora to pomoc dla 100 tys. pacjentów na całym świecie. Ponadto Maria stanowi ważne zaplecze dla badań z zakresu fizyki jądrowej, materiałoznawstwa, energetyki jądrowej, a także dla szkoleń kadry na potrzeby realizacji programu polskiej energetyki jądrowej. Według planów rządu mają powstać w naszym kraju elektrownie jądrowe, dlatego wyspecjalizowany personel będzie kluczowy do obsługi tych skomplikowanych instalacji. Wygląda na to, że w wkrótce do Marii dołączy drugi reaktor – POLA (od POLski Atomowy). W Świerku trwają prace nad budową nowego reaktora wysokotemperaturowego chłodzonego gazem (HTGR). Będzie produkował zarówno ciepło, jak i energię elektryczną. Instalacja będzie wykorzystywania do testów, które umożliwią wykorzystane tej technologii w przemyśle. Źródło: NCBJ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Leki ze stonóg to przyszłość? Mają pomóc w walce z bólem
Liczne odnóża stonóg odstraszają ludzi i budzą wstręt. Jednak wydzieliny tych stawonogów mogą być kluczem do odkrycia nowych leków stosowanych w leczeniu chorób neurologicznych i bólu – wynika z najnowszych badań amerykańskich naukowców.
Spis treści: Z lasu do laboratorium i do… apteki? Inne stonogi – inne możliwości Stonogi występują powszechnie w środowisku. Ich nazwa jest jednak dość myląca, bo nie mają tylu odnóży. Wiele aspektów dotyczących ich życia pozostaje tajemnicą — w tym ich konkretne siedliska, liczebność, dieta czy zachowania. Ale też chemia. Wcześniej inne zespoły badaczy zwróciły uwagę na nadzwyczajnie wysoką zdolność akumulacji metali ciężkich w tkankach ciała stonóg. Teraz chemicy z Virginia Polytechnic Institute and State University w USA postanowili przyjrzeć się wydzielinom jednego z gatunków stonóg pod kątem ich właściwości leczniczych dla ludzi. Z lasu do laboratorium i do… apteki? Amerykańscy chemicy najpierw wybrali się do lasu w Stadium Woods w stanie Virginia. Tam zebrali blisko 40 stonóg spod ściółki i opadłych gałęzi. Kolejny etap analiz odbył się w laboratorium uczelni. Eksperci wykorzystali różne narzędzia analityczne do zidentyfikowania związków zawartych w gruczołach obronnych stonóg. Dowiedzieli się również, że stonogi uwalniają te związki, aby odstraszyć drapieżniki, a jednocześnie informują o swojej lokalizacji swoich ziomków. Wydzieliny powodują dezorientację u mrówek, które są naturalnymi drapieżnikami, ale są to też jednocześnie feromony, kierujące informację do osobników tego samego gatunku. Nowo zidentyfikowane alkaloidy pochodzą od stonogi Andrognathus corticarius. Być może te substancje uda się wykorzystać w tworzeniu leków w chorobach neurologicznych i psychicznych. Inne stonogi – inne możliwości W zależności od gatunki stonogi wydzielają inne substancje. Ci sami badacze wcześniej zbadali stawonoga występującego w północno-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, Ishcnocybe plicata. Odkryli, że pokrewne alkaloidy silnie i selektywnie oddziałują z pojedynczym neuroreceptorem zwanym Sigma-1. Oddziaływanie to sugerowało, że ta rodzina związków może mieć potencjał farmakologiczny przydatny w leczeniu bólu i innych zaburzeń neurologicznych. Co ciekawe stonogi stosowano w tradycyjnej medycynie, jako środek łagodzący różne dolegliwości, m.in. ból brzucha. Metody były różne – czasem je… połykano lub noszono w sakiewkach umieszczonych na szyi. Być może wapń zawarty w oskórku stonóg neutralizuje kwasy żołądkowe, a co za tym idzie, leczy zgagę i wrzody. Źródło: Journal of the American Chemical Society, Wszechświat Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Skaleczenie na szlaku albo ukąszenie na plaży? Pomoże dobrze wyposażona wakacyjna apteczka
Góry, morze, jeziora – lato zachęca do aktywności, ale też wymaga przygotowania na niespodziewane sytuacje. Otarcie, skaleczenie czy drobne oparzenie mogą się przytrafić każdemu. Dlatego warto wcześniej spakować zestaw najpotrzebniejszych środków medycznych. Wśród produktów, które mogą okazać się przydatne, jest octenisept®.
Wakacje to czas swobody, aktywności i bliskości z naturą. Wędrujemy po górach, kąpiemy się w morzu, odkrywamy leśne szlaki. W takich momentach łatwo zapomnieć o codziennych troskach, ale nie można zapominać o… zdrowym rozsądku. Nawet drobny uraz może zepsuć radość z podróży, dlatego warto zadbać o to, by w plecaku czy torbie mieć pod ręką podręczną apteczkę, a w nim m.in. środek z oktenidyną. Apteczka podróżna – co do niej włożyć Słoneczny dzień na szlaku albo spacer po dzikiej plaży sprzyjają relaksowi, ale i drobnym wypadkom. Otarcia, skaleczenia, ukąszenia owadów, a czasem także niestrawność czy nagły ból głowy mogą przydarzyć się w najmniej oczekiwanym momencie. Dlatego kompletując apteczkę na wyjazd, warto pomyśleć nie tylko o lekach codziennego użytku, ale też o tych, które mogą przydać się nagle. Na liście rzeczy do spakowania powinny znaleźć się m.in. leki przepisane przez lekarza, środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, coś na biegunkę, preparat łagodzący ukąszenia oraz sól fizjologiczna, pomocna przy przemywaniu oczu lub ran. Niezastąpione będą również opatrunki – plastry, gaza, bandaż, a także rękawiczki jednorazowe. W apteczce nie może też zabraknąć preparatu do dezynfekcji skóry, który pomoże szybko oczyścić ranę i zapobiec ewentualnym komplikacjom. Dezynfekowanie drobnych ran Otarcie przy wspinaczce, niewielkie skaleczenie od muszli na plaży czy ukąszenie przez kleszcza podczas biwakowania mogą wydawać się niegroźne, ale zawsze wymagają odpowiedniego odkarzenia. Pierwszym krokiem jest dezynfekcja – najlepiej środkiem, który działa delikatnie, a jednocześnie skutecznie. Choć alkohol bywa popularnym wyborem, może powodować ból i podrażnienia, a nawet spowalniać proces gojenia. Dlatego warto sięgnąć po specjalistyczne preparaty przeznaczone do skóry i błon śluzowych. Powinny one działać na bakterie, wirusy i grzyby, nie powodując przy tym uczucia pieczenia, szczypania ani podrażnień. Dodatkowym atutem jest to, że nie barwi skóry ani tkanin. Wakacyjna pierwsza pomoc Kiedy już dojdzie do drobnego urazu, warto działać spokojnie i metodycznie. Jeśli mamy dostęp do czystej wody lub soli fizjologicznej, oczyszczamy ranę. Następnie sięgamy po środek dezynfekujący, który nie powoduje podrażnień – np. octenisept®, który nie piecze ani nie podrażnia, a jednocześnie chroni przed zakażeniem. Po aplikacji należy odczekać chwilę, aż skóra wyschnie. Drobne rany można pokryć żelem przyspieszającym regenerację, a większe zabezpieczyć plastrem lub opatrunkiem. Kiedy zgłosić się do lekarza? Oczywiście nie wszystkie rany można opatrzyć samodzielnie. Głębokie skaleczenia, obfite krwawienia, rozległe oparzenia czy trudne do oczyszczenia zabrudzenia wymagają interwencji medycznej. W takich przypadkach należy jak najszybciej zabezpieczyć osobę poszkodowaną i poszukać pomocy – zgłosić się do najbliższego punktu medycznego, szpitala lub wezwać służby ratunkowe. Lato sprzyja spontaniczności i przygodom, ale warto być gotowym na drobne trudności. Apteczka z dobrze dobranymi środkami może pomóc przejść przez nie bez stresu. Ważne, by przez kolejne dni obserwować miejsce urazu i w razie potrzeby ponownie je przemywać. W podróży dostęp do pomocy medycznej może być ograniczony, dlatego dobrze mieć sprawdzony schemat działania i odpowiednio wyposażoną apteczkę. Oktenidyna – jak może pomóc w podróży? Produkty zawierające oktenidynę spełniają te warunki, są stosowane do dezynfekcji i nie wymagają recepty. W podróży liczy się szybka reakcja, dlatego taki preparat warto mieć zawsze pod ręką. Przykładem może być dostępny w formie sprayu octenisept® lek OTC¹, który jest przeznaczony do dezynfekcji skóry oraz drobnych ran. Preparat aplikuje się bezpośrednio na skórę – wystarczy rozpylić go na oczyszczoną powierzchnię i pozostawić na minimum jedną minutę. Może być stosowany zarówno przez dorosłych, jak i dzieci. Właśnie dlatego warto wybrać octenisept® jako element wakacyjnej apteczki. Marka oferuje także inne produkty. Pierwszym z nich jest octenisept® żel² do pielęgnacji ran 5w1. To wyrób medyczny przyspieszający gojenie ran i oparzeń I i II stopnia. Stworzony z myślą o skutecznej ochronie skóry i wspieraniu procesu gojenia. Wyróżnia się łagodną formułą, jest odpowiedni dla rodziny, również dla osób z wrażliwą skórą. Jak działa? octenisept® żel tworzy wilgotne środowisko, które sprzyja prawidłowemu gojeniu. Wspiera namnażanie komórek odpowiedzialnych za regenerację skóry, jednocześnie chroniąc ranę przed infekcją. Dodatkowo łagodzi świąd i zmniejsza odczuwanie bólu dzięki efektowi chłodzącemu. Produkt jest odpowiedni dla dzieci i dorosłych od 1. roku życia. Czym jeszcze się charakteryzuje? uśmierza ból dzięki działaniu chłodzącemu [3] przyspiesza gojenie ran [4] pomaga chronić przed zakażeniami [5] minimalizuje powstawanie blizn [6] wygodna się go aplikuje [7] Drugi to regenerujący kosmetyk octenisept® Protect & Repair Cream, który może łagodzić podrażnienia skóry i wspierać odbudowę naskórka, np. przy oparzeniach słonecznych i odparzeniach (otarciach ud czy pieluszkowych odparzeniach skóry u niemowląt i dzieci). Chroni przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, jednocześnie wspierając naturalne procesy odnowy. Starannie dobrane składniki natłuszczają, koją i pielęgnują skórę. Doskonały do codziennego stosowania – szczególnie w przypadku skóry suchej, podrażnionej lub uszkodzonej. Krem uzyskał pozytywną opinię Instytutu Matki i Dziecka i można do używać w przypadku dzieci od 6 miesiąca życia. Taki zestaw może stanowić dodatkową ochronę, szczególnie podczas dłuższych wypraw całą rodziną. [3] Hämmerle G.,Strohal R. Efficacy and cost effectiveness of octenidine wound gel in the treatment of chronic venous leg ulcers in comparison to modern wound dressings, 2016, International Wound Journal [4] IFU octenisept żel Hämmerle G.,Strohal R. Efficacy and cost effectiveness of octenidine wound gel in the treatment of chronic venous leg ulcers in comparison to modern wound dressings, 2016, International Wound Journal [5] IFU octenisept żel [6] Matiasek J. An intra individual surgical wound comparison shows that octenidine based hydrogel wound dressing ameliorates scar appearance following abdominoplasty, 2018, Internationa Wound Journal [7] Matiasek J. An intra individual surgical wound comparison shows that octenidine based hydrogel wound dressing ameliorates scar appearance following abdominoplasty, 2018, Internationa Wound Journal Radu C.A., Optimizing Suprathel-therapy by the use of Octenidine-Gel, 2011, Elsevier Materiał promocyjny marki Schulke Polska Sp. z o.o.
Dlaczego nietoperze nie chorują na raka? „Supermoce” w genach i układzie odpornościowym
Cztery gatunki nietoperzy mają niezwykłe zdolności do zwalczania nowotworów. Dzięki temu mogą w zdrowiu żyć do późnej starości. Naukowcy właśnie rozwikłali zagadkę ich „supermocy”.
Spis treści Jakie gatunki nietoperzy są odporne na raka? Trzy „supermoce” nietoperzy chronią je przed rakiem Czy wiedza o nietoperzach pomoże ludziom? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Rochester przebadał długowieczne nietoperze z czterech gatunków. Mogą one żyć wyjątkowo długo i nie zapadają na nowotwory. Przyczynę odnaleziono w genach i układzie odpornościowym, a wyniki badania mogą potencjalnie pomóc w walce z nowotworami u ludzi. Opublikowano je w artykule w czasopiśmie Nature Communications. Jakie gatunki nietoperzy są odporne na raka? Cztery powszechnie występujące gatunki nietoperzy posiadają „supermoce”, które pozwalają im żyć nawet 35 lat — co odpowiada około 180 latom w ludzkiej skali. A są to: nocek amerykański, mroczek brunatny, jutrzenkowiec jaskiniowy i owocowiec liścionosy. Naukowcy pod kierunkiem dr Very Gorbunovej i dr Andreia Seluanova z Wydziału Biologii i Instytutu Onkologii Wilmot w USA przebadali niezwykłe predyspozycje zwierzaków do zwalczania raka. Odkryli, że nietoperze kontrolują rozrost komórek nowotworowych na trzy sposoby. Trzy „supermoce” nietoperzy chronią je przed rakiem Pierwszy to gen o nazwie p53, który pełni funkcję supresora nowotworów. Gen ten może „wyłączać” raka. Mutacje p53, które ograniczają jego działanie, występują w połowie wszystkich przypadków nowotworów u ludzi. U nocka amerykańskiego naukowcy wykryli dwie kopie tego genu, obie z wyższą aktywnością niż u ludzi. Wysoka aktywność p53 może eliminować komórki nowotworowe poprzez apoptozę – kontrolowane niszczenie komórek, obecne u wszystkich organizmów wielokomórkowych. P53 to jednak miecz obosieczny - zbyt wysoka aktywność tego genu zabija za dużo zdrowych komórek. Nietoperze potrafią jednak skutecznie równoważyć ten proces. Druga „supermoc” nietoperzy to telomeraza – enzym pełniący kluczową rolę w starzeniu się organizmów. Pozwala komórkom dzielić się bez ograniczeń. W kontekście starzenia się to zaleta, bo wspiera regenerację tkanek. Gdyby jednak komórki dzieliły się w sposób niekontrolowany, doprowadziłoby to do szybkiego rozwoju nowotworów. I tu u nietoperzy wkracza wyższa aktywność genu p53. Eliminuje ona nadmiarowe komórki, zapobiegając rozwojowi raka. Trzecia „supermoc” to bardzo sprawny u nietoperzy układ odpornościowy, który skutecznie zwalcza wiele groźnych patogenów. Ich organizmy lepiej rozpoznają i eliminują także komórki nowotworowe. Ludzki układ odpornościowy z wiekiem słabnie i gorzej kontroluje stany zapalne. Nietoperze potrafią je skutecznie kontrolować, dzięki czemu są odporne zarówno na chorobotwórcze mikroorganizmy (np. wirusy), jak i choroby związane ze starzeniem. Czy wiedza o nietoperzach pomoże ludziom? Badanie to potwierdza nową drogę walki z rakiem – aktywność genu p53. Nietoperze, choć komórki nowotworowe powstają u nich znacznie łatwiej niż u ludzi – potrafią je dużo skuteczniej zwalczać. Pierwsze leki onkologiczne ukierunkowane na aktywację p53 już istnieją, a kolejne są w fazie badań. Trzy „supermoce” nietoperzy wskazują jak można by jeszcze wzmocnić działanie tego genu, na przykład poprzez bezpieczne zwiększenie aktywności telomerazy. Oprócz nietoperzy w świecie zwierząt istnieje wiele innych gatunków odpornych na raka. Źródło: National Geographic Polska, Nature Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ryby na psychotropach. Związki zawarte w lekach antydepresyjnych szkodzą dzikim zwierzętom
Leki przeciwdepresyjne pomagają milionom ludzi na całym świecie od ponad 70 lat. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiście się, co się z nimi dzieje, gdy opuszczą nasze ciała? W ostatnich dziesięcioleciach leki przeciwdepresyjne zostały wykryte w rzekach, jeziorach i strumieniach na całym świecie. A skąpane w nich ryby być może są szczęśliwsze, za to zdecydowanie mniej płodne.
W tym artykule: Miliony opakowań antydepresantów Ryby na psychotropach Gupiki pod wpływem leków Ogłupianie przyrody Fluoksetyna jest związkiem chemicznym stosowany w całym długim szeregu leków SSRI, czyli selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Ta sama substancja, która pozwala leczyć depresję, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia lękowe itp. stała się jednym z najczęstszych farmaceutyków występujących w zbiornikach wodnych na całym świecie. Miliony opakowań antydepresantów Wszystko dlatego, że spożycie antydepresantów rośnie. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z 2020 roku, w Polsce przepisywano około 20 milionów opakowań leków przeciwdepresyjnych rocznie. W Stanach Zjednoczonych, według raportów z 2021 roku, liczba przepisywanych antydepresantów wynosiła około 337 milionów recept rocznie. W Wielkiej Brytanii liczba ta w 2021 roku przekroczyła 70 milionów recept rocznie. A to dane z zaledwie kilku państw. Organizm ludzki nie pobiera całej zawartości związków chemicznych ani z leków psychiatrycznych, ani z żadnych innych. Oznacza to, że część tego, co przyjmujemy, przekazujemy wraz z moczem do kanalizacji. Potem leki trafiają do oczyszczalni i do wód powierzchniowych. Ludzie w depresji częściej mówią w pierwszej osobie. Eksperci: Ich stan da się "wyczytać" Wystarczy posłuchać by dowiedzieć się co w duszy gra lub dolega. Psychiatrzy i psycholodzy zwracają uwagę na fakt, że depresja zmienia postrzeganie całego świata u człowieka. Zmienia się... Oczyszczalnie ścieków nie zostały zaprojektowane do usuwania pozostałości leków. Tak więc ogromne ilości stosowanych w lekach związków chemicznych są uwalniane do środowiska wraz z oczyszczonymi ściekami na całym świecie. Oznacza to, że w ciekach wodnych poniżej oczyszczalni ścieków ryby i inne stworzenia mogą dosłownie się kąpać w koktajlu ludzkich leków. Ryby na psychotropach Wraz ze wzrostem naszej zależności od leków, rośnie również obciążenie, jakie nakładamy na ekosystemy. Jeśli nie zrozumiemy wpływu zanieczyszczeń na dziką przyrodę, ryzykujemy pogorszeniem stanu przyrody i świadczonych przez nią usług. Właśnie tej kwestii przyjrzeli się naukowcy z australijskiego Monash University. Farmaceutyki przeznaczone dla ludzi mogą wpływać na ryby i inne gatunki, ponieważ celują w receptory, które są dla nas wspólne. Prozac i inne marki fluoksetyny zwiększają poziom serotoniny w mózgu, co poprawia samopoczucie i poziom szczęścia u pacjenta. U ryb serotonina bierze również udział w rozmnażaniu, przyjmowaniu pokarmu i wzroście, stresie i wielu zachowaniach. Większość badań koncentruje się na krótkoterminowej ekspozycji, mimo że leki takie jak fluoksetyna mogą być bardzo trwałe w środowisku i wpływać na ryby przez długi czas. Gupiki pod wpływem leków – Zebraliśmy 3600 dzikich gupików (Poecilia reticulata) z Alligator Creek w North Queensland. W laboratorium poddaliśmy 15 kolejnych pokoleń tych ryb działaniu fluoksetyny przez okres pięciu lat – napisali w artykule opublikowanym na łamach The Conversation australijscy badacze. Wyjaśnili też, że ryby zostały losowo przydzielone do jednego z trzech poziomów ekspozycji: bez fluoksetyny (kontrola), niski lub wysoki. Niski poziom leczenia odpowiada typowym stężeniom w wodach powierzchniowych. Wysoki poziom reprezentuje stężenia typowe dla zbiorników wodnych silnie zdominowanych przez ludzkie ścieki. Wyniki? – Stwierdziliśmy, że samce gupików narażone na niskie poziomy fluoksetyny były ogólnie w złym stanie. Zmodyfikowana płetwa używana do zapładniania samic (gonopodium) była również większa u tych samców – wyliczają naukowcy. Dłuższe gonopodia pomagają w kryciu. Tak więc ekspozycja na fluoksetynę wydawała się wywoływać kompromis między zdrowiem fizycznym a reprodukcyjnym. Gdy utrzymanie kondycji ciała stało się zbyt kosztowne, ryby włożyły więcej energii w wyhodowanie większego gonopodium. Kłopot w tym, że fluoksetyna zmniejsza również ruchliwość plemników. Oznacza to, że plemniki samców narażonych na działanie fluoksetyny słabo pływały w porównaniu do plemników samców nienarażonych. Może to zmniejszać sukces reprodukcyjny samców narażonych na fluoksetynę. Ogłupianie przyrody – Oprócz wpływu na rozmnażanie, zbadaliśmy również, w jaki sposób ekspozycja na fluoksetynę wpływa na aktywność i ukrywanie się gupików. Oba zachowania mają kluczowe znaczenie dla przetrwania na wolności – dodają naukowcy ze School of Biological Sciences Uniwerstetu Monash. Samce gupików narażone na fluoksetynę stały się mniej zdolne do dostosowywania swojego zachowania w różnych kontekstach. W naturze może to zmniejszyć zdolność jednostki do reagowania na zmiany środowiskowe. Na przykład sprawić, że ryba stanie się łatwym celem dla drapieżników. – Nasze odkrycia uzupełniają rosnącą liczbę dowodów wskazujących na podobne zaburzenia behawioralne u narażonych na koktajle psychotropowe dzikich zwierząt. Może to zakłócać ich zdolność do konkurowania o pożywienie i partnerów – podsumowują naukowcy. Pozostaje też inne pytanie: jak na zdrowego człowieka może wpłynąć jedzenie mięsa ryb żyjących w środowisku skażonym antydepresantami? Bo chociaż tego typu leki pomagają chorym, to mają również swoje skutki uboczne. Wśród nich warto wymienić zaburzenia snu, skłonność do przejadania się oraz spadek libido. A wszystkie wymienione są już w tej chwili bardzo poważnymi przypadłościami, zaliczanymi do tzw. chorób cywilizacyjnych. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ludzie po raz pierwszy przetestują lek, dzięki któremu rosną zęby. To może być przełom w medycynie
Naukowcy z Japonii przetestują na ludziach lek, który może być przełomem w medycynie i stomatologii. Dzięki preparatowi ludziom mają odrastać brakujące zęby. Badawcza grupa pacjentów rozpocznie leczenie jeszcze w tym roku.
W tym artykule: Pierwszy taki lek na bezzębie Przełom w medycynie? Dlaczego ludziom wypadają zęby? Mówi się, że zęby to wizytówka człowieka. Dbamy więc o nie od najmłodszych lat, czy to poprzez codzienną higienę, czy regularne wizyty u stomatologa lub ortodonty. Bywa jednak, że tracimy zęby – czasem z powodu choroby, innym razem przez uszkodzenia mechaniczne. Niestety, złamane zęby w przeciwieństwie do kości nie zrastają się same. Sposobów na uzupełnienie brakującego uzębienia jest kilka. Najczęściej pacjenci wstawiają sobie pojedyncze implanty lub korony. Cena jednego zęba waha się od kilkuset złotych do nawet dwóch tysięcy. Pierwszy taki lek na bezzębie Przełomem w leczeniu ma być nowy lek podawany dożylnie. Preparat został opracowany przez badaczy z Uniwersytetu w Kioto w Japonii. Pierwsi pacjenci otrzymają go we wrześniu tego roku. Najpierw lek będzie zastosowany u 30 mężczyzn w wieku 30–64 lat. Każdemu z nich brakuje co najmniej jednego zęba trzonowego. Następnie do badania dołączą pacjenci z częściowym bezzębiem lub osoby, którym brakuje do pięciu zębów stałych. Jeżeli testy na ludziach dadzą pozytywne wyniki, lek ma być dostępny w leczeniu wszystkich form bezzębia od około 2030 roku. Pigułka zamiast ćwiczeń? To możliwe – mówią naukowcy – ale wskazane tylko dla części z nas Zamiast biegania czy treningu na siłowni wystarczy pigułka? Teoretycznie to możliwe. Jednak większość z nas nie powinna rezygnować z ćwiczeń fizycznych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pigulka-zamiast-cwiczen-to-mozliwe-mowia-naukowcy-ale-tylko-dla-czesci-z-nas-fot-shutterstock-ea1bad2.jpg" width="938" height="626" alt="Pigułka zamiast ćwiczeń? To możliwe – mówią naukowcy – ale tylko dla części z nas (fot. Shutterstock)" title="Pigułka zamiast ćwiczeń? To możliwe – mówią naukowcy – ale tylko dla części z nas (fot. Shutterstock)" /> Przełom w medycynie? Opracowanie leku na bezzębie to owoc kilkuletnich badań nad przeciwciałem USAG-1, które hamuje wzrost zębów u fretek i myszy. W 2021 roku naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli przeciwciało monoklonalne. Zakłóca ono interakcję między USAG-1 a cząsteczkami znanymi jako białko morfogenetyczne kości, czyli BMP. Odkrycie to okazało się bazą do stworzenia leku, który w przyszłości mogliby przyjmować również ludzie. Kluczowy jest tu fakt, że fretki charakteryzuje difiodontyzm, a to oznacza, że tak jak ludzie mają zęby mleczne i stałe. Co ważne, podczas badań na zwierzętach nie zaobserwowano żadnych skutków ubocznych. Dotychczasowe badania i testowe terapie skupiają się na pacjentach z wrodzonym brakiem zębów. Japońscy naukowcy zakładają jednak, że docelowo z leczenia będzie mógł skorzystać każdy, kto stracił ząb. Udostępnienie leku na odrastanie zębów ma szansę być prawdziwym przełomem w medycynie. Byłby to już kolejny medyczny wynalazek XXI w. Do tej pory listę tworzą między innymi: inteligentny plaster, sztuczna trzustka, egzoszkielet czy bioniczna soczewka kontaktowa. Dlaczego ludziom wypadają zęby? Braki w uzębieniu mają różne przyczyny, także wynikające z naszych zaniedbań. Jedną z nich jest nieleczona paradontoza i próchnica. Do rozwoju próchnicy prowadzi między innymi spożywanie dużej ilości słodyczy i napojów gazowanych. Cukrzyca, osteoporoza, a także niektóre choroby autoimmunologiczne również mogą wpływać niekorzystnie na stan zębów i dziąseł. Kluczowa jest właściwa higiena jamy ustnej, w tym: regularne szczotkowanie i nitkowanie zębów oraz wizyty u dentysty. Wrodzony brak zębów może wystąpić z powodu wad genetycznych. Do nieprawidłowej budowy i pracy uzębienia prowadzą także niektóre wady rozwojowe. Źródło: Popular Mechanics, Kyoto University Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Polscy naukowcy odtworzyli recepturę starożytnego lekarstwa. Driakiew była „antidotum na wszystko”
Teriak, zwany również jako driakiew i tyriak, był „cudownym” lekiem stosowanym przez paranoicznych władców, od Nerona po Elżbietę I. Wytwarzano go z takich składników, jak opium i mięso żmii. Czy lek rzeczywiście działał?
W tym artykule: Jakich lekarstw używano w starożytności? Driakiew – antyczne lekarstwo na wszystko Polscy naukowcy odtworzyli 400-letni teriak Zapach lekarstwa przypominał whisky Czym jest placebo? Przez niemal 2000 lat mieszkańcy zarówno Bliskiego Wschodu, jak i Europy polegali na jednym „cudownym” leku. Chronił ich przed truciznami, dżumą i wieloma innymi groźnymi chorobami. To magiczne lekarstwo było znane jako teriak. To czarna, lepka substancja wytworzona z całej gamy różnych składników, w tym czarnego pieprzu, chleba, opium, a nawet mięsa żmii. Teriak w Polsce znany był również jako driakiew i tyriak. Odszedł w zapomnienie wraz z rozwojem współczesnej medycyny. Jednak zespół polskich badaczy postanowił odtworzyć lek na podstawie XVII-wiecznego przepisu, aby sprawdzić, czy medykament rzeczywiście był tak cudowny, jak go opisywano w dawnych źródłach. Jakich lekarstw używano w starożytności? Driakiew była swoistym hitem w XVII-wiecznej Polsce. Jednak jej popularność i zasięg wykraczały daleko poza Europę Wschodnią, a idea „uniwersalnego antidotum” sięga czasów starożytnych. Antyczni pisarze, tacy jak Galen i Pliniusz, sugerują, że najwcześniejsze rodzaje teriaku istniały co najmniej od II wieku p.n.e. Ich popularność szybko wzrosła w kręgach możnych i elit. 1000-letnia mikstura odtworzona w laboratorium. Niszczy lekooporne bakterie „Antyczbiotyczna” warzywna pasta przyrządzona według 1000-letniej receptury dała radę tam, gdzie współczesne antybiotyki nie mogły już pomóc. „Maść wzrok naprawiającą” odkryto ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cyfrowa-wersje-medicinale-anglicum-mozna-znalezc-na-stronach-british-library-fot-the-british-library-board-royal-12-d-xvii-8fa5bee.jpeg" width="938" height="677" alt="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" title="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" /> Jednym z najsłynniejszych poszukiwaczy cudownego leku na wszystko był cesarz Anatolii – Mitrydates VI Eupator. Władca miał obsesję na punkcie trucizn i antidotów na nie. – Arszenik nazywano wówczas proszkiem sukcesji – mówi Adrienne Mayor, badaczka z Uniwersytetu Stanforda, która nie była zaangażowana w badania polskich uczonych. W swojej książce o Mitrydatesie opisała, jak ta obsesja zapoczątkowała kosztowne poszukiwania sposobu na uniknięcie zatrucia. To doprowadziło do stworzenia pierwszej receptury teriaku. Król Pontu przyjmował regularnie niewielkie dawki toksyn, które uodporniły go na poważniejsze zatrucia. Od niego właśnie pochodzi termin mitrydatyzm. Określa się w ten sposób zabezpieczanie się przed działaniem trucizny poprzez stopniowe podawanie jej dawek, z których żadna nie jest dawką letalną. Driakiew – antyczne lekarstwo na wszystko – Wszystko zależy od dawki – mówi Mayor. I wszystko wskazuje na to, że dzienna dawka zatrutego teriaku Mitrydatesa okazała się niezwykle skuteczna. Władca zmarł dopiero w wieku 70 lat – w wyniku samobójstwa po otruciu swoich córek. Chociaż przepis, którego używał, zaginął, wydaje się, że został przekazany innym arystokratom, których lekarze eksperymentowali z teriakiem. Ich przepisy były różnorodne i zawierały szeroką gamę kosztownych składników. Podstawowy skład driakwi zwykle obejmował miód, cynamon i kardamon. A także różnorodne zioła, korę, oleje, a nawet drewno. Niemniej teriak stał się codziennym produktem obowiązkowym dla paranoicznych monarchów. Począwszy od Nerona – którego nadworny lekarz zastąpił jad węża Mitrydatesa w miksturze leczniczej mięsem żmii – po Elżbietę I. Polscy naukowcy odtworzyli 400-letni teriak Teriak z czasem stał się powszechnie dostępnym, choć drogim lekarstwem dla zwykłych ludzi. Jak wyjaśnia Jakub Węglorz, adiunkt historii na Uniwersytecie Wrocławskim, w cenie kurczaka XVII-wieczny polski plebejusz mógł kupić niewielką dawkę tej substancji u aptekarza. Naukowcy z Wrocławia postanowili sprawdzić, czy da się wyprodukować taki rodzaj teriaku, jaki setki lat temu sprzedawano w Polsce. Dzięki funduszom Narodowego Centrum Nauki Jakub Węglorz połączył siły z innym historykiem i dwoma farmaceutami. Była to pierwsza próba wytworzenia teriaku przez współczesnych badaczy z doświadczeniem farmaceutycznym. I zarazem pierwsza pełna rekonstrukcja i analiza leku. Badacze oparli swoją pracę o przepis z 1630 r. autorstwa Paula Guldeniusa, aptekarza miejskiego z Torunia. Guldenius należał do niewielkiej grupy aptekarzy, posiadających licencję na produkcję i sprzedaż teriaku. Podobnie jak jego koledzy, przygotowywał napar publicznie. Receptura Guldeniusa była spisana po łacinie. Zawierała nazwy 61 składników. Polski aptekarz szczegółowo zapisał przepis, w tym dokładne wagi składników, z których można było uwarzyć teriak. W skład eliksiru wchodziły m.in. kardamon, ziele angielskie, drewno, słodkie wino i chleb pszeniczny. Zapach lekarstwa przypominał whisky Ale teriak Guldeniusa nie był tylko placebo. Zawierał dwa składniki, które były kluczowe zarówno w kontekście jego skuteczności, jak i prestiżu: opium i mięso żmii. Opium miało działać przeciwbólowo. Natomiast mięso żmii miało zapewniać odporność na ukąszenia węży i działać „wysuszająco” na organizm. Zebranie składników potrzebnych do odtworzenia lekarstwa Guldeniusa zajęło cztery lata. Niektóre zioła i przyprawy były niedostępne lub nie były uprawiane w Unii Europejskiej. Dlatego badacze albo poszukali samej rośliny, albo skorzystali z witryn ogrodniczych w celu uzyskania składników. – Nawet w przypadku czegoś prostego, jak szafran czy mięta, roślinę zdobywaliśmy sami lub kupowaliśmy od certyfikowanego dostawcy, a nie ze sklepu spożywczego – mówi Węglorz. Trudna była również kwestia mięsa żmii. Zespół chciał samodzielnie pozyskać gada, który żyje w górzystych rejonach naszego kraju. Węglorz wspomina, że nie chciał jednak zabijać zwierzęcia, lecz znaleźć żmiję, która zmarła z przyczyn naturalnych lub padła ofiarą wypadku drogowego. Jednak to zdobycie opium, czyli narkotyku z soku makówek, okazało się najtrudniejsze. Wynika to z naszej polityki antynarkotykowej – substancja ta jest w Polsce nielegalna. Tylko wybrane osoby mogą uzyskać pozwolenie na uprawę maku lekarskiego. Czym jest placebo? Po zebraniu wszystkich składników naukowcy rozpoczęli pracę nad teriakiem w laboratorium na Uniwersytecie Wrocławskim. Cały proces trwał dwa dni. W rezultacie powstała lepka masa przypominająca melasę. Można ją było podzielić na małe pigułki, które setki lat temu pacjenci mieszali z wodą lub winem. Uczeni przypomnieli, że teriak czasami stosowano także na skórę lub do oczu. Wyprodukowali ok. 4 kilogramy medykamentu, który następnie dojrzewał przez rok. – Smak jest naprawdę rozgrzewający i pikantny. Dodatek ziół i przypraw, takich jak cynamon, waleriana, lawenda i czarny pieprz, wydaje się nadawać miksturze zapach przypominający whisky. To, zdaniem niektórych kolegów, dodawało lekowi atrakcyjności – żartuje Węglorz. Chociaż teriak zawiera składniki, które rzeczywiście mogą mieć działanie prozdrowotne, naukowcy uważają, że to w dużej mierze efekt placebo. – Nie oznacza to jednak, że nie warto go odtworzyć – dodają badacze. Źródło: National Geographic. Opracowanie: Jakub Rybski.
Pigułka zamiast ćwiczeń? To możliwe – mówią naukowcy – ale wskazane tylko dla części z nas
Zamiast biegania czy treningu na siłowni wystarczy pigułka? Teoretycznie to możliwe. Jednak większość z nas nie powinna rezygnować z ćwiczeń fizycznych.
W tym artykule: Czy SLU-PP-332 to trening w pigułce? W jaki sposób leki imitują wysiłek fizyczny? Czy tabletka zastąpi ćwiczenia? Aktywność fizyczna to coś, do czego przygotowała nas ewolucja. Nic więc dziwnego, że wywiera dobroczynny wpływ na działanie organizmu. Regularne ćwiczenia wydłużają życie (zwłaszcza kobietom), usprawniają działanie serca i mózgu. Poprawiają nawet jakość snu. Jednak te korzystne zmiany wynikają przede wszystkim z tego, jak wysiłek wpływa na biochemię naszych komórek. A to oznacza, że można „oszukać” nasz organizm. Wystarczy podać mu substancję, która imituje zmiany zachodzące po aktywności fizycznej. Taka idea stoi za pomysłami na pigułkę zamiast ćwiczeń. Sposobów na to jest wiele. Pojawia się natomiast pytanie, czy pigułka zamiast ćwiczeń fizycznych to na pewno dobre rozwiązanie w czasach, kiedy nasza aktywność spada. Mało kto dziś tak naprawdę osiąga nawet minimalną zalecaną liczbę kroków rekomendowaną przez WHO, czyli 10 tys. dziennie. Czy SLU-PP-332 to trening w pigułce? Zmiany w naszym metabolizmie związane z ćwiczeniami zachodzą między innymi przy pomocy wyspecjalizowanych białek. Chodzi o receptory, które łączą się z estrogenami (ERR). Mają one związek z adaptacją do stresu, który wywołują właśnie ćwiczenia fizyczne. Chcesz schudnąć w tym roku? Według badań najlepszym sposobem będzie... taniec Tradycyjne sporty, takie jak bieganie czy jazda na rowerze, mogą być dla wielu osób monotonne. Czym je zastąpić? Naukowcy odkryli, że taniec bardziej sprzyja kształtowaniu nawyków. Receptory ERR występują w trzech odmianach. Substancja o nazwie SLU-PP-332 aktywuje je wszystkie. Badania na szczurach dowiodły że zwiększa ona odporność na zmęczenie włókien mięśniowych, poprawiając jednocześnie wytrzymałość zwierząt biegających na bieżni. Innymi słowy, związek ten działa tak, jakby przekazywał informacje mięśniom, by zachowały się jak po ciężkim treningu wytrzymałościowym. W jaki sposób leki imitują wysiłek fizyczny? Trwają też badania nad pigułką, dzięki której osoby po zawale poprawią pracę swojego serca bez obciążania go ćwiczeniami fizycznymi. W tym celu naukowcy podali myszom ludzkie białko kardiotrofinę (hct1), a także fenylefrynę. Okazało się, że oba związki zadziałały pozytywnie, tzn. pobudzały komórki mięśnia sercowego do wzrostu. Dobrą wiadomość mają też naukowcy dla osób, które przyjmują metforminę. Lek ten stosowany jest cukrzycy typu 2, ale też u pacjentów, którzy mają np. stan przedcukrzycowy lub walczą z insulinoopornością. Badania wykazały, że metformina pobudza w organizmie cząsteczkę zwana lac-phe, która odpowiedzialna jest za tłumienie głodu po wysiłku. Liczne badania pod kierownictwem dr Jonatana Longa wykazały że istnieje istotna zależność między metforminą a wytwarzaniem lac-phe a później mleczanu, który fizjologicznie wytwarzany jest właśnie po wysiłku fizycznym. Sprawdzono to najpierw na myszach, a później na ludziach z cukrzycą typu 2, którzy na co dzień przyjmowali ten lek. Badania pokazały, że w ich krwi było znacznie więcej lac-phe. To wyjaśniałoby nieznany do tej pory mechanizm utraty wagi w trakcie leczenia metforminą. Czy tabletka zastąpi ćwiczenia? Wyniki badań są obiecujące. Czy zatem w przyszłości będziemy mogli zrezygnować z ćwiczeń, łykając co rano magiczną tabletkę? To nie takie proste. – Ćwiczeń nie da się zastąpić. Ich działanie jest wielowymiarowe. Leki mogą natomiast pomóc wielu pacjentom, którym grozi np. zanik mięśni – mówi dr Bahaa Elgendy. To jeden z naukowców prowadzących badania nad SLU-PP-332. Istnieją osoby, które ze względu na swój stan zdrowia nie mogą ćwiczyć lub nawet chodzić. Są to osoby np. osoby z otyłością olbrzymią, dla których już nawet wolny spacer jest ogromnym wysiłkiem, nie wspominając o bieganiu po bieżni. Aktywność fizyczna może też być wyzwaniem dla osób z niepełnosprawnościami oraz tych, które mają chore serce, demencję lub inne choroby neurologiczne. Zanik mięśni grozi chorym leżącym (np. po udarze mózgu) i astronautom podczas długich misji w stanie mikrograwitacji. Takim osobom leki mogą uratować zdrowie i życie. Naukowcy zaznaczają jednak, że jeśli możemy, to powinniśmy bezwzględnie uprawiać ćwiczenia fizyczne. Trening w pigułce zostawmy tym, którzy wyboru nie mają. Źródło: EurekAlert.
W Turcji odkryto starożytny region produkcji lekarstw. Leki tworzono tu 2800 lat temu
Naukowcy odkryli, że na terenie starożytnej Tracji, a dzisiejszej Turcji, znajdował się obszar produkcji leków. Archeolodzy twierdzą, że dawna „fabryka” była zasilana źródłem wody.
W tym artykule: Wykopaliska w jedynym w Turcji trackim mieście Archeolodzy odkryli obszar produkcji leków Hipoteza zakłada, że Trakowie tworzyli lekarstwa ok. 2800 lat temu Historia farmacji sięga czasów prehistorycznych. Pierwotnie przyrządzaniem leków w mniejszych społecznościach zajmowały się kobiety. Z czasem rolę tę przejęli szamani i znachorzy, którzy przygotowywali medykamenty z roślin i ziół. W cywilizacjach starożytnych, takich jak Egipt, Chiny i Babilon, medycyną zaczęli zajmować się kapłani. To właśnie ze starożytności pochodzą najwcześniejsze teksty, przepisy i receptury, które instruowały, jak zrobić odpowiednie lekarstwo. Wykopaliska w jedynym w Turcji trackim mieście Dopiero w świecie hellenistycznym i imperium rzymskim pojawiły się cechy i ludzie, którzy wyspecjalizowali techniki farmaceutyczne, a medycyna i farmacja przestały być domeną wyłącznie duchownych. W północno-zachodniej Turcji, w prowincji Tekirdağ w ostatnich miesiącach odbywały się wykopaliska archeologiczne. Badacze prowadzili badania w starożytnym mieście Heraion Teikhos należącym historycznie do Traków. To lud, który zamieszkiwał te tereny. Wspominał o nich nawet Homer w swoich poematach. Pisał, że to „lud sprzymierzony z Trojanami i im pokrewny”. Herodot z kolei uważał ich za drugi w liczebności lud po mieszkańcach Indii. Starożytni historycy szacowali, że ich liczebność mogła wynosić nawet dwa miliony. Archeolodzy odkryli obszar produkcji leków Na terytorium Tracji w IV wieku p.n.e. mogła być znana produkcja jedwabiu, chociaż, jak zaznaczają eksperci, jej poważny rozwój nastąpił dopiero w okresie Bizancjum. Nowe badanie rzuca jednak nowe światło na technologię starożytnych Traków. Archeolodzy twierdzą bowiem, że odkryli miejsce, w którym odbywała się produkcja wyrobów farmaceutycznych. Wykopaliska są prowadzone przez Uniwersytet Rumeli w Stambule. W Turcji dokonano niezwykłego odkrycia. Odnaleziono olbrzymią rzymską mozaikę Podczas najnowszych wykopalisk w południowo-wschodniej Turcji archeolodzy odnaleźli częściowo zachowaną rzymską podłogę pokrytą mozaiką. Miała powierzchnię ponad 100 metrów kwadratowych. – Heraion Teikhos to trackie miasto, pierwsza tracka osada w Turcji, w której nadal prowadzone są wykopaliska i jedyne miejsce badań w naszym kraju, w którym wciąż znajdujemy trackie znaleziska – powiedziała w rozmowie z Hürriyet Daily News dr Neşe Atik. Badania archeologiczne z ostatnich lat wykazały, że miasto było zamieszkane już od trzeciego tysiąclecia p.n.e. Osada największy okres rozkwitu przeżywała od V wieku p.n.e. do I wieku n.e. Hipoteza zakłada, że Trakowie tworzyli lekarstwa ok. 2800 lat temu Badaczka przekazała, że wykopaliska w trackim mieście miały dwa cele. Chodziło m.in. o ochronę i zabezpieczenie miejsca dziedzictwa kulturowego Turcji. – Zależało nam na tym, aby ochronić tę osadę, żeby później udostępnić to miejsce dla turystów. Drugim celem jest wprowadzenie Heraion Teikhos do świata naukowego – powiedziała dr Atik. Badacze twierdzą, że w starożytnym trackim mieście znajdują się dowody na produkcję leków. Starożytna „fabryka” miała być zasilana źródłem wody. – Celem wykopalisk jest rozpoznanie obszarów produkcji medykamentów, których wielkość nie jest jeszcze znana oraz sposobu transportu wody – twierdzi dr Atik. W 2021 roku naukowcy z Uniwersytetu Rumeli odkryli w Heraion Teikhos świątynię, która pochodzi sprzed 2800 lat. Archeolodzy twierdzą, że woda transportowana była właśnie bezpośrednio do tej budowli rytualnej. – Woda pochodziła z obszaru położonego kilka kilometrów na wschód od miejsca wykopalisk. Transportowana była rurami z terakoty – powiedział Atik. Archeolodzy odnaleźli piece, w których miałaby się odbywać produkcja leków. Analiza chemiczna wykazała, że w środku obróbce termicznej poddawano różnego rodzaju rośliny. – Fakt, że piece oraz system czystej wody potrzebne do wytwarzania leków znajdowały się blisko siebie na tych samych obszarach, ma duże znaczenie – wyjaśniła dr Atik. Należy zaznaczyć jednak, że odkrycie nie doczekało się jeszcze publikacji w żadnym czasopiśmie naukowym. Fakt istnienia obszaru produkcji starożytnych lekarstw jest jedynie hipotezą. Na rozstrzygnięcie sprawy musimy jeszcze poczekać. Źródło: Hürriyet Daily News Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Alexander Fleming odkrył penicylinę. Jednak pierwszy antybiotyk opracowali dwaj inni, mało znani uczeni
Alexander Fleming zapisał się w historii ludzkości jako odkrywca penicyliny. Jednak warto pamiętać, że pierwszy antybiotyk nie powstałby bez pracy innych naukowców.
W tym artykule: Kim był Alexander Fleming? Alexander Fleming i odkrycie penicyliny Florey i Chain stosują penicylinę w leczeniu Nobel dla trzech odkrywców penicyliny Dalsze losy Alexandra Fleminga Hasło „Alexander Fleming” od razu budzi skojarzenia z odkryciem penicyliny. Badacz dostał za to Nagrodę Nobla. Nic dziwnego – pierwszy antybiotyk zapoczątkował nową erę w medycynie. To jeden z najważniejszych wynalazków XX wieku. Dzięki skutecznym lekom bakteriobójczym uratowano niezliczoną rzeszę ludzi. Jaką jednak rolę odegrał w tym szkocki uczony? Kim był Alexander Fleming? Alexander Fleming urodził się w 1881 r. w rolniczej, szkockiej rodzinie. Zdobył wykształcenie i rozpoczął studia medyczne. Jednak nie od razu zajął się medycyną. Najpierw przez cztery lata pracował w biurze spedycyjnym. Potem odziedziczył spadek, który umożliwił mu powrót na uczelnię. Początkowo zamierzał zająć się chirurgią, ale znajomi namówili go, by przyjął pracę w grupie badawczej Almrotha Wrighta. Tam po raz pierwszy zainteresował się bakteriologią. Służył też na froncie I wojny światowej. Wówczas zwrócił uwagę na problem zakażeń ran u żołnierzy. To wtedy odkrył, że odkażanie ran nie zawsze pomaga pacjentom. LSD, płatki kukurydziane. Wynalazki, które powstały przypadkiem Niektóre wynalazki i odkrycia poprzedzają lata badań, eksperymenty i analizy właśnie tego konkretnego zjawiska czy dziedziny. Czasem jednak odkrywa się coś przypadkiem. Poznajcie kilka z naj... Kolejnego ważnego odkrycia dokonał w 1922 r. Pracował wówczas w Szpitalu Świętej Marii. Zaobserwował, że w tkankach i wydzielinach ludzkiego ciała znajduje się substancja zdolna do rozpuszczania ściany komórkowej niektórych bakterii. Substancję tę nazwał lizozymem. Później mówił o niej nawet jako o pierwszym antybiotyku. Jednak to miano przylgnęło przede wszystkim do penicyliny. Alexander Fleming i odkrycie penicyliny Głównym obiektem badań Alexandra Fleminga były bakterie zwane gronkowcami. Pobierał je z czyraków pacjentów i hodował w laboratorium na pożywkach. W 1928 r. tuż przed wyjazdem na urlop, zebrał wszystkie hodowle i ułożył na stosie. Po powrocie zauważył coś zaskakującego na jednej z płytek. Na jej brzegu pojawiła się kolonia pleśni – konkretnie pędzlaka (Penicillium). A bakterie wokół niej obumierały! Fleming, czując, że jest na tropie wielkiego odkrycia, rozpoczął hodowlę pędzlaka. Następnie pobrał nieco płynu, w którym rosła pleśń i zaserwował ją rozmaitym bakteriom. Wiele z nich obumierało. Po kilku miesiącach badań udało mu się wyizolować substancję antybakteryjną z pędzlaka. Od miana Penicillium nazwał ją penicyliną. Wkrótce potem zastosowano ją do leczenia ludzi. Tak odkryto pierwszy antybiotyk. Wciąż zresztą stosowany w leczeniu takich chorób jak kiła, zapalenie płuc i opon mózgowo-rdzeniowych. Ta powszechnie znana historia pomija, niestety, jeden z ważniejszych wątków. Otóż właściwości antybakteryjne penicyliny wcale nie zrobiły na Flemingu wielkiego wrażenia. Jeden z członków jego grupy badawczej zjadł trochę pleśni, ale nic to nie dało. Zaaplikowanie jej na infekcję w nosie nie przyniosło efektów. Odkażanie za jej pomocą ran pacjentów również dawało niejednoznaczne wyniki: czasem pomagało, czasem nie. Uczony zarzucił więc te próby i używał penicyliny wyłącznie do zwalczania niechcianych bakterii w swoich hodowlach. Florey i Chain stosują penicylinę w leczeniu Inne grupy badawcze też nie zainteresowały się tym odkryciem. Dopiero parę lat później Howard Florey z Uniwersytetu Oksfordzkiego wraz z Ernstem Chainem rozpoczął badania kilku substancji antybakteryjnych, w tym penicyliny. Howard Florey był australijskim patologiem, Ernst Chain – biochemikiem, który uciekł z nazistowskich Niemiec. Właściwości penicyliny tak ich zaintrygowały, że skupili się tylko na niej. Odkryli, że nie warto podawać tego leku doustnie, bo jest rozkładany w żołądku. W 1940 r. przeprowadzili kluczowy eksperyment: ośmiu myszom wstrzyknęli śmiertelną dawkę bakterii, a potem czterem z nich zrobili zastrzyk z penicyliny. Następnego zmarły te, którym nie podano wyciągu z pleśni. Kilka miesięcy później penicylinę zastosowano u ludzi. Pierwszym pacjentem był Albert Alexander, policjant w średnim wieku. Trafił do szpitala z poważnym zakażeniem. Wskutek infekcji stracił oko, a ropne zapalenie tkanek stwarzało ryzyko sepsy – śmiertelnie niebezpiecznego powikłania. 12 lutego 1941 roku Alexander stał się pierwszym pacjentem, któremu poddano penicylinę. Wkrótce nastąpiła u niego znacząca poprawa. Jednak lek był tak trudny w produkcji, że badacze musieli odzyskiwać go z moczu pacjenta w celu ponownego wstrzyknięcia. Gdy skończyły się zapasy, Alexander zmarł. Nobel dla trzech odkrywców penicyliny W 1941 r. rozpoczęto produkcję penicyliny. Wytwarzanie jej na skalę przemysłową stało się możliwe trzy lata później, za sprawą amerykańskiej firmy Charles Pfizer and Company. Dzięki temu wojska aliantów dokonujące inwazji na Normandię były zaopatrzone w ratujący życie lek. Nie była to jednak zasługa Fleminga. Dostrzegł to Komitet Noblowski, który w 1945 r. uhonorował nagrodą wszystkich trzech badaczy. Niestety, mit powielany w podręcznikach całkowicie pomija rolę Floreya i Chaina. Dalsze losy Alexandra Fleminga Alexander Fleming powiedział: „To natura wyprodukowała penicylinę, ja ją tylko odkryłem”. Przewidział też, że penicylina stosowana w niewłaściwy sposób może przestać być skuteczna. Obecnie to zjawisko znamy jako antybiotykooporność. Fleming pracował w Szpitalu Świętej Marii do końca swej aktywności zawodowej. Odkrycie penicyliny przyniosło mu wiele zaszczytów: w 1943 r. został członkiem Towarzystwa Królewskiego, w 1944 r. otrzymał brytyjski tytuł szlachecki, w 1945 r. został jednym z laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny, w 1948 r. nadano mu tytuł profesora Bakteriologii Uniwersytetu Londyńskiego, w 1999 r. magazyn „Time” uznał go za jednego najważniejszych ludzi XX wieku. Zmarł w 1955 r. Zabił go zawał serca. Jako zasłużony obywatel został pochowany w Katedrze św. Pawła w Londynie. Jego laboratorium w Szpitalu Świętej Marii zostało zamienione w muzeum. Można je odwiedzać od poniedziałku do czwartku w godz. 10–13. Źródła: archiwum NG, Wikipedia, National Geographic.
Zarejestrowano najdroższy lek świata. Dla kogo jest przeznaczony i ile kosztuje jedna dawka?
Amerykańska Agencja Żywności i Leków dopuściła do użycia lek przeznaczony dla cierpiących na rzadką chorobę genetyczną. Jest rekordowo drogi. Jedna dawka przełomowego medykamentu kosztuje miliony dolarów.
W tym artykule: Przyczyny hemofilii Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia Następny etap leczenia hemofilii Rekordowa cena leku Leki sieroce – co to jest? Częste i uporczywe krwawienia, siniaki pojawiające się na różnych częściach ciała, opuchnięcie i bóle stawów. Takie są objawy hemofilii, nazywanej skazą krwotoczną. Krew chorych na nią ludzi krzepnie o wiele wolniej niż u zdrowych. To oznacza, że każde przerwanie naczynia krwionośnego może u nich zamienić się w groźny krwotok. Przyczyny hemofilii Pod jedną nazwą kryją się trzy choroby, mające wspólną etiologię. Przyczyną hemofilii A, hemofilii B i hemofilii C jest niedobór czynników krzepnięcia. To białka inicjujące powstanie skrzepu w miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego. Dla każdego z rodzajów hemofilii chodzi o inne białko. W każdym przypadku jednak jest ono kodowane tylko przez jeden gen. Dlatego hemofilię zalicza się do chorób jednogenowych. Geny kodujące czynniki krzepnięcia znajdują się na chromosomie płciowym X. Dlatego zdecydowana większość chorych to mężczyźni, którzy mają tylko jeden chromosom X. Kobiety, mające dwa chromosomy X, najczęściej są jedynie nosicielkami choroby, którą przekazują potomstwu. Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia W 1952 r. w świątecznym wydaniu czasopisma naukowego „British Medical Journal” znalazł się opis choroby, na którą cierpiał pięciolatek Stephen Christmas. Od jego nazwiska – a także daty wydania czasopisma – powstało określenie choroba Christmasa. Tak nazywa się hemofilię B, wywoływaną przez niedobór czynnika krzepnięcia IX. Medycyna precyzyjna – terapia rodem z science-fiction. Czy badania DNA doprowadzą do przełomu w leczeniu? Medycyna precyzyjna to podejście, oparte na postępie w badaniach genetycznych i analizie danych. Niesie przełomowe możliwości w leczeniu chorób i może obalić tradycyjne metody praktykowania... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/medycyna-precyzyjna-na-czym-polega-terapia-spersonalizowana-czy-badania-genetyczne-doprowadza-do-przelomu-w-leczeniu-chorob-fot-getty-images-864275d.jpeg" width="938" height="527" alt="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" title="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" /> To rzadsza postać tej choroby. Hemofilię B ma 15 proc. wszystkich chorych. Natomiast w całej populacji zapada na nią jedna osoba na 40–50 tys. Leczenie polega na regularnym podawaniu koncentratów zawierających brakujący czynnik krzepnięcia. Kiedyś lekarze starali się przede wszystkim zatamować krwawienie. Teraz terapia skupia się już na tym, by zapobiec powstawaniu krwotoków. Następny etap leczenia hemofilii Wczesna diagnoza i nowoczesne leki – regularnie przyjmowane – poprawiają zarówno jakość, jak i długość życia chorych. Jednak nie usuwają przyczyny choroby. To mogłaby zrobić dopiero terapia genowa. Czyli dostarczenie organizmowi prawidłowego przepisu na brakujące białko w postaci DNA. Lek tego rodzaju został właśnie zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych. To Hemgenix opracowany przez firmę CSL Behring. Preparat wykorzystuje wektor wirusowy – czyli specjalnie spreparowanego, łagodnego wirusa – który przenosi do komórek wątroby DNA zawierające przepis na czynnik krzepnięcia IX. Informacja genetyczna jest następnie powielana, dzięki czemu organizm produkuje więcej brakującego białka. Jaka jest skuteczność preparatu, który jest podawany tylko raz? W badaniu z udziałem 54 chorych zaobserwowano istotny wzrost poziomu czynnika krzepnięcia IX. Zanotowano też zmniejszenie się ilości krwotoków o połowę w ciągu roku od podania leku. Rekordowa cena leku Lekarstwo jest jednak ultradrogie. Dawka Hemgeniksu kosztuje 3,5 mln dol. Czyni to preparat najdroższym lekiem świata. Dotychczasowy rekordzista – Zolgensma, lek na rdzeniowy zanik mięśni, czyli SMA – kosztował ok. 2,1 mln dol. Jednak – co istotne – obecne metody terapii, wymagające stałego podawania czynników krzepnięcia, też generują bardzo wysokie zsumowane koszty. Jeśli więc okaże się, że jednorazowa terapia genowa z użyciem Hemgeniksu byłaby zdolna uwolnić dużą grupę pacjentów od regularnego przyjmowania leków, gra może być warta świeczki. Leki sieroce – co to jest? Hemgenix jest jednym z tzw. leków sierocych. Tak nazywamy leki dla osób cierpiących na rzadkie choroby, których – bez odpowiednich zachęt ze strony państwa – nie opłacałoby się opracowywać ani produkować. W Stanach Zjednoczonych w 1983 r. przyjęto ustawę Orphan Drug Act, której celem było skłonienie firmy farmaceutyczne do szukania lekarstw na najrzadsze choroby. Pozwala ona ubiegać się o dofinansowanie, nieraz wielomilionowe, badań nad takimi lekami. Producent może też otrzymać monopol na jego sprzedaż. Najdroższy lek na świecie trafi na loterię. Rodzice chorych dzieci zbulwersowani Zolgensma – lek, którego jednorazowa terapia kosztuje 2,1 mln dolarów, ma zostać rozlosowany wśród chorych. Nietypowy pomysł koncernu produkującego lek spotkał się z ostrą krytyką wśr... Firma CLS Behring, jak wiele innych, skorzystała z możliwości, jakie daje to prawo. W zamian za wyprodukowanie Hemgeniksu otrzymała siedmioletni monopol na sprzedaż medykamentu w Stanach Zjednoczonych. O tym, czy preparat zostanie dopuszczony w krajach Unii Europejskiej, zadecyduje natomiast Europejska Agencja Leków. W Polsce dorośli chorujący na hemofilię objęci są Narodowym Programem Leczenia Chorych na Hemofilię i Pokrewne Skazy Krwotoczne. Szacuje się, że w kraju jest ok. 6 tys. pacjentów żyjących z tą chorobą. Źródła: ScienceAlert, CSL Behring, gov.pl, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ile jest ważna e-recepta na lek robiony?
E-recepta online może zostać wystawiona przez Internet w zaledwie kilka minut, wystarczy wypełnić odpowiedni formularz oraz uiścić opłatę za prywatną wizytę u lekarza. Jak sprawdzić, co zawiera e-recepta przed jej realizacją w aptece? Ile jest ważna e-recepta na lek robiony? Rozwiewamy wątpliwości w niniejszym artykule.
Czym jest i jak działa e-recepta online? E-recepta online to świetne rozwiązanie, kiedy nie ma fizycznej możliwości, aby udać się na stacjonarną wizytę do lekarza. Dokument ten działa podobnie jak klasyczna recepta, z tym że jest on wystawiany podczas konsultacji zdalnej, np. przez telefon lub czat. Jego wygląd również jest podobny - do wglądu dla pacjenta jest kod kreskowy, 4-cyfrowy kod dostępu, data wystawienia e-recepty, data realizacji, nazwa leku oraz zalecane dawkowanie. E-recepta może zostać wystawiona przez lekarza dowolnej specjalności, upoważnionego asystenta medycznego, pielęgniarkę, położną lub felczera. Wiele podmiotów medycznych oferuje taką usługę, wystarczy spojrzeć np. na portal Nasza Recepta. Platforma umożliwia uzyskanie potrzebnej e-recepty w ciągu kilku minut, w tym celu wystarczy jedynie wypełnić formularz zamieszczony na stronie internetowej oraz opłacić koszt prywatnej wizyty u lekarza. E-recepty — instrukcja zamawiania Jak zamówić e-recepty? wejdź na stronę internetową wybranego podmiotu medycznego oraz wypełnij znajdujący się na niej formularz, uiść opłatę za prywatną konsultację z lekarzem, kliknij przycisk zamów receptę online lub o podobnej nazwie, oczekuj na kontakt ze strony podmiotu medycznego. Do wystawienia e-recepty online niezbędne jest podanie informacji takich jak np.: nazwy wnioskowanych leków wraz z ilością opakowań, stan fizjologiczny (ciąża), operacje przebyte w przeszłości, zaobserwowane objawy, zdiagnozowane choroby przewlekłe. Jeśli pacjent ma wskazania medyczne do stosowania danego leku i brak przeciwwskazań związanych z jego przyjmowaniem, lekarz wystawia e-receptę online. E-recepty — instrukcja dotycząca realizacji Wystawiona przez lekarza e-recepta online jest przesyłana pocztą e-mail oraz na Internetowe Konto Pacjenta. Dodatkowo 4-cyfrowy kod recepty jest rozsyłany także SMS-em. Realizacja jest możliwa w dowolnej aptece, zarówno stacjonarnej, jak i zajmującej się sprzedażą przez Internet. W przypadku tej drugiej opcji leki będą do odbioru w wyznaczonym punkcie. Wykupić leki może nie tylko chory, ale także osoby z kręgu jego znajomych — w tym celu wystarczy podać farmaceucie 4-cyfrowy kod dokumentu oraz numer PESEL osoby, dla której przeznaczone są leki. Jak sprawdzić, co zawiera e-recepta? Jak sprawdzić e-recepty? Dokumenty te są dostępne online na Internetowym Koncie Pacjenta. Można je podejrzeć po zalogowaniu się do bezpłatnej aplikacji IKP Ministerstwa Zdrowia lub poprzez przeglądarkę internetową. Powinna się ona pojawić w ciągu kilku minut od wystawienia. Inny sposób na sprawdzenie treści e-recepty online to odszukanie odpowiedniej wiadomości na skrzynce e-mail, natomiast 4-cyfrowy kod dostępu jest zawsze wysyłany dodatkowo SMS-em. Ile ważna e-recepta na lek robiony? Skoro wiadomo już, jak sprawdzić, co zawiera e-recepta, na koniec warto wspomnieć o terminie ważności e-recepty online, czyli przedziale czasowym, w którym można wykupić leki. W przypadku większości leków wynosi on 30 dni od wystawienia recepty, jednak od tej zasady są wyjątki. Poniżej wyjaśniamy, ile jest ważna e-recepta w zależności od rodzaju leku. Wymienione przedziały czasowe dotyczą także leków robionych, na których wydanie apteka ma 48 godzin, licząc od momentu otrzymania recepty. Termin ważności e-recepty online w zależności od rodzaju leku: antybiotyki w postaci preparatów do stosowania wewnętrznego i parenteralnego - 7 dni antybiotyki stosowane zewnętrznie - 30 dni leki narkotyczne i odurzające - 90 dni leki immunosupresyjne - 365 dni
Prawdopodobnie połykasz pigułki w nieprawidłowy sposób. Jak to robić, by leki szybciej się wchłaniały?
Na to, jak szybko wchłaniają się leki przyjmowane doustnie, wpływa postawa ciała, dowodzą naukowcy. Połykanie pigułek, stojąc prosto, wcale nie jest najlepszym rozwiązaniem.
W tym artykule: W jakiej pozycji połykać pigułki? Symulacja komputerowa żołądka Dwa razy szybciej i pięć razy szybciej Ograniczenia badań Czy umiesz prawidłowo połykać pigułki? Wydaje się, że to banalne pytanie, na które niemal każdy udzieliłby twierdzącej odpowiedzi. Z lekami podawanymi w postaci tabletek mamy do czynienia od dzieciństwa. I chociaż nie wszyscy za nimi przepadają – zwłaszcza gdy tabletki są duże – najczęściej wolimy je od zastrzyków czy innych inwazyjnych form przyjmowania medykamentów. Jak się jednak okazuje, możemy mieć wpływ na to, w jakim tempie nasz organizm będzie przyswajał leki podane w formie pigułek. Wszystko zależy od postawy, jaką przyjmujemy w trakcie ich połykania. Jeśli nie będzie prawidłowa, potrzeba będzie nawet godziny więcej na to, żeby leki zaczęły przedostawać się do krwioobiegu. Wykazały to badania naukowców z Uniwersytetu Johna Hopkinsa, których wyniki zostały opublikowane w najnowszym numerze czasopisma naukowego „Physics in Fluids”. W jakiej pozycji połykać pigułki? Jeśli łykamy witaminy, nie ma znaczenia, w jakim tempie nasz organizm je przyswoi. Jednak jeśli sięgamy po środek przeciwbólowy, chcielibyśmy, aby substancja czynna zaczęła działać jak najszybciej. To samo dotyczy np. leków stabilizujących ciśnienie krwi. Tymczasem medykament w postaci pigułki ma do przebycia długą drogę, zanim może zacząć wywierać na nas dobroczynny wpływ. Wpierw trafia do żołądka, gdzie jest rozkładany, a następnie przez odźwiernik przedostaje się do dwunastnicy. Dopiero stamtąd może trafić do krwioobiegu. Drogie placebo działają lepiej niż tanie. "A szpitale to istne teatry wiary" [FOTOREPORTAŻ] Nie jesteś tylko tym, co jesz, robisz lub myślisz. Jesteś tym, w co wierzysz. Czy możemy wpłynąć na to, by stało się to jak najszybciej? Tak, twierdzą naukowcy. Zamiast siedzieć albo stać prosto, w trakcie połykania tabletek pochylmy się w prawo. Możemy też położyć się na prawym boku, podpowiadają. Symulacja komputerowa żołądka Rajat Mittal, jeden z autorów pracy, zajmuje się dynamiką płynów. To dział mechaniki badający ruch płynów pod wpływem różnych sił. W tym przypadku interesowało go poruszanie się treści żołądka. Mittal i jego koledzy stworzyli komputerowy model żołądka dorosłego człowieka, wykorzystując skany układu pokarmowego 34-letniego mężczyzny. Model został nazwany StomachSim. Z jego pomocą naukowcy zaczęli liczyć, ile trwa, zanim połknięta pigułka przemieści się przez górne części układu pokarmowego, rozpuści się w żołądku i w końcu trafi do dwunastnicy. Dwa razy szybciej i pięć razy szybciej Symulacja wykazała, że gdy połykamy tabletkę przechyleni w prawo lub leżąc na prawym boku, trafia ona od razu do najgłębszej części żołądka. Jej przejście do dwunastnicy następuje dwa razy szybciej niż wówczas, gdybyśmy stali prosto. I aż pięć razy szybciej niż wtedy, gdybyśmy pochylali się w lewo. – Dotychczas, połykając pigułki, nigdy nie myślałem o tym, czy robię to dobrze, czy źle – komentuje Mittal. – Jednak teraz zdecydowanie będę miał to na uwadze – dodaje naukowiec. Ograniczenia badań – Dla osób starszych, siedzących lub leżących, przyjmowanie właściwej postawy w czasie połykania leków może być bardzo ważne – mówi Mittal. Wcześniejsze badania wykazały, że postawa ma ogólnie ogromne znacznie dla tego, jak szybko żołądek radzi sobie z trawieniem pokarmu. Naukowcy przyznają, że ich badania mają pewne wady. Symulacja wykorzystuje uproszczony model żołądka. Nie uwzględnia np. rodzaju pokarmu, jego ilości i wielu innych czynników wpływających na skomplikowany proces trawienia. – Jednak nawet pomimo tych ograniczeń wykazaliśmy, że komputerowe symulacje dynamiki płynów mogą dostarczyć unikatowego i wartościowego wglądu w skomplikowany fizjologiczny proces, jakim jest wchłanianie się leków – napisali autorzy w swojej pracy. Źródło: Physics of Fluids. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com