Lekarz wszczepił pacjentowi ząb w oko. Dzięki temu chory odzyskał wzrok
Wyobraź sobie, że lekarze proponują ci odzyskanie wzroku dzięki własnemu zębowi. Brzmi jak scenariusz science fiction? A jednak to rzeczywistość współczesnej medycyny. Innowacyjna metoda chirurgiczna daje nadzieję tym, których zawiodło tradycyjne leczenie.
Spis treści: Innowacyjna operacja okulistyczna Pierwsze takie przypadki w Kanadzie Jak umieścić ząb w oku? Jednym z największych osiągnięć XXI wieku jest coraz szybszy postęp naukowy m.in. w zakresie nauk medycznych. To dzięki niemu pacjenci walczący z rzadkimi nowotworami mogą korzystać z terapii genowych. Przykładem takiego osiągnięcia jest również technika CRISPR-Cas9. Pozwala na precyzyjną edycję genów, co daje nadzieję na wyleczenie chorób dziedzicznych, takich jak mukowiscydoza czy anemia sierpowata. Innowacyjna operacja okulistyczna Dla dobra pacjentów lekarze nierzadko podejmują decyzje, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawałyby się nie do pomyślenia. Obecnie nadal wzbudzają kontrowersje, jak choćby przeszczepianie ludziom narządów zwierząt czy bioniczne implanty i interfejsy mózg-komputer. Nie mniejsze poruszenie wśród osób niezwiązanych bezpośrednio z nauką i medycyną wywołuje osteo-odonto-keratoprotetyka (OOKP). To innowacyjna metoda chirurgiczna stosowana w leczeniu ciężkich przypadków ślepoty rogówkowej. Nieprzypadkowo jest również znana (nieoficjalnie) jako procedura „zęba w oku”. Polega na wykorzystaniu zęba pacjenta do stworzenia tzw. rusztowania dla sztucznej rogówki. Na swój sposób brzmi to logicznie i jak najbardziej ma sens. Taki zabieg minimalizuje ryzyko odrzutu implantu przez organizm. Co ciekawe, procedura OOKP nie jest innowacją XXI wieku. Została opracowana już na początku lat 60. XX wieku przez włoskiego okulistę, profesora Benedetto Strampellego. Jego pionierska praca dała nowe możliwości leczenia pacjentów cierpiących na schorzenia rogówki, w przypadku których tradycyjne przeszczepy okazywały się nieskuteczne. Mimo że taka operacja jest skomplikowana i niesie ze sobą ryzyko (infekcje czy odrzut implantu), jej skuteczność jest imponująca. Badania wykazały, że nawet po 27 latach od operacji 94% pacjentów zachowuje funkcjonalne widzenie. Mimo to, ze względu na potencjalne ryzyko związane z operacją, lekarze decydują się przeprowadzać ją tylko na jednym oku pacjenta. Pierwsze takie przypadki w Kanadzie Jednym z najnowszych przykładów zastosowania tej procedury jest przypadek Brenta Chapmana z Kanady. Jego historia została przedstawiona w programie telewizyjnym „As It Happens” emitowanym przez stację CBC. Chapman, na co dzień masażysta z North Vancouver, stracił wzrok w wieku 13 lat po tym, jak popularny lek przeciwbólowy wywołał u niego rzadką reakcję autoimmunologiczną zwaną zespołem Stevensa-Johnsona. Choroba doprowadziła do kilkutygodniowej śpiączki i poważnych poparzeń skóry oraz oczu. Niedawno przeszedł jedną z pierwszych w Kanadzie procedur umieszczenia zęba w oku. Po ponad 50 nieudanych operacjach zdecydował się na OOKP, mając nadzieję na odzyskanie wzroku. Operację z powodzeniem przeprowadził dr Greg Moloney w szpitalu Mount Saint Joseph w Vancouver. Do tej pory tylko trzy osoby w Kanadzie przeszły OOKP. Chapmana, mimo obaw, przekonała historia kobiety, która była całkowicie niewidoma przez 20 lat, a teraz jeździ na nartach. Pomogła jej ta sama operacja. – Wiem, że to brzmi trochę szalenie i jak science fiction – przyznał mężczyzna w programie. Jak umieścić ząb w oku? Umieszczenia zęba w oku pacjenta brzmi jak proceder z filmu grozy. Jak widać, ma to jednak uzasadnienie poparte powrotem pacjentów do zdrowia. Co więcej, operacja nie wydaje się aż tak skomplikowana. Oto jak wygląda krok po kroku. Najpierw lekarze usuwają ząb pacjenta, zazwyczaj kieł, wraz z otaczającą go kością. Następnie formują z niego prostokątną strukturę z otworem pośrodku, w którym umieszczają cylindryczną soczewkę optyczną. Tak przygotowany implant jest tymczasowo umieszczany w policzku pacjenta na okres kilku miesięcy. W tym czasie tkanki miękkie rosną wokół implantu, co zapewnia mu unaczynienie i integrację z tkankami pacjenta. Równocześnie chirurg usuwa blizny i uszkodzone tkanki z powierzchni oka pacjenta, zastępując je przeszczepem tkanki śluzówki pobranej z wnętrza policzka. Po kilku miesiącach implant jest usuwany z policzka i wszczepiany w oko pacjenta. Soczewka optyczna wystaje przez otwór w przeszczepionej tkance, umożliwiając pacjentowi widzenie. Źródła: PubMed, Popular Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie mów tego choremu! Naukowcy zrobili spis zakazanych zwrotów, których pacjenci nigdy nie powinni usłyszeć
Co mówić, a czego nie mówić chorej osobie? Badacze opracowali listę zwrotów, których lekarze nigdy nie powinni używać w komunikacji z pacjentami. Dlaczego? Ponieważ niekiedy niewinne z pozoru zdania mogą wystraszyć, obrazić, utrudnić podejmowanie decyzji, a także powiększyć cierpienie psychiczne chorego.
Jak mówić do chorych Najgorsze zwroty w rozmowie z pacjentem Dlaczego lekarze nie powinni mówić tego wszystkiego? Poważna choroba najczęściej wiąże się z wielkim ciężarem emocjonalnym. Gdy zapadamy na zdrowiu, ogrania nas lęk, niepewność co do przyszłości, poczucie osamotnienia. Przerażać może też konieczność oddania się w ręce lekarzy. Pojawiają się decyzje, które musimy podjąć, i terminologia, którą trzeba opanować, by choć ogólnie rozumieć, na czym polega terapia. W takiej sytuacji niezwykle dużo zależy od lekarzy. A dokładniej – od tego, jak z nami rozmawiają. Czasami wystarczy jedno niefortunne zdanie albo nawet słowo, żebyśmy poczuli się bezradni i przybici. Autorzy pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Mayo Clinic Proceedings” nazwali takie sformułowania „słowami nigdy” (ang. never words). „Słowa nigdy” nie powinny ani razu, w żadnych okolicznościach wystąpić w rozmowie z pacjentem, uważają. Ich spis przygotowali: Rana Lee Adawi Awdish – pulmonolożka i specjalistka intensywnej terapii z Henry Ford Hospital w Detroit, Gillian Grafton – kardiolożka z tego samego ośrodka, dr Leonard Berry, profesor markietingu z Texas A&M University. Jak mówić do chorych Jak pisze troje autorów, lekarze muszą prowadzić dialog oparty na współczuciu. Dlaczego? Ponieważ pomimo szybkiego postępu w leczeniu najgroźniejszych chorób, doświadczenia pacjentów poważnie zapadających na zdrowiu praktycznie się nie zmieniają. Odczuwają silne emocje, brakuje im wiedzy medycznej, za to mogą mieć nierealistyczną nadzieję na wyleczenie. Chorym należy pomóc się z tym uporać, a właściwa komunikacja jest częścią terapii. – Ciężko chorzy pacjenci i ich rodziny są ze zrozumiałych powodów przestraszeni. Wsłuchują się dosłownie w każde słowo, które wypowiada lekarz – zauważa Berry. – Zachowanie lekarza, w tym jego komunikacja werbalna i niewerbalna, może zaostrzyć lub złagodzić cierpienie emocjonalne – dodaje. Jego zdaniem lekarze często używają niedelikatnego języka nieświadomie. Czasami mogą w ogóle nie zdawać sobie sprawy, że wywołują niepotrzebny alarm, straszą albo nawet obrażają chorego. Najgorsze zwroty w rozmowie z pacjentem Czego więc w żadnym wypadku lekarze nie powinni mówić? Jakie sformułowania zabijają rozmowę z pacjentem? Nie możemy już nic więcej zrobić. Już się jej/jemu nie poprawi. „Wycofanie opieki”. Czy chcesz, żebyśmy zrobili wszystko? Wszystko będzie w porządku. „Walka” lub „bitwa”. Nie rozumiem, dlaczego tak długo czekałeś/aś z pójściem do lekarza. Co robili/myśleli twoi inni lekarze? W innym badaniu zapytano z kolei onkologów o ich „słowa nigdy”. Zdaniem klinicystów zakazane w rozmowie z chorymi na nowotwór stwierdzenia to: Nie martwmy się o to teraz. Masz szczęście, że to tylko stadium drugie. Dlaczego lekarze nie powinni mówić tego wszystkiego? W przypadku każdego zwrotu odpowiedź jest nieco inna. Jednak niemal zawsze chodzi o to, by nie przybijać pacjenta, nie zrzucać na niego odpowiedzialności i nie budzić w nim przekonania, że najważniejsza jest jego osobista siła woli. „Walka” i „bitwa” sugerują np., że chory znajduje się w obliczu wyzwania, któremu, jeśli tylko się przyłoży, może sam sprostać. Lepiej zamiast tego powiedzieć „razem stawimy czoła chorobie”. To sugeruje, że chory ma za sobą zespół, wspierający go i ponoszący współodpowiedzialność za leczenie. – „Nie martwmy się o to teraz” nie tylko nie odpowiada na uzasadnione obawy pacjenta, ale także je lekceważy – stwierdzają badacze. Z kolei zauważenie, że rak jest we wczesnym stadium, „zakłada, że pacjent powinien czuć wdzięczność. Nie zostawia mu też miejsca na strach związany z chorobą” – uważają. Co zamiast tego mówić? – „Jakie chciałbyś mi zadać pytania?” zamiast „Czy masz jakieś pytania?” zaprasza do szczerej rozmowy – podpowiada Berry. Podkreśla też, że lekarze sami powinni opracowywać swoje własne listy „słów nigdy”. Z pacjentami zaś rozmawiać z wyczuciem i cały czas doskonalić się w tej umiejętności. Oczywiście nie wystarczy, by lekarze byli świadomi istnienia „słów nigdy” i mieli wolę ich unikania. Kluczowe jest, by już w okresie edukacji uczyli się o znaczeniu dobrego dialogu z chorymi. A później – by ich praca organizowana była w sposób, który daje im czas i możliwości poświęcenia tyle uwagi swoim pacjentom, ile ci potrzebują. Źródła: phys.org, Mayo Clinic Proceedings. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nowy, eksperymentalny lek na otyłość. Pomaga zrzucić nawet 20% masy ciała. Czy jest bezpieczny?
Tirzepatyd jest na razie w fazie badań klinicznych, ale naukowcy twierdzą, że jest niezwykle skuteczny w walce z nadwagą. Specyfik nie został jeszcze zatwierdzony przez amerykańską Agencję Żywności i Leków. Co wiemy o nowym lekarstwie?
W tym artykule: Substancja zawarta w tirzepatydzie sprawia, że odczywamy uczucie sytości Tirzepatyd powodował średnio 20% redukcję masy ciała Jeżeli lekarstwo zostanie oficjalnie zatwierdzone, może być najskuteczniejszym specyfikiem na rynku Otyłość to niebezpieczna choroba przewlekła, którą należy leczyć Za produkcję tirzepatydu odpowiada powstałe w 1876 roku amerykańskie przedsiębiorstwo farmaceutyczne Eli Lilly. Trzecia faza badań klinicznych SURMOUNT-1, w której udział wzięło ponad 2500 osób, wykazała, że ten lek na otyłość jest naprawdę skuteczny. Przy podaniu najwyżej dawki (15 mg), lek powodował utratę masy ciała nawet do 22,5%. Substancja zawarta w tirzepatydzie sprawia, że odczywamy uczucie sytości Tirzepatyd to lek, który podaje się w postaci cotygodniowego zastrzyku. Preparat zawiera syntetyczne substancje, które naśladują tzw. inkretyny GLP-1 i GIP. To hormony jelitowe, które zmniejszają poziom cukru we krwi zaraz po posiłku, a także regulują procesy metaboliczne związane z trawieniem. Dzięki takim substancjom po jedzeniu odczuwamy sytość. Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów Tradycyjna medycyna od dawna stanowi inspirację dla badaczy. Najnowsze odkrycie może zwiększyć skuteczność terapii onkologicznych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowy-lek-na-raka-naukowcy-znalezli-go-w-ziolowym-lekarstwie-australijskich-aborygenow-fot-geoff-derrin-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-757fde6.jpeg" width="933" height="700" alt="Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów (fot. Geoff Derrin, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" title="Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów (fot. Geoff Derrin, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" /> GLP-1 jest podstawowym składnikiem semaglutydu. To przeciwcukrzycowy lek, który w ubiegłym roku został zatwierdzony przez Agencję Żywności i Leków. Już wtedy mówiło się o tym, że nowe lekarstwo dla diabetyków może być przełomem w leczeniu otyłości. Eksperci sugerują jednak, że prawdziwym „game-changerem” może być tirzepatyd. Tirzepatyd powodował średnio 20% redukcję masy ciała W trakcie najnowszego badania 2539 osób przez 72 tygodnie przyjmowało jeden zastrzyk tirzepatydu lub placebo raz na siedem dni. Eksperyment przeprowadzono na osobach dorosłych z otyłością lub nadwagą, u których zdiagnozowano przynajmniej jedną chorobę współistniejącą (z wyjątkiem cukrzycy typu 2). Okazało się, że tirzepatyd powodował skuteczne zmniejszenie masy ciała. W przypadku najmniejszej dawki (5 mg) wynosiło ono 16%. Uczestnicy, którzy otrzymali dawkę podwójną, odnotowali spadek masy ciała rzędu 21,4%, natomiast przy potrójnej – aż 22,5%. U badanych, którzy przyjmowali jedynie placebo, odnotowano zaledwie 2,4-procentowy ubytek wagi. Dogoterapia skuteczna jak leki? Obecność psa przez 10 minut łagodzi ból, lęk i przygnębienie Pies jest nie tylko najlepszym przyjacielem człowieka. Może też przynieść mu ulgę w cierpieniu i pomóc w łagodzeniu zaburzeń. Wykazały to badania naukowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dogoterapia-skuteczna-jak-leki-obecnosc-psa-przez-10-minut-lagodzi-bol-lek-i-przygnebienie-fot-jane-smith-cc-by-4-0-c85b061.jpeg" width="938" height="528" alt="Czy dogoterapia jest skuteczna? Obecność psa łagodzi ból, lęk i przygnębienie, pomaga też na ADHD (FOT. Chris Ware/Newsday RM via Getty Images)" title="Czy dogoterapia jest skuteczna? Obecność psa łagodzi ból, lęk i przygnębienie, pomaga też na ADHD (FOT. Chris Ware/Newsday RM via Getty Images)" /> Jeżeli lekarstwo zostanie oficjalnie zatwierdzone, może być najskuteczniejszym specyfikiem na rynku Dla porównania, przeciwcukrzycowy semuglutyd dawał średnio ok. 17% utraty masy ciała. – Tirzepatyd jest pierwszym lekiem, który w trzeciej fazie badań klinicznych zapewnia średnio ponad 20-procentową skuteczność – mówi Jeff Emmick, lekarz i wiceprezes ds. rozwoju produktów w firmie Eli Lilly. Naukowcy wskazują, że tirzepatyd może być równie skuteczny, jak chirurgia bariatryczna. Tirzepatyd jest również badany jako lek przeciwko cukrzycy typu 2. Według przedstawicieli Eli Lilly, może sprawdzić się nawet w leczeniu niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby i niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową. Otyłość to niebezpieczna choroba przewlekła, którą należy leczyć Należy pamiętać, że nowy lek wciąż nie został zatwierdzony przez Agencję Żywności i Leków. Badania nie doczekały się również oficjalnej publikacji w żadnym czasopiśmie naukowym. Dlatego też warto poczekać z hurraoptymizmem. Otyłość ma wpływ na kondycję intelektualną? „Gorsza pamięć i zdolność uczenia się” Jak pokazały badania na myszach, u otyłych osobników komórki odpornościowe „nadgryzają” komórki nerwowe. To - delikatnie mówiąc - nie najlepiej dla ogólnej kondycji intelektualnej. Lek daje też efekty uboczne. W zależności od dawki nawet 30% osób, które w badaniach przyjmowały tirzepatyd, doświadczyło nudności, a ok. 20% uczestników – biegunki. W mniejszym stopniu u niektórych pojawiły się wymioty i zaparcia. Niemniej eksperci zwracają uwagę na to, że potrzebne są nowe i efektywne metody leczenia otyłości. Jest to choroba przewlekła, która zwiększa ryzyko m.in. nadciśnienia tętniczego, chorób serca i nowotworów. Według Światowej Organizacji Zdrowia na otyłość cierpi ponad 500 milionów dorosłych na całym świecie. Eksperci szacują, że do 2030 roku ta liczba może się podwoić.
Grecja, o której opowiada to wydanie specjalne Travelera, to nie tylko tysiące wysp z uroczymi białymi domkami. To wspaniałe antyczne miasta, jak Ateny, które są nieprzerwanie zamieszkane od 5 tys. lat, kolebka naszej cywilizacji, czy Saloniki – kulinarna mekka tej części Europy. To największa liczba muzeów archeologicznych na świecie, niezliczone starożytne zabytki poukrywane wśród górskich dolin i zboczy – kraj ten w ponad 80 procentach pokrywają góry. To klimat – nawet 300 słonecznych dni w roku, i bliskość morza – z dowolnego jego miejsca na plażę jest nie dalej niż 130 km. To dźwięk cykad, który towarzyszył mi tu od rana do wieczora, gdy piłam poranną kawę, jadłam lunch, zwiedzałam nieśpiesznie – bo temperatura wymusza tutaj swego rodzaju spowolnienie, leżałam na plaży czy delektowałam się kolacją, mając pod stopami piasek, a w tle poza cykadami szum morza i dla ochłody przyjemną śródziemnomorską bryzę. Uwielbiam greckie wieczory, kiedy temperatura spada, a mieszkańcy całymi rodzinami, łącznie z malutkimi dziećmi, opuszczają domy i idą do tawern, by wspólnie spędzać czas; jedząc, rozmawiając, śmiejąc się, śpiewając, tańcząc. I właśnie to bycie razem w tak gwarny, nieskrępowany, pozbawiony dystansu sposób stanowi jeden z sekretów szczęścia, zdrowia i długowieczności mieszkańców tego kraju. Ekspertami w tej dziedzinie są mieszkańcy Ikarii, wyspy, na której statystycznie żyje najwięcej greckich stulatków, a co trzecia osoba dożywa 90 lat. Kluczem do ich dobrego samopoczucia jest też oparta na lokalnych produktach dieta bogata w oliwę z oliwek, warzywa i zioła oraz codzienna dawka zdrowej, niewymuszonej aktywności. Proste przyjemności, które wprawiają mnie w taki zachwyt nad tym krajem, że już nie mogę się doczekać kolejnej podróży do Grecji. REDAKTOR NACZELNA Agnieszka Franus
Jak niedotlenienie wpływa na decyzje himalaistów? Wywiad z "doktorem od wysokości" Robertem Szymczakiem
Jako lekarz brał udział w kilku wyprawach na ośmiotysięczniki, w tym również zimą. Robert Szymczak - himalaista, specjalista medycyny ratunkowej, doktor "od wysokości.
Paulina Szczucińska: Po co lekarz taki jak pan jedzie w Himalaje? Robert Szymczak: Zdobywać szczyt. Dbać o bezpieczeństwo innych uczestników wyprawy. I obserwować, co się dzieje w organizmie człowieka na wysokości 8000 m n.p.m. To bardzo złożony temat, a mało kto ma możliwość prowadzenia badań na zespole, który przez dwa miesiące wchodzi tak wysoko zimą. Wbrew pozorom większości niekomercyjnych wypraw nie stać na zatrudnienie lekarza. A nawet jeśli go zabierają, z reguły siedzi on na dole w bazie, nawet dwa-trzy kilometry niżej niż reszta zespołu. Nie ma przeszkolenia alpinistycznego i w razie akcji ratunkowej nie wychodzi do góry. W Himalajach groźny jest oczywiście nagły wypadek – odpadnięcie od ściany, szczelina, lawina. Co jeszcze zagraża życiu wspinacza? Wysokościowy obrzęk płuc i wysokościowy obrzęk mózgu. To śmiertelne choroby spowodowane niedoborem tlenu. Bardzo niebezpieczne są wychłodzenie i odmrożenia. Nie można też bagatelizować silniejszego niż na nizinach promieniowania UV, które powoduje ślepotę śnieżną i oparzenia słoneczne. Wszystkiemu można zapobiec, wystarczy myśleć i stosować odpowiedni sprzęt. Podobno w górach śnią się koszmary? W górach generalnie gorzej się śpi. Nie można zasnąć, człowiek się częściej budzi, a rano jest niewyspany, ponieważ niedotleniony mózg nie wchodzi w fazy głębokiego snu. Jest to męczące. Męcząca jest sama obecność na dużej wysokości? To duży wysiłek. Powyżej 5500 m jest już tak mało tlenu, że procesy wyniszczania, które wynikają z niedotlenienia, przeważają nad procesami przystosowawczymi. Na chorobę wysokościową narażeni są również zwykli turyści. Od 2006 r. działa połączenie kolejowe między Pekinem a Lhasą. Na odcinku od Golmud (2800 m) do przełęczy Kunlun (4750 m) w ciągu półtorej godziny pokonuje się prawie 2 km różnicy wysokości! Z połączenia tego korzysta 2 mln pasażerów rocznie. Ostra choroba górska jest rozpoznawana aż u ok. 30 proc. z nich, a mniej nasilone objawy, jak ból głowy, nudności i duszności występują u ok. 80 proc. podróżnych. Zapobiec tym dolegliwościom może trwająca sześć dni aklimatyzacja. O co właściwie chodzi z tą aklimatyzacją? Gdyby człowiek nagle przeniósł się z nizin na szczyt Everestu, umarłby po kilku minutach z powodu niedotlenienia mózgu. To mniej więcej tak, jakby założył sobie worek foliowy na głowę. Aklimatyzacja wysokogórska jest procesem długotrwałym. Przystosowuje organizm do niskiego ciśnienia atmosferycznego i mniejszej zawartości tlenu w powietrzu. Oddech staje się częstszy i głębszy. Po kilkunastu dniach organizm przestawia się na nowe tory, np. do głębszych oddechów muszą dostosować się mięśnie. Zachodzących w nim zmian jest wiele i nie wszystkie rozumiemy. A które potraficie już wytłumaczyć? W laboratoriach analizuje się parametry krwi, strukturę tkanki mięśniowej i szuka genów odpowiedzialnych za przystosowanie człowieka do wysokości. Szczególnie ciekawa jest reakcja komórek na niedobór tlenu. Każda z osobna rozpoznaje, że jest go mniej, i aktywizuje grupę hormonów zmieniających ciało. Jeden z nich, tzw. erytropoetyna, stymuluje szpik kostny do produkcji czerwonych krwinek, dzięki czemu wydajniej transportują tlen do komórek. Ten proces przystosowania do wysokości obserwuje się u wszystkich ludzi. Wszystkich poza najlepiej znoszącymi warunki wysokogórskie tybetańskimi Szerpami. Dlaczego? Korzyści z wyprodukowania dodatkowych czerwonych krwinek są dobre, ale na krótką metę. Po kilku miesiącach nadmierna ilość erytrocytów zwiększa gęstość i lepkość krwi, grożąc wystąpieniem zakrzepicy, przewlekłego obciążenia serca i choroby górskiej. Problemy te obserwuje się nawet u Indian Keczua i Ajmara, którzy żyją w Andach od 10 tys. lat. Tylko Tybetańczycy są mniej narażeni na powikłania związane z nadprodukcją czerwonych krwinek. Jak to możliwe? Mieli dużo czasu, żeby się przystosować do życia w Himalajach. Pierwsze ślady ich obecności mają 30 tys. lat. Za mechanizm zwiększania produkcji erytrocytów na wysokości odpowiedzialny jest gen EPAS-1. Okazało się, że u Tybetańczyków jest on nieco inny niż u reszty ludzkości. Mutacja ta powoduje, że w warunkach niedotlenienia wytwarzają się u nich mniejsze ilości dodatkowych czerwonych krwinek. Mają też na wysokości niższe ciśnienie w tętnicach płucnych, więc są mniej narażeni na obrzęk płuc. Jeśli zagrożenie życia niedostateczną ilością tlenu jest tak wysokie, dlaczego dla bezpieczeństwa nie wprowadzić wśród himalaistów obowiązku używania butli z tlenem? Reakcja na niedotlenienie jest bardzo indywidualna. Niektórzy na siedmiu tysiącach mogą narazić się na zmiany w mózgu, inni wchodzą bez szwanku na ośmiotysięczniki. Trudno ustalić wysokość, powyżej której należałoby używać tlenu. Taki nakaz byłby też ograniczeniem wolności. Ale może ginęłoby mniej ludzi? Może. Jednak wchodzenie na tlenie jest pewnego rodzaju dopingiem, pozwala oszukać organizm. Wspinacz korzystający z butli tlenowej „obniża” sobie szczyt nawet o 2000 m. Poza tym każdy kij ma dwa końce. Jeśli zdarzy się awaria butli, organizm zaaklimatyzowany do 6000 m nagle odkrywa, że jest na 8000 m. To znacznie gorsza sytuacja niż przespanie nocy na 7000 m bez butli z tlenem. Każdy, kto wybiera się w Himalaje, sportowo lub turystycznie, powinien zdawać sobie sprawę z tych zagrożeń. Czym się różni sportowiec od turysty w Himalajach? Sportowcy zdobywają szczyty bez tlenu – może z wyjątkiem Everestu. Aby tego dokonać, muszą wcześniej latami intensywnie trenować. Turyści wchodzą na ośmiotysięczniki na tlenie, korzystają z pomocy firm komercyjnie organizujących wyprawy. Jedni i drudzy, dopóki swoim zachowaniem nie przyczyniają się do niszczenia środowiska górskiego, są mile widziani. Nie każdy musi być olimpijczykiem, by móc sobie pobiegać i mieć z tego radochę, nie każdy musi być sportowcem, żeby chodzić po górach. Jak wygląda idealny sportowiec himalaista? Ma niski wzrost? To nie ma znaczenia. W podręczniku do turystyki z 1796 r. Baltazar Hacquet opisał cechy idealnego alpinisty. Ma być kawalerem, żeby nie myślał o żonie i swoją nieobecnością w domu nie narażał kobiety na pokusy. Powinien być niski i krępy, bo u wysokiego długie kości łatwiej się łamią. Niski człowiek potrzebuje też mniej jedzenia i lepiej utrzymuje ciepło. Niby wszystko to jest logiczne. Ale wystarczy popatrzeć na najlepszych himalaistów, by się przekonać, że ta hipoteza nie zawsze się sprawdza. Jak himalaista ma się do sportowca wspinającego się na czas? To inny rodzaj sportu. Krótkodystansowiec jest nastawiony na szybkość i procesy beztlenowe w mięśniach. Himalaista – na wysiłek długotrwały, bliżej mu do wydolności maratończyka. Prowadził pan m.in. badania funkcji poznawczych na dużej wysokości. W górach słabiej myślimy? Tak, im wyżej, tym gorzej, bo mózg jest niedotleniony. W badaniach, które prowadziłem wraz z neuropsychologami, zauważyliśmy, że w górach pojawiają się zaburzenia funkcji postrzegania przestrzeni. W związku z tym np. himalaista na 6000 m może mieć problem z bezbłędnym wyobrażeniem sobie drogi wspinaczki na podstawie opisu, chociaż na poziomie zero nie sprawiało mu to trudności. Na wysokości mamy też problemy z pamięcią. Czy zmiana zdolności poznawczych może mieć wpływ na decyzje etyczne, w tym tę najtrudniejszą: czy zostawić rannego partnera? Niedotlenienie powoduje obniżenie krytycyzmu. Może to wpływać na decyzje dotyczące wyboru drogi czy kontynuacji wspinaczki w warunkach zagrażających życiu. Ale jeśli chodzi o postawę wobec osoby, która w górach umiera, niedotlenienie mózgu nie powinno mieć znaczenia. Reakcja zależy od kręgosłupa moralnego i stanu fizycznego alpinisty. Byłem na wyprawie na Dhaulagiri, gdzie podczas zejścia zginął jeden z dwóch Hiszpanów. Gdy w bazie jeszcze przed moim atakiem szczytowym usłyszałem, że wycieńczeni wspinacze otrzymali pomoc jedynie od Kingi Baranowskiej, a następnie od Czechów Zdenka Hrubego i Radka Jaroša, miałem żal do wszystkich innych, którzy im nie pomogli. Lecz gdy sam schodziłem ze szczytu Dhaulagiri i przypomniałem sobie tę historię, nie wyobrażałem sobie, jak mógłbym się zajmować jeszcze kimś oprócz siebie. Tak bardzo byłem wykończony. Musiałem uważać na każdy krok, żeby nie zginąć. W górach oprócz śniegu i chmur burzowych nic nie jest czarno-białe. Na tej samej wyprawie wziął pan udział w akcji z narażeniem życia. Tak, gdy dowiedziałem się, że zespół na Annapurnie ma problem, bez namysłu tam pojechałem. Byłem wtedy wypoczęty i wiedziałem, że mogę pomóc. Niestety, akcja się nie udała, Inaki Ochoa de Olza zmarł z powodu obrzęku mózgu. Był słynnym himalaistą. Na choroby wysokogórskie nie da się uodpornić, zapaść na nie mogą nawet najlepsi wspinacze. Jakie ma pan podejście do etyki górskiej jako lekarz? Pracuję w pogotowiu ratunkowym, gdzie każdego poszkodowanego staramy się uratować. Dlatego trudno mi zaakceptować, że w górach zdarzają się sytuacje nieudzielenia pomocy potrzebującemu. Jednocześnie wiem, że podstawową zasadą ratownika jest dbanie o własne życie i bezpieczeństwo. Jestem więc w stanie zrozumieć postawę osób, które wykończone mijają umierającego, bo same chcą przeżyć. Jednak powinni przynajmniej przez radio zgłosić, gdzie się on znajduje i że sami nie potrafią mu pomóc. Warto też zdawać sobie sprawę, że w Pakistanie, Chinach, Kirgistanie, Tadżykistanie nie ma jeszcze sprawnych służb ratunkowych. Jedynie w Nepalu dzięki współpracy ze Szwajcarami latają śmigłowce, które mogą podjąć himalaistę nawet z 7000 m. Trzeba zapomnieć o etosie Szerpów, którzy na hasło: „Ratujmy wspinacza” rzucą się na pomoc. Za darmo nikt na akcję nie pójdzie. To ich życie, praca, nie chcą i nie muszą się narażać. Jedyną gwarancją, że nie zostaniemy zostawieni w potrzebie, jest działanie w zgranym zespole wyposażonym w apteczki ratunkowe i przeszkolonym medycznie. Jak badania prowadzone w górach mogą przydać się na nizinach? Niedotlenienie wykorzystuje się np. do komercyjnego leczenia ludzi bardzo otyłych, którzy prawie nie mogą się ruszać, mających tzw. zespół metaboliczny. Umieszcza się ich w komorach hipoksyjnych lub hipobarycznych, gdzie sztucznie tworzy się warunki podobne do tych, które występują na wysokości 2000–3000 m. Zabieg taki przyspiesza metabolizm i powoduje spadek masy ciała. Obalacie jakieś mity? Wielu przewodników górskich nie zaleca picia kawy na wysokości. Teraz okazało się, że picie kawy jest wręcz korzystne. Kofeina zwiększa częstość i głębokość oddechów, co może przyspieszać aklimatyzację. Rozszerza oskrzeliki w płucach, zapobiegając ich wysokogórskiemu obrzękowi. Poprawia efektywność pracy serca i stymuluje rozkład tłuszczów dostarczający energię mięśniom. A co się zmieniło w podejściu do pacjenta himalaisty? Teraz o odmrożone palce walczy się nawet pół roku, decyzję o amputacji podejmuje się w ostateczności. Powstał też nowy sprzęt do leczenia chorób wysokogórskich – przenośny worek hiperbaryczny w kształcie śpiwora mumii. Umieszcza się w nim poszkodowanego, szczelnie zamyka i wpompowuje do środka powietrze. Tworząc we wnętrzu wyższe ciśnienie niż to na zewnątrz, wirtualnie sprowadza się poszkodowanego o 2000–3000 m niżej. Pozwala to leczyć wysokogórski obrzęk płuc i mózgu. Ostatnio pojawiły się też prototypy hełmów o podobnym działaniu, choć są w nich jeszcze problemy z utrzymaniem szczelności. Czy gdy pan z powodów medycznych odradza koledze, członkowi zespołu, wyjście na atak szczytowy, jest to respektowane? Traktuję wszystkich po partnersku, każdy jest dorosły i jeżeli jest świadomy, sam podejmuje decyzję. Na ostatniej wyprawie na Broad Peak u jednego z kolegów podejrzewałem zatorowość płucną. Było to dla niego bezpośrednim zagrożeniem życia. Stawiając diagnozę, wiedziałem, że dla mojego przyjaciela to koniec wyprawy, do której przygotowywał się wiele miesięcy, że pozbawiam go szansy na zdobycie szczytu. Wiedziałem też, że tracimy dwóch członków wyprawy, bo ktoś z nim musi lecieć. Chorobę rozpoznać mogłem tylko na podstawie badania lekarskiego, obserwacji i prostego sprzętu, jak np. zakładany na palec pulsoksymetr badający wysycenie krwi tlenem. W górach nie ma dostępu do wysublimowanych metod diagnostycznych. Nie miałem całkowitej pewności, że to zatorowość, jednak zorganizowaliśmy mu transport śmigłowcem. Po kilku bardzo trudnych dniach kolega trafił na oddział intensywnej terapii do szpitala w Polsce, gdzie potwierdzono zatorowość płucną. Do dziś wspominamy to z nim nie bez emocji. Jako lekarz bierze pan udział w narażaniu życia. Sprzeczność? To kapcie, telewizor, papierosy i piwo zabiją miliony. Zresztą chodzenie po górach to niejedyny niebezpieczny sport na świecie. Co z lotami na szybowcu, Formułą 1 czy nurkowaniem? Wypadek może się zdarzyć, jak to w sporcie. W góry nie jedziemy po to, żeby narażać życie. Chcemy przeżyć przygodę, sprawdzić siebie, pokonać słabości. Budzi się w nas instynkt odkrywcy. Mało takich miejsc do odkrywania zostało na Ziemi. Trochę ich jest. Spora część Tybetu, Pakistanu. Najciekawszą wyprawę przeżyłem w Karakorum zachodnim, gdzie próbując zdobyć siedmiotysięcznik Passu Sar, czuliśmy się jak pionierzy, musieliśmy eksplorować, szukać drogi. Podobnie podczas wypraw zimowych w Himalaje. Łudzą się ci, którzy jadąc w lecie na wyprawę na popularne ośmiotysięczniki, spodziewają się walki sam na sam z górą, spokoju i samotnej kontemplacji przyrody. W bazie czekają na nich inne wyprawy i tłumy niemalże jak na Krupówkach. Muszą potem walczyć, by się wpiąć do liny przed kimś lub za kimś. Masowa turystyka i polityka prowadzona przez Nepal, Pakistan i Chiny niszczą góry. Liczy się szybki zysk. Everest właściwie przestał już istnieć dla wyczynowych wspinaczy. Niebawem turysta będzie się aklimatyzował w domu, jechał na wycieczkę na ośmiotysięcznik i w tydzień zdobywał go na tlenie. Jest popyt, jest podaż. Niedawno na Evereście zorganizowano zbiórkę śmieci – wywieziono osiem ton starego sprzętu i odpadków. Jaka jest przyjemność z chodzenia w tłumie, po takim śmietnisku? Nie wiem. Miałem niedawno jechać na Everest, ale nie wyszło. I chociaż nawet nie żałuję, muszę przyznać, że na mnie też działa magia przyciągania najwyższego szczytu na Ziemi. Robert Szymczak - lekarz, członek Klinicznego Oddziału Ratunkowego oraz Lotniczego Pogotowia Ratunkowego w Gdańsku, wykładowca Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Międzynarodowego Towarzystwa Medycyny Górskiej. Obronił doktorat z badań wpływu niedotlenienia wysokogórskiego na organizm himalaistów.
Polska. Przewodnik po najciekawszych miejscach
Polska jest piękna, różnorodna i pyszna. I co tu dużo mówić – po prostu nasza. Kochamy po niej podróżować. Poznawać ją, zwiedzać, odkrywać i zachwycać się. A mamy mnóstwo powodów do dumy. Jedne z najpiękniejszych plaż na świecie – złote, piaszczyste, ciągnące się przez setki kilometrów – są właśnie nad naszym Bałtykiem, nasze rzeki i jeziora są idealne do uprawiania wszelkich sportów wodnych, spływów kajakowych, żeglowania czy wind- i kitesurfingu. Coraz modniejsze staje się wędrowanie po lasach i puszczach w poszukiwaniu ciszy i spokoju w ramach terapii leśnej. Nasze góry też są wyjątkowe – Świętokrzyskie obok Sudetów to wszak jedne z najstarszych pasm górskich w Europie, a Bieszczady wciąż należą do najdzikszych. Mamy urokliwe wioski i miasteczka, imponujące zamki i pałace. A nasza kuchnia w ostatnich latach po prostu eksplodowała bogactwem smaków i form. Dlatego dla wszystkich, którzy podobnie jak redakcja Travelera planują spędzić przynajmniej część wakacji w naszym pięknym kraju, przygotowaliśmy to wydanie specjalne. A w nim aż 70 propozycji, co warto zobaczyć, czego doświadczyć lub spróbować. Od lotu balonem nad Biebrzą, przez ptasi raj w Parku Narodowym Ujście Warty, po malowane domy Zalipia, najlepsze trasy rowerowe, szlaki piesze i kajakowe, glamping na Mazurach, clubbing w Warszawie, jazdę rikszą w Poznaniu i wiele, wiele innych atrakcji. Liczę, że Wasz apetyt na Polskę wzrośnie! Agnieszka Franus redaktor naczelna TEMAT GŁÓWNY | POLSKA: 70 POMYSŁÓW NA WAKACJE BIEBRZA. Spójrz na nią z lotu ptaka. BISKUPIN. Weekend w stylu archeo. KATOWICE. Mocne w technologiach, mocne w kuchni. KUJAWY. Czyste jeziora, dzikie zwierzęta, brak tłumów. WYŻYNA KRAKOWSKO-CZĘSTOCHOWSKA. Szlakiem Orlich Gniazd. GREEN VELO. Wschód na dwóch kółkach. CHEŁMNO. Najlepsze na walentynki. LUBUSKIE. Zapraszamy na winobranie. WOLIN. Spotkanie z wikingami. 5 TRAS ROWEROWYCH. Polska z siodełka. WARSZAWA. Żywiołowa, nowoczesna, zachwycająca. PODLASIE. Poznaj odgłosy puszczy. ZALIPIE. Tutaj kwiaty kwitną nawet zimą. ZAMEK MOSZNA. Magiczne wnętrza, zawiła historia. PUSTYNIA BŁĘDOWSKA. Przygoda na polskiej Saharze. KRYNICA-ZDRÓJ. W krainie Nikifora. MAZURY. Dla hedonistów. ŚWIDNICA. Cud z drewna. ŁÓDŹ. Od strony OFF-u. UJŚCIE WARTY. Rzeczpospolita Ptasia. TYNIEC. Daj się zamknąć w klasztorze. POZNAŃ. Odkryj ulubione miejsca poznaniaków. BIESZCZADY. Poza szlakiem. USTKA. W piachu po pachy. ZAGRODA GUCIÓW. Podróż do Polski, której już nie ma. OPOLE. Spacer aleją gwiazd. ŚWIĘTOKRZYSKIE. Na szlaku przygody. 5 TRAS KAJAKOWYCH. Przepłynąć Polskę. TATRY. Zmierz się z Orlą Percią. SZCZECIN. Zielona oaza na północy. PUSZCZA KAMPINOSKA. Tak blisko miasta, tak bardzo dzika. ROZTOCZE. Kajakiem po Wieprzu. KRAKÓW. Kulinarna stolica Europy. 7 MIASTECZEK. W zwolnionym tempie. SUWALSZCZYZNA. Rozsmakuj się w pograniczu. INOWROCŁAW. Z wizytą w tężniach. TARNOWSKIE GÓRY. W zabytkowej kopalni srebra. KALISZ. Odkryj tajemnice najstarszego miasta w Polsce. PARK MUŻAKOWSKI. Zrealizowane marzenie księcia. WROCŁAW. Daj się zaskoczyć. SUDETY. W labiryncie skał. GDAŃSK. Miasto wolności i sztuki. GÓRY KACZAWSKIE. Karina wygasłych wulkanów. JEZIORO ŁUKNAJNO. Raj dla ornitologów. LUBLIN. Co krok, to legenda. KANAŁ AUGUSTOWSKI. Spłyń kajakiem, przejedź rowerem. KASZUBY. Konno przez wydmy. BESKID NISKI. Tutaj prym wiedzie przyroda. PĘTLA WIELKOPOLSKI. Miesiąc machania wiosłem. 7 SZLAKÓW PIESZYCH. Polska pod twoimi stopami. Numer dostępny w sprzedaży od 30 maja (przez 3 miesiące). Zapraszamy do kultowy.pl >>
PRZEWODNIK PO 44 NAJBARDZIEJ NIEZWYKŁYCH MIEJSCACH W POLSCE
8 MIĘDZYRZECKIE FORTYFIKACJE Ogromny kompleks podziemnych fortyfikacji o rozmachu porównywalnym ze słynną liną Maginota. 12 HEL Wąski półwysep był niczym naturalny pancernik. Jego uzbrojenie stanowi dziś ewenement na skalę światową. 14 KANAŁ MAZURSKI Niezwykłe hydrotechniczne założenie pełne jest zagadek. 16 TANNENBERG Dwa germańsko-słowiańskie starcia i związana z nimi propagandowa bitwa o historyczną pamięć. 20 CUD W KOPALNI Historia o tym, jak wiele może dać przyjaźń, ile człowiek jest w stanie znieść i jak przewrotny potrafi być los. 24 MOSTY W Polsce jest kilka przepraw będących technicznymi majstersztykami. 26 PODZIEMNA WENECJA Jak eksploatowana przez kilka wieków kopalnia srebra zmieniła się w turystyczną rewelację. 29 FORT GERHARDA Miejsce, gdzie na chwilę można zostać pruskim rekrutem. 30 BITWA POD PŁOWCAMI Jak starcie polsko-krzyżackie ze zwycięstwa zamieniło się w klęskę. 34 DIABLI NADALI Od karczmy Rzym po Krzywy Las, czyli pamiątki po wszystkich sprawkach czarta. 36 PIESKOWA SKAŁA Zamek stojący obok Maczugi Herkulesa nie może być zwykłą budowlą. 40 RUDAWY JANOWICKIE Ziemia, która przyciągała dobrze urodzonych i ich pieniądze na rezydencje – jest co podziwiać. 44 KRZYŻ TOPÓR Nie było w Rzeczypospolitej siedziby równie wyszukanej. Niestety ani budowla, ani właściciele szczęścia nie mieli. 47 MAŁUJOWICE Kościół, w którym Mojżeszowi przyprawiono rogi. Chcecie wiedzieć dlaczego? 48 GOLUB- DOBRZYŃ Turnieje turniejami, ale gdzie są słynne w całej Europie klejnoty Anny Wazówny? 52 KÓRNIK Od romansowej wdowy po hrabiego wiernego aż po grób, czyli dzieje modelowej wielkopańskiej rezydencji. 56 NIEDZICA Rzecz o położonej w Pieninach warowni związanej z historią... Inków. 60 DOWSPUDA Historia Paca i jego słynnego pałacu, który trafił do popularnego przysłowia. 61 OSOWIEC Naturalne bagna i rozlewiska, a wśród nich – potężna twierdza z przełomu wieków XIX i XX. 62 PRZEMYŚL Przeżyć siedem lat pod ziemią na rumie i konserwach – tak można zostać zombi. 64 SKRAWKI EGIPTU Europejska fascynacja państwem faraonów wywołana wyprawą Napoleona nie ominęła polskich ziem. 66 DOLNY ŚLĄSK Jeśli jakiś region w Polsce zasługuje na miano krainy skarbów, to jest to Dolny Śląsk. 70 KOPIEC KRAKUSA Co o nim wiemy? W zasadzie nic pewnego. Na poparcie hipotez twardych dowodów brak. 72 KŁODZKO Ma most wzorowany na praskim moście Karola, twierdzę, „domowe” podziemia i na pewno nie jest miastem przeciętnym. 74 KLICZKÓW Zamek, po którym trzeba poruszać się z mapą, i małżonka zdradzająca rycerza na wojennej wyprawie. Z konsekwencjami. 76 LUBIĄŻ Klasztor potężniejszy niż inne i podziemna wojenna fabryka. Nawet jeśli to fikcja, to jakże intrygująca. 78 NOWY SĄCZ Straszny dwór z polichromiami, które przynoszą nieszczęście. 79 BIECZ Choć katowski fach był raczej kwestią predyspozycji niż umiejętności, w Bieczu utrzymują, że funkcjonowała tam szkoła katów. 80 CZERWIŃSK Wśród różnych wzmianek o templariuszach w Polsce tutejszy ślad wydaje się najsolidniejszy. 84 CZAS PAMIĘCI Nekropolie mogą być naprawdę niezwykłe. Choćby taki cmentarz nieistniejących cmentarzy. 85 GÓRAŻAR Na tej górze prawo powszechnego ciążenia nie wydaje się znów tak powszechne. 86 BISKUPIN Prastara osada przechowana przez osady jeziora to prawdziwe „drewniane Pompeje”. 89 LEŻAJSK Grób cadyka Elimelecha słynie z cudów. Najbardziej spektakularny wydarzył się ponoć w czasie II wojny. 90 KURBAN BAJRAM Obyczaje muzułmanów w krajobrazie Podlasia zyskują rys swojskości. 92 TABOR PAMIĘCI Romskie tabory wędrowały przez Polskę jeszcze w latach 70. Ten organizowany w Tarnowie ma upamiętniać ten styl życia, ale też męczeństwo narodu. 94 STARA GRZYBOWSZCZYZNA Prawdziwy religijny prorok, za którym idą tłumy wyznawców – coś takiego wydarzyło się na początku XX w. na Podlasiu. 98 KRAKOWSKIE MUMIE Krypty jednego z kościołów Krakowa mają niezwykłe właściwości mumifikacyjne. 99 NOWA SŁUPIA Nie wiadomo, czyja mumia leży w świętokrzyskim klasztorze, ale na pewno nie jest to „Jarema” Wiśniowiecki. 100 KOSÓW LACKI Jak obraz słynnego Kreteńczyka został wyciągnięty ze... sterty parafialnych rupieci. 103 POMORSKIE KRĘGI Tajemnicze kamienne kręgi sprzed wieków – kto i po co je stworzył? 104 BEZŁAWKI Czy Święty Graal trafił z Wysp Brytyjskich na Mazury? 105 WĘGRÓW Czarnoksięskie lustro z tamtejszego kościoła pozwala zobaczyć przyszłość. Nie wierzycie? Napoleon też nie wierzył. 106 ZŁOTORYJA Poszukiwanie złota tak przed wiekami, jak i dziś niesie obietnicę wielkiej ekscytacji
Polscy lekarze w Peru wzywają posiłki. Nie starczy rąk i środków by pomagać
Najtrudniejsze jest leczenie dzieci. Brakuje sprzętu i leków, a warunki, które lekarze zastali na miejscu są polowe. W Huarmey, gdzie stacjonuje sześciu członków Zespołu Ratunkowego PCPM jest duże zagrożenie epidemią dengi, malarii, a także przypadki cholery. Dlatego do Peru z pomocą jadą kolejni lekarze.
Pediatra, chirurg dziecięcy, ginekolog, urolog, anestezjolog oraz pielęgniarka polecieli na prośbę peruwiańskiego Ministerstwa Zdrowia. Pracują po kilkanaście godzin na dobę w nagrzanych słońcem, pełnych pacjentów namiotach. Przyjmują kilkadziesiąt osób dziennie, przeprowadzają małe zabiegi chirurgiczne. – Kiedy rozniosła się wieść, że przyjechała grupa medyczna z Europy ludzie zaczęli przyjeżdżać do szpitala polowego całymi rodzinami – relacjonuje pielęgniarka Katarzyna Kaczmarek-Dawidowska – Niestety potwierdziły się informacje, że w szpitalach brakuje podstawowego wyposażenia, a także leków doustnych i dożylnych, narzędzi, środków opatrunkowych, środków higienicznych i personelu medycznego – dodaje. Najczęściej chorują dzieci – Cierpią na zapalenie oskrzeli, robaczycę, infekcje skórne, biegunki – wymienia pediatra, dr Paweł Szczuciński. – Jednak o ile dla tych starszych leki są względnie dostępne, problem pojawia się przy leczeniu niemowląt i noworodków. Nie ma warunków do ich hospitalizacji, brakuje antybiotyków w iniekcjach, co staje się bezpośrednim zagrożeniem ich życia – przyznaje. Fundacja PCPM apeluje do prywatnych darczyńców o wsparcie finansowe, które pozwoli zakupić niezbędny sprzęt, a także wysłać kolejnych lekarzy. – Obecność naszego Zespołu Ratunkowego pozwala objąć opieką większą liczbę potrzebujących i odciążyć lokalną służbę zdrowia - mówi Wojciech Wilk, prezes PCPM. – Im więcej środków uda nam się zebrać w Polsce, tym większej pomocy będziemy w stanie udzielić Peruwiańczykom. W powodziach, które w marcu nawiedziły prowincje wzdłuż wybrzeża Peru obrażeń doznało nawet kilkaset tysięcy osób. Kompletnie zniszczona lub znacznie uszkodzona została infrastruktura miast. Zawaliły się setki domów, szkoły i szpitale. Najwięcej poszkodowanych jest w prowincji Huaramey w zachodniej części kraju, gdzie obecnie działa Zespół Ratunkowy PCPM. Bilety do Peru dla lekarzy ufundowały linie lotnicze KLM. Jak możesz pomóc? Pomóc Peruwiańczykom można poprzez: - dobrowolne wpłaty na konto mBank 18 1140 1010 0000 5228 6800 1001 z dopiskiem PERU - udział w zbiórce https://pomagam.pl/peru Źródło: PCPM
Patrząc na nie trudno być obojętnym. Kartki świąteczne, które pokazują realistyczne święta
Organizacja "Lekarze świata" przygotowała w tym roku wyjątkową akcję. Zbierają środki na swoją pracę i pomoc potrzebującym na całym świecie z pomocą kartek świątecznych. Nie znajdziecie na nich typowych cukierkowych scenek
Kartki świąteczne od "Lekarzy świata" to smutne obrazy gdzie biblijne historie o narodzeniu Jezusa z Nazaretu towarzyszą wojennym obrazom. Matka Boska i Józef jako uciekający przed wojną emigranci, gwiazda betlejemska, która okazuje się być rakietą balistyczną. Ilustracje już odbiły się szerokim echem wśród zachodniej pracy oraz mediów internetowych. - Podczas każdych świąt przekazujemy sobie obrazki z przeszłości Ziemi Świętej, pokazujące ją jako krainę szczęścia – mówi Leigh Daynes z “Lekarzy Świata” - nie ma to nic wspólnego z humanitarnym kryzysem, który obecnie tam trwa. Konflikt na Bliskim Wschodzie doprowadził do największej migracji ludności od czasów drugiej wojny światowej. Według danych ONZ około 65 milionów ludzi musiało opuścić swoje domy uciekając przez wojną. Połowa z nich pochodzi z Syrii, Somalii lub Afganistanu. Około 28 milionów to dzieci. Źródło: Doctors of the world
Czeka na nich około 600 chorych! Dwunastu polskich lekarzy specjalistów jedzie do Kamerunu
Polscy lekarze wyruszą w połowie lutego do Kamerunu, gdzie będą wykonywać zabiegi chirurgiczne i udzielać konsultacji specjalistycznych w szpitalu w miejscowości Sangmelima na południu kraju.
Wyprawę organizują: Okręgowa Izba Lekarska w Krakowie i Stowarzyszenie Lekarzy Prywatnie Praktykujących. 19 lutego do Kamerunu poleci dwanaście osób m.in.: czterech chirurgów, dwóch anestezjologów, dermatolog, okulista i studentka medycyny. Chorych będą przyjmować w nowo wybudowanym szpitalu w Sangmelima. "Wiemy, że czeka tam na nas około 600 pacjentów" – mówił w czwartek prezes Okręgowej Rady Lekarskiej (ORL) w Krakowie Andrzej Matyja. Jak dodał, ponieważ w Kamerunie nie ma bezpłatnej służby zdrowia, chorzy bez pomocy polskich lekarzy prawdopodobnie nie zostaliby w ogóle zoperowani. Polacy zawiozą do Kamerunu leki, środki opatrunkowe i sprzęt medyczny. Część tego ekwipunku już została wysłana. Dzięki sponsorom prawdopodobnie uda się także wyposażyć jedną z miejscowych szkół w tornistry, koszulki, piłki, kredki, długopisy, linijki i inne przybory. "Podczas poprzednich wyjazdów skupialiśmy się na przeprowadzeniu operacji planowych. Trafiały do nas osoby głównie z przepuklinami, choć jeżeli zgłaszali się pacjenci z innymi schorzeniami również ich operowaliśmy" - mówił dziennikarzom chirurg Jerzy Friediger. Podobnie będzie zapewne i tym razem. Zespół lekarzy został poszerzony dodatkowo o dermatologa i okulistę, którzy także będą udzielać konsultacji. Honorowy patronat nad wyprawą objęli prezydent Krakowa i UNICEF Polska. To już trzecia wyprawa polskich lekarzy do Kamerunu. Wyjazd jest możliwy dzięki zaangażowaniu prywatnych środków lekarzy, darowiznom od sponsorów, wsparciu krakowskiej OIL oraz konsul honorowej RP w Kamerunie Mirosławy Etogi. „Zdajemy sobie sprawę, że nasza pomoc to kropla w morzu potrzeb, ale dajemy tym ludziom to, co jest najważniejsze dla każdego, czyli zdrowie. Bardzo się cieszę, że znalazły się osoby dobrej woli, szczególnie lekarze, którzy mimo iż nie potrzebują tego dla swojej kariery, zechcieli pojechać do Kamerunu i tam pomagać” - podkreślił inicjator akcji, pochodzący z Kamerunu lekarz chirurg dr George Kamtoh, który studiował w Krakowie, a teraz tu mieszka i pracuje. W pierwszym wyjeździe w 2008 r. uczestniczyło trzech chirurgów i anestezjolog, w trakcie tego pobytu w szpitalu rejonowym w Aconalinga wykonali oni 80 operacji przepuklin. Trzy lata później w nieco liczniejszym gronie ( czterech chirurgów, jeden stażysta, anestezjolog i pielęgniarka) w szpitalu rejonowym w Obala i w szpitalu sióstr dominikanek w Yaounde wykonano więcej, znacznie rozleglejszych operacji. Poprzednie wyjazdy organizowane były na własny koszt uczestników, bez pomocy instytucji międzynarodowych i z niewielką pomocą firm produkujących sprzęt medyczny oraz leki. Teraz lekarze zakładają stowarzyszenie, by wyjazdy do Kamerunu stały się cykliczne i aby stopniowo rozszerzał się zakres możliwych do wykonania zabiegów. "Wiemy, że w tym miejscu nasza pomoc jest rzeczywiście doceniana i zostaje w sercach ludzi" – mówił uczestnik wypraw dr Rafał Solecki. Źródło: PAP
Wypady w góry, rower, ognisko, grzyby – jesiennych atrakcji nie brakuje. Pod warunkiem, że nie dopadnie nas przeziębienie czy grypa. Ale to zależy też od nas. Czas popracować nad odpornością.
Odporność w gotowości W najlepszej sytuacji są ci, co właściwie wykorzystali lato: podróżowali, wspinali się po górach, pływali w morzu, itp. A do tego wygrzali (ale nie poparzyli!) się na słońcu. Wypoczęty organizm ma dużo sił, by bronić się przed wirusami i radzić sobie z niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Ale pamiętajmy – zdobyczy letnich nie wolno zaprzepaścić. Trzeba ciągle dbać o kondycję. Ci, którym letni odpoczynek się w tym roku nie udał, niech nie wpadają w rozpacz – stres dodatkowo osłabi ich odporność. Przede wszystkim musimy pamiętać o ruchu na świeżym powietrzu, który zapewnia organizmowi odpowiednią ilość tlenu. A więc jak najwięcej podróży bliskich i dalekich. Wykorzystajmy każdą chwilę, by pojeździć na rowerze, wybrać się do lasu, iść na spacer. I to niezależnie od tego, czy pada deszcz, wieje wiatr czy szczypie mróz. Zwłaszcza wtedy trzeba wyjść z domu – tylko w taki sposób organizm nauczy się przystosowywać do zmian temperatury i stanie się odporniejszy na kaprysy pogody. Niezbędne jest też zdrowe odżywianie. Trzeba pamiętać o produktach bogatych w witaminę C (owoce, czarna porzeczka, natka pietruszki, papryka, brokuły, kapusta kiszona) oraz cynk (jogurt, kiełki pszenicy, mięso wołowe i indycze). To najsilniejsi „ochroniarze”, broniący dostępu wirusom i wspomagający organizm w ich zwalczaniu. Witamina A (marchew, brokuły, kapusta włoska, grejpfruty czy brzoskwinie) wzmacnia śluzówkę. Dzięki temu wirusy nie tak łatwo zadomowią się w nosie i gardle. Na szczęście jesień obfituje w świeże owoce – korzystajmy z nich do woli. Zapomnijmy też o mitach, że jesienią warto pozwolić sobie na tłuste i słodkie potrawy, bo organizm gromadzi energię na zimę. Nic bardziej błędnego. unikajmy tłuszczów i słodkości. Każdy zbędny kilogram osłabia organizm. Lepiej pijmy dużo wody i herbatek owocowych oraz ziołowych – pozwalają usunąć szkodliwe produkty przemiany materii i nawadniają tkanki. wysypiajmy się – co najmniej 7–8 godzin na dobę. Po wstaniu z łóżka, mimo pokusy gorącej kąpieli, lepiej wziąć prysznic. I to na przemian ciepłe i zimne. To świetnie hartuje organizm. Pamiętajmy, że taką kąpiel kończymy zimnym prysznicem. nie lekceważmy przeziębienia czy kataru, ale je leczmy. Te drobne infekcje osłabiają organizm. Jeśli dotychczas często chorowaliśmy, może warto się zaszczepić? Pamiętajmy, że szczepionka zaczyna działać dopiero po 2, a w pełni skuteczna staje się po 4–6 tygodniach. Swoje ochronne właściwości traci natomiast po 3–6 miesiącach. Badania dowodzą, że skuteczność szczepionek wynosi nawet 80–90 proc. U zaszczepionych, którzy jednak zachorują, infekcja z reguły przebiega łagodniej i rzadziej dochodzi do komplikacji.
Uwaga! Wiosną zaczynają atakować komary, meszki, kleszcze, osy i pszczoły. Czy jest się czego bać?
Wraz z początkiem sezonu turystycznego, rozpoczyna się również sezon na stworzenia gryzące i żądlące. Spotkamy je przede wszystkim nad wodą, w liściastych lasach i na wilgotnych łąkach. Najbardziej znane spośród nich to, oczywiście, komary. W Polsce, tak jak w całej Europie, nie przenoszą one jednak żadnych chorób. Wszystkie konsekwencje ugryzienia ograniczają się do kilkudniowego swędzenia i bąbli. Meszki – drugi wakacyjny przeciwnik – też nie są niebezpieczne, ale za to znacznie bardziej dokuczliwe. Po ukąszeniu rozległy, zaczerwieniony, twardy obrzęk utrzymuje się do 14 dni. Powoduje silniejsze swędzenie i większą bolesność. Meszki są maleńkie, z łatwością wciskają się pod ubranie. Zdarza się, że atakują gromadnie, dostając się do uszu, nosa, mogą wpaść do gardła. Spotkanie z chmarą tych owadów jest niezwykle nieprzyjemne, ale dopóki nie jesteśmy uczuleni, nic poważnego nam nie grozi. Inaczej z kleszczami. Te są nosicielami groźnych chorób zakaźnych: wirusowego zapalenia opon mózgowych oraz boreliozy. Przed pierwszą chorobą możemy się zaszczepić, przed drugą – niestety, nie. Pajęczak ten znieczula miejsce, w którym przecina naskórek, dlatego ofiara nie ma pojęcia, że coś się w nią wgryza. Często odkrywa kleszcza na swoim ciele dopiero po kilku dniach. Tymczasem pierwsze 24 godziny od momentu wtargnięcia intruza do organizmu są najważniejsze, wtedy nie dochodzi jeszcze do zakażenia. Dlatego po każdej leśnej wycieczce należy dokładnie obejrzeć całe ciało. Kleszcze lubią delikatne miejsca, wędrują do pachwin, pach, za małżowiny uszne. – Każdy, kto zauważy zaczerwienienie w miejscu ukąszenia, powinien skontaktować się z lekarzem – mówi dr Anna Górkiewicz-Petkow z Kliniki Dermatologicznej w Warszawie. – To jest pierwszy objaw zakażenia boreliozą. Nie wolno go zlekceważyć! Rumień może osiągnąć średnicę kilkunastu centymetrów, ale czasem bywa niewielki. Nie pojawia się od razu, lecz po kilku, a nawet kilkudziesięciu dniach; miejsce ukąszenia należy więc obserwować do miesiąca. Rumień zwykle jest niebolesny i ustępuje. Jeśli nie podjęto leczenia, choroba przechodzi do następnego etapu, długo nie dając żadnych objawów. Gdy w końcu pacjent przychodzi do lekarza, ma już zaatakowane stawy lub układ krążenia. Ukąszenia pszczoły lub osy na pewno nie przeoczymy. Choć bolesne, nie są groźne. Oczywiście, póki nie jesteśmy na nie uczuleni. Co do tego jednak nigdy nie możemy mieć pewności – uczulić można się każdego sezonu. – Reakcja alergiczna występuje z różnym natężeniem, potrafi być bardzo silna – mówi dr Górkiewicz-Petkow. – Tzw. wstrząs toksyczny zaczyna się od obrzęku zazwyczaj wargi górnej czy dolnej, potem przełyku i tchawicy, następnie pojawiają się trudności w oddychaniu, gwałtowny spadek ciśnienia, zaburzenia akcji serca. Takie objawy zagrażają życiu. Potrzebna jest natychmiastowa hospitalizacja. Wyjeżdżając, warto zabrać środki, które odstraszają owady, i takie, które złagodzą skutki ukąszeń. W pierwszej roli dobrze sprawdza się Autan czy Off, w drugiej – Dapis żel oraz Fenistil maść. Obowiązkowe jest wapno zmniejszające objawy uczulenia.
Kuchnia francuska uchodzi za niezwykle wykwintną i wyrafinowaną. Gdy jednak wziąć ją pod lupę, a zwłaszcza niektóre przysmaki regionalne, okazuje się, że wcale taka lekka nie jest.
Wykwintna ale ciężkostrawna Zawiesiste, gęste i treściwe potrawy jednogarnkowe, tłuste sery, fois gras, smakołyki z ciasta francuskiego, fondue czy raclette nie należą do dań, które prześlizgną się przez nasz żołądek niezauważone. „Uczta zaczęła się od domowej pizzy – nie jednej, lecz trzech: z anchois, z grzybami i z serem – i obowiązkowo trzeba było wziąć kawałek każdej z nich. Następnie należało wytrzeć talerz kawałkiem bułki, oderwanym z przeszło półmetrowych bagietek (...) i wniesiono następne dania. Były pasztety z królika, dzika i drozdów. Były gliniane miseczki z zapiekanką z kawałkami wieprzowiny (...). Były maleńkie słodkie cebulki, marynowane w sosie ze świeżych pomidorów. Talerze należało ponownie wytrzeć i gospodyni podała kaczki. (...) Odsunęliśmy się od stołu, szczęśliwi, że udało się nam skończyć, lecz już po chwili zobaczyliśmy bliscy paniki, jak talerze zostały wytarte raz jeszcze i na stole umieszczono wielki, parujący gar – wspaniałe civet z królika. Zjedliśmy królika. Zjedliśmy zieloną sałatę z grzankami usmażonymi z czosnkiem na prawdziwej oliwie, zjedliśmy pulchne okrągłe crottins z koziego sera, zjedliśmy tort migdałowy z kremem, który zrobiła córka gospodarzy (...). Powlekliśmy się do domu, dźwigając przed sobą nabite brzuchy, niepomni zimna i niezdolni do rozmowy.” Tak opisywał swoje pierwsze kulinarne doświadczenia (Rok w Prowansji) we Francji angielski pisarz Peter Mayle. A co na to specjaliści? Tak naprawdę nie ma lekarstwa, które by eliminowało lub znacznie zmniejszało dolegliwości związane z przejedzeniem się. Gdyby istniało, bylibyśmy strasznie grubi. Jeśli człowiek zje za dużo, rozciąga się ściana żołądka i pojawiają się objawy pewnego dyskomfortu: ucisk, uczucie przepełnienia, nawet mdłości. Normalnie pokarm w żołądku tkwi około 4 godz. Posiłek zbyt obfity, na dodatek ciężkostrawny, tłusty, może tam zalegać nawet 6 godz. Poza tym, mechaniczne rozciąganie ściany żołądka przez pokarm powoduje wydziela-nie większej ilości soków trawiennych, m.in. kwasu solnego. W związku z tym do uczucia ociężałości może dojść jeszcze zgaga czy pieczenie w przełyku. Nawet gdy pokarm znajdzie się już w jelitach, nie musi to oznaczać końca dolegliwości. Na tym etapie jednak można już sobie trochę pomóc i zażyć leki hamujące wydzielanie kwasu solne- go i żółciopędne, które pomagają w trawieniu tłuszczów, a ponadto przyspieszają wydalanie niestrawionych resztek pokarmu. Czasami ulgę przynoszą tzw. digestifs, mocne gorzkawe nalewki lub wódki podawane w niektórych krajach pod koniec posiłku. Kieliszek takiego trunku może działać rozkurczowo na przewód pokarmowy i ściągająco, korzystnie na błonę śluzową. Z pewnością nie zaszkodzi. Można też zaparzyć sobie miętę, rumianek lub herbatkę z kopru. Jednak generalnie rzecz biorąc, po nieumiarkowanym obżarstwie swoje zawsze trzeba wycierpieć. Konsultacja: dr n. med. Andrzej Tilszer