Badacze zapowiadają przełom w sprawie złotego pociągu. Rozwiązanie zagadki coraz bliżej?
Saga poszukiwań słynnego „złotego pociągu” trwa już od dekady. Dolnośląska tajemnica wciąż rozpala wyobraźnię, a jednocześnie podsyca konflikty między odkrywcami. Obie strony zapewniają, że finał jest bliski – pozostaje tylko pytanie, czy zakończy się on sukcesem
W ostatnich dniach doszło do przedstawienia tożsamości głównego inicjatora badań nad kosztownym pociągiem III Rzeszy – Michała Motaka. W filmie opublikowanym na YouTube’ie radiesteta nie tylko wita się ze swoimi widzami oznajmiając, że to on stoi za projektem „Złoty Pociąg 2025”, ale również rzuca wyzwanie osobom podważającym istnienie lokomotywy zakopanej pod ziemią. Na odpowiedź drugiej strony nie trzeba było długo czekać, gdyż ta po kilku dniach odniosła się do słów Motaka nakręcając kolejną falę zamieszania medialnego wokół tematu złotego pociągu spod Wałbrzycha. Czym jest „złoty pociąg”? Legenda opowiadającą o złotym pociągu, który ponoć skrywa kosztowności pozostawione przez wycofujących się w 1945 roku Niemców, krąży po Polsce od wielu lat. Według licznych przekazów wagony wypełnione złotem miały zostać schowane pod powierzchnią Wałbrzycha, nieopodal zamku Książ. Teoria dotycząca schowanej, mitycznej lokomotywy ma swoich zwolenników i wrogów. Ci pierwsi, na czele których stoi Michał Motaka z projektu „Złoty Pociąg 2025”, twierdzą, że znają dokładną lokalizację ukrycia skarbu. Mniej optymistycznie nastawiona grupa, w skład której zaliczają się m.in. badacze z Grupy Eksploracyjnej Miesięcznika „Odkrywca” podkreśla, że historia o pociągu od zawsze stanowiła mit, a nie prawdę historyczną potwierdzoną jakimikolwiek dowodami. Ujawniona tożsamość poszukiwacza Film ujawniający tożsamość inicjatora najnowszych badań nad „złotym pociągiem” ukazał się 4 grudnia 2025 roku na kanale „Underground Hunter – Łowca podziemi”. W nagraniu Michał Motak przedstawia nie tylko plany dalszych poszukiwań, lecz także rzuca wyzwanie przedstawicielom miesięcznika „Odkrywca”, którzy konsekwentnie podważają istnienie dolnośląskiego skarbu. Radiesteta przekonuje, że tunel, w którym ma znajdować się pociąg, został już przez jego zespół zlokalizowany, a do rozpoczęcia prac brakuje jedynie ostatecznej zgody konserwatora zabytków. Według Motaki to właśnie wtedy cała Polska wreszcie pozna prawdę o skarbie III Rzeszy. Pewność odkrywcy jest tak duża, że proponuje sceptykom zakład: strona, która się pomyli, ma publicznie nosić tabliczkę z napisem „debil”. Jeżeli zespół „Złoty Pociąg 2025” odnajdzie ślady legendarnej lokomotywy, upokarzająca karteczka ma przypaść negatorom. Jeśli jednak pociągu nie będzie - Motak deklaruje, że to on przyjmie na siebie tę karę. Odpowiedź krytyków Na reakcję przedstawiciela „Odkrywcy” nie trzeba było długo czekać. Krzysztof Krzyżanowski opublikował krótki film, w którym odniósł się do wyzwania rzuconego przez Michała Motaka. Sceptyk istnienia podziemnego artefaktu zgodził się na zakład, choć w zmodyfikowanej formie. Zaproponował inną, bardziej symboliczną karę: „Nie ma potrzeby, żeby ktokolwiek wieszał sobie na szyi drukowane kartki. (…) Jeśli Pan znajdzie – tak jak napisał w swoim zgłoszeniu z kwietnia – tunel wysoki na osiem metrów, zamknięty stalową bramą, a w środku trzy wagony ze złotem, to ja przyznam się do błędu i wpłacę 10 000 zł na Dom Małego Dziecka w Wałbrzychu przy ul. Asnyka 13. Jeśli natomiast tunelu, bramy i wagonów nie będzie, to Pan, Panie Michale, wpłaci te 10 000 zł na ten sam cel.” Na razie Motak nie odpowiedział na tę propozycję, dlatego nie wiadomo jeszcze, jakie będą ostateczne warunki zakładu – ani kto finalnie poniesie jego konsekwencje. Pewne jest jedno: medialna burza wokół „złotego pociągu” może wkrótce dobiec końca. Przynajmniej do czasu, aż nie pojawi się kolejny poszukiwacz gotowy podjąć temat legendarnej podziemnej lokomotywy pełnej skarbów. Źródła: Underground Hunter - Łowca podziemi, Wałbrzych24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Na pograniczu województwa mazowieckiego leży Cud Polski. To spokojne, urocze miasteczko z legendą o miłości
Szydłowiec leży na skraju Mazowsza: w zasadzie bliżej mu do Kielc niż do Warszawy. Z tego powodu zostaje niekiedy pomijany przez turystów, a to wielki błąd – to miejsce z ogromnym potencjałem, którego serce stanowi piękny, XV-wieczny zamek. Teraz został Cudem Polski, więc ma szansę dowiedzieć się o nim więcej osób. A odwiedzić go z pewnością warto.
Niewielkie miasteczko z południowego skraju województwa mazowieckiego zostało wybrane „Cudem Polski 2025” w trakcie prestiżowego plebiscytu organizowanego rokrocznie przez „National Geographic Traveler”. Zabytki z pewnością przyczyniły się do sukcesu Szydłowca, ale szalę przechylił chyba… wyjątkowy, spokojny klimat miasta. Dlaczego warto odwiedzić Szydłowiec? Renesansowy zamek Szydłowieckich i Radziwiłłów Serce miasta stanowi uroczy, renesansowy zamek z XV wieku wzniesiony przez Stanisława Szydłowieckiego. Jest położony na sztucznej wyspie, otoczony parkiem i był niegdyś siedzibą rodów Szydłowieckich i Radziwiłłów, a później Anny z Zamoyskich Sapieżyny. Dla niego samego warto odwiedzić Szydłowiec. Budowla, wykonana z lokalnego szydłowieckiego piaskowca, przez wieki przeszła wiele przebudów i stała się świadkiem licznych legend, jak choćby tej o Białej Damie pojawiającej się nocą w zamkowych murach. Dziś mieści Szydłowieckie Centrum Kultury „Zamek” oraz unikatowe Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych. Kościół św. Zygmunta z legendą o szczęściu w miłości Późnogotycki kościół św. Zygmunta, perła lokalnej architektury sakralnej, kryje w sobie cenne dzieła sztuki oraz tajemniczą legendę. Według miejscowej opowieści, każdy kto odwiedzi kościół i dotknie marmurowej rzeźby śpiącej niewiasty, będzie mieć zapewnione szczęście w miłości. Jeśli to na zakochaniu wam zależy to… już wiecie, gdzie jechać. To miejsce niezwykłe nie tylko dla pasjonatów historii, ale i dla romantyków. Kamieniołom Podkowiński Jedną z najnowszych atrakcji jest Kamieniołom Podkowiński, otwarty w 2025 roku. Miejsce to łączy funkcje edukacyjne i rekreacyjne – powstały tu ścieżki wspinaczkowe (via ferrata), tyrolka nad wodą, altany grillowe oraz wystawa poświęcona słynnemu szydłowieckiemu piaskowcowi, z którego powstały m.in. elementy elewacji Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Kamieniołom stał się ważnym punktem dla miłośników adrenaliny, ale także edukacji geologicznej. Po pełnej emocji wspinaczce warto zrelaksować się także nad Zalewem Szydłowieckim. Krzywe Drzewo, czyli Drzewo Roku 2025 Nie tylko Cuda Polski: w 2025 roku szerokim echem odbił się sukces tzw. Krzywego Drzewa – 110-letniego wiązu szypułkowego rosnącego na wyspie przy zamku, który zdobył tytuł Polskiego Drzewa Roku 2025 w konkursie Klubu Gaja. Nietypowy kształt drzewa oraz kampania informacyjna uczyniły z niego jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych miasta. Jak dojechać do Szydłowca? Do Szydłowca wygodnie dojedziemy samochodem, a cała podróż nie powinna zająć więcej niż 1,5 godziny: oczywiście jeśli jedziemy z Warszawy. Z Kielc czy Radomia jest jeszcze bliżej. Podobnie sprawa wygląda w przypadku pociągu – wtedy transport zajmie nam około 2 godzin. To sprawia, że Szydłowiec jest idealnym pomysłem na jednodniowy wypad lub weekendową przygodę. Będzie odrobina historii, będzie adrenalina, będą romantyczne chwile i relaks nad zalewem. Czego chcieć więcej? Sponsorem plebiscytu „Cudem Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska, PTTK Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tunele pod Pałacem Kultury i Nauki – jakie tajemnice kryją podziemia Warszawy
Tunele pod Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie od lat rozpalają wyobraźnię mieszkańców stolicy. Tajemnice, zamurowane przejścia i niedostępne drzwi to tylko część miejskich opowieści, które wciąż żyją mimo braku twardych dowodów.
Spis treści: Pałac Kultury i jego tajemnica Historia o niewyjaśnionym zaginięciu i zamurowanym przejściu Co mówią źródła historyczne? Funkcje techniczne i magazynowe podziemnych struktur Pałacu Kultury Fakty kontra legendy – co pozostaje z miejskich opowieści? Pałac Kultury i Nauki, który w tym roku skończył 70 lat, to nie tylko monumentalna bryła dominująca nad panoramą Warszawy, ale i architektoniczna tajemnica, która od dziesięcioleci rozpala wyobraźnię warszawiaków. Czy w jego wnętrzu kryje się coś więcej niż tylko marmurowe korytarze i biurowe pokoje? Temat tajemniczych tuneli pod Pałacem Kultury nieustająco powraca – w rozmowach mieszkańców, w relacjach przewodników i w licznych miejskich legendach. Pałac Kultury i jego tajemnica W świecie, w którym miasto skrywa coraz mniej sekretów, pałacowe podziemia wciąż opierają się pełnemu poznaniu. Plotki o labiryncie podziemnych korytarzy zaczęły krążyć niemal od dnia, gdy radzieccy i polscy budowniczowie ukończyli budowę tej imponującej konstrukcji. Nie bez powodu – PKiN powstał w czasach, kiedy wszelka tajemnica, a zwłaszcza ta państwowa, miała szczególne znaczenie. Jedna z najpopularniejszych historii sięga lat 70. – czasu, gdy w centrum Warszawy powstawał Dworzec Centralny. Ówczesna prasa donosiła o ogromnych wykopach i robotach ziemnych prowadzonych tuż obok Pałacu. Wśród robotników, a potem mieszkańców, rozeszła się pogłoska, że to właśnie wtedy odkryto wejście do jednego z tajnych tuneli. Cytując relację z tamtych lat, zachowaną w archiwach Muzeum Warszawy: „Mówiło się, że podziemny korytarz prowadził wprost z pałacu do dworca – i że korzystali z niego tylko wybrani”. Opowieści podsycał także panujący w PRL klimat nieufności i domysłów. Socrealistyczna architektura PKiN oraz fakt, że był to „dar narodu radzieckiego”, sprawiały, że każda tajemnica wydawała się jeszcze bardziej prawdopodobna. W badaniach prowadzonych na Uniwersytecie Śląskim podkreśla się: „Kiedy pałac budowano, nie istniał pełny dostęp do dokumentacji, a znaczna część prac odbywała się pod ścisłą kontrolą. To naturalne, że narastały wokół tego legendy”. Historia o niewyjaśnionym zaginięciu i zamurowanym przejściu Szczególnie tajemniczą historią, która mocno zakorzeniła się w miejskich opowieściach, jest anegdota o rzekomym zniknięciu jednego z budowniczych pałacu podczas prac wykończeniowych w latach 50. XX wieku. Według miejskich przekazów, młody robotnik miał zejść do piwnic z grupą pracowników, by sprawdzić nowo powstały fragment instalacji. Podobno już nigdy nie wrócił na powierzchnię. Relacje różnią się w szczegółach: jedni twierdzą, że zagubił się w gąszczu podziemnych korytarzy, inni mówią o tajemniczym zamurowaniu przejścia. Do dziś ta opowieść wraca wśród przewodników, którzy lubią dodawać ją do swoich tras, prowadząc turystów przez podziemne, półmroczne piwnice PKiN. Warto też wspomnieć o innych źródłach plotek: Historie o rzekomych schronach atomowych pod PKiN – typowe dla czasów zimnej wojny, Powiązania z podziemną siecią kanałów i bunkrów z czasów II wojny światowej, Wzmianki w mediach o tajnych przejściach dla dygnitarzy oraz legendy o tunelach łączących PKiN z pobliskimi gmachami rządowymi. Co mówią źródła historyczne? Co zatem naprawdę kryje się pod Pałacem Kultury? Oficjalne dokumenty i opracowania naukowe wskazują jasno: podziemia PKiN to przede wszystkim przestrzenie techniczne i gospodarcze. Funkcje techniczne i magazynowe podziemnych struktur Pałacu Kultury W rozbudowanych piwnicach i korytarzach znaleźć można: Nowoczesne, jak na swoje czasy, instalacje wentylacyjne i grzewcze, Magazyny i pomieszczenia gospodarcze, Schowki na sprzęt niezbędny do codziennego funkcjonowania obiektu, Korytarze łączące różne części budynku dla obsługi technicznej. Według przewodników oraz osób, które miały okazję zwiedzać podziemia podczas oficjalnych wydarzeń, nie natrafiono nigdy na żadne przejście prowadzące poza teren PKiN. Podziemia Pałacu Kultury i Nauki, choć imponujące, nie kryją w sobie rozbudowanej sieci tuneli – są standardowym zapleczem technicznym budowli tej skali. Warto jednak pamiętać, że dostęp do wszystkich pomieszczeń mają wyłącznie wyznaczeni pracownicy techniczni. Część korytarzy pozostaje zamknięta dla odwiedzających, co tylko wzmacnia aurę tajemnicy. Fakty kontra legendy – co pozostaje z miejskich opowieści? Przeanalizowano setki stron dokumentacji, a naukowcy i varsavianiści poświęcili lata na badania archiwów. Mimo to, żaden wiarygodny dowód nie potwierdził istnienia rozległych tuneli czy tajnych połączeń z innymi budynkami miasta. Najbardziej prawdopodobna wersja wydarzeń mówi o tym, że większość tajemnic pałacu tkwi w wyobraźni warszawiaków. Jak podkreślają autorzy publikacji „Obiekty – Budowa Pałacu Kultury i Nauki” (Muzeum Warszawy), nie odnaleziono planów ani świadectw, które mogłyby potwierdzić funkcjonowanie podziemnej sieci tuneli strategicznych pod PKiN. Wszystkie dostępne korytarze prowadzą wyłącznie do instalacji technicznych i piwnic. Wszystko to sprawia, że legenda o tajnych tunelach pod Pałacem Kultury i Nauki pozostaje jedną z najciekawszych miejskich zagadek stolicy. Na ten moment – niepotwierdzoną żadnymi twardymi dowodami. Źródło: pkin.pl, Archiwum Państwowe w Warszawie, Muzeum Warszawy
To jezioro miało skrywać El Dorado. Prawdziwa historia mitycznego miasta ze złota
El Dorado przez wieki rozpalało wyobraźnię jako zaginione miasto ze złota. Opowieść o pozłacanym władcy i skarbach ukrytych w górach Ameryki Południowej przyczyniła się do tragicznych wypraw i wielu śmierci. Ale co naprawdę kryje się za tą legendą?
Spis treści: Złoty człowiek i rytuał nad jeziorem Wyprawy po złote miasto Legenda, która nie przemija El Dorado od wieków rozpalało wyobraźnię – dla wielu było celem życia, dla innych przyczyną śmierci. To legendarne „zaginione miasto ze złota” zajmuje wyjątkowe miejsce w mitologii i kulturze. Inspirowało niezliczone wyprawy, książki i filmy. Ale czy naprawdę istniało? Żądza złota przenika wszystkie epoki, rasy i narodowości. Posiadanie choćby niewielkiej ilości złota wydaje się rozbudzać nienasycone pragnienie zdobycia go więcej. Przez stulecia ta pasja dała początek opowieści o miejscu niezmierzonego bogactwa, rządzonym przez władcę skąpanego w złocie. W XVI i XVII wieku Europejczycy wierzyli, że to pozłacane miasto istnieje gdzieś w Nowym Świecie. W pogoni za El Dorado i jego skarbami wielu ludzi straciło życie, jeden odebrał je sobie sam, inny został stracony przez kata. Jednak mitycznego miasta nigdy nie odnaleziono. – El Dorado zmieniało swoje położenie na mapie, aż w końcu po prostu zaczęło oznaczać źródło niewyobrażalnych bogactw gdzieś w obu Amerykach – mówi Jim Griffith, folklorysta z Tucson w Arizonie. Złoty człowiek i rytuał nad jeziorem Początki El Dorado sięgają daleko w przeszłość Ameryki Południowej. I jak wszystkie trwałe mity, legenda o tym mieście zawiera w sobie ziarno prawdy. Kiedy hiszpańscy odkrywcy dotarli do Ameryki Południowej na początku XVI wieku, usłyszeli historie o plemieniu mieszkającym wysoko w Andach, na terenie dzisiejszej Kolumbii. Kiedy nowy wódz obejmował władzę, jego panowanie rozpoczynało się ceremonią nad jeziorem Guatavita. Opisy ceremonii różnią się szczegółami, ale zawsze pojawia się w nich motyw nowego przywódcy pokrytego złotym pyłem, a także złota i drogocennych kamieni wrzucanych do jeziora, by przebłagać boga mieszkającego pod wodą. Hiszpanie zaczęli nazywać tego pozłacanego wodza Eldorado – „złotym człowiekiem”. Ceremonia pozłacanego człowieka prawdopodobnie zakończyła się pod koniec XV wieku, gdy Eldorado i jego lud zostali podbici przez inne plemię. Jednak Hiszpanie i inni Europejczycy znaleźli tak wiele złota wśród rdzennych mieszkańców wzdłuż północnego wybrzeża kontynentu, że uwierzyli, iż w głębi lądu musi istnieć miejsce wielkiego bogactwa. Hiszpanie nie znaleźli tego złotego miasta, zwanego El Dorado. Znaleźli jednak jezioro Guatavita i w 1545 roku próbowali je osuszyć. Obniżyli poziom wody na tyle, by znaleźć setki złotych przedmiotów wzdłuż brzegów jeziora. Jednak domniemany, olbrzymi skarb w głębszej wodzie pozostał poza ich zasięgiem. Wyprawy po złote miasto Hiszpańscy konkwistadorzy, w tym Gonzalo Jiménez de Quesada i Francisco de Orellana, a także niemiecki odkrywca Philipp von Hutten, wyruszyli na ekspedycje w poszukiwaniu złotego miasta. Angielski dworzanin sir Walter Raleigh odbył dwie wyprawy do Gujany w poszukiwaniu El Dorado. Podczas drugiej podróży w 1617 roku wysłał swojego syna, Watta Raleigha, na ekspedycję w górę rzeki Orinoko. Sam Walter Raleigh, będący już w podeszłym wieku, pozostał w obozie na wyspie Trynidad. Wyprawa zakończyła się katastrofą, a Watt Raleigh zginął w bitwie z Hiszpanami. Eric Klingelhofer, archeolog z Mercer University w Macon w stanie Georgia, prowadził poszukiwania miejsca obozu Raleigha na Trynidadzie. – Walter Raleigh był tak wściekły na ocalałego, który przekazał mu wiadomość o śmierci jego syna, że oskarżył go o dopuszczenie do tej śmierci. Człowiek ten wrócił do swojej kajuty na statku i popełnił samobójstwo – mówi Klingelhofer. Raleigh wrócił do Anglii, gdzie król Jakub skazał go na ścięcie między innymi za złamanie rozkazu, by unikać konfliktów z Hiszpanami. Legenda, która nie przemija Dziś to nieuchwytne miasto skąpane w złocie wciąż pobudza wyobraźnię – od klasycznych tekstów po współczesne filmy i gry wideo. Legenda El Dorado trwa, ponieważ, jak mówi José Oliver, wykładowca w Instytucie Archeologii na University College London, „chcesz, żeby była prawdziwa”. – Myślę, że nigdy nie przestaliśmy szukać El Dorado – dodaje. Gdzie więc jest to zaginione miasto ze złota? W swoim wierszu „El Dorado” z 1849 roku pisarz Edgar Allan Poe daje złowieszczą i poetycką wskazówkę: Przez Góry Księżycowe, w dół Doliny Cienia, jedź, śmiało jedź… jeśli chcesz odnaleźć El Dorado. Źródło: National Geographic
Trybecz to góry owiane mroczną legendą. Podobno ludzie znikają tam bez śladu
Trybecz pozornie nie wyróżnia się niczym szczególnym. Niewysokie, gęsto porośnięte lasem pasmo górskie jest dosłownie usiane szlakami, także tymi łatwo dostępnymi. To czyni je niezwykle popularnym celem górskich wyzwań. Miejsce w sam raz na weekendową wycieczkę? Tak, jednak nie można nie wspomnieć, że słowackie góry skrywają mroczną legendę, która, paradoksalnie, zamiast odstraszać, przyciąga wszystkich spragnionych dreszczyku emocji.
Spis treści: Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Walory przyrodnicze Trybecza Ludzie znikają tam bez śladu? Słowackie Karpaty kojarzą się nam przede wszystkim z Tatrami i nic w tym dziwnego. Ze względu na niewielką odległość od granicy z Polską, tamtejsze szczyty i doliny są tłumnie oblegane przez przyjezdnych z kraju nad Wisłą. Nie można jednak nie wspomnieć, że od kilku lat popularnym celem wycieczek jest jeszcze jedno słowackie pasmo w łańcuchu Karpat – Trybecz. Góry te nie są tak wysokie i spektakularne jak Tatry, a wierzchołki ich szczytów nie stanowią dużego wyzwania, nawet dla niedoświadczonych górołazów. Trybecz, nazywany „słowackim trójkątem bermudzkim”, przyciąga czymś innym – mroczną reputacją. Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Pasmo Trybecz, zaliczane do Łańcucha Wielkofatrzańskiego w Centralnych Karpatach Zachodnich, rozciąga się w zachodniej Słowacji, wzdłuż doliny Nitry na osi południowy zachód – północny wschód. Mierzy około 50 km długości i około 18 km szerokości. Przecina trzy jednostki administracyjne: kraj trenczyński, nitrzański i bańskobystrzycki. Na południowym zachodzie graniczy z rozległą Niziną Naddunajską, która sięga aż do jego podnóża. Z tej strony pasmo wznosi się stromo, a jego najwyższe wzniesienia są doskonale widoczne z równin. Na północnym zachodzie opada w kierunku Kotliny Górnonitrzańskiej, która oddziela je od Gór Strażowskich. W swojej północno-wschodniej części, Trybecz łączy się z pasmem Ptacznika za pośrednictwem grzbietu, stanowiącego jego naturalne przedłużenie. Najwyższe szczyty Trybecza Najwyższym szczytem pasma jest Wielki Trybecz. Góra osiąga wysokość 829,6 m n.p.m. Jest zlokalizowana w obszarze głównego grzbietu, w połowie drogi między miastami Topoľčany i Zlaté Moravce. Wielki Trybecz jest gęsto zalesiony, ale sam wierzchołek pozostaje częściowo „czysty”. Jednak o spektakularnych widokach można zapomnieć. Polana z każdej strony otoczona jest drzewami. Większymi walorami krajobrazowymi cechują się polany, które mija się w drodze na szczyt. Widać stamtąd między innymi Małe Karpaty i Inovec, najwyższy szczyt Gór Inowieckich. Inne szczyty pasma, które w tym rejonie są często uwzględniane w wyzwaniach górskich, to: Vojšín (819 m n.p.m.), Mały Trybecz (769 m n.p.m.), Velká Ostrá (745 m n.p.m.), Javorový vrch (731 m n.p.m.), Medvedí vrch (710 m n.p.m.). Ze względu na bliskość miasta Nitry, co przekłada się na łatwą dostępność, sporą popularnością cieszy się niewysoki, bo mierzący 588 m n.p.m. Zobor, wyznaczający południowo-zachodni kraniec pasma. Walory przyrodnicze Trybecza Trybecz nie należy do najwyższych gór Słowacji, za to cechuje się dużymi walorami przyrodniczymi. Znaczną część pasma, zwłaszcza jego południowe i centralne partie, obejmuje obszar chronionego krajobrazu Ponitrie. Przeważają tam lasy liściaste z dominacją dębu i grabu. W wyższych partiach rośnie również buk. Na południu, gdzie uwidacznia się wpływ cieplejszego klimatu Niziny Naddunajskiej, można natrafić na gatunki ciepłolubne. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Zoboru wyznaczono rezerwat przyrody Zoborská lesostep, w którym chronione są cenne murawy stepowe, gdzie wiosną kwitną rzadkie rośliny. Należą do nich miłek wiosenny i sasanka wielkokwiatowa. Trzeba też wspomnieć, że rośnie tam Thalaspi jankea, rzadka roślina z rodziny kapustowatych. Na Słowacji występuje tylko w obszarze pasma Trybecza i Gór Inowieckich. Fauna pasma Fauna pasma jest bogata i różnorodna, co wynika ze zróżnicowania terenu, klimatu i flory. W lasach licznie występują jelenie szlachetne, sarny i dziki, a także lisy, borsuki i kuny. Można też spotkać tam introdukowane muflony i daniele. Wśród drapieżników należy wymienić rysia euroazjatyckiego (populacja jest nieliczna i rozproszona), sporadycznie pojawiają się tam wilki. Na niebie można zaobserwować orlika krzykliwego, myszołowa i jastrzębia zwyczajnego. Żyją tam także liczne gatunki sów, między innymi puchacz, puszczyk uralski i sóweczka. W niektórych częściach można usłyszeć charakterystyczne odgłosy głuszca. Gady i płazy są reprezentowane przede wszystkim przez żmiję zygzakowatą, zaskrońca zwyczajnego, jaszczurkę żyworodną, traszki i żaby. Wśród bezkręgowców szczególnie wyróżniają się związane ze starymi lasami dębowymi chrząszcze, w tym kozioróg dębosz i pachnica dębowa. Ludzie znikają tam bez śladu? Po 2018 roku pasmo Trybecz zaczęło odwiedzać coraz więcej turystów z Polski. Wzrost zainteresowania tymi górami zbiegł się z polską premierą powieści „Szczelina” autorstwa Jozefa Kariki. W tej mrożącej krew w żyłach opowieści fikcja literacka miesza się z faktami. Należy bowiem wspomnieć, że od około 100 lat w okolicy Trybecza pojawiają się doniesienia o tajemniczych zaginięciach. Podobno osoby, które zabłądziły w górach Trybecza, opowiadają o zjawiskach, które wykraczają poza zwykłą dezorientację. W wielu relacjach pojawiają się doniesienia o nagłej, niepokojącej utracie poczucia czasu i przestrzeni. Kolejnym powtarzającym się motywem jest niepokojąca cisza, która nagle zapada w lesie, tłumiąc wszelkie odgłosy przyrody. To wszystko ma prowadzić do paniki i irracjonalnych zachowań. To trwa od prawie 100 lat Do pierwszego udokumentowanego zaginięcia doszło tam w 1929 roku. Podczas pełnienia obowiązków służbowych leśniczy Štefan Samšal przepadł bez śladu. Kilkumiesięczne poszukiwania nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna nie został odnaleziony. Kolejną „ofiarą gór” była Mária Šlajserova, która w 1930 roku zaginęła na trasie z Mankoviec do Zlatna. Cztery lata później zaginął pracownik kamieniołomu. Nie wszyscy, którzy zgubili się w górach, przepadli bez śladu. W 1939 roku Walter Fischer nie wrócił ze spaceru. Kilka miesięcy później pojawił się przy Zlatych Moravcach. Znaleziono go nieprzytomnego i poranionego. Jego ciało pokrywały poparzenia. Mężczyzna nie doszedł do siebie po tym wydarzeniu. Został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie doczekał końca swoich dni. Fakty czy mity? Należy podkreślić, że wiele głośnych przypadków zaginięć nie znajduje potwierdzenia w policyjnych kronikach. W ludowych przekazach, gdzie opowieść często bierze górę nad faktami, przeinaczenia, ubarwienia i hiperbole nie są niczym niezwykłym. W Trybeczu nie drzemie żadna nadprzyrodzona siła, ale faktem jest, że do zaginięć dochodzi tam często. Od 1999 do 2019 roku policja z Nitry odnotowała 7 takich przypadków. Najprawdopodobniej winni temu byli sami nieostrożni turyści. Szlaki są tam kiepsko oznakowane, więc przy braku uwagi łatwo można zgubić drogę w lesie. Należy też wspomnieć, że w obszarze pasma znajdują się liczne zapadliska, jaskinie i nieczynne szyby kopalniane. To może wyjaśniać przypadki tajemniczych zaginięć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Biała dama z Kórnika to duch hrabiny Teofili Działyńskiej. Zjawa każdej nocy wychodzi z obrazu
Biała dama to postać, która od lat jest obecna w folklorze. Wiele osób zna przynajmniej jedną opowieść o odzianej w białe szaty zjawie, przechadzającej się po swoich dawnych włościach. Bezsprzecznie, najbardziej znanym straszydłem jest to, które nawiedza zamek w Kórniku. Kim była tamtejsza biała dama? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Biała dama to nie jeden duch Kim była biała dama z Kórnika? Legenda o białej damie z Kórnika Legendy o duchach i upiorach towarzyszą wielu polskim zamkom i pałacom. Opowieści z dreszczykiem przyciągają turystów jak magnes opiłki żelaza i nic dziwnego. W końcu kto nie chciałby przeżyć przygody życia i na własne oczy zobaczyć „prawdziwą” istotę nie z tego świata? Widmowi rycerze, czarne psy, upiory okrutnych rządców – większość zamków ma swoją własną marę. Wśród opowieści o straszydłach szczególnie wyróżnia się postać białej zjawy, błąkającej się wśród zamkowych ruin lub po pałacowych komnatach. To właśnie ona – słynna biała dama. Biała dama to nie jeden duch O czym właściwie mowa? Wbrew pozorom, nie chodzi tu o jedną zjawę. Tym terminem określa się duchy kobiet, najczęściej pochodzących z arystokratycznych rodów. W legendach polskich widmowe postaci w białych sukniach najczęściej nawiedzają miejsca związane z ich życiem, w których wydarzyła się straszna historia. To właśnie tragiczna śmierć nie pozwala im zaznać spokoju i opuścić ziemskiego padołu. Białe damy nawiedzają między innymi: zamek w Bobolicach, gdzie zjawa w białej szacie – bratanica Krezów – pojawia się na kamiennym balkonie, zamek w Niedzicy, na którego dziedzińcu i w kaplicy pojawia się duch inkaskiej księżniczki Uminy, zamek w Chęcinach, w którym biała dama szuka ukrytego skarbu, zamek w Ogrodzieńcu, gdzie Olimpia, córka Seweryna Bonera, rzuciła się z wieży, gdy ojciec sprzeciwił się jej związkowi z ubogim rycerzem. Każda z tych opowieści może wywołać gęsią skórkę, jednak najstraszniejsza towarzyszy dawnej rodowej rezydencji Górków i Działyńskich, która wznosi się na niewielkiej wyspie w Kórniku. Kim była biała dama z Kórnika? Zamek ten rzekomo nawiedza duch hrabiny Teofili z Działyńskich, pierwszej wybitnej zarządczyni na kórnickich włościach. Córka Teresy Tarłówny i Zygmunta Działyńskiego urodziła się 28 grudnia 1714 lub 1715 roku. W 1732 roku poślubiła starostę łęczyckiego Stefana Szołdrskiego. Para doczekała się jednego dziecka – syna Feliksa. Gdy chłopiec miał rok, jego ojciec zmarł. Teofila przez długi czas nie myślała o ponownym zamążpójściu, a w okolicy aż huczało od plotek o płomiennych romansach wdowy. Podobno spotykała się ze swoim ogrodnikiem, a nawet z miejscowym proboszczem. Po raz drugi stanęła przed ołtarzem 1748 roku. Poślubiła starostę borzechowskiego Aleksandra Hilarego Potulickiego, jednak ich małżeństwo nie przetrwało próby czasu. Hrabianka podobno była rozczarowana drugim mężem, który upodobał sobie rozrzutne życie, a i on inaczej wyobrażał sobie związek z panią na zamku w Kórniku. Chciał przejąć kontrolę nad ziemiami należącymi do żony, ale nie udało mu się. Para rozstała się w 1754 roku. Dobra zarządczyni Poza Kórnikiem, do Teofili należał także szereg innych ziem, m.in. Bnin, Runowo, Czołowo, Mieczewo, Kamionki, Czmoń i Radzewo. Świetnie radziła sobie z zarządzaniem podległym jej majątkiem. Dbała nie tylko o własne kieszenie, ale także o dobrostan chłopów. Z jej inicjatywy powołano straż ogniową, wykopano studnię na rynku i wybudowano wiele ceglanych budynków. Chcąc zabezpieczyć domy mieszkańców, zarządziła budowę ceglanych kominów. Jedną z najważniejszych jej decyzji było zniesienie pańszczyzny na rzecz czynszu w formie płaconego przez chłopów podatku. Była otwarta na inne wyznania. Na jej włościach mogli swobodnie osiedlać się niemieccy i żydowscy osadnicy. Co więcej, mogli zakładać własne szkoły i budować świątynie. Teofila Działyńska zmarła 26 listopada 1790 roku. Po jej śmierci, Feliks Szołdrski zobowiązał proboszcza w Kórniku do cotygodniowego odprawiania mszy w intencji matki. Wkrótce po jego śmierci, gdy nikt już nie opłacał nabożeństw, zwyczaju tego zaniechano. Legenda o białej damie z Kórnika Tyle faktów, czas na opowieść o duchu hrabiny. W Kórniku do dziś krąży legenda o zjawie przechadzającej się po zamkowych komnatach. Biała dama ma być duchem hrabiny, który pokutuje za występek, którego dopuściła się za życia. Gdy pewnego dnia Kórnik nawiedził pożar, Teofila ulitowała się nad chłopami, którzy utracili dorobek, i przekazała im cegły niezbędne do budowy pieców. Miała pozyskać je z dawnego zamku myśliwskiego Górków. Zamku nawiedzanego przez złe duchy, pragnące ukrytego tam skarbu. Te w ramach kary miały nałożyć na hrabinę klątwę i skazać ją na wieczną tułaczkę po dawnej posiadłości. Odzyska wolność dopiero, gdy ktoś odnajdzie skarb. Istnieją także inne wersje tej opowieści. Te głoszą, że biała dama pojawia się jako duch opiekuńczy. Według innej opowieści, Teofila pokutuje za romanse i nocami błąka się, poszukując kolejnych kochanków. Co dzieje się na zamku w Kórniku? Podobno tuż przed północą Teofila Działyńska wychodzi z ram obrazu wiszącego w sali jadalnej. W postaci bezcielesnej, do białego rana błąka się po warowni. Zawsze towarzyszy jej czarny rycerz, który zajeżdża pod zamek na czarnym koniu. Gdy wstaje świt, hrabina wraca na obraz, a jej towarzysz rozpływa się w powietrzu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W Japonii pękł legendarny „kamień śmierci”. To nie zwiastuje nic dobrego, o ile wierzyć mitom
Od kilku tygodni „kamień śmierci” jest na ustach wielu Japończyków. Dlaczego? Ze skałą wiąże się pewna legenda.
W tym artykule: „Kamień śmierci” pękł na pół. Co nas czeka? Historia o „kamieniu śmierci” i złym duchu Tamamo-no-Mae na miarę czasów Mity greckie znają chyba wszyscy – przynajmniej te najpopularniejsze. Pamiętam, że jeszcze na początku lat dwutysięcznych o Zeusie, Prometeuszu czy Dedalu i Ikarze czytało się w szkole podstawowej. Dwie dekady później mity to nadal lektury obowiązkowe. Gorzej u nas ze znajomością mitologii słowiańskiej, a co dopiero japońskiej. Tymczasem w ostatnich tygodniach to właśnie legenda z Azji elektryzuje internautów. Nie bez znaczenia jest tu też kontekst wydarzeń na świecie. O co chodzi? „Kamień śmierci” pękł na pół. Co nas czeka? O mitach z Japonii zrobiło się ostatnio głośno po tym, jak „kamień śmierci”, czyli sessho-seki, pękł na pół. Nikt nie wie dokładnie, co spowodowało jego pęknięcie. Bardzo możliwe, że skała nie wytrzymała ostatnich niskich temperatur. Nie tylko przyczyna jest zastanawiająca. Japończycy gdybają też, co się teraz wydarzy. Zgodnie z mitologią, w „kamieniu śmierci” był uwięziony zły duch lisa. Jego uwolnienie nie wróży dobrze. Jako pierwsza pęknięty kamień zauważyła i sfotografowała użytkowniczka Twittera @Lily0727K. Jej wpis zaniepokoił innych internautów. View oEmbed on the source website Wiele osób uznało to wydarzenie za zły omen, biorąc pod uwagę pandemię i napaść Rosji na Ukrainę. Nie brakuje też głosów, jakoby zły duch został uwolniony, aby powstrzymać Władimira Putina. Przez to, że pęknięcie legendarnego kamienia zbiegło się z wojną, legendą zainteresowały się media z całego świata. Przerażająca mumia syreny odnaleziona w Japonii. Czy stworzenie było prawdziwe? Mumia tego makabrycznego stworzenia ma już ponad 300 lat. Naukowcy od wielu miesięcy próbowali dowiedzieć się, czy była to hybryda zwierzęcia lub zwykłe oszustwo? Najnowsze badania w końcu... Historia o „kamieniu śmierci” i złym duchu Żeby zrozumieć obawy Japończyków, oczywiście nie wszystkich, warto najpierw poznać historię sessho-seki. Wersji jest kilka. Jedna z nich mówi, że duch lisa o dziewięciu ogonach – Tamamo-no-Mae – był uwięziony w skale przez prawie 900 lat. Drugim bohaterem legendy jest emerytowany cesarz Toba. Tamamo-no-Mae potrafił przybierać różne kształty. Raz przeobraził się w piękną kobietę, która zwabiła byłego cesarza. Dla mężczyzny skończyło się to ciężką chorobą. Nadworny astrolog ustalił, że winowajcą był właśnie zły duch. W odwecie samurajowie ruszyli w pościg za Tamamo-no-Mae. Jeden z nich zranił ducha, kiedy był pod fizyczną postacią. Wtedy też zamienił się w kamień. Legenda głosi, że kto dotknie „kamienia śmierci”, ten umrze. Stąd też jego nazwa. Co prawda nie ma dowodów na nadprzyrodzone właściwości skały, ale ewentualne incydenty można wytłumaczyć położeniem. Kamień znajduje się w pobliżu kilku wulkanów. Regularnie uwalniane gazy mogły na przestrzeni lat zabijać zwierzęta lub ludzi. Po 50 latach SEGA opuszcza rynek salonów gier w Japonii. Jaka przyszłość czeka słynną Akihabarę? To koniec pewnej epoki. Słynny producent gier wideo SEGA rezygnuje z dalszego prowadzenia salonów z grami arcade na monety. Czy kultowe automaty jeszcze powrócą? Tamamo-no-Mae na miarę czasów „Kamień śmierci” był dość popularną atrakcją turystyczną. W pełnej krasie można było zobaczyć go w Parku Narodowym Nikko, około 160 km na północ od Tokio. Sława Tamamo-no-Mae okazała się jednak trwalsza. Duch często pojawia się w japońskiej popkulturze. Jego historia została jednak dostosowana do obecnych czasów. W japońskich mitach złe duchy często były kobietami, które chciały osłabić pozycję mężczyzn. Obecnie twórcy mang i anime odchodzą od mizoginistycznego podejścia. Finalnie Tamamo-no-Mae bywa więc przedstawiany/a jako bohater lub bohaterka.
Prawdziwa historia Robinsona Crusoe. Inne miejsce, inny człowiek - jeszcze ciekawiej
Piękna wyspa, rozbitek i dzikus: dzieło Daniela Defoe to wytwór fantazji. Samotny żeglarz na odosobnionej wyspie istniał jednak naprawdę – tylko zupełnie gdzie indziej.
Był bankrutem w podeszłym wieku, a potrzebował pieniędzy. Jego córka chciała wyjść za mąż, ale kolejne firmy, które zakładał, bankrutowały. Poniósł porażkę jako producent pończoch i cegieł, perfumiarz, wydawca prasy, tajny agent i poborca podatkowy. Defoe, pobożny syn londyńskiego wytwórcy świec, często narzekał, że w swoim irytującym życiu był „13-krotnie bogaty, a potem znowu biedny”. Na jednej rzeczy jednak znał się naprawdę dobrze: pisarstwie. Posiadał nieprzeciętną fantazję i zwinne pióro, potrafił zręcznie łączyć ze sobą odrobinę faktów i wątków prawdziwych i mnóstwo zmyślonych. A przede wszystkim miał niewiarygodne wyczucie tego, co chcieli czytać ludzie. Ten czołowy felietonista swoich czasów napisał kilkaset pamfletów i traktatów religijnych, paszkwili i satyr politycznych, tworząc pod jednym ze 198 pseudonimów. W jego dorobku nie było jednak powieści, gdy w dojrzałym wieku 59 lat zaczął pisać przygodową opowieść, jakiej jeszcze Anglia, ba, cała Europa wcześniej nie czytała. Przesłanie jego książki było krótkie: „Pomóż sobie sam, potem pomoże ci Bóg!”. Tytuł, dla odmiany, był długi: Życie i osobliwe przypadki Robinsona Crusoe z miasta York, żeglarza: Który przez dwadzieścia osiem lat zamieszkiwał na bezludnej wyspie na wybrzeżu amerykańskim, w pobliżu ujścia rzeki Orinoko, na której wybrzeże został wyrzucony przez morze po rozbiciu się statku, z którego tylko on jeden z całej załogi uszedł z życiem. Wraz z relacją jego cudownego uratowania przez piratów. Spisaną przez niego samego. Zobacz galerię! Rzecz jasna nie istniał żaden Robinson, który mógłby coś takiego spisać – Defoe wymyślił swojego bohatera. Nie istniała także wyspa, na której nadzy kanibale pożerali swoich wrogów, i nie było Piętaszka, posłusznego dzikusa, którego Robinson mógłby wychować na bogobojnego protestanta. Naprawdę jednak istniał szkocki marynarz Alexander Selkirk, który okres od 1704 do 1709 r. przeżył samotnie na odległej wyspie Más a Tierra na Pacyfiku. Wróciwszy do Londynu w 1711 r., stał się on nad Tamizą tematem numer jeden. Należy założyć, że Defoe spotkał tego marynarza i przepytał go. Co w pełnej przygód historii, którą potem napisał, jest prawdą, skąd pochodzą jego informacje, na kim wzorowane były postaci – pozostaje do dziś przedmiotem sporów uczonych. Ponieważ Defoe akcję swojej powieści umieścił na Karaibach, wierzono wtedy (a niektórzy badacze wierzą w to do dziś), że miejscem opisanych wydarzeń była wyspa Tobago leżąca nieopodal ujścia rzeki Orinoko. W rzeczywistości jednak Tobago nie było ani małe, ani odludne, ani zamieszkane przez kanibali. Na należących do Brytyjczyków plantacjach trzciny cukrowej i bawełny harowali niewolnicy. Także bogata flora, którą wyczarował w swej powieści Defoe, była owocem fantazji. Nigdzie na Karaibach nie rosły winogrona, cytryny, palmy daktylowe ani melony. Nie było tam, inaczej niż w powieści, pingwinów, fok ani łagodnego klimatu, którym rozkoszował się Robinson. Na Karaibach panują tropikalne upały i wilgoć. Prawda czy nieprawda? Czytelnikom było to obojętne, dosłownie połykali książkę. Pierwsze wydanie w nakładzie 1000 egzemplarzy, które ukazało się w kwietniu 1719 r., rozeszło się w mgnieniu oka. W Hiszpanii z powodu swoich dogłębnie protestanckich fragmentów Robinson trafił na indeks ksiąg zakazanych. Defoe nazywał się tak naprawdę Foe, ale przed 40. urodzinami dodał sobie przed nazwiskiem przydomek De, bo jego zdaniem De Foe brzmiało bardziej szlachetnie. Dopiero po sukcesie Robinsona nazwisko przerodziło się w Defoe. Mistrzowsko potrafił splatać tematy ponadczasowe, elementarne i kwestie najnowsze, polityczne. Zręcznie także trafiał w imperialne tęsknoty swoich rodaków, którzy łaknęli wielkiej roli Anglii w świecie. Anglia, wschodząca potęga morska, znajdowała się w stanie niewypowiedzianej wojny z ustępującą królową mórz Hiszpanią, która przez 200 lat bez przeszkód plądrowała kontynent południowoamerykański. Ponieważ nikt nie śmiał otwarcie zaatakować Hiszpanów, zbieranie łupów pozostawiono prywatnym inwestorom z londyńskiego City. Usankcjonowane przez państwo korsarstwo funkcjonowało w następujący sposób: od króla należało uzyskać „list kaperski”, w którym korona wyrażała zgodę na atakowanie obcych statków w zamian za 20 proc. udziału w łupach. Z takim listem inwestorzy wysyłali na morze zwerbowanych kapitanów na kaperowanie. W samym tylko 1703 r. wystawiono 150 takich listów. Im słabsza była Hiszpania, bo jej ogromne imperium trzeszczało w szwach, tym większa była zachłanność innych – Francuzów, Holendrów, a przede wszystkim Anglików. Łupieżcze wyprawy bezwstydnie przykrywano płaszczykiem chrześcijańskiej moralności: obowiązkiem od Boga było odebranie aroganckiej iberyjskiej potędze jej złodziejskich łupów. Korsarze Jej Królewskiej Mości stali się bohaterami swoich czasów. Mnożyli nie tylko bogactwo korony i City, ale także przywozili pełne przygód historie z najdalszych zakątków Ziemi. William Dampier był wśród nich postacią wyjątkową. Jako jedyny okrążył Ziemię trzykrotnie. I nikt inny nie trudnił się pirackim rzemiosłem tak systematycznie, niemal naukowo. Gdziekolwiek się pojawiał, kazał sporządzać mapy, wypytywał tubylców, badał prądy morskie, pogodę, florę, faunę i pisał o tym szczegółowe sprawozdania dla swoich sponsorów. Informował w nich, jak gotuje się pingwiny, jak radzić sobie z ukąszeniami skorpionów, jak przygotowuje się języki flamingów. W kwietniu 1703 r. London Gazette pisała nawet, że kapitan Dampier z okazji zbliżającego się wyruszenia w kolejną podróż morską do Indii Zachodnich miał zaszczyt pocałować dłoń Jej Królewskiej Mości. Dampier był nieopisanym łobuzem znienawidzonym przez innych marynarzy, ponieważ nadużywał alkoholu i był brutalnym tyranem. Inwestorzy jednak ciągnęli do niego, ponieważ obiecywał im wysokie zyski. W lipcu 1703 r. Daniel Defoe znowu znalazł się pod pręgierzem, tym razem z powodu publikacji satyrycznego wiersza na temat rządzących. W trzech różnych miejscach w Londynie stał zakuty w żelazo, aby ludzie – jak to było wówczas w zwyczaju – mogli w niego rzucać odpadkami, kamieniami i zgniłymi warzywami. Żeby uniknąć długiego więzienia, Defoe zobowiązał się szpiegować dla królowej angielskiej w Szkocji. W tym samym czasie drugi z mężczyzn wyruszył w podróż, która miała zmienić życie Defoe i zainspirować go do napisania najsłynniejszego dzieła. Dwoma małymi statkami o nazwie „Saint George” i „Cinque Ports” kapitan Dampier wypłynął z Irlandii, obierając ogólny kurs na Pacyfik. Zwerbowano 180 członków załogi, trzy razy tyle, ile rzeczywiście było trzeba, ponieważ przygotowywano się na szczególnie długą, okupioną ofiarami podróż. Obiektem pożądania był hiszpański statek wypełniony legendarnymi bogactwami, który co roku w czerwcu transportował złote i srebrne monety z hiszpańskiego Acapulco na wybrzeżu Pacyfiku przez ocean do Manili na będących hiszpańską kolonią Filipinach. To, co pozostawało po odliczeniu działki dla króla, miało być rozdzielane w następujący sposób: dwie trzecie dla właścicieli, jedna trzecia dla oficerów i marynarzy. Jak było wówczas w zwyczaju, nie dostawali oni żołdu, tylko udział w łupach. Nic nie złapałeś, nic nie zyskałeś – brzmiała ówczesna maksyma, jak pisze angielska dziennikarka Diana Souhami w książce Selkirk’s Island. Chodziło o zmotywowanie ich do możliwie dużej zuchwałości i brutalności. Ludzi żądnych przygód i zbiegłych więźniów, którzy chcieli się szybko wzbogacić, zawsze znajdowało się wystarczająco dużo. Znacznie trudniej było znaleźć dobrych oficerów. Dlatego Dampier uważał się za szczęściarza, gdy udało mu się zwerbować 27-letniego szkockiego kapitana Alexandra Selkirka – doskonałego nawigatora, ale prostackiego i skłonnego do bójek towarzysza, który wyruszając w podróż, zostawiał na lądzie dwie żony. Wynosząca 11 tys. mil morskich trasa okazała się jeszcze bardziej uciążliwa, niż przypuszczano. Nastroje panujące wśród załogi były marne, ponieważ łupy z podróży na zachód okazały się niewielkie. Na statku wszyscy wzajemnie się okradali i bili. Zwyczajową karę stanowiły baty i peklowanie – rany posypywano solą i polewano octem. Kto nie przetrwał, trafiał za burtę. Gdy obydwa statki wreszcie wpłynęły na Pacyfik, właściwy cel wyprawy – wypakowany złotem hiszpański okręt – już dawno odpłynął. Marynarze byli chorzy, wielu umierało z powodu szkorbutu, biegunki i gorączki, bunty i rum pogarszały sprawy jeszcze bardziej. Przed dotarciem do wybrzeża Chile wybuchł spór. Dampier wraz ze statkiem „Saint George” zdecydował się płynąć dalej wzdłuż wybrzeża na polowanie na łupy. Tymczasem Thomas Stradling, despotyczny, zaledwie 21-letni kapitan „Cinque Ports”, postanowił najpierw zaopatrzyć się w prowiant i słodką wodę. W październiku 1704 r. zakotwiczył statek przy niezamieszkanej wyspie, o której opowiadał mu Dampier. Skrawek lądu leżący 650 km na zachód od chilijskiego miasta portowego Valparaiso, pośrodku Pacyfiku, odkrył w 1574 r. kapitan Juan Fernández. – Dla angielskich korsarzy była ona bezcenna ze strategicznego punktu widzenia, jedyne jak okiem sięgnąć miejsce, gdzie można było zdobyć zapasy wody pitnej i żywności bez natrafiania na hiszpańskie statki wojenne – mówi brytyjski historyk wojen morskich Andrew Lambert. Wyspa wyrasta z morza stromym, wysokim brzegiem, na którym do 1574 r. nie stanęła stopa ludzka. Wiele występujących tam gatunków roślin i zwierząt było endemicznych, np. maleńkie kolibry i zdziesiątkowane dziś kotiki. Strome góry porastał niski las, a drzewa były powyginane od nieustannego wiatru. Na zboczach blisko morza rosły cenne drzewa sandałowe. W zimie deszcz nie przestawał padać, było zimno i burzowo, w porze letniej z kolei łagodnie i słonecznie. Młoda wyspa, która zaledwie 5 mln lat wcześniej wynurzyła się z morza po wybuchu wulkanu, przypominała rajski ogród – do momentu, gdy pojawił się na niej człowiek. Wtedy nieuchronnie zaczęła zbliżać się katastrofa. Pierwsi osadnicy hiszpańscy przywieźli w 1591 r. kilka kóz, które rozmnażały się w szaleńczym wprost tempie. Dlatego też kilka lat później niska, południowa część wyspy została objedzona praktycznie do gołej ziemi. Odwiedzając ją dziś, ponad 300 lat po przybyciu „Cinque Ports”, wciąż można zobaczyć tam krajobraz iście księżycowy, a przecież to obfitująca w deszcze strefa klimatu umiarkowanego. – Jest to szczególnie drastyczny przykład tego, jak człowiek niszczy środowisko. To tak, jakby w Szlezwiku-Holsztynie była pustynia – mówi kiloński ekolog Hans-Rudolf Bork, który od 14 lat bada wyspę. – Nawet na zdjęciach satelitarnych badacz erozji dostrzeże łysą plamę pośrodku Pacyfiku. Czego nie zdołały dokonać w ciągu 5 mln lat trzęsienia ziemi, tsunami, burze i pożary lasów, człowiek załatwił w mgnieniu oka. Ulubionym sposobem na zabicie wolnego czasu było bicie kotików na śmierć. Stało się to naszą typową rozrywką, tak przez dwie do trzech godzin – pisał pewien angielski pirat. Langusty niegdyś występowały tu masowo, a rozmiarami przekraczały metr. Dziś ich ciała nie osiągają nawet połowy tej długości i tylko surowym normom dotyczącym połowów można zawdzięczać to, że jeszcze w ogóle jakieś istnieją. Hiszpanie, którzy zasiedlili wyspę, wycinali lasy porastające zbocza dla drewna na budowę statków. Cenne drzewa sandałowe przerobili na pałeczki sprzedawane na rynku chińskim. Nie zostało nawet jedno nasienie, od 1910 r. gatunek nie istnieje – uskarża się Bork. Masowo za to sadzono eukaliptusy, które zabierają rodzimemu, wiecznie zielonemu lasowi deszczowemu światło i minerały, ponieważ rosną wyższe, a ich korzenie sięgają głębiej. Jak uważa profesor Bork, najstraszniejszą z wszystkich przywiezionych roślin jest jeżyna śródziemnomorska. Rozrasta się między niskimi roślinami i zabiera im światło, doprowadzając je do śmierci. – Nawet gdyby wydać miliard dolarów, nie da rady pozbyć się jej z wyspy. Tak samo beznadziejne jest zwalczanie największej plagi, którą sprowadził w 1935 r. pewien osadnik niemieckiego pochodzenia. Jego sześć królików rozmnożyło się tak, że zżera wszystko, co pozostawiły po sobie kozy. O ile jednak prawie wszystkie kozy zostały w końcu wybite, króliki są plagą na wieczność. Przez pewien czas państwo wypłacało premię w wysokości 60 centów za każdy ogon ustrzelonej sztuki, ale człowiek nie daje rady strzelać tak szybko, jak mnożą się te zwierzęta. – Obecnie jest ich dobrze ponad 100 tys. i nikt nie ma rozwiązania – zauważa Bork. Kozami w roku 1704 nikt się nie przejmował – były mile widzianym świeżym mięsem. Gdy mężczyźni już odpoczęli, młody kapitan „Cinque Ports” chciał bez zwłoki wypłynąć, aby w końcu dotrzeć do garnców złota. Tymczasem jego sternik był temu przeciwny. Ostrzegał, że statek popadnie w ruinę, że trzeba będzie go naprawiać, ponieważ drewniany kadłub został przeżarty przez robaki. Doszło do kłótni, Selkirk odmówił dalszej żeglugi. W październiku 1704 r. kapitan wysadził buntownika na ląd i odpłynął. Jeszcze przed dotarciem do wybrzeża Chile statek zatonął, a Selkirk pozostał na wyspie sam. Miał ze sobą materac, muszkiet, pistolet, trochę prochu, siekierę, nóż, przyrządy nawigacyjne, garnek, dwa funty tytoniu, trochę sera i marmolady, butelkę rumu i Biblię. Był przekonany, że zaraz zostanie uratowany, niemniej owo „zaraz” potrwało cztery lata i cztery miesiące. Straszny czas, który z romantyką obozowania w dżungli nie miał nic wspólnego. Nocą podgryzały go szczury, przez całe dnie borykał się ze znalezieniem czegoś do zjedzenia. Cierpiał na biegunkę, która prawie doprowadziła go do śmierci. Dopiero po kilku miesiącach zdołał przezwyciężyć głęboką depresję. Zaczął oswajać kozy. W odróżnieniu od Robinsona nie miał papugi, z którą mógłby rozmawiać, ani wiernego dzikusa, którego mógłby uczyć angielskiego. W swej bezgranicznej samotności śpiewał pieśni kościelne, by nie zapomnieć języka i nie postradać zmysłów. Gdy 1 lutego 1709 r. angielscy korsarze dostrzegli go na plaży gestykulującego niczym szaleniec, ze skołtunionymi włosami i ubranego w śmierdzącą kozią skórę, początkowo chcieli go zastrzelić, uznając za przypominającego osła potwora. Kapitan Woodes Rogers pisał w swoim dzienniku: Nasza pinasa wróciła z brzegu obładowana langustami i z człowiekiem w kozich skórach, który wyglądał bardziej dziko niż pierwotne właścicielki tychże. Dwa lata później, 14 października 1711 r., statek korsarski dopłynął do Londynu wyczekiwany przez inwestorów. Za sterami stał Selkirk, który został zaangażowany przez swoich wybawców, a którego pełna przygód historia szybko się rozniosła, powtarzana przez gazety. Artykuły były bogato „urozmaicane”, czasami zmyślane. I – jak to wówczas było powszechne – miały głębokie przesłanie moralne. Los Selkirka pokazywał, jak bardzo proste życie z umiarem służy zdrowiu ciała i sile ducha, które my nader lekkomyślnie niszczymy przez wybryki i nieumiarkowanie, zwłaszcza racząc się mocną wódką. Trzy lata kłócono się o łup – nader mizerny – wynoszący 147 975 funtów, 12 szylingów i cztery pensy. Prawie 30 tys.funtów oddano królowi, reszta musiała wystarczyć na opłacenie celników, kapitanów portu i nadwornych urzędników. Prości marynarze byli ostatni w kolejności i zostali z prawie pustymi rękoma. Ich wyprawa dokoła Ziemi przyniosła śmieszne 42 funty sześć szylingów na głowę. Alexander Selkirk, który stał się sławny, otrzymał jednak 800 funtów, cztery złote pierścienie, srebrną puszkę na tabakę, laskę ze złotą gałką, dwa złote świeczniki i szpadę ze złotą rękojeścią, jak pisze jego biografka Diana Souhami. Był zadowolony – rzekomo powiedział o sobie: Jestem wart 800 funtów, ale nigdy już nie będę tak szczęśliwy jak wówczas, kiedy nie byłem wart nawet pierdnięcia. W rzeczy samej: inaczej niż jego alter ego w powieści o Robinsonie, Selkirk nigdy nie był znowu szczęśliwy. Pił i bił się jak niegdyś, musiał uciekać przed wymiarem sprawiedliwości, a w 1720 r. zaciągnął się jako pierwszy mat na HMS „Weymouth”. Podczas podróży do zachodnich wybrzeży Afryki zaraził się tropikalną chorobą. 13 grudnia 1721 r. zaczął krwawić z oczu i nosa, wieczorem tego dnia martwego wyrzucono go za burtę. Człowiek, który w swoim życiu literackim nazywał się Robinson i był nieśmiertelny, w rzeczywistości dożył zaledwie 45 lat. Zmarł w biedzie. O jego ostatnią pensję marynarza w wysokości 35 funtów spierały się dwie wdowy. W powieści historia ma happy end – Robinson się żeni, ma troje dzieci, majątek w Brazylii, wyspę na Karaibach i dumnie patrzy wstecz na swe przez opatrzność tak urozmaicone i ubarwione życie, które zaczęło się tak głupio, ale „wyszło dużo szczęśliwiej, niż ktokolwiek mógł myśleć. Sukces książki już w XIX w. wywołał falę poszukiwań rzeczywistych miejsc, gdzie bytował Robinson/Selkirk. Od 1860 r. tablica umieszczona na wyspie na Pacyfiku pokazuje turystom spektakularne miejsce nazwane „punktem widokowym Robinsona”. Podczas wystawy światowej w 1893 r. w Chicago prezentowany był szkielet kozy, którą rzekomo znaleziono w „jaskini Robinsona Crusoe”. W 2005 r. japońscy badacze odkryli w pobliżu Aguas Buenas pozostałości starego muru ukrytego w gąszczu krzaków i okrzyknęli je chatą Selkirka. – To wszystko bzdury. Jaskinia nie istniała jeszcze za czasów Selkirka. Jako pierwsi weszli do niej Anglicy w 1760 r., najprawdopodobniej po użyciu materiałów wybuchowych – mówi Bork, który badał wspomniane miejsca. Także zabudowania Aguas Buenas nie były miejscem, w którym mieszkał Selkirk. – Pozostałości murów pochodzą z roku 1750 i stanowiły część hiszpańskich umocnień – zauważa Hans-Rudolf Bork. A piękny punkt widokowy? – Z pewnością nie było to miejsce, na które wchodził Selkirk, aby wyglądać statków. Dlaczego miałby przez dwie godziny wspinać się na stromą górę, aby potem móc tylko patrzeć w kierunku morza, z którego nigdy nie przypłynąłby angielski statek? Nadzieje rządu chilijskiego na to, aby uśpioną wyspę ożywić nieco turystyką robinsonową i zapewnić źródło dochodów dla około 650 zamieszkujących ją osób, nigdy się nie ziściły. Pogoda jest kapryśna, mieszkańcy chętnie mówią, że można tu doświadczyć wszystkich czterech pór roku jednego dnia. W sezonie letnim tylko kilkuset turystów ma dość odwagi, aby zdecydować się na niebezpieczny lot na wyspę. Krótki pas do lądowania rozciągający się między opadającymi pionowo do morza skałami i silne wiatry utrudniają lądowanie. – Opada się niemal pionowo w dół, prawie jak helikopterem. Samoloty potrzebują wybitnie solidnych zderzaków – dodaje Bork. W 2011 r. maszyna chilijskiej armii rozbiła się podczas podchodzenia do lądowania. Śmierć poniosły 22 osoby mające pomagać w odbudowie wyspy po tsunami, które nawiedziło ją rok wcześniej (16 ofiar). W 2010 r. ogromne fale wdarły się 300 m w głąb lądu, niszcząc jedyną miejscowość, San Juan Bautista, ale poza takimi stosunkowo rzadkimi naturalnymi katastrofami mieszkańcy wyspy wiodą spokojne życie. Nie ma praktycznie żadnej przestępczości, z ciężkimi przypadkami, takimi jak „koń, który przeskoczył przez płot i zjadł doszczętnie trawę w grodzie sąsiadki”, policja ma do czynienia rzadko. Haszysz jest zabroniony, ale tubylcy chętnie palą skręty z konopi uprawianych potajemnie w gąszczu. Dwadzieścia kilka zardzewiałych aut dzieli między siebie wyboistą drogę, wyspa jest bowiem zbyt stroma i niedostępna, aby można ją było eksplorować samochodami terenowymi. Mieszkańcy utrzymują się z połowu ryb i langust lub pracują dla chilijskiego urzędu ochrony przyrody, który stara się karczować rośliny inwazyjne i w ich miejsce siać i sadzić endemity. Jest to syzyfowa praca – królikom nic bowiem nie smakuje tak jak pędy młodych roślin. Małe krępe kozy nie są już problemem – gatunek jest obecnie tak rzadki, że trzeba go chronić. Nieliczne osobniki, które przeżyły, chowają się na niedostępnych stromych zboczach. Także kotiki wyciągnęły wnioski. Kiedyś wylegiwały się na plaży, nawet gdy nadchodzili oprawcy. Dziś na widok dwunożnego osobnika znikają w morzu. Jednym z największych pracodawców na wyspie jest pewien pasjonat z Chicago. Od 1998 r. amerykański multimilioner Bernard Keiser przekopał całą wyspę, ponieważ jest święcie przekonany, że w Bahia Ingles, „Angielskiej Zatoce”, ukryty jest legendarny skarb. Angielscy korsarze podobno zakopali tam w 1761 r. ponad 800 sztabek złota. Rzekoma wartość obecnie: 10 mln dolarów. W 2005 r. pewna chilijska firma stwierdziła, że robot „Arturito” odkrył skarb na głębokości 15 m. Sensacyjna wiadomość została nawet przedrukowana w pismach fachowych, takich jak New Scientist, była jednak równie nieprawdziwa jak odcisk stopy Piętaszka, który kiedyś ktoś ponoć znalazł. Keiser z kolei podchodzi do poszukiwania naukowo. Zatrudnia historyków i archeologów i odwołuje się do starych dokumentów, których odszukiwanie zleca w angielskich i hiszpańskich archiwach. Historyk wojen morskich Andrew Lambert uważa jednak jeden z najważniejszych dokumentów, w którym kapitan Webb koślawymi literami opisuje, jak ukrywa skarb, za sfałszowany. Inne prawdziwe dokumenty od 18 lat są pożywką dla nadziei, że może jednak skarb istnieje. Według zawartych w nich informacji miejsce ukrycia skarbu miałoby być zaznaczone na dwóch mapach zaspawanych w dwóch szczelnych ołowianych szkatułach. Keiser znalazł taki płaski ołowiany pojemnik, który jednak został zgnieciony przez wielki głaz, co spowodowało jego rozszczelnienie, a znajdująca się wewnątrz mapa została zniszczona przez wodę. Znalazł też puszki z brzoskwiniami, guziki od mankietów angielskich mundurów, skorupy chińskiej porcelany, multum innych przedmiotów – ale ani grama złota. Amerykanin nie chce jednak się poddać. Gdy na południowej półkuli panuje lato, na jego zlecenie 10 lokalnych poszukiwaczy skarbów przekopuje wyspę za 80 dolarów dziennie. A kiedy znowu nie udaje się znaleźć niczego, Keiser robi sobie kawę i ucina drzemkę. W słynnej jaskini, w której nie mieszkał ani Robinson, ani Selkirk. Tak mała wyspa na końcu świata chroni swoje tajemnice. Potrzeba by kolejnego genialnego kłamcy takiego jak Daniel Defoe, który by nam opowiedział, jak było naprawdę.
Smoki równe ludziom. Legenda, która ocaliła życie smokom z Wyspy Komodo
Jedno ugryzienie warana może przynieść pewną śmierć zwierzęciu nawet tak potężnemu jak bawół. Któż chciałby się do takiego zbliżać?
Warany z Komodo to największe żyjące na świecie jaszczurki. Słyną z siły, wagi i śmiercionośnego uśmiechu wysłanego dziesiątkami ostrych, zakrzywionych zębów. Do Parku Narodowego Komodo przyjeżdżają setki turystów dziennie. Większość odbywa 4-godzinną podróż statkiem z pobliskiego portu Labuan Bajo, która sama w sobie jest ekscytująca ze względu na obecność jednej z najpiękniejszych na świecie raf koralowych. Nie trudno spotkać na swojej drodze grupy delfinów, gigantycznych płaszczek, meduz. Przeprawa potrafi być niebezpieczna ze względu na wystające rafy i zdradzieckie prądy, ponieważ to tutaj styka się Morze Flores i Ocean Indyjski i w wielu miejscach można zauważyć nurt tak silny, że niemal widać linię podziału między morzem a oceanem. Zobacz galerię zdjęć z Komodo Warany z Komodo nie mają w środowisku konkurencji, znajdują się na samym szczycie łańcucha pokarmowego a jedynym zagrożeniem dla nich są ludzie i one same. (Czy wspominałam już, że są kanibalami?). Rozmawiając z miejscowymi usłyszałam, że ich znajomi z pobliskich wysp nie przejmują się przepisami o ochronie i kiedy zobaczą wielkiego warana natychmiast zabijają go z obawy o swoje gospodarstwo i dzieci, które nie miałyby szans w przypadku starcia z gadem. Większe zagrożenie dla waranów związane jest jednak ze zmianami w środowisku jakie generuje działalność człowieka. Do Indonezji pojechałam na stypendium Rządu Indonezyjskiego. Już wtedy od dawna pasjonowałam się jaszczurkami, a wizyta na Wyspie Komodo była jednym z moich największych marzeń. Po kilku miesiącach, gdy przestały mi przeszkadzać różnice kulturowe, a zaczęłam doceniać walory indonezyjskiego stylu życia, postanowiłam wyruszyć w swoją pierwszą „dziką” podróż. Kiedy nasz statek zacumował w wiosce na Wyspie Komodo byłam zdumiona. Dookoła nas biegały roześmiane dzieci, a matki zrelaksowane siedziały na gankach lub powoli przechadzały się po chodniczkach. Nigdy wcześniej nie słyszałam, aby na Wyspie Komodo żyli ludzie. Wydawało mi się to szaleństwem, miałam pewne obawy czy spanie w wiosce jest aby na pewno bezpieczne. Tym bardziej zaszokowana byłam, kiedy następnego ranka Pak Alias, nasz host i kapitan statku Indahnesia, zawołał abyśmy szybko wybiegli z domku, ponieważ oto na wzgórzu, 50 metrów od domu, wylegiwał się dorodny, 3-metrowy waran. Wydawał się równie oswojony z naszą obecnością jak mieszkańcy wioski z jego. Jaszczury równe człowiekowi To podczas tej wizyty po raz pierwszy usłyszałam o legendzie przekazywanej z pokolenia na pokolenie, w którą do dziś wierzą mieszkańcy Komodo. Historia opowiada o miejscowej kobiecie, która w trudnych czasach urodziła bliźnięta – ludzkiego chłopca i smoczą dziewczynkę. Od tego momentu miejscowi uważają warany za stworzenia równe człowiekowi – nigdy nie zabijali waranów, wręcz przeciwnie - dzielili się jedzeniem ze starszymi osobnikami, a gdy te umierały chowali je na specjalnym cmentarzu mieszczącym się kilka kilometrów od obecnej wioski. Nie byłam w stanie uwierzyć, kiedy kapitan naszego statku opowiadał nam o tym jak w młodości, polując na jelenie, zostawiał zawsze połowę zdobyczy dla waranów. Domy miejscowych ustawione są na wysokich palach ze względu na napływ wody w porze deszczowej, ale również z uwagi na miejscową zwierzynę – warany, jadowite węże, ale też dziki, które często przechadzają się w nocy po wiosce. W cieniu tych domostw mieszkańcy odpoczywają i pracują, ręcznie rzeźbiąc smoki z drewna sandałowego, które potem sprzedają na straganach w przystani oddalonej o godzinę spacerem. To tam przypływają statki z turystami, którzy uiściwszy należną opłatę (podczas mojego pobytu w Indonezji wzrosła ona o jedno zero dla turystów z zagranicy) mogą wraz z przewodnikiem udać się na kilkugodzinny spacer dookoła wyspy. Miejscowi przewodnicy zawsze dzierżą w ręku około 2 metrowe kije w kształcie litery „Y” i łamaną angielszczyzną tłumaczą, że używają ich do ochrony przed „smokami”. Zaniepokojeni goście niepewnie kroczą w stronę waranów, aby wkrótce przekonać się, że te często są zbyt leniwe by nawet obrócić głowę w ich stronę. Jednym z powodów jest to, że kilkaset metrów dalej wiszą ochłapy mięsa, które huśtając się na gałęzi roznoszą zapach padliny i przyciągają warany, podobnie jak kuchnia w której strażnicy jedzą obiady, zazwyczaj w jej cieniu leży kilka waranów, czekając na resztki z obiadów. Bardzo szybko można ocenić czy waran jest głody – wystarczy spojrzeć na rozmiar brzucha. Dobrze najedzony Waran może przytyć o ponad 50 kilogramów! Nic dziwnego, że nie ma ochoty na pościgi. Ciemne strony raju Przystań i brama do parku są bardzo zadbane, jednak kiedy odejść nieco od szlaku łatwo zauważyć, że to miejsce odbiega od rajskiego wyobrażenia kreowanego przez agencje turystyczne. Codziennie morze wyrzuca na plażę tony plastiku generowane przez sąsiadujące z morzem miasta. Widok tych niebezpiecznych, ale bądź co bądź, przepięknych jaszczurek przechadzających się po plaży pełnej plastikowych kubków był przytłaczający i przypomina, że ten „raj na ziemi” ma również swoje ciemne strony. Podczas pobytu na wyspie poznałam najstarszego syna naszego kapitana, 15-latka o smoczych oczach. Mimo że był muzułmaninem, nosił imię hinduskiego bóstwa, którego symbolem są węże. Siwa szczerze wierzył w łączącą go z waranami więź i jak nikt inny ożywał na wiadomość, że w okolicy jest orah (tak miejscowi wołają na warany). Pasję ewidentnie odziedziczył po ojcu, gdyż również w jego oczach pojawiał się błysk kiedy opowiadał o swoich przygodach z waranami. Siwa był najbardziej zaradnym chłopcem jakiego w życiu spotkałam, potrafił naprawić wszystko, od agregata po podwodne śruby w statku. Pod nieobecność ojca był odpowiedzialny za trójkę młodszych braci i dwie siostry, a w chwili wolnego wybiegał na wzgórza w poszukiwaniu rodzeństwa smoczego. Teraźniejszość spotyka baśń Nie po raz pierwszy w Indonezji spotkałam się z mirażem starych, animalistycznych wierzeń z nowymi, napływowymi religiami. Już wcześniej widziałam protestantów składających bóstwom ofiary z liści bethelu i tytoniu, aby następnego dnia, w odświętnych strojach, iść do kościoła. Nie zaskoczyło mnie również to, jak gorliwie mieszkańcy Wyspy Komodo wierzą w swoją bliskość z naturą. Może to właśnie ta historia uratowała Warany z Komodo przed wyginięciem? To miejsce wydało mi się baśniowe i po raz kolejny dało mi do zrozumienia jak ważne podczas podróży jest rozmawianie i poznawanie miejscowych ludzi, to oni, a nie tablice przy wejściu do parków, mają najciekawsze historie do opowiedzenia. Postanowiłam również, że muszę jeszcze wrócić na Wyspę Komodo. W czerwcu/lipcu 2015 udało mi się namówić Adriana Crapciu, fotografa z Rumunii, aby towarzyszył mi podczas kręcenia filmu o życiu Siwy i jego kontakcie z waranami. Wiadomości o filmie "Siwa and Orah” można go śledzić tutaj. Tekst: Tessa Moult-Milewska
Maryja ponad podziałami Żona Józefa z Nazaretu. Matka Jezusa Chrystusa. Mimo że od Jej śmierci minęło prawie 2 tys. lat, wciąż jest najbardziej wpływową kobietą świata, rozbudza wyobraźnię tłumów, jest czczona i wielbiona, szczególnie w Polsce. Tylko że wciąż tak niewiele o Niej wiemy. Maria to bez wątpienia kobieta silna, a zarazem niezwykle delikatna, subtelna, eteryczna. Kobieta enigma, o której w ewangeliach znajdujemy ledwie zdawkowe wzmianki. Przyciąga miliony pielgrzymów na świecie, którzy żarliwie wierzą w Jej objawienia. Ale przede wszystkim to kobieta, która łączy religie, jest ponad podziałami. Wielbią ją przecież i chrześcijanie, i muzułmanie. Przy czym w Koranie przedstawiana jest jako wzór muzułmanki, a jej imię pojawia się częściej niż w Biblii. Postać Maryi pokazuje, że tak naprawdę, niezależnie od wyznania, mamy ze sobą wiele wspólnego. Uświadomienie sobie tego jest ważne szczególnie teraz, gdy tak dużo słyszymy o tym, ile nas od innych religii dzieli, i gdy zaczynamy bać się tej inności. A przecież strach spowodowany jest głównie niewiedzą. Właśnie teraz, w grudniu, podczas nadchodzących świąt Bożego Narodzenia, otwórzmy się na inność, zobaczmy w obcym człowieka. Takiego samego jak my. Człowieka, który potrzebuje pomocy, zrozumienia, a czasem tylko życzliwości i dobrego słowa. I zamiast różnic i granic spróbujmy dostrzegać podobieństwa. Świat wtedy na pewno stanie się lepszym miejscem. Dla wszystkich. Martyna Wojciechowska
EDYTORIAL INDEKS INSTYNKT PIERWOTNY TWOJE ZDJĘCIE SKANER Konflikty a zwierzęta, Japońska ceramika, Pochówek wampira, Nowy park narodowy, Kopalne megagryzonie, Moda na chię, Żubry w Europie, Tańczące żaby, Tadź Mahal w kąpieli MATKA BOSKA Choć wiadomo o niej niewiele – w ewangeliach poza małymi wyjątkami niemal nie dochodzi do głosu – Matka Jezusa cieszy się na świecie powszechnym kultem, od Polski, przez Rwandę, po Meksyk. Czasem nawet gorętszym niż ten, jaki otacza jej syna. Pielgrzymki ciągną do miejsc, gdzie ponoć się objawiła. Z czego wynika ten stan rzeczy i co to mówi o naturze człowieka? (Tekst Maureen Orth, zdjęcia Diana Markosian) WYWIAD Z prof. Zbigniewem Mikołejką o socjologiczno-psychologicznych fundamentach kultu Maryi (Rozmawia Dorota Kowalska) KWESTIA SMAKU Myliłby się ten, kto by sądził, że smak to sprawa kubków smakowych. Rzecz jest znacznie bardziej złożona, bo rozkosze podniebienia są polifonią wielu zmysłów. Weźmy taką słodycz truskawek: w istocie jest ona małym oszustwem. Oto roślina uwalnia związki sugerujące, że ma większą niż w rzeczywistości „zawartość cukru w cukrze”. I jak tu nie posmakować? (Tekst David Oven, zdjęcia Brian Finke) LAMPARTY Oczyma wyobraźni te wielkie i dzikie koty widzimy w scenerii dżungli lub sawanny. Kto to słyszał, żeby matecznikiem lamparta była plantacja trzciny cukrowej? Albo żeby polował on na psy na przedmieściach wielomilionowej metropolii. Tak się jednak dzieje. I dzięki Bogu, bo „prawdziwych” siedlisk jest coraz mniej. (Tekst Richard Conniff, zdjęcia Steve Winter) NOWY JORK Kiedyś zachwycał drapaczami chmur, ale oprócz Manhattanu były tam też rejony w ludzkiej skali. Dziś coraz więcej dzielnic pnie się w górę, przyciągając pieniądze superbogaczy z całego świata. Jaki zatem jest nowy Nowy Jork? Proponujemy wycieczkę po metropolii z pisarzem, rodowitym nowojorczykiem, który zna ją od czasów powojennego dzieciństwa. (Tekst Pete Hamill, zdjęcia George Steinmetz) WĘGIEL INDYJSKICH REBELIANTÓW (Tylko w Klubie Prenumeratora) W POWIĘKSZENIU
W 1284 r. miasto Hameln w Dolnej Saksonii nawiedziła plaga szczurów. Przerażonym mieszkańcom pomógł pewien grajek, który wygrywając na flecie melodię, wyprowadził zahipnotyzowane gryzonie z miasta i utopił w Wezerze.
Obiecanej zapłaty się jednak nie doczekał. W zemście, w czasie gdy wszyscy dorośli mieszkańcy byli w kościele, młodzian wyprowadził 130 dzieci z miasta i zniknął z nimi w czeluściach pobliskiej góry. Spisana przez braci Grimm legenda o Szczurołapie z Hameln rozsławiła miasto, stając się jego wizytówką. Szczurołapa (niem. Rattenfänger) można tam spotkać wszędzie, nawet na pomnikach i kościelnym witrażu. Do najciekawszych miejsc prowadzi szlak, który wyznaczają, a jakże, namalowane na chodniku szczury. W witrynach sklepowych, na wielu pamiątkach i towarach widnieją sympatyczne szczurze mordki. Sercem miasta jest starówka z XVI- i XVII-wiecznymi domami z muru pruskiego. Kamienice mają typowe dla renesansu znad Wezery bogato zdobione szczyty dachowe i wykuszowe okna. Do najcenniejszych zabytków należą: Hochzeitshaus (dom weselny), wznoszący się przy rynku głównym kościół św. Mikołaja i Leisthaus (siedziba muzeum miejskiego). Najciekawszy ze wszystkich jest dom Szczurołapa przy ulicy Bungelos. Na ścianie Hochzeitshaus znajdują się małe drzwi. Kiedy się otwierają (trzy razy dziennie), ukryte za nimi figurki odtwarzają historię pogromcy gryzoni. Dziś w domu Szczurołapa mieści się restauracja serwująca „szczurze ogony”. W lecie na rynku odbywają się przedstawienia: o Szczurołapie (w niedzielę o 12.00) oraz musical Rats (w środy o 16:30). Hameln leży w malowniczym regionie Weserbergland, słynącym m.in. z 500-kilometrowego rowerowego szlaku wzdłuż Wezery. Dojazd samochodem: przez Słubice/Frankfurt autostradą E30 do Hanoweru, stamtąd drogą 217 do Hameln.
Mit to prawdziwa historia, która kiedyś zdarzyła się naprawdę. Wierząc w to, Schliemann odnalazł słynną Troję.
Niemiecki archeolog uwierzył pieśniom Homera i odnalazł starożytne miasto. Kiedy więc w 1934 r. rozpoczęto długo oczekiwane i śledzone z zainteresowaniem badania archeologiczne kopca Krakusa, nadzieje były ogromne. Prace zakończyły się jednak rozczarowaniem. Nie znaleziono szczątków władcy ani żadnego innego pochówku. Czyżby w legendzie o Kraku nie było ziarna prawdy? Funkcje Kopca próbowano wyjaśniać na różne sposoby. Niektórzy uważali, że był strażnicą do obserwacji wroga, inni, że oznaczał bród albo że był miejscem sądów. Widziano w nim ołtarz słońca, uroczysko boga Heraklesa lub dzieło Celtów. Jednak ostatnio tezę o grobowym charakterze kopca wsparły nowe argumenty. Analizując XVIII-wieczne mapy Krakowa, historyk Leszek Słupecki odnalazł w pobliżu skupisko innych kopców. Czyżby więc kopiec Krakusa był elementem wielkiego cmentarzyska kurhanowego? Słupecki uważa, że tak. Najprawdopodobniej stanowił nekropolię władców rządzących w Krakowie w VIII–X w. i pochowanych przy nich przedstawicieli elit. Dlaczego więc nie znaleziono grobu? Przyczyny mogą być różne. Nie przebadano całości kopca, a groby często nie były umieszczane centralnie, m.in. z obawy przed rabusiami. Może to tylko symboliczny nasyp na pamiątkę bohatera, którego zwłok nie udało się odzyskać? Poza tym pogańscy mieszkańcy Małopolski palili zmarłych na stosie, a ich szczątki wkładali do glinianych popielnic stawianych na szczycie kurhanu. Znalezienie ich po wiekach może być trudne. Za grobowym charakterem kopca może także przemawiać tzw. święto Rękawki obchodzone przez krakowian. We wtorek po Wielkanocy gromadzą się oni w okolicach kościółka św. Benedykta (kiedyś, przed zaborem pruskim, na Kopcu Krakusa). Kramy odpustowe pełne słodyczy i tandetnych zabawek, strzelnice i karuzele to odległe echo starodawnego obyczaju związanego z kultem zmarłych. No to w drogę – Kopiec Krakusa Znajduje się na prawym brzegu Wisły, w dzielnicy Pogórze (okolice ul. Wielickiej). Dojazd spod Dworca Głównego tramwajami nr 3, 13, ok. 15 min, pieszo od rynku ok. 40 min. AQQ Hostel, ul. św. Tomasza 8, tel. 012 4310117, 150 zł za dwójkę (www.krakow.pl).