Należą do najbardziej cenionych grzybów. W Polsce większość gatunków podlega ochronie
Smardze należą do najbardziej cenionych grzybów, nie tylko pod względem wartości rynkowej, ale także wybornego smaku. Są prawdziwym przedmiotem pożądania grzybiarzy, swoistym „świętym Graalem”, ale uwaga – większość występujących w Polsce gatunków smardzowatych podlega ochronie. Jak rozpoznać te niezwykłe grzyby? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Grzyby jedyne w swoim rodzaju? Prawie Smardze występują na całym świecie, ale w Polsce są rzadkie Większość gatunków podlega ochronie Gdzie i kiedy szukać smardzów? Smardze to grzyby jadalne z rzędu kustrzebkowców. W Polsce wyróżnia się sześć gatunków zaliczanych do tej rodziny. Wszystkie są rzadkie, a pięć z nich podlega częściowej ochronie. Grzyby jedyne w swoim rodzaju? Prawie Smardze są niezwykle charakterystyczne, a to sprawia, że trudno pomylić je z typowymi grzybami kapeluszowymi. Na owocnik składają się dwie zrośnięte części – główka i trzon. Razem tworzą prawdziwie oryginalną strukturę. Główka niczym plaster miodu Główka jest najcharakterystyczniejszym elementem smardza. Na pierwszy rzut oka, jej struktura przypomina plaster miodu lub gąbkę. Takie wrażenie wynika z obecności gęstej sieci nieregularnych jamek, zwanych alweolami. Oddzielają je żeberkowate przegrody, które najczęściej są jaśniejsze od samych wgłębień. To dodatkowo potęguje efekt trójwymiarowej struktury. Barwa główki zależy przede wszystkim od wieku owocnika i siedliska, w którym grzyb występuje. Może przybierać odcienie od bladokremowego, przez żółty i jasnobrązowy, aż po szarobrązowy. Trzon tworzy solidną podstawę Druga część, czyli trzon, jest solidna i przysadzista. Najczęściej ma barwę białawą, kremową lub bladożółtą. Długość trzonu zamyka się w przedziale od 2 do 9 cm, natomiast grubość – od 2 do 5 cm. Ma delikatnie ziarnistą lub chropowatą powierzchnię. U podstawy może być rozszerzony, a u niektórych okazów – bruzdowany. Puste wnętrze Jak najłatwiej odróżnić smardza od podobnych gatunków trujących? Trzeba zajrzeć do wnętrza grzyba. Po przekrojeniu owocnika wzdłuż, powinna ukazać się całkowicie pusta komora, od wierzchołka główki aż po podstawę trzonu. Miąższ i zapach Miąższ smardza jest białawy, kruchy i ma charakterystyczną, woskowatą konsystencję. Wydziela przyjemną, korzenną woń. Dla mykologów istotne są również cechy mikroskopowe – wysyp zarodników ma barwę od kremowej do żółtej, a same zarodniki są gładkie, elipsoidalne. Uwaga na trującego bliźniaka Smardze to niezwykle charakterystyczne grzyby. Należy jednak podkreślić, że mają swojego „sobowtóra” wśród gatunków trujących. Mowa o piestrzenicy kasztanowatej, potocznie nazywanej „babim uchem”. Oba gatunki występują w zbliżonych siedliskach i pojawiają się w tym samym czasie. A to sprawia, że ryzyko fatalnej w skutkach pomyłki jest realne. Piestrzenica kasztanowata zawiera gyromitrynę – silnie toksyczną substancję, która jest niebezpieczna nawet w niewielkich ilościach. Związek ten ma działanie hemolityczne (niszczy czerwone krwinki) i powoduje ciężkie uszkodzenia narządów wewnętrznych, w tym wątroby, śledziony i nerek. Może również uszkodzić ośrodkowy układ nerwowy i wzrok. Jak rozpoznać trującego odpowiednika? Piestrzenica kasztanowata ma nieregularną, silnie pofałdowaną i przypominającą zwoje mózgowe główkę. Wnętrze jest wypełnione, komorowate, poprzerastane licznymi fałdami. Nie tworzy jednej pustej przestrzeni. W porównaniu ze smardzem, kolor piestrzenicy jest ciemniejszy, kasztanowobrązowy. Smardze występują na całym świecie, ale w Polsce są rzadkie Smardz jadalny jest grzybem kosmopolitycznym. Występuje na niemal wszystkich kontynentach. Niemal, bo wyjątkiem jest Antarktyda. Najliczniejsze stanowiska występują w Europie. Gatunek ten jest też powszechny w Ameryce Północnej i Azji. Preferowane tereny Smardz może funkcjonować zarówno jako gatunek mikoryzowy, czyli wchodzący w symbiozę z korzeniami drzew, jak i saprotroficzny – czerpiący składniki odżywcze z martwej materii organicznej. Ta szczególna cecha pozwala mu zasiedlać różnorodne środowiska – od dzikich lasów po miejskie ogrody. Jakie podłoże preferują smardze? Najczęściej spotyka się je na żyznych, bogatych w wapń glebach zasadowych. Należy jednak podkreślić, że mogą rosnąć także na kwaśnym podłożu. Grzyby te występują zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych. Szczególnie upodobały sobie wilgotne lasy łęgowe w dolinach rzek i potoków. Smardze są spotykane w towarzystwie określonych gatunków drzew. Ich głównym partnerem jest jesion. Głównym, ale nie jedynym. Owocniki pojawiają się również w sąsiedztwie topoli, wiązów, buków, klonów i olsz. Siedliska antropogeniczne Smardze często pojawiają się na obszarach zmienionych przez człowieka. Grzyby te doskonale adaptują się do zmian w środowisku, które stwarzają idealne warunki dla ich rozwoju. Ta cecha sprawia, że często można na nie natrafić na zrębach leśnych, w miejscach po wycince drzew, a nawet na pogorzeliskach. Dla grzybiarzy to dobra informacja, bowiem zjawisko adaptacyjności grzyba sprawia, że jego zbiór jest możliwy. Dlaczego? Spieszymy z wyjaśnieniem. Większość gatunków podlega ochronie Należy pamiętać, że smardz jadalny figuruje na „Czerwonej liście roślin i grzybów Polski” z kategorią R, oznaczającą gatunek rzadki i podlega ochronie częściowej. Nie dotyczy to wyłącznie tego gatunku. Inne smardzowate, mające ten sam status, to: smardz grubonogi, smardz półwolny, smardz stożkowaty, smardz wyniosły. Jedynie smardz parastożkowaty może być zbierany bez żadnych przeszkód. Zbiory – dozwolone czy zakazane? Co to oznacza w praktyce? Status ochrony częściowej umożliwia zbiory smardzów wyłącznie na określonych terenach. W praktyce mamy zatem do czynienia z podziałem na obszary, w których grzybobranie smardzów jest dozwolone i zakazane. Bez żadnych przeszkód można schylić się po te grzyby na terenach przekształconych przez człowieka, takich jak prywatne ogrody, sady, uprawy ogrodnicze, szkółki leśne i na ogólnodostępnych terenach zielonych, np. w parkach. Gdzie nie można zbierać smardzów? Zbiór jest zakazany na wszystkich stanowiskach naturalnych. Należą do nich: lasy, rezerwaty przyrody i parki narodowe. Uwaga, wbrew temu, co sugeruje nazwa, lasy miejskie też są klasyfikowane jako obszary naturalne. Oznacza to, że w takich miejscach nie można wrzucać tych grzybów do koszyka. Taka decyzja ma uzasadnienie Dla niektórych grzybiarzy ta regulacja może wydawać się uporczywa, ale należy podkreślić, że kryje się za nią głębszy sens ekologiczny. Smardze są w Polsce traktowane jako tzw. gatunki osłonowe (umbrella species). W praktyce oznacza to, że ich obecność w danym ekosystemie świadczy o jego bioróżnorodności i wysokiej wartości przyrodniczej. Objęcie smardzów specjalnym statusem ma zatem na celu nie tylko ochronę populacji i liczebności, ale także cennych siedlisk, w których występują te grzyby. Gdzie i kiedy szukać smardzów? Znalezienie smardzów wymaga nie tylko cierpliwości, skupienia i uwagi, ale także wiedzy. Kluczowe jest, aby szukać we właściwym czasie i miejscu. Okienko otwiera się wiosną Sezon na smardze jest krótki. To wiosenne grzyby, więc pierwsze owocniki pojawiają się już pod koniec marca. Należy jednak podkreślić, że szczytowa faza wysypu przypada na kwiecień i początek maja. Na czas pojawienia się grzybów wpływa przede wszystkim pogoda. Idealne warunki pojawiają się wraz z ociepleniem po okresie wiosennych opadów, kiedy dzienna temperatura utrzymuje się na poziomie 10–15 stopni Celsjusza. Deszczowy tydzień, po którym następuje kilka słonecznych, ciepłych dni, to sygnał, by ruszyć na grzybobranie. Potencjalne siedliska Wyruszając na poszukiwania, trzeba mieć na względzie status prawny smardza i ograniczyć się do wizyty w miejscach, gdzie zbiór jest dozwolony. Na podstawie wiedzy o jego ekologii, obszar poszukiwań można zawęzić do następujących lokalizacji: tereny nadrzeczne – wilgotne brzegi rzek i potoków, zarośla i lasy łęgowe; stare sady i ogrody – szczególnie okolice starych jabłoni, gdzie grzyb znajduje sprzyjające warunki; parki i tereny zieleni miejskiej – miejsca wysypane świeżą korą lub zrębkami drewna to jedne z najbardziej obiecujących siedlisk smardzów; miejsca z naruszoną glebą – okolice kompostowników, starych ruin, a nawet tereny po pracach budowlanych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta zapomniana nazwa kryje leśnego czyściocha. Co jaźwiec robi dla naszych lasów?
Jaźwiec to nie tylko wszystkożerny drapieżnik, ale również architekt imponujących nor. Oto ciekawostki o jednym z najbardziej tajemniczych mieszkańców naszych lasów.
Spis treści: Czy jaźwiec to borsuk? Jak wygląda jaźwiec? Borsuk: zasięg występowania Czy jaźwiec jest pod ochroną? Zamiłowanie do porządku i rozbudowany system nor Czym żywi się borsuk? Czy borsuk zapada w sen zimowy? Pod tą dawną, nieco zapomnianą nazwą kryje się zwierzę prowadzące typowo nocny tryb życia, a więc rzadko widziane na żywo, ale znane każdemu z literatury i opowieści przyrodniczych. To borsuk, którego obecność w lesie nie tylko reguluje populację drobnych zwierząt, ale także wpływa na strukturę gleby i równowagę ekosystemu. Czy jaźwiec to borsuk? W polskiej tradycji i języku ludowym słowo jaźwiec od wieków odnosi się do tego samego gatunku, który dziś znamy jako borsuk europejski (Meles meles). To dawna, nieco zapomniana nazwa, która przetrwała w gwarach i starych tekstach literackich. Współczesne określenie borsuk wywodzi się z języków tureckich. Choć w codziennym języku jaźwiec niemal zanikł, warto o nim pamiętać. Nazwa ta niesie ze sobą pewien klimat dawnych czasów, kiedy zwierzęta opisywano nie tyle naukowo, ile poetycko – przez pryzmat ich zachowań i relacji z człowiekiem. Słowo jaźwiec pochodzi najprawdopodobniej od prasłowiańskiego określenia oznaczającego „norę” lub „jamę”, co doskonale oddaje zamiłowanie tego zwierzęcia do kopania rozbudowanych podziemnych systemów korytarzy. Jak wygląda jaźwiec? Borsuk europejski wyróżnia się masywną i zwartą sylwetką, co sprawia, że już na pierwszy rzut oka trudno go pomylić z innymi ssakami. Dorosły osobnik osiąga długość ciała od 60 do 90 cm, a jego waga może sięgać nawet 20 kilogramów, zwłaszcza jesienią, gdy gromadzi zapasy tłuszczu. Jego krótkie, silne nogi i wydłużony tułów zdradzają, że to zwierzę jest doskonale przystosowane do życia pod ziemią. Najbardziej rozpoznawalną cechą borsuka jest jego czarno-biała maska – dwa czarne pasy biegnące od nosa, przez oczy, aż po kark kontrastują z białym tłem sierści. Takie ubarwienie nie tylko pomaga w kamuflażu, ale także może pełnić funkcję sygnałową w kontaktach z innymi borsukami. Futro borsuka jest gęste i odporne na wilgoć, co chroni go przed chłodem oraz błotem w czasie nocnych wędrówek. Mimo krępej sylwetki jaźwiec porusza się zaskakująco zwinne. Potrafi szybko kopać i sprawnie biegać, gdy zajdzie taka potrzeba. W odróżnieniu od wielu innych drapieżników, jego pazury są przystosowane bardziej do kopania niż do polowania – to właśnie one pozwalają mu tworzyć imponujące systemy nor i korytarzy podziemnych. Borsuk: zasięg występowania Borsuk europejski ma niezwykle szeroki zasięg występowania, obejmujący niemal całą Europę oraz znaczną część Azji, aż po wschodnie krańce kontynentu. W Polsce jaźwiec jest gatunkiem pospolitym, unika jedynie terenów wysokogórskich oraz gęsto zaludnionych miast. Najchętniej wybiera obszary o urozmaiconej rzeźbie terenu i lekkich glebach, które ułatwiają kopanie nor. Dzięki zdolnościom przystosowawczym i szerokiemu spektrum pożywienia, borsuk świetnie radzi sobie w różnych typach środowisk. Najczęściej występuje w lasach mieszanych, na obrzeżach pól i w pobliżu łąk, gdzie łatwo znaleźć pożywienie. Jego obecność zdradzają kopce ziemi, wydeptane ścieżki i charakterystyczne nory z kilkoma wejściami. Borsuki odgrywają istotną rolę w przyrodzie – regulują liczebność drobnych gryzoni i owadów, pomagają w rozkładzie organicznych szczątków, a ich działalność podziemna poprawia strukturę gleby. Mimo to przez wiele lat były postrzegane jako szkodniki, co prowadziło do ich regularnego tępienia. Czy jaźwiec jest pod ochroną? Obecnie borsuk europejski nie jest gatunkiem ściśle chronionym w Polsce. Co więcej, podlega gospodarce łowieckiej. W praktyce oznacza to, że można na niego polować w określonych terminach i na zasadach ściśle regulowanych przez prawo łowieckie – sezon polowań trwa zwykle od początku września do końca listopada. Z uwagi jednak na rosnącą świadomość ekologiczną i niewielkie szkody wyrządzane przez ten gatunek, polowania na borsuki nie są dziś zbyt popularne. Populacja borsuka w Polsce jest stabilna, choć lokalnie może się różnić w zależności od dostępności siedlisk i presji człowieka. W wielu regionach obserwuje się nawet jej powolny wzrost, co między innymi o poprawie warunków środowiskowych. Jaźwiec, dawny mieszkaniec pradawnych puszcz, nadal pozostaje ważnym elementem naszych ekosystemów – cichym, lecz niezastąpionym strażnikiem równowagi w lesie. Zamiłowanie do porządku i rozbudowany system nor Jaźwiec to prawdziwy architekt lasu. Jego nory należą do najbardziej skomplikowanych konstrukcji w świecie ssaków. Potrafią mieć wiele wejść, kilka poziomów i wiele metrów długości. Co ciekawe, niekiedy są użytkowane przez wiele pokoleń, a kolejne rodziny borsuków rozbudowują je i modernizują w miarę potrzeb. Wnętrze nory jest przemyślane z niemal inżynierską precyzją. Znajdują się tam osobne komory: sypialniane i wentylacyjne a nawet magazyny na zapasy ściółki i jedzenia. Borsuki regularnie sprzątają swoje legowiska, wynosząc z nich resztki pożywienia i zanieczyszczenia. To niezwykle czyste zwierzęta – nigdy nie załatwiają swoich potrzeb fizjologicznych w miejscu, w którym mieszkają. W tym celu kopią niewielkie dołki w pobliżu wejścia do nory, które pełnią funkcję naturalnych toalet. Takie zachowanie nie tylko utrzymuje wnętrze nory w idealnej czystości, ale również ogranicza ryzyko chorób i pasożytów. To właśnie ta dbałość o czystość i porządek sprawiła, że w folklorze przypisywano im cechy „czyściochów” wśród leśnych zwierząt. Czym żywi się borsuk? Jaźwiec ma niezwykle zróżnicowaną dietę, co pozwala mu przetrwać w różnych środowiskach. Choć zaliczany jest do drapieżników, w rzeczywistości to wszystkożerca z wyraźnym upodobaniem do pokarmu zwierzęcego. Jego menu obejmuje dżdżownice, larwy owadów, ślimaki, małe gryzonie, a czasem nawet padlinę. Dzięki znakomitemu węchowi potrafi namierzyć ofiarę ukrytą głęboko w ziemi. Latem i jesienią jaźwiec chętnie sięga również po owoce leśne, żołędzie, kukurydzę czy grzyby. Wie zatem doskonale, co można bezpiecznie jeść w lesie. Taka dieta pozwala mu zmagazynować tłuszcz niezbędny do przetrwania zimy. Ich sposób żerowania ma pozytywny wpływ na środowisko. Przewracając ziemię w poszukiwaniu bezkręgowców, borsuki napowietrzają glebę i przyczyniają się do rozsiewania nasion. W ten sposób odgrywają ważną rolę ekologiczną w funkcjonowaniu leśnych ekosystemów. Czy borsuk zapada w sen zimowy? Odpowiedź na to pytanie nie jest wbrew pozorom taka jednoznaczna. Borsuk nie hibernuje w takim sensie, jak np. nietoperze, chomiki europejskie czy susły. Zamiast tego zapada w stan ograniczonej aktywności – coś w rodzaju lekkiego snu zimowego, który pozwala mu przetrwać chłody przy minimalnym wydatku energii. Jesienią, gdy temperatury spadają, jaźwiec intensywnie się tuczy, gromadząc zapasy tłuszczu. W tym okresie może przybrać nawet kilka kilogramów. Gdy nadejdą mrozy, zamyka wejście do nory i spędza większość czasu w jej wnętrzu, przesypiając najchłodniejsze tygodnie. Jednak podczas cieplejszych dni potrafi się obudzić, opuścić schronienie i poszukać pożywienia i wody. Taka elastyczność pozwala mu przetrwać różne warunki klimatyczne. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Podgrzybek brunatny wcale się tak nie nazywa! Czy na pewno określasz go poprawnie?
Podgrzybek brunatny pozostaje symbolem polskiego grzybobrania i jednym z najbardziej rozpoznawalnych mieszkańców leśnego runa. Ten jadalny, smaczny i często spotykany grzyb od wieków towarzyszy jesiennym wyprawom do lasu, a jego ciemnobrązowy kapelusz stał się niemal ikoną rodzimej mykoflory. Warto jednak wiedzieć, że za tą popularną nazwą kryje się gatunek o ciekawym pochodzeniu, niezwykle ważnej roli w ekosystemie i, z uwagi na kontrowersje wokół jego nazwy, wywołujący dyskusję między grzybiarzami i językoznawcami.
Spis treści: Jak wygląda podgrzybek brunatny? Występowanie Czy podgrzybek brunatny jest jadalny? Z czym można pomylić podgrzybka? Najpopularniejszy przedstawiciel rodzaju Imleria, podgrzybek brunatny, zgodnie z rekomendacją Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego powinien być nazywany podgrzybem brunatnym (Imleria badia). Choć forma „podgrzybek” jest powszechnie używana, to termin „podgrzyb” uznaje się za poprawny biologicznie i zgodny z aktualnym nazewnictwem systematycznym. Rodzaj Imleria, do którego należy podgrzyb brunatny, obejmuje niewielką liczbę gatunków. W polskim nazewnictwie zwyczajowym jako podgrzybki określa się również dwa inne grzyby z blisko spokrewnionego rodzaju Xerocomus: podgrzybka zajączka (Xerocomus subtomentosus) i podgrzybka grubosiatkowanego (Xerocomus ferrugineus). W praktyce jednak to właśnie podgrzybek brunatny pozostaje najbardziej znanym i najczęściej zbieranym przedstawicielem tej grupy. Jak wygląda podgrzybek brunatny? Podgrzyb brunatny to średniej wielkości grzyb rurkowy, którego wygląd jest dobrze znany większości grzybiarzy. Jego kapelusz osiąga zwykle od 4 do 12 cm średnicy, choć w sprzyjających warunkach może dorastać nawet do 15 cm. Początkowo jest półkulisty, później bardziej spłaszczony. Kapelusz ma barwę ciemnobrunatną lub kasztanową, często z jaśniejszymi przebarwieniami. W wilgotnych warunkach jest lekko śliska, a w czasie suszy – matowa i aksamitna w dotyku. Spód kapelusza tworzą rurki i pory, które u młodych owocników mają barwę białą lub jasnożółtą, z czasem oliwkową. Po naciśnięciu zabarwiają się na niebiesko lub granatowo, co jest charakterystyczną cechą tego gatunku. Trzon (noga) ma kształt walcowaty, do 10 cm wysokości, o barwie od żółtobrązowej po ciemnobrązową. W górnej części trzon jest jaśniejszy, w dolnej zaś jest często pokryty drobnymi, ciemniejszymi włókienkami. Miąższ podgrzybka brunatnego jest zwarty, w młodych egzemplarzach twardy, później mięknie. Ma barwę białawą lub jasnożółtą i po przekrojeniu lekko sinieje, jednak nie tak intensywnie jak u borowika ceglastoporego. Cechą wyróżniającą podgrzyba brunatnego spośród innych borowikowatych jest właśnie to delikatne sinienie miąższu po przekrojeniu. Dla doświadczonych grzybiarzy, którzy kierują się zasadami bezpiecznego zbierania grzybów, to jeden z najpewniejszych sposobów rozpoznania gatunku. Występowanie Podgrzybek brunatny jest gatunkiem pospolitym i szeroko rozpowszechnionym w Europie, a także w Japonii, Australii i Ameryce Północnej. W Polsce należy do najbardziej znanych i najczęściej spotykanych grzybów jadalnych. Rośnie głównie w lasach iglastych, szczególnie pod sosnami i świerkami, ale można go też spotkać w lasach mieszanych i na skrajach dróg leśnych. Lubi gleby kwaśne i piaszczyste. Często pojawia się na wrzosowiskach, w borach sosnowych czy w pobliżu mchów. Sezon na podgrzybki trwa zazwyczaj od lipca do listopada, choć w cieplejszych latach pierwsze owocniki można zauważyć już w czerwcu. Grzyb ten często występuje masowo po deszczowych okresach późnego lata i wczesnej jesieni. Czy podgrzybek brunatny jest jadalny? Tak, podgrzybek brunatny jest jadalny o poddaniu go obróbce termicznej i należy do najbardziej cenionych grzybów w polskiej kuchni. Ze względu na swój łagodny smak i przyjemny aromat jest doskonały zarówno do suszenia, jak i marynowania czy mrożenia. W odróżnieniu od niektórych borowików, podgrzyb brunatny zachowuje ładny kolor po obróbce cieplnej i nie rozpada się podczas gotowania. Warto jednak pamiętać, że jak większość grzybów rurkowych nie powinien być spożywany na surowo. Obróbka cieplna jest konieczna, aby zneutralizować naturalne substancje drażniące. W składzie podgrzyba brunatnego znajdziemy białko, błonnik, witaminy z grupy B oraz liczne mikroelementy, m.in. potas, fosfor i żelazo. Jego wartość odżywcza jest umiarkowana, ale dla wielu smakoszy stanowi esencję leśnych aromatów jesieni. Z czym można pomylić podgrzybka? Choć podgrzyb brunatny ma dość charakterystyczny wygląd, w praktyce można go pomylić z kilkoma innymi gatunkami. Najczęściej mylony jest z: goryczakiem żółciowym (Tylopilus felleus) – niejadalnym grzybem o podobnym kolorze kapelusza, ale gorzkim smaku. Różni się też obecnością jasnej, wyraźnej siateczki na trzonie; borowikiem szlachetnym (Boletus edulis) – znacznie większym i masywniejszym, z jaśniejszymi rurkami i grubszym trzonem, na którym występuje delikatna, biała siateczka; piaskowcem kasztanowatym (Gyroporus castaneus) – mniejszym gatunkiem, który nie sinieje po przekrojeniu, ma natomiast bardziej kruchy miąższ i jaśniejszy odcień kapelusza. Warto pamiętać, że reakcja sinienia oraz brak siateczki na trzonie to cechy najłatwiej pozwalające odróżnić podgrzybka brunatnego od innych gatunków. Podgrzybek a borowik Podgrzybek brunatny, mimo że potocznie nazywany jest „młodszym bratem borowika”, w sensie systematycznym należy do innego rodzaju, Imleria, a nie Boletus. Oba należą do rodziny borowikowatych (Boletaceae), stąd ich podobieństwo w budowie. Najważniejsze różnice między podgrzybkiem a borowikiem szlachetnym to: budowa trzonu – u podgrzybka smukła, bez siateczki; u borowika grubsza i często siateczkowata, kapelusz – u podgrzyba ciemniejszy, aksamitny; u borowika jaśniejszy, bardziej połyskliwy, rurki i sinienie – u podgrzybka pory sinieją po dotknięciu; u borowika pozostają jasne, smak – oba gatunki są jadalne i cenione, choć borowik szlachetny uchodzi za bardziej aromatyczny. Podgrzybek brunatny jest chętnie wykorzystywany w zupach, sosach, bigosie czy farszach. Wysuszony, stanowi podstawę aromatycznych przypraw grzybowych, które dodają głębi wielu tradycyjnym potrawom. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Prawdziwek w polskich lasach, czyli jak rozpoznać borowika szlachetnego
Borowik szlachetny, znany też jako prawdziwek, to gatunek, który nieprzypadkowo uchodzi za najbardziej cenionego jadalnego grzyba. Wyróżnia się nie tylko walorami smakowymi, ale także eleganckim wyglądem i dużą wartością odżywczą. Zarówno doświadczeni grzybiarze, jak i początkujący amatorzy lasu cenią prawdziwka za majestatyczny wygląd i niepowtarzalny aromat. Warto jednak wiedzieć, że wśród podobnych gatunków kryją się także niejadalne sobowtóry, które łatwo pomylić z borowikiem szlachetnym.
Spis treści: Wygląd – opis borowika szlachetnego Występowanie Zastosowanie i właściwości borowika szlachetnego Podobne gatunki Borowik szlachetny (Boletus edulis) to duży, masywny grzyb rurkowy o imponującym wyglądzie i harmonijnych proporcjach. W sprzyjających warunkach osiąga nawet 25 cm średnicy kapelusza, a jego mięsisty trzon może dorastać do 20 cm wysokości. To właśnie ta okazałość w połączeniu z przyjemnym, orzechowym zapachem, sprawia, że prawdziwek jest uznawany za jednego z najpiękniejszych przedstawicieli rodziny borowikowatych (Boletaceae). Wygląd – opis borowika szlachetnego Kapelusz i rurki Kapelusz borowika szlachetnego u młodych owocników jest półkolisty, z wiekiem staje się bardziej rozpostarty i lekko spłaszczony. Jego powierzchnia jest gładka, czasem delikatnie pomarszczona, w zależności od warunków pogodowych może być sucha lub lekko śluzowata po deszczu. Barwa kapelusza waha się od jasnobrązowej po ciemnokasztanową, a brzeg zazwyczaj pozostaje jaśniejszy. Od spodu kapelusza znajdują się rurki, które u młodych osobników są białe, później żółtawe, aż w końcu oliwkowozielone. Po naciśnięciu nie zmieniają koloru. Miąższ Miąższ prawdziwka jest biały, zwarty, jędrny i nie zmienia barwy po przekrojeniu. Ma łagodny, lekko orzechowy smak oraz przyjemny, charakterystyczny zapach, który nasila się podczas suszenia. U starszych egzemplarzy może być nieco gąbczasty, szczególnie w dolnej części trzonu, ale wciąż pozostaje jadalny. Trzon Trzon borowika szlachetnego jest masywny i pełny, często beczułkowaty u młodych egzemplarzy, ale z wiekiem wydłuża się i staje się bardziej cylindryczny. Powierzchnia ma jasny, kremowo-brązowy odcień i ozdobiona jest delikatną, białą lub jasnobeżową siateczką, najlepiej widoczną w górnej części. U starszych okazów siateczka staje się mniej wyraźna, ale wciąż jest widoczna gołym okiem. Występowanie Borowik szlachetny jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym w Europie i Ameryce Północnej (szczególnie w zachodniej części kontynentu). W Polsce występuje pospolicie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, szczególnie pod świerkiem, sosną, dębem i bukiem. Tworzy mikoryzę z korzeniami drzew, co oznacza, że żyje z nimi w symbiozie, wymieniając substancje odżywcze. Zobacz też: globalny atlas podziemnej grzybni. Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada, przy czym najlepsze warunki do wzrostu występują po ciepłych deszczach, zwłaszcza w drugiej połowie lata i na początku jesieni. Borowiki często wyrastają w grupach po kilka sztuk w niewielkiej odległości, a niekiedy tworzą kręgi. Zastosowanie i właściwości borowika szlachetnego Borowik szlachetny to grzyb o wysokiej wartości kulinarnej. Ceniony jest za swój głęboki smak i aromat, który zyskuje intensywność podczas suszenia. Stanowi podstawę wielu tradycyjnych potraw kuchni polskiej – od sosów i zup po farsze, pierogi i bigos. Jego wartość odżywcza jest stosunkowo wysoka. Zawiera białko, błonnik, węglowodany oraz witaminy z grupy B. Borowik szlachetny jest również źródłem potasu, fosforu, żelaza i miedzi. Choć nie jest bardzo kaloryczny, należy pamiętać, że grzyby są ciężkostrawne, dlatego nie poleca się ich dzieciom, osobom starszym i borykającym się z problemami żołądkowymi. Borowik szlachetny to nie tylko najbardziej rozpoznawalny grzyb w Polsce, ale też gatunek o ogromnym znaczeniu przyrodniczym i kulturowym. Jego obecność świadczy o zdrowiu ekosystemu leśnego, a jego walory smakowe od pokoleń inspirują kuchnię i tradycję. Ciekawostką jest, że suszone prawdziwki zawierają naturalne związki aromatyczne, które nadają potrawom głęboki smak – dlatego bywają stosowane jako naturalny wzmacniacz smaku. Podobne gatunki Borowika szlachetnego można pomylić z innymi gatunkami, zarówno jadalnymi, jak i trującymi. Dlatego zawsze warto stosować się do zasad bezpiecznego grzybobrania. Do podobnych gatunków jadalnych należą: borowik sosnowy (Boletus pinophilus) – ma ciemniejszy kapelusz i często czerwonawy odcień trzonu, rośnie głównie pod sosnami; borowik usiatkowany (Boletus reticulatus) – pojawia się wcześniej w sezonie (nawet w maju), ma jaśniejszy kapelusz i wyraźniejszą siateczkę na trzonie. Natomiast niejadalnym gatunkiem grzyba podobnym do prawdziwka jest goryczak żółciowy (Tylopilus felleus), którego młode okazy bardzo przypominają borowika szlachetnego. Różnice między tymi gatunkami widać dopiero po dokładniejszym przyjrzeniu się – rurki goryczaka z czasem przybierają różowy lub czerwonawy odcień, a jego trzon ma jasnożółtawą barwę i pokryty jest wyraźną, brązową siateczką, znacznie bardziej wypukłą niż u prawdziwka. Dodatkowo po dotknięciu miąższ goryczaka brązowieje, podczas gdy borowik nie zmienia barwy. Borowik szlachetny a szatan Choć borowik szlachetny i borowik szatański mogą wyglądać podobnie na pierwszy rzut oka, różnice między nimi są wyraźne. Borowik szlachetny ma biały miąższ, który nie zmienia koloru po przecięciu, oraz jasnobrązowy trzon z delikatną siateczką. Jego zapach jest przyjemny, a smak łagodny. Z kolei borowik szatański charakteryzuje się czerwonym trzonem, żółtymi rurkami, które po dotknięciu sinieją, oraz nieprzyjemnym, zgniłym zapachem. Po przekrojeniu jego miąższ błyskawicznie sinieje. Borowik szatański jest trujący, a jego spożycie może prowadzić do silnych dolegliwości żołądkowych, a w ciężkich przypadkach do utraty przytomności i spadku ciśnienia. Dlatego podczas grzybobrania warto zwrócić uwagę na kolor rur, trzonu i zapach – to najpewniejsze sposoby na odróżnienie prawdziwego borowika szlachetnego od jego toksycznego krewnego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy zła sława strzyżaka sarniego jest uzasadniona? Podpowiadamy, jak uniknąć ataku latającego „kleszcza
Na sam dźwięk jego nazwy wielu miłośników lasu odczuwa niepokój. Strzyżak sarni, zwany też „latającym kleszczem”, dorobił się opinii jednego z najbardziej nielubianych owadów w Polsce. Choć jego ukąszenia bywają bolesne, a kontakt z nim nie należy do przyjemnych, ten mały pasożyt jest też fascynującym przykładem przyrodniczej specjalizacji. Przystosował się do życia w sierści jeleniowatych oraz potrafi błyskawicznie zmieniać zachowanie i formę po znalezieniu gospodarza. Czy rzeczywiście zasłużył na swoją złą sławę, czy może jego rola w przyrodzie jest bardziej złożona, niż sądzimy?
Spis treści: Strzyżak sarni – występowanie Czy strzyżak gryzie? Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Znaczenie ekologiczne strzyżaków Strzyżak sarni (Lipoptena cervi), znany również jako strzyżak jeleni lub potocznie „latający kleszcz”, jest owadem z rzędu muchówek. Dorosłe osobniki osiągają długość od 5 do 6 mm (bez skrzydeł) i mają charakterystycznie spłaszczone ciało o brunatnym kolorze opatrzone długimi na 5,5–6 mm skrzydłami. Głowa strzyżaka jest szeroka, z małymi oczami i wyraźnie zredukowaną płytką zacieminiową. Odnóża zakończone pazurkami czepnymi pozwalają owadowi pewnie trzymać się sierści zwierzęcia. Twardy, chitynowy pancerzyk utrudnia ich zgniecenie. Samice, po zapłodnieniu, rodzą larwy bezpośrednio w futrze żywiciela. Strzyżaki odrzucają skrzydła po znalezieniu żywiciela. Dzięki temu strzyżaki pozostają przyczepione do futra swojego żywiciela na stałe, co ułatwia im pobieranie krwi. To właśnie ta cecha spowodowała, że owady te są nazywane „latającymi kleszczami”. Strzyżak sarni – występowanie Strzyżaki są szeroko rozpowszechnione na obszarach o klimacie umiarkowanym. W Europie spotykane są w lasach i na ich obrzeżach, od Skandynawii po kraje południowej Europy, a także w północnych Chinach i na Syberii. Gatunek został również przeniesiony do Ameryki Północnej. Najczęściej obserwuje się je od czerwca do września, choć w ciepłe i suche jesienie mogą aktywnie polować nawet do października. Strzyżaki pasożytują głównie na ssakach leśnych – sarnach, jeleniach, łosiach, a sporadycznie na borsukach . Ich obecność jest szczególnie zauważalna w pobliżu uczęszczanych przez zwierzęta ścieżek czy polan. Dzięki niewielkim rozmiarom i zdolności do lotu strzyżaki mogą w krótkim czasie opanować spory obszar lasu, a także znaleźć żywicieli. Stanowią istotny element ekosystemu, będąc pożywieniem dla drapieżników żywiących się owadami. Czy strzyżak gryzie? Tak, strzyżaki gryzą. Ich ukąszenia są zazwyczaj niegroźne dla życia człowieka. Owady te nie rozmnażają się na ludziach, a człowiek jest dla nich przypadkowym żywicielem. Jednak ukąszenie strzyżaka sarniego jest bolesne i może wywołać reakcję alergiczną. Po ugryzieniu na skórze pojawia się swędząca grudka, która może utrzymywać się od 2 do 3 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet do roku. U osób szczególnie wrażliwych może rozwinąć się wtórna reakcja alergiczna, objawiająca się rumieniem i silnym świądem, trwającym nawet kilka miesięcy. Strzyżaki mogą dostać się w trudno dostępne miejsca – pod powieki, do uszu czy między włosy, a ich nóżki z haczykami utrudniają ich usunięcie. Mimo że ugryzienia są bolesne i mogą powodować dyskomfort, nie udowodniono, że strzyżaki przenoszą boreliozę. Mogą natomiast, w rzadkich przypadkach, przenosić drobnoustroje powodujące zmiany skórne u zwierząt, na których pasożytują. Strzyżak a kleszcz Choć w wyglądzie strzyżak jeleni przypomina kleszcza, biologicznie są to zupełnie różne organizmy. Strzyżaki należą do muchówek, a kleszcze do pajęczaków. Różni je także sposób pasożytowania: kleszcze wgryzają się w skórę, żerując przez dłuższy czas, natomiast strzyżaki po odnalezieniu żywiciela tracą skrzydła i pozostają w sierści zwierzęcia, pobierając krew w sposób ciągły. Inną istotną różnicą jest cykl życia. Strzyżaki są jajożyworodne – samice rodzą larwy, które po spadnięciu na ziemię czekają na kolejny sezon żeru. Kleszcze natomiast rozmnażają się poprzez składanie jaj. Pomimo podobieństw niektórych cech morfologicznych, strzyżaki i kleszcze należą do dwóch różnych gromad i mają różne znaczenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Jak odstraszyć strzyżaki sarnie? Nie istnieją sprawdzone środki chemiczne czy domowe sposoby, które skutecznie odstraszają strzyżaki. Popularne preparaty przeciw kleszczom czy komarom zazwyczaj nie działają na te muchówki. Najlepszą formą ochrony jest profilaktyka podczas przebywania w lesie. Kilka praktycznych wskazówek: wybieraj jasną odzież, gdyż strzyżaki preferują ciemno ubarwione ofiary; postaw na gładkie materiały, które mogą utrudniać owadom przylgnięcie; unikaj wchodzenia w gęstą roślinność, zwłaszcza w miejscach uczęszczanych przez sarny i jelenie; dokładnie obejrzyj ciało i włosy po powrocie z lasu, aby w porę usunąć ewentualne owady. Strzyżaki boleśnie gryzą, jednak są doskonałym przykładem fascynujących organizmów o wyspecjalizowanej biologii i interesującym cyklu życiowym. Stanowią przykład przystosowania do życia pasożytniczego, zachowując zdolność do lotu, a jednocześnie zmieniając swój tryb życia po znalezieniu żywiciela. Znaczenie ekologiczne strzyżaków Choć dla ludzi strzyżaki mogą być uciążliwe, w ekosystemie pełnią ważną rolę. Przede wszystkim stanowią pokarm dla gatunków żywiących się owadami. Obserwacja strzyżaków pozwala zrozumieć, jak bardzo złożone są interakcje między pasożytami a ich gospodarzami w naturalnych lasach. Ich obecność wskazuje również na bogactwo fauny w danym obszarze – tam, gdzie są strzyżaki, zazwyczaj występują zdrowe populacje saren, jeleni i łosi. Z tego powodu naukowcy i przyrodnicy często wykorzystują strzyżaki jako wskaźnik jakości ekosystemów leśnych. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Borowik ceglastopory – piękny, tajemniczy i jadalny grzyb
Borowik ceglastopory to jeden z bardziej efektownych grzybów, jakie możemy spotkać w polskich lasach. Jego nietypowa kolorystyka i duże rozmiary sprawiają, że przyciąga wzrok zarówno doświadczonych grzybiarzy, jak i amatorów. Choć z wyglądu może wydawać się niebezpieczny, jest grzybem jadalnym, pod warunkiem odpowiedniej obróbki termicznej. Warto poznać jego cechy oraz podobieństwa do innych gatunków, aby bezpiecznie cieszyć się jego smakiem.
Spis treści: Jak wygląda borowik ceglastopory? Występowanie Czy borowik ceglastopory jest jadalny? Z jakimi grzybami można pomylić krasnoborowika ceglastoporego? Znaczenie borowika ceglastoporego w ekosystemie Jak wygląda borowik ceglastopory? Borowik ceglastopory (zwany też krasnoborowikiem ceglastoporym) jest grzybem o imponujących rozmiarach – kapelusz może osiągać średnicę nawet do 20 cm. U młodych owocników jest półkolisty, z czasem staje się poduszkowaty lub całkowicie rozpostarty. Powierzchnia kapelusza początkowo jest sucha i lekko zamszowa, z wiekiem staje się gładka, a jego barwa waha się od ciemnobrązowej do kasztanowej, czasem z delikatnymi ochrowymi plamkami. Rurki borowika ceglastoporego u młodych owocników mają barwę żółtą, stopniowo zmieniając się w oliwkową, a u starszych egzemplarzy – w rdzawe odcienie. Po uszkodzeniu lub przecięciu szybko sinieją, co jest charakterystyczną cechą tego gatunku. Trzon jest pełny, mocny, o grubości 2–5 cm i wysokości 5–15 cm. Może mieć kształt pękaty, maczugowaty lub baryłkowaty. Jest żółty, pokryty gęsto czerwonymi strzępkami, zwłaszcza w dolnej części. W górnej części trzon bywa bardziej żółty, gdyż strzępków jest mniej. Miąższ grzyba jest jędrny, zwarty, żółty, ale po przekrojeniu momentalnie przebarwia się na ciemnoniebieski, z czasem staje się szaroniebieski. Występowanie Krasnoborowik ceglastopory występuje głównie w Europie i Japonii. W Polsce jest dość pospolity, zwłaszcza w górach i na pogórzu, gdzie spotykany jest częściej niż na nizinach. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, preferując kwaśne gleby. Najczęściej można go spotkać pod świerkami, jodłami, bukami, grabami, dębami szypułkowymi i lipami. Borowik ceglastopory owocuje od maja do listopada, co czyni go jednym z grzybów, które pojawiają się stosunkowo wcześnie w sezonie i mogą być zbierane aż do późnej jesieni. Odmiana żonkilowa tego gatunku jest znacznie rzadsza i występuje głównie pod dębami i bukami. W Polsce uznawana jest za gatunek wymierający i znajduje się na czerwonej liście roślin i grzybów. Czy borowik ceglastopory jest pod ochroną? Choć borowik ceglastopory nie jest gatunkiem ściśle chronionym w całej Polsce, odmiana żonkilowa ma status E, czyli znajduje się na liście gatunków wymierających. Oznacza to, że jej zbieranie jest zabronione, a ochrona dotyczy zachowania naturalnych siedlisk i ograniczenia ingerencji człowieka. Także w innych krajach Europy odmiana żonkilowa objęta jest ochroną częściową lub znajduje się na czerwonych listach gatunków rzadkich, między innymi w Czechach, Niemczech i na Słowacji. W wielu miejscach podjęto działania mające na celu monitoring populacji i ochronę jego siedlisk leśnych. Z punktu widzenia prawa, większość odmian borowika ceglastoporego można zbierać, jednak ze względu na jego rzadkość w niektórych regionach i łatwość pomylenia z trującymi gatunkami, warto zachować ostrożność. Czy borowik ceglastopory jest jadalny? Borowik ceglastopory jest grzybem jadalnym, ale wymaga odpowiedniej obróbki termicznej. Surowy może powodować zaburzenia trawienne, dlatego należy go gotować, dusić lub smażyć przed spożyciem. Po obróbce grzyb staje się smaczny, aromatyczny i bardzo wydajny. Jego miąższ po przekrojeniu przebarwia się na niebiesko, co może odstraszać mniej doświadczonych grzybiarzy. Pomimo intensywnej barwy, borowik ceglastopory jest bezpieczny do jedzenia po ugotowaniu. Konieczne jest jednak zachowanie szczególnej uważności przy zbieraniu tego gatunku, gdyż gatunek ten stosunkowo łatwo jest pomylić z trującymi grzybami. Z jakimi grzybami można pomylić krasnoborowika ceglastoporego? Młode owocniki mogą przypominać inne borowiki, zarówno jadalne, jak i trujące. Konieczna jest więc ostrożność, a w razie choćby najmniejszych wątpliwości, rezygnacja ze zbioru. Gatunki mylone z borowikiem ceglastopory to: Gorzkoborowik żółtopory (Caloboletus calopus) – niejadalny grzyb z gąbką, a według niektórych źródeł nawet lekko trujący, wyróżnia się siatką delikatnych linii na trzonie i jaśniejszym kapeluszem. Modroborowik gładkotrzonowy (Suillellus queletii) – niejadalny, kapelusz ma oliwkowobrązową, pomarańczowoczerwoną lub ceglastoczerwoną barwę, a trzon przy podstawie staje się karminowoczerwony. Jest bardzo rzadki i trudny do znalezienia. Borowik szatański (Rubroboletus satanas) – silnie trujący. Trzon jest bardziej czerwony, a kapelusz jaśniejszy niż u borowika ceglastoporego. Borowik szatański bardzo rzadko występuje w Polsce i ma status gatunku wymierającego. Znajomość cech morfologicznych jest kluczowa, aby nie pomylić krasnoborowika ceglastoporego z niebezpiecznymi gatunkami. Znaczenie borowika ceglastoporego w ekosystemie Borowik ceglastopory, podobnie jak inne grzyby rurkowe, odgrywa ważną rolę w ekosystemach leśnych. Tworzy mikoryzę z drzewami, czyli symbiotyczny związek między grzybnią a korzeniami roślin. Dzięki temu drzewa mogą efektywniej pobierać wodę i sole mineralne z gleby, a grzyb otrzymuje od nich produkty fotosyntezy. Tego rodzaju współpraca jest kluczowa dla zdrowia lasu. Jego obecność świadczy często o dobrym stanie siedliska, a bogata mikoryza wspiera odporność drzew na suszę i choroby. Z tego względu warto go chronić nie tylko jako gatunek grzyba, ale jako element stabilizujący przyrodę lasu. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wielu uważa, że to najsmaczniejszy grzyb. Można znaleźć go w Polsce
Kozia broda cieszy się opinią jednego z najsmaczniejszych grzybów w Polsce. Choć przez lata znajdowała się pod ochroną, dziś można ją zbierać bez obaw. Warto jednak uważać – łatwo pomylić ją z innym (wciąż chronionym) gatunkiem.
Spis treści: Kozia broda – co to za grzyb? Gdzie występuje kozia broda? Na to trzeba uważać W 1990 roku kozia broda trafiła na listę gatunków podlegających ścisłej ochronie. Działania ochronne przyniosły dobry efekt. Na przestrzeni lat, grzyb rozprzestrzeniał się, a jego owocniki stawały się coraz częstszym widokiem w polskich lasach. Status tego gatunku został zmieniony w 2014 roku. Od tamtej pory, kozią brodę można zbierać bez przeszkód. Kozia broda – co to za grzyb? O jakim grzybie mowa? Dla wielu osób, potoczna nazwa tego gatunku może brzmieć obco. Kryje się pod nią Sparassis crispa, w Polsce znany jako siedzuń sosnowy. Ten charakterystyczny przedstawiciel rodziny siedzuniowatych wcześniej funkcjonował pod nazwą „szmaciak gałęzisty”, jednak ze względu na jej wydźwięk zastąpiono ją bardziej eleganckim ludowym określeniem. Warto wspomnieć, że w polskim piśmiennictwie mykologicznym siedzuń sosnowy pojawiał się także jako sorokop, płaskosz sorokop, siedź, sieduń i strzępiak kędzierzawy. Wygląd tak oryginalny, jak sama nazwa Jak rozpoznać kozią brodę? To grzyb zaliczany do klasy pieczarników, ale z całą pewnością nikt nie pomyli go pospolitą pieczarką. Owocnik przedstawicieli tego gatunku przypomina nieco kalafior lub jarmuż, a niektórzy porównują go nawet z mózgiem. Ma nieregularnie kulisty kształt. Ponad mięsistą bazą dzieli się na płatkowate gałązki, tworzące pozrastane struktury, po obu stronach których występuje warstwa hymenialna. Młode grzyby są białawe. Starsze okazy przybierają natomiast kremową lub jasnobrązową barwę. Nie tylko nietypowy, ale także ogromny Kozią brodę trudno przeoczyć, nie tylko ze względu na jasne ubarwienie, kontrastujące z leśnym poszyciem. Mniejsze owocniki koziej brody osiągają ok. 5 cm wysokości i 6 cm szerokości, ale okazy mierzące odpowiednio 20 i 30 cm wcale nie należą do rzadkości. To jednak jeszcze nie wszystko. W obrębie gatunku Sparassis crispa trafiają się też prawdziwe kolosy. Grzybiarze niejednokrotnie natrafiali na okazy ważące nawet 6 kg, a i tym daleko było do rekordu. W 1711 roku, w Turoszowie jeden z leśników natknął się na dwie ogromne kozie brody. Większy grzyb ważył aż 20 kg i mierzył ponad 250 cm. To jednak jeszcze nic. Rekordowy okaz został odnaleziony na południu Francji. Ważył niemal 29 kg. Gdzie występuje kozia broda? Grzyb kozia broda występuje w całej Polsce, najliczniej na Pomorzu, ziemi lubuskiej, Mazowszu i w Wielkopolsce. Jego naturalnym środowiskiem są przede wszystkim lasy iglaste, ale także mieszane. Siedzuń sosnowy rośnie na korzeniach drzew iglastych, zarówno żywych, jak i martwych. Charakterystyczną jasną grzybnię najczęściej można zobaczyć obok sosny. Rzadziej pojawia się na świerkach i daglezjach. Grzyba należy szukać u podstawy pnia. Owocniki pojawiają się od lipca do końca października, a raz zaatakowane drzewo obrodzi w grzyby także w kolejnych latach. Na to trzeba uważać Jak wspomnieliśmy wcześniej, obecnie grzyb kozia broda nie znajduje się pod ochroną. W Polsce można zbierać go bez przeszkód i wiele osób korzysta z tej możliwości. W środowisku smakoszy leśnych przysmaków gatunek ten słynie ze swojego specyficznego smaku, w którym uwypuklają się orzechowe nuty. Doskonale nadaje się do przygotowania różnorakich potraw, w tym zup i sosów. Trzeba jednak mieć świadomość, że gatunek ten łatwo pomylić z innymi. Kozia broda przypomina nieco siedzunia dębowego, który tworzy owocniki przy drzewach iglastych (najczęściej przy jodle i świerku), ale czasami pojawia się też przy gatunkach liściastych. Ten gatunek odróżnia się od opisywanego bardziej wyblakłymi i listkowatymi, nieco szerszymi zakończeniami rozgałęzień. Podobna jest też soplówka jeżowata. Także ten gatunek ma kuliste owocniki o nieregularnym kształcie, ale w tym przypadku zakończenia bardziej niż listki przypominają sople. Dlaczego nie należy ich zbierać? Oba gatunki są jadalne, jednak znajdują się pod ochroną. Szczególnie zagrożona jest soplówka, która na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status E, co oznacza, że należy do gatunków wymierających. Inne grzyby podobne do koziej brody Wśród grzybów, które przypominają kozią brodę, warto wymienić jeszcze kilka gatunków. Są to: trzęsak listkowaty – owocniki tego gatunku mają nieregularny pofałdowany kształt i jasnobrązową barwę. Pojawiają się na pniach drzew iglastych; koralówka złocista (gałęziak złocisty) – ma krzaczkowaty, silnie rozgałęziony owocnik o żółtawej barwie. Jest grzybem jadalnym, ale na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status E; koralówka żółta (gałęziak żółty) – owocnik tego gatunku przypomina krzaczkowatą strukturę koralówki złocistej, ale żółte ubarwienie tego grzyba jest wyraźnie jaśniejsze. Młode owocniki mają jadalny trzon, ale starsze okazy zawierają substancję zaburzającą trawienie; koralówka strojna (gałęziak strojny) – krzaczkowaty owocnik tego gatunku ma pomarańczową lub łososiową barwę. Jest grzybem trującym, silnie zaburzającym trawienie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Grzyby trujące w polskich lasach. Wiele z nich można rozpoznać bez trudu
Zbieranie grzybów to w Polsce niemal sport narodowy. Ale nawet doświadczeni grzybiarze muszą zachować czujność: między borowikami czy maślakami mogą czaić się trujące sobowtóry. Choć nie ma ich wiele, warto wiedzieć, jak je rozpoznać, by uniknąć groźnej pomyłki.
Spis treści: Jakie grzyby najczęściej zbieramy? Czym się różnią grzyby trujące od niejadalnych? Ile jest gatunków grzybów trujących w Polsce? Jak nie rozpoznawać grzybów trujących – fałszywe kryteria Najprostszy sposób na odróżnienie grzybów jadalnych od trujących Jak wygląda zatrucie grzybami? Mimo iż o grzybach wiemy znacznie więcej niż większość narodów europejskich, to w Polsce wciąż co roku zdarza się kilkadziesiąt ciężkich zatruć grzybami. Niektóre z nich są śmiertelne. Według danych Państwowego Zakładu Higieny w 2022 roku w Polsce były 22 takie zatrucia grzybami, a w 2023 roku – 13. Jakie grzyby najczęściej zbieramy? Grzyby wielkoowocnikowe to grupa grzybów, których owocniki są widoczne gołym okiem. Wśród nich podgrupą są grzyby kapeluszowe, czyli te, które potocznie określamy po prostu grzybami i najczęściej zbieramy. Owocniki to nadziemna część grzybni, w której powstają zarodniki. W Polsce stwierdzono występowanie kilku tysięcy gatunków grzybów wielkoowocnikowych. Według projektu bibliografii grzybów owocnikowych Polski zamieszczonego w internetowym atlasie grzybów „Grzyby.pl”, w Polsce występuje 4966 gatunków grzybów wielkoowocnikowych. Z tego najwyżej 300 nadaje się do wykorzystania kulinarnego. W praktyce najbardziej wytrawni grzybiarze potrafią rozpoznawać i zbierać najwyżej około 100 gatunków. W powszechnej świadomości i wiedzy to tylko kilkanaście gatunków, w tym borowiki, podgrzybki, kurki, kanie, koźlarze, maślaki czy rydze. Czym się różnią grzyby trujące od niejadalnych? Grzybami niejadalnymi wprawdzie się nie zatrujemy, ale też z różnych powodów ich nie zjemy. Mogą mieć wyjątkowo nieprzyjemny smak, być zbyt twarde, mieć wyjątkowo delikatne i rozpadające się owocniki, zawierać niewielkie ilości jakichś toksyn. Albo po prostu nie zostały jeszcze odpowiednio przebadane pod kątem toksyczności. I tak naprawdę do tej grupy należy większość grzybów występujących w Polsce. Wiele z grzybów niejadalnych staje się jadalnymi po obróbce termicznej, np. żółciak siarkowy. Ale należy pamiętać, że gotować, dusić lub smażyć powinniśmy wszystkie grzyby bez wyjątku, także i te jadalne, uważane za przysmak. Wiele grzybów jadalnych zjedzonych na surowo doprowadziłoby do dolegliwości żołądkowych. Ile jest gatunków grzybów trujących w Polsce? Znacznie mniej niż jadalnych oraz niejadalnych – to dobra wiadomość. A wśród nich zaledwie kilkanaście może przykuć uwagę grzybiarza, bo posiada wystarczająco duże kapelusze. Śmiertelnie trujących grzybów mamy w Polsce tylko kilka. Umiejętność ich rozpoznania powinien mieć każdy grzybiarz. Według Sanepidu śmiertelnie trujące grzyby to: muchomor zielonawy (sromotnikowy), muchomor jadowity, muchomor wiosenny, muchomor plamisty. Inne grzyby silnie trujące i, niestety, czasem mylone z jadalnymi to także: zasłonak rudy, piestrzenica kasztanowata, krowiak podwinięty, muchomor czerwony. Do lat 70. ubiegłego wieku krowiak podwinięty, potocznie zwany olszówką, był zaliczany do grzybów warunkowo jadalnych, dopuszczalnych do spożycia po ugotowaniu z kilkukrotnym odlaniem wody. U niektórych osób po spożyciu olszówki kilka razy może w końcu wystąpić gwałtowna reakcja układu odpornościowego skutkująca zniszczeniem czerwonych krwinek, hemolizą i śmiercią. Jak nie rozpoznawać grzybów trujących – fałszywe kryteria Ponieważ jesteśmy narodem masowo zbierającym dzikie grzyby i często wykorzystującym je w kuchni, mamy także swoje potoczne i ludowe przekonania na ich temat. Niestety, niektóre z nich są nieprawdziwe, a stosowanie ich w praktyce może doprowadzić do ciężkiego zatrucia. Nie jest prawdą, że grzyby można rozpoznać po smaku. Najbardziej trujący rodzimy grzyb – muchomor sromotnikowy – ma przyjemny smak i zapach. Nie jest także prawdą to, że trujące grzyby zmieniają barwę po zerwaniu, powodują czernienie srebrnych sztućców lub cebuli w potrawie. Najprostszy sposób na odróżnienie grzybów jadalnych od trujących Najbezpieczniej jest zbierać tylko grzyby rurkowe, czyli takie, które na spodzie kapelusza posiadają wzór z małych dziurek, a nie blaszek. Wśród występujących w Polsce grzybów rurkowych nie ma ani jednego gatunku powodującego silne zatrucia – wystarczy więc stosować się do tej jednej prostej zasady i najgorsze, co może nam się przytrafić to lekka niedyspozycja. Najlepiej zbierać wyłącznie dobrze wykształcone owocniki. Małe i dopiero wychylające się z gruntu grzyby wyglądają często zupełnie inaczej niż dobrze wyrośnięte, co może prowadzić do brzemiennych w skutki pomyłek. Listę wszystkich grzybów jadalnych Polski można sprawdzić w rozporządzeniu Ministerstwa Zdrowia z 20 maja 2020. Jest ich 47, wśród nich także grzyby uprawiane i importowane. Szeroko znana i stosowana jest także lista z książki Barbary Gumińskiej i Władysława Wojewody „Grzyby i ich oznaczanie”. Jak wygląda zatrucie grzybami? Niestety, może wyglądać różnie i nie dawać objawów od razu. Siła zatrucia zależy też od ilości zjedzonych grzybów, masy ciała (najbardziej zagrożone są dzieci) i czasu, jaki upłynie od spożycia do rozpoczęcia leczenia. Sprawy nie ułatwia także różnorodność toksyn produkowanych przez grzyby. Są to m.in. amanityna, gyromitryna, psylocybina, muskaryna, musycymol. Muchomor sromotnikowy (zielonawy) to najgroźniejszy grzyb trujący Polski. Odpowiada za 90% wszystkich śmiertelnych zatruć grzybami. Młode owocniki muchomora sromotnikowego bywają mylone z gąską zieloną czy także lekko zielonym gołąbkiem. Starsze – z czubajką kanią. Zawiera dwie grupy toksyn: fallotoksyny i amatoksyny. Wśród nich najgroźniejsza jest alfa-amanityna. Powodują one nieodwracalne uszkodzenie wątroby, nerek, jelit, serca i innych narządów. Obróbka termiczna czy suszenie muchomora zielonawego nie ma wpływu na toksyczność. Zatrucie nim jest wyjątkowo zdradliwe, bo objawy pojawiają się nawet po kilkunastu godzinach. Są to: zawroty i bóle głowy, nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, przyspieszenie tętna, trudności w oddychaniu. Leczenie jest możliwe tylko w szpitalu i nie zawsze skuteczne. W wielu przypadkach jedynym ratunkiem dla pacjenta jest przeszczep wątroby. Nawet przy najmniejszym podejrzeniu zatrucia grzybami trzeba jak najszybciej iść do lekarza i koniecznie zachować resztę niezjedzonych grzybów. Jeśli objawy występują szybko, niedługo po jedzeniu – najlepiej jest niezwłocznie, nawet przed przybyciem lekarza, wywołać wymioty. Źródło: lista grzybów jadalnych Ministerstwa Zdrowia. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten „szatański” grzyb budzi zachwyt i strach. W Polsce objęty jest ochroną
Spotkanie z borowikiem szatańskim to rzadkość, której wielu grzybiarzy nigdy nie doświadczy. Choć zachwyca wyglądem, stanowi zagrożenie dla zdrowia. W Polsce znalazł się pod ścisłą ochroną.
Spis treści: Jak wygląda borowik szatański? Występowanie Czy borowik szatański jest jadalny? Pierwsza pomoc po zatruciu borowikiem szatańskim Borowik ceglastopory a szatański – jak je odróżnić? Goryczak żółciowy a borowik szatański – jak uniknąć pomyłki w lesie? Borowik szatański, a właściwie krwistoborowik szatański, to przedstawiciel rodziny borowikowatych, który w ostatnich latach przeszedł istotne zmiany taksonomiczne. Dawniej znany był jako Boletus satanas, jednak na podstawie analiz filogenetycznych został przeniesiony do nowego rodzaju Rubroboletus. W polskiej literaturze mykologicznej bywał również opisywany pod nazwami grzyb krwisty czy grzyb szatański. Obecnie zgodnie z zaleceniem Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zaleca się stosowanie nazwy krwistoborowik szatański. Jak wygląda borowik szatański? Gatunek ten tworzy masywne owocniki o średnicy kapelusza dochodzącej nawet do 30 cm. Młode egzemplarze mają kapelusz półkulisty i jasnoszary, z czasem przybierający odcień żółtawozielony lub oliwkowy. Skórka jest sucha, zamszowa i nieoddzielająca się od miąższu. Pod spodem znajdują się rurki, które u młodych grzybów są żółtawe, później krwistoczerwone, a u starszych osobników – brązowooliwkowe. Charakterystyczną cechą jest sinienie – zarówno pory, jak i miąższ zmieniają kolor na niebiesko-szary po dotknięciu lub przekrojeniu. Krwistoborowik szatański to grzyb o masywnym trzonie, często beczułkowatym, z wyraźną siateczką w odcieniu karminowym lub purpurowym. Kolorystyka przechodzi od żółtego bezpośrednio pod kapeluszem przez odcienie różu aż do czerwonobrązowej podstawy. Miąższ jest biały, a jego zapach zależy od wieku grzyba – młode osobniki pachną łagodnie, starsze mogą przypominać wonią padlinę lub zgniłą cebulę. Występowanie W naturalnych warunkach borowik szatański rośnie od lipca do września w ciepłych, dobrze nasłonecznionych lasach liściastych, najczęściej w towarzystwie dębów i buków, na glebach wapiennych. W Polsce jest gatunkiem skrajnie rzadkim i wymierającym. Jego występowanie zostało oficjalnie potwierdzone tylko w dwóch miejscach: na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i w Górach Kaczawskich. Znajduje się na „Czerwonej liście roślin i grzybów” oraz podlega ścisłej ochronie gatunkowej – nie wolno go zbierać ani niszczyć. Dla świadomego grzybiarza nie stanowi realnego zagrożenia, ale wymaga respektu – zarówno ze względu na swoje toksyczne właściwości, jak i status gatunku ściśle chronionego. Jeśli go spotkasz – nie zbieraj, nie niszcz. Zostaw tam, gdzie rośnie – bo w polskich lasach jego obecność to już nieomal wydarzenie. Czy borowik szatański jest jadalny? Borowik szatański nie nadaje się do spożycia w żadnej postaci, nawet po długotrwałej obróbce cieplnej. Jego toksyczność wynika głównie z obecności żywic, które nie są trawione przez ludzki przewód pokarmowy, oraz śladowych ilości muskaryny i bolesatyny – związków, które mogą powodować objawy zatrucia. Warto jednak zaznaczyć, że mimo groźnej nazwy i złej sławy tego grzyba, do zatrucia borowikiem szatańskim dochodzi niezwykle rzadko. Powodem tego jest z pewnością jego rzadkie występowanie i charakterystyczny wygląd, który ułatwia identyfikację. Zatem ryzyko, że uważny grzybiarz pomyli krwistoborowika z jadalnym borowikiem jest stosunkowo niewielkie. Pierwsza pomoc po zatruciu borowikiem szatańskim Jeśli doszło do spożycia borowika szatańskiego, reakcja powinna być natychmiastowa. Objawy zatrucia pojawiają się zazwyczaj po około 2–3 godzinach i mogą obejmować: silne bóle brzucha, wymioty, biegunkę, bóle głowy, zaburzenia widzenia, halucynacje, a w cięższych przypadkach – spadek ciśnienia i utratę przytomności. Pierwszym krokiem powinna być próba wywołania wymiotów, jeszcze zanim toksyny zostaną wchłonięte do krwiobiegu. Następnie należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza lub na oddział ratunkowy – warto zabrać ze sobą próbkę spożytego posiłku, co ułatwi identyfikację grzyba. Nie wolno podejmować prób leczenia domowymi metodami ani podawać płynów bez konsultacji z medykiem. Borowik ceglastopory a szatański – jak je odróżnić? Jednym z częstszych błędów wśród mniej doświadczonych grzybiarzy jest mylenie borowika szatańskiego z borowikiem ceglastoporym (Neoboletus luridiformis) – jadalnym po obróbce cieplnej. Rozpoznanie, czy znaleziony okaz to borowik ceglastopory, czy szatański, może być trudne. Zwłaszcza przy młodych owocnikach. Najlepiej jest zwrócić uwagę na kilka cech, które odróżniają te dwa gatunki borowików: Kapelusz borowika szatańskiego jest jasny (szary, oliwkowy), podczas gdy u borowika ceglastoporego jest ciemniejszy – brązowy lub brunatnoczerwony. Trzon borowika ceglastoporego ma bardziej jednolity kolor i nie jest pokryty siateczką w takim stopniu jak u szatańskiego. Miąższ obu grzybów sinieje po uszkodzeniu, ale u borowika ceglastoporego zmiana koloru jest mniejsza niż u krwistoborowika szatańskiego. Borowik ceglastopory ma czerwone rurki i bardziej zwartą budowę. Ceglastopory występuje głównie zarówno w lasach iglastych, jak i liściastych czy mieszanych, a borowik szatański wyłącznie w ciepłych lasach liściastych. Dla bezpieczeństwa osoby niedoświadczone powinny unikać zbierania jakichkolwiek grzybów o czerwonych porach i siniejącym miąższu, jeśli nie mają stuprocentowej pewności co do gatunku. Zobacz, jakie są podstawowe zasady zbierania grzybów. Goryczak żółciowy a borowik szatański – jak uniknąć pomyłki w lesie? Goryczak żółciowy (Tylopilus felleus) to kolejny grzyb, który bywa mylony z borowikiem szatańskim – głównie z powodu podobnego kapelusza i żółtawego trzonu. Jednak różnice między goryczakiem żółciowym a borowikiem szatańskim są dość wyraźne, jeśli wiemy, na co zwracać uwagę. Rurki pod kapeluszem goryczaka mają kolor różowawy lub brązowawy, a nie czerwony czy oliwkowy jak u borowika szatańskiego. Miąższ goryczaka nie sinieje po uszkodzeniu, zmienia kolor na różowy lub winny. Goryczak rośnie w lasach iglastych, najczęściej pod świerkami i sosnami, natomiast borowik szatański preferuje buczyny i dąbrowy na wapiennych glebach. Kluczowa pozostaje więc umiejętność oceny nie tylko wyglądu grzyba, ale też środowiska, w którym rośnie. Warto pamiętać, że goryczak żółciowy i borowik szatański to dwa różne gatunki. Nie zaleca się ich zbierania, jednak z różnych powodów – jeden jest niejadalny z uwagi na gorzki i nieprzyjemny smak (goryczak żółciowy), a drugi jest grzybem trującym i został objęty ścisłą ochroną gatunkową (krwistoborowik szatański). Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wilki wracają do europejskich lasów. Naukowcy sprawdzają, jak rolnicy planują sobie z nimi radzić
W europejskich lasach – także polskich – coraz częściej spotkać można wilki. Od kiedy zostały objęte ochroną, ich liczebność wzrosła kilkukrotnie. Chociaż często zastępują one myśliwych i pełnią ważną rolę w ekosystemie, to dla rolników hodujących zwierzęta stanowią wyzwanie. Naukowcy sprawdzili, jak farmerzy chcą chronić swoje trzody przed drapieżnikami. Czy eksperci są w stanie im jakoś pomóc?
Jeszcze niedawno wilki były krytycznie zagrożone wyginięciem. Ich powrót do natury cieszy, jednak powoduje trudności dla rolników. Naukowcy przeprowadzili badania, które badały nastroje społeczne hodowców i podejście do nowoczesnych rozwiązań, które mogą pomóc chronić zwierzęta hodowlane. Wi(e)lki powrót Liczba wilków w Europie znacząco się zwiększyła. Wpływ na tę sytuację miały rozliczne programy ochrony tych niezwykłych zwierząt. W Polsce w 2001 roku szacowano, że ich populacja wynosi mniej niż 600 osobników. W 2024 roku jest to już ponad 5000. Zamiast Karpat czy Puszczy Białowieskiej występują także w swoich naturalnych siedliskach w Polsce centralnej i zachodniej. Wiele osób uważa to za cud: w Szkocji wilki całkowicie wyginęły już 250 lat temu, więc o ich powrót dużo trudniej. Wzrost jest wyraźny, ale to wciąż za mało w porównaniu do innych dzikich zwierząt. Dla porównania populacja saren w 2023 roku liczyła 893 000, jeleni 282 000 a dzików – 53 000. Kilka tysięcy wilków nie jest w stanie regulować ich liczebności, więc potrzebni są… myśliwi. Wielu z nich krytycznie wypowiada się o obecności drapieżników. Zagrożenie dla zwierząt hodowlanych Jednym z naczelnych argumentów przeciwko wilkom jest to, że polują na zwierzęta hodowlane (głównie kozy i owce), działając na szkodę rolników. Badacze z międzynarodowej grupy zrzeszających uniwersytety z Niemiec, Węgier czy Szwajcarii sprawdzili, co rolnicy myślą o nowoczesnych mechanizmach odstraszania drapieżników i czy zamierzają w je zainwestować. Chodziło głownie o specjalne ogrodzenia elektryczne, które należałoby zainstalować na pastwisku. Według nich jest to tańsze, niż szkolenie i zatrudnianie myśliwych. Badanie opublikowano w czasopiśmie „People and Nature”. Przebadali wiele czynników, ale udało im się dowieść, że na rolników najbardziej oddziałuje… presja społeczna. Jeśli sąsiad stosuje ogrodzenia elektryczne, dużo bardziej prawdopodobne jest, że zdecyduje się na nie kolejny hodowca. Presja miała większy wpływ niż np. obecność dotacji. Wilki a rolnicy – czego potrzebują hodowcy? – Niezwykle ważne jest, aby rolnicy poznali przykłady udanego wypasu na terenach zamieszkiwanych przez wilki oraz wymieniali się wiedzą i doświadczeniami – opowiada dr Friederike Riesch z Uniwersytetu w Getyndze, która kierowała badaniami. Istotne są również programy finansowe. Tam, gdzie dostępne są dodatkowe fundusze, rolnicy częściej decydują się na mechanizmy odstraszania. Sięgają po nie częściej tam, gdzie muszą wykazać, że zainstalowali podstawową ochronę, by otrzymać odszkodowanie za szkody wyrządzone przez wilki. Tak jest np. w Bawarii. Koegzystowanie leśnych drapieżników i rolników jest możliwe, ale wymaga pracy. Istotne są kampanie edukacyjne i wsparcie, które otrzymują hodowcy. Dzięki badaniom wiemy, że ma to wyraźny wpływ na ich poczucie bezpieczeństwa, a przez to inwestycję w przyszłość swoich zwierząt. Status wilka w Polsce Jak to mówią motocykliści – zmieścimy się wszyscy. Zabezpieczanie pól to jednak nie jedyna opcja. Wilk, z racji wzrostu liczebności, utracił w UE swój status gatunku ściśle chronionego. W Europie łatwiej dzięki temu obecnie o zgodę na odstrzał tego wyjątkowego drapieżnika. W Polsce wilk ciągle pozostaje pod ścisłą ochroną i według Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie ulegnie to zmianie. Bezwzględnie zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki. Źródło: People and Nature, GUS, polskiwilk.org.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„To nie wyjątek, to systemowe działanie” – mówi aktywista. Sprawa jodły porusza Polskę
337-letnia jodła zniknęła z mapy Puszczy Karpackiej. Aktywiści nie mają wątpliwości – to nie pomyłka, ale element szerszej strategii Lasów Państwowych. Leśnicy z kolei podkreślają, że drzewo mogło zagrażać innym. Spór o ochronę puszczy trwa i nabiera tempa.
Puszcza Karpacka stanowi jeden z najstarszych kompleksów leśnych w Europie. Mimo wyjątkowości tego terenu, nadal nie zyskał on rangi Parku Narodowego, co niosłoby za sobą szereg ograniczeń dla chcących ścinać znajdujące się na tym terenie drzewa. Otulina Bieszczadzkiego PN jest więc narażona na nadmierną wycinkę drzew, regularne łowiectwo oraz budowę dróg dewastujących ekosystem Puszczy Karpackiej. W opozycji do obecnej sytuacji stoją aktywiści zrzeszeni w inicjatywie „Dzikie Karpaty”. Postulują oni ochronę tych terenów poprzez chociażby utworzenie Turnickiego PN, dzięki któremu część puszczy znalazłaby się pod instytucjonalną ochroną. Wycinanie lasów w liczbach W 2024 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska ogłosiło zakaz wycinania drzew w dziesięciu najbardziej wartościowych kompleksach leśnych w Polsce. Wśród nich znalazły się fragmenty Puszczy Karpackiej w Bieszczadach oraz lasy na obszarze planowanego Turnickiego Parku Narodowego. Jednak wiele innych cennych przyrodniczo terenów nie zostało objętych tym zakazem i – w obliczu intensywnej gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe – może nie doczekać się trwałej i skutecznej ochrony. Portal Bieszczady.land podaje, że rocznie wycina się 45 tysięcy metrów sześciennych drewna na terenie projektowanego Turnickiego PN. W przypadku całej otuliny Bieszczadzkiego PN liczba ta wzrasta do ok. 250 tysięcy metrów sześciennych rocznie. Wśród tych tysięcy w 2023 roku znalazła się m.in. 337-letnia jodła, która obecnie stała się symbolem sporu pomiędzy leśnikami a aktywistami. Dyskusja o wycinkę W rozmowie z Onetem Michał Grzywacz – członek „Dzikich Karpat” - mówi o wycince jodły w ten sposób: „To nie jest wyjątek. To nie jest błąd. To systemowe działanie. Lasy Państwowe z całą powagą i spokojem prowadzą gospodarkę, której ofiarą padają jedne z najstarszych drzew w Europie. Puszcza Karpacka wciąż istnieje – ale jeśli nie zaczniemy jej chronić naprawdę, pozostaną nam po niej tylko pniaki, drogi zrywkowe, wspomnienia i fotografie.” Lasy Państwowe wobec tych zarzutów tłumaczą się chorobą jodły, która mogłaby w przyszłości zainfekować pobliskie drzewa. Leśnicy zwracają również uwagę na politykę mającą na celu odnowienie lasu poprzez regulacje dostępu do światła. Ścinanie starych drzew miałoby umożliwić dopływ światła do runa leśnego, co wspiera pojawy młodego pokolenia jodły i innych gatunków. Sprawcy wycinki podkreślają także, że sami są zaskoczeni wiekiem wyciętej jodły, i zaznaczają istotność zachowywania tak długoletnich drzew. Plany urządzenia lasu a moratorium Słowa o potrzebie zachowywaniu drzew kłócą się jednak z planami zarządzania lasami w Nadleśnictwie Stuposiany (to tam znajdowała się 337-letnia) na lata 2025-2034. Według projektu wycięte ma zostać 90 proc. terenów nadleśnictwa – w tym w starodrzewach, obszary objęte moratorium, planowane rezerwaty oraz miejsca, gdzie rosła wspomniana jodła. Bulwersująca może być niezgodność planu urządzenia lasu (PUL), według którego wycięte zostanie 90 proc. nadleśnictwa, z ogłoszonym w 2023 roku przez MKiŚ moratorium o ochronie 10 najcenniejszych kompleksów leśnych w Polsce. Niestety, w tym przypadku PUL ma nadrzędność prawną nad moratorium i to według tego dokumentu są prowadzone działania w nadleśnictwie Działania aktywistów Obecnie trwają działania nagłaśniające całą sprawę. „Dzikie Karpaty” prowadzą kampanię internetową, której celem jest dotarcie ze swoimi postulatami ochrony puszczy do jak najszerszej grupy odbiorców. W ten sposób szanse na przeforsowanie idei powstania nowego parku narodowego mogłyby wzrosnąć, a masowe protesty aktywistów mogłyby wpłynąć na zahamowanie gospodarki leśnej prowadzonej przez Lasy Państwowe. Źródła: Zielony Onet, Bieszczady Land, Dzikie Karpaty Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Mikroplastik opanowuje lasy. Spodziewaliśmy się tego, ale teraz mamy dowody
Do tej pory mikro- i nanoplastik wykrywano zwykle w oceanach, rzekach czy na polach, do których przedostaje się za sprawą stosowanych przez rolników nawozów. Naukowcy pierwszy raz udowodnili, że skażone są nim także lasy. Skąd się w nich bierze?
Badania zrealizowane na Uniwersytecie Technicznym w niemieckim Darmstadt dowodzą, że szkodliwy mikroplastik gromadzi się nie tylko w glebach rolniczych i miejskich, ale także w lasach. Kumuluje on toksyczne związki obecne w powietrzu. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Communications Earth & Environment”. Skąd plastik bierze się w lesie? Według dr Collina J. Webera z Instytutu Geologii Stosowanej Uniwersytetu Technicznego w Darmstadt, mikroplastik początkowo osadza się na koronach drzew, które „wyczesują” go z powietrza. Transfer toksycznych związków najbardziej widoczny jest w lasach liściastych, bo te do gleby przedostają się zarówno poprzez deszcz, gdy są wymywane z górnych partii drzew, jak i podczas jesiennego opadania liści. Leśna gleba pod lupą naukowców Próbki do badań pobrano z czterech lasów znajdujących się na wschód od Darmstadt. Badacze zastosowali nową metodę analityczną, która pozwoliła im zmierzyć stężenie mikroplastiku osobno w glebie, w liściach i w osadach atmosferycznych. Wykorzystując specjalnie skonstruowane modele udało im się przeanalizować depozycję atmosferyczną – czyli proces przenoszenia i osadzania się składników zanieczyszczeń atmosferycznych na powierzchnię ziemi – aż od lat 50. XX wieku. – Nasze wyniki wskazują, że mikroplastik w glebach leśnych pochodzi głównie z depozycji atmosferycznej i z opadających liści. Inne źródła mają natomiast jedynie niewielki wpływ – wyjaśnia dr Weber. O czym alarmuje plastik w lesie? To pierwsze takie badanie, które pokazuje bezpośredni związek między mikroplastikiem obecnym w atmosferze a lasami. Do tej pory myślano, że gleba zanieczyszczana jest głównie przez stosowanie nawozów czy odpady. Okazuje się, że toksyczne związki przedostają się do lasów z powietrza, osiadają na liściach i z nimi dostają się do gleby. To sprawia, że lasy stają się dobrym wskaźnikiem poziomu zanieczyszczeń atmosferycznych. – Lasy już teraz są zagrożone przez zmiany klimatyczne, a nasze ustalenia sugerują, że mikroplastiki mogą obecnie stanowić dodatkowe zagrożenie dla ich ekosystemów – ostrzega niemiecki geolog. Niestety, jest też bardziej ponura konstatacja. To kolejny dowód na to, że mikroplastik krąży w powietrzu, którym wszyscy oddychamy. Źródła: phys.org, Communications Earth & Environment Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ogromny odzew w sprawie Puszczy Białowieskiej. Polacy zgłosili 1700 uwag
Konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Puszczą Białowieską zakończyły się gigantycznym odzewem – do Instytutu Ochrony Środowiska wpłynęło ponad 1700 opinii. To pokazuje, jak wielkie znaczenie społeczne ma Puszcza.
18 sierpnia 2025 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska (część polska). Od 7 lipca, przez 45 dni, każdy zainteresowany mógł zgłaszać uwagi za pośrednictwem formularza online, poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Wydłużony okres konsultacji miał zapewnić szeroki udział społeczeństwa w czasie wakacyjnym. Ogromne zainteresowanie społeczne nowym planem zarządzania Do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) napłynęło ponad 1700 wniosków od mieszkańców regionu, przyrodników, organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji naukowych, zarządców terenu czy przedstawicieli środowiska akademickiego. Zdecydowaną większość stanowili mieszkańcy okolic Puszczy, choć głosy napłynęły także z innych części Polski i świata. Tak duże zainteresowanie potwierdza wcześniejsze badania IOŚ-PIB, zgodnie z którymi ochrona Puszczy Białowieskiej ma ogromne społeczne znaczenie. Uwagi są teraz szczegółowo analizowane przez zespół projektowy. W końcowym raporcie IOŚ-PIB odniesie się do każdej opinii, wskazując w jakim zakresie została ona uwzględniona lub wyjaśniając powody odrzucenia. Ze względu na liczbę zgłoszeń, raport zostanie opracowany i przekazany do Ministerstwa Klimatu i Środowiska na początku IV kwartału 2025 r. Jakie postulaty zgłaszano najczęściej? Już teraz wiadomo, że najczęściej powtarzające się postulaty dotyczyły ograniczenia gospodarki leśnej w Puszczy, zakazu polowań, przeciwdziałania jej fragmentaryzacji, a także zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgłaszano również potrzebę wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz promocji turystyki. Część z tych kwestii już uwzględniono w projekcie, jednak powtarzające się postulaty potwierdzają społeczne poparcie dla ich realizacji. Wpłynęło też wiele szczegółowych uwag odnoszących się do konkretnych zapisów. Co dalej z Planem zarządzania Puszczą? Zdaniem Michała Marcinkowskiego, kierownika projektu „Białowieża Forest” w IOŚ-PIB, głosy społeczeństwa będą stanowić istotny wkład w finalizację dokumentu. Opracowanie ostatecznej wersji planu pozwoli Polsce wypełnić zobowiązania wynikające z Konwencji UNESCO z 1972 r. i decyzji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie wpisania Puszczy Białowieskiej na listę dziedzictwa w zagrożeniu. Najważniejszym rezultatem będzie jednak stworzenie ram zarządzania Puszczą na kolejne 25 lat. Projekt planu zarządzania dostępny jest na stronie IOŚ-PIB. Źródło: IOŚ-PIB Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sezon na grzyby zaczął się niezwykle wcześnie – naukowcy wskazują powód urodzaju
Tegoroczny sezon grzybowy startuje wyjątkowo wcześnie. Grzybiarze są z pewnością zadowoleni – zdjęcia koszy pełnych borowików zalewają social media. Wiele osób zastanawia się jednak, jaki jest tego powód.
Sezon grzybowy zaczął się w tym roku już na początku sierpnia. Wyjątkowy jest nie tylko ten wczesny termin, ale także obfitość grzybów. W polskich lasach już nawet w lipcu spotkać można było prawdziwki czy podgrzybki, czyli gatunki zwykle pokazujące się dopiero we wrześniu. Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu tłumaczą, czym spowodowany jest ten wyjątkowy urodzaj. Kiedy jest sezon na grzyby? Wielu doświadczonych grzybiarzy powie, że sezon grzybowy trwa właściwie cały rok. Nawet zimą w polskich lasach można znaleźć niektóre walczące z chłodem gatunki, takie jak huby czy płomiennice zimowe. To jednak wyjątki od reguły. Klasycznie sezon przynosi dopiero ciepły oddech wiosny. Pierwsze ukazują się smardze – warto jednak pamiętać, że nie wolno ich zbierać w środowisku naturalnym. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by pozyskiwać je z własnego ogrodu. Większość grzybów ukazuje się jednak zwykle we wrześniu lub pod koniec sierpnia. Sezon grzybowy 2025 – To jeden z najwcześniejszych i najbardziej obfitych startów sezonu, jaki pamiętam Prawdopodobnie sprzyja temu fakt, że ubiegłoroczny sezon był słabszy, a grzybnia miała czas się zregenerować – donosi w oficjalnym komunikacie prof. Artur Gryszkin z Katedry Technologii Żywności i Przechowalnictwa UPWr. Według mykologów wszystkie znaki wskazują na intensywny i różnorodny sezon grzybowy, który przyniesie wiele radości zarówno tym obeznanym ze sztuką ich zbierania, jak i dopiero poznającym jaj tajniki. Gdzie zbierać grzyby? Warto zapuścić się w głębokie lasy. Naukowcy ostrzegają, że te mieszczące się bezpośrednio przy często uczęszczanych drogach lub np. parki miejskie mogą nie być najlepszym wyborem. Grzyby w nich rosnące mogą bowiem kumulować zanieczyszczenia i metale ciężkie. Takie lasy kuszą łatwym dostępem, ale lepiej przemierzać dziksze okolice. Godne uwagi grzybiarzy są szczególnie lasy sosnowe, bukowe czy mieszane. Oprócz gatunków drzew ważna jest także odpowiednia wilgotność, niezbędna do wzrostu grzybów mykoryzowych, oraz bogata ściółka. Jakie grzyby zbierać? Wszyscy eksperci mówią to samo: warte zbierania są wyłącznie te grzyby, które znamy. Gdy brak nam stuprocentowej pewności lub widzimy nietypowe grzyby, warto sięgnąć do dostępnych w Internecie atlasów grzybów czy skorzystać z coraz popularniejszych aplikacji, które pomogą nam w identyfikacji za pomocą aparatu telefonu. Początkującym mykolodzy polecają ograniczanie się do zbioru grzybów rurkowych, czyli takich, pod których kapeluszami znajdziemy siateczkę dziurek, zamiast blaszek. Ryzyko tragicznej w skutkach pomyłki jest wtedy minimalne. Źródło: UPWr Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Amazonia – największy las deszczowy świata i jego tajemnice
Amazonia to więcej niż tylko bujna dżungla. To system naczyń połączonych, od którego zależy los globalnego klimatu, lokalnych społeczności i tysięcy gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. Przez wieki pozostawała niemal nietknięta, ale dziś staje się areną dramatycznych zmian – zarówno naturalnych, jak i wywołanych działalnością człowieka. Jakie tajemnice wciąż skrywa i dlaczego przyszłość Amazonii to sprawa, która dotyczy nas wszystkich?
Spis treści: Gdzie leży Amazonia? Klimat Amazonii Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Zwierzęta niezwykłego świata Rośliny Amazonii Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Amazonia to jedno z najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej zagrożonych miejsc na Ziemi. W tym zielonym sercu naszej planety wciąż odkrywa się nieznane gatunki roślin i zwierząt, ale działalność człowieka sprawia, że ten unikalny ekosystem coraz szybciej znika. Dowiedz się, dlaczego Amazonia ma znaczenie nie tylko dla lokalnych społeczności, lecz także dla całego świata. id="1"Gdzie leży Amazonia? Amazonia to rozległy region geograficzny położony w dorzeczu Amazonki. Jest ulokowana na terenie dziewięciu krajów Ameryki Południowej: Brazylii, Peru, Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. To obszar o ogromnym znaczeniu dla klimatu, bioróżnorodności i cywilizacji całego świata. Obejmuje aż 7 milionów km², z czego około 5,5 miliona km² porasta las deszczowy – tzw. selwa. Większość amazońskiego lasu deszczowego leży na terytorium Brazylii (około 60% tej zielonej krainy). Amazonia nie bez powodu bywa nazywana zielonymi płucami Ziemi. To właśnie ten region odpowiada za produkcję znaczącej części tlenu oraz pochłanianie ogromnych ilości dwutlenku węgla, co czyni go kluczowym regulatorem globalnego klimatu. Klimat Amazonii Amazonia znajduje się w strefie klimatu równikowego wilgotnego, charakteryzującego się wysoką temperaturą przez cały rok i obfitymi opadami deszczu. Średnie roczne temperatury wahają się między 24 a 27°C. Nie występują tu klasyczne pory roku – zamiast tego klimat kształtują naprzemiennie suchsze i bardziej wilgotne miesiące, zależne od lokalizacji w obrębie dorzecza Amazonki. Największe nasilenie opadów przypada zazwyczaj na miesiące od grudnia do maja. Stała wilgotność powietrza i wysoka temperatura tworzą idealne warunki dla bujnej roślinności i ogromnej różnorodności biologicznej. Klimat Amazonii ma też znaczenie globalne – wpływa na obieg wody i temperaturę w skali całej planety. Zakłócenia w jego funkcjonowaniu, np. przez wylesianie lub zmiany klimatu, mogą mieć skutki odczuwalne także poza Ameryką Południową – m.in. w postaci susz, powodzi czy zmian w cyrkulacji atmosferycznej. Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Lasy Amazonii tworzą wyjątkowy, piętrowy ekosystem. Najwyższe partie zajmują korony drzew sięgających nawet 60 metrów. W ich obrębie żyją duże ptaki (takie jak harpia wielka) i owady zdolne do życia na znacznych wysokościach. Niżej rozciąga się warstwa średnich drzew, gdzie dominują liany, epifity (np. orchidee i bromelie) oraz setki gatunków ptaków i ssaków. Najniższe piętro – poszycie – to królestwo owadów, grzybów i detrytusów. Dociera tu mniej niż 1% światła słonecznego, dlatego roślinność jest skąpa, a życie opiera się głównie na rozkładzie materii organicznej. Całość stanowi jeden z najbardziej złożonych i stabilnych systemów ekologicznych na świecie. Zwierzęta niezwykłego świata Amazonia to prawdziwy raj dla miłośników przyrody. Występuje tu ponad 400 gatunków ssaków, około 1300 gatunków ptaków, blisko 400 gatunków gadów oraz tysiące bezkręgowców. Zwierzęta, które zamieszkują Amazonię to bardzo szeroki temat, ale warto wspomnieć kilka jej najbardziej znanych przedstawicieli: jaguara, kapibarę, małpy (w tym charakterystyczną tamarynę cesarską), leniwce, barwne amazońskie ptaki (w tym tukany i papugi). Oprócz tego Amazonia jest domem dla niezliczonych gatunków owadów, w tym motyli, termitów i mrówek, których kolonie liczą nawet milion osobników. Niedawno w Amazonii odkryto przepiękną żabę w niebieskie paski. id="3"Rośliny Amazonii Roślinność Amazonii zachwyca różnorodnością. Lasy te są domem dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin naczyniowych, z których wiele występuje tylko w tym regionie. W zależności od piętra lasu rośliny przybierają różne formy – od potężnych drzew górujących nad sklepieniem po epifity zwisające z gałęzi i drobne paprocie pokrywające ściółkę. Najsłynniejsze rośliny Amazonii to drzewo kapokowe, liczne gatunki palm, wiktoria amazońska czy kauczukowiec brazylijski. Rośliny Amazonii wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie i stanowią źródło badań nad lekami. Szacuje się, że mniej niż 10% z nich zostało dokładnie przebadanych pod kątem właściwości farmakologicznych. Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Amazonia kryje w sobie wiele tajemnic. Oto kilka fascynujących faktów: Niektóre rdzenne plemiona Amazonii nie miały dotąd kontaktu z cywilizacją. Żyją według dawnych zasad, korzystając z darów lasu i kierując się rytmem natury. Amazonka ma ponad 1100 dopływów. Las produkuje własne deszcze – dzięki transpiracji roślin i parowaniu wody powstaje unikalny mikroklimat. Gleba Amazonii jest uboga w składniki odżywcze – roślinność utrzymuje się dzięki zamkniętemu obiegowi materii organicznej. Liczba pożarów w Amazonii w 2019 roku wzrosła aż o 84% w porównaniu z rokiem poprzednim. To skutek wypalania lasów pod pastwiska i uprawy. Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Choć Amazonia wydaje się wieczna i niezniszczalna, jest dziś jednym z najbardziej zagrożonych ekosystemów świata. Wycinka drzew, wypalanie lasów, wydobywanie surowców i zmiany klimatyczne prowadzą do degradacji tego unikalnego środowiska. Susze, jak ta z 2005 roku, pokazują, że las nie jest odporny na ekstremalne zmiany pogodowe – według naukowców, może zapaść się ekologicznie, prowadząc do nieodwracalnej przemiany Amazonii w sawannę. WWF ostrzega, że punkt krytyczny może zostać osiągnięty już w najbliższych dekadach, jeśli tempo deforestacji nie zostanie zahamowane. Amazonia to jedno z najważniejszych miejsc na Ziemi – zarówno pod względem przyrodniczym, jak i klimatycznym. Jej ogrom, różnorodność biologiczna oraz znaczenie dla planety są trudne do przecenienia. To kluczowy regulator klimatu całej planety. Nieoceniony dostawca tlenu, który dodatkowo pochłania olbrzymie ilości CO₂. Zniszczenie Amazonii miałoby dramatyczne skutki globalne: zmniejszenie bioróżnorodności, wzrost temperatur, załamanie się ekosystemów i niedobory wody. Dlatego obrona Amazonii to obowiązek nie tylko Brazylii czy krajów regionu, ale całej społeczności międzynarodowej. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Same drzewa nie wystarczą – tylko lasy pełne zwierząt pochłaniają CO2. Pojawiły się nowe badania
Za pochłanianie CO2 odpowiedzialne nie są wyłącznie drzewa. Badacze udowodnili, że bez zamieszkujących je zwierząt ich wydajność znacząco spada: nawet dwukrotnie. Jak to działa, skoro same zwierzęta nie magazynują dwutlenku węgla?
Spis treści: Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Jak las radzi sobie bez zwierząt? Czy lasy tropikalne oczyszczają powietrze? Mówi się, że lasy tropikalne to zielone płuca całej Ziemi. Chociaż jest to prawda, to postępująca wycinka sprawia, że coraz gorzej radzą sobie one z oczyszczaniem atmosfery i niwelowaniem naszych cywilizacyjnych „grzeszków”. Niemniej jednak to wciąż niezwykłe tereny, które pomagają dbać o atmosferę. Okazuje się jednak, że kluczowe są nie same drzewa a… żyjące wśród nich zwierzęta. Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Evan Fricke i jego współpracownicy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) przeanalizowali ponad 3000 działek mieszczących się w lasach tropikalnych, w których odrastające drzewa i podział terenu w różnym stopniu zakłócały swobodne przemieszczanie się zwierząt – szczególnie małp, ptaków czy gryzoni. Swoje badania upublicznili w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Oszacowali oni skalę tych zakłóceń i wzięli pod uwagę stopień fragmentaryzacji lasu czy różnorodność zwierząt. Naukowcy przypuszczali, że niektóre gatunki pomagają zachować bioróżnorodność terenu, czyli po prostu rozsiewać po nim w naturalny sposób nasiona drzew. Okazało się, że to głównie dzięki ich pracy ekosystem kształtuje się w sposób, który pozwala pochłaniać więcej CO2. Jak las radzi sobie bez zwierząt? Wyniki były jasne: zakłócenia w swobodnym przemieszczaniu się zwierząt czy ich różnorodności (np. powodowane przez okoliczną wycinkę lasów deszczowych) zmniejszały ilość dwutlenku węgla, którą tereny mogły zgromadzić, nawet o połowę. Z badań wynikało więc, że brak wsparcia dla zwierząt miał nawet bardziej negatywny wpływ na absorpcję CO2 niż pożary czy wypas bydła. Ważną informacją okazało się również to, że naturalnie rozwijające się lasy, w których zwierzęta mogą swobodnie się przemieszczać, gromadzą dwutlenek węgla znacznie szybciej niż specjalnie nasadzane, monokulturowe plantacje drzew. – Zadbanie o potrzeby zwierząt to tania i korzystna strategia – mówi Frick. Czy lasy tropikalne oczyszczają powietrze? Niestety, mimo starań naukowców, lasy na całym świecie coraz gorzej radzą sobie z absorpcją dwutlenku węgla. Niektóre z nich już teraz emitują go więcej niż pochłaniają, a do 2050 ma być jeszcze gorzej. Spowodowane jest to zarówno rosnącą temperaturą powietrza, jak i faktem, że odrastające lasy radzą sobie z oczyszczaniem znacznie gorzej niż ich starsi kuzyni. Nie wystarczy więc tylko sadzenie – powinniśmy przede wszystkim dbać o te części lasów, które nam jeszcze pozostały. Źródło: PNAS; New Scientist Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Satelita Biomass dostarcza pierwsze niezwykłe zdjęcia lasów. W misji mają udział Polacy
Dwa miesiące temu z kosmodromu Europejskiej Agencji Kosmicznej w Gujanie Francuskiej wystartowała misja Biomass. Zadaniem satelity jest precyzyjny pomiar ilości biomasy leśnej i zasobów węgla na Ziemi. Ponoć urządzenia badawcze umieszczone na satelicie dają tak dokładne dane, że tylko ścięcie i zmierzenie wszystkich drzew na Ziemi mogłoby się równać precyzji Biomass. Właśnie otrzymaliśmy przedsmak możliwości satelity.
Spis treści: Nowatorska technika kosmiczna Boliwia pod czujnym okiem satelity Polski udział w misji Biomass jest misją badawczą serii Earth Explorer, czyli misji o wysokiej wartości naukowej, które przygotowują grunt pod przyszłe systemy operacyjne. Do serii należą m.in. satelity pogodowe, monitorujące grubość lodu morskiego czy badające pole magnetyczne Ziemi. Wszystkie dostarczają unikatowych danych o naszej planecie. A chociaż Biomass jest nadal w fazie uruchamiania, to pierwsze zdjęcia przesłane przez satelitę są oszałamiające i wskazują na większy potencjał badań naukowych, niż pierwotnie zakładano. Nowatorska technika kosmiczna – Nadal jesteśmy w fazie uruchamiania, dostosowując satelitę, aby zapewnić naukowcom najwyższej jakości dane, które pozwolą im dokładnie określić, ile węgla jest magazynowane w lasach na całym świecie – powiedział kierownik projektu Biomass w ESA, Michael Fehringer. Podkreślił, że Biomass jest wyposażony w nowatorską technologię kosmiczną, dlatego konieczne jest uważne monitorowanie jego działania. – Z wielką przyjemnością informujemy, że wszystko działa bez zarzutu, a pierwsze zdjęcia są po prostu spektakularne – a to tylko przedsmak tego, co nas jeszcze czeka – dodaje badacz. Przede wszystkim pierwsze opublikowane zdjęcia stanowią ogromny krok w kierunku zrozumienia zmian zachodzących w lasach na Ziemi, ilości biomasy nadziemnej oraz ilości zgromadzonego węgla. Ma to pomóc zbadać obieg węgla. Jest to proces, w którym węgiel nieustannie krąży między atmosferą, ziemią i organizmami żywymi, takimi jak rośliny i zwierzęta. Zrozumienie i zmierzenie tego procesu pomoże naukowcom zbudować systemy ochrony klimatu i zarządzania zasobami leśnymi. Boliwia pod czujnym okiem satelity Satelita używa radaru P-band SAR (Synthetic Aperture Radar). To fale o niskiej częstotliwości, które przenikają przez korony drzew i pozwalają zmierzyć strukturę lasu od góry aż do pnia. Pierwsze zaprezentowane przez naukowców misji zdjęcia przedstawiają część Boliwii. Kraj ten doświadczył znacznego wylesienia, plasując się wśród krajów o największej utracie lasów pierwotnych na świecie. Jest to wynikiem wypalania lasów pod uprawy oraz wypas bydła. Ten żywy obraz został stworzony przy użyciu różnych kanałów polaryzacyjnych instrumentu radarowego, a każdy kolor ujawnia odrębne cechy krajobrazu. Na przykład odcienie zieleni reprezentują głównie lasy deszczowe, odcienie czerwieni – zalesione równiny zalewowe i tereny podmokłe, a niebiesko-fioletowe – łąki, natomiast czarne obszary to rzeki i jeziora. W dorzeczu Amazonki niektóre rzeki płyną dziko – nieograniczone przez tamy, mogą swobodnie meandrować i tworzyć rozlewiska. Zdjęcie przedstawia jedną z takich rzek, Beni, która płynie z Andów przez niziny Boliwii w kierunku północno-wschodnim, w stronę Brazylii. Zdjęcie satelity Biomass dostarcza znacznie więcej informacji potrzebnych do oszacowania zasobów węgla w lasach. Wynika to przede wszystkim z zastosowania radaru o długiej fali, który może przenikać przez korony drzew i scharakteryzować całą strukturę lasu. Natomiast optyczne zdjęcia z wykorzystywanego dotąd satelity Sentinel-2 rejestruje tylko wierzchołki koron drzew. Polski udział w misji Prawdziwa siła misji Biomass nie polega na identyfikowaniu cech na podstawie pojedynczego zdjęcia, ale na unikatowej technice pobierania próbek i możliwości łączenia wielu obserwacji tego samego obszaru w celu określenia wysokości lasów i zawartości biomasy. Dzięki temu naukowcy mogą dokładnie oszacować zasoby węgla w lasach i lepiej zrozumieć rolę lasów tropikalnych w globalnym obiegu węgla. W prace nad satelitą Biomass zaangażowani byli polscy inżynierowie. Eksperci z GMV Polska od 2014 roku pracowali nad analizą misji (optymalna trajektoria, manewry satelity), a także opracowali naziemne oprogramowanie do przetwarzania i wstępnej interpretacji danych (procesory L0 i Orbit & Attitude). Sener Polska zaprojektował i wykonałanaziemne urządzenia mechaniczne MGSE (Mechanical Ground Support Equipment), m.in. do montażu paneli słonecznych i komponentów satelity. Natomiast PIAP Space był odpowiedzialny za zaawansowane struktury mechaniczne MGSE. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jakie lasy Polacy kochają najbardziej? Naukowcy z UW mają odpowiedź
Po co chodzimy do lasu? Według analizy polskich naukowców to aktywność, która ma ogromne znaczenie dla dobrostanu ludzi. Zbadali, jakie dokładnie lasy lubimy najbardziej i co nam daje leśny spacer.
Spis treści Jak badano „turystykę leśną”? Polacy mają las najbliżej w Europie Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Jakie lasy ludzie lubią najbardziej i z jakich powodów odwiedzają je najchętniej? Naukowcy przeprowadzili wielkie ogólnoeuropejskie badanie, próbując odpowiedzieć na te pytania. Międzynarodowy zespół pod kierunkiem polskich ekonomistów przebadał aż 11 tysięcy osób z 12 krajów. Jak badano „turystykę leśną”? Badanie społecznej wartości lasów w Europie, przeprowadził międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. hab. Marka Giergicznego, profesora Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. W przedsięwzięciu wzięło udział ponad 11 tysięcy osób z 12 krajów – m.in. z Austrii, Niemiec, Francji, Danii, Szwecji, Białorusi, Słowacji, Czech i Polski. Celem badania było oszacowanie niematerialnych korzyści płynących z kontaktu z lasem – takich jak spacery, obserwacja przyrody, jazda rowerem czy zbieranie grzybów – które nie są przedmiotem rynku, ale mają ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego, edukacji ekologicznej i jakości życia. Zespół zastosował metodę tzw. choice experiment, opierając analizę na wskaźniku Willingness to Travel (chęć do podróży). Wskazuje on, jak daleko jesteśmy skłonni się udać, aby odwiedzić las o określonych cechach. Cecha bardziej ceniona powoduje, że ludzie są gotowi pokonać większą odległość. Polacy mają las najbliżej w Europie W Polsce średnia roczna liczba wyjść do lasu wynosiła 23, a odległość do ostatnio odwiedzonego lasu – około 8 km, co było istotnie mniejsze niż w niektórych krajach, np. Szkocji (~30 km). W Polsce aktywnie dociera do lasu aż 40% respondentów (pieszo lub rowerem), podczas gdy w Szwajcarii – nawet 62%. Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Polacy – podobnie jak inni Europejczycy – preferują lasy mieszane, zróżnicowane pod względem liczby gatunków drzew i struktury, a także lasy o naturalnym charakterze, z obecnością starych drzew i martwego drewna. W Niemczech, Austrii i Szwajcarii respondenci byli skłonni pokonać większą odległość, aby odwiedzić lasy z martwym drewnem. W Polsce ta skłonność była nieco słabsza. Okazało się też, że kobiety częściej wybierają lasy z rozwiniętą infrastrukturą rekreacyjną (ścieżki, ławki, oznakowanie), seniorzy – lasy łatwo dostępne i bezpieczne, natomiast młodsze osoby – lasy bardziej oddalone, cechujące się wysoką bioróżnorodnością. Badanie potwierdziło też to, że w Polsce zbieranie runa leśnego – grzybów, jagód – jest istotną częścią tradycji i tożsamości. Ograniczenia dostępu do lasów – nawet w ramach ochrony przyrody - mogą napotkać silny sprzeciw społeczny. Źródło: Serwis naukowy UW Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Lisówka pomarańczowa – jak ją rozpoznać i dlaczego nie warto jej zbierać?
Lisówka pomarańczowa to grzyb, który na pierwszy rzut oka może zmylić nawet doświadczonego grzybiarza. Intensywnie pomarańczowy kapelusz i podobieństwo do cenionej kurki sprawiają, że łatwo ją pomylić z tym grzybem. Niestety, lisówka nie nadaje się do jedzenia, warto zatem wiedzieć, jak ją rozpoznać. W naszym artykule znajdziesz szczegółowy opis wyglądu oraz kluczowe różnice między lisówką pomarańczową a kurką.
Spis treści: Typowe miejsca występowania Grzyb o wielu nazwach Czy lisówka pomarańczowa jest jadalna? Jak odróżnić lisówkę pomarańczową od kurki? Lisówka pomarańczowa to niewielki, ale niezwykle charakterystyczny grzyb z rodziny lisówkowatych, który wyróżnia się przede wszystkim intensywną barwą. Jej kapelusz osiąga średnicę od 2 do 7 cm i zmienia swój wygląd w trakcie rozwoju – u młodych okazów jest cienkomięsisty z podwiniętym brzegiem, natomiast u starszych lejkowato zapadnięty i najczęściej pofałdowany na brzegach. Jego powierzchnia bywa gładka lub delikatnie zamszowa, sucha i matowa, a kolory wahają się od żółtych aż po głębokie odcienie czerwonopomarańczowe. Nierzadko brzegi kapelusza są jaśniejsze lub niemal białe. Od spodu znajdują się cienkie, gęsto ułożone blaszki, które zbiegają na trzon i często się rozwidlają. Ich barwa zazwyczaj współgra z kapeluszem – są pomarańczowożółte, jednak z czasem mogą blednąć. Trzon lisówki ma od 3 do 5 cm wysokości i od 3 do 10 mm grubości. Początkowo jest pełny, a w przypadku starszych okazów – pusty w środku. Jego powierzchnia może być lekko zamszowa. Kolor trzonu jest taki sam jak blaszek, jednak u podstawy przybiera ciemniejszy, brązowy odcień, a najniższy fragment często ma barwę białawą. Miąższ lisówki jest miękki, włóknisty i soczysty – od żółtego po bladopomarańczowy. W smaku zazwyczaj jest cierpki, z wyczuwalną goryczką i kwaśną nutą. Zapach lisówki określany jest jako słaby lub niewyraźny. Typowe miejsca występowania Lisówki pomarańczowe pojawiają się jesienią, zazwyczaj od września do listopada. Rosną najliczniej w wilgotnych częściach lasów iglastych i mieszanych. Okazy tego grzyba mogą występować pojedynczo lub w grupach (niekiedy bardzo licznych) pod jodłami, bukami i sosnami. Lisówka pojawia się najczęściej na podłożu próchniczym, które powstało z igliwia, liści i niewielkich odpadów drewna, a także w mchu oraz na spróchniałych pniach i gałęziach. Co ciekawe, można ją znaleźć także rosnącą wprost na ziemi. Czy lisówka pomarańczowa rośnie w Polsce? Grzyby te występują praktycznie we wszystkich regionach Polski. Szczególnie licznie rosną na nizinach i wyżynach (województwa: pomorskie, wielkopolskie, mazowieckie, śląskie, małopolskie itd.) oraz na pogórzu i w niższych partiach gór (do ok. 800–900 m n.p.m., zwłaszcza na wilgotnych stokach Beskidu czy Gór Świętokrzyskich). W wyższych partiach gór (powyżej 900 m n.p.m.) lisówka pomarańczowa jest coraz rzadsza z uwagi na ubogie, kamieniste podłoże i rzadkie drzewostany iglaste. Jednak pojedyncze okazy mogą pojawić się także tutaj. Jest bardzo rozpowszechniona w Polsce, ponieważ gatunek nie ma wysokich wymagań środowiskowych. Dzięki tym adaptacjom lisówka pomarańczowa potrafi szybko zajmować przyjazne środowiska leśne i odgrywa ważną rolę saprofityczną, rozkładając opadłe igliwie i drobne gałęzie. Grzyb o wielu nazwach Pierwsze wzmianki o lisówce pomarańczowej pojawiły się w 1781 r., jednak jej obecna nazwa systematyczna (Hygrophoropsis aurantiaca) została użyta po raz pierwszy w 1921 roku. Co ciekawe, polska nazwa tego grzyba, lisówka pomarańczowa, która została podana w 1968 roku, nie jest jedynym określeniem używanym w rodzimych opracowaniach. Ten gatunek grzyba bywa też nazywany kurką jadowitą i lejkówką pomarańczową. Dodatkowo w powszechnym użyciu pojawiają się nazwy takie jak fałszywa kurka, fałszywa kurzajka czy fałszywa liszka. Czy lisówka pomarańczowa jest jadalna? Lisówka pomarańczowa to grzyb klasyfikowany jako niejadalny i lekko trujący. Choć w starych przewodnikach można natknąć się na opinie, że „mniejsza ilość nie szkodzi”, nie warto ryzykować z uwagi na zawartość arabitolu, który wywołuje objawy zatrucia. Do spożywania nie zachęca też jej łykowaty miąższ i gorzko-kwaśny smak. Objawy zatrucia lisówką pomarańczową to przede wszystkim zaburzenia żołądkowo-jelitowe typowe dla zatrucia gastrycznego. U chorego pojawiają się zazwyczaj: nudności i wymioty, silne bóle brzucha, biegunka, ból głowy. Powyższe symptomy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od posiłku i utrzymują się do kilkunastu godzin. Jeśli podejrzewasz u siebie zatrucie lisówką pomarańczową, koniecznie zasięgnij porady lekarza! Zamiast ryzykować, wybieraj grzyby powszechnie uznane za jadalne i smaczne – zobacz, co można bezpiecznie jeść w lesie. Jak odróżnić lisówkę pomarańczową od kurki? Jedna z podstawowych zasad zbierania grzybów mówi, że jeśli masz choćby cień wątpliwości, nie zbieraj grzyba, gdyż żaden okaz nie jest wart ryzyka. Dobrze jednak mieć świadomość, że istnieje kilka cech, które pomagają odróżnić lisówkę pomarańczową od kurki. Choć na pierwszy rzut oka lisówka pomarańczowa i kurka (pieprznik jadalny) mogą wyglądać podobnie, wystarczy zwrócić uwagę na kilka kluczowych cech: barwa trzonu: u kurki jest jasno-pomarańczowy i blady, natomiast u lisówki intensywnie pomarańczowy; barwa kapelusza: lisówka pomarańczowa ma kapelusz w bardziej intensywnym kolorze niż kurka; struktura blaszek: kurka ma fałdki układające się nierównomiernie i często w kształt litery „Y”. Natomiast lisówka pomarańczowa ma cienkie, gęste blaszki, które leżą blisko siebie; kształt trzonu: u kurki jest krótki, grubszy i cylindryczny. Z kolei lisówka ma smukły, cienki i nieco elastyczny trzon; zapach: kurka charakteryzuje się przyjemnym, łagodnym aromatem, podczas gdy lisówka ma słabo wyczuwalny zapach.
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Interaktywna mapa kleszczy. Mieszkańcy tych regionów muszą zachować szczególną ostrożność
Mapa kleszczy pokazuje, gdzie ryzyko ukąszenia jest największe. Sprawdź, które województwa są najbardziej zagrożone i jak skutecznie się chronić przed tymi niebezpiecznymi pajęczakami.
W tym artykule: Kiedy kleszcze są aktywne? Interaktywna mapa kleszczy w Polsce Choroby przenoszone przez kleszcze Kleszcz u psa lub kota Kleszcze są aktywne coraz wcześniej i występują coraz częściej – nie tylko w lasach, ale też w miastach. Dzięki interaktywnej mapie możemy sprawdzić, gdzie ryzyko ukąszenia jest największe. W tym artykule podpowiadamy także, jak się chronić i co zrobić po kontakcie z pajęczakiem. Kiedy kleszcze są aktywne? Sezon na kleszcze można – niestety – uznać za otwarty. Pajęczaki te rozpoczynają swoją aktywność już na początku wiosny, osiągając dwa wyraźne szczyty: pierwszy przypada na przełom maja i czerwca, drugi – we wrześniu i październiku. Cykl ten zwykle kończy się późną jesienią, jednak w latach z łagodniejszą zimą może trwać nawet cały rok. Wystarczy, że temperatura wzrośnie powyżej 5 st. C, a kleszcze przerywają hibernację i ponownie stają się aktywne. Co więcej, są odporne zarówno na krótkotrwałe susze, jak i lekkie mrozy. Dorosłe osobniki potrafią przetrwać w stanie odrętwienia nawet do 800 dni, a ich przeciętna długość życia wynosi od 2 do 4 lat. Jeśli chodzi o dobową aktywność kleszczy, największą czujność warto zachować w godzinach porannych – między 8:00 a 12:00. Drugi szczyt przypada popołudniami, kiedy to pajęczaki zaczynają „polować” około godziny 16:00 i pozostają aktywne aż do 20:00–21:00. View Burdaffi on the source website Interaktywna mapa kleszczy w Polsce Naukowcy wyróżniają niemal 900 gatunków kleszczy na całym świecie. W Europie występuje około 70 z nich, a na terenie Polski zidentyfikowano 19 gatunków. Najczęściej spotykanym jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), którego wygląd do złudzenia przypomina nasiona rącznika pospolitego. Kleszcze preferują środowiska wilgotne, zacienione i porośnięte roślinnością – szczególnie chętnie zasiedlają lasy liściaste, zarośla, parki miejskie, polany oraz łąki. W związku z tym ryzyko kontaktu z nimi rośnie zwłaszcza podczas wiosenno-letnich spacerów w naturze. Które rejony Polski są najbardziej zagrożone? Pomocna w odpowiedzi na to pytanie okazuje się interaktywna Mapa Kleszczy, udostępniona przez autorów serwisu ciemnastronawiosny.pl. Projekt opiera się na danych przesyłanych przez użytkowników – mapa jest na bieżąco aktualizowana i pokazuje lokalizacje, w których wykryto te pajęczaki. Jak zaznaczają jej twórcy, „miejsca niebezpieczne pokazane są dokładnie tam, gdzie wskazała go osoba dodająca, natomiast punkty kleszczy wyświetlane są w postaci zanonimizowanej – rzeczywiste miejsce znalezienia kleszcza znajduje się w promieniu około 100 metrów”. Centralna i południowa część kraju to dziś rejony o najwyższym natężeniu obecności kleszczy. Szczególnie narażeni są mieszkańcy woj. łódzkiego, mazowieckiego, śląskiego i małopolskiego. Choroby przenoszone przez kleszcze Choć ukąszenie przez kleszcza zazwyczaj przebiega bezboleśnie, jego konsekwencje mogą być poważne i długotrwałe. Nieleczony rumień wędrujący – jeden z pierwszych objawów zakażenia – może prowadzić do rozwoju groźnych chorób odkleszczowych, takich jak borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), tularemia, bartonelloza czy babeszjoza. Dlatego tak istotna jest odpowiednia profilaktyka, zwłaszcza przed wyjściem na łono natury. Aby zminimalizować ryzyko kontaktu z kleszczem, warto: stosować repelenty w formie kremu, sprayu lub płynu, przeznaczone do odstraszania pajęczaków, zakładać szczelną odzież zakrywającą jak największą powierzchnię ciała – najlepiej w jasnych kolorach, co ułatwia zauważenie pasożyta na ubraniu. Po każdym spacerze w parku, lesie czy na łące, należy dokładnie obejrzeć całe ciało, zwracając szczególną uwagę na miejsca, w których kleszcze najczęściej się wczepiają: okolice kolan, pachwiny, pośladki, szyję oraz pachy. W przypadku zauważenia pasożyta, należy jak najszybciej usunąć go za pomocą plastikowej pęsety i odkazić miejsce ukąszenia – lub skorzystać z pomocy medycznej. Statystyki nie pozostawiają złudzeń. W 2023 roku w Polsce odnotowano aż 659 przypadków zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu, co stanowi znaczny wzrost w porównaniu z poprzednimi latami – 445 przypadków w 2022 r. i 265 w 2019 r. Eksperci wskazują, że za ten wzrost odpowiadają przede wszystkim zmiany klimatyczne, które wpływają na wydłużenie sezonu aktywności kleszczy oraz ich migrację na nowe obszary. Badania biologów z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdzają, że kleszcze coraz częściej występują także w miejskich parkach. W Warszawie stwierdzono ich liczne skupiska na terenach zielonych, co oznacza, że ryzyko ukąszenia dotyczy nie tylko lasów, ale i przestrzeni miejskich. Kleszcz u psa lub kota Wiele osób o tym zapomina, ale kleszcze mogą być przenoszone do domu także przez naszych pupilów. Nieleczone ugryzienie, tak jak w przypadku ludzi, może doprowadzić do szeregu chorób, a w najgorszym przypadku śmierci czworonoga. Aby uchronić psa lub kota przed wkłuciem się pajęczaka, warto zaopatrzyć się w specjalne obroże, krople, tabletki i inne preparaty zmniejszające ryzyko niechcianego spotkania z kleszczem. Zaleca się także zapobiegawczo obejrzeć skórę zwierzaka po dłuższym spacerze. Źródła: ciemnastronawiosny.pl, gov.pl.
Wysyp zagadkowych obserwacji „dinozaurów” w Kongo. Czym są te stworzenia?
Przez stulecia miejscowi opowiadali historie o mokele-mbembe, legendarnym stworzeniu, które miało czaić się w dorzeczu Konga. W miarę jak znikają lasy, liczba rzekomych obserwacji rośnie. Co się dzieje w tym afrykańskim kraju?
Spis treści: Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Koszt utraconych lasów Drzewa zaczęły się trząść, małpy wrzeszczeć, a ptaki uciekać ku niebu. Głęboko w sercu Parku Narodowego Odzala-Kokoua Selah Abong'o zamarła, przekonana, że zaraz napotka legendarną postać: mokele-mbembe, mitycznego dinozaura Konga. W 2003 roku młoda kongijska konserwatorka przyrody zapuściła się w gęsty las, aby zbadać niszczycielską epidemię wirusa Ebola, która pochłonęła ponad 5000 zachodnich goryli nizinnych. Ale tego dnia epidemia zeszła na dalszy plan. Uruchomiła się wyobraźnia. – To był po prostu naprawdę duży słoń – śmieje się Selah Abong'o. – Nie mamy tu dinozaurów, choć łatwo pomylić słonia lub hipopotama z jednym z nich, co też zrobiłam. Byłam wtedy żółtodziobem – dodaje. Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Dwie dekady później legenda o mokele-mbembe nadal jest żywa. Opowieści na temat tego stworzenia niosą się po wioskach i są ubarwiane po każdej kolejnej „obserwacji”. Abong'o twierdzi, że powodem jest wylesianie. Dorzecze Konga – drugi co do wielkości las deszczowy na Ziemi i jeden z jej najważniejszych ekosystemów – od czasu rzekomego spotkania Abong'o z dinozaurem straciło 23 miliony hektarów lasów. Czyli obszar porównywalny z całą Wielką Brytanią. W miarę jak ludzkie osady wkraczają coraz dalej w siedliska, spotkania między mieszkańcami a dziką przyrodą stają się coraz częstsze. Opowieść o legendarnym zwierzęciu zatoczyła pełne koło – wcześniej była to obsesja wśród kryptozoologów i zwolenników kreacjonizmu. Teraz mit powrócił do swoich korzeni. – W większych osadach, które wciskają się w siedliska [zwierząt – przyp. red.], ludzie nie są przyzwyczajeni do widoku dużych zwierząt. I nagle napotykają je przez cały czas – mówi Laura Vlachova, czeska działaczka na rzecz ochrony przyrody. – To właśnie ci ludzie mówią mi, że widzieli mokele-mbembe. Myślę, że to naprawdę pokazuje, jak folklor zaczyna odzwierciedlać rzeczywistość kurczącego się ekosystemu – dodaje. Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Jak mówi Abong'o, wśród Ba'Aka – ludu zamieszkującego lasy Republiki Środkowoafrykańskiej, Republiki Konga, Gabonu i Kamerunu – opowieści o „tym, który zatrzymuje rzeki” przetrwały wieki. Jeśli legendarne stworzenie istnieje, prawdopodobnie zamieszkuje jezioro Tele, odległy zbiornik wodny otoczony dżunglą na bagnach Likouala. Jezioro znajduje się na terenie rezerwatu Lac Télé Community Reserve, dziewiczego obszaru o powierzchni 4400 kilometrów kwadratowych. To tam w czasie badań przeprowadzonych w 2006 i 2007 roku odkryto zdumiewającą liczbę 125 000 goryli. To nawet więcej niż całkowita szacowana globalna populacja gatunku w tym czasie. Jednak pomimo oddalenia utrata siedlisk w regionie nasila się. Osady w dużej mierze opierają się na rolnictwie żarowym. Uprawia się maniok, orzeszki ziemne, banany i kukurydzę. Drzewa i krzewy są wycinane, a pozostała roślinność jest spalana, aby wzbogacić glebę popiołem, co przyczynia się do krótkotrwałej żyzności. Zwykle w ciągu dwóch do pięciu lat gleba ponownie się wyjaławia, co zmusza rolników do oczyszczania nowych terenów. W 2023 r. kongijski biolog Joseph Oyange zaobserwował to na własne oczy, gdy odwiedzał rodzinę w północnym Kongo. Ujrzał dym unoszący się z dwóch hektarów dżungli, którą wykarczowano bez świadomości, że znajdowało się tam siedlisko goryli. Przesiedlone naczelne żerowały nocą na polach, pozostawiając rano zdeptane uprawy. Jeden z nastolatków, słysząc krzyki goryli, powiedział później Oyange: „To był ryk mokele-mbembe”. – W tych mitach często jest ziarno prawdy, więc nie lekceważę ich całkowicie. Ale jestem sceptyczny i dopóki ktoś nie pokaże mi dowodu na istnienie zwierzęcia podobnego do dinozaura, nie uwierzę w to. Zwykle za [takimi opowieściami – przy. red.] kryje się prawdziwe zwierzę, z którym jest mylone – mówi Allard Blom, wiceprezes ds. globalnych programów afrykańskich lasów w World Wildlife Fund (WWF). Koszt utraconych lasów Dorzecze Konga to jednak nie tylko źródło folkloru. To kluczowy ekosystem zarówno dla lokalnych społeczności, jak i dla całej planety. Rozciągający się na obszarze ustępującym tylko Amazonii, jest często nazywany „płucami Afryki”. Pochłania 1,5 miliarda ton CO2 rocznie, co czyni go największym pochłaniaczem dwutlenku węgla na świecie. Ale jest w stanie oblężenia. Rolnictwo, pozyskiwanie drewna, górnictwo i rosnąca populacja z roku na rok coraz bardziej zagłębiają się w dżunglę, podczas gdy korupcja na szczeblu rządowym przyzwala na niekontrolowaną gospodarkę leśną. Osłabienie lasów deszczowych będzie miało oczywiście globalne konsekwencje. Jedną z nich jest rosnąca bliskość między ludźmi a dzikimi zwierzętami, która ułatwia przenoszenie chorób odzwierzęcych, takich jak COVID-19, Ebola i małpia ospa. – Im bardziej jesteśmy narażeni na kontakt z dzikimi zwierzętami, tym większe są szanse, że wirusy te przedostaną się do populacji ludzkiej. To kwestia statystyki – zauważa Blom. Ale ta dynamika jest mieczem obosiecznym. Gwałtowna ingerencja człowieka w dorzeczu Konga przyczynia się do chorób wśród goryli i szympansów. Obie te populacje maleją z roku na rok – wskazuje Gwili Gibbon, kierownik ds. ochrony w African Parks. Efekty tych interakcji nie są nowością dla Selah Abong'o, która prawie 20 lat temu pomyliła słonia leśnego z mokele-mbembe. – Moi koledzy wciąż mi dokuczają z tego powodu – mówi z uśmiechem. – Ale kiedy myślę o tym teraz, jest mi smutno. Ludzie wciąż mylą słonie i małpy z mokele-mbembe, a dzieje się tak głównie z powodu wylesiania. Choroby odzwierzęce, takie jak Ebola, wciąż się rozprzestrzeniają, ponieważ ludzie coraz bardziej wkraczają do lasów. A Kongo wciąż zanika – kończy przyrodniczka. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Łoś euroazjatycki całkiem licznie żyje w Polsce. Potrafi nurkować i nie boi się prawie niczego
Łoś euroazjatycki to ikona północnych krajobrazów, ale i kluczowy element ekosystemów. W Polsce kiedyś niemal wytępiony, dziś coraz liczniej panuje w naszych lasach i na bagnach.
Spis treści: Łoś euroazjatycki – biologia, siedlisko i zachowanie Wiele podgatunków łosia Łosie w Polsce Łosie na świecie Wielkością i wagą przewyższa go jedynie żubr, ale wśród swoich bliższych krewnych – jeleniowatych – nie ma sobie równych. Łoś euroazjatycki niespecjalnie się obawia innych zwierząt, bo praktycznie nie ma naturalnych wrogów. Ciekawski i wybredny, w poszukiwaniu czegoś smacznego do zjedzenia potrafi nawet zanurkować. W Europie Zachodniej już go nie ma, ale w Polsce w ciągu ostatnich 25 lat jego populacja nadzwyczajnie wzrosła. Łoś euroazjatycki – biologia, siedlisko i zachowanie Łoś euroazjatycki jest największym przedstawicielem rodziny jeleniowatych. To imponujące zwierzę, osiągające wysokość w kłębie nawet do 2 metrów i masę ciała sięgającą 600 kg w przypadku samców. Należ do zwierząt parzystokopytnych. Przez swoją wielkość łoś euroazjatycki ma mało naturalnych wrogów. Na łosie potrafią polować tylko wilki i niedźwiedzie, i to przeważnie na młode i małe lub starsze i słabe osobniki. Największe zagrożenie to dla łosi utrata siedlisk spowodowana wycinaniem lasów. Zasięg Zamieszkuje szeroki pas lasów, tajgi i obszarów bagiennych od Skandynawii i Północnej Europy po Syberię i Daleki Wschód, a także Amerykę Północną. Jego ulubione siedliska to mieszane lasy z dominacją drzew liściastych, takich jak brzozy czy osiki, oraz obszary wodno-bagienne, gdzie znajduje zarówno schronienie, jak i żywność. Pokarm Jako jedyny spośród jeleniowatych żywi się także roślinami wodnymi i pływającymi. Dieta łosia jest bardzo zróżnicowana i potrafi on wybrać gatunki i części roślin z największą koncentracją składników odżywczych. Starannie wybiera np. miękkie i soczyste wierzchołki małych drzew. Wyjątkowo ruchliwa i wrażliwa górna warga pozwala na precyzyjne badanie, skubanie i na przykład ogołocenie za jednym zamachem całej gałęzi z liści. Ważną częścią diety jest kora drzew, szczególnie zimą. Zwabione solą łosie czasami pojawiają się zimą przy drogach i liżą ją. Łosie się nie pasą, tylko aktywnie przeczesują środowisko i wybierają to co chcą. Środowisko Łoś euroazjatycki to zwierzę wyspecjalizowane do życia na terenach podmokłych. Duże i szerokie kopyta oraz długie nogi umożliwiają mu sprawne przemieszczanie się po grząskich bagnach czy śniegu. Łosie potrafią pływać, a nawet nurkować w poszukiwaniu smakowitych roślin podwodnych. Ten związek z bagnami sprawia, że niezbyt szybko biegają – a jeśli już to kłusem lub inochodem, nigdy galopem. Są zwierzętami lubiącymi zimno i świetnie radzą sobie w niskich temperaturach. Gdy robi się cieplej, poszukują chłodu kryjąc się w gęstwinie lasu lub kładąc się w wodzie. Upały są dla nich niebezpieczne – jeśli latem z gorąca nie chodzą i nie jedzą wystarczająco dużo, mogą nie zgromadzić zapasu tłuszczu na zimę. Poroże Charakterystycznym elementem budowy ciała samców jest rozgałęzione poroże o płaskiej strukturze, przypominającej łopaty. Szerokich łopat mogą się jednak dorobić tylko starsze samce o dobrej kondycji, zwane wtedy „łopataczami”. Te z mniej imponującym i bardziej rozgałęzionym porożem są nazywane „badylarzami”. Po okresie rozmnażania (wrzesień–październik) łosie zrzucają poroża, aby oszczędzać energię zimą. Nowe rogi odrastają im na wiosnę. Samice poroży nie posiadają. Tradycyjne określenie na samca łosia to byk, na samicę – klępa lub łosza, a na młode – cielak. Rozród Łoś euroazjatycki to samotnik, choć w okresie rui samce intensywnie rywalizują o samice. Walki godowe między samcami to widowiskowe starcia na poroża. Samice po ciąży trwającej około ośmiu miesięcy, rodzą jedno lub dwa młode. Cielaki przebywają z matką przez około rok, do jej kolejnej rui. Ruja łosi nazywana jest tradycyjnie bukowiskiem. Wiele podgatunków łosia Według systematyki biologicznej istnieje tylko jeden gatunek łosia, czyli łoś euroazjatycki, po łacinie Alces alces. Jednak różne, często bardzo oddalone od siebie i odizolowane populacje to tak naprawdę osobne podgatunki. W Europie (i Polsce) żyje łoś europejski (Alces alces alces). W Ameryce Północnej kilka innych podgatunków, m.in. Alces alces americana zwany po angielsku „eastern moose” oraz Alces alces andersoni – „western moose”. Osobne podgatunki stwierdzono także na Alasce i w różnych częściach olbrzymich terenów Azji. Są to np. łoś mandżurski, jakucki i kamczacki. Łosie w Polsce Polska to jeden z krajów, gdzie łosi nie brakuje. Jesteśmy także jednym z dość niewielu europejskich państw, gdzie ten majestatyczny roślinożerca w ogóle występuje. Obecnie nasza populacja łosi szacowana jest na około 30 tysięcy osobników. Ale nie zawsze tak było. Tuż po II wojnie św. łosie niemal z Polski zniknęły, żyły tylko na niedostępnych bagnach dzisiejszego Biebrzańskiego Parku Narodowego. Na przełomie XX i XXI wieku żyło u nas zaledwie około tysiąca łosi. Taki stan rzeczy trwał od lat 90. Przyczyną były oczywiście nadmierne polowania. W roku 2001 łosie zostały objęte moratorium, czyli całkowitym zakazem polowań i całoroczną ochroną. Zakaz jest utrzymany aż do dziś, chociaż w związku z odbudowaną populacją i szkodami jakie łosie czasem czynią na terenach rolniczych i w lasach gospodarczych, pojawiają się głosy i pomysły o powrocie do polowań. Zimą, kiedy pokarmu jest mało, łosie uwielbiają sosnowe młodniki – są w stanie wtedy uszkodzić mnóstwo młodych drzewek. Polska populacja łosi skupia się w centrum i na północnym wschodzie kraju. Mniejsze grupy i pojedyncze osobniki stwierdzano także w innych regionach (np. na Śląsku). Województwa podlaskie, warmińsko-mazurskie, lubelskie i mazowieckie posiadają największe skupiska łosi. Ilość osobników liczy się na tych terenach w tysiącach. Według danych Kampinoskiego Parku Narodowego około 200 osobników żyje w Puszczy Kampinoskiej. Łosie relatywnie łatwo spotkać na obrzeżach stolicy – były widywane także na jej południowych krańcach, m.in. w Lesie Kabackim, a nawet przy autostradach. Łosie na świecie Kraje europejskie (poza Skandynawią) to zaledwie przyczółki dla łosi. Prawdziwe centra ich populacji to Finlandia, Norwegia i przede wszystkim Szwecja, gdzie żyje ich szacunkowo nawet 400 tysięcy. Jak można się domyślić w Szwecji, przy takiej liczbie zwierząt, nie obowiązuje zakaz polowań. Nawet 100 tysięcy łosi rocznie pada ofiarą myśliwych. Poważnym problemem w Skandynawii są wypadki samochodowe z udziałem łosi. Relatywnie niewielkie, mniejsze od polskiej populacje żyją w krajach bałtyckich. Około 50 osobników – w Czechach. Polska jest zachodnią rubieżą występowania łosi. Na zachodzie Europy zwierzęta te nie występują w ogóle. Setki tysięcy łosi (choć ile tak naprawdę – trudno oszacować) żyje w Rosji. Prawdziwym ich zagłębiem jest jednak Ameryka Północna. W Kanadzie może żyć ich nawet milion, a w USA około 300 tysięcy. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Aokigahara to las owiany złą sławą. Miejsce wielu tragedii działa jak magnes na poszukiwaczy mocnych wrażeń
Aokigahara to miejsce, któremu towarzyszy wyjątkowo zła sława. Gęsty las porastający teren u podnóża ogromnego stratowulkanu cechuje się pierwotnym pięknem i aż trudno uwierzyć, że w tak urokliwym miejscu czyjąkolwiek głowę mogą zaprzątać złe myśli. A jednak. Od kilkudziesięciu lat na wyprawę do Aokigahary decyduję się ludzie, którzy chcą targnąć się na swoje życie. Nic dziwnego, że na całym świecie miejsce to jest znane jako „las samobójców”.
Spis treści: Dlaczego Aokigahara stała się „lasem samobójców”? Liny i wstążki w lesie Aokigahara Niechlubna statystyka Dlaczego samobójcy wybierają las Aokigahara? Kto odbiera sobie życie w lesie Aokigahara? Las Aokigahara jako atrakcja turystyczna Las Aokigahara, znany także jako Morze Drzew, znajduje się na obszarze Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu, w prefekturze Yamanashi. Rośnie pomiędzy jeziorami Sai i Shōji, u północno-zachodniego podnóża góry Fudżi. Kompleks, który dziś zajmuje powierzchnię 30 kilometrów kwadratowych, zaczął formować się po erupcji krateru Nagao, do której doszło w 864 roku. Morze zastygłej lawy z czasem pokryło się gęstą roślinnością, tworząc wspaniały krajobraz. Wspaniały, ale także nieco niepokojący. Do lasu dociera niewiele światła, a przy tym można odnieść wrażenie, że powietrze jest tam całkowicie nieruchome. Gęste zarośla przepuszczają niewiele promieni słonecznych i niemal całkowicie wyhamowują wiatr. Jakby tego było mało, dookoła panuje złowieszcza cisza. Czy to właśnie dlatego miejsce to zyskało tak dużą sławę wśród osób chcących odebrać sobie życie? Otóż nie. Dlaczego Aokigahara stała się „lasem samobójców”? Na temat lasu Aokigahara od dawna krążą niepokojące legendy. Podobno miejsce to jest nawiedzane przez złe duchy, a w odległej przeszłości miały odbywać się tam tajemnicze rytuały. Jednak to nie mroczne opowieści sprawiły, że osoby zdesperowane, które w swojej opinii nie mają już nic do stracenia, wybierają las na swój ostatni przystanek. Aokigahara zaczęła przyciągać ich uwagę po 1960 roku, gdy ukazały się dwie książki autorstwa Seichō Matsumoto. Pierwsza, „Pagoda fal”, była opowieścią o duchu kobiety, która skończyła ze sobą w lesie Aokigahara. Motywem drugiej, zatytułowanej „Kuroi jukai”, była tragiczna miłość dwojga kochanków, którzy przybyli tam wspólnie, by zakończyć swoje życie. Już wtedy las zaczął być traktowany jako ostatni cel podróży. Tragicznych przypadków było coraz więcej, jednak najgorsze miało dopiero nadejść. W 1993 roku Wataru Tsurumi wydał poradnik zatytułowany „The Complete Manual of Suicide”, czyli „Kompletny podręcznik samobójstwa”. Na 198 stronach autor zawarł szczegółowy opis i analizę wielu sposobów na odebranie sobie życia. Wskazał też miejsca, które jego zdaniem najlepiej się do tego nadają. Jedną z wymienionych przez autora lokacji jest las Aokigahara. Liny i wstążki w lesie Aokigahara Już w 1970 roku wolontariusze zaczęli organizować tam patrole. Szukają przede wszystkim ciał nieszczęśników, którzy w lesie zakończyli swoje życie, ale także osób żywych, które nie zdążyły jeszcze wykonać ostatecznego kroku. O ich działalności świadczą sznurki i wstążki, którymi oznaczają miejsca już przeszukane. Niektóre tego typu ślady zostawiają jednak osoby chcące targnąć się na swoje życie. W ten sposób chcą ułatwić wolontariuszom ich pracę. Niewykluczone, że lina prowadząca do punktu wyjścia jest przez nich traktowana także jako pewnego rodzaju zabezpieczenie. Gdyby ktoś się rozmyślił, mógłby znaleźć drogę powrotną. O tym, jak poważny jest to problem, świadczą tablice ostrzegawcze ustawione wzdłuż linii lasu. W Polsce, takie znaki najczęściej informują o zakazie śmiecenia i rozpalania ognia. W lesie Aokigahara tablice informują, pod jaki numer zatelefonować, by uzyskać pomoc. Są na nich zamieszczane także apele, w których władze proszą o przemyślenie swoich decyzji. Niechlubna statystyka Teren lasu patrolują także umundurowani funkcjonariusze. W przypadku napotkania samotnych osób, mają oni prawo zastosować areszt prewencyjny. Żeby dodatkowo wzmocnić nadzór, w okolicy zainstalowano monitoring. Czy tymi działaniami uratowano komukolwiek życie? Z całą pewnością. W 2002 roku zatrzymano 83 potencjalnych samobójców. Mimo to statystyka wciąż jest porażająca. W 1998 roku 73 osoby odebrały sobie tam życie. W 2002 roku liczba skutecznych samobójstw wzrosła do 78. W późniejszych latach odnajdywano tam średnio 100 ciał rocznie. Większość osób zginęła poprzez powieszenie i przedawkowanie leków. Od 2010 roku nie są prowadzone żadne oficjalne statystyki. To dobre posunięcie. Informacja na temat wzrostu liczby skutecznych prób samobójczych mogłaby zachęcić kolejne osoby do takiego kroku. I bez tego Japonia wciąż pozostaje krajem z jednym z najwyższych wskaźników samobójstw. Nieoficjalnie mówi się, że w lesie Aokigahara może dochodzić średnio nawet do jednej skutecznej próby samobójczej dziennie. Dlaczego samobójcy wybierają las Aokigahara? Książki „rozsławiły” las wśród samobójców, ale dlaczego chcący odebrać sobie życie Japończycy wybierają właśnie to miejsce? Japońscy psychiatrzy już w XX wieku prowadzili badania na ten temat. Jak wynika z relacji osób, którym udało się przeżyć próbę samobójczą, szalę decyzji w kwestii wyboru miejsca przeważyła nadzieja na powodzenie. W gęstym, rozległym lesie trudno o przypadkowe spotkanie z kimś, kto mógłby przeszkodzić zdesperowanej osobie w jej zamiarach. Niektórzy naukowcy wskazali też na coś w rodzaju poczucia wspólnoty. Odbierając sobie życie w miejscu, w którym wcześniej to samo zrobiło wiele innych osób, samobójcom może wydawać się, że nie są sami. Kto odbiera sobie życie w lesie Aokigahara? Wolontariuszom przeczesującym leśną gęstwinę w poszukiwaniu ciał, udało się stworzyć profil osoby, która przyjeżdża tam, by odebrać sobie życie. Ich zdaniem, najczęściej są to mężczyźni w wieku od 40 do 50 lat – pracownicy korporacji lub drobni przedsiębiorcy. Najwięcej przypadków samobójstw odnotowuje się tam w marcu. To z kolei wskazuje, że główną przyczyną desperackiego kroku są problemy finansowe. Wtedy w Japonii kończy się rok podatkowy. Nie każdy potrafi poradzić sobie z obciążeniem psychicznym, wynikającym z wysokości podatków. Wielu takich ludzi nie szuka pomocy. Zamiast tego, decydują się wkroczyć na drogę, z której nie ma już powrotu. Las Aokigahara jako atrakcja turystyczna Towarzyszące temu miejscu tragiczne historie ściągają tam wielu turystów. Nie ulega wątpliwości, że Aokigahara jest pięknym lasem. Wytyczono tam kilka szlaków turystycznych. W pobliżu znajduje się malownicze jezioro Saiko, są też jaskinie, w których przez cały rok zalega pokrywa lodowa. Także sama bliskość góry Fudżi podnosi walory tego miejsca. Bądźmy jednak szczerzy, większość turystów przybywa tam tylko dlatego, by na własne oczy zobaczyć miejsce, gdzie wielu ludzi przychodzi po to, by już go nie opuścić. Są też poszukiwacze poklasku – blogerzy i vlogerzy – którzy liczą, że uda im się odnaleźć zwłoki i w ten sposób zwiększyć swoje statystyki. Trzeba bowiem podkreślić, że Aokigahara jest gęstym lasem, gdzie łatwo stracić orientację. Mimo starań władz i wolontariuszy, wielu ciał wciąż jeszcze nie odnaleziono. Być może na niektóre nigdy nie uda się natrafić. Taki rodzaj turystyki być może podnosi poziom adrenaliny, ale czy ma cokolwiek wspólnego z moralnością? Czy wypada szukać atrakcji w miejscu, w którym wydarzyło się tak wiele tragedii? Na te pytania każdy musi sam sobie odpowiedzieć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Purchawica olbrzymia to marzenie każdego grzybiarza. Znajdują ją tylko szczęściarze
Purchawica olbrzymia – choć na pierwszy rzut oka przypomina bardziej piłkę niż grzyba – wywołuje nie lada poruszenie wśród zbieraczy. I trudno się temu dziwić, bowiem ten gigantyczny gatunek może osiągać wagę nawet 20 kilogramów.
W tym artykule: Purchawica olbrzymia – co to za grzyb i jak wygląda? Gdzie występuje purchawica olbrzymia? Czy purchawica olbrzymia jest jadalna? Jak przyrządzić purchawicę olbrzymią? Propozycje przepisów Jesienny wysyp grzybów trwa w najlepsze. Od kilku tygodni internet zalewają zdjęcia grzybiarzy z całego kraju i ich leśnych zbiorów. Największym szczęściarzom, jak można przeczytać na różnego rodzaju forach czy platformach społecznościowych, w ciągu godziny udało się uzbierać od 50 do nawet 100 okazów borowików, podgrzybków czy kurek. Jednak tylko nieliczni natrafili na uchodzącą za skarb wśród grzybów i nazywaną „Świętym Graalem grzybiarzy” purchawicę olbrzymią. Do tego grona należy m.in. Piotr Grześ, autor bloga „Grzybów znawca”. Purchawica olbrzymia – co to za grzyb i jak wygląda? Purchawica olbrzymia, znana również jako czasznica olbrzymia (Calvatia gigantea/Langermannia gigantea), to jeden z największych grzybów świata. Wystarczy tylko wspomnieć, że w latach 50. minionego wieku, w ówczesnej Czechosłowacji, rekordowy okaz miał aż 20,8 kg wagi, 46 cm wysokości i 212 cm obwodu. O tym z pozoru łatwym do przeoczenia gatunku zrobiło się głośno kilka dni temu za sprawą wspomnianego już Piotra Grzesia, który w okolicach Kostrzyna Wielkopolskiego upolował prawdziwego olbrzyma. Opublikowana przez mężczyznę fotografia, na której dumnie prezentuje znaleziony okaz, od razu wywołała lawinę komentarzy i mnóstwo reakcji. Jakbym ja koło tego przychodziła to bym myślała, że jest kamień i bym poszła dalej – jakoś mnie ten grzyb przeraża; Jeszcze takiego okazu nie widziałam; Toż to większe od ciebie; To jest wręcz niemożliwe – piszą internauci. Purchawice olbrzymie mogą osiągać do 60 cm średnicy oraz do 135 cm obwodu. Czasznice ze względu na to, że wywodzą się z rodziny purchawkowatych są często nazywane purchawicami, które możemy kojarzyć z naszych trawników, ale znacznie różnią się gabarytami. Gdzie występuje purchawica olbrzymia? Do 2014 roku purchawice olbrzymie (lub jak to woli czasznice olbrzymie) znajdowały się pod ścisłą ochroną. Obecnie te gigantyczne okazy możemy zbierać bez żadnych konsekwencji. Spotkać je można zarówno w lasach, jak i na łąkach, parkach czy ogrodach. W Polsce – według znawców grzybów – najczęściej występują w północnej części kraju. Czy purchawica olbrzymia jest jadalna? Jednym z najczęściej pojawiających się pytań odnośnie purchawic olbrzymich jest to, czy są one jadalne. Odpowiedź brzmi: tak. Aczkolwiek warto zapamiętać, że czasznice olbrzymie powinny trafiać na nasze talerze tylko i wyłącznie na samym początku sezonu, gdy ich miąższ jest biały. W przypadku, kiedy barwa staje się żółta, należy zrezygnować z dalszego przygotowania posiłku. Purchawica olbrzymia jest nie tylko jadalna, ale także posiada wiele cennych właściwości. Stanowi bogate źródło białka i błonnika, a ponadto dostarcza znaczną dawkę witamin z grupy B oraz kryje wiele minerałów, w tym m.in. potas, miedź, fosfor, selen czy jod. Jak przyrządzić purchawicę olbrzymią? Propozycje przepisów W sieci znajdziemy wiele przepisów na purchawicę olbrzymią. O to, jakie dania można przygotować z tego wyjątkowego grzyba, zapytaliśmy Martę Mrugacz z redakcji MojeGotowanie.pl. Jak podkreśla nasza rozmówczyni, czasznica zaskakuje nie tylko wyglądem, ale także konsystencją. Po przekrojeniu wyglądem przypomina kulkę mozzarelli, a po usmażeniu – puszystego naleśnika. W smaku jest lekko pieczarkowa, ale o zdecydowanie intensywniejszym aromacie. Co można przygotować z purchawicy olbrzymiej? – Najprościej wystarczy ją pokroić na grube plastry i usmażyć w panierce jak zwykłe kotlety. Ale można też przygotować z niej sosy, farsze do pierogów lub krokietów czy zupy. Małe kawałki czasznicy dorzucone do jajecznicy czy omleta nadadzą im lekko grzybowego smaku. Dla lubiących eksperymenty proponujemy użyć plastra czasznicy jako spodu do pizzy – radzi wydawczyni serwisu MojeGotowanie.pl. I dodaje, że purchawice olbrzymie, podobnie jak większość grzybów, można również marynować w słoiku. Warto połączyć je wtedy na przykład z borowikami czy podgrzybkami. Przypomnijmy, że podstawą każdego udanego grzybobrania jest rozsądek. Nie wolno zapominać o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa. Każdy grzybiarz powinien ich przestrzegać. W przypadku, gdy nie masz pewności, czy znalezione przez ciebie grzyb jest jadalny, nie zrywaj go. Drugą opcją jest skorzystanie z bezpłatnej porady klasyfikatora grzybów lub grzyboznawcy, którą oferują regionalne stacje sanitarno-epidemiologiczne. Źródła: Facebook/Grzybów Znawca; Grzyby.pl; MojeGotowanie.pl; National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.