„Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
Nowe analizy satelitarne i terenowe ujawniają, że lasy deszczowe w Afryce – szczególnie te w dorzeczu Konga – nie pełnią już roli „zielonych płuc” świata. Utrata biomasy, wypalanie gruntów i działalność przemysłowa sprawiają, że zamiast pochłaniać dwutlenek węgla, stają się jego źródłem.
Masowe wylesianie oraz szkody powodowane m.in. przez działalność górniczą sprawiły, że w latach 2010–2017 lasy deszczowe w dorzeczu Konga przestały pełnić funkcję kluczowego pochłaniacza dwutlenku węgla. Teraz emitują go więcej, niż pochłaniają – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Scientific Reports”. Lasy i sawanny Afryki odpowiadały za około 20% globalnego pochłaniania CO2 przez roślinność. Lasy Afryki: od pochłaniania do emisji CO₂ Zespół prof. Heiko Balztera z Uniwersytetu w Leicester (Wielka Brytania) oszacował zmiany biomasy dzięki satelitarnym pomiarom koloru, wilgotności i wysokości koron drzew, zestawiając je z pomiarami terenowymi. Badacze wykazali, że po okresie wzrostu biomasy w latach 2007–2010, w kolejnych siedmiu latach (2011–2017) afrykańskie lasy – w tym kluczowe obszary Madagaskaru i Afryki Zachodniej – traciły średnio 106 mln ton biomasy rocznie. Odpowiada to emisji około 200 mln ton CO2 każdego roku. Niewielki wzrost biomasy na sawannach nie był w stanie zrównoważyć tych strat. Rola dorzecza Konga Największą rolę odgrywały lasy Konga, które co roku absorbowały blisko 600 mln ton CO2, ustępując skalą jedynie Amazonii. Postępujące wycinki, nielegalne pozyskiwanie drewna oraz degradacja środowiska przez przemysł wydobywczy doprowadziły do dramatycznego spadku tej zdolności. Badanie nie uwzględniło jednak rozległych, wciąż słabo zbadanych torfowisk pod lasami Konga, które pochłaniają niewielkie ilości CO2, lecz przechowują aż 30 mld ton węgla. Ich rola wciąż wymaga zbadania. Jak działa cykl węglowy? Ekosystemy Afryki odgrywają kluczową rolę w globalnym cyklu węglowym. Biorąc pod uwagę całą roślinność świata, lasy w Afryce pochłaniają około 20% obecnego w atmosferze Ziemi węgla. Ale odpowiadają już za 40% światowych emisji węgla ze spalania biomasy oraz 20% emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów. Jak to możliwe? Pochłanianie węgla w lasach i na sawannach zachodzi poprzez fotosyntezę, a jego emisja – przez pożary, których przyczyn jest wiele. Mogą występować naturalnie, ale w większości są wywołane m.in. wypalaniem gruntów pod rolnictwo i przemysł oraz spalaniem drewna na opał. I to między innymi spalanie biomasy sprawiło, że afrykańskie lasy (i w mniejszym stopniu sawanny) emitują więcej CO2, niż pochłaniają. Co można zrobić, by zatrzymać leśną emisję CO₂? Przede wszystkim – przestać wycinać. Na tegorocznym szczycie klimatycznym COP30 w Amazonii Brazylia ogłosiła powstanie funduszu Tropical Forests Forever, który ma wypłacać krajom tropikalnym 4 dolary za każdy hektar zachowanego lasu. Dotychczas zgromadzono jednak jedynie 6,6 mld dolarów wobec docelowych 25 mld, co stawia pod znakiem zapytania skuteczność inicjatywy. Warto przypomnieć, że w ostatnich latach także las deszczowy Amazonii emitował więcej dwutlenku węgla, niż pochłaniał. Tam jednak wylesianie zostało objęte rządowymi ograniczeniami. Naukowcy podkreślają, że utrata zdolności pochłaniania CO2 przez lasy oznacza konieczność jeszcze większego ograniczenia emisji z paliw kopalnych, jeśli świat ma osiągnąć neutralność klimatyczną. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
Szwedzi przoduja w konsumpcji kawy na świecie. Średnio każdy z nich zużywa nawet 9 kg ziaren rocznie, co daje 3 kawy dziennie… to ponad trzykrotność tego, co pije przeciętny Polak. Wynika to ze skandynawskiej kultury fika, czyli rytualnej przerwy na kawę i przekąskę. Jednak raport WWF donosi, że ma ona większy wpływ na środowisko niż jedzenie wołowiny.
Kawa w Szwecji leje się litrami. W Sztokholmie na każdym kroku znajdziemy przytulną knajpkę zapraszającą ciepłym światłem, z której unosi się charakterystyczny zapach cynamonu i palonych ziaren. Okazuje się, że miłość Skandynawów do kawy wywiera ogromny, negatywny wpływ na lasy Amazonii, który do tej pory był pomijany. Szwedzi piją ogromne ilości kawy Mieszkańcy Sztokholmu słyną ze swojej kultury fika – przerw na kawę z ciastkiem, która jest ważnym elementem codziennego życia. Za tą sympatyczną tradycją kryje się jednak wyzwanie środowiskowe, bo większość kawy pochodzi z plantacji w Ameryce Południowej, gdzie ekspansja upraw stanowi jedno z największych zagrożeń dla ekosystemów leśnych. A Szwedzi wypijają dużo kawy. Tradycja ich przerwy kawowej wywodzi się ze szwedzkiej kultury pracy rolniczej – tamtejsi rolnicy mieli wyznaczone godziny, w których mogli odpoczywać od obowiązków, a wspólne celebrowanie tych przerw doprowadziło fikę do jej dzisiejszej formy. W spożyciu kawy Szwedów wyprzedzają jednak… inne skandynawskie nacje, np. Finlandia, gdzie spożycie wynosi 12 kg na osobę (przypomnijmy, że w Szwecji jest to około 8–9 kg). To jednak dane ze Szwecji pozwalają nam poznać dokładny wpływ spożycia kawy na środowisko. To także bardziej ludny kraj, więc ich sumaryczny wpływ jest większy. Kawa największym zagrożeniem dla Amazonii według raportu WWF Nowy raport WWF opracowany we współpracy z Chalmers University of Technology oraz Stockholm Environment Insitute ujawnił niepokojące dane: szwedzka konsupcja kawy wyprzedziła import wołowiny jako główny czynnik wpływający na wylesianie Amazonii. Dokument „Amazon Footprint Report 2025” został opublikowany w związku ze szczytem klimatycznym COP30 i prezentuje najdokładniejszą do tej pory analizę przyczyń niszczenia lasów tropikalnych. W raporcie podkreślono, że chociaż głównym czynnikiem wylesiania w regionie Amazonii jest lokalna hodowla bydła i uprawa soi, w przypadku Szwecji prym wiedzie importowana kawa. Jej konsumpcja przyczynia się do wycinki nawet 331 hektarów lasów deszczowych rocznie, podczas gdy wołowiny – 236 hektarów. Kawa każdego roku usuwa lasy o powierzchni 463 boisk piłkarskich. Według prof, Martina Perssona, jednego z autorów raportu, do tej pory większość uwagi skupiała się na produkcji soi i mięsa na wylesianie, a kawa stała się ukrytym czynnikiem zniszczeń i umknęła uwadze badaczy. W latach 2018–2022 Amazonia straciła łącznie 8,6 mln hektarów lasów deszczowych – obszar większy niż terytorium Austrii. Chociaż globalnie największym czynnikiem wylesiania nadal pozostaje ekspansja pastwisk pod hodowlę bydła, to w krajach rozwiniętych (a takim jest przecież Szwecja) spożycie kawy jest głównym czynnikiem wpływającym na niszczenie „Zielonych Płuc Ziemi”. Czy należy zrezygnować z picia kawy? Z raportu wynikałoby, że osoby, którym zależy na losie planety, powinny zrezygnować z picia kawy – tak jak wiele z nich rezygnuje z jedzenia wołowiny. Sytuacja może być jednak nieco prostsza i nie wymusza odmawiania sobie czegokolwiek. Przełomową zmianą w ochronie lasów deszczowych ma być unijne rozporządzenie EUDR, które wejdzie w życie 30 grudnia 2025. Nowe prawo wprowadza obowiązek dla producentów i importerów, by dowieść, że sprowadzane do Unii Europejskiej produkty nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów. Co istotne, rozporządzenie obejmuje nie tylko kawę i wołowinę, ale także soję, kakao, olej palmowy, drewno oraz kauczuk. Każdy podmiot w łańcuchu dostaw będzie musiał udokumentować pochodzenie surowców i zapewnić, że są one „deforestation-free”. Dla konsumentów oznacza to, że już niebawem zakupy w UE staną się bardziej przejrzyste i bezpieczne dla środowiska. Jaką kawę wybrać? To kolejny certyfikat, który pomoże wybierać taką kawę, którą będzie można cieszyć się bez wyrzutów sumienia. Na razie konsumenci mogą postawić na produkty oznaczone „Rainforest Alliance”, czyli certyfikatem przyznawanym plantacjom spełniającym rygorystyczne normy ochrony środowiska oraz społecznej odpowiedzialności. Warto szukać go na opakowaniach kawy i upewnić się, na jakich ziarnach pracuje nasza ulubiona kawiarnia. Źródło: WWF, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Same drzewa nie wystarczą – tylko lasy pełne zwierząt pochłaniają CO2. Pojawiły się nowe badania
Za pochłanianie CO2 odpowiedzialne nie są wyłącznie drzewa. Badacze udowodnili, że bez zamieszkujących je zwierząt ich wydajność znacząco spada: nawet dwukrotnie. Jak to działa, skoro same zwierzęta nie magazynują dwutlenku węgla?
Spis treści: Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Jak las radzi sobie bez zwierząt? Czy lasy tropikalne oczyszczają powietrze? Mówi się, że lasy tropikalne to zielone płuca całej Ziemi. Chociaż jest to prawda, to postępująca wycinka sprawia, że coraz gorzej radzą sobie one z oczyszczaniem atmosfery i niwelowaniem naszych cywilizacyjnych „grzeszków”. Niemniej jednak to wciąż niezwykłe tereny, które pomagają dbać o atmosferę. Okazuje się jednak, że kluczowe są nie same drzewa a… żyjące wśród nich zwierzęta. Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Evan Fricke i jego współpracownicy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) przeanalizowali ponad 3000 działek mieszczących się w lasach tropikalnych, w których odrastające drzewa i podział terenu w różnym stopniu zakłócały swobodne przemieszczanie się zwierząt – szczególnie małp, ptaków czy gryzoni. Swoje badania upublicznili w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Oszacowali oni skalę tych zakłóceń i wzięli pod uwagę stopień fragmentaryzacji lasu czy różnorodność zwierząt. Naukowcy przypuszczali, że niektóre gatunki pomagają zachować bioróżnorodność terenu, czyli po prostu rozsiewać po nim w naturalny sposób nasiona drzew. Okazało się, że to głównie dzięki ich pracy ekosystem kształtuje się w sposób, który pozwala pochłaniać więcej CO2. Jak las radzi sobie bez zwierząt? Wyniki były jasne: zakłócenia w swobodnym przemieszczaniu się zwierząt czy ich różnorodności (np. powodowane przez okoliczną wycinkę lasów deszczowych) zmniejszały ilość dwutlenku węgla, którą tereny mogły zgromadzić, nawet o połowę. Z badań wynikało więc, że brak wsparcia dla zwierząt miał nawet bardziej negatywny wpływ na absorpcję CO2 niż pożary czy wypas bydła. Ważną informacją okazało się również to, że naturalnie rozwijające się lasy, w których zwierzęta mogą swobodnie się przemieszczać, gromadzą dwutlenek węgla znacznie szybciej niż specjalnie nasadzane, monokulturowe plantacje drzew. – Zadbanie o potrzeby zwierząt to tania i korzystna strategia – mówi Frick. Czy lasy tropikalne oczyszczają powietrze? Niestety, mimo starań naukowców, lasy na całym świecie coraz gorzej radzą sobie z absorpcją dwutlenku węgla. Niektóre z nich już teraz emitują go więcej niż pochłaniają, a do 2050 ma być jeszcze gorzej. Spowodowane jest to zarówno rosnącą temperaturą powietrza, jak i faktem, że odrastające lasy radzą sobie z oczyszczaniem znacznie gorzej niż ich starsi kuzyni. Nie wystarczy więc tylko sadzenie – powinniśmy przede wszystkim dbać o te części lasów, które nam jeszcze pozostały. Źródło: PNAS; New Scientist Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
115 okruchów raju. Seszele to esencja tropikalnych wakacji
Choć wydaje się kierunkiem wyłącznie luksusowym, archipelag Seszeli można odkrywać na różne sposoby - także z mniej zasobnym portfelem. Oto kilka możliwości.
W tym artykule: Seszele – podstawowe informacje Seszele - co zobaczyć? Seszele w wersji luksusowej Seszele - Informacje praktyczne Niezależnie od tego czy wybierzemy się na Seszele na własną rękę, czy z pośrednictwem biura podróży, to kierunek wbrew pozorom całkiem dostępny. Na archipelagu nie brakuje luksusowych ośrodków, zajmujących często całe wyspy. Ale i podróż bardziej "budżetowa" i zorganizowana od A do Z samodzielnie, jest całkiem realna. Seszele – podstawowe informacje Szeszele to archipelag 115 wysp leżący na Oceanie Indyjskim, około 1600 km od wschodniego wybrzeża Afryki. Najbliższy stały ląd to wybrzeża Somalii i Kenii. Najbliższe wyspy - Madagaskar i archipelag Komorów. Archipelag jest także państwem, które formalnie nazywa się Republika Seszeli. Największe atrakcje Seszeli to tropikalny klimat (24-30 st. C. przez cały rok), wspaniałe plaże, rafy koralowe i niemal nieskażona natura. Większość wysp, nawet najgęściej zaludnioną i największą Mahe, wciąż porastają połacie wilgotnego lasu równikowego. Tylko 33 spośród 115 wysp są zamieszkane. Ale większość życia skupia się na zaledwie 4 wyspach: Mahe, oraz Praslin, La Digue i Silhouette. Seszele, poza Mahe o powierzchni 144 kilometrów kwadratowych, są bardzo niewielkie. Na La Digue, która ma tylko 10 kilometrów kwadratowych nawet nie wolno poruszać się samochodem. Na Mahe mieszka ponad 80% całej ludności Seszeli, tam też znajduje się stolica – Victoria. Niedaleko niej znajduje się główne lotnisko. To właśnie ono jest punktem, gdzie dolatują wszystkie międzynarodowe loty rejsowe. Oto 5 powodów, dlaczego warto porwać się na Seszele Tanio nie jest, a skoro mamy wydać sporą sumę, potrzebujemy żelaznych argumentów. Seszele - co zobaczyć? Największą atrakcją archipelagu są bajecznie piękne plaże, niektóre przyozdobione granitowymi skałami i głazami o fantazyjnych kształtach. Warto zobaczyć ich kilka, odwiedzając kilka wysp. Najbardziej znana i najczęściej fotografowana plaża na Seszelach to Anse Source d’Argent na wyspie La Digue. To miejsce o nierzeczywistym wręcz pięknie, które trzeba odwiedzić koniecznie. Inne słynne seszelskie plaże to m.in.: Anse Georgette i Anse Lazio na wyspie Praslin Grand Anse i Anse Cocos na La Digue Anse Intendance i Beau Vallon na Mahe Ponadto warto odwiedzić Park Narodowy Praslin. Obejmuje 324 hektary lasu równikowego na wyspie o tej samej nazwie. Jego najcenniejsza część to wpisany na listę UNESCO rezerwat Vallee de Mai (Dolina Mai). To miejsce, które śmiało można określić jako raj na ziemi. Gęsta, tropikalna roślinność urozmaicona jest wodospadami i strumieniami. To także miejsce występowania endemicznych lub bardzo rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Np. lodoicji seszelskiej – urodziwej palmy posiadającej największe nasiona na świecie, występującej tylko tutaj oraz na wysepce Curieuse. Na Seszelach jest w sumie 8 parków narodowych: 3 lądowe i 5 morskich.Warto też pochodzić po kolorowej Victorii, zwanej czasem „najmniejszą stolicą świata” oraz objechać na rowerze wysepkę La Digue. Ma największe nasiona na świecie i rośnie tylko na dwóch wyspach. Jakie jeszcze sekrety kryje to drzewo? Lodoicja seszelska znana jest dzięki swoim gigantycznym nasionom o nietypowym kształcie. Przypominają kobiece biodra. Palma ta jest bliska wyginięcia. Na szczęście właśnie okazało się, ż... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ma-najwieksze-nasiona-na-swiecie-i-rosnie-tylko-na-dwoch-wyspach-jakie-jeszcze-sekrety-kryje-to-drzewo-fot-shutterstock-a6c4a2e.jpg" width="938" height="626" alt="Ma największe nasiona na świecie i rośnie tylko na dwóch wyspach. Jakie jeszcze sekrety kryje to drzewo? (fot. Shutterstock)" title="Ma największe nasiona na świecie i rośnie tylko na dwóch wyspach. Jakie jeszcze sekrety kryje to drzewo? (fot. Shutterstock)" /> Seszele w wersji luksusowej Jeśli mamy środki i ochotę na wypoczynek bez kompromisów, na Seszelach nie brakuje spektakularnych resortów z opcją „all inclusive”. Jednym z nich jest Waldorf Astoria Seychelles, zajmujący całą niewielką wyspę Platte, mniej więcej 130 km na południe od Mahe. Ta maleńka dziewicza wysepka została odkryta dopiero w 1769 roku. Ma nieco ponad pół kilometra kwadratowego powierzchni i można ją obejść na piechotę. Mimo to posiada własne niewielkie lotnisko. Waldorf Astoria to 50 luksusowych willi, każda z własnym kawałkiem wybrzeża. Ponadto 6 restauracji i barów oraz 14 km. koralowej laguny. Seszele - Informacje praktyczne Mimo zwrotnikowego klimatu i całorocznego ciepła, na Seszelach są dwie wyraźne pory roku: deszczowa i sucha. Podróż najlepiej zaplanować w porze suchej, czyli od kwietnia do listopada. Pora deszczowa to czas upałów, niestabilnej pogody i jak sama nazwa wskazuje – rzęsistych i częstych deszczów. Na Seszele z Polski można bez problemu dolecieć kilkoma dużymi liniami lotniczymi, oczywiście z przesiadką. Jeżeli zależy nam na jednej przesiadce, to mamy do wyboru: Qatar Airways z przesiadką w Doha, Emirates z przesiadką w Dubaju oraz Turkish Airlines z przesiadką w Stambule. Na lot w obie strony tymi liniami trzeba zarezerwować około 3,5 tys. zł, z zastrzeżeniem że rezerwacji dokonamy z odpowiednim wyprzedzeniem. Nieco mniej zapłacimy za lot Ethiopian Airlines z dwiema przesiadkami (w Atenach i Addis Abebie). Ponad 71% Seszelczyków pracuje w turystyce, która stanowi główną gałąź gospodarki Republiki. Pod turystów działa tu niemal wszystko, więc znalezienie noclegu na własną rękę, wynajem samochodu, czy kupno lokalnej karty sim nie stanowią problemu. Warto wiedzieć, że na Seszelach funkcjonuje komunikacja publiczna, więc można się obejść bez wynajmu samochodu. Po „bezsamochodowej” wyspie La Digue trzeba poruszać się rowerami, które także można bez trudu wypożyczyć. Pomiędzy najważniejszymi wyspami kursują promy, a między Mahe i Praslin kursuje także niewielki samolot linii Air Seychelles. Lokalna waluta to rupie seszelskie, ale w wielu miejscach można płacić w euro. Bez trudu zapłacimy też kartą, choć warto mieć przy sobie także trochę gotówki. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykła „czarna ziemia” z Amazonii ma prawie 3 tys. lat. Wiemy już, jak powstała
Jak sprawić, by karczowane lasy odrosły jak najszybciej? Odpowiedź może kryć się w terra preta. To superżyzna gleba pochodząca z dorzecza Amazonii. Ta fantastyczna „czarna ziemia” powstawała przez tysiące lat dzięki działalności ludzi.
W tym artykule: Jak powstała najżyźniejsza gleba Amazonii Terra preta pomysłem na zalesienie Ziemi Hodowla drzew Sposób na zalesienie Ziemi Amazonia znika w błyskawicznym tempie. Od lat 70. poprzedniego wieku utraciliśmy aż 18 proc. tamtejszych lasów deszczowych. To teren o powierzchni 800 tys. km kw. Czyli prawie trzy razy tyle, ile wynosi terytorium Polski. Większość tych ziem została przekształcona w pastwiska. Co z robić, by na wylesionym obszarze z powrotem szybko wyrosły drzewa? To pytanie dotyczy nie tylko Ameryki Południowej, ale i całego świata. Ciekawą odpowiedź opracowali naukowcy z brazylijskiego Uniwersytetu São Paulo. Ich zdaniem, cudowną bronią w walce z wylesianiem jest gleba o nazwie terra preta. Terra preta, zwana też czarną ziemią, to niezwykle żyzny rodzaj gleby występujący w dorzeczu Amazonki. Jej istnienie zawdzięczamy rdzennym mieszkańcom regionu: Indianom zamieszkującym Amazonię w okresie prekolumbijskim. To oni posiedli sekret użyźniania gleby. Choć pochodzi on sprzed kilku tysięcy lat, może być bardzo przydatny w teraźniejszości. Jak powstała najżyźniejsza gleba Amazonii Gleby Amazonii są ubogie. Co gorsza, po wylesieniu szybko się wyjaławiają. Ludzie, którzy żyli na tych terenach kilka tysięcy lat temu, musieli znaleźć sposób na rozwijanie rolnictwa. I znaleźli. Nauczyli się użyźniać ziemię, którą uprawiali. Wykorzystywali do tego nawóz zwierzęcy, odpady, kompost, kości ryb, potłuczone gliniane naczynia. A przede wszystkim – węgiel drzewny. Nie tylko Amazonia ginie. Tracimy coraz więcej lasów na całym świecie, także przez górnictwo Nowe badania wykazały, że górnictwo ma bardzo duży wpływ na wycinkę lasów. Naukowcy ostrzegają, że ta dziedzina przemysłu w pośredni sposób zagraża bioróżnorodności i ekosystemom w ... Praca powtarzana przez kolejne pokolenia zaowocowała powstaniem w dorzeczu Amazonki ziemi terra preta. Jej charakterystyczną cechą jest bardzo ciemna, prawie czarna barwa. Gleba ta powstawała mniej więcej między 450 rokiem przed naszą erą a 950 rokiem naszej ery. W niektórych miejscach jej warstwa ma nawet dwa metry grubości. Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie naukowym „Science Advances” dowodzą, że terra preta nie powstała przypadkiem, jako produkt uboczny aktywności człowieka. Co ciekawe, podobne praktyki stosuje do dziś amazoński lud Kuikuro. Obecnie czarna ziemia jest znana pod nazwą „eegepe”. Analizy wykazały, że zawiera wyjątkowo dużo węgla. Terra preta pomysłem na zalesienie Ziemi W jaki sposób terra preta może pomóc całej Ziemi? Dokładna analiza jej składu pozwoli wyjaśnić, co dokładnie sprawia, że jest tak żyzna. Praca na ten temat ukazała się w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Soil Science”. Naukowcy wykonali serię eksperymentów, wykorzystując trzy rodzaje ziem. Były to terra preta, mieszanka czarnej ziemi i ziemi zwykłej oraz zwykła ziemia. Uczeni przygotowali pojemniki z tymi trzema rodzajami podłoża. Najpierw we wszystkich posadzili trawę Urochloa brizantha. To roślina powszechnie hodowana na paszę. Po 60 dniach ścięli trawę, pozostawiając korzenie. W ten sposób uzyskali imitację gleby gotowej do zalesienia. Hodowla drzew Do tak przygotowanych pojemników trafiły następnie nasiona trzech rodzajów drzew. Były to Cecropia pachystachya, Peltophorum dubium i cedr argentyński (Cedrela fissilis). Badacze pozwolili im wykiełkować i rosnąć przez trzy miesiące. Po tym okresie ocenili wysokość, masę i ukorzenienie małych drzewek. Terra preta okazała się idealna dla wszystkich roślin. Na czystej czarnej ziemi wyrosło osiem razy więcej trawy niż na zwykłej. Posadzone tam następnie drzewa były znacznie wyższe. Cedr i P. dubium były wyższe odpowiednio trzy i sześć razy, niż gdy rosły na zwykłej glebie. Drzewo C. pachystachya w ogóle nie wyrosło ani na zwykłej ziemi, ani na mieszance. Wykiełkowało jedynie na czystej terra preta. Następnie naukowcy przebadali skład wszystkich podłoży. Nawet wcześniej użyta terra preta pozostała najżyźniejsza. Miała kilkakrotnie więcej potasu i innych mikroelementów niż pozostałe podłoża. Rośliny Amazonii – odkryj co stanowi florę dżungli amazońskiej Amazonia – zielone płuca Ziemi – to najbardziej zróżnicowany gatunkowo biom na naszej planecie. W granicach jej obszaru mieści się więcej niż połowa wszystkich lasów deszczowych, a opr... Badacze szczegółowo przyjrzeli się też mikroorganizmom z czarnej ziemi. Znaleźli w niej kilka rodzin bakterii, które okazały się szczególnie skuteczne w przekształcaniu składników gleby w substancje odżywcze pobierane przez rośliny. Sposób na zalesienie Ziemi Badacze nie mają złudzeń: gleby terra preta w Amazonii jest za mało, by można było ją wykorzystać na większą skalę do zalesiania Ziemi. Szacuje się, że można ją znaleźć maksymalnie na powierzchni ok. 20 tys. km kw. Jednak poznawszy jej sekrety oraz skład chemiczny będzie możliwe przygotowanie jej sztucznych odpowiedników. – Potrzeba było tysięcy lat, by powstała terra preta. Gdybyśmy zaczęli jej używać, potrzeba byłoby kolejnych tysięcy lat, zanim by się zregenerowała – ostrzega dr Siu Mui Tsai, główny autor pracy. – Dlatego rekomendujemy nie tyle użytkowanie terra preta, ile skopiowanie jej cech szczególnych i wykorzystanie ich do celów ekologicznych – dodaje badacz. Źródła: phys.org, Frontiers in Soil Science, Science Advances. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Robi się tak gorąco, że tropikalne lasy obumrą? Naukowcy ostrzegają, że w taki scenariusz jest możliwy
Tropikalne drzewa powyżej pewnej temperatury nie są w stanie przeprowadzać fotosyntezy. Naukowcy ustalili, że ten punkt krytyczny jest bliżej niż sądziliśmy. Jednak zostanie przekroczony tylko w wypadku, gdy sprawy przybiorą obrót najgorszy z możliwych.
W tym artykule: Fotosynteza to najważniejszy proces na Ziemi Pomiar temperatury liści z orbity Potwierdzenie badaniami na ziemi Lasy tropikalne na całym świecie nagrzewają się tak, że mogą mieć coraz większy problem z przeprowadzeniem fotosyntezy. Co więcej, istnieje granica, po przekroczeniu której robi się tak gorąco, że liście tropikalnych roślin obumierają. Naukowcy wyliczyli, że dla lasów tropikalnych wynosi ona 46,7 st. C. – Wydaje się, że to sporo – mówi Martjin Slot, jeden z członków międzynarodowej grupy badawczej, dla „New Scientist”. – Jednak temperatura liści może być znacznie wyższa niż temperatura powietrza – dodaje. Dotychczas wydawało się, że liście w lasach tropikalnych nie zbliżają się jeszcze do granicy ciepła, które mogą znieść. Jednak opublikowany wczoraj w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature” artykuł wskazuje, że nie jest to do końca prawda. Niewielki odsetek liści w tropikach osiągnął już próg, powyżej którego fotosynteza przestaje być możliwa – ostrzegają naukowcy. Fotosynteza to najważniejszy proces na Ziemi Fotosynteza to jeden z najważniejszych naturalnych procesów, jakie zachodzą na Ziemi. Dzięki niej wszystkie rośliny żyją i rozwijają się. Podczas fotosyntezy wykorzystują wodę, dwutlenek węgla i energię słoneczną, by wyprodukować cukry i tlen. Cukry są im niezbędne do życia, tlen zaś oddają do atmosfery. Dzięki ziemskiej roślinności tlenu jest w powietrzu odpowiednio dużo dla wszystkich oddychających nim organizmów – w tym również dla nas. A pokarm roślinny jest niezbędny ogromnej części zwierząt. Amazońskie lasy deszczowe emitują obecnie więcej CO2 niż pochłaniają Naukowcy twierdzą, że ograniczenie emisji jest pilniejsze niż kiedykolwiek, ponieważ lasy tropikalne produkują ponad miliard ton dwutlenku węgla rocznie. Proces fotosyntezy może jednak przebiegać tylko w określonych temperaturach. Jak piszą autorzy pracy w „Nature”, ponad 150 lat temu po raz pierwszy zauważono, że liście „działają” do około 50 st. C. Gdy zrobi się goręcej – obumrą. „W epoce zmian klimatycznych to ustalenie pozostaje w mocy” – napisali badacze. Pomiar temperatury liści z orbity Analiza temperatury liści w koronach drzew lasów tropikalnych wymagała pracy zarówno na ziemi, jak i badań z orbity. W tych drugich pomocna okazała się Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Naukowcy wykorzystali znajdujący się na niej instrument ECOSTRESS. To eksperyment pozwalający monitorować oddawanie wody przez liście (czyli transpirację, analogiczną do pocenia się u ludzi). Na tej podstawie możliwe jest obliczenie temperatury ziemskich liści. Lasy tropikalne śledzone były z orbity w latach 2018–2020. Badacze ustalili, że już 0,01 proc. liści osiąga próg, powyżej którego fotosynteza staje się niemożliwa. Wydaje się, że jeden liść na dziesięć tysięcy to bardzo mało. Jednak po przekroczeniu punktu krytycznego, ten odsetek może gwałtownie wzrosnąć – ostrzegają badacze. Szacują oni, że ten niebezpieczny moment może nastąpić po wzroście temperatur o 2–8 st. C. Najbardziej prawdopodobne jest, że punkt krytyczny to 4 st. C. Gdyby średnia temperatura wzrosła aż o tyle stopni, lasy tropikalne by tego nie wytrzymały. Jest to jednak – na szczęście – bardzo mało prawdopodobny scenariusz, najgorszy z możliwych. Potwierdzenie badaniami na ziemi By upewnić się, że ich szacunki są poprawne, naukowcy zbierali również dane bezpośrednio z liści. Nie było to proste. Po pierwsze, musieli wspinać się na drzewa, by umieszczać czujniki na pojedynczych liściach w górnych częściach korony drzew. Po drugie, czujniki często spadały. – To jest ogromne wyzwanie – wspomina Slot – Wracasz, a tu okazuje się, że burza zerwała czujniki albo mrówki zjadły taśmę. Tu temperatura powietrza przekracza 55 stopni, a gruntu – 80 stopni. Oto najgorętsze miejsca na Ziemi <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tu-temperatura-powietrza-przekracza-55-stopni-a-gruntu-80-stopni-oto-najgoretsze-miejsca-na-ziemi-fot-eric-thayer-bloomberg-via-getty-images-20f446d.jpg" width="938" height="626" alt="tu-temperatura-powietrza-przekracza-55-stopni-a-gruntu-80-stopni-oto-najgoretsze-miejsca-na-ziemi-fot-eric-thayer-bloomberg-via-getty-images-20f446d" title="tu-temperatura-powietrza-przekracza-55-stopni-a-gruntu-80-stopni-oto-najgoretsze-miejsca-na-ziemi-fot-eric-thayer-bloomberg-via-getty-images-20f446d" /> Mimo to udało się zebrać cenne dane, rzucające światło na to, co dzieje się już teraz z lasami tropikalnymi na Ziemi. – Kiedy dochodzi do fragmentacji lasów, te, które pozostają, nagrzewają się – ostrzega Christopher Doughty, główny autor pracy z „Nature”. Jego zdaniem, przyczyną obumierania coraz większej ilości drzew w Puszczy Amazońskiej może być właśnie przekroczenie krytycznego progu temperatury dla liści. Badania przypominają, jak ważna jest ochrona lasów tropikalnych na całej Ziemi. Jak podaje WWF, pokrywają one 6 proc. powierzchni lądów i stanowią miejsce życia dla większości ziemskich gatunków. Źródła: Nature, New Scientist, NASA, Science Alert, WWF. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Badania wykazały, że znaczna część Amazonii już nigdy się nie zregeneruje. Co czeka „płuca Ziemi”?
Naukowcy odkryli, że zniszczenia dużej części obszarów Amazonii, które są spowodowane wylesianiem i wypalaniem, osiągnęły punkt krytyczny. Oznacza to, że te lasy mogą się już nigdy nie odbudować. Co teraz?
W tym artykule: 74% pierwotnych lasów Amazonii przetrwało wylesianie Bardzo zła sytuacja jest w większości krajów, gdzie rosną amazońskie lasy Największym zagrożeniem dla Amazonii jest rolnictwo i... populizm W 2021 roku na łamach National Geographic pisaliśmy o rekordowym poziomie wycinki lasów Amazonii w Brazylii, który od sierpnia 2020 do lipca 2021 osiągnął 22%. Oznacza to, że wycięto ok. 13 235 km2 lasów. Był to najwyższy współczynnik wylesiania od 2006 roku. Pierwsza połowa 2022 roku nie przyniosła żadnej poprawy. Co więcej – 6 miesięcy pokazało, że harwestery i piły nie zwalniały tempa. Od stycznia do czerwca wycięto kolejne 3988 km2 amazońskich lasów. Eksperci zgodnie wskazują winowajcę za te zbrodnie przeciwko przyrodzie. To Jair Bolsonaro, były wojskowy, prawicowy polityk i poprzedni prezydent Brazylii. 74% pierwotnych lasów Amazonii przetrwało wylesianie Międzynarodowy zespół naukowców we współpracy z koordynatorem rdzennych organizacji Amazonii (COICA, ang. Coordinator of Indigenous Organizations of the Amazon River Basin) przeprowadzili obszerne badania na temat skali zniszczeń lasów amazońskich w całym regionie. Wnioski badaczy są porażające. Puszcza znalazła się w punkcie krytycznym, a na wielu obszarach Amazonia zamienia się w sawannę. Amazonia ginie. Wylesianie postępuje najszybciej od 12 lat Utrata amazońskich lasów deszczowych w Brazylii osiągnęła najwyższy poziom od 2008 roku – informuje tamtejsza krajowa agencja kosmiczna INPE. W ciągu roku wycięto i wypalono powierzchnię... – Brazylia i Boliwia odpowiadają za 90% wylesiania i niszczenia Amazonii. W tych dwóch krajach już widać, że lasy zamieniają się w sawannę. Niestety, to już nie jest tylko czarny scenariusz na przyszłość. To rzeczywistość, która jest widoczna w wielu miejscach Ameryki Południowej – informują naukowcy. Bardzo zła sytuacja jest w większości krajów, gdzie rosną amazońskie lasy Uczeni dokładnie przeanalizowali sytuację dziewięciu państw, na obszarze których znajduje się Amazonia. Okazuje się, że tylko na obszarze dwóch krajów sytuacja jest względnie dobra. Chodzi o Surinam i Gujanę Francuską. Co najmniej 50% powierzchni lasów na ich terytorium pozostaje w stanie nienaruszonym. Dlatego organizacje, które reprezentują rdzennych mieszkańców regionu, wzywają światowych przywódców do ochrony Amazonii. Autorzy wskazują, że to duże wyzwanie, ponieważ tylko 74% pierwotnych lasów przetrwało. Eksperci przypominają, że na dużym obszarze, na którym żyje rdzenna ludność, również dochodzi do bezprawnego wylesiania. Życie mieszkańców Amazonii jest regularnie zakłócane, a często dochodzi również do walki o życie i o przetrwanie. Bardzo dobrze pokazywał to ostatni dokument „Terytorium” w reżyserii Alexa Pritza. Największym zagrożeniem dla Amazonii jest rolnictwo i... populizm Autorzy badań wskazują, że przyczyn wylesiania jest kilka. To między innymi górnictwo i wydobycie ropy. Złoża znajdują się na relatywnie dużym obszarze Amazonii. Jednak największym problemem jest rolnictwo. Odpowiada ono za 84% całkowitego wylesiania. Bardzo często dochodzi do konfliktów pomiędzy farmerami a ludnością rdzenną. Rolnicy bardzo nierzadko doprowadzają do niekontrolowanych podpaleń, aby zdobyć grunt (często nielegalnie) pod swoje uprawy. Problem Amazonii to problem strukturalny i wielowarstwowy. Dlatego, aby go rozwiązać, potrzebna jest współpraca na bardzo szeroką skalę. Przypomnijmy, że kiedy Jair Bolsonaro objął urząd prezydenta Brazylii w 2019 roku, jako prawicowy polityk zapowiadał sukces w walce z wycinką drzew. Podawał liczby, dane i daty. Fakty natomiast są takie, że od początku jego kadencji wycinka Amazonii zaczęła nabierać szybkiego i rekordowego tempa. Prezydent Brazylii przy każdej możliwej okazji przypominał, jak ważne jest wzmocnienie krajowej gospodarki, ale ten wzrost był kosztem eksploatacji lasów deszczowych. Populizm polityczny i utrzymanie przy władzy zdawały się ważniejsze od ekologii, „zielonych płuc Ziemi” i przyszłości naszej planety. Niestety, taka postawa widoczna jest dziś w wielu krajach na świecie. Źródło: RAISG Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Trwa największa wycinka drzew w brazylijskiej Amazonii
W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy poziom wycinki Amazonii w Brazylii osiągnął 22 procent. Tak źle nie było od 2006 roku.
W tym artykule: Puste obietnice Walka z wiatrakami Według National Institute for Space Research (INPE) od sierpnia 2020 do lipca 2021 r. wycięto 13 235 km2 lasów. Dla zobrazowania skali wycinki - to obszar 17 razy większy niż Nowy Jork. Dane zostały wyliczone na podstawie programu satelitarnego PRODES, który służy do monitorowania Amazonii. Eksperci ostrzegają - to olbrzymie i postępujące zagrożenie dla naszej planety. Puste obietnice Od momentu objęcia urzędu prezydenta Brazylii przez Jaira Bolsonaro w 2019 roku, wycinka lasów deszczowych Amazonii nabrała zatrważającego tempa. Skrajnie prawicowy polityk, były wojskowy, w swojej kampanii wyborczej obiecywał, że jednym z jego celów będzie wzmocnienie brazylijskiej gospodarki. Niestety jednym z czynników, które miały ją napędzać miała być postępująca eksploatacja Amazonii. Światowi przywódcy przy każdej możliwej okazji upominają prezydenta i domagają się od niego jasnych deklaracji. Bolsonaro obiecywał, że do 2030 roku odniesie sukces w walce z nielegalna wycinką drzew. Podczas ostatniego Cop26 liderzy zobowiązali się, aby w następnej dekadzie powstrzymać wylesiania na skale globalną. Eksperci przyznają jednak, że są to tylko puste obietnice. Brazylia musiałaby przeznaczyć miliardy na ochronę środowiska i nie wiadomo na razie skąd weźmie na to pieniądze. Symboliczna była również nieobecność Jaira Bolsonaro na tegorocznym COP26. Paulino de Carvalho Neto, brazylijski dyplomata ds klimatu, powiedział w rozmowie ze Sky News, że prezydent „ma inne rzeczy na głowie”. Z kolei administracja prezydenta zapewniała, że skróci czas na powstrzymanie destrukcji Amazonii o 2 lata, czyli do 2028 roku… Walka z wiatrakami Politycy rządu Bolsonaro zapewniają, że najnowsze dane o wycinaniu Amazonii nie odzwierciedlają starań na rzecz zaprzestania nielegalnej wycinki. Przyznają jednak, że rząd powinien być jeszcze bardziej zdeterminowany w swoich działaniach. Trudno jednak brać te słowa na poważnie. Brazylisjka grupa The Climate Observatory zwróciła uwagę na to, że przedstawiciele rządu Brazylii polecieli na szczyt ONZ znając najnowsze dane INPE, ale ukryli je przed opinią publiczną. Brazylia była postrzegana jako kluczowa w podpisywanej deklaracji o ograniczeniu globalnego wycinania lasów. To dlatego, że Amazonia jest niesamowicie kluczowa dla środiwska. Las nazywany „zielonymi płucami Ziemi” generuje ok. 20% tlenu w ziemskiej atmosferze i pochłania ogromne ilości dwutlenku węgla. Eksperci alarmują, że im powierzchnia Amazonii będzie mniejsza, tym nasz klimat będzie się ocieplał. Niedawno pisaliśmy o tym jak globalne ocieplenie wpływa na ptaki żyjące w lasach deszczowych. Zmiany klimatyczne dotykają i będą dotykać wszystkich mieszkańców Ziemi. Aktywiści otwarcie mówią, że to co robi Jair Bolsonaro to działalność przestępcza i powinien za swoje działania zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Niektórzy naukowcy ostrzegają, że jeśli obecna tendencja się utrzyma, możemy przekroczyć punkt krytyczny, a Amazonia zamieni się w sawannę. Śledztwo agencji informacyjnej Reutera wykazało, że od 2019 roku Bolsonaro regularnie wysyła wojsko do amazońskich lasów, aby nadzorowały wycinkę. Nie przyczyniło się to jednak w żadnych stopniu, aby powstrzymać narastające szkody. Mauricio Voivodic, szef ds. Środowiskowych WWF w Brazyli mówi - w rzeczywistości widzimy, że rząd Bolsonaro przyspieszył tylko skalę zniszczeń w puszczy amazońskiej. To jest właśnie dzisiejsza Brazylia, którą prezydent, próbuje ukryć za pomocą greenwashingu i pięknych, ale kłamliwych frazesów - Źródło: Reuters
Amazońskie ptaki są coraz mniejsze. To skutek zmian klimatycznych
Zmiany klimatyczne postępują, a ludzie coraz bardziej przyczyniają się do globalnego ocieplenia. Są jednak na Ziemi stworzenia, które nie czekają aż człowiek przestanie niszczyć planetę i próbują obronić się przed skutkami nadchodzącej katastrofy. Tak dzieje się w przypadku ptaków żyjących w Amazonii, które w odpowiedzi na ocieplanie klimatu zaczęły ewoluować.
W tym artykule: 40 lat zmian Nadchodzące zmiany Bogactwo Amazonii Ornitolodzy zbadali 77 tropikalnych gatunków ptaków (łącznie ok. 15 000 osobników) w lasach deszczowych Amazonii na przestrzeni ostatnich 4 dekad. Okazało się, że wszystkie zmniejszyły się, a jedna trzecia rozwinęła dłuższe skrzydła. Eksperci przyznają, że zwierzęta te zaczęły przystosowywać się do nowych warunków życia. Badania sugerują, że co 10 lat ich masa spadała o nawet 2 procent. Piłodziób wspaniały „schudł” ze 133 gramów do ok 127 g... 40 lat zmian W ciągu 40 lat, w regionie, w którym przeprowadzano badania średnia, temperatura wzrosła o 1 stopień Celsjusza, a w porze suchej o 1,65 stopnia. Natomiast w porze deszczowej opady wzrosły o 13 procent, jednak spadły aż o 15 w porze suchej. Naukowcy przyznają, że to bezpośrednio przyczyniło się do zmian warunków fizycznych ptaków. -Zmiany klimatyczne to nie są jakieś mrzonki o przyszłości. To się dzieje tu i teraz, na naszych oczach. I często niosą za sobą skutki, ktorych się nawet nie spodziewaliśmy. - mówi ornitolog Ben Winger z Uniwersytetu Michigan, który nie był zaangażowany w te badania, ale dokumentował podobne zmiany u ptaków wędrownych. - widząc podobne schematy zmniejszania się rozmiarów tych zwierząt, możemy nazwać to zjawisko uniwersalnym. - dodaje. Nadchodzące zmiany Z badań z 2020 roku wynika, że ptaki wędrowne są narażone na zmiany temperatur i w rezultacie stają się coraz drobniejsze. Według autorów, odpowiedzialne za to są zmiany klimatyczne, ponieważ ptaki muszą mierzyć się z różnymi warunkami pogodowymi w trakcie swoich migracji, a ich siedliska często ulegają zniszczeniu. To sprawia, że muszą przystosowywać się do nowej rzeczywistości. Z kolei autorzy badań „czterdziestoletnich”, chcieli sprawdzić, czy globalne ocieplenie ma wpływ również na ptaki, które nie wędrują, ale spędzają swoje życie w środowisku, które nie jest bezpośrednio narażone na degradacje siedlisk, czy destrukcyjny wpływ człowieka. Wyniki były nieco zaskakujące, ponieważ naukowcy nie do końca są w stanie wyjaśnić, jak zmiana długości skrzydeł wpływa na utrzymanie niższej temperatury ciała. - Możemy spróbować porównać to do samolotów - mówi Witte Jirinec, ekolog z Louisiana State University, który jest głównym autorem badań. - Myśliwiec ma krótkie skrzydła i jest ciężki, dlatego, aby utrzymać się w górze, musi lecieć szybko, przez co zużywa dużo energii. Natomiast lekkie szybowce, mają długie skrzydła i nie zużywają tyle mocy, aby utrzymać się w locie. - odpowiada. Ta zmiana widoczna była jednak najbardziej u gatunków, które przebywają więcej czasu w koronach drzew, niż na dnie lasu. Jirinec uważa również, że pora sucha jest bardzo stresująca dla ptaków. Masa tych zwierząt zmniejszała się po wyjątkowo gorących latach, aby poradzić sobie z tak zwanym stresem cieplnym. Bogactwo Amazonii Lasy deszczowe Amazonii zamieszkują niezwykłe zwierzęta i rośliny. W tym ekosystemie znajdziemy ok. 40 000 gatunków roślin, 1300 gatunków ptaków, 3000 typów ryb, 430 gatunków ssaków i blisko 2,5 miliona owadów. A mówimy i tak tylko o tych, które zostały do tej pory zbadane. Amazonia jest nazywana „zielonymi płucami Ziemi”. Ten pełny bioróżnorodności, tajemniczy i cenny dla naszej planety las powinniśmy chronić za wszelką cenę. Niestety już teraz widać, że oprócz siejących spustoszenie pożarów, do głębi lasu docierają skutki zmian klimatycznych. Do których niestety ludzie przyczyniają się w największym stopniu. Źródło: Science
Amazonia ginie. Wylesianie postępuje najszybciej od 12 lat
Utrata amazońskich lasów deszczowych w Brazylii osiągnęła najwyższy poziom od 2008 roku – informuje tamtejsza krajowa agencja kosmiczna INPE. W ciągu roku wycięto i wypalono powierzchnię o prawie 10 proc. większą niż w roku poprzednim. Komentujący o postępującą degradację lasów Amazonii obwiniają prezydenta Jaira Bolsonaro.
Jak podaje brazylijska agencja Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (INPE) w okresie od sierpnia 2019 roku do lipca 2020 roku zniszczonych zostało około 11 088 kilometrów kwadratowych lasów deszczowych. To o 9,5 procent więcej w porównaniu z obszarem dotkniętym wylesieniem w analogicznym okresie w poprzednim roku. W 2018 roku – rok przed objęciem przez Jaira Bolsonaro urzędu prezydenta – INPE mówiła o 7,536 km2 lasów utraconych w ciągu roku. Wzrost, jaki nastąpił od tamtej pory, jest ogromny. Nic dziwnego, że naukowcy i komentatorzy zagraniczni twierdzą, że za tragiczny los Amazonii odpowiada właśnie Bolsonaro. Został on prezydentem Brazylii w styczniu 2019 roku. Otwarcie też zachęcał do uprawiania rolnictwa i prac wydobywczych na terenach lasów deszczowych, uznając te tereny za niewykorzystane obszary mogące służyć inwestycjom. View oEmbed on the source website Nowe dane prezydent skomentował jako zadowalające, bowiem – jak uważa – chociaż wylesiono większy obszar Amazonii niż w latach wcześniejszych, to sama wycinka była bardziej rozłożona w czasie i nie była tak gwałtowna jak wcześniej – broni się polityk. Także wiceprezydent Hamilton Mourao stwierdził, że „choć nie jest to powód do świętowania, to polityka, którą przyjęliśmy na początku naszych rządów, zaczyna przynosić efekty. Idziemy w dobrym kierunku” – cytuje tygodnik „Polityka”. Zezwalając na wycinkę i kolejne inwestycje na obszarze lasów deszczowych, Brazylia też narusza własne regulacje, na mocy których rząd zobowiązywał się do spowolnienia wylesiania na poziomie do 3900 km2 rocznie do 2020. Co więcej rząd Bolsonaro wyjątkowo surowo obchodzi się z aktywistami i działaczami proekologicznymi. Nie tylko ograniczono wsparcie finansowe dla organizacji zajmujących się ochroną środowiska, ale nawet doprowadzono do aresztowań kilku aktywistów. Amazonia jest domem dla około 3 milionów gatunków roślin i zwierząt oraz miliona rdzennych mieszkańców. To także ekosystem wyjątkowo ważny dla całej Ziemi. Tamtejsze lasy deszczowe pochłaniały tony CO2, co pozwalało spowolnić tempo globalnego ocieplenia. Dane opublikowane przez agencję INPE z końcem listopada to wstępny raport. Ostateczne liczby dotyczące wylesiania Amazonii poznamy najpewniej na początku 2021 roku. „Skala zniszczeń lasów deszczowych Amazonii jest trudna do pojęcia. W zeszłym roku (...) mówiono, że co minutę wycinany jest obszar lasu wielkości boiska piłkarskiego. Wkrótce jednak te obliczenia zostały zdezaktualizowane, a w tym roku doszło do największych pożarów od dekady. Nic z tego nie powinno być zaskoczeniem: Jair Bolsonaro został wybrany za obietnicę rozwoju. Zainteresowany promocją górnictwa i rolnictwa, opisał Amazonię jako „układ okresowy” cennych minerałów” – pisze w komentarzu dla BBC dziennikarz naukowy David Shukman. Pewne jest, że bez międzynarodowego zaangażowania, Amazonia będzie pozbawiona ochrony. A jej utratę boleśnie odczujemy wszyscy.
Lasy równikowe – niepowtarzalne bogactwo zwierząt i roślinności. Dlaczego są zagrożone i jak je chronić?
Lasy równikowe nazywane są Zielonymi Płucami Ziemi. Odgrywają nieocenioną rolę dla klimatu naszej planety i żyjących na niej stworzeń. W ostatnich dziesięcioleciach te cenne tereny znikają z mapy świata. Co warto o nich wiedzieć i jak można je chronić?
W tym artykule: Co warto wiedzieć o lasach równikowych? Lasy równikowe: zwierzęta Lasy równikowe: rośliny Lasy równikowe: ciekawostki Wycinanie lasów równikowych Dlaczego i jak należy chronić lasy równikowe? Co warto wiedzieć o lasach równikowych? Strefa lasów równikowych rozciąga się w centralnym pasie obszaru międzyzwrotnikowego. Obejmuje głównie Kotlinę Konga w Afryce, dorzecze Amazonki w Ameryce Południowej oraz Archipelag Malajski położony w Azji Południowo-Wschodniej. Częściowo sięga także do Ameryki Środkowej, Afryki Zachodniej, Madagaskaru i północno-wschodniej Australii. Wilgotne lasy równikowe niekiedy nazywane są lasami deszczowymi, puszczą tropikalną lub dżunglą. Każde z tych określeń trafnie oddaje cechy tego wyjątkowego środowiska. Warunki panujące w lesie równikowym rzeczywiście mają wiele wspólnego z deszczem. Ich charakterystyczną cechą są bowiem codzienne popołudniowe opady, które trwają krótko, lecz są bardzo intensywne. Roczna suma opadów w puszczy tropikalnej wynosi ponad 2000 mm. Dla porównania - w Polsce średnia to około 600 mm. Klimat lasów równikowych wyróżnia się brakiem następujących po sobie pór roku. Ze względu na dużą wilgotność powietrza i stałą temperaturę utrzymującą się w przedziale 25–28 °C każdy dzień wygląda niemal identycznie. Podobne warunki utrzymują się również w nocy. View oEmbed on the source website Lasy równikowe: zwierzęta Zwierzęta wilgotnych lasów równikowych są niesamowicie zróżnicowane. Dziewicze tropikalne puszcze gromadzą połowę istniejących gatunków fauny. Wiele jest wśród nich ptaków, ssaków i gadów, lecz najliczniejszą grupę mieszkańców lasu deszczowego stanowią bezkręgowce. Do często spotykanych widoków należą siedliska termitów, czyli niewielkich, społecznych owadów odżywiających się drewnem. Zdecydowanie bardziej spektakularne są tropikalne motyle o barwnych skrzydłach osiągających nawet 25 cm rozpiętości. Las równikowy jest również siedliskiem jadowitych pajęczaków, takich jak ptaszniki i skorpiony. Bujna roślinność stanowi również ostoję dla wielu rodzajów ptactwa. W tej sferze wyróżnia się zwłaszcza Amazonia, w której żyje ponad 1/5 wszystkich gatunków ptaków występujących na świecie. Wśród nich spotkać można m.in. tukany, kolibry, papugi oraz drapieżne harpie. Zwierzęta lasów równikowych to także liczne ssaki. Charakterystyczne dla tych regionów są zwłaszcza małpy, które zwinnie poruszają się w koronach drzew. W Afryce zaobserwować można goryle i szympansy, w Azji orangutany, a w Ameryce Południowej kapucynki i pigmejki. Do ich naturalnych wrogów należą drapieżne koty - lamparty, jaguary czy oceloty. Nie sposób wymienić wszystkich rodzajów zwierząt zamieszkujących las równikowy. Wiele jest wśród nich endemitów występujących tylko w jednym miejscu na świecie. Część gatunków skrytych w tropikalnej puszczy natomiast nadal czeka na odkrycie. Lasy równikowe: rośliny Roślinność lasów równikowych przypomina wiecznie zieloną gęstwinę, która pokrywa niemal każdy dostępny fragment gruntu. Szacuje się, że tropikalne puszcze są domem dla 2/3 wszystkich gatunków roślin występujących na Ziemi. W żadnym innym miejscu na świecie nie występuje tak wielka różnorodność. Rozrostowi tak bujnej flory sprzyja bardzo szybki rozkład materii organicznej, typowy dla wilgotnego i gorącego klimatu. Podłoże w puszczy tropikalnej jest jednak bardzo ubogie - pokrywa je nieurodzajna gleba laterytowa. Wszystkie substancje odżywcze są natychmiast wchłaniane przez rośliny. Charakterystyczną cechą roślinności lasów tropikalnych jest jej warstwowy układ. Poszczególne piętra lasu równikowego są skutkiem konkurencji o światło słoneczne. W tej rywalizacji wygrywają przede wszystkim pojedyncze drzewa przestojowe, które górują nad całym lasem i mogą osiągać wysokość nawet 80 m. Do najwyższych należy puchowiec pręcikowy, inaczej drzewo kapokowe. Niżej znajdują się korony niższych drzew, które stanowią centrum życia puszczy. Wśród nich znaleźć można m.in. mahoniowce, hebanowce i palmy. Ich konary oplatają liany, a między gałęziami wyrastają inne rośliny, czyli tzw. epifity - najczęściej storczyki, paprocie, grzyby i mchy. Jako kolejne warstwy lasu równikowego wyróżnia się piętro średnie z niewielkimi drzewami o nagich pniach oraz piętro najniższe, do którego dociera niewiele światła słonecznego. Z tego względu rosną na nim głównie grzyby oraz nieliczne rośliny cieniolubne. Lasy równikowe: ciekawostki Lasy równikowe pokrywają zaledwie 6% powierzchni Ziemi, lecz równocześnie obejmują ponad 30% wszystkich terenów zalesionych na świecie. Ponad połowa istniejących puszczy tropikalnych porasta Amazonię. Krajobraz lasu równikowego wydaje się egzotyczny i odległy, jednak tak naprawdę codziennie stykamy się z jego zasobami. Ponad 25% surowców kosmetycznych i farmaceutycznych pochodzi właśnie z dżungli. Podobnie jest z popularnymi przyprawami, takimi jak pieprz, wanilia czy cynamon. W przemyśle meblarskim cenione jest natomiast tropikalne drewno - mahoń, heban oraz palisander. Ciekawym typem równikowej puszczy są lasy mgliste, które występują na obszarach górskich. Zgodnie z nazwą ich charakterystyczną cechą są utrzymujące się w powietrzu opary chmur i mgły. Jest to skutek stałej kondensacji pary wodnej. Lasy mgliste porastają nietypowe, wykrzywione drzewa i rośliny czerpiące wodę z powietrza. Wycinanie lasów równikowych Wilgotne lasy równikowe znikają z powierzchni Ziemi każdego dnia. Rocznie wycina się ich nawet 3 mln hektarów, z czego ponad 1/3 tej liczby dotyczy samej Amazonii. Każdego dnia w wyniku wycinki drzew lub wypalania gleby umierają dziesiątki gatunków roślin i zwierząt. Wykarczowane tereny lasów równikowych są zastępowane przez hodowle bydła oraz plantacje roślin: bananowców, kawy, trzciny cukrowej i palmy kokosowej. Tropikalne gleby laterytowe ulegają szybkiemu wyjałowieniu nawet mimo nawożenia, dlatego wciąż potrzeba nowych obszarów pod uprawę. Właśnie z tego powodu połacie wiecznie zielonej dżungli znikają tak szybko. Dlaczego i jak należy chronić lasy równikowe? Lasy równikowe są źródłem tlenu, jednak wbrew pozorom nie jest to ich najważniejsza funkcja. Tropikalne puszcze produkują kilkanaście procent światowych zasobów tego pierwiastka, lecz jednocześnie pochłaniają go niemal tyle samo. Większość tlenu na Ziemi powstaje w oceanach. Wilgotne lasy równikowe należy chronić z innego powodu. Ich zniknięcie doprowadziłoby do światowej katastrofy zagrażającej ludzkości. Do atmosfery dostałyby się znaczne ilości dwutlenku węgla, a ponadto nastałaby globalna susza. Jeśli zatrzymamy proces wylesiania, mamy szansę temu zapobiec. Podjęcie działań w tym kierunku nie jest jednak łatwe. Karczowanie lasów tropikalnych jest często głównym źródłem dochodu okolicznych mieszkańców, a ponadto napędza krajową gospodarkę. Pomoc niesiona puszczom opiera się zatem głównie na edukacji. Przyrodnicy z fundacji WWF nawiązują współpracę z lokalnymi władzami, organizacjami oraz rolnikami i pomagają im znaleźć bardziej ekologiczne metody upraw, które pozwalają ograniczyć wycinkę lasów.
Zachwycające zdjęcie „złotych rzek” Amazonii. NASA wyjaśnia, co naprawdę się za nim kryje
Mieniące się złotem rzeki biegnące przez amazoński las deszczowy w Peru można podziwiać na zdjęciu opublikowanym przez NASA. Niestety za piękną fotografią kryję brudna historia. „Rzeki złota” to w rzeczywistości doły wykopane przy nielegalnym wydobyciu złota.
Zdjęcie zrobiono z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) dokładnie 24 grudnia 2020 roku. Niezwykła fotografia mimo swojej malowniczości jest kolejnym dowodem na skalę niszczycielskiego wydobycia złota w regionie Madre de Dios w południowo-wschodnim Peru. NASA wyjaśnia, że to, co na zdjęciu wygląda jak rzeki płynnego złota to w rzeczywistości błotniste doły, w których górnicy poszukiwali lub nadal poszukują cennego metalu. Setki basenów, z których usunięto roślinność, wypełnionych wodą i otoczonych błotem dzięki odbitemu światłu słonecznemu z perspektywy ISS mogło zmienić się w tak ujmujący obraz. Doły, w których prowadzono wykopaliska, układają się w rzeczny szlak, bowiem górnicy podążają szlakami starych rzek, w których przez setki lat odkładały się cenne minerały – wyjaśniają eksperci NASA. Peru jest wiodącym eksporterem złota, a Madre de Dios kluczową lokalizacją dla ogromnego nieuregulowanego przemysłu, w którym tysiące górników próbuje zarobić na życie. Większość wydobycia odbywa się „poza rządową administracją”. Przemysł wydobywczy doprowadził do intensywnego wylesiania i niszczenia ważnych siedlisk dzikich zwierząt na obszarze, który jeszcze do niedawna był oazą bioróżnorodności. W częściach regionu będącego domem dla wielu dzikich gatunków - w tym małp, jaguarów i motyli - górnictwo jest główną przyczyną wylesiania – uważają naukowcy. Badanie z 2019 roku wykazało, że wylesianie związane z wydobyciem złota tylko w 2018 roku zniszczyło niemal 10 000 hektarów peruwiańskiej Amazonii. Nielegalne kopalnie złota nie pozostają też bez wpływu na zdrowie mieszkających w pobliżu ludzi. Górnicy mieszają osady z gotowaną rtęcią, aby oddzielić złoto od innych minerałów. W rezultacie co roku do rzek lub atmosfery trafia do 55 ton (50 ton metrycznych) rtęci. Według badania PLOS One z 2012 r., mieszkańcy, którzy jedzą dużo ryb z tych zanieczyszczonych rzek, są ponad trzy razy bardziej narażeni na zatrucie rtęcią niż osoby nie jedzące ryb. Wydobycie złota jest napędzane wciąż rosnącą ceną kruszcu. Lokalne społeczności traktują często nielegalny lub półlegalny proceder jako najlepszy i najpewniejszy sposób utrzymania. Szacuje się, że w 2012 r. w regionie wydobywczym Amazonii pracowało około 30 000 górników. W innej części Peru, La Pampa, ogromna gorączka złota, która trwała blisko dekadę, została ostatecznie zatrzymana przez rząd w 2019 r.
Do 2050 roku lasy z pochłaniaczy CO2 zmienią się w trucicieli. Ziemia straci „zielone płuca”
Jeśli nie zatrzymamy postępu globalnego ocieplenia i tempa wylesiania do 2050 roku lasy zmienią się z „pochłaniaczy” dwutlenku węgla w jego „źródła”. Już teraz ekosystemy lądowe są w stanie wchłonąć zaledwie 30 proc. globalnej emisji CO2.
Najnowsze badanie, opublikowane w Science Advances, pokazuje, że wraz ze wzrostem temperatury powietrza zdolność roślin do pochłaniania CO2 spada. Ten krytyczny próg temperatury nie jest jednakowy na całym świecie. Różni się w zależności od regionu występowania i gatunku roślin. Przy obecnych trendach, kiedy emisja gazów cieplarnianych stale wzrasta, rośliny z połowy lądowych ekosystemu na całym świecie mogą zacząć uwalniać dwutlenek węgla do atmosfery zamiast go pochłaniać do końca tego stulecia. A ekosystemy, które magazynują najwięcej CO2, zwłaszcza lasy tropikalne i borealne, mogą stracić ponad 45 procent swojej pojemności do 2050 roku – szacuje zespół pod kierunkiem Katharyn Duffy z Uniwersytetu Północnej Arizony. „Przewidywane wyższe temperatury związane z podwyższonym poziomem CO2 mogą obniżyć pochłanianie węgla” - stwierdzono w badaniu. Szacunki oparte są nie na modelowaniu, ale na danych zebranych w okresie ostatnich 25 lat. Autorzy alarmują, że nieuwzględnienie tych danych prowadzi do „rażącego przeszacowania” roli, jaką roślinność może odgrywać w ograniczaniu globalnego ocieplenia . „Punkt krytyczny temperatury biosfery lądowej nie przypada na koniec wieku lub okres późniejszy, ale nastąpi w ciągu następnych 20-30 lat” - czytamy. Fotosynteza kontra oddychanie Jak to możliwe, że rośliny stopniowo tracą swoją zdolność pochłaniania i „filtrowania” CO2? Kluczem jest zrozumienie różnicy między fotosyntezą a oddychaniem, dwoma procesami chemicznymi niezbędnymi dla życia roślin, które inaczej reagują na rosnące temperatury – wyjaśnia Science Alert. Rośliny pobierają energię ze światła słonecznego, absorbują dwutlenek węgla z powietrza przez liście, oraz pobierając wodę z gleby. Produkują zaś cukier (który pobudza ich wzrost) i tlen, który jest uwalniany z powrotem do atmosfery. To właśnie proces fotosyntezy, który zachodzi w ciągu dnia, gdyż niezbędne jest do niego światło. Natomiast oddychanie, czyli przekazywanie energii do wszystkich komórek, to proces trwający przez cały czas – bez względu na porę dnia. Podczas oddychania substancje pokarmowe są rozkładane z udziałem tlenu na dwutlenek węgla i wodę. Jest to więc proces odwrotny do fotosyntezy. W jego wyniku rośliny uwalniają do atmosfery CO2. Niekorzystny bilans Katharyn Duffy wraz z zespołem postanowiła sprawdzić, czy istnieje punkt krytyczny, po przekroczeniu którego rośliny będą emitować więcej CO2, niż będą w stanie wchłonąć. Aby to obliczyć naukowcy przeanalizowali zapisy z globalnej sieci obserwacyjnej o nazwie FLUXNET, obejmującej dane z lat 1991-2015. FLUXNET śledził ruch CO2 między ekosystemami a atmosferą. Przyglądając się danym, zespół Duffy odkrył, że globalny poziom fotosyntezy osiągnął swój szczyt przy określonej temperaturze (różnej w zależności od gatunku roślin), a następnie zaczął spadać. Natomiast wskaźniki oddychania stale rosły we wszystkich typach ekosystemów, nie osiągając maksymalnego progu, po którym mogłyby się obniżać. „W wyższych temperaturach tempo oddychania nadal rośnie, w przeciwieństwie do gwałtownie spadającego tempa fotosyntezy. Szybko wkraczamy w reżimy temperaturowe, w których produktywność biosfery gwałtownie spadnie, podając w wątpliwość przyszłą żywotność lądowego pochłaniacza” – stwierdzono w badaniu. Jeśli zanieczyszczenie dwutlenkiem węgla nie spadnie, rozbieżność może spowodować spadek absorpcji CO2 prze lądowe ekosystemy o połowę już w 2040 r. Odkrycie jest niezwykle istotne dla dotychczasowych ustaleń dotyczących przeciwdziałaniu globalnemu ociepleniu i zmianom klimatu. W tym dla zobowiązań wynikających z porozumienia paryskiego. Zapisy porozumienia są w dużym stopniu uzależnione od przyjętej zdolności roślin do pochłaniania CO2. Tymczasem założenia wymagają aktualizacji, bowiem zdolność ekosystemów do oczyszczania atmosfery stale maleje.
Tak wyglądają płonące lasy deszczowe Amazonii. Zdjęcia Greenpeace
Międzynarodowa ekologiczna organizacja pozarządowa udostępniła właśnie obrazy, które pokazują skalę tragedii rozgrywającej się w Ameryce Południowej.
"To jeden z największych pożarów w Amazonii w ostatnich latach" - piszą aktywiście z Greenpeace - "Ogień zagraża różnorodności biologicznej, społecznościom tubylczym i klimatowi na całym świecie. Od stycznia do sierpnia 2019 r. liczba pożarów w regionie była o 145% wyższa niż w tym samym okresie w 2018 roku." Organizacja oskarża brazylijskiego prezydenta o odpowiedzialność za skalę zjawiska. Jair Bolsonaro zapowiadał wcześniej, że chętnie wpuści do Amazonii hodowców bydła i farmerów w zamian za poparcie, którego te grupy udzieliły mu w wyborach prezydenckich. - Mniejszości muszą się nagiąć do większości (…) Albo się dostosują, albo po prostu znikną - powiedział na wiecu 8 lutego 2017 roku. rezydent Brazylii wspierał także Donalda Trumpa, gdy ten wyprowadzał USA z porozumień klimatycznych mających na celu zatrzymanie ocieplenia klimatu. Odnośnie mniejszości etnicznych i rdzennych plemion zamieszkujących Amazonię ma zdecydowane poglądy. - Konieczne jest jak najszybsze zakończenie tego błędnego koła, póki jeszcze mamy czas - mówi Danicley Aguiar z Greenpeace Brazil - Podczas przelotu w ubiegły piątek (23 sierpnia), mogliśmy zobaczyć konsekwencje antyekologicznej polityki rządu prezydenta Brazylii Jaira Bolsonaro: widzieliśmy rozległe, wylesione obszary, otoczone dymem, a także rozrastające się na tereny leśne rolnictwo przemysłowe. Wbrew temu, co twierdzi rząd Bolsonaro, fala pożarów ogarniająca Amazonię, jest powiązana ze wzrostem wylesiania w tym regionie. Jak podaje organizacja z 23 006 punktów zapalnych, zarejestrowanych w Amazonii w ciągu pierwszych 20 dni miesiąca, 15 749 to tereny leśne lub niedawno wylesione, 5445 to pastwiska, 832 to obszary naturalne, a 602 obszary rolnicze. Z 6 295 obszarów, na których temperatura przekracza 47 stopni Celsjusza (heat sources) zarejestrowanych w tygodniu od 16 sierpnia do 22 sierpnia, 1 201 (19%) znajdowało się na terenach chronionych, a 364 z nich (6%) na ziemiach rdzennej ludności. Wszystkie zdjęcia w galerii pochodzą od Greenpeace, wykonał je Victor Moriyama.
Płoną lasy Amazonii. Zielone płuca planety trawi ponad 72 tysiące pożarów
Nie można tego zrzucić na czynniki atmosferyczne, przypadek czy zabłąkaną iskrę - choć tak niedawno jeszcze przekonywał brazylijski minister środowiska. „Większość tych pożarów została rozpalona przez ludzi” - mówi otwarcie Christian Poirier z organizacji Amazon Watch.
Brazylijskie lasy deszczowe nie są suche jak australijski busz i nie wystarczy malutka iskra by je podpalić. W wilgotnym klimacie dżungli ktoś musi się o ogień postarać. Problem w tym, że nie brakuje osób, dla których ten ogień jest wstępem do zysku. Najwidoczniej dłuższa perspektywa uduszenia się smogiem własnej cywilizacji im nie przeszkadza, albo wierzą, że dolary lepiej napędzą ludzki organizm niż tlen. Poirier przekonuje, że pożary są w interesie właścicieli lokalnych rancz i rolników, którzy od lat używają ognia by powiększać swoje hektary użytkowe. Zdjęcie satelitarne Brazylii z zaznaczonymi pożarami w ciągu ostatnich 7 dni. Źródło: NASA Pożary w Brazylii w tym roku są o 84% większe pod względem powierzchni niż w ubiegłym roku – to dane z brazylijskiego Instytutu Badań Kosmicznych (INPE) podlegającemu tamtejszemu Ministerstwu Technologii, Innowacji, Komunikacji i Nauki. Ponad połowa ognia trawi zielone płuca Ziemi (produkują 20% tlenu całej planety), czyli amazońskie lasy deszczowe. CNN cytuje Alberto Setzera z INPE, który mówi, że 99% z tych pożarów jest dziełem ludzkich rąk. View oEmbed on the source website Prezydent Brazylii Jair Bolsonaro przyznał niedawno, że w budżecie nie ma już środków na walkę z ogniem w Amazonii.
Foja: deszczowy las jak z bajki. Reportaż z Nowej Gwinei
W dzikich ostępach Nowej Gwinei wyprawa biologów bada świat dziwacznych, ale pięknych stworzeń, takich jak kolconosa żaba drzewna z rodzaju Litoria, ogrodnik złotoczuby czy maleńka ćma z rodziny miernikowców. Wyglądają wprost niewiarygodnie – jak komputerowo generowane stwory.
W dzikich ostępach Nowej Gwinei wyprawa biologów bada świat dziwacznych, ale pięknych stworzeń, takich jak kolconosa żaba drzewna z rodzaju Litoria, ogrodnik złotoczuby czy maleńka ćma z rodziny miernikowców. Wyglądają wprost niewiarygodnie – jak komputerowo generowane stwory. Brat Henk do utraty dobytku podchodzi spokojnie. Przed paroma godzinami wysiadł z helikoptera na wysokogórskiej polanie w nowogwinejskich górach Foja. Ledwie ucichł warkot maszyny, Henk zauważył brak swego marynarskiego worka. Okazało się, że to, co ma na sobie – płócienny kapelusz, różowa koszula, dżinsy i gumowe buty – to cała jego garderoba na najbliższe trzy tygodnie. Mimo to Henk van Mastrigt jest szczęśliwy. Z siatką w dłoni biega po bagnie, próbując złapać któregoś ze śmigających wokół, lśniących jak klejnoty motyli. Czasami mu się udaje. – Chodź tutaj, chodź do mnie, nie bój się – woła. Przystaje, żeby wysikać się w błoto, bo minerały z powstałej tak kałuży przywabią motyle. W końcu złapał okaz średniej wielkości. Pęsetą o stępionych końcach rozpościera jego skrzydełka w kolorze głębokiej czerni, z połyskującymi bielą plamami w kształcie litery „J”. – Och, wspaniale, wspaniale – zachwyca się. – To z pewnością nowy, nieopisany gatunek. Chociaż brat Henk jest franciszkańskim konwersem, a nie wykształconym biologiem, na badaniu motyli z zachodniej części Nowej Gwinei spędził kilkadziesiąt lat. Jeśli on nigdy dotąd nie widział tego owada, to nie widział go nikt. To jak obecność przy akcie stworzenia, a w pewnym sensie nawet przed tym aktem, bo zgodnie z zasadami nauki gatunek nie istnieje, dopóki nie zostanie przekazany do muzealnej kolekcji, a brat Henk nie opublikuje jego opisu w naukowym czasopiśmie. – Patrz, tam jest ten nowy dziwoliczek – mówi Henk, wskazując skraj bagna. Średniej wielkości ptak z prawie czarnymi piórami i pomarańczowymi fałdami nagiej skóry na głowie skacze przez zarośla, dziobiąc owoce. To gatunek spotykany tylko w górach Foja. Druga co do wielkości wyspa świata od wieków intrygowała naukowców. W połowie XIX w. legendarny badacz i odkrywca Alfred Russel Wallace napisał, że sfałdowany teren i gęste lasy Nowej Gwinei stanowią odgradzającą od nieznanego wnętrza, nieomal nieprzebytą barierę. To stwierdzenie było aktualne także przez większość XX w. Podczas gdy naukowcy stopniowo poznawali inne zakątki planety, głębokie doliny, urwiste klify, ostre górskie grzbiety i leśne ostępy gór Foja pozostawały niedostępne aż do czasów Jareda Diamonda, biologa, który prowadził tu badania w 1979 i 1981 r. W 2004 r. ornitolog Bruce Beehler przelatując nad tym obszarem, dostrzegł w lesie podmokłą polanę. Coroczne powodzie ograniczały na niej wzrost roślinności, co umożliwiło lądowanie tam helikoptera. Właśnie stąd pod koniec roku 2005 Beehler poprowadził w góry Foja pierwszą poważną ekspedycję naukową. W jej trakcie odkryto dziwoliczka okazałego (pierwszy nowy gatunek ptaka znaleziony na Nowej Gwinei od 1950 r.), kilkanaście nowych żab, wiele gatunków ssaków i roślin. Henk van Mastrigt zebrał kilkadziesiąt motyli, które obecnie bada się, by sprawdzić, czy nie są to czasem nowe gatunki. Deszcz jest paliwem dla bujnego rozwoju wszelakiej roślinności, w tym mchów, paproci i epifitów rosnących na pniach i konarach. Mieszkańcy obozu trafnie nazwanego Bagiennym z racji wysokości przebywali poza zasięgiem roznoszących malarię moskitów i (przynajmniej tych znanych) jadowitych węży. Głównym zagrożeniem były spadające znienacka na głowy gałęzie, z trzaskiem pękające pod nadmiernym ciężarem nasiąkniętych wodą epifitów. Pośród kilkunastu namiotów w bazie wyróżniał się jeden duży, mieszczący prowizoryczne laboratorium. Tu biolodzy konserwowali skóry, szkielety i fragmenty tkanek, które miały trafić do dalszych badań. Zwierzęta chwytano w pułapki i sieci, a czasem (zwłaszcza żaby) – gołymi rękami. Wiele większych ptaków i ssaków przynosili mieszkańcy wioski przycupniętej u podnóża gór Foja, którzy służyli biologom za przewodników, demonstrując raz po raz swą magiczną znajomość lasu. Drugiego dnia wyprawy trzech miejscowych łowców powróciło z wypadu, niosąc kazuara mniejszego zabitego strzałą z łuku. Niebawem w powietrzu uniósł się zapach pieczonego ptaka. Christopher Milensky zdołał uratować kości. Krisowi Helgenowi ze Smithsonian Institution myśliwi ofiarowali kolczatkę z gatunku Zaglossus bartoni – rzadkiego, długodziobego stekowca – oraz walabię wielkości małego królika, na widok której badacz zakrzyknął: – Możliwe, że to najmniejszy kangur świata! Kolczatka to zwierzęcy ewenement. Ten spokrewniony z dziobakiem ssak także składa jaja, które „wysiaduje” w fałdzie skóry na brzuchu. Ma ryjek z elektroreceptorami pomagającymi mu lokalizować dżdżownice, które nabija na swój pełen zadziorów, podobny do harpuna język i wciąga do bezzębnego pyszczka jak nitki spaghetti. – To najdziwniejszy ssak na świecie – stwierdził Helgen, mając na myśli m.in. jego muskularne ciało, ostre kolce powstałe z przekształconych włosów, wydzielanie przez samicę mleka z plam mlecznych (nie ma sutków) i czteroodnogowy penis samca. Nikt – żaden naukowiec ani członek nowogwinejskich plemion – nie widział nigdy młodego przedstawiciela tego gatunku. O świcie wszystkich budził śpiew ptaków, zwłaszcza wszechobecnych piechotków. W codzienne zajęcia wdzierało się skrzeczenie stad lorys – papużek śmigających nad głowami jak czerwono-zielone kule, pohukiwania żółto- -zielonych owocożerów nadobnych i nieprzerwany szmer spadających kropel. Koniec dnia obwieszczały ogłuszające koncerty cykad. Te o 17:30 brzmiały jak alarmy samochodowe, zaś o 18:00 rozzuchwalały się te naśladujące policyjne syreny. Gdy zapadała noc, włączały się żaby, napełniając las piskami i buczeniem niczym armia robotów ze starego filmu science fiction. Po trzech tygodniach pracy lista odkryć mocno się wydłużyła. Trafił na nią szczur o oczach jak koraliki, długonosa żaba, wielka ważka, gekon zauważony dzięki ogniście pomarańczowym odblaskom źrenic oraz mnogość dziennych i nocnych motyli. Biolodzy biorący udział w wyprawie odkryli kilka nowych gatunków, choć przebadali tylko fragment gór Foja. Gdy helikopter startował z mokradła, badacze dostrzegli za oknami stado spłoszonych białych kakadu przelatujących nad lasem, który ciągnął się aż po horyzont. Hałas ucichł i ptaki z powrotem siadły na wierzchołkach drzew, a życie w górach Foja wróciło do odwiecznego rytmu. Mel White, 2010
Architekci z Dubaju znów działają na wyobraźnię. Zbudują hotel, we wnętrzu którego powstanie... dżungla [GALERIA]
Las deszczowy na pustyni? To możliwe w Dubaju. Zobacz wizualizacje.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Dubaj jest naj. Tu ma być najwięcej, najwyżej, najbardziej fantazyjnie... Cena nie gra roli. Nikogo już nie dziwi wyspa w kształcie palmy albo sztucznie naśnieżane stoki, gdy temperatura za oknem sięga nawet 50 stopni. Tym razem projektanci z Dubaju postanowili zaskoczyć nas jeszcze bardziej. We wnętrzu położonego na pustyni hotelu zamierzają posadzić… las deszczowy. Bujny i tropikalny. Wśród egzotycznych zarośli powstanie specjalna strefa wypoczynku, tak by goście hotelu mogli poczuć się, jak podczas wyprawy do Amazonii. Efekt mają potęgować fontanny, dźwięki i animacje. Szczyt wyobraźni Rosemont Five Star Hotel & Residences będą tworzyć dwie 53-piętrowe, szklane wieże. W jednej z nich zaaranżowanych zostanie 448 pokoi, w drugiej - 280 luksusowych apartamentów. We wnętrzach hotelu powstanie również planetarium oraz wizualizacje przedstawiające podwodny świat. Celem projektantów jest połączenie nowoczesnego designu i cyfrowej technologii ze światem przyrody. „Kto bogatemu…” Hotel powstanie w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Planowany termin ukończenia prac? Rok 2018. Koszt inwestycji to, bagatela, 550 mln dolarów. Autorami tego projektu są architekci z pracowni ZAS Architects. Trzeba przyznać - fantazji im nie brakuje.
Do 2050 roku stracimy lasy deszczowe o powierzchni Indii
Taki wniosek wynika z raportu amerykańskiego think tanku Centrum dla Globalnego Rozwoju.
Dokument powstał na podstawie m.in. analizy zdjęć satelitarnych. Mający siedzibę w Waszyngtonie think-tank zebrał też dane ze 100 państw. Analiza pokazała, że w ciągu najbliższych 35 lat zostanie zniszczonych i wyciętych 289 mln hektarów lasów deszczowych. To obszar zbliżony do powierzchni Indii. Centrum ostrzega, że będzie mieć to bardzo poważny wpływ na światowy klimat i może przyspieszyć proces globalnego ocieplenia. (Czytaj też: Tropikalna dżungla daje w kość) W raporcie obliczono, że jeżeli utrzyma się dynamika niszczenia lasów tropikalnych, to do 2050 roku do atmosfery dostanie się 169 mld ton dwutlenku węgla, co jest odpowiednikiem rocznej emisji 44 tys. elektrowni węglowych. – Ograniczenie niszczenia lasów deszczowych jest tanim sposobem na walkę ze zmianami klimatycznymi – podkreślił ekonomista środowiskowy Jonah Busch. Zaproponował też, aby walcząc z globalnym ociepleniem światowe rządy zaczęły wprowadzać specjalne podatki na emisję dwutlenku węgla. (Czytaj też: Najstarszy las deszczowy świata) Źródło: PAP Nauka w Polsce
Biolog E.O. Wilson penetruje słynny park narodowy w Mozambiku. Odradzający się po wojnie domowej obszar staje przed nowym zagrożeniem: osadnikami, którzy wycinają w pień lasy porastające świętą górę.
W porze letnich monsunów, przypadającej między końcem listopada a połową marca, deszczowe chmury gnają z pasatami na wschód, przez Ocean Indyjski, do Mozambiku. Przekraczając linię wybrzeża, skrapiają ożywczą wilgocią lasy płaskowyżu Cheringoma zwane miombo, później przetaczają się nad trawiastymi równinami Wielkiego Rowu Zachodniego. Na koniec docierają do stoków góry Gorongosa, gdzie spadają ulewnym deszczem. Na sięgający 1863 m masyw Gorongosa co roku spada niemal 2 m wody. To wystarcza do zasilenia wspaniałego lasu deszczowego na szczytach, a na wschodzie, w rowie tektonicznym, do utrzymania parku, który był kiedyś jedną z najbogatszych w gatunki ostoi dzikich zwierząt na świecie. Zanim spustoszyła go wojna domowa, Park Narodowy Gorongosa przemierzały słonie, bawoły afrykańskie, hipopotamy, lwy, guźce i kilkanaście gatunków antylop. Dziś niektóre z nich wracają, głównie dzięki wysiłkom Grega Carra, amerykańskiego filantropa, który szefuje projektowi odnowy parku. W roku 2010 odnotowano sukces: rząd Mozambiku naprawił błąd popełniony przy tworzeniu ostoi i włączył w granice parku górę Gorongosa, źródło zasilających go życiodajnych rzek. Latem 2011 pojechałem do Gorongosy, by wspomóc wysiłki Carra i pracować nad swoim nowym podręcznikiem biologii dla szkół średnich. Park to świetne miejsce, pozwalające połączyć wyzwania współczesnej nauki z radosnym podnieceniem płynącym z odkrywania dzikiej przyrody. Zajmujący 75 km2 wokół szczytu deszczowy las Gorongosa wyróżnia się niczym wyspa na oceanie traw sawanny. Trudno tu dotrzeć, więc pozostał dotąd dla biologów niemal czystą kartą. Zanim się tu pojawiłem, nic nie wiedziano np. o mrówkach, w których się specjalizuję. Dla badacza przyrody nie ma zaś nic równie magnetycznego jak nieznany ląd. Gdy podczas mojej pierwszej wyprawy do Afryki odwiedziłem górę Gorongosa, od razu urzekła mnie obietnicą niespodzianek i potencjalnych odkryć. Podczas pobytu w parku towarzyszył mi Tonga Torcida – młody człowiek, który właśnie tu się urodził. Jako jeden z pierwszych ze swej wioski ukończył szkołę średnią – niemały sukces, zważywszy że w Mozambiku nauka na poziomie ponadpodstawowym oznacza konieczność opłaty czesnego i zakupu mundurka, na co może sobie pozwolić niewiele rodzin. W trakcie naszej współpracy Tonga dowiedział się, że dostanie stypendium umożliwiające mu dalszą naukę w college’u w Tanzanii. Zamierza zostać biologiem, specjalistą od dzikich zwierząt. Dzięki niemu poznałem historię stworzenia świata opowiadaną przez tutejszych mieszkańców i dowiedziałem się, dlaczego uznają oni górę Gorongosa za świętą. – Dawno, dawno temu – opowiadał Torcida – Bóg żył razem z ludźmi na stokach góry. Ludzie byli wtedy olbrzymami i nie bali się prosić Go o przysługi. W czasie suszy co chwila mówili do Niego: Daj nam wody! Bóg zmęczony ciągłym nagabywaniem przeniósł się do nieba, ale ludzie olbrzymy nadal nękali go prośbami, sięgając do chmur ze szczytu góry. Wreszcie Bóg postanowił, że czas pokazać im, gdzie ich miejsce, i uczynił ich małymi. Odtąd życie ludzi stało się o wiele trudniejsze i takim pozostaje do dziś. Powiedziałem swojemu asystentowi, że jego legenda i płynący z niej morał są bardzo podobne do nauk zawartych w Starym Testamencie. Gorongosa naprawdę wypadła z łaski. Trzy lata po tym, jak w 1975 Mozambik wyzwolił się spod władzy Portugalii, wybuchła wojna domowa, która trwała 17 lat. Ustanowiony przez rząd kolonialny w roku 1960 park stał się polem bitwy. Zniszczono biura i turystyczną infrastrukturę. Wiele dużych zwierząt zabili żołnierze wałęsający się w poszukiwaniu żywności i kości słoniowej, którą w RPA mogli przehandlować za broń. Jeszcze większe spustoszenia poczyniły bandy kłusowników, które w okresie między podpisaniem pokojowych traktatów a przywróceniem jako takiego porządku na obszarze parku bezkarnie handlowały dziczyzną na targach. W efekcie cała duża zwierzyna została wytępiona. Tylko krokodyle przetrwały niemal bez uszczerbku, nauczywszy się migiem dawać nura z bagnistych brzegów w odmęty rzeki. Taka rzeź miała głębokie konsekwencje dla ekosystemu. Gdy zabrakło wielkich stad zebr, trawy i krzaczaste zarośla rozrosły się, przez co wywoływane uderzeniem pioruna pożary stały się bardziej niszczycielskie. Bez słoni obalających pnie drzew, by móc objadać ich gałęzie, niektóre lasy stały się gęstwiną nie do przejścia. Niedostatek odchodów i padliny przetrzebił populacje padlinożerców. Jednak podstawa wegetacji i drobne zwierzęta, w tym tysiące gatunków owadów, w większości przetrwały złe czasy. Park Gorongosa obejmuje niezwykle różnorodne środowiska. Oprócz trawiastych dolin i kilku pięter górskiej roślinności są tu zalesione płaskowyże i wapienne wąwozy, nawet dziś będące domem dla istnej arki Noego. Na terenie parku znaleziono 398 gatunków ptaków, 122 gatunki ssaków, 34 gadów i 43 płazów. Dziesiątki tysięcy gatunków owadów, pajęczaków i innych bezkręgowców zapewne wciąż czeka na odkrycie. Przez dziesięć lat od zakończenia wojny domowej, gdy formowała się nowa, demokratyczna republika Mozambiku, Gorongosa pozostawała w ruinie. W międzyczasie zainteresował się nią Greg Carr i postanowił pomóc. Po tym jak dorobił się fortuny na internecie, poświęcił się filantropii. Podjął się przywrócić świetność Gorongosy niemal na własny koszt i zajął się tym na pełny etat. Dzięki długoterminowemu porozumieniu Ministerstwo Turystyki Mozambiku ma w nim wsparcie w zarządzaniu i planach dalszego rozwoju terenu. Dziś, po niemal dziesięciu latach, Gorongosa wydaje się na najlepszej drodze do odrodzenia. Duże zwierzęta, jak słonie i bawoły afrykańskie przywiezione z sąsiedniej RPA, szybko się mnożą. Następne w kolejności są zebry i antylopy eland. Mimo że ich liczebność wciąż daleka jest od tej sprzed wojny, stada roślinożerców i przeżuwaczy znów przemierzają sawannę. Wraz z fauną powraca ekologiczna równowaga, a z nią turyści z Europy i Ameryki Północnej. W głównym obozie Chitengo i w terenowych obozach zbudowano dla nich wspaniałe zaplecze. W Chitengo zachowano jako wojenną pamiątkę zrytą pociskami betonową płytę. Osiągnięcia zespołu Grega Carra i Mozambijczyków zasługują na szacunek, ale odbudowa zniszczonego parku to zadanie trudniejsze niż tworzenie jakiegoś od nowa, a Gorongosa – zwłaszcza święta góra – nadal jest w niebezpieczeństwie. Podczas wojny domowej, gdy po zboczach wałęsali się żołnierze, drobni rolnicy zaczęli karczować tam niewielkie poletka. Niemal zapomniano o odwiecznym tabu świętej góry. Z czasem farmerzy dotarli do granicy deszczowego lasu, zaczęli wycinać wysokie drzewa i przekształcać wilgotną, żyzną ziemię w pola kukurydzy i ziemniaków. W minionej dekadzie powierzchnia lasu deszczowego zmniejszyła się o ponad jedną trzecią. To oznacza, że może on dać schronienie znacznie mniejszej liczbie gatunków roślin i zwierząt, z których wiele występuje prawdopodobnie tylko tutaj. Całkowite zniszczenie lasu, do którego przy obecnym tempie wycinki może dojść już niedługo, byłoby katastrofą dla całego parku. Znikłaby zdolność góry do wyłapywania, magazynowania i stopniowego uwalniania wilgoci z obfitych monsunowych deszczów. Woda szybko by się wyczerpywała, a jej dostawy dla całego parku stałyby się sezonowe zamiast całoroczne. W obliczu suszy przyroda na terenie parku i w jego otoczeniu stałaby się uboższa, zarówno dla zwierząt, jak i ludzi. Teraz, gdy góra stała się integralną częścią parku, jego władze mogą wreszcie prawnie zabezpieczyć granice lasu. Nie uda się go jednak skutecznie chronić, dopóki tym, którzy dziś go niszczą, nie zaproponuje się sensownej alternatywy. Turystyka to tylko część propozycji, z którymi wyszedł Carr. Zatrudnił on również zespoły tworzące liczne szkółki leśne, mające za zadanie przywracać wilgotny las na jego pierwotnym obszarze. U podnóża góry, poniżej granicy deszczowego lasu, władze parku budują też szkoły i ośrodki zdrowia dla miejscowej ludności. I wreszcie: w obozie Chitengo planowane jest centrum naukowo-edukacyjne, którego działalność ma być ukierunkowana przede wszystkim na bada- nie środowiska na terenie parku i zachowanie jego bioróżnorodności. Aby zdobyć obecny poziom bioróżnorodności na górze Gorongosa, Greg Carr i ja zdecydowaliśmy się przeprowadzić bioblitz i zaangażować do tego ludzi mieszkających w dolnych partiach zboczy. Poprosiliśmy Tonga Torcidę, by zebrał do pomocy miejscowe dzieci. Bioblitz to akcja wymyślona kilkanaście lat temu w Stanach Zjednoczonych. Jej celem jest znalezienie i zidentyfikowanie jak największej liczby gatunków na ograniczonym obszarze, w ściśle określonym czasie (zazwyczaj są to 24 godziny). Zasady są proste: uczestnicy szukają roślin i zwierząt w określonym promieniu wokół centralnego punktu. Pomagają im miejscowi przyrodnicy, którzy umieją identyfikować znalezione okazy. Pierwszy bioblitz, który pomagałem zorganizować, odbył się latem 1998 r. w Concord w stanie Massachusetts, a jego centralnym punktem był Walden Pond. Zjawili się przyrodnicy z całej Nowej Anglii, a ich wysiłek okazał się tak owocny, że od tego czasu podobne spisy organizowano w całych Stanach i przynajmniej 18 innych krajach. Ten miał miejsce 1100 m n.p.m., na zboczu góry Gorongosa. Z racji problemów logistycznych (sam musiałem się tam dostać helikopterem) czas operacji ograniczyliśmy do dwóch godzin, a ja byłem jedynym ekspertem. Udało mi się przyporządkować większość owadów i pająków do ich rodzin (jak krocionogi z rodziny Julidae, no i oczywiście mrówki, które wszystkie należą do rodziny Formicidae). Przy niektórych gatunkach musiałem zgadywać. Poszukiwania wydawały się istnym pandemonium, bezładną bieganiną wśród radosnych krzyków. Dzieci okazały się jednak zdolnymi łowcami. Chętnie słuchały też, co miałem do powiedzenia o ich odkryciach. Torcida dwoił się i troił przy tłumaczeniu i na koniec eskapady naliczyłem 60 gatunków należących do 39 rodzin z 13 rzędów. Były tam niezwykłe owady i stawonogi, w większości bardzo małe. Liczni przedstawiciele Hymenoptera (rzędu obejmującego mrówki, pszczoły i osy), Coleoptera (chrząszcze) i Diptera (muchówki). Choć samych mrówek widzieliśmy niewiele, jednym ze zidentyfikowanych gatunków okazała się rzadko spotykana mrówka koczująca Dorylus bequaerti. Dostrzegliśmy też kilka ptaków, gadów, płazów i jedną mysz. Dla większości laików termin „dzikie zwierzęta” oznacza przede wszystkim ssaki i ptaki, które na górze Gorongosa bardzo ucierpiały. Ludzie chcą oglądać duże dzikie zwierzęta w naturze i sam nie jestem pod tym względem wyjątkiem. Jednak dzika przyroda to także wszystkie małe stworzenia, które rządzą światem – owady i inne bezkręgowce tworzące podstawę lądowych ekosystemów. Nie rozczarowałem się więc Gorongosą. Przeciwnie – góra spełniła wszystkie moje marzenia o przygodzie i odkryciach, które towarzyszyły mi od dzieciństwa, gdy byłem w wieku moich obecnych pomocników w bioblitzu i przemierzałem lasy Alabamy i Florydy z siatką na motyle, szpadlem i słoikami na złowione okazy. Obraz satelitarny z 2010 r. pokazuje górę Gorongosa od południowego zachodu, z ciemnym lasem na szczycie. (International Mapping, źródło: Ikonos Imagery) Warto wiedzieć: W trawach i lasach Gorongosy żyje zadziwiający zestaw niewielkich gatunków. Duże zwierzęta dopiero tu powracają po tym, jak zostały niemal doszczętnie wytępione przez oddziały wojskowe i kłusowników. Góra Gorongosa Wznosząc się na 1863 m, niemal kilometr ponad równiną Mozambiku, góra stanowi wyłapującą deszcze wyspę w morzu suchości. W grudniu 2010 r. tereny na wysokości powyżej 700 m dołączono do Narodowego Parku Gorongosa. Park próbuje ratować pozostałości tutejszego lasu deszczowego — biologicznej ostoi i źródła wody dla całego regionu. Góra Gorongosa (Infografika: Virginia W. Mason, NGM; źródło: Parque Nacional da Gorongosa)
W tym miesiącu aż 4 okładki do wyboru! O nieistnieniu niemożliwego Martyna Wojciechowska: Strzeliłeś cztery bramki Realowi Madryt w jednym meczu, i to w Lidze Mistrzów. Czy to dowód, że niemożliwe nie istnieje? Robert Lewandowski: Nie ma rzeczy niemożliwych. Trzeba tylko wierzyć i dążyć do wyznaczonego sobie celu. Bo tak naprawdę nikt nie wie, gdzie leży granica ludzkich możliwości. Dopóki stąpamy po ziemi, te granice pozostaną zagadką, niezależnie od sfery życia. Trzeba walczyć, robić swoje, a na kolejnych etapach kolejne granice, kolejne bariery będą po prostu padały. Oglądałam ten mecz w Dżubie w Sudanie Południowym, a ludzie wokół gratulowali mi wyczynu rodaka – to tak, jakby granice, także w sensie geograficznym, na chwilę przestały istnieć. Choć akurat my Polacy mamy chyba skłonność do koncentrowania się na własnym podwórku. Rzeczywiście są ludzie, którym wystarcza niewielki krąg dookoła nich, ale wielu potrafi i lubi odkrywać nowe, poszerzać swoją wiedzę, rozwijać zainteresowania. To pomaga w życiu, w relacjach z innymi ludźmi. A czy dla Ciebie odkrywanie świata jest tematem zajmującym? Na pewno. Dużo czasu spędzam w podróżach. Boiska, na których gram, to jedno, ale widzę też i poznaję wiele miejsc poza nimi. Podróże przecież edukują, zmieniają, rozwijają. Kiedy myślisz o National Geographic, co przychodzi Ci do głowy? Pierwsza myśl to liceum, bo to był czas, gdy interesowałem się geografią i magazyn NG regularnie czytałem. Zawsze lubiłem podróżować, odkrywać i o takich tematach czytać. Gdy jadę w nowe miejsce, próbuję się o nim czegoś dowiedzieć. Na przykład o Hawanie – to miasto, które szczególnie mnie urzekło. Wiele ich już zwiedziłem, ale właśnie Hawanę zapamiętałem jako wyjątkową i do dziś miło wspominam
W tym miesiącu aż 4 okładki do wyboru! Spis treści: Pod flagą NG Ryzykanci Odkrywcy Skaner Grzyby Bez dwóch zdań – Polak ma duszę grzybiarza. Wielka namiętność do grzybów nie zawsze jednak idzie w parze ze znajomością tematu. Fotoreportaż Statek pod pełnymi żaglami to samo piękno, a więc dla fotografa temat wdzięczny, choć trudny zarazem. Jak można się z nim zmierzyć? Biskupin: Kto i jak go zbudował, w jaki sposób funkcjonował i dlaczego upadł? Ikoniczne stanowisko polskiej archeologii pod lupą. Król lew: Można by powiedzieć, że przed nim kroczy śmierć. Okazuje się jednak, że nieustannie kroczy również za nim, bo władca sawanny żyje w ciągłym zagrożeniu ze strony pobratymców. Lwy i ludzie: Życie w pobliżu siedlisk wielkich kotów do łatwych nie należy. Atak lwa – jeśli uda się go przeżyć – jest doświadczeniem traumatycznym. Cenoty Majów: Krasowe studnie Jukatanu były dla tamtejszych ludów czymś więcej niż tylko zbiornikami deszczówki, dlatego dziś archeolodzy szukają w nich rozwiązania naukowych zagadek. Piękno ciałaŁ Człowiek w naszym kręgu kulturowym ma kłopot z ciałem i definiowaniem jego piękna, a problem ten zyskał na znaczeniu wraz z opracowaniem procesu produkcji... tanich luster. Plemiona pierwotne nie estetyzowały przesadnie – piękne było dla nich przede wszystkim to, co użyteczne. Tylko dla prenumeratorów Romskie pałace: Wizyta w rumuńskim miasteczku, przy ulicach którego wyrosła ponad setka fantazyjnych rezydencji romskich bogaczy. Rzeka Klamath: Zburzyć cztery tamy, żeby chronić środowisko? Całkiem możliwe, że do tego dojdzie i kalifornijska rzeka Klamath odzyska pierwotne oblicze.
Naukowcy obliczyli, że na świecie żyje dziś ok. 5 tys. plemion i grup etnicznych. Po barwnej kulturze i rytuałach wielu innych do dziś zostały już tylko notatki badaczy i eksponaty w muzeach etnograficznych. A po ilu nie zostało nic? Żal, że ten świat odchodzi do przeszłości. I nie sądzę, żebyśmy byli w stanie ten proces powstrzymać. W końcu większość plemion ucywilizowała się za sprawą mobilności i ciekawości białego człowieka. Do spopularyzowania turystyki paradoksalnie przyczynił się sam magazyn National Geographic. Przecież to właśnie nasze wspaniałe zdjęcia i artykuły inspirowały i inspirują do poznawania świata. Docierania tam, gdzie teoretycznie jeszcze nikogo nie było. Ale ile zostało takich miejsc? Ostatnie ostoje dzikości: Amazonia, Papua-Nowa Gwinea, dziewicze lasy Borneo – nawet one nie oparły się globalizacji. Krańce świata zaczynają wyglądać zwyczajnie – ludzie w T-shirtach, McDonaldy, stacje Shella. Z drugiej strony, przewrotnie, turystyka pomaga w ocaleniu przynajmniej niektórych tradycji. Często to dla nas, przyjezdnych, ludność Ameryki Południowej ubiera się w przepaski biodrowe, w dolinie Omo kobiety wkładają ogromne gliniane kółka w dolną wargę, młodzi mężczyźni na Vanuatu wykonują niebezpieczne skoki na lianach, prężą torsy, urządzają rytualne tańce, starają się mówić dawnym językiem.Zachęcam do lektury tego wydania magazynu National Geographic. Poświęciliśmy go światu, którego już niedługo nie będzie. Zostanie tylko to, co uwieczniamy na zdjęciach i filmach. Żeby ocalić dla kolejnych pokoleń.
Spis treści: Wywiad z podróżnikiem Januszem Kaszą, który podglądał życie amazońskich Indian Yanomami. Świat plemion. Mapa ludów pierwotnych Hadza. Nie mają domów, nie uprawiają ziemi, nie hodują zwierząt, nie chodzą do pracy. Żyją z tego, co zbiorą i upolują w tanzańskim buszu. Czy wiodą życie szczęśliwe? Aborygeni. Ich niezwykła sztuka ma korzenie sięgające... kilkudziesięciu tysięcy lat wstecz. Indyjscy nomadzi. Kiedyś wykuwali broń, dziś – z konieczności – łyżki. A dotrzymując obietnicy sprzed wieków, wywracają posłania na drugą stronę. Romowie. Surowe zasady romanipen strzegące cygańskich tajemnic pomogły im zachować tożsamość. Rom nie może choćby ot tak wybrać sobie zawodu. Nieńcy. Skolonizowali tundrę dzięki reniferom. A opis życia w tych ekstremalnych warunkach budzi mimowolne dreszcze. Szamani. Dzierżąc klucze do świata duchów, byli lekarzami, terapeutami i kapłanami w jednym. Etiopia. Wojownicy z doliny Omo wyglądają i mszczą się jak przed wiekami. Ale ogromnej zaporze rady nie dadzą. Tylko dla prenumeratorów: Górale z Wietnamu. Domowe ołtarzyki poświęcone przodkom, animistyczne rytuały, negocjacje z duchami – oto świat wietnamskich mniejszości.
Wiele razy słyszałam pytanie: po co jechać dwa razy na Madagaskar, skoro można wybrać się w nowe miejsce? Otóż wróciłam tam, by znowu poczuć smaki i zapachy wyspy, zobaczyć pomarańczowe chaty plemienia Betsileo, lasy deszczowe, palmy pod Isalo, znajomych we Fianie
Na Madagaskarze ciekawe jest to, że tak naprawdę nie da się zaplanować podróży. Drogi i mosty zaznaczone na mapie często już nie istnieją z powodu cyklonów. Taxi-brousse odjeżdża z 8-godzinnym opóźnieniem, piroga płynie dwa dni zamiast kilku godzin, bo na morzu drze się żagiel. Mora mora – powtarzają wtedy Malgasze i śmieją się ze spieszących się białych. Duże wrażenie zrobiło na mnie południe Madagaskaru – bardzo suche i odizolowane z powodu słabych dróg. Mimo że w kraj-obraz wdzierają się tam obce elementy – opuncje i kozy sprowadzone przez Francuzów – ciągle można podziwiać busz, którego widok wprawia w osłupienie. Baobaby, drzewa butelkowe, kaktusopodobne didiery o nieprawdopodobnych kształtach, wśród których uważny obserwator zobaczy wangi, kuje (perełki dla ornitologów) i lemury katta. Można by pomyśleć, że Bóg podczas tworzenia świata torbacze przeznaczył Australii, a pozostałe dziwolągi umieścił na Madagaskarze. To na południu spotkałam się z fady, które zabrania... podawania bezpośrednio kurzych jaj – trzeba je położyć na ziemi, by mogła je wziąć druga osoba. Takich fady jest na Madagaskarze mnóstwo, są nie mniej fascynujące niż przyroda i krajobrazy. Wystarczy porzucić turystyczne szlaki, by je odkryć. W buszu dzieci na widok białych uciekają z krzykiem, kobiety ubijają ryż w stępach, na matach suszy się szarańcza. Onieśmielała mnie gościnność Malgaszy, zwłaszcza w obliczu ich biedy, i zdumiewała radość życia ludzi, którzy nie mając prawie nic, często mają więcej niż my. Wyspa jednak się zmienia, wkracza tam cywilizacja – na półkach w sklepie obok nowiutkich żelazek z duszą, jakich używały nasze babcie, stoją odtwarzacze DVD!
Kolej australijska. Wielbłąd stukający kołami
Podróżowanie koleją po Australii to dziś niemal... fanaberia. Połączenia są rzadkie, bilety drogie, a sieć linii kolejowych ustępuje sieci autokarowej, a nawet lotniczej. A jednak...
Kolej ma swój niepowtarzalny urok i znajduje amatorów, szczególnie na dłuższych trasach, choć najlepszym i najczęściej wybieranym środkiem lokomocji od lat pozostaje w Australii samochód. Podobnie jak w Europie, koszty wielokrotnych przejazdów pociągiem można ograniczyć, kupując jedną z wieloprzejazdówek. Na przykład Austrail Flexi-Pass umożliwia podróżowanie po całym kontynencie w ramach karnetów 15- i 22-dniowych ważnych pół roku. East Coast Discovery Pass kusi 50-proc. zniżką na przejazd po najbardziej turystycznym wschodnim wybrzeżu. Aby spróbować przygody na kolejowym szlaku, najlepiej wybrać się w podróż jednym z trzech kultowych pociągów. Pierwszy z nich – The Ghan – to prawdziwa legenda. Nazwa pochodzi od wielbłądów afgańskich, przez lata niezastąpionych przy penetrowaniu pustynnego centrum kraju. Od 1929 r. do lat 80. XX w. stara, wąskotorowa linia znana dziś jako The Old Ghan wciągała romantyków, rzezimieszków i rozmaite niespokojne duchy do przygody w sercu Australii. Dziś The Old Ghan jest wspomnieniem, a niektóre odcinki z imponującymi mostami urosły do rangi zabytków. Większość torowisk jednak zdemontowano lub pochłonęła je pustynia. Wzdłuż dawnej kolei przebiega szlak Oodnadatta, którym przejechałem wozem terenowym w ramach wyprawy śladami Pawła Edmunda Strzeleckiego. Niewiarygodne krajobrazy poszarpanej słońcem pustyni i oddalenie od cywilizacji mocno poruszają wyobraźnię… Kiedy położono tory do Alice Springs, dalsza nitka do Darwin wydawała się kwestią kilku lat. Upłynęło ich jednak 70, nim pociąg z południa mógł wjechać do Darwin. Tak długo trwały negocjacje z aborygenami, mającymi tu wiele świętych miejsc. Dziś luksusowa kolej The Ghan łączy Adelajdę na południu kraju z Darwin na północy. Dwa dni i dwie noce pięknych krajobrazów pustynnego interioru na odcinku 2 070 km to prawdziwa przygoda. Ze wszech miar godna polecenia – jeśli tylko kogoś na to stać. Od 1998 do 2003 roku sunął po szynach wschodniego wybrzeża Great South Pacific Express – odpowiedź na europejski Orient Express – czyli pięciogwiazdkowy hotel na szynach, wtedy najbardziej luksusowy pociąg na półkuli południowej. Kursował z Sydney do rafy koralowej w Cairns, lasów tropikalnych Kurandy oraz okazjonalnie z Sydney do Canberry. W ciągu dnia można było podglądać przyrodę z otwartego wagonu z tyłu składu. Bilety kosztowały od 8 000 zł za miejsce w apartamencie pullmanowskim. Trasę zamknięto z uwagi na nierentowność, a wagony przetransportowano do Europy, gdzie do dziś służą Orient Expressowi. Indian Pacific, jak sama nazwa wskazuje, łączy dwa oceany, czyli wschód kontynentu (Sydney) z zachodem (Perth). Od urzekających Gór Błękitnych po bezdrzewną, niekończącą się nizinę Nullarbor. Najdłuższa kolej w Australii (4 352 km), mająca najdłuższy na świecie odcinek – 478 km – idealnie prostego toru. Trzy dni i trzy noce jazdy, a za oknami kangury, koale i reszta. W czasie postojów zwiedza się m.in. Adelajdę oraz pustynne miasto złota – Kalgoorlie. Jedną z najbardziej urokliwych, krótkich tras kolejowych w Australii jest Kuranda Scenic Railway. Z Cairns, kurortu na wschodnim wybrzeżu w sąsiedztwie rafy koralowej, kolej wspina się stromo ku górom i lasom deszczowym, które znalazły się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jedzie wolno – 34 km starymi, rozklekotanymi wagonami z poprzedniej epoki pokonuje w 90 minut. Funkcjonuje od końca XIX w. – wtedy dla potrzeb kopalni cyny, dziś – turystów. Tu i tam bryzgają wodospady Parku Narodowego Barron Gorge. Na górze w Kurandzie zajadałem się podpłomykiem damper, znanym z czasów pionierów pustynnej Australii, testowałem miody z okolicznych pasiek, wstąpiłem do Australijskiego Sanktuarium Motyli i snułem wśród targowisk z rękodziełem. Kupiłem tu kapelusz, który służy mi od 20 lat i wróciłem do Cairns kolejką gondolową Skyrail Rainforest Cableway. Przez gęsty deszczowy las. No to w drogę - Australia na szynach Karnety - Austrail Flexi-Pass: 15 dni/ 2 180 zł i 22 dni/3 050 zł ważny pół roku od pierwszej podróży. - East Coast Discovery Pass: 50 proc. zniżki na podróże wschodnim wybrzeżem w ciągu 6 mies. Ceny: z Sydney do Melbourne/Surfers Paradise/Brisbane 300 zł, z Sydney do Cairns 930 zł. - Backtracker Rail Pass: na trasie z Melbourne do Sydney i dalej do Brisbane, nieograniczona liczba przejazdów w ramach karnetu, 14 dni/530 zł, 1 miesiąc/630 zł, 3 miesiące/685 zł i 6 miesięcy – 966 zł. Pociągi specjalne - The Ghan – od 1 700 zł, dzieci, studenci i seniorzy – 700 zł taniej. Odjazdy z Adelajdy w niedz. i śr., z Darwin – śr. i sob. www.railaustralia.com.au - Indian Pacific – od 1 560 zł, dzieci – 740 zł, dwa razy w tygodniu tam i z powrotem. www.railaustralia.com.au - Kuranda Scenic Railway – 90/45/70 zł za przejazd w jedną stronę dorosłego/dziecka/studenta i seniora, odjazdy codziennie z Cairns o 8.30 i 9.30. www.kurandascenicrailway.com.au - Skyrail Rainforest Cableway, 90/45 zł dorośli/dzieci w jedna stronę, www.skyrail.com.au Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com