Czy można żyć całkowicie bez słońca? Ci ludzie udowadniają, że tak. Cena jest jednak ogromna
Nie potrzebują klimatyzacji, nie płacą czynszu i żyją z dala od oczu policji oraz miejskich służb. W całych Stanach Zjednoczonych i spalonej słońcem Australii tysiące ludzi podjęło decyzję, którą reszta świata uznałaby za czyste szaleństwo – przenieśli swoje życie pod ziemię. Choć budują tam sypialnie, a nawet prowizoryczne prysznice, ich codzienność to tykająca bomba. Gdy nadchodzi katastrofa, tracą wszystko w kilka minut.
Spis treści: Ludzie nazywani „kretami” Tajemnicze kopce z piasku Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Jakie są skutki życia w ciemnościach Zmieniający się klimat, ubóstwo i trudne warunki geograficzne popychają ludzi w kierunku decyzji, które większość świata może w najlepszym razie uznać za fanaberię. Z dala od słońca, pod powierzchnią ziemi, toczy się jednak życie wcale nieróżniące się od naszego. Ludzie nazywani „kretami” W całych Stanach Zjednoczonych żyje nawet do 800 tys. osób w kryzysie bezdomności. Tam, gdzie człowieka zawodzi system, ludzie znajdujący się w potrzasku wynajdują sposoby na przetrwanie, które budzą strach i podziw jednocześnie. „Ludzie-krety” z Las Vegas schodzą do podziemi z konieczności, gdy na zewnątrz panują ekstremalne temperatury, lub dla bezpieczeństwa – z dala od oczu służb miejskich i policji. Wybór pada najczęściej na stare zajezdnie kolejowe, opuszczone stacje metra czy nawet zamknięte kanały burzowe. To tam powstają prowizoryczne osady, które służą za schronienie tysiącom ludzi. W jednym z takich tuneli bohaterowie reportażu ABC News urządzili sobie własne pokoje. W przedzielonej dyktą przestrzeni można było znaleźć łóżko, stare meble, a nawet prowizoryczny prysznic. Cała konstrukcja miała jednak charakter tymczasowy, jako że z powodu regularnych podtopień – samych w sobie niebezpiecznych dla mieszkańców – większość z nich regularnie traci cały swój dobytek. Pomimo tego wielu z nich konsekwentnie odmawia pomocy ze strony organizacji charytatywnych. Tajemnicze kopce z piasku W centralnej Australii, gdzie dzienne temperatury przekraczają 40 stopni Celsjusza, a pokryte pyłem, niekończące się równiny urozmaicają tajemnicze kopce z piasku, znajduje się miejscowość Coober Pedy – nieformalna stolica wydobycia opali w tej części kraju. Wyjątkowość miasteczka, poza surowym klimatem, polega na alternatywnej wersji mieszkalnictwa, które zostało przeniesione pod powierzchnię ziemi. Koszt budowy „w skale” jest zbliżony do ceny zakupu tradycyjnego mieszkania. Różnica? „Domy wykopane w ziemi” nie wymagają klimatyzacji i doskonale chronią przed burzami piaskowymi. Mieszkańcy wykuwają z piaskowca wszystko, czego potrzebują – od regałów i stołów po podziemne baseny. Ze względu na wyjątkowość miasteczka tętni tu również życie turystyczne. W pełni wyposażony podziemny apartament można wynająć za kwotę ok. 100 dolarów za noc. Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Coober Pedy jest jednak wyjątkiem. Wszędzie tam, gdzie warunki życia wymuszają na ludziach szukanie schronienia pod ziemią, podobne przedsięwzięcia wymagają zaawansowanego zaplecza technologicznego i inwencji budowniczych. W ostatnich latach coraz bardziej popularne stają się inicjatywy budowania podziemnych schronów na wypadek wojny nuklearnej lub katastrof naturalnych. Tym, co decyduje o wyborze odpowiedniej lokalizacji, jest przede wszystkim ukształtowanie terenu oraz rodzaj gleby. Odpowiedni grunt może służyć jako doskonały stabilizator dla całej konstrukcji, zapewniając częściową ochronę przed radiacją w razie katastrofy nuklearnej czy działając jako amortyzator w przypadku wstrząsów sejsmicznych. Nie mniej istotny jest fakt, że gleba potrafi także świetnie regulować temperaturę bez zużywania energii elektrycznej. Podziemne schronienia najlepiej sprawdzają się w klimacie charakteryzującym się znacznymi wahaniami temperatur i niską wilgotnością. Jakie są skutki życia w ciemnościach Życie „z dala od słońca” ma jednak swoje mroczne oblicze. Długotrwałe przebywanie w ciasnych pomieszczeniach i ograniczanie się wyłącznie do sztucznego światła wiąże się z poważnymi obciążeniami, które z czasem mogą przysporzyć mieszkańcom poważnych problemów ze zdrowiem. Brak ekspozycji na światło słoneczne prowadzi często do zaburzenia rytmu dobowego oraz spadku poziomu serotoniny w organizmie, co z kolei przekłada się na częstsze występowanie objawów depresyjnych i stanów lękowych. Długotrwałe przebywanie w zamkniętych przestrzeniach może również doprowadzić do nasilenia się objawów klaustrofobii. Istnieje jednak szereg nowatorskich rozwiązań architektonicznych, które pozwalają rozwiązać przynajmniej część z tych problemów. Popularną metodą stosowaną w domach podziemnych czy schronach jest instalacja tzw. świetlików rurowych, które przechwytują promienie słoneczne z powierzchni i przekierowują je przy pomocy luster i światłowodów do pomieszczeń znajdujących się pod ziemią. W podobny sposób działają również pionowe szyby instalowane w sufitach, które umożliwiają mieszkańcom spoglądanie na niebo i korzystanie z naturalnego światła dziennego. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Kuba Stasiak Korespondent wojenny i wolontariusz. Od lat relacjonuje konflikty zbrojne, łącząc pracę reporterską z bezpośrednim wsparciem ludności cywilnej. W ostatnich latach przebywał na ukraińskim froncie, gdzie dokumentował rzeczywistość wojny i uczestniczył w ewakuacjach mieszkańców ze stref zagrożenia. Publikował m.in. podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Z wykształcenia dziennikarz, posiada przygotowanie z zakresu medycyny pola walki. W swojej pracy skupia się na doświadczeniu ludzi uwikłanych w konflikty oraz na granicy między pomocą humanitarną a reportażem. Obecnie mieszka w Ameryce Południowej, skąd publikuje i pracuje nad kolejnymi projektami reporterskimi.
Lista najlepszych miast na imprezę. Dwie europejskie stolice na podium
Gdzie wieczory trwają do rana, a życie nocne wyznacza trendy? Nowy globalny ranking pokazuje, które miasta najbardziej przyciągają miłośników dobrej muzyki i wyjątkowych doświadczeń po zmroku. W zestawieniu znalazły się nie tylko imprezowe klasyki, ale też miejsca, które na nowo definiują pojęcie nocnej rozrywki.
Spis treści: Las Vegas liderem. Nocne życie nie tylko w rytmie kasyn Europejskie stolice w czołówce Ranking 10. najlepszych miast na imprezę w 2025 roku Współczesne życie nocne przybiera wiele form i nie sposób zamknąć go w jednej definicji. Dla części osób idealny wieczór to taniec do białego rana w klubie, dla innych – spokojna kolacja przy muzyce z winyli albo udział w wydarzeniu artystycznym. Te zmieniające się oczekiwania ludzi sprawiły, że tradycyjne kluby taneczne coraz częściej konkurują z miejscami bardziej kameralnymi: koktajl barami, lokalami łączącymi kuchnię z kulturą czy przestrzeniami, które oferują coś więcej niż tylko muzykę. W odpowiedzi na te zmiany redakcja „Time Out” opracowała ranking miast, w których nocne życie ma najwięcej do zaoferowania. Pod uwagę wzięła głosy ponad 18 tysięcy osób z całego świata oraz rekomendacje lokalnych dziennikarzy. Las Vegas liderem. Nocne życie nie tylko w rytmie kasyn Tegorocznym zwycięzcą rankingu zostało Las Vegas, które zdobyło aż 88% pozytywnych ocen wśród lokalnych respondentów. Choć miasto od dekad kojarzy się przede wszystkim z kasynami, imprezami przy basenach i wieczorami kawalerskimi, w ostatnich latach przeszło wyraźną transformację. Jak zauważył dziennikarz Ryan Slattery, coraz większym zainteresowaniem cieszą się tam kameralne koktajl bary i dyskretne lokale, dostępne jedynie dla wtajemniczonych. W tętniącej życiem dzielnicy Arts District – pełnej barów kraftowych, galerii i butików vintage – można odkryć miejsca, które stawiają na klimat i autorskie podejście (m.in. Stray Pirate, Doberman czy Nocturno). Co więcej, miasto zaskakuje też nieoczywistymi lokalami: barem ukrytym w działającym salonie fryzjerskim, speakeasy w piwnicy Muzeum Mafii czy barem, do którego wchodzi się przez drzwi sejfu w The Lock. To właśnie ta różnorodność, łącząca widowiskowość z kameralną atmosferą, sprawiła, że Las Vegas znalazło się na szczycie miast oferujących najbardziej zróżnicowane życie nocne. Europejskie stolice w czołówce Na drugim miejscu rankingu uplasował się Madryt. Stolica Hiszpanii otrzymała aż 83% pozytywnych ocen od lokalnych mieszkańców. Choć tylko 29% respondentów uznało tamtejszą scenę klubową za przystępną cenowo, jakość doświadczeń związanych z nocnym życiem okazała się dla wielu znacznie ważniejsza niż koszty. Jak zauważyła dziennikarka Gorka Elorrieta, jednym z najbardziej pożądanych adresów ostatnich miesięcy jest Devil’s Cut – koktajl bar prowadzony przez japońskiego mistrza miksologii Shingo Gokana. Popularnością cieszy się również Pensión Mimosas – dyskretnie ukryty lokal w centrum miasta, który w krótkim czasie zyskał status miejsca kultowego. Młodych ludzi przyciągają też klasyczne kluby (Fabrik czy Ochoymedio), a dynamicznie rozwijająca się scena LGBTQ+ zyskuje na znaczeniu, dzięki takim miejscom, jak Marta, Cariño! czy Salvaora Brown. Równolegle na znaczeniu zyskują eleganckie lokale (jak Rhudo i Pabblo), wybierane przez tych, którzy wieczór wolą zacząć od kolacji, a później przenieść się do nastrojowej przestrzeni z muzyką i drinkami. Na trzeciej pozycji zestawienia znalazł się Paryż, który – mimo że jedynie 23% mieszkańców określiło ceny jako przystępne – uzyskał aż 80% pozytywnych opinii ogólnych. Zdaniem Antoine’a Besse’a z miejscowej redakcji „Time Out”, nocne życie we francuskiej stolicy przeżywa dziś swój renesans. Alternatywne lokale (jak La Créole, Divino czy Le Bunker) promują brzmienia dancehall, perreo i afrobeat, stopniowo wypierając dominujące dotąd techno. Przestrzenie pokroju Essaim i Mia Mao zmieniają topografię paryskiej sceny klubowej, a północno-wschodnie dzielnice miasta uchodzą dziś za jedno z najgęstszych skupisk klubowych w Europie. Ze względu na to, dla miłośników całonocnych imprez i muzycznej różnorodności Paryż pozostaje jednym z najbardziej niezawodnych kierunków. A jak przedstawiają się pozostałe pozycje na liście? Ranking najlepszych miast na imprezę w 2025 roku: Las Vegas Madryt Paryż Szanghaj Berlin Melbourne Brighton Meksyk Dubaj Bombaj Źródła: Time Out, NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie tylko Las Vegas. Oto światowe stolice kasyn i gier
Niektórzy turyści podczas wakacji stawiają na błogi wypoczynek na piaszczystych plażach nad brzegiem oceanu. Inni wolą spędzać czas bardziej aktywnie, zwiedzając okolicę. Jeszcze inni wybierają jako kierunek urlopowy miejsca, gdzie mogą sprawdzić swoje szczęście w grze. A trzeba przyznać, że takich destynacji jest całkiem sporo.
Najpowszechniej znaną świątynią hazardu na świecie jest oczywiście Las Vegas – szacuje się, że co roku odwiedza je około 40 mln turystów. Położone w stanie Nevada zostało założone w 1905 r. jako miasto kolejowe, ale już w 1931 r. zalegalizowano tam hazard. Wówczas w Las Vegas zaczęto budować luksusowe hotele i kasyna, a już w latach 50. XX wieku było nieformalną stolicą mafii, oszustów i prostytutek. Dopiero w latach 70. zwalczono (przynajmniej w znacznej części) te problemy, a miasto zaczęło zyskiwać pozytywną sławę. Obecnie w Las Vegas działa blisko 200 kasyn, w których co roku turyści zostawiają blisko 6 mld dolarów. Największe z nich lokalizowane są przy siedmiokilometrowej mieniącej się neonami ulicy Vegas Boulevard, zwanej również The Strip. Zgodnie z obowiązującym w stanie Nevada prawem, kasyna mogą odwiedzać jedynie pełnoletni, czyli osoby które ukończyły 21 lat. Lokale oferują mnóstwo gier – począwszy od pokera, przez ruletkę, aż po jednorękich bandytów czy zakłady bukmacherskie. W wielu kasynach organizowane są specjalne „strefy graczy” z zawieszonymi na ścianach dziesiątkami telewizorów, gdzie transmitowane są wydarzenia sportowe. Wyniki można obstawiać u krupierów, stawiać zakłady bukmacherskie u akredytowanych operatorów zakładów jak BET365 czy Pinnacle. Klienci mają dostęp do całej oferty online, włącznie z początkowymi bonusami (tzw. „welcome bonus”), które jednak są niższe od oferowanych w Polsce (rekordowy bonus powitalny 5050 zł w Totalbet, w tym freebet 50 zł – przykładowe bonusy na www.legalsport.pl/bonusy-bukmacherskie/bonusy-powitalne/). Oczywiście przybytki tego typu starają się przyciągać graczy różnego rodzaju promocjami i bonusami. Za przykład niech posłuży jedno z najsłynniejszych kasyn w Las Vegas - Golden Nugget, gdzie regularnie organizowane są turnieje gry w pokera. Uczestnicy turniejów otrzymują od kasyna bonus finansowy w wysokości 50 dolarów, który oczywiście mogą wykorzystać w trakcie gry. Makau – azjatycki odpowiednik Las Vegas Las Vegas bez wątpienia jest amerykańską stolicą hazardu. W Azji miano to przypada Makau – specjalnemu regionowi administracyjnemu na południu Chin. Działa tam kilkadziesiąt kasyn, których przychody z roku na rok wzrastają o około 20%. Najsłynniejsze z nich jest Macau Palace (Floating Casino), które większość z nas może kojarzyć z filmu „Skyfall” o przygodach najlepszego szpiega Jej Królewskiej Mości, czyli Jamesa Bonda. W filmie pokazano je w iście bajkowym klimacie. Wyróżniający się architekturą budynek oświetlony jest trzystoma pływającymi lampionami, wokół niego ustawione zostały posągi smoków. Całość wieńczy mnóstwo orientalnych dekoracji. Bez wątpienia wizyta w Macau Palace jest jednym z najbardziej zapadających w pamięć momentów w całej produkcji. Wracając do hazardu w Makaku, to należy podkreślić, że do lat 60. XX wieku cała branża była tam obsługiwana przez jedną spółkę, która miała monopol rządowy. Zakończył się on w 2002 r. i od tego czasu do Maku zaczęli ściągać zagraniczni operatorzy hazardowi. Rząd przyznał koncesję sześciu spółkom, a branża rozrosła się tak bardzo, że Makau uznaje się obecnie za największe centrum hazardu na świecie, większe od samego Las Vegas. Obok kasyn, miłośnicy hazardu mogą również obstawiać wyniki wyścigów konnych odbywających się w Macau Jockey Club we wtorki i soboty lub niedziele. Typowanie jest dostępne dla osób powyżej 18. roku życia. Warto przy tym wspomnieć, że Macau Jockey Club jest jednym z największych pracodawców prywatnych w regionie – zatrudnia około 1400 osób na stałe i 1100 osób sezonowo. Londyn – europejska stolica hazardu W Europie palmę pierwszeństwa, jeśli chodzi o dostęp do hazardu, dzierży Londyn. Działa tam ponad 20 kasyn, które oferują grę w ruletkę, blackjacka, kości czy madżonga. W Londynie bez problemu znaleźć można również kluby pokerowe – część z nich jest dostępna powszechnie (oczywiście dla osób pełnoletnich), inne to bardzo ekskluzywne, zamknięte grupy dla przedstawicieli najbogatszych rodów. Zatem gdzie w Londynie udać się po wielką wygraną? Sławą cieszy się Park Lane Casino, usytuowane niedaleko Hyde Parku. Choć pobiera ono dość wysoką opłatę członkowską (1000 funtów), to oferuje jednocześnie wyśmienitą kuchnię, degustację win, szeroki wybór cygar, szampanów i whiskey, a także posiada specjalny taras do transmisji wydarzeń sportowych. Inny bardzo popularny lokal to Hippodrome Casino – oferuje ono nowym graczom tzw. welcome bonus w wysokości 50 funtów. Oferuje m.in. 17 stołów do ruletki, 16 stołów do blackjacka, ponad 100 elektronicznych automatów do gry, 2 stoły do kości i 5 do baccarata. Na jednym z pięter znajduje się wyśmienita restauracja The Heliot Steak House, a także teatr z widownią na 180 osób, gdzie występują muzycy i kabareciarze, a malarze wystawiają swoje prace. W innej sali zorganizować można wesele na 150 osób. Jeśli nie możecie wyjechać do Las Vegas, Makau czy nawet Londynu, macie do wyboru polskie w pełni legalne Total Casino, a także kilkunastu legalnych bukmacherów internetowych jak forBET czy Superbet, oferujących zakłady wzajemne zarówno online, jak i w lokalach stacjonarnych. W naszym kraju też można więc zasmakować hazardu.
10 miejsc, gdzie przeżyjesz niezapomnianego sylwestra
Co roku to samo – na kilka dni przed sylwestrową nocą podnosi się panika. Gdzie iść, kogo zaprosić, co jeść? W tym roku propozycja jest inna – rzuć wszystko i pojedź w jedno z 10 miejsc, w którym przeżyjesz niezapomniane rozpoczęcie nowej dekady.
Wszystkie zdjęcia pochodzą z Getty Images 1. Sydney, Australia Sydney jest pierwszym dużym międzynarodowym miastem, które powita Nowy Rok o północy. Główny pokaz fajerwerków odbywa się w porcie i jest bardzo spektakularny, a tło w postaci charakterystycznego budynku opery i mostu Harbor sprawia, że jest jedyny w swoim rodzaju. Ale fajerwerki to nie wszystko – kto nie chciałby rozpocząć roku 2020 na gorącej plaży? 2. Taipei, Tajwan Sylwestra w tym kraju zdecydowanie nie spędza się w domu – na ulicach Taipei, stolicy Tajwanu, odbywa się wówczas prawdziwy wizualno-muzyczny spektakl, którego nikt nie chce przegapić. Najwyższy budynek w mieście, Taipei 101, staje się wówczas fajerwerkową bazą, a w centrum miasta na każdym kroku można natknąć się na występy lokalnych muzyków. 3. Bangkok, Tajlandia Bangkok zasłużenie znajduje się na szczycie listy miast z najbogatszym nocnym życiem, jest więc oczywiste, że sylwestrowa noc obfituje tam w tłumy, kolory i głośną zabawę. Podczas obchodów nowego roku zwłaszcza dwa miejsca w tym mieście są warte odwiedzenia – okolice centrum handlowego CentralWord Plaza, w którym sylwestrowe obchody przypominają te z Times Square w Nowym Jorku, oraz rejon rzeki Chao Praya, gdzie spotykają się okoliczni mieszkańcy. 4. Dubaj, Emiraty Arabskie Do tego, że przywitanie nowego roku w szortach, z widokiem na najwyższy budynek na świecie (Burj Khalifa) wśród kolorowych fajerwerków jest czymś magicznym, raczej nie trzeba nikogo przekonywać. Przed lub uroczystościach warto tu rozpieścić swoje podniebienie w jednej z lokalnych restauracji i odpocząć na Burj Plaza, gdzie tłumy będą trochę mniejsze, niż w centrum sylwestrowych wydarzeń. 5. Moskwa, Rosja Historyczny Plac Czerwony w Moskwie jest jedną z najzimniejszych, ale i najbardziej atrakcyjnych wizualnie scenerii, jeśli chodzi o sylwestrowe pokazy fajerwerków. Ci, którzy lubią łączyć rozrywkę z historią, mogą zobaczyć jeden z najczęściej odwiedzanych grobów na świecie, w którym spoczywa Władimir Lenin lub obejrzeć relikty zimnej wojny z czasów radzieckich. 6. Kapsztad, RPA Kapsztad jest jednym z najpiękniej położonych miast w Afryce, a sylwestrowe fajerwerki sprawiają, że wydaje się ono jeszcze bardziej spektakularne. Poza uczestnictwem w lokalnych noworocznych uroczystościach warto spróbować tutejszych win i afrykańskich przysmaków. 7. Londyn, Wielka Brytania Okolice Tamizy zawsze stanowią niezwykłe tło dla sylwestrowych fajerwerków. Bycie w samym centrum tych wydarzeń jest odpłatne, jednak pokaz świateł można zobaczyć za darmo z takich wzgórz, jak Primrose Hill, Parliament Hill, a także z parku Greenwich i okolic Alexandra Palace. Wejście Anglii w nowy rok można też z powodzeniem oglądać z baru Skybar, który znajduje się na 28 i 29 piętrze budynku Millbank Tower i co roku organizuje 12-godzinną imprezę, lub przywitać rok 2020 w jednym z najstarszych pubów w Londynie (np. Old Bell Tavern, który funkcjonuje od 1670 roku). 8. Rio de Janeiro, Brazylia Jeśli chcesz powitać nowy rok na plaży w towarzystwie około 2 milionów innych ludzi, wybierz się do Rio de Janeiro – plaża Copacabana przypomina wówczas słynny karnawał i wszędzie dookoła słychać śmiech, muzykę i taniec. 9. Nowy Jork Times Square na Manhattanie to synonim sylwestra w całych Stanach Zjednoczonych i co roku bierze w nim udział ponad milion osób z całego świata. Ci, którzy nie przepadają za tłumami, mogą przywitać nowy rok na Brooklynie – w okolicach Grand Army Plaza odbywają się nieco bardziej kameralne uroczystości. 10. Las Vegas Vegas świeci przez cały rok, ale na sylwestra nieco gaśnie – miasto zamyka się dla pojazdów, by piesi mogli przejąć kontrolę nad ulicami i bez przeszkód świętować wejście w nowy rok. O północy prawie wszystkie kasyna wystrzeliwują tu z dachów swoich budynków imponującą serię fajerwerków, a widowisko najlepiej widać ze szczytu wieży Stratosphere Tower.
W tych miastach trudno być grzecznym! 5 miast grzechu (wartych)
Królestwa neonów, kasyna, które zatrudniają 10 000 osób, hektary kompleksów spa na najwyższych piętrach wieżowców. Do tych miast turyści przyjeżdżają wygrywać, ale też przegrywać fortuny.
Wciąż wspominam swój pobyt w Las Vegas, gdzie spotykani w kasynach gracze siedzieli przy jednorękich bandytach niemal całą dobę wierząc, że los wreszcie się do nich uśmiechnie. Jednak wielu z nich przepuszczało wszystkie pieniądze, w międzyczasie popijając darmowe drinki roznoszone graczom przez kelnerki w strojach króliczków Playboy'a. Las Vegas to jedno z wielu miast na świecie, gdzie kwitnie turystyka hazardowa. Poznajcie inne słynne miasta grzechu. 5. Atlantic City f11photo / Shutterstock.com Podupadająca, a jednak wciąż legendarna stolica hazardu: Atlantic City. Niegdyś liczące kilkanaście kasyn, w tej chwili borykające się z poważnymi problemami finansowymi. W 2016 roku upadło w nim nawet kasyno prezydenta kraju, Donalda Trumpa. Myślisz, że skoro wizerunek Atlantic City maluje się w tak ponurych barwach, nie ma po co tam jechać? Nieprawda! Borgata to najlepsze kasyno w Atlantic City. Otwarto je w 2003 roku i szybko stało się obowiązkowym punktem odwiedzin. Znalazły się tutaj dokładnie 2002 pokoje dla gości hotelowych i liczne rozrywki takie jak Borgata Comedy Club, czy Borgata Event Center, które jest w stanie pomieścić 3200 widzów na widowni sali koncertowej. Na jej scenie kilkakrotnie występowało m.in. Depeche Mode! Do tego na terenie Borgaty znajdziesz kluby nocne oraz salony Spa Toccare rozciągnięte na powierzchni 5 000 m kw. Turystów szukających szczęścia przyciągają też kasyna Golden Nugget, Tropicana Atlantic City, Caesars i Harrah’s Resort. Ciekawym punktem odwiedzin już tylko turystycznych będzie też Trump Taj Mahal, kasyno zamknięte w październiku 2016 roku. Jego architektura robi wrażenie – większe nawet, niż fryzura pana prezydenta! Poza tym warto przejść się po nadmorskiej promenadzie i zapolować na występ którejś z gwiazd show biznesu. Do Atlantic City dotrzesz bezpośrednio z Nowego Jorku pociągiem lub autobusem. Pierwsza opcja jest droższa, bo kosztuje około 100$, natomiast autobus zawiezie Cię tam już za 35$. Na miejscu możesz zjeść posiłki w różnorodnych restauracjach – bardziej lub mniej wyszukanych. Za obiad dla 2 osób, składający się z 3 dań, zapłacisz około 50$, ale jeśli chcesz zasmakować oryginalnego, amerykańskiego McDonalda, to złożysz sobie posiłek za 7$. Za wejście do miejskiego oceanarium zapłacisz 10$, wieczorne zwiedzanie nawiedzonej latarni morskiej to koszt 20$, a pojedyncza przejażdżka w lunaparku na Stalowym Molo to tylko 1$. • dochód miasta z kasyn: 2,5 miliarda USD w 2016 r. • liczba kasyn: 7 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 2500 zł w obie strony (Nowy Jork) 4. Singapur f11photo / Shutterstock.com Miasto Lwa, drugie najbardziej rozwinięte państwo w Azji, czwarte finansowe centrum świata i oczywiście stolica hazardu: Singapur. Że ma mniej kasyn niż Monaco? Może i są tam tylko 2 miejsca, w których możesz zagrać, ale pewnie domyślasz się, jakie to molochy? Jednym z najbardziej znanych kasyn na świecie jest to wybudowane w Singapurze, czyli Marina Bay Sands. Może nie jest tak potężne, jak wspomniane The Venetian i City of Dreams, ale ma rozmach jak na Azjatów przystało. 15 000 m kw powierzchni kasynowej, 2561 pokoi hotelowych i popisowy numer tego architektonicznego cudu: Sands Sky Park, czyli mieszczący się na 55 piętrze hektar kompleksów spa. Czas możesz spędzić w basenie na dachu i spacerując po ogrodach utworzonych 200 metrów nad ziemią. A to wcale nie koniec atrakcji, bo do dyspozycji gości są także restauracje, kluby nocne, taras widokowy, czy muzeum sztuki ArtScience Museum. Drugie singapurskie kasyno to Resorts World Sentosa, które wcale nie jest mniej imponujące od poprzedniego. Obiekt zajmuje 49 hektarów powierzchni i zatrudnia 10 000 osób (to tak, jakby pracowała tam połowa ludności Monte Carlo albo cała populacja miasteczka Wasilków spod Białegostoku). Ciekawostką jest samo wejście do kasyn w Singapurze. Rząd uchwalił prawo, wedle którego obywatele i stali mieszkańcy miasta mogą wejść do owych przybytków wykupując jednodniowe wejście za 100$ (dolarów singapurskich; około 270 zł) lub roczny karnet za 2 000$ (około 5400 zł). Wszyscy pozostali, za okazaniem paszportu lub karty zatrudnienia, wchodzą za darmo. Singapur cały jest naszpikowany ciekawymi miejscami do odwiedzenia. Jednymi z najbardziej sympatycznych punktów turystycznych są tu singapurskie zoo oraz budzące respekt oceanarium. Koniecznie musisz też obejrzeć fantazyjny ogród botaniczny Gardens by the Bay oraz Świątynię i Muzeum Zęba Buddy. Brzmi obrzydliwie? Ale to bajeczne miejsce! Z jakimi kosztami trzeba się liczyć podczas wizyty w Singapurze? Posiłki zjesz w przystępnych cenach – około 20 – 30 zł. Atrakcje turystyczne wyceniane są różnie, ale nie powinieneś zapłacić więcej, niż około 120 zł za zorganizowaną wycieczkę z przewodnikiem po mieście, 70 zł za wejście na taras widokowy Marina Bay Sands, czy 40 zł za wstęp do muzeum sztuki. Noclegi w Singapurze można wyrwać w bardzo dobrej cenie, jeśli nie przeszkadza Ci, że zamiast w hotelu zatrzymujesz się w hostelu. Komfort i standard może nie są tak wysokie, ale jest różnica przy płaceniu średnio 400 zł za noc w hotelu a 70 zł za noc w hostelu, prawda? • dochód miasta z kasyn: 4 miliarda USD w 2017 r. • liczba kasyn: 2 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 2200 zł w obie strony. 3. Makau, Chiny Fot. Shutterstock Centrum finansowe, raj podatkowy i jedna ze światowych stolic hazardu: Makau. Około 70% dochodów jego rządu pochodzi z hazardu (około 28 miliardów dolców), chociaż tylko (aż!) 10% pracowników jest zatrudnionych w tej branży. W jaki sposób Makau stało się miastem hazardu? To długa historia, ale wszystko – jak zazwyczaj – sprowadza się do pieniędzy i polityki, w której bardzo ważną rolę odegrała Portugalia. Makau, jako jeden z dwóch specjalnych regionów administracyjnych Chin, posiada własny rząd i własny system prawny – i tak się składa, że to jedyne miejsce, w którym obywatele Chińskiej Republiki Ludowej mogą grać legalnie. Biznes i turystyka sprowadzają do miasta gości z całego świata, którzy (wiedząc jak wyjątkowe jest to miejsce) sami też chętnie grają i obstawiają. W Makau, “chińskim Las Vegas”, znajduje się kopia wspomnianego już The Venetian, którą wybudował zresztą jej właściciel z Nevady. Drugie największe kasyno na świecie jest w Makau. Mowa o kasynie City of Dreams, czyli Mieście Snów, w którym jest m.in. Vquarium (pokaz wody i światła emitowanego specjalnie zaprojektowanymi rzutnikami), Fontanna Baniek, czy Dom Tańczącej Wody, który wykorzystuje 14 000 metrów sześciennych wody do pokazów artystycznych. Co można zobaczyć w Makau poza kasynami takimi jak City of Dreams, The Venetian, Crown Casino, MGM Grand, Grand Lisboa, czy Ponte 16? Oczywiście show w Domu Tańczącej Wody, historyczne centrum Makau, Makau Tower mierzącą 338 metrów wysokości, katedrę św. Pawła postawioną na początku XVII w. oraz koniecznie świątynię Tin Hau z początków XVIII wieku. Jeśli chcesz zostać w Makau na dłużej, może uderzyć Cię rozstrzał cenowy w tym osobliwym mieście. Za posiłek zapłacisz około 15 – 30 zł o ile nie upierasz się, że będziesz jeść tylko w pięknych restauracjach, w których ceny sięgają nieba. Taksówką możesz się tam rozbijać za grosze (kursy z punktu A do punktu B nie powinny przekraczać 10 zł). Ale nocleg dostaniesz zazwyczaj tylko w hotelach (przede wszystkim tych kasynowych), a ceny pokoi zazwyczaj oscylują w granicach 450 zł na noc- i mamy tu na myśli te przeciętne, bez fajerwerków. • dochód miasta z kasyn: 28 miliardów USD w 2016 r. • liczba kasyn: 38 • średnia cena hotelu za noc: około 450 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 3200 zł 2. Monte Carlo Fot. Shutterstock Dzielnica drugiego najmniejszego miasta-państwa na świecie: Monte Carlo. Na powierzchni 0,60 kilometra kwadratowego udało się upchnąć 4 kasyna, tor do wyścigów formuły 1, narodowe muzeum sztuk pięknych, oceanarium, a nawet ogród botaniczny (spróbuj teraz umieścić w tym mieście słynne kasyno The Venetian w Las Vegas, które ma w sumie powierzchnię około 75 000 m kw!). Monte Carlo wydało na świat jedno z najbardziej znanych i najbardziej rozpoznawalnych kasyn na świecie: Casino de Monte-Carlo, w którym grał przecież sam James Bond. Jego historia sięga 1863 roku i żyłki biznesowej księżniczki Karoliny, która widziała w otwarciu kasyna ratunek majątku rodu Grimaldich. Dzieje głównego kasyna Monte Carlo są burzliwe i bardzo interesujące (koniecznie poczytaj o nim więcej!), a mimo to księżniczka Karolina na pewno nawet w najskrytszych snach nie podejrzewała, że to miejsce stanie się nie tylko wizytówką jej księstwa, ale także światowego hazardu na najwyższym poziomie! Oprócz kasyna, możesz odwiedzić tutaj także operę, której gmach został dobudowany do Monte Carlo Casino w 1878 roku. Możesz przejść się Promenadą Mistrzów, na której odbite są odciski stóp najlepszych piłkarzy na świecie, np. Ronaldo, Zidane’a, Maradony, a nawet… Bońka! Polecamy też spacer do Starego Miasta w Monaco i Port Hercules. Koszty pobytu w Monte Carlo można podzielić na 2 grupy: • pobytu w samym Monte Carlo, • zwiedzania Monte Carlo. Pamiętaj, że to bardzo specyficzne miejsce, w którym ceny nieruchomości dochodzą do 85 000€ za metr kwadratowy. ZA METR. A jego mieszkańcy nie mają zamiaru opuszczać cen towarów tylko dlatego, że jesteś turystą. Skoro przyjechałeś do Monte Carlo, to płać jak za Monte Carlo! Jedzenie w stolicy hazardu (dla przeciętnego turysty, a nie VIPa) to koszt około 10 – 20€ za posiłek. Do kasyn w Monte Carlo wchodzi się za opłatą około 10€, a np. do oceanarium wejdziesz za 15€. Jeśli nie chcesz zatrzymać się w samym Monte Carlo, możesz dojechać do niego z Nicei – w godzinę, za 1,50€. Na samo zwiedzanie okolicy powinien wystarczyć 1 dzień. • dochód miasta z kasyn: 201,7 miliona EUR (kwiecień 2016 r. – marzec 2017 r.), • liczba kasyn: 4, • średnia cena hotelu za noc: około 500 zł (Monako), • średnia cena lotu z Warszawy: około 180 zł (do Nicei). 1. Las Vegas Fot. Kobby Dagan / Shutterstock.com Prawdopodobnie jedno z najlepiej rozpoznawalnych miast na świecie: Las Vegas. Królestwo neonów, bajecznych budynków i przede wszystkim kasyn. Miasto liczy ich dokładnie 104, a to wcale nie jest stała ani malejąca liczba! Znajduje się tu największe kasyno na świecie, The Venetian, liczące (uwaga) niemal 75 000 metrów kwadratowych powierzchni. Strefa gry to powierzchnia 11 000 m kw, a część hotelowa to 4049 apartamentów i 4059 pokoi. Wszystko mieści się na 40 kondygnacjach, a budowa tego molocha trwała 2 lata. Na jakie wydatki, trzeba się przygotować podczas wizyty w Las Vegas? Wszystko zależy od tego, w jakich miejscach chcesz się stołować i jakie jeszcze atrakcje obejrzeć. W wersji budżetowej będą to ceny w granicach 15 – 30$ za posiłek, przepłynięcie gondolą w The Venetian to koszt 29$, skok na bungee z hotelu Stratosphere to 119$, obejrzenie show z udziałem gwiazd to widełki 50 – 200$. Możesz też przejechać się na kolejce górskiej hotelu i kasyna New York – New York za około 15$. Tak. Hotel w środku miasta ma swoją kolejkę górską. Witaj w Las Vegas! • dochód miasta z kasyn: 9,7 miliarda USD w 2016 r. • liczba kasyn: 104 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 3000 zł w obie strony Źródło danych: bonusowykod.com
Główna ulica Las Vegas to najjaśniejsze miejsce na Ziemi. Widać je nawet z kosmosu. Ślubu udziela tu Elvis Presley. Świadków, podobnie jak suknię ślubną, można wypożyczyć na miejscu. Takie rzeczy tylko w Las Vegas!
- Pamiętam swoje oszołomienie, gdy pierwszy raz znalazłam się w centrum Las Vegas – tłumy ludzi, hałas mimo późnej pory i wielokolorowe światła błyskające zewsząd – pisze Dorota Warakomska w lutowy wydaniu „Travelera”. Światowa stolica rozrywki, show-biznesu i hazardu jak magnes przyciąga co roku 40 mln ludzi. Samo miasto liczy zaledwie około 600 tys. mieszkańców. Jordan i Drakula W walentynki ruch jest największy. Tysiące par chce właśnie tego dnia zawrzeć związek małżeński. Dlaczego w Las Vegas? Bo ślub tutaj to najłatwiejsza rzecz na świecie! Na nic nie trzeba czekać. Świadków, podobnie jak suknię ślubną i smoking, można wypożyczyć na miejscu. Trzeba mieć ukończone 18 lat i pokazać dokument ze zdjęciem, by otrzymać licencję na ślub. Nic więc dziwnego, że w Las Vegas podpisywanych jest aż 120 tys. ślubnych aktów rocznie. Emma, świeżo upieczona żona, chętnie opowiada mi o przebiegu ceremonii. Jest szczęśliwa, że powiedziała „tak” w tym samym miejscu co Sinead O’Connor. Wybranek jej serca jest z kolei fanem koszykarza Michaela Jordana, więc zakontraktowali jego sobowtóra na świadka. Kumple skręcą się z zazdrości. Sobowtóry w ogóle mają wzięcie – Jordan, Liberace, Drakula, ale najwięcej jest Elvisów Presleyów. W ceremoniach ślubnych można przebierać. Religijna czy świecka? W kaplicy, w kasynie, na polu golfowym czy na statku piratów? Hawaje, gotyk czy science fiction z motywami ze Star Treka? Chcesz ślubu faraona? Może przysięgę złożysz, skacząc na bungee z wysokości 260 m? Albo ekspresowo, w samochodzie? Umożliwiają to kaplice „drive thru”, w których państwo młodzi przysięgają sobie wierność małżeńską bez wysiadania z auta. Te „okienka” ślubne wprowadzono jako ułatwienie dla osób niepełnosprawnych. Teraz są jedną z najpopularniejszych i najtańszych opcji ceremonii ślubnej. Czy korzystają z nich wszyscy niemogący doczekać się nocy poślubnej? Być może. Na pewno jednak nagromadzenie luksusowych hoteli i niezwykłych atrakcji turystycznych sprawia, że noc poślubna w Vegas zawsze jest niezapomniana. Vegas znaczy łąka Niegdyś to miejsce było doliną porośniętą trawą, poprzecinaną strumieniami – oazą pośród piasków pustyni Mojave. Hiszpanie nazwali je Vegas (łąka) i tak zostało, gdy Nevadę od Meksyku przejęli Amerykanie. Miasto byłoby zwykłym przystankiem kolejowym w drodze na zachód, gdyby nie Wielki Kryzys i mająca być remedium na bezrobocie budowa zapory Hoovera – największej wówczas elektrowni na świecie. Robotnicy po ciężkiej pracy potrzebowali rozrywki, więc Nevada zdecydowała się na krok rewolucyjny: w 1931 r. jako pierwszy stan zalegalizowała hazard. Las Vegas rozkwitło. Automaty do gry zaczęły przyciągać turystów, którzy szybko zastąpili robotników. Pierwszy hotel na dzisiejszej The Strip powstał w 1941 r. A już od końca II wojny światowej Vegas było mekką ludzi żądnych rozrywki. Elvis Presley, Frank Sinatra, Dean Martin czy Nat King Cole byli stałymi gośćmi. Wraz z gwiazdami pojawiła się mafia. Słoneczne miejsce dla ludzi z cienia – mawiano o Las Vegas. Strzały na przedmieściach nie zniechęcały, przeciwnie, turyści łaknęli „Dzikiego Zachodu”. Hotele i kasyna wyrastały jak grzyby po deszczu. Kobiety lekkich obyczajów, narkotyki, wysoka przestępczość – to była codzienność tego miasta. Dopiero w latach 80. XX w. za kratki trafili ostatni mafijni bossowie. A miasto wraz z otwarciem w 1989 r. hotelu Mirage z pozłacanymi oknami rozpoczęło nowy etap rozwoju, przekształcając spelunki w luksusowe, wielkie obiekty. Również dziś Las Vegas przyciąga celebrytów. Hucznie świętująca rozstanie z ukochanym Britney Spears czy przyłapany nago z kilkoma kobietami książę Harry – to tylko niektóre smaczki. Stolica rozwodów Tak samo łatwo jak wziąć ślub, można się tu rozwieść. Niektórzy robią to nawet następnego dnia po wytrzeźwieniu, jak Dennis Rodman i Carmen Electra. Nic więc dziwnego, że metropolia Las Vegas ma największy współczynnik rozwodów w USA. A także – w związku z hazardem – największy odsetek samobójstw. Lombardy, ulokowane w małych domkach na sąsiadujących z kasynami uliczkach, pełne są wartościowych dóbr zastawionych w przypływie szaleństwa. – Mam tylko nadzieję, że reguła: „Co zdarzyło się w Vegas, zostaje w Vegas”, naprawdę obowiązuje, inaczej żona mnie zabije. Nie jesteśmy w stanie nawet ustalić, kto z kim i ile razy – słyszę. Las Vegas to kwintesencja show-biznesu i amerykańskiej przedsiębiorczości. Tu każdy czuje się, jakby grał w filmie. I choć wszystko skąpane jest w kiczu, we mnie budzi autentyczny podziw. Jest w tym ogromny rozmach i pomysłowość, na jakie stać chyba tylko Amerykanów.
Skąd się wziął hazard? Ślady prowadzą do czasów biblijnych i jeszcze wcześniej
Przez wieki hazard łączył narody i warstwy społeczne, będąc rozrywką dla wszystkich. Z czasem władza nauczyła się czerpać zyski ze ślepej wiary obywateli w odmianę losu
Pierwsze, co rzuca się w oczy, to stroje i kapelusze tak eleganckie, że w zestawieniu z opłakanym stanem tutejszych obiektów aż śmieszne. W końcu to nie słynny tor w brytyjskim Ascot, a jedynie warszawski Służewiec, który od kilku lat przeżywa renesans. W kwietniową sobotę jest tu cały przekrój społeczny miasta: młodzież, dla których wyścigi stały się modną weekendową atrakcją, rodziny z dziećmi zaintrygowanymi końmi, dystyngowane pary, które chcą się pokazać, oraz seniorzy. Ci ostatni zdecydowanie najbardziej przejęci. Znają tu każdy kąt i z imienia każdą kasjerkę. Jako jedyni – nie licząc oczywiście hodowców, dżokejów i nielicznych dziennikarzy – znają też konie. Gdy bomba idzie w górę, zbierają się w grupach. Początkowo wymieniają uwagi, z czasem milkną. Każdy gra przecież dla siebie. I za swoje pieniądze. Konie ruszają z boksów po drugiej stronie toru, kilkaset metrów od trybun. Minie co najmniej minuta, nim stawka pojawi się na ostatniej prostej, pod nosami kibiców. Wtedy nie ma już miejsca na ciszę. Każdy coraz głośniej wykrzykuje pokraczne imię swego faworyta: czy to Juan Luoo, Issachar czy też słabnąca Soczewica lub pozostający w ogonie Król Popu. Po finiszu emocje nie opadają. Wygrani i przegrani suną do kas, pogodzeni z losem. Ci pierwsi odbiorą wygrane – zwykle po kilkadziesiąt złotych – a potem wraz z przegranymi wpłacą je na poczet kolejnej gonitwy. Bywalcy toru mawiają bowiem: wygrać możesz, przegrać – musisz. T Tętent losu Służewiec to żaden ewenement. Historia wyścigów konnych i związanych z nimi zakładów sięga starożytnego Rzymu, choć pierwszy udokumentowany przypadek miał miejsce w XII w. w Smithfield, głównym targu konnym w Londynie. Zawody urządzali właściciele, którzy chcieli udowodnić wartość swoich zwierząt. Kibicowała szlachta – potencjalny klient. Stawki zakładów były niskie, chodziło głównie o handel. W kolejnych wiekach wyścigi konne stały się rozrywką elitarną. W Newmarket powstała królewska stadnina, ośrodek polowań i zawodów, w drugiej połowie XVII w. wybudowano pierwszy hipodrom – okrągły tor, na którym wzorowane są dzisiejsze, owalne. Przy okazji wyścigów kwitły też zakłady, wówczas jeszcze pozbawione centralnej kontroli. Zakładali się po prostu widzowie między sobą, obstawiając zwycięstwo upatrzonego konia. Pierwsze biletowane zawody odbyły się dopiero w 1875 r. Pieniądze zaczynały płynąć coraz szerszym strumieniem, pojawiło się więc nowe zjawisko – domy zakładów bukmacherskich. Hazard wyszedł do ludu – służący i robotnicy, przed którymi hipodromy były zamknięte, stanęli przed szansą szybkiego wzbogacenia się lub przepuszczenia wypłaty. Gdy elity traciły majątki na zamkniętych torach, plebs liczył na szansę od losu u bukmacherów. Kości Fortuny Jednak jeśli spojrzeć na całą historię hazardu, wcale nie narodził się on z chęci zysku. Chodziło raczej o przepowiadanie przyszłości, choć środki ku temu były takie same. Wróżono ze wszystkiego: z roślin, patyków, kości, kamieni. I to właśnie kleromancja, czyli wróżenie z kości, stopniowo przeradzała się z rytuału religijnego w zwykłą rozrywkę. Najlepiej nadawały się do tego tzw. astragale, czyli kości nadpiętowe owiec i kóz. Mają cztery asymetryczne boki – kostka wyląduje zawsze na jednym z nich. Astragale były w starożytności przedmiotem powszechnym. W basenie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie archeolodzy znaleźli wiele takich kości, którym towarzyszyły drobne, kolorowe kamyki. Może były to antyczne żetony? Pewnym jest natomiast, że dowody na popularność kości znajdziemy wewnątrz egipskich piramid czy w Biblii. Ten najsłynniejszy to z kolei zasługa Juliusza Cezara: Alea iacta est, kości zostały rzucone. Co się stało, to się nie odstanie. Nie wiemy, jakimi kośćmi rzucał Cezar. W jego czasach mogły one wyewoluować już do postaci równego sześcianu, pod jaką znamy je dziś. Choć on i cesarzowie Kaligula, Klaudiusz czy Marek Aureliusz grali namiętnie na własny użytek, to jednak są przykładem kontrowersyjnej relacji, w której pozostaje z hazardem każda władza. – To konflikt interesów – mówi prof. Alexander Blaszczynski, psycholog z Uniwersytetu w Sydney, jeden z pionierów poznawczo-behawioralnej terapii patologicznego hazardu. – Władza w większości przypadków stanowi prawo regulujące dostępność gier hazardowych, co daje jej korzyści finansowe w postaci podatków, którymi zostały one obłożone – zauważa. Jak ma więc chronić obywateli, skoro zależy jej, by ten wydał jak najwięcej pieniędzy na gry? Przeznaczenie vs. przypadek To i podobne mu pytania to jednak przejaw współczesnego racjonalizmu. Znając mechanizmy, możemy zajmować się ich efektami, uczyć odpowiedzialnego hazardu, leczyć uzależnionych. Jednak przez długie wieki los był po prostu losem, nikt nie pytał ani o konsekwencje, ani o przyczyny. Starożytni nie znali matematyki na tyle dobrze, by zająć się prawdopodobieństwem. Ich światem rządziło przeznaczenie, a nie przypadek. Powodzenie mogło gwarantować wstawiennictwo bogini – Tyche w Grecji, Fortuny w Rzymie – a nie kalkulacje. Dla humanistów liczyła się z kolei równowaga – dziś ty wygrałeś, przegrał twój rywal, jutro będzie na odwrót. Zmiana przyszła w XVI w., a zapoczątkował ją Gerolamo Cardano, pionier badań nad teorią prawdopodobieństwa. Hazard był jednym z jego wielu zainteresowań, które z czasem przerodziło się w obsesję. Cardano przekonywał, że nim przystąpimy do gry, powinniśmy przeanalizować całkowitą liczbę możliwości i porównać ją z liczbą dobrych i złych rzutów kośćmi. Dopiero te proporcje pozwolą ustalić wysokość stawki. Rewolucyjna teza Włocha długo nie była akceptowana. Nawet dziś zarzuca się jej pominięcie kluczowego czynnika – tzw. przewagi kasyna. Zmieniła sposób myślenia o zarabianiu dzięki grom losowym. Stworzyła wręcz nowy zawód – gracza. Kasyno władzy Zaraz po Cardano prawdopodobieństwem i jego konsekwencjami dla hazardu zajął się Galileusz. W dziele Ustalenia na temat kostki opublikował tabelę, w której przedstawił prawdopodobieństwo wystąpienia konkretnego wyniku przy rzucie trzema kośćmi. Zrozumienie teorii Galileusza i Cardano dało hazardzistom przewagę nad pozostałymi graczami. Już nie musieli oszukiwać. Wystarczyło, że lepiej znali zasady rządzące grą. Wygrywali przynajmniej dopóty, dopóki nie przechytrzyły ich organy państwowe. Te za bary z hazardem wzięły się w głównie w XVIII w., choć pierwsze legalne kasyno powstało już w 1638 r. w Wenecji. Jak zauważa David G. Schwartz, jego otwarcie to świadectwo historycznego połączenia interesów nastawionych na zysk hazardzistów oraz władz szukających sposobu na zalegalizowanie hazardu celem zaprowadzenia porządku i czerpania dochodów. Weneckie ridotto działało 130 lat. Rada miasta zamknęła je w reakcji na postępujące ubożenie szlacheckich rodów, które zamiast mnożyć majątki, trwoniły je. Zmierzch pierwszego kasyna był zresztą symbolicznym końcem świetności całego miasta, które wkrótce nie tylko zubożało, ale i wpadło w niewolę. Pałeczkę centrum europejskiego hazardu przejęła Francja. W tamtejszych akademiach gry już w XVII w. mile widziani byli wszyscy, bez względu na stan, jeśli tylko mieli za co grać. Najwięcej działo się jednak w Wersalu, gdzie grali wszyscy, włącznie z królem Ludwikiem XIV – miłośnikiem bilarda – i królową, która preferowała karty. Karty na stół - Nie sposób ustalić, skąd wzięły się te ostatnie: z Korei, Chin, Persji, Egiptu, Indii – mówi dr Bohdan Woronowicz, psychiatra i specjalista terapii uzależnień z Centrum Konsultacyjnego Akmed w Warszawie. – W Chinach grano banknotami, egipskie były z papirusu, indyjskie – okrągłe – z kości słoniowej, drewna czy liści palmowych – wylicza. Do Europy dotarły około XIV w. przez wspomnianą już Wenecję lub Hiszpanię. Ale to właśnie Francja stała się ich drugim domem. Dziś produkowane seryjnie, dawniej były małymi dziełami sztuki wykonywanymi ze skóry, deseczek, jedwabiu, pergaminu z ręcznie malowanymi zdobieniami. Kosztowały majątek. Aby je upowszechnić, potrzeba było Gutenberga. Pierwsza drukowana talia opuściła jego zakład mniej więcej w tym samym czasie, co i pierwszy egzemplarz Biblii. Z czasem w całej Europie takich jaskiń gry powstało wiele. Po rewolucji francuskiej hazard musiał uciekać z miast. Przetrwał tam, gdzie brakowało nadzoru – w kurortach dla wyższych sfer, u wód, gdzie wyrastały mniej lub bardziej legalne kasyna. Pierwsze było belgijskie Spa, z czasem sławę zyskały też niemieckie Baden-Baden i Akwizgran. Przede wszystkim jednak francuskie Monte Carlo, które stało się stolicą hazardu po tym, jak w drugiej połowie XIX w. zdelegalizowano gry na niemal całym kontynencie. Dla kasyn wyznaczono tam całą dzielnicę, pierwsze z nich otwarte zostało w 1862 r. Hazard był miastotwórczy – rozwinął kolej, hotele, port. Podobnie stało się w latach 30. XX w. w Nevadzie. Gdy władze stanu zalegalizowały hazard, spłodziły giganta, jakim jest dziś Las Vegas, z kasynami działającymi całą dobę. Działo się to już w czasach, gdy grami losowymi zainteresowały się psychologia i psychiatria. – Pierwsze publikacje naukowe nt. leczenia patologicznego hazardu pojawiły się w 1914 r. Wcześniej wszelkie badania na ten temat prowadzono z perspektywy ochrony jednostki przed oszustwami i wyzyskiem, ewentualnie moralnymi słabościami charakteru – mówi prof. Blaszczynski. Tak naprawdę jednak dopiero w 1980 r. patologiczny hazard uznany został za zaburzenie behawioralne. Wpisano go wówczas do klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, opracowano zasady leczenia. Dziś przyjmuje się, że od 0,2 do 1,7 proc. dorosłych osób spełnia kryteria bycia patologicznym hazardzistą. – Choć interdyscyplinarnych badań było niewiele, te przeprowadzone w krajach, w których dominuje ludność chińska, a więc w Hongkongu, Makau, na Tajwanie i w Singapurze, wykazały, że ma ona większe skłonności do wpadania w uzależnienie niż mieszkańcy z innych grup etnicznych – mówi prof. Blaszczynski. Religia hazardu Dr Woronowicz wskazuje z kolei na historyczne tradycje hazardu w Ameryce Północnej i Środkowej. – W okresie prekolumbijskim popularna była tam gra patolli przypominająca trochę naszego chińczyka. Aztekowie grali w nią na planszy 52 ziarnami fasoli. Wygrywali i przegrywali domy, członków rodziny, ale i własną wolność – mówi. Dziś Meksykanie tracą pieniądze w państwowej loterii powołanej do życia przez Hiszpanów w 1771 r. Dużymi rynkami hazardowymi są też Kostaryka i Argentyna. Pozostałe kontynenty, Afryka i Australia, hazardu nauczyły się od Europejczyków. Najpopularniejszą legalną jego formą na Czarnym Lądzie były przez długie lata wyścigi konne i loterie – dopóki nie zabronili ich kolonizatorzy. Przez lata grać mogli tylko turyści, bo kasyna znajdowały się przy hotelach. Szczególnie w krajach muzułmańskich pilnuje się zakazu wstępu do kasyn dla obywateli. – Przepisy prawa muzułmańskiego zakazują zakładów hazardowych, a nawet spekulacji giełdowych – mówi dr Woronowicz. – Mniej restrykcyjny jest judaizm, który hazard dopuszcza, ale w granicach rozsądku, gdy jest wolny od uzależnienia. Nie zmienia to faktu, że kasyna znajdują się na izraelskich statkach wycieczkowych, a nie na lądzie. Hazard jest dziś zresztą transgraniczny, bo w dużej mierze przeniósł się do internetu. – Sieć nie uznaje ani naturalnych granic, ani innych sztucznych ograniczeń. Rządy mają więc problem, bo zyski uciekają z ich terytoriów, a obywatele są narażeni na hazard nieregulowany niczym poza chęcią zysku – mówi prof. Blaszczynski. Państwa, które zyskami z hazardu zasilały własne budżety, przegrywają tę partię.
Jak zwiedzić najbardziej szalone miasto świata i nie stracić głowy? Kilka sposobów na wizytę w Las Vegas.
1. Wynajmij tańszy pokój Możesz to zrobić nawet w luksusowym hotelu, ale w środku tygodnia, a nie - w czasie świąt, czy ferii. Na pewno zaoszczędzisz wynajmując pokój w motelu przecznicę od The Strip. 2. Busem się opłaca Z lotniska do hotelu dojedziesz airport shuttles- minibusami tańszymi niż taksówki. Międzyhotelowe tramwaje są za darmo. I chociaż kolejka Monorail i autobusy miejskie są już płatne, to całodobowy bilet znacznie obniży koszty. 3. Rozrywka, czyli sedno sprawy Rozeznaj się dobrze, bo jest w czym wybierać: kilkadziesiąt koncertów i pokazów co wieczór. Gwiazdy pop (Elton John, Cher, Rod Stewart), iluzji (David Copperfield), a także atrakcje dla dzieci (wielkie akwaria, piraci, sztuczne ognie) pochłoną cały Twój czas. 4. Na zakupy! Eleganckie centra handlowe przyciągną Cię… atrakcyjnymi cenami. Paradoksalnie VAT jest tu niższy niż w Kalifornii, a w całej Nevadzie nie ma podatku dochodowego. Sklepiki przy lombardach mogą zaś okazać się tanią kopalnią skarbów. 5. Jesz, ile chcesz. Tylko najpierw płacisz – około 40 dolarów w bufetach w stylu all you can eat. W niektórych hotelach za 25 dolarów można wykupić całodobową wejściówkę do restauracji i naprawdę jeść do woli. Opracowanie na podstawie tekstu Doroty Warakomskiej, National Geographic Traveler, luty 2015.
Przez wieki hazard łączył narody i warstwy społeczne, będąc rozrywką dla wszystkich. Z czasem władza nauczyła się czerpać zyski ze ślepej wiary obywateli w odmianę losu.
Pierwsze, co rzuca się w oczy, to stroje i kapelusze tak eleganckie, że w zestawieniu z opłakanym stanem tutejszych obiektów aż śmieszne. W końcu to nie słynny tor w brytyjskim Ascot, a jedynie warszawski Służewiec, który od kilku lat przeżywa renesans. W kwietniową sobotę jest tu cały przekrój społeczny miasta: młodzież, dla których wyścigi stały się modną weekendową atrakcją, rodziny z dziećmi zaintrygowanymi końmi, dystyngowane pary, które chcą się pokazać, oraz seniorzy. Ci ostatni zdecydowanie najbardziej przejęci. Znają tu każdy kąt i z imienia każdą kasjerkę. Jako jedyni – nie licząc oczywiście hodowców, dżokejów i nielicznych dziennikarzy – znają też konie. Gdy bomba idzie w górę, zbierają się w grupach. Początkowo wymieniają uwagi, z czasem milkną. Każdy gra przecież dla siebie. I za swoje pieniądze. Konie ruszają z boksów po drugiej stronie toru, kilkaset metrów od trybun. Minie co najmniej minuta, nim stawka pojawi się na ostatniej prostej, pod nosami kibiców. Wtedy nie ma już miejsca na ciszę. Każdy coraz głośniej wykrzykuje pokraczne imię swego faworyta: czy to Juan Luoo, Issachar czy też słabnąca Soczewica lub pozostający w ogonie Król Popu. Po finiszu emocje nie opadają. Wygrani i przegrani suną do kas, pogodzeni z losem. Ci pierwsi odbiorą wygrane – zwykle po kilkadziesiąt złotych – a potem wraz z przegranymi wpłacą je na poczet kolejnej gonitwy. Bywalcy toru mawiają bowiem: wygrać możesz, przegrać – musisz. Tętent losu Służewiec to żaden ewenement. Historia wyścigów konnych i związanych z nimi zakładów sięga starożytnego Rzymu, choć pierwszy udokumentowany przypadek miał miejsce w XII w. w Smithfield, głównym targu konnym w Londynie. Zawody urządzali właściciele, którzy chcieli udowodnić wartość swoich zwierząt. Kibicowała szlachta – potencjalny klient. Stawki zakładów były niskie, chodziło głównie o handel. W kolejnych wiekach wyścigi konne stały się rozrywką elitarną. W Newmarket powstała królewska stadnina, ośrodek polowań i zawodów, w drugiej połowie XVII w. wybudowano pierwszy hipodrom – okrągły tor, na którym wzorowane są dzisiejsze, owalne. Przy okazji wyścigów kwitły też zakłady, wówczas jeszcze pozbawione centralnej kontroli. Zakładali się po prostu widzowie między sobą, obstawiając zwycięstwo upatrzonego konia. Pierwsze biletowane zawody odbyły się dopiero w 1875 r. Pieniądze zaczynały płynąć coraz szerszym strumieniem, pojawiło się więc nowe zjawisko – domy zakładów bukmacherskich. Hazard wyszedł do ludu – służący i robotnicy, przed którymi hipodromy były zamknięte, stanęli przed szansą szybkiego wzbogacenia się lub przepuszczenia wypłaty. Gdy elity traciły majątki na zamkniętych torach, plebs liczył na szansę od losu u bukmacherów. Kości fortuny Jednak jeśli spojrzeć na całą historię hazardu, wcale nie narodził się on z chęci zysku. Chodziło raczej o przepowiadanie przyszłości, choć środki ku temu były takie same. Wróżono ze wszystkiego: z roślin, patyków, kości, kamieni. I to właśnie kleromancja, czyli wróżenie z kości, stopniowo przeradzała się z rytuału religijnego w zwykłą rozrywkę. Najlepiej nadawały się do tego tzw. astragale, czyli kości nadpiętowe owiec i kóz. Mają cztery asymetryczne boki – kostka wyląduje zawsze na jednym z nich. Astragale były w starożytności przedmiotem powszechnym. W basenie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie archeolodzy znaleźli wiele takich kości, którym towarzyszyły drobne, kolorowe kamyki. Może były to antyczne żetony? Pewnym jest natomiast, że dowody na popularność kości znajdziemy wewnątrz egipskich piramid czy w Biblii. Ten najsłynniejszy to z kolei zasługa Juliusza Cezara: Alea iacta est, kości zostały rzucone. Co się stało, to się nie odstanie. Nie wiemy, jakimi kośćmi rzucał Cezar. W jego czasach mogły one wyewoluować już do postaci równego sześcianu, pod jaką znamy je dziś. Choć on i cesarzowie Kaligula, Klaudiusz czy Marek Aureliusz grali namiętnie na własny użytek, to jednak są przykładem kontrowersyjnej relacji, w której pozostaje z hazardem każda władza. – To konflikt interesów – mówi prof. Alexander Blaszczynski, psycholog z Uniwersytetu w Sydney, jeden z pionierów poznawczo-behawioralnej terapii patologicznego hazardu. – Władza w większości przypadków stanowi prawo regulujące dostępność gier hazardowych, co daje jej korzyści finansowe w postaci podatków, którymi zostały one obłożone – zauważa. Jak ma więc chronić obywateli, skoro zależy jej, by ten wydał jak najwięcej pieniędzy na gry? Walkami kogutów dawniej pasjonowali się Anglicy. Dziś to rozrywka wciąż popularna w Azji, choćby w Iraku. Pojedynek trwać może nawet kilka godzin, bo kończy się, gdy któryś z kogutów padnie lub ucieknie. Najlepsze ptaki warte są nawet tysiąc dolarów. (Fot. Christopher De Bruyn/National Geographic Stock) Przeznaczenie vs. przypadek To i podobne mu pytania to jednak przejaw współczesnego racjonalizmu. Znając mechanizmy, możemy zajmować się ich efektami, uczyć odpowiedzialnego hazardu, leczyć uzależnionych. Jednak przez długie wieki los był po prostu losem, nikt nie pytał ani o konsekwencje, ani o przyczyny. Starożytni nie znali matematyki na tyle dobrze, by zająć się prawdopodobieństwem. Ich światem rządziło przeznaczenie, a nie przypadek. Powodzenie mogło gwarantować wstawiennictwo bogini – Tyche w Grecji, Fortuny w Rzymie – a nie kalkulacje. Dla humanistów liczyła się z kolei równowaga – dziś ty wygrałeś, przegrał twój rywal, jutro będzie na odwrót. Zmiana przyszła w XVI w., a zapoczątkował ją Gerolamo Cardano, pionier badań nad teorią prawdopodobieństwa. Hazard był jednym z jego wielu zainteresowań, które z czasem przerodziło się w obsesję. Cardano przekonywał, że nim przystąpimy do gry, powinniśmy przeanalizować całkowitą liczbę możliwości i porównać ją z liczbą dobrych i złych rzutów kośćmi. Dopiero te proporcje pozwolą ustalić wysokość stawki. Rewolucyjna teza Włocha długo nie była akceptowana. Nawet dziś zarzuca się jej pominięcie kluczowego czynnika – tzw. przewagi kasyna. Zmieniła sposób myślenia o zarabianiu dzięki grom losowym. Stworzyła wręcz nowy zawód – gracza. Założony w 1846 r. tor Szczęśliwa Dolina w Hongkongu powstał na osuszonych bagnach. Wokół niego roi się dziś od drapaczy chmur. Tutejszy Klub Dżokejski to największy płatnik podatków i jednocześnie darczyńca organizacji charytatywnych w kraju. (Fot. Mark Leong/Redux/East News) Kasyno władzy Zaraz po Cardano prawdopodobieństwem i jego konsekwencjami dla hazardu zajął się Galileusz. W dziele Ustalenia na temat kostki opublikował tabelę, w której przedstawił prawdopodobieństwo wystąpienia konkretnego wyniku przy rzucie trzema kośćmi. Zrozumienie teorii Galileusza i Cardano dało hazardzistom przewagę nad pozostałymi graczami. Już nie musieli oszukiwać. Wystarczyło, że lepiej znali zasady rządzące grą. Wygrywali przynajmniej dopóty, dopóki nie przechytrzyły ich organy państwowe. Te za bary z hazardem wzięły się w głównie w XVIII w., choć pierwsze legalne kasyno powstało już w 1638 r. w Wenecji. Jak zauważa David G. Schwartz, jego otwarcie to świadectwo historycznego połączenia interesów nastawionych na zysk hazardzistów oraz władz szukających sposobu na zalegalizowanie hazardu celem zaprowadzenia porządku i czerpania dochodów. Weneckie ridotto działało 130 lat. Rada miasta zamknęła je w reakcji na postępujące ubożenie szlacheckich rodów, które zamiast mnożyć majątki, trwoniły je. Zmierzch pierwszego kasyna był zresztą symbolicznym końcem świetności całego miasta, które wkrótce nie tylko zubożało, ale i wpadło w niewolę. Pałeczkę centrum europejskiego hazardu przejęła Francja. W tamtejszych akademiach gry już w XVII w. mile widziani byli wszyscy, bez względu na stan, jeśli tylko mieli za co grać. Najwięcej działo się jednak w Wersalu, gdzie grali wszyscy, włącznie z królem Ludwikiem XIV – miłośnikiem bilarda – i królową, która preferowała karty. W starożytności do gry najlepiej nadawały się okrągłe tarcze i koła rydwanów. Według relacji ówczesnych historyków używali ich Grecy i Rzymianie. Choć ojcami nowożytnej ruletki są Francuzi. (Fot. Nik Wheeler/Corbis) Karty na stół – Nie sposób ustalić, skąd wzięły się te ostatnie: z Korei, Chin, Persji, Egiptu, Indii – mówi dr Bohdan Woronowicz, psychiatra i specjalista terapii uzależnień z Centrum Konsultacyjnego Akmed w Warszawie. – W Chinach grano banknotami, egipskie były z papirusu, indyjskie – okrągłe – z kości słoniowej, drewna czy liści palmowych – wylicza. Do Europy dotarły około XIV w. przez wspomnianą już Wenecję lub Hiszpanię. Ale to właśnie Francja stała się ich drugim domem. Dziś produkowane seryjnie, dawniej były małymi dziełami sztuki wykonywanymi ze skóry, deseczek, jedwabiu, pergaminu z ręcznie malowanymi zdobieniami. Kosztowały majątek. Aby je upowszechnić, potrzeba było Gutenberga. Pierwsza drukowana talia opuściła jego zakład mniej więcej w tym samym czasie, co i pierwszy egzemplarz Biblii. Z czasem w całej Europie takich jaskiń gry powstało wiele. Po rewolucji francuskiej hazard musiał uciekać z miast. Przetrwał tam, gdzie brakowało nadzoru – w kurortach dla wyższych sfer, u wód, gdzie wyrastały mniej lub bardziej legalne kasyna. Pierwsze było belgijskie Spa, z czasem sławę zyskały też niemieckie Baden-Baden i Akwizgran. Przede wszystkim jednak francuskie Monte Carlo, które stało się stolicą hazardu po tym, jak w drugiej połowie XIX w. zdelegalizowano gry na niemal całym kontynencie. Dla kasyn wyznaczono tam całą dzielnicę, pierwsze z nich otwarte zostało w 1862 r. Hazard był miastotwórczy – rozwinął kolej, hotele, port. Podobnie stało się w latach 30. XX w. w Nevadzie. Gdy władze stanu zalegalizowały hazard, spłodziły giganta, jakim jest dziś Las Vegas, z kasynami działającymi całą dobę. Działo się to już w czasach, gdy grami losowymi zainteresowały się psychologia i psychiatria. – Pierwsze publikacje naukowe nt. leczenia patologicznego hazardu pojawiły się w 1914 r. Wcześniej wszelkie badania na ten temat prowadzono z perspektywy ochrony jednostki przed oszustwami i wyzyskiem, ewentualnie moralnymi słabościami charakteru – mówi prof. Blaszczynski. Tak naprawdę jednak dopiero w 1980 r. patologiczny hazard uznany został za zaburzenie behawioralne. Wpisano go wówczas do klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, opracowano zasady leczenia. Dziś przyjmuje się, że od 0,2 do 1,7 proc. dorosłych osób spełnia kryteria bycia patologicznym hazardzistą. – Choć interdyscyplinarnych badań było niewiele, te przeprowadzone w krajach, w których dominuje ludność chińska, a więc w Hongkongu, Makau, na Tajwanie i w Singapurze, wykazały, że ma ona większe skłonności do wpadania w uzależnienie niż mieszkańcy z innych grup etnicznych – mówi prof. Blaszczynski. Gra w bingo to dziś jedna z najpopularniejszych form pozyskiwania pieniędzy przez grupy wyznaniowe i organizacje charytatywne w Stanach Zjednoczonych. Tu w niewielkiej Husli na Alasce. (Fot. Karen Robinson/Czarny Kot) Religia hazardu Dr Woronowicz wskazuje z kolei na historyczne tradycje hazardu w Ameryce Północnej i Środkowej. – W okresie prekolumbijskim popularna była tam gra patolli przypominająca trochę naszego chińczyka. Aztekowie grali w nią na planszy 52 ziarnami fasoli. Wygrywali i przegrywali domy, członków rodziny, ale i własną wolność – mówi. Dziś Meksykanie tracą pieniądze w państwowej loterii powołanej do życia przez Hiszpanów w 1771 r. Dużymi rynkami hazardowymi są też Kostaryka i Argentyna. Pozostałe kontynenty, Afryka i Australia, hazardu nauczyły się od Europejczyków. Najpopularniejszą legalną jego formą na Czarnym Lądzie były przez długie lata wyścigi konne i loterie – dopóki nie zabronili ich kolonizatorzy. Przez lata grać mogli tylko turyści, bo kasyna znajdowały się przy hotelach. Szczególnie w krajach muzułmańskich pilnuje się zakazu wstępu do kasyn dla obywateli. – Przepisy prawa muzułmańskiego zakazują zakładów hazardowych, a nawet spekulacji giełdowych – mówi dr Woronowicz. – Mniej restrykcyjny jest judaizm, który hazard dopuszcza, ale w granicach rozsądku, gdy jest wolny od uzależnienia. Nie zmienia to faktu, że kasyna znajdują się na izraelskich statkach wycieczkowych, a nie na lądzie. Hazard jest dziś zresztą transgraniczny, bo w dużej mierze przeniósł się do internetu. – Sieć nie uznaje ani naturalnych granic, ani innych sztucznych ograniczeń. Rządy mają więc problem, bo zyski uciekają z ich terytoriów, a obywatele są narażeni na hazard nieregulowany niczym poza chęcią zysku – mówi prof. Blaszczynski. Państwa, które zyskami z hazardu zasilały własne budżety, przegrywają tę partię. Maszyny wrzutowe – na zdjęciu w jednym z moskiewskich kasyn – to jedna z młodszych dziedzin hazardu, jednak na tyle rozpowszechniona, że przynosi do 80 proc. wszystkich zysków z gier losowych. W pierwszej dekadzie XXI w. Polacy potrafili wrzucać do automatów ponad 2 mld zł rocznie. (Fot. Martin Roemers/Panos/Czarny Kot) Warto wiedzieć: Fortuna kołem się toczy W starożytności do gry najlepiej nadawały się okrągłe tarcze i koła rydwanów. Według relacji ówczesnych historyków używali ich Grecy i Rzymianie. Choć ojcami nowożytnej ruletki są Francuzi, tak naprawdę spory wkład w jej powstanie mieli też Anglicy, którzy obracające się koło znali z innych gier: roly-poly, rowlet, asa kier i parzyste/nieparzyste. Zasady były bardzo podobne, gry różniły się głównie liczbą i numeracją pól. I to właśnie te gry w drugiej połowie XVIII w. wyewoluowały w dzisiejszą ruletkę, której autorstwo czasem przypisuje się Blaise’owi Pascalowi. Jego wybitne prace dotyczące rachunku prawdopodobieństwa początkowo pisane były z myślą o hazardzie. Samo koło ruletki mogło być skutkiem ubocznym prób wybudowania perpetuum mobile. Popularność gra zawdzięczała przekonaniu, że w porównaniu z kośćmi czy kartami trudniej w niej oszukiwać. Gdy trafiła do Ameryki, została zmodyfikowana – dodano jeszcze jedno zero, dzięki czemu zwiększono szanse wygranej kasyna. Od tamtej pory trwają nieustanne poszukiwania systemu, który dawałby pewną wygraną i zamieniał gracza w milionera. Włączył się w nie nawet Albert Einstein, który po badaniach miał jednak stwierdzić, że jedyna szansa na zwycięstwo to podkradanie żetonów, gdy krupier nie patrzy.
Dekoracje mocno kiczowate, towarzystwo raczej tylko na ten jeden wieczór, ale emocje przy zdobywaniu (lub traceniu) pieniędzy – zawsze prawdziwe. Czas na 8. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć.
Większość hoteli w Las Vegas wygląda tak: pierwsze piętra zajmują kasyna i bary. Następne piętra to pokoje hotelowe. Na dachu znajdują się ekskluzywne baseny, widać z nich pustynie i góry otaczające miasto. Las Vegas powstało dopiero sto lat temu, na południu pustego stanu Nevada, jako malutkie miasto kolejowe: ciche i senne. Ale w latach 30. na fali legalizacji hazardu wybudowano tu pierwsze kasyna, które amerykańska mafia w latach 40. i 50. doprowadziła do pełnego rozkwitu. Las Vegas stało się głośne, niebezpieczne, bogate i przeklęte. Panowała tu wolna amerykanka: poker, prostytutki, oszustwa i morderstwa. W latach 70. Las Vegas zaczęło się cywilizować. Dziś jest kosmopolityczne i bezpieczne. Nadal rządzi tutaj hazard, ale jest on ściśle monitorowany przez władzę. W którym kasynie zagrać, żeby wygrać? Tego nie możemy napisać. Odwiedź legendarny The Mirage, gigantyczny MGM Grand, sławne Casino Royale... i nie przegraj wszystkiego! (JZ) NO TO W DROGĘ: ZA ILE ■ Ceny pobytu w najsłynniejszych kompleksach hotelowych: 1–5 tys. zł za noc. Tańsze łóżka można znaleźć już za 200 zł. Kasyna są na każdym rogu. WARTO WIEDZIEĆ ■ Ograniczenie wiekowe w kasynach to 21 lat. Las Vegas słynie również z błyskawicznych ślubów. Ślub można tutaj wziąć za 100 dol. Ważne: prostytucja nie jest tutaj legalna. www.lasvegasadvisor.com ■ Ważne: prostytucja nie jest tutaj legalna. www.lasvegasadvisor.com
Gdzie warto pojechać w nadchodzącym 2010 roku? Które kierunki będą najpopularniejsze? Bazując na światowych trendach i analizach rynku eksperci globalnej linii lotniczej British Airways dokonali wyboru dziesięciu najpopularniejszych kierunków podróży w przyszłym roku.
Na kalendarz podróżniczy w Nowym Roku będą miały wpływ zarówno doniosłe wydarzenia sportowe, jak również stale rosnące zainteresowanie egzotycznymi kierunkami. - Mamy duży wybór ciekawych kierunków – od safari z tygrysami w Indiach po Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w RPA i jasne światła Las Vegas. Przewidujemy natomiast, że w Polsce w 2010 r. wzrośnie przede wszystkim liczba podróżnych do RPA oraz Stanów Zjednoczonych. Ponadto równie popularne jak w mijającym roku pozostaną Meksyk oraz Delhi, a nasi wczasowicze z pewnością skorzystają również z nowych połączeń z Punta Cana na Dominikanie, Sharm el-Szejk w Egipcie i na Malediwy - powiedziała Anna Ingham-Grant, Commercial Manager East Central Europe British Airways. Na liście pierwszej dziesiątki kierunków na rok 2010 znalazły się następujące miejscowości: 1. Londyn, Wielka Brytania W Londynie każdy znajdzie coś dla siebie bez względu na porę roku. Warto natomiast wybrać się tam we wrześniu na coroczną imprezę Open House. To wyjątkowa okazja do poznania ukrytych zabytków stolicy Wielkiej Brytanii. Z kolei fani Michaela Jacksona z pewnością już odliczają czas do planowanego na czerwiec koncertu na cześć zmarłego w tym roku piosenkarza. W tym wielkim muzycznym wydarzeniu o nazwie „Tribute to Michael Jackson” wezmą udział gwiazdy światowego formatu. 2. Kapsztad, RPA W czerwcu Republika Południowej Afryki oczekuje przybycia niemal pół miliona kibiców na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej. Kapsztad ze swymi olśniewającymi plażami, górami, winnicami i stadionem z pewnością stanie się popularną bazą dla kibiców piłkarskich. - Kapsztad zawsze cieszył się powodzeniem, a Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej mogą wynieść RPA na pierwsze miejsce krajów wartych odwiedzenia w 2010 roku. Już przygotowujemy się do tego wydarzenia i wraz z naszym miejscowym przewoźnikiem Comair zaplanowaliśmy dodatkowe loty, aby zapewnić kibicom połączenia do miejscowości w całej RPA - mówi Sue Botes, dyrektor handlowa British Airways. 3. Johannesburg, RPA Johannesburg zapewnia 40% światowego wydobycia złota i nie bez powodu zwany jest potocznie „eGoli”, czyli miejsce złota. Znany jako afrykańska stolica mody i zakupów, przyciąga biznesmenów i turystów z całego świata. Jest największym miastem w Republice Południowej Afryki, a zarazem jednym z najmłodszych miast na świecie. Położony zaledwie 50 km od stolicy RPA, a także w pobliżu stadionów, na których rozegrają się mistrzostwa, będzie obok Kapsztadu jednym z popularniejszych kierunków. 4. Las Vegas, USA Las Vegas jest nie tylko oazą dobrej zabawy, ma również ustaloną pozycję miasta przyjaznego rodzinie, którego słynna ulica Las Vegas Strip przyciąga występy wszystkich, od U2, po Cirque de Soleil. Nowa trasa BA oznacza teraz większe możliwości połączeń z rozświetlonym i pełnym przepychu symbolicznym miastem. 5. Miami, USA Rozsławione serialem lat 80-tych, Miami to miasto plaż i oświetlonych wieżowców położonych nad oceanem. Ten najsłynniejszy kurort w Stanach Zjednoczonych Ameryki, przyciąga spragnionych słońca i plaż. A tętniące życiem serce Florydy to również raj dla amatorów nocnego życia i surfingu. 6. San Francisco Najpopularniejsze miasto w Kalifornii, słynie z tramwajów linowych, najbardziej stromych ulic świata i mostu Golden Gate. Jest pełne kontrastów, ale niepozbawione romantyzmu i uroku. Odwiedzającym go turystom ma naprawdę wiele do zaoferowania. Każdy kto planuje swoją amerykańską przygodę powinien rozpocząć podróż właśnie tu. 7. Nowy Jork, USA Nowy Jork zawsze był w modzie, ale Nowy Rok przyniesie nam jeszcze więcej pretekstów, by zaplanować tam podróż. W szczególności, że na rok 2010 przewidziano wejście na ekran dwóch kontynuacji filmów sławiących Manhattan, „Seks w wielkim mieście 2” i „Wall Street 2” Olivera Stone’a. 8. Delhi, Indie Cieszące się ogromną popularnością safari z tygrysami w pobliskim rezerwacie Bandhavgarh Wildlife Sanctuary i park narodowy Kanha National Park to nie jedyny powód, aby odwiedzić Delhi w 2010 roku. - Nigdy nie było lepszej pory na przyjazd do Indii. W przyszłym roku będą tu miały miejsce dwa szczególne wydarzenia – 80-lecie lotów British Airways do Indii oraz Igrzyska Wspólnoty Narodów, których gospodarzem Delhi będzie po raz pierwszy. Dzięki 45 lotom tygodniowo do 5 miejscowości zapewniamy niedoścignioną obsługę - powiedziała Judy Jarvis, regionalna dyrektor handlowa British Airways w Azji Południowej. 9. Mexico City, Meksyk Europejczykom trudno jest wyobrazić sobie ogrom tego miasta. W samym Mexico City żyje tyle osób co w całej Polsce, a aby dostać się z jednego krańca miasta na drugi trzeba pokonać prawie sto kilometrów. Jednak ta wyjątkowa metropolia zbudowana przez Majów i Asteków w samym sercu kraju przyciąga rzesze turystów spragnionych bogatej i kolorowej kultury Meksykańskiej, przeplatanej hiszpańskimi, barokowymi kościołami. 10. Vancouver, Kanada Każdego roku przyciąga miłośników narciarstwa i snowboardzistów, ale w nadchodzącym roku Kanada jako gospodarz Zimowych Igrzysk Olimpijskich oraz Igrzysk Paraolimpijskich w Vancouver w lutym i marcu 2010 roku, stanie się mekką miłośników sportów zimowych. Więcej informacji o połączeniach i ofertach cenowych British Airways na stronie www.ba.com
Czy wiesz, kiedy odbyło się pierwsze spotkanie założycieli Towarzystwa National Geographic? Co było celem ekspedycji Hirama Binghama? W ilu językach na świecie ukazuje się co miesiąc magazyn National Geographic? Co widniało na okładce pierwszego numeru polskiej edycji National Geographic? Czym różni się wydanie dla prenumeratorów od tego klasycznego, dostępnego w kioskach? Jeśli znasz odpowiedzi na te pytania, spróbuj swoich sił w konkursie wiedzy o National Geographic, który potrwa aż do końca stycznia (szczegóły na www.nationalgeographic.pl). Do wygrania wiele cennych nagród, więc zachęcam do udziału! Święta Bożego Narodzenia i koniec roku zbliżają się wielkimi krokami i w związku z tym… dużo się dzieje. Przygotowujemy 12 wyjątkowych wydań magazynu na przyszły rok, pracujemy nad ulepszeniem naszej strony internetowej, planujemy już wkrótce wspólnie z Wami rozstrzygnąć konkurs TRAVELERY dla wybitnych badaczy, eksploratorów i podróżników (szczegóły także na wspomnianej wyżej stronie www) i liczymy na to, że nadal będziecie naszymi wiernymi czytelnikami! W nadchodzącym 2010 r. życzę Wam (i sobie także!) nieustającej ciekawości świata (którą postaramy się zaspokoić), wielu uskrzydlających marzeń (do których będziemy Was inspirować) oraz mnóstwa spokoju i radości (co zapewni lektura naszego magazynu). Ze świątecznymi pozdrowieniami,Martyna Wojciechowska
Magazyn National Geographic 12/2009 Nowa Ziemia - Wiemy już, że w kosmosie jest wiele planet podobnych do naszej. Ale czy kiedykolwiek znajdziemy na którejś z nich podobne naszemu życie? Wielbłądy- Opływający w luksusy szejkowie lubią snobować się na pustynnych kowbojów. Stąd organizacja imprez takich jak konkursy wielbłądziej piękności. Pyłki- Nasza planeta nieustannie zasypywana jest niewyobrażalną liczbą maleńkich ziaren pyłku. Jak wygląda roślinny „seks na odległość”? Ujgurzy- Ich sytuacja w Chinach przypomina los Tybetańczyków. Też walczą o swoje prawa, ale że nie mają Dalajlamy, świat niewiele o tym wie. Pingwiny- Ptaki te żyją w skrajnie nieprzyjaznym środowisku. Mimo to świetnie sobie radzą, a ich sposoby funkcjonowania w kolonii budzą podziw i zdumienie. Góra Atos- Niezwykła republika prawosławnych mnichów jest częścią Grecji, ale rządzi się swoimi prawami. A są to męskie prawa, obowiązujące od setek lat... Tylko dla prenumeratorów: Misja Healy. Dopóki ocean nad biegunem północnym był skuty lodem, nie budził wielkich emocji. Sytuacja uległa zmianie, gdy globalne ocieplenie otworzyło dostęp do „bezpańskich” surowców energetycznych.
W gorących rytmach na Copacabanie, nad Kołymą, w Kambodży, w cerkwi Uspieńskiej we Lwowie, a może w kopalni soli?
LAS VEGAS W STOLICY HAZARDU Czy można spędzić sylwestra w Nowym Jorku, Paryżu i Wenecji jednocześnie? Tak, jeśli wybierzecie się do Las Vegas. Tutaj nie ma rzeczy niemożliwych! W ciągu zaledwie jednej nocy możecie zobaczyć najnowszy broadwayowski musical, pójść na koncert megagwiazdy, obejrzeć francuski kabaret, a nawet wziąć szybki ślub w hotelowej kaplicy. Vegas ma tysiące prawdziwych i plastikowych atrakcji. Tego wieczoru najbardziej wyczekiwaną z nich jest pokaz sztucznych ogni, które o północy od siedmiu lat rozbłyskują feerią kolorów. Miasto z rozmachem przygotowuje swój podniebny show. Ten darmowy spektakl jest transmitowany na całe Stany. Chociaż stojąc razem z radosnym tłumem na The Strip, głównej ulicy nowej części miasta, mam wrażenie, że „całe Stany” znalazły się właśnie tutaj. Zaopatrzeni w karnawałowe gadżety, ze świecącymi na czerwono kieliszkami szampana, po zakończeniu pokazu odwiedzamy kolejne kasyna. Chyba nikt tej nocy nie idzie spać. Każdy po cichu liczy na noworoczny uśmiech losu. Tutaj można obstawić na konnych wyścigach, wycisnąć coś z jednorękiego bandyty, zablefować w pokera. Grają wszyscy i we wszystko. Bo tutaj wygrywa się i traci fortuny o każdej porze dnia i nocy. O trzeciej nad ranem wygrałam w ruletkę 200 dolarów. To się nazywa dobry początek roku! Marta Madigan www.visitlasvegas.com www.lasvegasdirect.com www.lasvegastickets.com RZYM SKOK DO TYBRU Ostatnia noc starego roku gromadzi na placach Wiecznego Miasta – Piazza del Popolo, Piazza Navona, Piazza San Silvestro oraz Piazza Augusto Imperatore – setki tysięcy ludzi. Natomiast w pierwszy dzień Nowego Roku ludzie zbierają się w innym miejscu – przy balustradzie Ponte Cavour. Z tego mostu, tradycyjnie od dziesięcioleci, punktualnie w południe odbywają się skoki do Tybru. Amatorów kąpieli w lodowatej toni nie ma wielu, zazwyczaj kilku. W 2007 r. skoki do Tybru zainicjował Kolumbijczyk Orlando Duque, kilkakrotny mistrz świata w nurkowaniu głębokim. W jego ślady poszedł 55-letni Włoch Maurizio Palmulli, ratownik z plaż w Ostii (antyczne miasto portowe, dziś popularna miejscowość letniskowa), który skacze do Tybru już od 20 lat. — Woda jest tu znacznie brudniejszą niż w morzu – stwierdził po ostatnim wyczynie. www.romaturismo.it NIE TYLKO WARSZAWA IMPREZA W LODÓWCE Bo jak inaczej nazwać „bary lodowe”, w których przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz, panuje ujemna temperatura? Pierwszy taki bar został otwarty w 1994 roku w hotelu Lodowym w szwedzkim Jukkasjärvi, 200 kilometrów na północ od koła polarnego. Każdego roku trzeba go było odbudowywać, stąd pojawił się pomysł, by stworzyć lokale, które działałyby przez cały rok. Dziś można się schłodzić również w Mediolanie, Londynie, Sztokholmie, Tokio, Kopenhadze, Szanghaju (bar został otwarty w czerwcu tego roku), jak również w Warszawie. Przy wejściu wszyscy dostają „kosmiczne” płaszczyki, których zadaniem jest nie tylko chronić gości przed zmarznięciem (w warszawskim lokalu jest -8°C, w Sztokholmie i Londynie trochę cieplej, „tylko” 5 stopni poniżej zera), ale także izolować lodowy wystrój przed… ciepłem ludzkich ciał. Lodowe kieliszki szybko się topią (przynajmniej zmywanie odpada), nie da się więc powoli sączyć drinka. Nikt też nie przesiaduje w barze zbyt długo – najbardziej wytrwali wychodzą po pół- godzinie. www.icebar.com.pl RIO DE JANEIRO NA PLAŻY COPACABANA Sylwestrowa noc na Copacabanie w Rio de Janeiro to drugie co do wielkości wydarzenie po słynnym Karnawale rozbrzmiewającym rytmem szkół samby. W tę gorącą (dosłownie!) noc na szaleńczej zabawie spotykają się ludzie różnych kultur i ras. Nie brak też sporej liczby transwestytów. Gdy wybija północ, z zakotwiczonych nieopodal łodzi odpalane są tysiące ogni sztucznych. Oprócz rozmaitych, noworocznych show organizowanych dla turystów w różnych punktach Copacabany uwagę przyciągają rytualne obchody ku czci bogini morza – Lemanji. Z tej okazji uczestnicy święta wypuszczają na morze różnej wielkości łodzie z jej wizerunkami i wrzucają w fale bukiety białych kwiatów dla bogini. Lemanja otrzymuje też sporo podarków, począwszy od kosmetyków, poprzez jedzenie, po butelki szampana. www.copacabana.info/new-years-eve.html KUBA W CIENIU FIDELA 1 stycznia 1959 roku oddziały brodatych rewolucjonistów zdobyły miasto Santiago de Cuba. Tego dnia każdego roku na Kubie odbywają się imprezy upamiętniające zwycięstwo rebeliantów Fidela Castro nad dyktaturą Fulgencio Batisty. W związku z tym noc sylwestrowa ma mniejsze znaczenie. Imprezy odbywają się w domach prywatnych, ale z mniejszą pompą. Parę dni po Bożym Narodzeniu, które spędziłem w Trinidadzie, zjechałem do Hawany. Dzień przed sylwestrem nie za bardzo wiem, gdzie się pobawić. Wraz z Beth i Fioną, przyjaciółkami z Angli postanawiamy rozpocząć świętowanie w domu, w którym mieszkamy – w casa particular – licencjonowanej przez rząd kwaterze dla obcokrajowców. Parę butelek rumu, podrabiana coca-cola, muzyka z plastikowego odtwarzacza CD i gościnna atmosfera w domu u Gladys, która pracuje w filharmonii w Hawanie, wprawia nasze towarzystwo w bardzo dobry nastrój. O zachodzie słońca ruszamy na miasto. Stolica Kuby w sylwestrową noc wygląda jak zwykle – parę otwartych klubów w starej części miasta – Habana Vieja. Na jednym z mijanych placyków zauważamy rozstawione krzesełka. Okazuje się, że zaplanowano tu bal dla turystów i elity – bilety po 100 euro na głowę. To nie opcja dla nas. Kupujemy więcej rumu „Havana Club” po 3 euro i ruszamy dalej w miasto. Po drodze spotkamy młodych gringos – trochę zdezorientowani pytają, gdzie jest fiesta noworoczna. Postanawiamy połączyć siły. Zagadnięta przez nas para Francuzów informuje, że wszyscy poszli na Malecón – słynną promenadę nadmorską. Po drodze przypadkowi ludzie zapraszają nas do domów. Są tańce, alkohol, cygara...Wreszcie docieramy na Malecón, gdzie tłumy turystów bawią się pod gołym niebem. W międzynarodowej gromadzie, przemieszanej z przyjaźnie nastawionymi do nas Kubańczykami, czekamy na Nowy Rok. Nie było hucznej zabawy, fajerwerków, śniegu i szampana – za to gorąca atmosfera, dużo improwizacji, rumu i niespodziewanych zdarzeń. Bartek Pogoda SKANDYNAWIA NA GRANICY Tornio i Haparanda to miasteczka położone na przeciwległych brzegach rzeki Torne nad Zatoką Botnicką. Pierwsze leży w Finlandii, drugie po szwedzkiej stronie. Dzieli je nie tylko granica. Kiedy w Tornio wybija północ, w Haparandzie jest dopiero jedenasta. Po wypiciu szampana i obejrzeniu sztucznych ogni w Tornio wystarczy tylko przejść mostem na szwedzką stronę, by przywitać Nowy Rok dwukrotnie w ciągu jednej nocy! KAMBODŻA U KHMERÓW W połowie 3-miesięcznej podróży po Azji Południowo-Wschodniej znaleźliśmy się na wybrzeżu Zatoki Tajskiej w Kambodży. Właśnie wróciliśmy na ląd, do nadmorskiego miasteczka Sihanoukville, z baśniowego pobytu na wyspie niemalże bezludnej, a na pewno nie turystycznej. Tam dowiedzieliśmy się z Polski o tsunami w sąsiedniej Tajlandii. Dlatego postanowiliśmy opuścić wyspę i spędzić sylwestra w innej nadmorskiej miejscowości – Kep. Po tym byłym kolonialnym kurorcie, zwanym kiedyś Kep sur la mer, spodziewaliśmy się piaszczystych plaż i pięknych willi. Zastajemy puste miasteczko w kompletnej ruinie, zamiast piasku – żwir, zamiast kolonialnych willi szkielety domów zamieszkane przez lokalnych squattersów. Słynny targ krabowy okazał się być rozwaloną budą, w której wśród śmieci i biegających świń z brudnych talerzy można kupić kraba za 3 dolary. Ponieważ infrastruktura turystyczna prawie nie istnieje, mieliśmy problemy ze znalezieniem guesthouse’u, hotelu... czegokolwiek, gdzie można by przenocować. Wszystko jest zajęte, co wydaje się nam dziwne, zważywszy na to, że żadnego turysty nie widać. W końcu znajdujemy taksówkarza, który nas zawozi na obrzeża Kep, do ośrodka z tekowymi bungalowami do wynajęcia. Miejsce okazuje się cudem. Piękny widok na zatokę tajską i wyspy wietnamskie z jednej strony, a na słynną górę Bokor z drugiej. Ośrodek prowadzony przez małżeństwo khmersko-francuskie miał też restaurację i właśnie w niej decydujemy się spędzić sylwestra. Po kąpieli zjadamy wyśmienitą kolację z dobrym winem. Nie był to najhuczniejszy z moich sylwestrów, ale na pewno niezapomniany. Lukrecja Nagabczyńska JAKUCJA NAD KOŁYMĄ W całej Rosji Wigilia Bożego Narodzenia przypada na 6 stycznia, a w maleńkich syberyjskich osadach nie obchodzi się jej wcale. Siłą rzeczy sylwester zastępuje tam Boże Narodzenie. Na kilka dni przed Nowym Rokiem do domów wracają myśliwi, którzy zimowe miesiące spędzają w tajdze, polując na zwierzęta futerkowe. W niektórych domach pierwsze toasty szampanem wznosi się znacznie wcześniej niż o północy. Jeśli np. syn mieszka gdzieś na Czukotce, to pierwszy łyk Szampanskoje Igristoje wypija się już o 23.00. Gdy rodzina jest rozproszona po całej Rosji, Nowy Rok wita się co godzinę. Niektórzy są w stanie wytrzymać do godziny 8.00 czasu lokalnego, kiedy w Moskwie wybija północ. Specyfiką syberyjskiego sylwestra jest to, że trwa on 2 tygodnie. Zmiana kalendarza z juliańskiego na gregoriański doprowadziła do dwutygodniowego przesunięcia Nowego Roku. W praktyce istnieje Nowy Rok i Stary Nowy Rok, które obchodzi się równie hucznie, wypełniając czas między nimi piciem alkoholu. Jarosław Derlicki LWÓW SZAMPAN I PIELMIENI Mieszkańcy Ukrainy lubią się bawić, a sylwestrowa noc to dla wielu z nich jedno z najważniejszych wydarzeń w roku. Wybieram się do Teatru Wielkiego. Wchodzę po schodach wyłożonych czerwonym dywanem. We foyer kelnerzy częstują gości schłodzonym szampanem, a kryształowe lustra odbijają płomienie świec rozstawionych w sali na solidnych kandelabrach. Światła gasną, szmery rozmów cichną, a do moich uszu docierają powoli pierwsze dźwięki Dziadka do orzechów Czajkowskiego. Gdy opuszczam teatr, na ulicach panuje iście sylwestrowa atmosfera. Na głównym placu ustawiona jest scena, na której koncert daje jakiś tutejsze bożyszcze, gdyż tłoczące się pod nią dziewczyny piszczą z zachwytu. W restauracjach, kawiarniach i dyskotekach bawią się tłumy. Decyduję się na pielmieni, sprzedawane na rogu placu przez potężnie zbudowanego dziadka. To Polak, który z dziada pradziada mieszka we Lwowie. Kiedyś był artystą malarzem, później musiał poszukać innego sposobu na życie. Tłok na ulicy robi się coraz większy. Po uroczystych rodzinnych kolacjach wszyscy idą na zabawę lub chociaż na plac, by zobaczyć fajerwerki, których pokaz ma się rozpocząć punkt dwunasta. Odliczanie: trzy, dwa, jeden... Niebo rozjaśniają różnokolorowe sztuczne ognie. Mamy Nowy Rok. Agnieszka Budo ETIOPIA W RYTM DIDŻA K oza jest przywiązana do wbitego w ziemię palika – dokładnie naprzeciwko okna mojego obskurnego hotelowego pokoju. Ale nie narzekam. Kiedy kilka miesięcy wcześniej po raz pierwszy przybyłem do Addis Abeby, przez parę nocy sypiałem w burdelu, bo było taniej niż w hotelu. Był tylko jeden problem – panie z sąsiednich pokojów pracowały nocami. Dlatego cieszyłem się z kozy, bo ona nocami sypiała. 31 grudnia planujemy wspólnego sylwestra. Jesteśmy jedynymi mieszkańcami hotelu i zdążyliśmy się już polubić. Niestety, z powodu obowiązującego tu kalendarza etiopskiego nie przypada w tym terminie. Postanawiamy więc z kozą, że zostaniemy w domu. Napijemy się. Coś sobie pośpiewamy. Zjemy banany i po kawałku pizzy przyniesionej z jedynej w stolicy pizzerii. I wtedy w naszą sielankę wkracza Jurun. Holenderski rasta z didżem (instrument australijskich aborygenów) na ramieniu. Parę godzin później siedzimy we trójkę, czekając na Nowy Rok. My, samce siedzimy na łóżku w moim pokoju. Koza jak to samiczka, siedzi na zewnątrz, kończąc swoją porcję pizzy i bananów. Jurun sięga po didża. Wyciągam z kieszeni drumle. Zaczynamy grać... O północy składamy sobie życzenia. Koza jest dziwnie milcząca. Następnego dnia właściciel hotelu zarżnął kozę na obiad... Edi Pyrek AUSTRALIA DO GÓRY NOGAMI Tu rzeczywiście wszystko jest upside down! Szczególnie sylwester i poprzedzające go święta Bożego Narodzenia. To najważniejszy okres urlopowy i wyjazdowy w Australii. Kierunki najczęściej koncentrują się blisko plaży – kąpiele, sporty wodne, czyli wakacje w szortach i T-shirtach. Na antypodach przecież pełnia lata. I bez przyległości rodzinnych – babć, wujków i stryjków. Jest to zwykle wypoczynek w gronie znajomych, względnie najbliższej rodziny i bardziej przypomina wczasy w lipcu nad Bałtykiem niż typowe sylwestrowe szaleństwa. Nie znaczy to, że brakuje szampańskich ofert. Część Polaków wybiera zabawy taneczne organizowane przez Domy Polonijne. Z kolei dla tęskniących za atmosferą PRL-u ciekawą opcją są dancingi, które już dawno zniknęły z restauracji w Polsce. Wydaje się jednak, że tu czas się zatrzymał. W ten sposób możemy sobie zafundować powrót do lat 70. ubiegłego stulecia za 300 zł od pary! Dla tych, którzy cenią sobie migotliwość wśród gwiazd, spełnieniem marzeń będzie sześciogodzinny godzinny rejs po zatoce Sydney. Przekąski, koktajle, DJ, czyli potańcówka na pokładzie i najważniejsze widoki za burtą – słynny gmach Opery, Most Zatokowy w oprawie tysięcy ogni sztucznych. To wszystko za jedyne 1 100 zł od osoby (w przedsprzedaży). I niekoniecznie w strojach wieczorowych – Australijczycy stronią od pompy i przesadnej elegancji, nawet w tak uroczysty wieczór. Osobiście proponuję jeszcze lepsze fajerwerki, które przy odrobinie szczęścia można mieć za nieporównywalnie mniejsze pieniądze. Wystarczy wziąć namiot, kilka konserw, butelkę znakomitego wina shiraz i, oczywiście, towarzyszkę podróży, bez której taki sylwester niepomiernie straciłby na uroku. Celem będzie Góra Kościuszki, czyli sylwester na dachu Australii (2 228 m n.p.m.), a zarazem jednym ze szczytów Korony Ziemi, z możliwością obserwacji o tej porze roku nieprawdopodobnych wyładowań atmosferycznych. Hotel o standardzie setek tysięcy gwiazd tworzących Drogę Mleczną wynagrodzi trudy wędrówki i ewentualne zmarznięcie. Marek Tomalik POLSKA W GLINIANEJ CHATCE Jeśli jesteś w dołku – przyjedź. Mamy tu górki! Brzmi zachęcająco, prawda? Tym miejscem z górkami, ale także łąkami i lasem, jest wieś Przełomka położo-na w otulinie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, w pobliżu jeziora Hańcza. Stoi tam kryta strzechą gliniana chatka państwa Mackiewiczów. Już sam jej wystrój powinien wprawić w dobry nastrój – gliniany piec z zapieckiem do wygrzewania się w zimne dni, gliniane półki i gliniana podłoga. Wszystkie sprzęty pozbawione ostrych krawędzi, wymodelowane niczym w bajkowej chatce z piernika. Domek, choć prosty (został zbudowany ze słomy, gliny i drewna), jest ciepły zimą i w pełni „cywilizowany” – podłączony do prądu, bieżącej wody i kanalizacji. Jego niewielką powierzchnię (35 m kw. na dole i 20-metrowy stryszek, który odgrywa rolę sypialni) zrekompensuje otwarta przestrzeń dookoła. W takim otoczeniu sylwester będzie wyjątkowy. Barbara Żukowska http//: galwiej.fm.interia.pl PERU Z MUZYKĄ I TAŃCEM Wszystkie święta w Peru mają niepowtarzalny charakter i wprawiają turystów w prawdziwy zachwyt. Zwyczaje chrześcijańskie mieszają się bowiem z obrzędami sięgającymi czasów inkaskich, a nawet dalszych, gdy oddawano tu cześć Pacha Mama, czyli Matce Ziemi. Peruwiańczycy kochają się bawić i trzeba przyznać, że potrafią to robić, jak mało kto. Sylwestrową noc, podobnie jak cały karnawał, obchodzą hałaśliwie i z wielkim rozmachem. Już od wczesnych godzin popołudniowych na ulicach odbywają się pochody przebranych w ludowe stroje, muzykantów i tancerzy. Spotkać można również zamaskowane maszkary wyskakujące zza rogu na niczego niespodziewającego się turystę. Do tej najdłuższej nocy w roku szykują się wszyscy. Restauracje oferują drogie bankiety i bale, na które bez problemu można się dostać po godzinie dwunastej w nocy, gdyż wówczas wszystko wymyka się już spod kontroli. Sprzedawcy rozstawiają na placach i ulicach swoje stragany. Dzieci biegają z kolorowymi balonami przyczepionymi do długaśnych sznurków. Główny plac Plaza de Armas wygląda najpiękniej nocą, gdy tonie w żółtej poświacie latarni i kolorowych reflektorów oświetlających najważniejsze zabytki. W noc sylwestrową jego piękno spotęgowane jest gwarem, muzyką, śmiechami, kolorowymi strojami i fajerwerkami. To robione domowymi sposobami sztuczne ognie, które zatykane są na długich patykach w ziemi lub niesione na ramionach przez młodych ludzi. Ich konstrukcje zbudowane są na metalowych ramach. O północy następuje ich podpalenie. Różnokolorowe iskry sypią się na prawo i lewo, a konstrukcje nagle ożywiają, przedstawiając gwiazdy, drzewa, wykrzywione twarze, syczące smoki, połyskujące węże. Cały plac iskrzy się i mieni różnymi kolorami. Dym unosi się w powietrzu i drażni oczy. Gdy fajerwerki zgasną, pozostanie jedynie szara mgła i spalone kolorowe pyłki, opadające powoli na brukowane ulice... Agnieszka Budo POLSKA POD ZIEMIĄ Korki od szampana od kilku lat strzelają w kopalni soli w Wieliczce (w Komorze Warszawa – 122,5 metra pod ziemią) i Bochni (dwa razy głębsza komora Ważyn). Nie każdemu jednak odpowiada bal z muzyką na żywo dla niemal 300 osób (tylu gości bawiło się podczas zeszłorocznego sylwestra w wielickiej kopalni) – nawet jeśli odbywa się w tak nietypowym miejscu. Ostatniego dnia roku speleolodzy i inni miłośnicy podziemi przypuszczają szturm na jaskinie. W Polsce powodzeniem cieszy się Jura Krakowsko-Częstochowska, która jest prawdziwym jaskiniowym zagłębiem. BŻ NAJWCZEŚNIEJ I NAJPÓŹNIEJ Na położonej na Pacyfiku Wyspie Bożego Narodzenia Nowy rok jest witany najwcześniej na całej kuli ziemskiej. północ wybija tam wtedy, gdy w Polsce jest ledwie jedenasta rano. W 1995 roku część Międzynarodowej linii Zmiany daty została przesunięta o niemal 1 000 kilometrów na wschód, dzięki czemu wszystkie wyspy Kiribati znalazły się po zachodniej, „azjatyckiej” stronie linii, a więc w najwcześniejszej strefie czasowej” na Ziemi. co ciekawe – na wyspie jest dokładnie ta sama godzina, co na sąsiednich hawajach, tyle że… dzień później. Jeśli zatem komuś szkoda starego roku, niech się lepiej wybierze pożegnać go w honolulu, chociażby na słynnej Waikiki Beach.