Nie myśliwi, a ofiary. AI udowodniła, że praludzie byli przysmakiem w diecie lampartów
Do tej pory Homo habilis – gatunek praludzi – uważano za ten, który wprowadził nas na szczyt łańcucha pokarmowego. Sugerowano, że to właśnie wtedy z ofiar staliśmy się myśliwymi i rozpoczęliśmy nasze niepodzielne rządy w świecie zwierząt. Analizy znalezisk archeologicznych sugerują jednak, że ci wcześni ludzie dużo częściej byli ofiarami drapieżników, niż sami chcieliby przyznać.
Naukowcy z hiszpańskiego Uniwersytetu Alcalá wykazali za pomocą sztucznej inteligencji, że drobne ślady zębów wykryte na kościach Homo habilis pochodzą od starożytnych drapieżników. To może sugerować, że wcześni ludzie wcale nie znajdowali się tak wysoko na łańcuchu pokarmowym, jak chcielibyśmy uważać. Starożytne ugryzienia pod lupą AI W swoim artykule opublikowanym w czasopiśmie „Annals of the New York Academy of Sciences” naukowcy szczegółowo opisują pomoc, jaką otrzymali od AI. Sztuczna inteligencja pozwoliła im przeanalizować bibliotekę 1496 zdjęć śladów zębów pozostawionych przez współczesne drapieżniki: między innymi wilki, lwy, krokodyle, hieny czy lamparty. Następnie porównali wiedzę zebraną przez AI z rzeczywistymi śladami na kościach praludzi. Efekt? Sztuczna inteligencja z ponad 90-procentową pewnością doszła do wniosku, że ślady zębów pozostawiły lamparty. Kluczowy okazał się charakterystyczny, ale trudny do zauważenia trójkątny kształt zagłębień po zębach na kościach. Ofiara czy drapieżnik? – Efekty badań są doniosłe: dowodzą, że Homo habilis nadal był bardziej ofiarą niż drapieżnikiem. Dowodzi to również, że pozycja troficzna [grupa organizmów zajmująca podobną rolę w przepływie energii i obiegu materii w ekosystemie – przyp. red.] niektórych najwcześniejszych przedstawicieli rodzaju Homo nie różniła się od pozycji innych australopiteków – twierdzą naukowcy w swoim artykule. To nic dziwnego, że praludzie byli atakowani przez zwierzęta: zdarzało się to przez całą historię naszego gatunku. Najważniejsze jest jednak to, że było to ugryzienie właśnie lamparta. Gdyby Homo habilis był silnym gatunkiem mogącym konkurować z mięsożercami, jego kości byłyby prawdopodobnie niszczone przez padlinożerców, np. hieny. Fakt, że ugryzienia na kościach Homo habilis pochodziły od drapieżnika żywiącego się mięsem, oznacza, że lamparty aktywnie polowały na wczesnych ludzi. Na dominującą pozycję w łańcuchu pokarmowym musieliśmy wejść w takim razie na późniejszym etapie ewolucji, niż do tej pory sądziliśmy. Nowe technologie pozwalają nam lepiej zrozumieć to, jak wyglądała ewolucja człowieka. Przed nami jeszcze wiele do odkrycia – kto wie, co kryje się za rogiem historii. Źródło: Annals of the New York Academy of Sciences Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zwierzęta kotowate - ewolucja i gatunki. Najważniejsze informacje
Zwierzęta kotowate przeszły długą drogę do formy, w której występują w dzisiejszym świecie. Jak przebiegała ewolucja kotowatych? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Ewolucja zwierząt kotowatych Pierwszy gatunek kotowatych Koty szablozębne Smilodon Lampart Lew afrykański Tygrys bengalski Wbrew pozorom, pierwotne formy wielkich kotów nie wykazywały cech wskazujących na to, że późniejsze tory ewolucji poprowadzą tę rodzinę do postaci superdrapieżników, zdolnych do polowania na duże ssaki roślinożerne. O tym, że kotowate trafiły na szczyt łańcucha pokarmowego, zadecydowały przede wszystkim zmiany klimatu, które pociągnęły za sobą poważne zmiany w środowisku. Na wstępie wypada wyjaśnić, czym właściwie są zwierzęta kotowate. To pojęcie odnosi się do rodziny zaliczanej do rzędu drapieżnych w gromadzie ssaków. Współcześnie klasyfikuje się je w 40 gatunkach podzielonych na rodzaje. Występują niemal na wszystkich kontynentach, a w swoim naturalnym środowisku najczęściej są szczytowymi drapieżnikami. Powyższe wynika z faktu, że mówimy tu o hipermięsożercach, czyli o gatunkach odżywiających się wyłącznie pokarmem mięsnym. Zanim jednak ci drapieżcy wspięli się na sam szczyt piramidy pokarmowej, musieli przejść długą drogę. Ewolucja zwierząt kotowatych Przodek dzisiejszych kotów wykształcił się na przełomie oligocenu i miocenu (25-16 mln lat temu). Mowa o rodzaju Proailurus, w którym wyróżnia się gatunek typowy Proailurus lemanensis. Zwierzę zamieszkiwało tereny dzisiejszych Niemiec, Hiszpanii, Mongolii i Nebraski. Pod względem kształtu i rozmiarów mógł przypominać współczesnego kota domowego. Podobnie jak dzisiejsze gatunki, miał oczy skierowane ku przodowi, które zapewniały mu widzenie stereoskopowe. Miał też spłaszczony pysk. Chcesz, by każdy kot cię kochał? Wystarczy jedna prosta sztuczka Nowe badanie wykazało, że powolne mruganie do kota zapewnia pozytywną komunikację między tobą a zwierzęciem – jest to kocia wersja uśmiechu. Na tym kończą się jednak wszelkie podobieństwa. Proailurus był wyposażony w zęby trzonowe, w jego szczęce nie było natomiast kłów - jednego z największych atrybutów łowieckich kotowatych. Pod względem anatomii, zdecydowanie bliżej mu było do dzisiejszych łaszowatych, co zdaje się sugerować, że kotowate i kotokształtne miały wspólnego praprzodka. W skałach młodszych niż te, w których odnajdywane są skamieniałości Proailurus, ślady kotowatych są niezwykle ubogie. "Okres posuchy", o którym mowa, trwał kilka milionów lat. Naukowcy nazywają go "kocią luką". Istnieje kilka teorii na temat tego stanu, jednak dokładna przyczyna jego wystąpienia nigdy nie została poznana. Pierwszy gatunek kotowatych Mniej więcej 15 mln lat temu miały miejsce istotne zmiany klimatyczne. Klimat przeistoczył się w suchy, a obszary, które wcześniej porastały gęste lasy, przybrały formę stepu i sawanny. Takie środowisko faworyzowało dużych roślinożerców, zdolnych przemierzać znaczne odległości. Zwierzyna łowna stawała się większa, co za tym idzie - zmiany ewolucyjne nie mogły ominąć drapieżników. Gepardy na krawędzi Najdelikatniejsze z wielkich kotów są równocześnie – paradoksalnie – najsprytniejsze i najtwardsze ze wszystkich Jednym z pierwszych dużych kotów był Homotherium - drapieżnik, który pod względem rozmiarów przypominał lwa, ale był wyposażony w krótki jak u rysia ogon. Zwierzę, o którym mowa, reprezentowało rodzinę machajrodonów, czyli tzw. kotów szablozębnych, które charakteryzowały się kłami znacznie dłuższymi niż kły dzisiejszych kotowatych. W tych samych ekosystemach występowały też inne duże koty, m.in. gepardy, lwy i lamparty (najstarsze skamieniałości z Afryki datowane są na ok. 3,5 mln lat). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że ówczesne kotowate nie osiągnęły jeszcze szczytowej formy ewolucyjnej. To miało nastąpić dopiero z nastaniem plejstoceńskich epok lodowcowych. Właśnie wtedy wykształcił się rodzaj Smilodon, powszechnie nazywany tygrysem szablozębnym. Koty szablozębne Smilodon Najstarsze skamieniałości przedstawicieli tego rodzaju liczą 2,5 mln lat. Warto zaznaczyć, że współcześnie rozróżnia się trzy gatunki, składające się na rodzaj Smilodon. Najstarszym jest Smilodon gracilis, który żył w okresie od 2,5 mln do 50 tys. lat temu. Zdaniem paleontologów, wielki drapieżnik mógł osiągać masę do 100 kg. Jeszcze większy był Smilodon fatalis, żyjący w okresie datowanym od 1,5 mln do 10 tys. lat temu. To zwierzę mogło ważyć 280 kg. Największym kotowatym z tego rodzaju był jednak Smilodon populator, żyjący w okresie od 1,5 mln do 10 tys. lat temu. Ten kot osiągał masę do 400 kg. Warto zwrócić uwagę, że największy i prawdopodobnie najgroźniejszy tygrys szablozębny żył jeszcze 10 tys. lat temu. Oznacza to, że nasi przodkowie najprawdopodobniej często mieli z nim do czynienia. Przodek kota domowego znaleziony w polskich jaskiniach. Odkryto szczątki sprzed 7 000 lat W czterech polskich jaskiniach, położonych w pobliżu historycznych osad hodowlanych, znaleziono szczątki dzikich kotów pochodzące sprzed blisko 7 tysięcy lat. Przodkowie dzisiejszych kotów ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zbik-europejski-na-zdjeciu-zwierze-w-parco-natura-viva-we-wloszech-7000-lat-temu-zamieszkiwal-te-same-tereny-co-zbik-z-bliskiego-wschodu-w-rejonie-dzisiejszej-polski-fot-photograph-by-joel-satore-national-geographic-photo-ark-313ccad.jpeg" width="938" height="565" alt="Żbik europejski (na zdjęciu, zwierzę w Parco Natura Viva we Włoszech) 7000 lat temu zamieszkiwał te same tereny, co żbik z Bliskiego Wschodu w rejonie dzisiejszej Polski (fot. Photograph by Joel Satore, National Geographic Photo Ark)" title="Żbik europejski (na zdjęciu, zwierzę w Parco Natura Viva we Włoszech) 7000 lat temu zamieszkiwał te same tereny, co żbik z Bliskiego Wschodu w rejonie dzisiejszej Polski (fot. Photograph by Joel Satore, National Geographic Photo Ark)" /> Przez długi czas szablozębne funkcjonowały tuż obok innych dużych kotów. Trzeba jednak zaznaczyć, że ich anatomia była zupełnie inna. Posturą bardziej przypominały niedźwiedzia. Nie goniły swojej ofiary, a polowały z zasadzki. Co ciekawe, naukowcy są zdania, że ich szczęki były słabsze niż współczesnych wielkich kotowatych. Nie zmienia to jednak faktu, że dzisiejsze gatunki wywodzą się z osobników żyjących wiele milionów lat temu. Kilka najciekawszych opisujemy poniżej. Lampart Praprzodek lamparta najprawdopodobniej zapoczątkował linię wielkich kotów, która pojawiła się na naszej planecie mniej więcej 6,4 mln lat temu. Obecnie, gatunki tego rodzaju zamieszkują Azję i Afrykę. Ich naturalnym środowiskiem są gęste lasy, ale można spotkać je także na sawannach oraz w obszarach górskich. Lamparty osiągają długość od 100 do 150 cm, a masa ich ciała dochodzi do 90 kg. Warto podkreślić, że wciąż niewiele wiemy na temat zwyczajów tego kota. Lamparty są na tyle czujne, że trudno je śledzić nawet w rezerwatach. Lew afrykański Z tej samej linii wywodzi się lew afrykański. Najstarsze skamieniałości linii rozwojowej tego kota liczą sobie 3,5 mln lat. W późnym plejstocenie, wczesne formy tego zwierzęcia były najbardziej rozpowszechnionymi ssakami lądowymi, zamieszkującymi obie Ameryki, Eurazję i Afrykę. Współcześnie, lwy spotykamy wyłącznie w Afryce (z wyjątkiem lwa azjatyckiego, który nielicznie występuje w Indiach). Dorosły samiec osiąga długość do 250 cm i może ważyć nawet 280 kg. Co ciekawe, lwy są jedynymi kotowatymi, które żyją w grupach rodzinnych. Badanie DNA ujawnia sekrety wilkorów z „Gry o Tron” Wymarły rodzaj olbrzymiego drapieżnika epoki lodowcowej, na którym George R.R. Martin oparł wilkory z „Gry o Tron”, okazuje się być bardziej odległym kuzynem współczesnych wilków niż... Tygrys bengalski Może się wydawać, że współczesne tygrysy są spokrewnione z tygrysami szablozębnymi. W rzeczywistości, ewolucję obu gatunków dzieli kilka milionów lat. Najliczniejszym podgatunkiem tego kota jest tygrys bengalski, którego dziką populację szacuje się na ok. 1700-1900 osobników. Występuje na Półwyspie Indochińskim, gdzie zasiedla lasy tropikalne, bagienne i rozległe łąki. Osiąga długość do 310 cm i masę do 325 kg. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać?
Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno się zobaczyć Big Five.
W tym artykule: Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Spotkanie z Wielką Piątką Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five Wielka Piątka Afryki znana jest ze swojej waleczności, szczególnie, kiedy w grę wchodzi ochrona potomstwa lub gdy zwierzęta same znajdują się w centrum zagrożenia. Dlatego decydującym czynnikiem w ukształtowaniu Big Five nie były osiągane przez zwierzęta kształty czy rozmiary, a trudność w ich upolowaniu. W skład afrykańskiej piątki wchodzi pięć gatunków ssaków, uznanych przez tamtejszych myśliwych za najbardziej niebezpieczne na kontynencie. Są to: Zwierzęta na safari – które gatunki można na nim zaobserwować? Zwierzęta safari należą do najbardziej fascynujących gatunków. Udział w wyprawie to w zasadzie obowiązkowy punkt programu w trakcie urlopu spędzanego w Afryce i jednocześnie - jedna z najw... słoń afrykański – największe współcześnie żyjące zwierzę lądowe; nosorożec czarny – niestety, za sprawą kłusownictwa jego populacja ciągle maleje; bawół afrykański – gatunek, który nigdy nie został nigdy udomowiony; lampart – czwarty pod względem wielkości kot świata; lew – jedyny kot żyjący w stadzie. Pytanie, dlaczego do tego grona nie należy na przykład żyrafa? Odpowiedź brzmi: bo jest za łagodna! Wielka Piątka Afryki została stworzona jeszcze w czasach kolonialnych, kiedy Afrykę masowo odwiedzali biali myśliwi. To oni zrobili ranking zwierząt najbardziej cenionych jako trofea. Jak już wspomnieliśmy, nie chodziło nawet o wielkość. Premiowano zwierzaki najbardziej niebezpieczne dla myśliwego (zwłaszcza ranne), a zarazem trudne do wytropienia i ustrzelenia (chociaż to, jak się zdobycz prezentowała na ścianie rezydencji, też pewnie miało znaczenie). Oczywiście można by się spierać, dlaczego uwzględniono lamparta, a nie geparda, który jest najszybszym ssakiem świata, i dlaczego poszedł w odstawkę hipopotam, który ma na koncie więcej istnień ludzkich niż chociażby lew. W każdym razie tak, jak kiedyś ustalono, tak zostało do dziś. W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Jedynie nosorożce robią trochę zamieszania, bowiem w Afryce występują dwa gatunki: białe i czarne (wbrew nazwom nie różnią się kolorem, ale m.in. zachowaniem). Większości turystom jest wszystko jedno, którego zobaczą, ale zdarzają się też „ortodoksi”, którzy do Wielkiej Piątki zaliczają wyłącznie rzadkiego nosorożca czarnego. Wybór krajów, w których można zobaczyć całą Big Five na wolności, nie jest wcale taki duży: Tanzania, Kenia, RPA, Malawi, Namibia, Zambia, Zimbabwe, Demokratyczna Republika Konga, Botswana i Uganda – ale w trzech ostatnich dyskusyjna staje się obecność nosorożca. Poza tym nawet w najbogatszym w życie zwierzęce parku czy rezerwacie niekoniecznie Wielka Piątka musi występować w komplecie. Na przykład w słynnym Etosha National Park w Namibii brakuje bawołu, zaś z bardzo ciekawego parku Chobe w Botswanie niedawno zniknęły nosorożce (ze względu na kłusowników wywieziono je w bezpieczniejsze dla nich miejsce). Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić? Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by by... Nawet jeśli cała Big Five zamieszkuje na danym terenie, i tak jej wytropienie nie jest łatwe. – To nie zoo! – denerwują się lokalni przewodnicy, kiedy turyści wręcz żądają pokazania im wszystkich tych zwierzaków, bo przecież „biuro im obiecało w programie wycieczki”. Jeżdżąc z grupami na safari jako pilot, miałam sytuacje, kiedy trafialiśmy na całą piątkę w ciągu kilku godzin, kręcąc się w promieniu zaledwie kilku kilometrów. Bywało też i tak, że po dwóch tygodniach jeżdżenia po różnych parkach czegoś wciąż nam brakowało, zwykle lamparta albo nosorożca. Spotkanie z Wielką Piątką Najsłynniejsze parki i rezerwaty, w których występują zwierzęta Big Five: Park Narodowy Krugera w RPA, Serengeti i Ngorongoro w Tanzanii, Masai Mara, Amboseli i Lake Nakuru w Kenii, Zambezi National Park w Zimbabwe. Koszt safari organizowanego przez lokalne agencje to wydatek od ok. 40 dol./os. za 3-godzinne do ok. 100 dol. i więcej za całodniowe. Warto się upewnić, czy w cenę jest wliczona opłata parkowa. Zwierzęta Afryki. Jaki gatunki można spotkać na tym kontynencie? Afryka to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Na Czarnym Lądzie nie brakuje dzikich, pierwotnych obszarów, które pozostają we władaniu natury, nie człowieka. Tamtejsza przyroda, jakże... Nasza ekspertka Monika Witkowska Pierwszy autostop zaliczyłam w wieku 12 lat (bez wiedzy rodziców) i od tej pory wpadłam w nałóg podróżowania, do tej pory odwiedzając około 180 krajów. Moja ulubiona forma poznawania świata to z plecakiem i namiotem, na własną rękę, choć zajmuję się też pilotowaniem grup turystycznych i prowadzeniem trekingów, m.in. w Himalajach i na Kilimandżaro. Góry należą do najważniejszych moich największych pasji – mam na koncie m.in. Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki (w tym K2, na które weszłam jako 2. Polka w historii). Od dawna zajmuje się też żeglarstwem morskim – byłam na rejsie przez legendarny North-West Passage (szlak morski między Grenlandią i Alaską), opłynęłam Czukotkę, trzykrotnie zaliczyłam Przylądek Horn, jachtem dotarłam na Antarktydę i Południową Georgię, choć na Bałtyku też można mnie spotkać. O swoich przygodach piszę w artykułach, książkach, a także na swoich profilach na FB (Monika Witkowska - Podróże małe i duże) i Instagramie (monikawitkowska.travel). O swoich nagrodach za wyprawy, książki czy działalność społeczną nie lubię mówić, ale jest jej miło, że zaproszono mnie do Kapituły prestiżowego konkursu Kolosy. Jestem też ambasadorką firm Garmin i Bergson.
Lampart plamisty: jeden z najszybszych i najsilniejszych drapieżników. Czego o nim nie wiesz?
Lampart plamisty jest czwartym największym kotem świata. Niewiarygodnie zwinny i silny – potrafi upolować ofiarę kilkukrotnie od siebie większą i cięższą, a długość jego skoku może wynosić nawet osiem metrów.
Lampart plamisty (panthera pardus, pantera, leopard) to gatunek ssaka z podrodziny panter. Pod względem wielkości jest czwartym kotem na świecie (po tygrysie, lwie i jaguarze, z którym bywa często mylony). Zamieszkuje rozległe tereny Afryki i Azji. Można wyróżnić aż dziewięć podgatunków lamparta plamistego, co czyni go najbardziej urozmaiconym gatunkiem spośród wielkich kotów. Podgatunki różnią się między sobą wielkością i kolorem futra. Podgatunki lamparta plamistego: lampart afrykański ( Afryka ) lampart arabski ( Arabia ) lampart chiński ( północne Chiny ) lampart amurski ( Półwysep Koreański, północno-wschodnie Chiny, rosyjski daleki Wschód ) lampart hinduski ( subkontynent indyjski ) lampart indochiński ( Azja południowo-wschodnia ) lampart jawajski ( Jawa ) lampart lankijski ( Sri Lanka ) lampart perski ( Azja Środkowa ) Lampart plamisty: charakterystyka Lampart plamisty jest średniej wielkości kotem – długość ciała bez ogona wynosi od 92-190 centymetrów, a waga od 21-70 kilogramów. Samce są większe i cięższe niż samice. Ogon lamparta mierzy od 64 do 99 centymetrów. Sierść lśniąca, pokryta ciemnymi cętkami bez plamek w środku. Ta cecha pozwala nam odróżnić lamparta plamistego od jaguara, który jest do niego niezwykle podobny, ale na sierści jaguara, w środku cętek znajdują się plamki. Takie umaszczenie to bardzo dobry kamuflaż, który sprawia, że lampart plamisty ukryty pośród traw zlewa się z otoczeniem i praktycznie niemożliwym jest dostrzeżenie go tam. Istnieje kilka odmian kolorystycznych lamparta plamistego. Oprócz najbardziej typowego, żółtawego ubarwionych osobników, do najbardziej charakterystycznych należą osobniki melanistyczne, czyli tak zwane czarne pantery, które posiadają w swoim ciele znaczne ilości melaniny wpływającej na ich ubarwienie. Z daleka sierść czarnych lampartów wydaje się jednolicie czarna, jednak kiedy przyjrzymy się jej z bliska, zauważymy typowe lamparcie plamki. Należy zaznaczyć, że czarne pantery nie są inną odmianą lamparta plamistego - w jednym miocie mogą występować zarówno typowo ubarwione osobniki, jak i czarne. Pysk – krótki, łapy – szerokie, z ostrymi pazurami. Lamparty plamiste prowadzą samotniczy tryb życia, choć zdarzają się grupy rodzinne liczące kilka osobników. Pantery znane są z tego, że do funkcjonowania potrzebują bardzo dużego terytorium, które oznaczają moczem i zadrapaniami na drzewach, co ma odstraszać inne lamparty. Są uważane za najbardziej tajemnicze i nieuchwytne z dzikich kotów, w związku z czym ich obserwacja jest dosyć trudna, tak samo jak oszacowanie liczebności populacji. Z reguły polują w nocy, natomiast w dzień odpoczywają, wylegując się na drzewach. Dojrzałość płciową samice osiągają około trzeciego roku życia, natomiast samce około czwartego. Są zdolne do rozrodu przez cały rok. Ciąża u lampartów plamistych trwa około stu dni. Po tym czasie samica rodzi od jednego do kilku kociąt, które pozostają przy niej przez około dwa lata. Młode rodzą się ślepe i na początku są całkowicie zależne od matki. Na wolności lampart plamisty żyje około dwunastu lat, natomiast w niewoli dożywa nawet dwudziestu pięciu. Środowisko i pożywienie lamparta plamistego Lampart plamisty zamieszkuje różnorodne terytoria. Są to zarówno wilgotne lasy jak i suche sawanny, tereny górzyste i równiny. Żywi się upolowanymi dzikimi zwierzętami, takimi jak na przykład zające, lisy, węże, jaszczurki, likaony, perliczki, antylopy, szakale, ryby, czy nawet szympansy. Naukowcy oszacowali, że lampart plamisty żywi się ponad dziewięćdziesięcioma gatunkami zwierząt. Choć woli dziką zwierzynę, to czasami poluje również na zwierzęta hodowlane. Rzadko zdarzają się ataki na ludzi. Z reguły ich sprawcami są starsze i mniej sprawne lub okaleczone osobniki, które utraciły pełną zdolność do polowania. Lampart plamisty poluje zakradając się do ofiary i atakując znienacka. Z reguły najpierw wypatruje zdobyczy przebywając na drzewie. Potem długo ją obserwuje, a następnie zeskakuje i bezszelestnie zbliża się do ofiary. Dopiero, kiedy odległość między lampartem i jego zdobyczą jest minimalna, przystępuje do ataku. Zazwyczaj atak jest szybki i skuteczny, choć bywają sytuacje, kiedy lampart musi tak skapitulować. Dzieje się tak na przykład podczas starć z grupami pawianów, które potrafią obronić się przed atakiem groźnego lamparta. Lampart plamisty: prędkość Lamparty plamiste to niezwykle szybkie zwierzęta. Są w stanie osiągnąć prędkość około 60 kilometrów na godzinę, co umożliwia im skuteczne polowanie na zwierzynę. Jednak największe wrażenie robią lamparcie skoki. Potrafi on bowiem skakać na odległość ośmiu metrów i wysokość trzech. Lampart plamisty: gatunek zagrożony? Lampart plamisty to gatunek zagrożony wyginięciem. Jego populacja jest bardzo mała i wciąż spada. Szacuje się, że w północnej Afryce pozostało już jedynie 3 % populacji lamparta. Niektóre z podgatunków są skrajnie zagrożone ( amurski, jawajski, arabski, hinduski ). Choć lamparty plamiste potrafią żyć w bardzo zróżnicowanych środowiskach i świetnie się adaptują w nowych warunkach, to tereny przez nie zamieszkiwane są wciąż zabierane przez człowieka, a towarzystwo to ostatnia rzecz, jakiej lamparty potrzebują do życia. Nie potrafią dostosować się do przebywania pośród ludzi, w związku z czym jest ich coraz mniej. Dodatkowo, ludzie zabijają lamparty, które polują na zwierzęta hodowlane. Pantery zabijane są również dla pięknego, cenionego na rynku, futra. Także inne części ciała lamparta plamistego są wykorzystywane w medycynie naturalnej, jak również w celach rytualnych. Ciekawostki o lamparcie plamistym Lamparty plamiste prowadzą samotniczy i bardzo skryty tryb życia, co utrudnia ich obserwację i badania nad populacją tych dzikich kotów. Tak jak u ludzi linie papilarne, tak u lampartów plamistych ich sierść i rozstaw plamek jest unikalna. Po niej można rozpoznać danego osobnika. Lampart plamisty znany jest z tego, że potrafi upolować i wciągnąć na drzewo kilkukrotnie cięższe od siebie zwierzę. Zwierzęta te bardzo dobrze się wspinają. Potrafią również schodzić z drzewa głową w dół. Lamparty plamiste posiadają niewiarygodnie dobry wzrok. W ciemności widzą aż siedem razy lepiej niż człowiek, co jest jedną z cech czyniących z nich świetnych łowczych. Niechlubny rekord w pożeraniu ludzi ustanowił lampart plamisty zwany Panterą z Rudraprayag. Kot ów grasował w latach 1918-1925 na w okolicach Rudraprayag w Indiach. W tym czasie zabił około 125 osób. Strach doprowadził do tego, iż okoliczni mieszkańcy bali się opuszczać swoje domy. Ściany nie stanowiły jednak przeszkody dla lamparta, który nauczył się wybijać drzwi, wskakiwać przez okna, a nawet dziurawić gliniane ściany domostw. Brytyjski parlament zlecił upolowanie lamparta słynnemu myśliwemu – Jimiemu Corbettowi, który dokonał tego jesienią 1925 roku. W miejscu upolowania lamparta-ludojada do dziś stoi znak upamiętniający to wydarzenie. Inny znany przypadek upolowania lamparta plamistego miał miejsce w 1896 roku. Dokonał tego Carl Ethan Akeley – amerykański biolog i wynalazca, uważany za ojca współczesnej taksydermii. Być może wyczyn ten nie przeszedłby do historii i pozostał jednym z wielu przypadków zabicia dzikiego kota przez człowieka, gdyby nie fakt, iż Akeley zrobił to... gołymi rękami, kiedy został znienacka zaatakowany przez ogromnego lamparta. Lamparty plamiste często pojawiają się w różnych kulturach i mitologiach. W mitologii greckiej na przykład lampart plamisty był jednym z atrybutów Dionizosa – boga wina, płodności i uciech wszelakich. Często przedstawiano go odzianego w lamparcie skóry, w zaprzęgu ciągniętym przez lwy, tygrysy i właśnie lamparty. Lampart plamiste poza tym, że szybko biegają, są bardzo silne, zwinne i znakomicie wspinają się na drzewa, są również świetnymi pływakami, ale nie przepadają za pływaniem podczas którego ich futro nasiąka wodą, co czyni je cięższymi i wolniejszymi.
Sztuczne lamparcie futra zamiast prawdziwych na afrykańskich ceremoniach
Przez stulecia mieszkańcy Lozi – ludu zamieszkującego region Barotseland w Zambii – nosili skóry lampartów i serwali (mniejsze ssaki z rodziny kotowatych, o podobnym ubarwieniu futra). Używali ich w czasie największych uroczystości. Teraz – w trosce o liczebność dzikich kotów – chcą zastąpić naturalne futra sztucznymi. Znaleźli już sponsora i producenta.
– Nasza przyroda znika – mówi przedstawiciel Lozi Inyambo Yeta, pomysłodawca wprowadzenia sztucznych futer do plemiennych rytuałów. W czasie uroczystości mężczyźni zakładają spódnice wykonane z ogonów lampartów oraz peleryny z ich skór, a także nakrycia głowy zwieńczone lwią grzywą. Skóry nie są profesjonalnie wyprawione, więc szybko ulegają zniszczeniu. Jak mówi Yeta, trzeba je wymieniać co około trzy lata. Oznacza to zabicie wielu sztuk dzikich kotów. Już w 2016 roku Yeta zwrócił się o pomoc do międzynarodowej organizacji Panthera, zajmującej się ratowaniem dzikich kotów. We współpracę zaangażowała się także organizacja non-profit Peace Parks Foundation i firma Cartier, zajmująca się produkcją wielu ekskluzywnych dóbr. Dzięki ich staraniom powstał projekt Savig Spots (ocalić cętki), w ramach którego powstaną dokładne repliki lamparcich futer. „Tradycyjne futra” są tkane na specjalnych krosnach, aby stworzyć tkaniny, które splotem i wyglądem będą jak najbardziej przypominały prawdziwe skóry. Sam materiał produkowany jest w Chinach, ale jego ostateczne przygotowanie odbywa się w Durbanie w RPA. – Dbamy o to, aby każda spódnica wyglądała nieco inaczej, żeby nie wyglądały jak produkowane fabrycznie – mówi Gareth Whittington-Jones, kierownik projektu w Saving Spots. Dotychczas wyprodukowano już 200 spódnic i tyle samo nakryć głowy. Drastyczne spadki populacji Saving Spots może być ważnym krokiem w kierunku ocalenia lampartów. Ponieważ mimo zagrożeń takich jak utrata siedlisk i nielegalnych polowań dla trofeów, wciąż największym problemem jest popyt na rytualne nakrycia. Szacuje się, że w ciągu ostatnich sześciu lat populacja lampartów w Afryce zmalała nawet o 70 procent. Lozi to grupa etniczna zwana także Malozi lub Barotse, zamieszkująca głównie zachodnią Zambię. W 2010 roku ich liczebność wynosiła 927 tys. Ich największym świętem jest Kuomboka. Co roku, przed nadejściem pory deszczowej, naturalnych rozmiarów figura słonia transportowana jest rzeką na dystansie 17 kilometrów. W obchodach uczestniczy blisko 200 wioślarzy. Wszyscy z nich ubrani są w rytualne futra. W 2018 roku członkowie organizacji Panthera uczestniczyli w obchodach Kuomboka. Naliczyli wówczas 150 skór lampartów i 800 skór serwali. Katarzyna Grzelak
Sytuacja wygląda naprawdę strasznie. Lampart nie miał szans. Wtedy pojawili się oni [WIDEO]
Ten piękny kot miał naprawdę ogromne szczęście. Zwierzę wpadło do głębokiej studni w Indiach. Na szczęście szybka akcja ratunkowa przyniosła efekt. Zobaczcie film dokumentujący ten dramatyczny moment.
Gdyby pomoc przybyła na miejsce później najprawdopodobniej nie byłoby szansa na uratowanie zwierzęcia. Jak donosi Wildlife SOS, które opublikowało film, kot znajdował się na głębokości około 18 metrów. Nie byłoby szansa by mógł samodzielnie się wydostać. Po tym jak mieszkaniec wioski Pimpalgaon Siddhanath zaalarmował lokalne służby o wypadku szybko skontaktowane się z niedalekim ośrodkiem ochrony dzikich kotów. Na miejscu pojawiła się ekipa trzech osób z Wildlife SOS oraz sześciu przedstawicieli lokalnych służb ochrony lasów. Akcją dowodził Ajay Deshmukh, weterynarz z Wildlife SOS. Szybkie działanie przyniosło efekt. Czteroletni lampart okazał się zdrowy i został wypuszczony. View oEmbed on the source website Niestety to kolejny przypadek pokazujący to jak zwierzęta szukają łatwiejszej zdobyczy blisko ludzkich osiedli, co łączy się z dodatkowymi dla nich zagrożeniami. Przeczytaj reportaż o tym lampartach w Bombaju!
Wyjście z cienia. Lamparty na ulicach Bombaju. Poruszający reportaż
Gdy miasta zasypiają, nadchodzą lamparty. Pasjonująca historia o zderzeniu ludzkości z dziką przyrodą.
Siedzimy w mroku przy drodze prowadzącej skrajem Parku Narodowego im. Sanjaya Gandhiego i czekamy na lamparty. Ten indyjski park zajmuje 104 km bujnej zieleni, a z trzech stron otacza go szarość rozpełzającej się we wszystkich kierunkach zabudowy Bombaju. Po drugiej stronie drogi stoi rząd bloków mieszkalnych. Jest dziesiąta wieczór, z otwartych okien dobiegają odgłosy zmywania naczyń i usypiania dzieci. Z niedalekiej świątyni dochodzi obrzędowa muzyka. Słychać śmiech nastolatków, warkot motocykla. 21 mln ludzi robi nieustający hałas przywodzący na myśl wielką maszynę. Lamparty schowane w krzakach tuż obok nas nasłuchują, obserwują. Czekają, aż się uspokoi. W parku i jego okolicach żyje około 35 lampartów. Na jednego przypada mniej więcej 4 km2 powierzchni lasu, a lampart bez trudu pokonuje 15 km dziennie. Koty są otoczone przez tereny miejskie niezwykle ludnego Bombaju, gdzie na 1 km2 przypada ponad 30 tys. mieszkańców (to 9 razy więcej niż w Warszawie). A mimo to mają się dobrze. Ich pożywienie składa się z czytali (Axis axis, gatunek jelenia) i innej występującej tu zwierzyny. Ale wiele drapieżników zapuszcza się poza granice parku, na obszary zajęte przez cywilizację. Gdy miasto ogarnia sen, prześlizgują się ulicami i zaułkami, polując na psy, koty, kury, świnie czy kozy. Od czasu do czasu zjadają też ludzi. Najbardziej prześladowane spośród dzikich kotów Przed człowiekiem odczuwają lęk, i nie bez racji. Ludzie są bowiem nieprzewidywalni: jedni lampartami się zachwycają, ratują je i podziwiają, a inni do nich strzelają, łapią w sidła, trują, wieszają. Czasem nawet polewają schwytane zwierzęta naftą i podpalają, a potem filmują męczarnie konającego stworzenia. Według działaczy ochrony przyrody lamparty są ze wszystkich wielkich kotów najbardziej prześladowane. A mimo to chodzą za ludźmi jak cienie. Nie mając wyboru, stały się niemal ich towarzyszami. Miejsca, gdzie lampartów jest najwięcej – czyli Afryka na południe od Sahary i Półwysep Indyjski – to równocześnie najgęściej zaludnione obszary świata. Ekspansja człowieka spowodowała, jak się ocenia, zmniejszenie zasięgu lampartów o 66 proc. w Afryce i 85 proc. w Eurazji; większość tych strat przypada na ostatnie 50 lat. Na wielu obszarach świata lamparty nie mają innego miejsca do życia niż w pobliżu siedzib ludzkich. Mistrzowie przystosowania W przeciwieństwie do innych wielkich kotów lamparty umieją się przystosować – ale oczywiście tylko do pewnego stopnia. Potrafią się wyżywić, polując na wszystko: od żuków gnojowych, przez jeżozwierze, po ważące blisko tonę antylopy eland. Czują się jak u siebie i przy 43OC w kotlinie Kalahari, i przy minus 25 na Syberii. Prosperują zarówno na poziomie morza, w namorzynowych lasach u wybrzeży Indii, jak i na wysokości 5200 m n.p.m., w Himalajach. Ich zdolności przystosowawcze połączone z wyjątkowym talentem do maskowania się sprawiają, że lamparty mogą żyć wśród ludzi – tak jak to się dzieje w Bombaju. Pytanie, czy ludzie są w stanie nauczyć się żyć z lampartami. Związek ludzi i lampartów jest długi i skomplikowany – a zaczął się, tak jak wiele innych, w Afryce. Lampart jest gatunkiem nowym: w swojej współczesnej postaci pojawił się nie dawniej niż pół miliona lat temu. I podobnie jak człowiek rozprzestrzenił się na sporej części kuli ziemskiej: od południowego skraju Afryki po syberyjski Daleki Wschód i od dzisiejszego Senegalu na zachodzie po Indonezję na południowym wschodzie. Lamparty podążały jak cienie za praludźmi, korzystając z tego, że odstraszaliśmy lwy i innych konkurentów. Potem nauczyły się porywać zwierzęta hodowlane. Bywało pewnie i tak, że to my szliśmy za nimi, by pożywić się resztkami tego, co upolowały. Lampartom można łatwiej odebrać zdobycz niż wielu innym drapieżnikom, mają bowiem zwyczaj odpoczywać po polowaniu, a zdobycz zostawiać na później schowaną w krzakach lub na drzewie. Kot, który zapisał się w naszych genach Będąc groźnymi drapieżnikami, lamparty odcisnęły się w genomach naszych małpich krewniaków: małpa, która nigdy w życiu nie spotkała lamparta, wykazuje wrodzony lęk na widok żółtawej, cętkowanej szaty kota. My podobnie, choć ten niepokój jest połączony z zainteresowaniem. W RPA w prowincji Limpopo odwiedzam pewnego hodowcę bydła – tęgiego faceta po sześćdziesiątce. Na jego biurku leży Biblia, widać, że często czytana, oraz czaszka lamparta. W czaszce widoczna jest okrągła dziurka od kuli. – Kochamy te zwierzęta – zaczyna przemowę. – Są piękne! Ale żyć z nim na tym samym kawałku ziemi trudno. Tyle mają tu naturalnego pożywienia: guźców, pawianów, innej zwierzyny. A uparły się na cielęta. Otwiera księgi hodowlane, w których rejestruje urodzenia i śmierć swojego bydła zebu cennej rasy brahmańskiej, i zaczyna wyliczać ofiary lampartów – jedno cielę mniej więcej co sześć tygodni w ciągu półtora roku. Każde zabite cielę to dla hodowcy strata ponad 30 tys. randów (ok. 8 tys. zł). – Mam doświadczonych tropicieli i oni sprawdzą, czy lampart zabójca to młoda samica, czy stary samiec. Zazwyczaj wraca do schowanej zdobyczy po dwóch dniach. Korzystanie z usług tropicieli, a także czaszka na biurku sugerują, że wtedy ktoś na lamparta czeka ze strzelbą. Ale hodowca mówi mi tylko: – Jeśli się z nimi mieszka, trzeba trzymać język za zębami, bo za zabicie lamparta można trafić do więzienia. Giną setki tych zwierząt. Ludzie je zabijają, wrzucają do dołu, polewają benzyną, podpalają i po wszystkim – zdradza hodowca (według południowoafrykańskich przepisów karą jest więzienie lub grzywna, sądy jednak z reguły są w tych sprawach pobłażliwe). Skóry lampartów stanowią przedmiot handlu, a największym zaskoczeniem jest to, że popyt na nie jest nakręcany przez chrześcijaństwo. Skóra zbliża do Boga Tysiące bosych pielgrzymów w piękny słoneczny dzień w prowincji KwaZulu-Natal na wschodzie RPA wędruje na święte wzgórze. Towarzyszą im dźwięki wuwuzeli i niespieszne rytm wybijany dwulitrowymi plastikowymi butelkami po coli. Niezamężne dziewczęta idą w ozdobionych paciorkami przepaskach na nagich piersiach. Mężatki odziane na czarno w rytmie fanfar unoszą w górę czarne parasole. Ale prawdziwie widowiskowo wyglądają mężczyźni. Mija mnie ich około 1200, wszyscy w skórach lampartów zarzuconych na ramiona, z opaskami z lamparciej skóry na czołach, ramionach, nadgarstkach i kostkach stóp. Na łące zaczynają tańczyć równocześnie w rytm monotonnej muzyki. Wyglądają wojowniczo, poruszają się, jakby podchodzili zwierzynę, przykucają, robią powoli krok naprzód, wyrzucają nogę i tupią, wzbijając kłęby pyłu. To wyznawcy Nazaretańskiego Kościoła Baptystycznego, zwanego Kościołem Shembe, chrześcijańskiej sekty, która powstała mniej więcej sto lat temu. Do swoich obrzędów włącza ona elementy tradycji zuluskiej, a taniec uznaje za formę praktyki religijnej i medytacji. Ważny jest też strój. W przeszłości skóra lamparcia była zarezerwowana dla króla Zulusów, symbolizowała siłę i władzę, miała podwładnych onieśmielać. Dziś wierni Kościoła Shembe – księgowi, prawnicy, urzędnicy, handlowcy – twierdzą, że skóra lamparta przybliża ich do Boga i do przodków. Działacze na rzecz ochrony zwierząt byli zbulwersowani, gdy kilka lat temu po raz pierwszy zobaczyli taką pielgrzymkę. Jeden z nich nazwał ją „największą na świecie wystawą nielegalnych trofeów myśliwskich”. Liczba skór była przerażająca, biorąc pod uwagę, że liczebność lampartów w RPA spada i dziś ocenia się ją na mniej niż 7 tys. osobników. Na dodatek skóry lampartów zużywają się, wierni muszą je zmieniać co pięć–sześć lat, bo linieją. Wyznawców Kościoła przybywa, uroczystości religijnych jest kilkanaście rocznie, więc wyglądało na to, że kres pozyskiwaniu skór przyniesie dopiero wymarcie gatunku. Tristana Dickersona, badacza lampartów z organizacji Panthera, pociesza jedno: oglądając pielgrzymkę, zauważył, że część skór to podróbki, głównie skóry antylopy impala pomalowane w cętki. To mu nasunęło pomysł produkcji lepszych falsyfikatów. Zaczął wytwarzać syntetyczne skóry na bazie polichlorku winylu i pluszowej tkaniny o kolorach i deseniu naśladujących naturalną lamparcią skórę. – Ma przypominać oryginał jak dobra podróbka roleksa – mówi Dickerson. Przywódcy Kościoła Shembe popierają jego plan, miejscowa fabryka wytwarza obecnie sztuczne skóry pod marką „Furs for Life” („Futra dla życia”). Organizacja Panthera dostarcza je członkom Kościoła bezpłatnie, rozprowadziła ich już 9 tys. i z trudnością zaspokaja popyt. W dniu, w którymy obserwowałem pielgrzymkę, zauważyłem tylko jedną prawdziwą skórę na sprzedaż. Żądano 5 tys. randów (niespełna 1,4 tys. zł) za pelerynkę z przedniej części skóry lamparta, a 5,5 tys. randów (ponad 1,5 tys. zł) za tylną połówkę. Jakiś mężczyzna narzekał, że sztuczne skóry to metoda białych ludzi na tłumienie tradycji Zulusów. Inny z kolei twierdził, że podróbki zrobione ze skór impali lub innych zwierząt są lepiej widziane przez przodków niż syntetyk. Ale wyglądało na to, że większość ma ochotę na sztuczne skóry. Dickerson ocenia, że 30–40 proc. skór lamparcich na uroczystościach Kościoła Shembe to dziś sztuczne skóry produkowane przez organizację Panthera, a jeszcze dwa lata temu stanowiły one zaledwie 5–10 proc. Nie jest to może zwycięstwo miłości do lampartów czy tylko tolerancji. Ale przynajmniej jeden powód do zabijania mniej. Zbyt blisko ludzi Prawdziwym testem – a może nawet modelem – możliwości przetrwania lampartów w zatłoczonym świecie są Indie. Lamparty żyją tam w dużej liczbie, także poza obszarami chronionymi i zdumiewająco blisko ludzi. Tolerancja dla tych zwierząt jest tu na ogół wysoka, zwłaszcza że ataki kotów na ludzi są stosunkowo rzadkie. W Indiach znacznie łatwiej zginąć z przyczyn związanych z cywilizacją niż z przyrodą. W całym kraju każdego dnia ginie średnio 381 osób w wypadkach drogowych, 80 w kolejowych i 24 wskutek porażenia prądem. Niemniej jednak każdy atak lamparta trafia na czołówki wiadomości. Po pierwsze dlatego, że zdarza się rzadko, a po drugie – bo porusza w naszej psychice jakiś atawistyczny lęk. Pewnego majowego dnia w okolicach miasta Junnar, 150 km na wschód od Bombaju, przed zamożnie wyglądającą zagrodę wiejską zajeżdża rządowy samochód wiozący przedstawiciela ministerstwa leśnictwa. Okazja jest tragiczna. Na dużej werandzie, otoczonej sięgającym do pasa betonowym murkiem i ocienionej blaszanym dachem, na urzędnika czeka gromadka ludzi. Sześć dni wcześniej, około 22.30, dwuletni Sai Mandlik klęczał na ławeczce stojącej na tej właśnie werandzie i jeździł po murku autobusem zabawką. Jego babcia odpoczywała obok na leżaku. W wysokiej trawie, jakieś 20–30 m od werandy, lampart coś zauważył: poruszającą się główkę dziecka, nie większą od głowy makaka indyjskiego, małpy, która jest częstą zdobyczą lampartów. Zaczął się podkradać. Chłopiec, jeśli miał szczęście, zginął, zanim mógł zauważyć wielkiego kota, który go chwycił i odciągnął przez pola w las. Babcia zaczęła krzyczeć. Reszta rodziny wybiegła w mrok. Za późno. Teraz tragedia przekształca się w rytualne gesty. Kobiety siedzą w milczeniu na podłodze w głębi werandy. Urzędnicy lokalnych władz – starsi mężczyźni w białych furażerkach – usadowili się na środku, zaś miejsce, gdzie bawił się feralnego wieczoru chłopiec, zajmuje ojciec otoczony przez męskich członków rodziny. Wysłannik ministra leśnictwa wyjaśnia, że zdaje sobie sprawę, iż pieniądze, które przywozi, 800 tys. rupii (niespełna 50 tys. złotych), nie mogą zrekompensować ich straty, ale są przyznaniem się do odpowiedzialności ze strony rządu. Jeden z miejscowych urzędników podchodzi, żeby sprawdzić czek, potem obaj wdają się w grzecznościowy spór, bo każdy uważa, że zaszczyt wręczenia odszkodowania powinien należeć się drugiemu. Rodzina wysuwa kilka drobnych próśb, urzędnik z ministerstwa obiecuje pomoc i na tym koniec. 6 km dalej, przy tej samej drodze, jest jeszcze jeden dom, w którym złoży identyczną wizytę. Kiedy dochodzi do ataków lampartów na ludzi, często odbywa się to falami. Porwanie Saia Mandlika było trzecim atakiem w okolicach Junnaru w ciągu zaledwie dwóch tygodni, a drugim o skutku śmiertelnym. Przyciągane przez człowieka To zagadka. Na ogół przecież, nawet w Bombaju, ludzie i lamparty koegzystują ze sobą pokojowo. Dlaczego dochodzi do takich tragicznych serii jak ta w okolicach Junnaru? Vidya Athreya, która jest biologiem i współpracuje z Wildlife Conservation Society, nazajutrz po spotkaniu w domu Mandlika siedzi na skraju pola trzciny cukrowej w pobliżu miasta Akole, około 60 km od Junnaru. Przegląda na laptopie mapę gminy, na której na turkusowo podświetlone są miejsca, gdzie w trakcie prowadzonych od pięciu lat badań, posługując się fotopułapkami i obrożami z nadajnikiem, stwierdziła obecność lampartów. Mówiąc zwięźle, lamparty są tu wszędzie: w okolicach Akole, gdzie nie ma lasów, jeleni ani innej dzikiej zwierzyny, a za dnia przemieszcza się w różne strony 20 tys. ludzi, nocą poluje 11 dorosłych osobników. Pierwsze pytanie brzmi: dlaczego jest tu aż tyle lampartów? Tak jak wszędzie w Indiach bierze się to z otwartych śmietników i wysypisk przy targowiskach mięsnych i jatkach, na których świetnie prosperują stada bezpańskich psów, zdziczałych świń, niezliczonych gryzoni i innych drobnych zwierząt. Zarówno przepisy prawa, jak i wpływowe organizacje opieki nad zwierzętami nie pozwalają na eliminację bezpańskich psów. A więc psy, koty i inne zwierzęta domowe są podstawą bytu populacji lampartów. Systemy nawadniania zbudowane w latach 80. XX w. także przyciągają dzikie koty. Na suchych niegdyś obszarach, jak okolice Akole i Junnaru, dziś rosną plantacje, głównie trzciny cukrowej zapewniającej lampartom idealne schronienie – i to tuż obok wiosek, wysypisk i psów. Powstał ekosystem. Życie obok drapieżnika Pewnego dnia w trakcie badań terenowych Athreya przechodziła przez pole, na którym 15 kobiet zbierało pomidory. Zatrzymała się, żeby porozmawiać z właścicielem gospodarstwa. Tak, powiedział, widziałem tu lamparta kilka dni temu. Badaczka nie zdradziła mu, że wie, iż w trzcinie cukrowej jakieś 20 m od nich odpoczywa dziki kot. Nie było się czego obawiać. – Lamparty wcale nie łakną tak krwi, jak się nam wydaje. Są na ogół rozsądne – tłumaczy Athreya. Antropolog Sunetro Ghosal, który również prowadzi badania w Akole, opisywał „dzieje wspólnego użytkowania przestrzeni”, a nawet „wzajemne dostosowanie” ludzi i lampartów polegające na schodzeniu sobie z drogi i unikaniu konfliktów (tutejsza ludność, przypuszczalnie w ramach asekuracji, czci lamparty i tygrysy jako bóstwa i w kapliczkach składa im ofiary). Chcąc zrozumieć te sytuacje, w których stosunki ludzi i lampartów ulegają załamaniu, Athreya badała falę ataków, która miała miejsce w okolicach Junnaru w latach 2001–2003. Zbiegła się ona, jak się początkowo wydawało przypadkowo, z akcją odłowu kotów, które napadały na inwentarz. Schwytano wtedy ponad sto osobników i wypuszczono w lesie około 30 km od miejsca odłowienia. Jest to praktyka stosowana na całym świecie w przypadku chronionych drapieżników, które sprawiają problemy. Niestety, jak wykazały badania Athrei i jej zespołu, po przesiedleniach zwierząt liczba ataków na ludzi w okolicach Junnaru wzrosła o 325 proc., a odsetek ataków ze skutkiem śmiertelnym się podwoił. – To doskonale pokazuje, co się dzieje ze zdezorientowanym kotem – wyjaśnia Athreya. Dezorientacja wywołana jest przez traumatyczne przeżycia związane ze schwytaniem, zamknięciem w klatce, bliskością ludzi i wyrzuceniem w nieznanym terenie, już zajętym przez inne lamparty. Wysyp ataków na ludzi nie był wynikiem wrodzonej agresywności kotów. Według ustaleń Athrei i jej zespołu ataki na ludzi były wywołane przez przesiedlenia zwierząt. Athreya ogłosiła wyniki badań 10 lat temu. Władze leśne przyjęły je do wiadomości i odpowiednio zmodyfikowały swoje działania. Administracja Parku Narodowego im. Sanjaya Gandhiego w Bombaju przestała przyjmować przesiedlane zwierzęta (podobnie jak w okolicach Junnaru, także i wokół parku zaobserwowano falę ataków). Środki masowego przekazu też zrozumiały, że przesiedlenia są bardziej niebezpieczne niż lamparty jako takie. Zorganizowano warsztaty dla mieszkańców osiedli położonych wokół parku, w tym slumsów, które wciskają się w obręb parku narodowego. Starano się przekonać ludzi, że sam widok lamparta w okolicy nie oznacza jeszcze, że „doszło do konfliktu”. Odłowienie lampartów – czego często domagali się mieszkańcy miast – dezorganizuje system społeczny populacji zwierząt i sprawia, że na zwolnione obszary wprowadzają się nowe osobniki, często młode i niedoświadczone, gorzej nauczone zasad „wzajemnego dostosowania”. Warsztaty podkreślają też fakt, że owo „wzajemne dostosowanie” jest dwustronne, wymaga przestrzegania przez ludzi pewnych zasad, takich na przykład, jak niewypuszczanie dzieci na dwór po zmroku. Trwałym przesłaniem szkoleń jest to, że lamparty w Bombaju, Akole i innych obszarach to nie „intruzi” czy „przybłędy”. To współmieszkańcy. Wprowadzenie ideału w życie nie jest jednak łatwe. Mogą coś o tym powiedzieć funkcjonariusze leśni, którzy pojawiają się w miejscach tragedii i muszą znosić ataki, czasem nie tylko werbalne, rozwścieczonych mieszkańców. Presję wywierają też politycy szczebla lokalnego. Nadal więc ustawia się pułapki, żeby przekonać ludzi, że władze coś robią, i żeby mieli poczucie, że będzie bezpieczniej – nawet jeśli rzeczywistym efektem jest spadek bezpieczeństwa. Kilka „sprawiających problemy” lampartów zgromadzono w zatłoczonych „schroniskach” rozrzuconych po kraju, choć prawdę mówiąc, nie ma sposobu, żeby odróżnić lamparta „sprawiającego problemy” od takiego, który ich nie sprawia, chyba że zostanie schwytany na gorącym uczynku. Dlatego w schroniskach siedzą raczej kozły ofiarne. Po kilku śmiertelnych wypadkach koło Junnaru urzędnik leśny przysłał mi e-mail: Z przyjemnością informuję, że udało nam się schwytać samca lamparta. To ten sam osobnik, który w ubiegłym miesiącu porwał chłopca. Resztę życia spędzi w „schronisku dla lampartów” w Junnarze, już przepełnionym. Dołączy do 28 innych osobników. Większość innych lampartów, które złapią się w pułapki, zostanie wypuszczona na wolność, choć z oczywistych powodów ministerstwo leśnictwa nie ujawnia, ile sztuk wypuszcza w okolicach Junnaru i gdzie konkretnie. Dwa tygodnie później inny lampart zabił i częściowo pożarł 60-letnią kobietę. Stało się to w gospodarstwie rolnym kilka kilometrów od miejsca, gdzie zginął Sai Mandlik. To nie one przychodzą do nas, to my się rozprzestrzeniamy Wyjeżdżam z Indii ze świadomością, że to, z czym tu mamy do czynienia, to skomplikowany problem, niemający związku z tym, co się dzieje w krajach lepiej rozwiniętych. A po przybyciu do domu czytam doniesienie o pumie widzianej 6 km od miejsca, gdzie mieszkam, na wybrzeżu stanu Connecticut, a potem informację o baribalu (niedźwiedziu czarnym) w pobliskim mieście New Haven. Pumy grasują dziś w Los Angeles, kojoty w Chicago, wilki na przedmieściach Rzymu, żarłacze białe u brzegów Cape Cod. W miarę jak ludzkość się rozprzestrzenia, w miarę jak Ziemia jest coraz bardziej zabudowana miastami, drapieżniki dostosowują się do sytuacji i uczą żyć wśród nas. Może nam to działać na nerwy, ale to niekoniecznie coś złego: ze wszystkich badań wynika, że liczna populacja drapieżników korzystnie wpływa na niemal wszystko dookoła. Może nie są bóstwami, ale z pewnością mają dobroczynny wpływ na ekosystemy. Indyjskie doświadczenia z lampartami przestają być egzotycznym wyjątkiem, są raczej zwiastunem, zapowiedzią tego, z czym niedługo wszyscy będziemy mieli do czynienia i z czym będziemy musieli nauczyć się żyć. Tekst Richard Conniff Zdjęcia Steve Winter Artykuł pochodzi grudniowego numeru National Geographic - 12 (195) / 2015
To szokujące i wyjątkowo rzadkie zdjęcia. Lampart przyłapany na... kanibaliźmie
Szokujące zdjęcia pokazują lamparta, który ciągnie truchło innego na drzewo, do swojej kryjówki. Najprawdopodobniej za chwile go zje. Dlaczego zabija członka tego samego gatunku?
Przypadki kanibalizmu wśród tych dzikich kotów notowano już wczesniej, jednak bardzo rzadko są one obserwowane. Najczęściej starsze samce zabiają młodsze by w ten sposób odstraszyć innych od swojego terytorium. Jest też wytłumaczenie ewolucyjne: starsze samce zabijają czasem młode niosące geny innych samców. Luke Hunter z chroniącej wielkie koty organizacji Panthera tłumaczy, że nie mogą sobie pozwolić na bycie ojczymami. W przypadku mniejszej ilości młodych samców samice łączą sie ze starszymi samcami mającymi swoje terytorium. Mimo przerażającej praktyki kanibalizmu lamparty tworzą bardzo silne więzi między partnerami płciowymi i potomstwem. - Obserwując lamparty zakochałem się w tych zwierzętach – mówi Siergiej Gorszkow, który od lat dokumentuje afrykańską przyrodę – są zwinne, okrutne, śmiertelnie niebezpieczne. To najbardziej nieuchwytne i zwinne spośród wielkich kotów. Tekst: Delaney Chambers Źródło: National Geographic
O Republice Południowej Afryki jest teraz głośno - głównie z powodu mistrzostw świata w piłce nożnej. Ale ten kraj to również piękne, czasami niebezpieczne miejsca. Zapraszamy do obejrzenia materiałów znajdujących się na portalu National-Geographic.pl. Fotografie i publikacje dotyczą właśnie RPA.
O Republice Południowej Afryki jest teraz głośno - głównie z powodu mistrzostw świata w piłce nożnej. Ale ten kraj to również piękne, czasami niebezpieczne miejsca. Zapraszamy do obejrzenia materiałów znajdujących się na portalu National-Geographic.pl. Fotografie i publikacje dotyczą właśnie RPA. Albumy mjlefler: W Drodze Ptaki RPA zawierają zdjęcia zwierząt zamieszkujących Republikę Południowej Afryki. Szczególnie polecamy fotografię Just Chilling..., która przedstawia relaksujące się na słońcu surykatki. Zdjęcie jest zabawne. Następną osobą, która zamieściła zdjęcia zrobione w czasie pobytu w RPA, to carmel. Zapraszamy do obejrzenia albumów: Pingwiny Afrykańskie Carmelowe widokówki z RPA "Wszystkie zdjęcia w tej galerii zrobiłam w warunkach naturalnych . Odwiedziłam dwie kolonie pingwinów afrykańskich położone nad Zatoką Fałszywą w RPA" - tak carmel napisała pod pierwszą fotografią galerii Pingwiny Afrykańskie. Drugi album przedstawia malownicze miejsca w RPA, m.in. Zatokę Fałszywą ("To zatoka między Półwyspem Przylądkowym , a wybrzeżem nad Oceanem Indyjskim w Zachodniej Prowincji Przylądkowej RPA.... tu właśnie żyją rekiny zwane żarłaczami białymi, uchatki i pingwiny i całe mnóstwo morskich stworzeń"), okolice winnej krainy - Stellenbosch oraz okolice Graaff-Reinet. Malutek zamieściła na stronie National-Geographic.pl zdjęcia ze swojej wycieczki do Parku Krugera. Zapraszamy do obejrzenia galerii z 36 pracami przedstawiającymi najpopularniejsze zwierzęta żyjące w Parku Krugera. Zdjęcia są ciekawie i zabawnie opisane. Park Krugera 2010 Bohdan - to kolejny użytkownik, który zamieścił autorskie prace w swojej galerii na stronie National-Geographic.pl. Oto jego albumy: uShaka See World RPA, Thsukudu Shakaland RPA, Park Krugera RPA RPA, lwia rodzina "Gdzie można oglądać prawdziwą, nie skażoną cywilizacją przyrodę? Miejsc takich jest coraz mniej. Osobiście zaliczam do nich Park Narodowy Krugera w Republice Południowej Afryki, gdzie zasmakowałem w obcowaniu z prawdziwie „dziką” przyrodą." - tak Bohdan zaczyna opowieść o spotkaniu z lwią rodziną, którą pokazał na zdjęciach w ostatnim albumie. RPA. W kraju Zulusów - artykuł "Historia i przyroda czyni z RPA prawdziwy subkontynent, oddzielony od Afryki zwrotnikowej, niczym oceanem, tysiącami kilometrów pustyni Kalahari. Jeśli zaczniemy naszą podróż po RPA w Johannesburgu, to najpierw znajdziemy się na terenie wielkiego, nowoczesnego, międzynarodowego lotniska, a potem skomplikowanej sieci autostrad, estakad i wiaduktów, wśród reklam gigantów światowego handlu i przemysłu, a na nieodległym horyzoncie rysować się będą sylwetki wielkich budowli jednej z metropolii współczesnego świata." - to fragment artykułu RPA. W kraju Zulusów, który przedstawia różnorodność tego miejsca. Zobacz również stronę na której znajdziesz podstawowe informacje o RPA oraz pozostałe artykuły, które opisują ten kraj. Zapraszamy również do obejrzenia zdjęć nadesłanych na ubiegłoroczny Wielki Konkurs Fotograficzny. Prace były wykonane w RPA. Tutaj znajdziesz odesłania to tych fotografii. Zapraszamy do wzięcia udziału w konkursie "Piękne zdjęcia z RPA"
Skończyła osiem dni, gdy zobaczyliśmy ją po raz pierwszy. Miała jeszcze mlecznoszare oczy i chwiejnie trzymała się na łapach.
Wynurzając się z nory na słońce, sprawiała wrażenie ciekawskiej i śmiałej; nie zwracała uwagi na skrzeczące na drzewach wiewiórki. Jej matka straciła już pięcioro młodych – pożarły je hieny, pawiany lub inne drapieżniki. Jaki los czeka tę młodziutką samiczkę? W przeciwieństwie do lwów czy gepardów lamparty prowadzą życie skryte i samotne. Polują w pojedynkę, przemykają się w cieniu, polegają na własnej przemyślności. Wytropić lamparta nie jest łatwo, więc gdy odkryliśmy samicę z córką w gęstwinie akacji i hebanowców w okolicy zwanej Mombo, postanowiliśmy śledzić ich losy. Od pierwszych dni Legadema – jak nazwaliśmy córkę (imię to w języku ludu Tswana oznacza światło z nieba) – narażona była na nieustanne niebezpieczeństwa. Raz stado pawianów próbowało ją wyciągnąć z nory, innym razem w pobliże podkradły się hieny; śmierć zawsze krążyła nieopodal. Poważną groźbę dla młodych lampartów stanowią lwy, a w tej części rezerwatu Moremi ich nie brakuje. To jednak nie powstrzymywało Legademy przed poznawaniem okolicy na własną rękę, gdy matka, udając się na polowanie, zostawiała ją samą na całe dnie. Dokądkolwiek poszła, koczkodany o rozbieganych oczach spostrzegały ją z odległości kilometra, a wiewiórki wszczynały alarm. Z czasem nauczyła się więc skradać i ukrywać. Matka, cierpliwa instruktorka, demonstrowała jej rzeczy niezbędne drapieżnikowi do przeżycia: jak osaczyć zwierzynę albo gdzie zacisnąć szczęki, by szybko udusić ofiarę. Dopiero gdy młoda samica po mistrzowsku opanuje te i wiele innych umiejętności, stanie się samodzielnym łowcą, jak każdy dorosły lampart.
Młody mężczyzna starannie nakłada żółty podkład, rysuje czarne obwódki wokół oczu i ust, kontrastujące z białymi zębami i białkami oczu. Pionowa biała linia biegnąca przez środek twarzy podkreśla jej symetrię (asymetryczne znaczy brzydkie) i wydłuża nos – bo ładny nos to nos długi i wąski. Twarz też musi być pociągła, a najprostszym sposobem na optyczne jej wydłużenie jest wygolenie włosów na czole. Włosy nad uszami utrefione naturalnymi olejkami dają osobliwy efekt skrzyżowania fryzur hiphopowca z Brooklynu i ortodoksyjnego chasyda. Z turbanu ze strusim piórem zwisają muszelki, kawałki skóry, monety i rozliczne amulety. Mile widziane, bo świadczące o kreatywności, są innowacje – błyszczący zamek błyskawiczny wymontowany ze starej walizki czy tarcza od zegarka Casio.Panowie z nigerskiego plemienia Wodaabe szykują się do najważniejszego święta: dorocznego konkursu piękności Gerewol (czyli „wybieranie najlepszego”). Odbywa się on jesienią, pod koniec pory deszczowej, mniej więcej w tym samym czasie, co wybory Miss World. To festiwal swatów, podczas którego kobiety dobierają sobie partnerów wyłącznie na podstawie tego, co da się zobaczyć gołym okiem (czasem nieśmiało przysłoniętym jedną dłonią). Powierzchowność, fizyczne piękno jest dla nomadów Wodaabe z rodziny Fulani najwyższą wartością, która określa człowieka i decyduje o jego istnieniu. W ich języku fulfulde słowa „być” i „być pięknym” są niezwykle sobie bliskie – jeśli ktoś lub coś
Spis treści: Rzut beretem. Tryptyk o polskiej wsi. Zielona Sahara. Rzecz o ludach, które widziały pustynię kwitnącą. Wodaabe. Nomadzi uważają się za najpiękniejszych na świecie. Annapurna. Wyprawa na szczyt rażącej piorunami Bogini Urodzaju. Śladami Biblii cz. V. Izraelici pod murami Jerycha. Czy je zdobyli? Wieloryby biskajskie. Prawie je wybiliśmy, zanim zdążyliśmy poznać Tylko dla prenumeratorów: Teleskop Hubble’a. Instrument, który przybliżył człowiekowi niebo.