National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-26T12:42:53.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
items: Inkowie wykopali tysiące dołów w tej górze. Ich zastosowanie zaskoczyło archeologów
items: Prawosławny proboszcz z Podlasia mówi wprost o swoich wiernych. „Mamy inne podejście”
items: Od Światowida po Babę Jagę. Najstarsze wierzenia Słowian fascynują do dziś
items: „Znalazłem polskie Shire. Zupełnie jak z Tolkiena!” – najpiękniej tu późnym latem
items: Tajemniczy lud ze Skandynawii. To oni zostawili w Polsce kamienne kręgi
items: Najpiękniejsze jeziora Polski – zatopione lasy, fiordy i turkus
items: Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
items: Tylko jeden naród zostawił takie dziedzictwo. Odkryj, co zawdzięczamy starożytnym Izraelitom
items: Te obiady służyły rozwijaniu polskiej kultury i sztuki. Król zapraszał najznakomitszych artystów
items: Jak głosowaliby nasi filmowy ulubieńcy? Naukowcy zbadali Pottera, Vadera i innych
items: To jedno z najbardziej szalonych świąt na świecie. Skąd się wzięło?
items: Oscary zaskakują na każdym kroku. Poznaj ich historię i ciekawostki
items: Tak nas widzi świat. Dwa filmy o Polsce wśród najlepszych z 2024 roku na liście „The New York Times”
items: Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
items: Przedłużony weekend w Bergen? Znamy sposób, jak najlepiej zwiedzić to magiczne miejsce
items: Zwiedzanie Madrytu: ukryte atrakcje, nietypowe dzielnice i najlepsze miejsca
items: Jak Meksykanie obchodzą Dzień Zmarłych. Nowy odcinek podcastu
items: O polskim mieście mówi cała Europa. Niebawem przyciągnie jeszcze więcej turystów
items: „Ogród rozkoszy ziemskich”. Co ukrywa „poziomkowy obraz” Boscha?
items: National Geographic 9/24
items: Najstarszy żydowski tygodnik na świecie wydawano... na Mazurach
items: „Zakazana archeologia”. Jak rywal Indiany Jonesa został ojcem Thorgala
items: Księżna Jadwiga Śląska z Andechs jest czczona jako patronka Polski. Przewidziała śmierć swoich dwóch synów
items: Bardziej tajemnicza niż Bursztynowa Komnata. Gdzie jest bursztynowa korona króla Sobieskiego?

Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
type: item
date: 2025-11-26T12:42:17.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: sardynia
subject: tajemnice
description: Sardyńskie „czarne wdowy” od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców wyspy. Ich obecność wiązano z ostatnimi chwilami życia chorych i słabych. Accabadora stała się symbolem jednej z najbardziej przerażających ról w lokalnej tradycji.
encoded: W tym artykule: Zabójcze kropidło Kim była femmina accabadora? Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W historii wojen znano wiele przykładów skracania cierpień śmiertelnie rannym przyjaciołom i wrogom. Służył do tego tak zwany coup de grâce, cios łaski. W średniowieczu wyspecjalizowanym do tego orężem była mizerykordia, czyli krótki wąski sztylet. To jednak dotyczyło świata rycerzy i warunków wojennych. Co jednak praktykowano wśród prostego ludu? Tropy wiodą na Sardynię. Zabójcze kropidło W 2009 roku włoscy badacze w końcu zidentyfikowali roślinę, której w starożytności używali jako trucizny potomkowie Fenicjan mieszkający na Sardynii. „Badania, przeprowadzone pod kierunkiem chemika Giovanniego Appendino z Universita degli Studi del Piemonte Orientale dowodzą, że była to Oenanthe crocata – ziele z rodziny selerowatych, należące do rodzaju kropidło. Ten gatunek występuje wyłącznie na Sardynii, kilka innych gatunków kropidła można znaleźć również w Polsce”, donosił serwis Nauka w Polsce. Preparat z tej rośliny wywoływał u zażywającego specyficzny wyraz twarzy. W starożytności nazywano ten grymas, od nazwy wyspy, sardonicznym. „Starcom, którzy już nie potrafili zatroszczyć się o siebie, lub przestępcom podawano trujący napój, wywołujący na ich twarzy efekt szerokiego, przerażającego uśmiechu z wyszczerzonymi zębami. Następnie ofiary strącano ze skały lub bito na śmierć”, wyjaśniano na łamach Nauki w Polsce. Lecz nie był to jedyny sposób cichego zabijania na Sardynii. Niezwykła faraon Egiptu. Wszystkie zagadki królowej Hatszepsut i jej świątyni Świątynia królowej Hatszepsut to jedna z największych atrakcji turystycznych Egiptu. Egiptolodzy i inżynierowie nieustannie pracują nad jej rekonstrukcją. W kolejnym podcaście National Geog... Kim była femmina accabadora? „Jeszcze w latach 20. XX wieku działalność »medyczną« prowadziły tam znachorki określane mianem femmina accabadora czyli »służebnice śmierci«. Kobiety te, przeważnie wdowy, przeprowadzały eutanazję na osobach b…

accabadora-a6e121a.jpg
width: 4786
height: 3088

Inkowie wykopali tysiące dołów w tej górze. Ich zastosowanie zaskoczyło archeologów
type: item
date: 2025-11-12T11:31:59.000Z
creator: Tom Metcalfe
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia
subject: inkowie
subject: Kultura
subject: peru
description: Tysiące wykopanych dołów na zboczu peruwiańskiej góry przez wieki intrygowało archeologów. Nowe badania rzucają światło na ich prawdziwe przeznaczenie.
encoded: Spis treści: Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Krajobraz jako narzędzie księgowe? Wzdłuż skalistej grani w Peru formacja ponad 5 tys. ściśle wyrównanych dołów wspina się po zboczu niczym wąż o długości około 1,6 km. Gdy archeolog Charles Stanish ujrzał ten gigantyczny „Pas Dziur” po raz pierwszy ponad dekadę temu, nie widział wcześniej nic podobnego. – To miejsce jest fascynujące – mówi. Miejsce to bywa nazywane także Monte Sierpe, czyli „Górą Węża”. Od czasu ponownego odkrycia podczas amerykańskiej ekspedycji do Peru w 1931 roku intryguje archeologów i miłośników teorii spiskowych. Nowe badania zespołu Stanisha z University of South Florida mogą wreszcie rozwiązać zagadkę, po co zbudowano tę niezwykłą formację około tysiąca lat temu. Na podstawie mikrośladów roślin i ujęć z dronów badacze argumentują, że tysiące dołów mogły służyć do „księgowania” trybutów składanych przez grupy miejscowej ludności ich inkaskim zwierzchnikom. Analizę opublikowano 9 listopada w czasopiśmie „Antiquity”. Wskazuje ona także, że początki stanowiska mogą poprzedzać powstanie Imperium Inków. Dziś Monte Sierpe leży na uboczu, u podnóża Andów, około 32 km na wschód od południowoperuwiańskiego miasta Pisco. Nowe ustalenia sugerują jednak, że Inkowie przejęli to miejsce, ponieważ wcześniej było ono ośrodkiem spotkań, gdzie ludzie przychodzili, by wymieniać się żywnością, tkaninami, obsydianem i kamiennymi narzędziami. Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Archeolodzy uważają, że „Pas Dziur” ma około 1000 lat. Rdzenni mieszkańcy regionu – lud Chincha – trafili pod władzę Inków około 400 lat później. Chincha żyli w pobliżu, lecz archeolodzy nie wiedzą dokładnie, kto jako pierwszy zbudował tę formację. Do tego „Pas Dziur” znajduje się w pobliżu węzła starożytnych dróg łączących wybrzeże z andyjskim wyżynami. – To czyni ją dobrym kandydatem na targowisko wymienne – zauważa Bongers. – Logicznym miejscem spotkań różnych grup i wyspecjalizowanych kupców, którzy wymieniali towary. – Składanie duż…

2025-11-12-114301-Dodaj-artykul--National-Geographic--WordPress-bce1d5d.png
width: 1427
height: 902

Prawosławny proboszcz z Podlasia mówi wprost o swoich wiernych. „Mamy inne podejście”
type: item
date: 2025-10-22T07:09:00.000Z
creator: Barbara Żukowska
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: cerkwie
subject: kościoły
subject: Kultura
subject: prawosławie
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: wschód
subject: zachód
description: Kościół prawosławny w Polsce to nie tylko cerkwie, ikony i Wielkanoc w innym terminie. W niektórych regionach wyznawcy prawosławia stanowią większość, a ich duchowni otwarcie mówią o różnicach z katolikami.
encoded: Spis treści: Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Ikony – sztuka, kanon i duchowość Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia Polska jest krajem zdominowanym przez katolików, ale istnieją miejsca, gdzie to wierni prawosławni stanowią większość. W takich regionach, jak województwo podlaskie czy południowo-wschodnia część Lubelszczyzny, duchowni prawosławni pełnią ważną rolę w życiu lokalnych społeczności. Choć religie chrześcijańskie mają wspólne korzenie, ich rytuały, kalendarze liturgiczne i architektura świątyń bywają zupełnie inne. Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji W Polsce, gdzie 95 proc. wierzących obywateli to katolicy, oczywiste wydaje się, że pątnicy wędrują na Jasną Górę. Ale szlak grupki ludzi z krzyżem wiedzie z Warszawy na Podlasie, gdzie wznosi się święta Góra Grabarka, zwana „prawosławną Częstochową”. Najważniejsze w Polsce prawosławne sanktuarium stało się znane z powodu tysięcy krzyży wotywnych otaczających cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego. Pielgrzymi przynoszą je przez cały rok, ale najwięcej przybywa ich 18 sierpnia, czyli w wigilię święta Przemienienia. Latem na Grabarkę codziennie przyjeżdża po kilka autokarów z turystami z kraju i zagranicy. – Ludzie są zaskoczeni niewielkimi rozmiarami świątyni i panującą w niej atmosferą skupienia i modlitwy. Tutaj tradycja harmonijnie łączy się z przyrodą – siostra J…

kosciol-prawoslawny-w-polsce-GettyImages-2151097123-2991f1b.jpg
width: 7736
height: 5160

Od Światowida po Babę Jagę. Najstarsze wierzenia Słowian fascynują do dziś
type: item
date: 2025-09-24T11:00:26.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Kultura
subject: ludzie
subject: plemiona
subject: pradzieje
subject: religie
subject: słowianie
subject: wierzenia
subject: Wolny czas
description: Dawni Słowianie żyli w świecie pełnym duchów i ukrytych mocy. Wierzyli w opiekuńcze bóstwa, rusałki i mściwą Babę Jagę. Ich codzienność nierozerwalnie łączyła się z rytmem przyrody i potęgą drzew.
encoded: W tym artykule: Kult drzew i lasu Duch pól i wód Baba Jaga w wierzeniach Słowian Rytuały pogrzebowe Słowian Bogowie Słowian W pierwszych społecznościach słowiańskich obecność duchów przenikała wszystkie aspekty codzienności, a ich cześć naznaczała głęboko ludzkie życie. Zanim chrześcijaństwo zapuściło korzenie w świecie słowiańskim, rozwijały się mity, wierzenia i formy religijności związane z naturą, cyklem pór roku i życia, śmiercią i upamiętnianiem zmarłych, które pod różnymi postaciami wykazywały długą żywotność. Można zatem odtworzyć różne płaszczyzny w wierzeniach i kulcie pierwszych Słowian. Kult drzew i lasu Przede wszystkim należy zauważyć głęboką więź świata słowiańskiego z lasem i drzewami. Słowianin wierzył w istnienie duchów lasu i praktykował „kult drzew”. Od ducha lasu zależało owocne polowanie czy bezpieczeństwo bydła. W lasach, które do dziś bujnie porastają niektóre regiony świata słowiańskiego, rządził duch lasu. Słowiańskie ludy uznawały go zazwyczaj za dobrego ducha, władcę i strażnika lasu, który ustala jego współistnienie i relacje z ludźmi. W czasach historycznych przypisano mu jednak wrogość wobec człowieka i nadano mu złośliwe oblicze. Z przewodnika podróżnych mógł stać się tym, który sprowadza ich na złą drogę, a nawet jest porywaczem i ludożercą. W tych przypadkach przyjmuje on niemal diabelski charakter. Staje się bohaterem złowróżbnych spotkań, kończących się nieraz śmiercią dla tych, którzy napotkają go na swojej drodze. Duch pól i wód Podobne do ducha lasu są duch pól oraz duch wód. Duch wód może przybierać postać kobiety – rusałki – odpowiedniczki nimfy, która może pojawiać się na brzegu rzek i jezior oraz w lasach i na polach. W takiej formie postać ta została spopularyzowana przez dramat „Rusałka” Aleksandra Puszkina. Odmienna była natura ducha dendrycznego. Drzewo postrzegano w sposób antropomorficzny. Często wiązało się ono z losem osoby lub wynikiem jej przemiany. Mogło nawet przyjąć zadanie ochrony rodziny czy wspólnoty. Jeszcz…

Wierzenia-Slowian-d464a7b.jpg
width: 2160
height: 1440

„Znalazłem polskie Shire. Zupełnie jak z Tolkiena!” – najpiękniej tu późnym latem
type: item
date: 2025-08-29T07:38:13.000Z
creator: Adam Robiński
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: agroturystyka
subject: beskidy
subject: Go Poland
subject: GoPoland agroturystyka
subject: góry
subject: Kultura
subject: majówka
subject: polska
subject: Sport
subject: Travel
description: Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość tego urokliwego pasma. Przekonajcie się sami.
encoded: Spis treści: Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć na mapie zajmuje całkiem spory obszar, Beskid Niski często umyka uwadze podróżników. To miejsce, które nie krzyczy atrakcjami, nie kusi komercją, ale nagradza tych, którzy zdecydują się zatrzymać i wsłuchać w jego ciszę. Podróż po Beskidzie to spotkanie z historią, której nie da się zapomnieć, oraz z naturą, która leczy i uczy pokory. W styczniu 2024 roku Beskid Niski został wyróżniony tytułem Miejsca Miesiąca magazynu National Geographic Traveler. Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Zaledwie dwie godziny jazdy samochodem na południowy‑wschód od Krakowa rozciąga się fragment Beskidu Niskiego, który w magiczny sposób zatrzymał czas. Kapliczka, choć murowana, sprawia wrażenie, jakby cały jej ciężar opierał się na drewnianej framudze. By dostać się pod blaszany dach, trzeba się nieco zgarbić — jakby przestrzeń wchodziła w dialog z człowiekiem. Wnętrze jest wilgotne, unosi się słodkawa woń stęchlizny. Bielone, popękane ściany podtrzymują resztki polichromii — sceny religijne: Chrystus, krzyż na Golgocie, echa biblijnych opowieści z osiołkami. Obrazy są już mocno zniszczone, w kilku miejscach całe płaty farby już się odłamały. Regularni goście miejsca dziś dokumentują jej powolne znikanie — na fotografiach uchwycą jej śmierć w zwolnionym tempie, by pamięć nie umarła. Aby dotrzeć do kapliczki, z drogi krajowej nr 977 należy skręcić w kierunku Gładyszowa, minąć dawną cerkiew, a następnie wspiąć się drogą przez rozrastającą się wieś. Na rozwidleniu w Banicy skręcamy w prawo, mijając kolejną osadę i krajobrazy przypominające makrokosmos po dawnej wsi Jasionka, gdzie dominuje tylko pustka dawnego PGR‑u. Kilkaset metrów za ostatnim przys…

olchowiec-beskid-niski-d81b607.png
width: 900
height: 600

Tajemniczy lud ze Skandynawii. To oni zostawili w Polsce kamienne kręgi
type: item
date: 2025-08-08T13:43:05.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: Społeczeństwo
description: Goci w Polsce osiedlili się na Pomorzu Nadwiślańskim, zostawiając po sobie kurhany i kamienne kręgi. Ich obecność zmieniła historię tych ziem – dziś badacze odkrywają coraz więcej śladów kultury gockiej i jej wpływu na nasz język.
encoded: Spis treści: Kim byli Goci? Na jakich terenach osiedlili się Goci? Co później stało się z Gotami? W co wierzyli Goci i dlaczego kamienne kręgi były dla nich ważne? Dziedzictwo Gotów w języku polskim Jordanes, historyk i kronikarz, mnich pochodzenia gockiego, napisał w 551 roku księgę, którą zatytułował „Getica. O pochodzeniu i czynach Gotów”. Była to obszerna historia ludu, który opuścił swoją ojczystą krainę Skandzę. Tajemniczy ludzie północy mieli wyruszyć ze swej rodzinnej ziemi na zaledwie trzech łodziach. Po kilku dniach rejsu, przez mroźne wody Bałtyku, dotarli Gothiskandzy. Był to region Dolnej Wisły, na Wysoczyźnie Elbląskiej, dzisiejsze Bory Tucholskie, Zabory i Krajny. W ten sposób tereny dzisiejszej Polski stały się pierwszą siedzibą Gotów w Europie kontynentalnej, którą zamieszkiwali przez kilka pokoleń. Goci zostawili po sobie kamienne kręgi i kurhany. Niektórzy wierzą, że to miejsca magiczne, a według kaszubskich legend to pozostałości po Stolemach, czyli pradawnych olbrzymach. Nic dziwnego zatem, że odwiedzają je ludzie z całego kraju, w poszukiwaniu zdrowia, siły i mocy. Kim byli Goci? Według Jordanesa to król Berig, pierwszy znany z imienia król Gotów, podjął decyzję o migracji ze Skandynawii. Byli to zatem przedstawiciele plemion germańskich. Jednak dużo wątpliwości budzi to, skąd dokładnie pochodzi ten lud. Niegdyś historycy twierdzili, że to wyspa Gotlandia była ich prasiedzibą. Jednak wykopaliska i badania archeologiczne obaliły tę tezę. Świadczy o tym fakt, że wyposażenie gotlandzkich grobów znacznie różniło się od tych, które odkryto na późniejszych terenach, na których żyli Goci, m.in. na Pomorzu. Pozostaje zatem hipoteza, która ma najwięcej zwolenników wśród badaczy, wskazująca na szwedzką prowincję jako praojczyznę Gotów. Większość naukowców uważa, że prawdziwą ojczyzną tego ludu było Götaland, czyli historyczna kraina w południowej Szwecji. To właśnie region graniczący od północy ze Svealandią, miał być pierwszym grotem gockich władców. Na…

wesiory-shutterstock1280452222-ddcd021.jpg
width: 1000
height: 667

Najpiękniejsze jeziora Polski – zatopione lasy, fiordy i turkus
type: item
date: 2025-07-29T07:56:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Go Poland
subject: jeziora
subject: jezioro śniardwy
subject: Kultura
subject: polska
subject: Sport
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Najpiękniejsze jeziora w Polsce przyciągają turystów nie tylko krystalicznie czystą wodą, ale i malowniczym otoczeniem. Niektóre z nich są ukryte wśród dzikiej przyrody, inne zachwycają popularnymi plażami i infrastrukturą dla aktywnych. Poznaj miejsca, które warto zobaczyć choć raz w życiu.
encoded: Spis treści: Gdzie leżą najpiękniejsze jeziora w Polsce? Te miejsca pokochali żeglarze i miłośnicy biwaków Jezioro Nidzkie: oaza ciszy i poezji w sercu Puszczy Piskiej Jezioro Niegocin: mazurska legenda o miłości i trzynastej córce rybaka Jezioro Drawsko: dwanaście wysp i ślady dawnych mieszkańców na Bielawie Jezioro Piaseczno: krystaliczna woda i zatopiona tajemnica z czasów wojny Jezioro Łebsko: pomiędzy morzem, ruchomymi wydmami i muzeum Słowińców Jezioro Wigry: ślady królów, duch Kamedułów i wypoczynek na wodzie Jezioro Śniardwy: największe w Polsce i pełne żeglarskich wyzwań Jezioro Okonińskie: plaże, grzyby i spokój Tucholskiego Parku Krajobrazowego Jezioro Pile: tajemniczy zatopiony las i wojskowa zagadka pod taflą Jezioro Czorsztyńskie: zamki, legenda o Inkach i widok na Tatry Polskie jeziora zajmują mniej niż 1% powierzchni kraju, jednak w skali Europy wcale nie wypadamy tak źle. Co więcej, mimo stosunkowo niewielkiego udziału w krajobrazie, nasze jeziora zachwycają różnorodnością i malowniczym otoczeniem, które sprawia, że są idealnym miejscem na weekendowy odpoczynek wiosną i latem. Niektóre leżą w sercu dzikiej przyrody, inne w sąsiedztwie urokliwych wsi i miasteczek, a niemal wszystkie oferują ciszę, spokój i widoki niczym z pocztówek. To właśnie te krajobrazy – z taflą jeziora odbijającą chmury i zieleń polskich łąk – sprawiają, że chce się wracać. Gdzie leżą najpiękniejsze jeziora w Polsce? Te miejsca pokochali żeglarze i miłośnicy biwaków Kierunkiem numer jeden dla miłośników żeglowania, biwakowania pod chmurką i obcowania z naturą wydają się niewątpliwie Mazury, często nazywane „polską Finlandią” i „Krainą Tysiąca Jezior”. To miejsce akcji wielu znanych powieści. Mazurskie krajobrazy pojawiają się m.in. w twórczości Zbigniewa Nienackiego, autora serii o Panu Samochodziku, oraz w prozie Melchiora Wańkowicza, który uwiecznił piękno tych terenów w reportażach i esejach podróżniczych. Najpiękniejsze jeziora w Polsce to nie tylko Pojezierze Mazurskie. Po…

najpiekniejsze-jeziora-w-Polsceshutterstock2173869613-31a1e8b.jpg
width: 5195
height: 3890

Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
type: item
date: 2025-07-22T09:22:23.000Z
creator: Monika Berkowska, Igor Szulim
subject: Traveler
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: pałac kultury i nauki
subject: Sport
subject: Travel
subject: warszawa
description: Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
encoded: W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Ku…

Palac-Kultury-i-Nauki-668fd9d.png
width: 1080
height: 720

Tylko jeden naród zostawił takie dziedzictwo. Odkryj, co zawdzięczamy starożytnym Izraelitom
type: item
date: 2025-06-30T12:43:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia
subject: izrael
subject: Kultura
subject: religie
subject: starożytność
subject: Travel
description: Starożytny Izrael to nie tylko początki monoteizmu i święte księgi. To również niezwykłe osiągnięcia cywilizacyjne, które wpłynęły na rozwój kultury, prawa i religii w całym regionie. Jak wyglądała codzienność jego mieszkańców?
encoded: W tym artykule: Życie w starożytnym Izraelu Co wynalazł starożytny Izrael? Kultura i sztuka starożytnego Izraela Jaka była religia w starożytnym Izraelu? Starożytne zabytki Izraela Starożytny Izrael - ciekawostki Gdzie leży starożytny Izrael? Granice antycznego państwa obejmowały tereny Kanaanu, czyli późniejszej Palestyny i Syrii. Zanim Hebrajczycy osiedlili się na tych ziemiach, prowadzili pastersko-koczowniczy tryb życia, przepędzając swoje stada w poszukiwaniu pastwisk. Po opuszczeniu doliny Eufratu i Tygrysu, udali się do Egiptu, co potwierdzają wzmianki o przyjmowaniu przez faraonów plemion koczowniczych. Z czasem przychylność egipskich władców względem przybyszów wygasła. Hebrajczycy zostali sprowadzeni do roli siły roboczej i musieli świadczyć niewolniczą pracę na rzecz władcy. Po wyjściu z Egiptu nastąpił okres wielkiej tułaczki po Synaju. W tym czasie nastąpiło scalenie wszystkich żydowskich plemion do postaci jednego narodu. Życie w starożytnym Izraelu Historia starożytnego Izraela rozpoczyna się ok. 1200 r. p.n.e., kiedy po długiej wędrówce Hebrajczycy przybyli do Kanaanu - niewielkiej krainy na wschodnim wybrzeżu śródziemnomorskim. Mieszczące się na tym terenie państwa-miasta stawiały opór przybyszom. W rezultacie, walki o Ziemię Obiecaną zakończyły się dopiero w X wieku p.n.e. Po osiedleniu się na ziemiach Kanaanu część Hebrajczyków porzuciła pasterstwo na rzecz rolnictwa. Najczęściej uprawiano pszenicę i jęczmień. Zakładano także sady, w których sadzono drzewa oliwne, winorośl i figowce. Wielu Hebrajczyków zajęło się też rzemiosłem. W tamtym czasie wśród plemion hebrajskich dominowała struktura rodowo-plemienna. Wraz z podbojem nowych ziem Hebrajczycy zaczęli przyjmować niektóre zwyczaje ludów kanaanejskich. Wtedy też zaczął uwidaczniać się podział społeczeństwa na warstwy. System plemienny wykazywał ewidentne słabości, które zaczęły uwidaczniać się w obliczu zagrożenia ze strony Filistynów. Potrzebna była centralizacja władzy. Kto był królem starożyt…

starozytny-izrael-shutterstock2279612845-17c5ba1.jpg
width: 1000
height: 667

Te obiady służyły rozwijaniu polskiej kultury i sztuki. Król zapraszał najznakomitszych artystów
type: item
date: 2025-06-09T05:55:19.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: Kultura
subject: sztuka
description: Obiady czwartkowe stały się tradycją za rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Król każdego tygodnia spotykał się z ludźmi literatury, sztuki i nauki, by... no właśnie, po co? Czym były obiady czwartkowe? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Król czy mecenas sztuki? Przyjęcie tylko dla zaproszonych gości Uległość wobec Rosji, brak stanowczości w obliczu narastającej agresji ze strony państw ościennych, przystąpienie do konfederacji targowickiej i doprowadzenie do rozbiorów, które na długie lata wymazały Rzeczpospolitą z mapy Europy. Nie ulega wątpliwości, że Stanisław August Poniatowski zasłużył sobie na surową ocenę. Nie można jednak powiedzieć, że rządy ostatniego króla Polski były jednoznacznie negatywne. Należy przypomnieć, że to właśnie Poniatowski zwołał Sejm Czteroletni i doprowadził do uchwalenia Konstytucji 3 maja. Zreformował szkolnictwo i powołał nowatorską jak na owe czasy instytucję – Komisję Edukacji Narodowej. Wspierał też rozwój kultury i sztuki. Król czy mecenas sztuki? Niektórzy krytycy Poniatowskiego twierdzą, że bardziej niż na króla nadawał się na ministra kultury. Jest w tym sporo racji. Stanisław August był przecież znanym kolekcjonerem dzieł sztuki, inicjatorem powstania pierwszej stałej sceny publicznej w Polsce. Sprowadzał do kraju zagranicznych artystów, wspierał powstanie czasopisma „Monitor”. Nie można zapomnieć, że Poniatowskiemu zależało też na stworzeniu warunków, w których możliwa była swobodna wymiana myśli i poglądów. Król karmił artystów, by ci mogli karmić ludzi W tym celu organizował tzw. obiady czwartkowe – inspirowane paryskimi salonami literackimi cotygodniowe spotkania polskich intelektualistów, literatów i artystów. Dziś zwyczaj ten jest kojarzony przede wszystkim z osobą króla, jednak należy podkreślić, że Poniatowski jedynie pełnił rolę organizatora biesiady. Faktycznym inicjatorem spotkań, nazywanych też „mądrymi obiadami” lub po prostu – „czwartkami”, był Adam Kazimierz Czartoryski. W praktyce obiady czwartkowe nie były niczym innym, jak kontynuacją organizowanych przez księcia spotkań, które odbywały się w Pałacu Błękitnym. A że Poniatowski lubował się w sztuce, zgodził się bez wahania. Pierwsze spotkanie odbyło się w 1770 roku. Było pierwszym…

obiady-czwartkowe-89bb667.jpg
width: 3121
height: 2081

Jak głosowaliby nasi filmowy ulubieńcy? Naukowcy zbadali Pottera, Vadera i innych
type: item
date: 2025-03-17T10:59:24.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: Kultura
subject: polityka
description: Polityka to jeden z najbardziej polaryzujących tematów. A jak nasze poglądy polityczne wpływają na odbiór dzieł popkultury? Naukowcy z Wielkiej Brytanii zauważyli intrygującą zależność.
encoded: Spis treści: Jak przenosimy własne poglądy na innych Pamięć jest wybiórcza Polaryzacja przez projekcję. Jak to działa? Harry Potter, Gwiezdne Wojny i Władca Pierścieni to jedne z najsilniejszych marek w szeroko pojętej branży rozrywkowej. Można było odnieść wrażenie, że szczyt ich popularności przypadł na początek lat dwutysięcznych, kiedy to duzi i mali ustawiali się w kolejkach do kin na premierowe filmy z ich ulubionymi bohaterami. A jednak, ćwierć wieku (!) później, uniwersa wykreowane przez Rowling, Lucasa i Tolkiena cały czas mają się świetnie. Kolejne już pokolenie poznaje kultowych bohaterów, a naukowcy co jakiś czas wplątują Pottera czy Gandalfa do swoich badań. Jak przenosimy własne poglądy na innych Tym razem przedmiotem badań nie jest skład chemiczny kamienia filozoficznego, a sympatie polityczne postaci z książek i filmów. Ich (potencjalnym) poglądom przyjrzeli się badacze z University of Southampton. Swoje wnioski opisali na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „Political Science Research & Method”. Z artykułu wynika, że czytelnicy i widzowie podświadomie przypisują swoje poglądy bohaterom, z którymi sympatyzują. Taka tendencja ujawniła się wśród mieszkańców Wielkiej Brytanii i USA (łącznie 3200 osób), którzy są przekonani, że ich filmowi ulubieńcy głosowaliby tak samo jak oni. Co ciekawe, czarne charaktery utożsamiali z politykami, za którymi nie przepadają. Według badaczy to zjawisko może przyczyniać się do rosnącej polaryzacji w polityce. Uczestnikom badania pokazywano pary znanych postaci z popularnych uniwersów, takich jak Harry Potter, Władca Pierścieni, Gwiezdne Wojny, Gra o Tron, Marvel czy Disney. Następnie pytano ich, którą z tych postaci uznaliby za wyborcę Partii Pracy lub Partii Konserwatywnej (w Wielkiej Brytanii) albo Demokratów lub Republikanów (w USA). Okazało się, że ludzie byli o 20% bardziej skłonni przypisywać własne poglądy polityczne postaciom, które uważali za pozytywne. Analogicznie o 20% częściej przypisywali złoczy…

Harry-Potter-i-Lord-Vader-83ee614.jpg
width: 1200
height: 630

To jedno z najbardziej szalonych świąt na świecie. Skąd się wzięło?
type: item
date: 2025-03-03T14:12:19.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Kultura
subject: święta
description: Mardi Gras to święto pełne kontrastów, które przez wieki ewoluowało w barwny festiwal radości i wolności. Za każdą tradycją kryje się fascynująca historia: od tajemniczego ciasta po symboliczne kolory, które wypełniają ulice Nowego Orleanu.
encoded: Spis treści: Gdzie zaczęto obchodzić Mardi Gras? Mardi Gras na świecie Nowy Orlean tętni życiem w Mardi Gras Mardi Gras: kostiumy Mardi Gras: ciekawostki Mardi Gras to w dosłownym tłumaczeniu tłusty wtorek. Tymi słowami opisuje się ostatni dzień karnawału poprzedzający Środę Popielcową. W katolickiej tradycji to ostatni moment, kiedy można pozwolić sobie na zabawę i ucztowanie. Gdzie zaczęto obchodzić Mardi Gras? Obchody Mardi Gras zostały zapoczątkowane we Francji. W czasach średniowiecznych zwyczaj przywędrował nad Sekwanę z Rzymu i Wenecji. W tradycji francuskiej karnawał był hucznie świętowany aż do XX wieku. Zabawy straciły jednak na znaczeniu po II wojnie światowej. Mardi Gras nadal obchodzi się w wielu francuskich miastach – największa parada odbywa się w Paryżu –, ale imprezom brakuje dawnego rozmachu. Paryskie obchody Mardi Gras najczęściej zaczynają się na Placu Gambetta. Następnie uczestnicy parady zmierzają w kierunku Placu Republiki. Jako że wtorek nie jest dniem wolnym od pracy, impreza organizowana jest w niedzielę. Mardi Gras pod różnymi nazwami jest obchodzony właściwie w każdym kraju z katolicką tradycją. Współczesne podejście do Wielkiego Postu, który ma służyć wyciszeniu, stało się dość luźne, ale karnawał (i jego zakończenie) to wciąż pretekst do hucznej zabawy. Mardi Gras na świecie Mardi Gras wiąże się z tradycją jedzenia tłustych potraw. We Francji na stołach goszczą przede wszystkim pączki, des merveilles (przypominające nieco nasze faworki), gofry i crepes suzette, czyli naleśniki z sosem pomarańczowym. Warto jednak podkreślić, że w kraju nad Sekwaną, czas wielkiego obżarstwa nie ogranicza się wyłącznie do jednego dnia. Francuzi zajadają tłuste smakołyki przez cały karnawał: od Galette de rois, przez Le Chandeleur, po Mardi Gras. W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i w Australii, Mardi Gras jest znany jako Pancake Tuesday. Jak wskazuje na to sama nazwa, tradycja nakazuje jeść wówczas naleśniki. W krajach Europy Północnej tradycyjną p…

Mardi-Gras-w-Nowym-Orleanie-ef2deaa.jpg
width: 6000
height: 4000

Oscary zaskakują na każdym kroku. Poznaj ich historię i ciekawostki
type: item
date: 2025-02-25T11:55:38.000Z
creator: Filip Nowek
subject: Historia
subject: ciekawostki
subject: filmy
subject: Kultura
subject: stany zjednoczone
description: Oscary co roku przyciągają uwagę milionów widzów. Jak zaczęła się ich historia? Kto zapisał się w niej na zawsze i jakie ciekawostki o najważniejszych nagrodach filmowych warto znać? Oto wszystko, co musisz wiedzieć, zanim zasiądziesz przed telewizorem.
encoded: Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się …

GettyImages-97052777-b4583b5.jpg
width: 1024
height: 759

Tak nas widzi świat. Dwa filmy o Polsce wśród najlepszych z 2024 roku na liście „The New York Times”
type: item
date: 2024-12-05T12:30:39.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Lifestyle
subject: filmy
subject: kino
subject: Kultura
description: Wśród 10 najlepszych filmów 2024 roku znalazły się dwie produkcje związane z Polską. Jedna z nich ma szanse na nominacje do Oscarów, druga ma już na koncie międzynarodowe sukcesy. Zobaczcie, jakie tematy związane z historią naszego kraju i tożsamością Polaków są podejmowane w światowym kinie.
encoded: Spis treści: Polska w globalnej kulturze. Tak nas widzi świat? Film o Polsce na prestiżowej liście „Zielona Granica” znów doceniona na świecie Jednym z najbardziej przełomowych wynalazków XIX wieku była fotografia. Uwiecznienie chwili w kadrze okazało się zaledwie wstępem do zapisywania, a z czasem kreowania rzeczywistości na ruchomych obrazach. Mowa oczywiście o kinie. Filmy już od ponad stu lat oddziałują na nasze emocje. Jednym z bardziej jaskrawych przykładów bezpośredniego wpływu kina na widzów jest owiany legendami pokaz filmu dokumentalnego „Wjazd pociągu na stację w La Ciotat” autorstwa braci Lumière. Rzekomo podczas pierwszego publicznego pokazu w 1896 r. część widowni była tak bardzo poruszona wizją zbliżającej się lokomotywy, że uciekła z kina. Zdarzenie to wiele razy było podawane w wątpliwość, ale i tak doczekało się odniesień w popkulturze. Polska w globalnej kulturze. Tak nas widzi świat? Mimo rosnącej popularności platform streamingowych w XXI wieku kina nadal trzymają się całkiem nieźle. To miejsca, gdzie odbywają się projekcje filmowe, ale też spotkania z twórcami i inne wydarzenia kulturalne. Chodzimy tam jednak głównie dla filmów właśnie. Które cieszyły się największym zainteresowaniem w tym roku? „The New York Times” przygotował listę 10 tytułów z ostatnich 12 miesięcy. Zwraca uwagę, ponieważ redakcja uwzględniła aż dwa filmy, w których istotnym wątkiem są kultura i historia Polski. Koniec roku to czas podsumowań. Dotyczą one zarówno branży turystycznej, jak i kulturalnej. Poznaliśmy już między innymi listę 100 najważniejszych książek tego roku według „The New York Times”. Nie zabrakło na niej polskiego akcentu. Na liście znalazła się powieść „Empuzjon” autorstwa Olgi Tokarczuk. To pierwsza po otrzymaniu Nobla fabularna książka pisarki. Co ciekawe, jej angielskie tłumaczenie pojawiło się w amerykańskich księgarniach zaledwie kilka tygodni temu. Jak widać, mimo krótkiego stażu na półkach tytuł szybko został doceniony przez czytelników i krytyków.…

Prawdziwy-bol-aab59b1.jpg
width: 981
height: 526

Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
type: item
date: 2024-11-21T11:30:55.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: bałkany
subject: bośnia i hercegowina
subject: katolicy
subject: Kultura
subject: muzułmanie
subject: prawosławie
subject: sarajewo
subject: serbia
subject: Travel
subject: żydzi
description: Sarajewo wciąż nosi blizny po najdłuższym oblężeniu w Europie po II wojnie światowej. Współczesna stolica Bośni i Hercegowiny to miejsce, gdzie historia i codzienność splatają się w niezwykły sposób. Spacerując ulicami miasta, można wciąż dostrzec ślady po kulach i pociskach.
encoded: W tym artykule: Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Róże Sarajewa Co zobaczyć w Sarajewie? Sarajewo widziane z góry Sarajewo – atrakcje Sarajewo przez prawie cztery lata było oblężone przez siły Republiki Serbskiej oraz Jugosłowiańską Armię Ludową. Stolica Bośni i Hercegowiny jest więc miastem z niezwykle bolesną historią. W latach 1992–1996 zginęło i zaginęło tam ponad 11 tysięcy osób. Było to najdłuższe i najbardziej krwawe oblężenie w Europie po II wojnie światowej. Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Również po zakończonej wojnie Bośniacy odczuwali jej skutki. Wiele lat po wojnie ludzie wciąż ginęli z powodu nierozbrojonych min, które znajdowały w całej Bośni i Hercegowinie. Ponadto oblężenie wywarło bardzo negatywny wpływ na psychikę mieszkańców miasta. Według oficjalnych raportów liczba samobójstw wśród mieszkańców stolicy znacząco wzrosła. Podwojeniu uległa liczba aborcji, doszło też do 50-procentowego spadku liczby urodzeń. Przyleciałem do Sarajewa 26 lat po zakończeniu wojny. Wysiadłem na głównym lotnisku, które mieści się ok. 12 kilometrów od centrum. Postanowiłem, że do miasta pojadę komunikacją masową. Na miejscu wiele razy przekonałem się, jak pomocni i życzliwi są Bośniacy. Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Z lotniska idę do Dobrinji, skąd odjeżdżają trolejbusy. To ok. 1,5 kilometra główną drogą na piechotę. Zdecydowałem, że zrobię sobie spacer przez tamtejsze osiedle. Najbardziej uderzający był widok budynków, które wciąż nosiły ślady po kulach. Świadomość, że ponad 26 lat temu na tych ulicach ginęli i strzelali do siebie ludzie, była niezwykle poruszająca. Droga, która powinna zająć mi 15 minut, potrwała dużo dłużej. Co krok w zadumie przyglądałem się fasadom bloków i próbowałem wyobrazić sobie koszmar, który tutaj był rzeczywistością. Z zamyślenia wyrwał mnie mężczyzna. Rozpoznając we mnie turystę, od razu zaczął mówić po angielsku. – Przerażające, prawda? – powiedział i zaczął wraz ze mn…

Sarajewo-39a9260.jpg
width: 8256
height: 5504

Przedłużony weekend w Bergen? Znamy sposób, jak najlepiej zwiedzić to magiczne miejsce
type: item
date: 2024-11-19T14:18:42.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bergen
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: norwegia
subject: porady
subject: Travel
description: Bergen to drugie co do wielkości miasto w Norwegii, a przy tym prawdziwa perełka Skandynawii. Turystów przyciągają tam między innymi malownicze fiordy i charakterystyczna zabudowa kolorowych domków. To właśnie z Bergen pochodzą też znani na całym świecie muzycy. Wiecie, o kim mowa?
encoded: Spis treści: Co zobaczyć w Bergen? Miasto Bergen ujmuje mirażem Trawnikowi traperzy Loty do Bergen i praktyczne informacje Bergen to miasto położone na zachodnim wybrzeżu Norwegii, drugie co do wielkości w kraju. Często jest nazywane „Bramą do fiordów”. W okolicy znajdują się bowiem m.in. Sognefjord i Hardangerfjord. To właśnie przyroda jest jedną z wizytówek Bergen. Miasta poza fiordami otaczają również malownicze góry. Bergen ma długą historię, sięgającą epoki wikingów, i było ważnym członkiem Ligi Hanzeatyckiej. W Bergen nieraz była Paulina Wilk – polska pisarka, dziennikarka i podróżniczka, znana z refleksyjnych reportaży oraz książek poświęconych podróżom i kulturze krajów skandynawskich. Jej szczególne zainteresowanie tą częścią Europy wynika z fascynacji tamtejszym stylem życia, filozofią hygge i naturą. W relacji Pauliny Wilk z podróży na daleką północ znajdziecie nie tylko inspiracje, ale też praktyczne podpowiedzi. Co zobaczyć w Bergen? Pociąg wiozący mnie przez góry delikatnie wsuwa się na ostatnią stację. Staromodny zegar pod dworcową kopułą ślamazarnie odlicza czas. Wysiadam bez pośpiechu, na końcu świata. A raczej u bram innego – wodnego. Tuż za drzwiami dworca mam spory wybór. Mogę zanurzyć się w kręte uliczki obstawione bajecznymi domkami albo pójść wzdłuż jeziora Lille Lungegårdsvann. Obsiedli je czytelnicy gazet, psiarze i studenci. Wybieram to drugie, żeby być w słońcu. Bezchmurne, rozświetlone niebo tutaj to cud – przez 231 dni w roku pada. Jakby na złość miastu stworzonemu do spacerów: wszędzie blisko, wszędzie ślicznie. Jak w mydlanej bańce. Kupuję bułkę z kardamonem i kawę, bez której Norwegowie nie potrafią żyć. Wzdłuż jeziora biegnie Ras­mus Meyers Alle – ulica galerii, przy której stoją muzeum KODE, z dziełami Muncha, Picassa i Astrupa, oraz Kunsthall, gdzie prezentują się najważniejsi twórcy współcześni, a po godzinach działa klub nocny. Po sąsiedzku są jeszcze Hordaland i 512 Galleri og Verksted, gdzie można podpatrywać artystów w akcji. …

Bergen-036ec89.jpg
width: 5616
height: 3744

Zwiedzanie Madrytu: ukryte atrakcje, nietypowe dzielnice i najlepsze miejsca
type: item
date: 2024-11-03T08:58:31.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dzieła sztuki
subject: hiszpania
subject: Kultura
subject: madryt
subject: muzeum
subject: przewodniki
subject: RPWNG
description: Madryt to nie tylko wielkie muzea i znane zabytki, ale także pełne życia dzielnice, ukryte atrakcje i alternatywna scena kulturalna. W artykule przedstawimy mniej znane, ale fascynujące miejsca stolicy Hiszpanii, takie jak Malasaña, Chueca i Lavapiés, oraz podpowiemy, gdzie warto zjeść i zrobić zakupy.
encoded: Spis treści: Najważniejsze atrakcje Madrytu poza utartym szlakiem Muzea, które warto odwiedzić w Madrycie Gdzie zjeść i robić zakupy w Madrycie? Życie nocne i kultura w Madrycie Noclegi w Madrycie – gdzie warto się zatrzymać? Madryt to miasto pełne różnorodności – od wielkich muzeów, przez alternatywne dzielnice, aż po kosmopolityczną atmosferę Lavapiés. Zwiedzanie stolicy Hiszpanii to nie tylko klasyczne atrakcje, ale również odkrywanie mniej znanych, choć równie fascynujących miejsc. Bez względu na to, czy interesują cię zabytki, zakupy, jedzenie czy życie nocne, Madryt ma coś do zaoferowania każdemu. Najważniejsze atrakcje Madrytu poza utartym szlakiem Madryt oferuje mnóstwo turystycznych hitów, ale warto zejść z utartych ścieżek i odkryć mniej znane zakątki miasta. Oto przewodnik po dzielnicach, które w pełni oddają różnorodność i klimat stolicy Hiszpanii. Lavapiés – kosmopolityczna dusza miasta Lavapiés to najbarwniejsza i najbardziej kosmopolityczna dzielnica Madrytu, gdzie spotykają się różne kultury i tradycje. Spacerując jej ulicami, trafisz na ośrodek społeczności muzułmańskiej, sklep z biżuterią z Tybetu, senegalską restaurację czy butik z kolorowymi tkaninami z Afryki Zachodniej. W odróżnieniu od bardziej turystycznych części miasta, Lavapiés zachowuje swoją lokalną tożsamość. Doskonale widać to podczas corocznej fiesty Las Mayas – święta o pogańskich korzeniach. Wówczas młode dziewczyny ubrane w kolorowe stroje zasiadają na ołtarzach przystrojonych kwiatami, symbolizując odrodzenie natury. Malasaña – serce madryckiej alternatywy Jeśli interesuje cię alternatywna strona Madrytu, to Malasaña jest idealnym miejscem do odwiedzenia. Dzielnica ta odegrała kluczową rolę w hiszpańskiej rewolucji kulturalnej lat 80., zwanej La Movida Madrileña, co do dziś jest widoczne w jej artystycznym duchu. Ulice pełne są butików vintage, oferujących ubrania z lat 80. i 90. A także kultowych barów, takich jak La Vía Láctea i El Penta, w których Pedro Almodóvar kręcił swoje p…

shutterstock2464901511-c7790c7.jpg
width: 1000
height: 667

Jak Meksykanie obchodzą Dzień Zmarłych. Nowy odcinek podcastu
type: item
date: 2024-11-01T14:00:50.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Podcasty
subject: Traveler
subject: Kultura
subject: meksyk
subject: święto zmarłych
description: Czym dla Meksykanina jest Día de Muertos? Jak się żyje w rozkroku między dwoma kulturami? Kiedy najlepiej zaplanować podróż do Meksyku? Gościem nowego odcinku podcastu National Geographic Polska jest Alexis Angulo, obywatel Meksyku, który swój nowy dom znalazł nad Wisłą.
encoded: Alexis Angulo jest literaturoznawcą i doktorantem na Uniwersytecie Warszawskim. Z Meksyku do Polski trafił już wiele lat temu. Po raz pierwszy odwiedził nasz kraj podczas wymiany uczniowskiej w liceum. Przez rok mieszkał u dwóch polskich rodzin. Dzięki opanowaniu języka polskiego szybko zdał sobie sprawę, że polska kultura jest tym, co chciałbym zgłębiać w przyszłości. – Od samego początku wiedziałem, że chcę się uczyć polskiego. Największym wyzwaniem było dla mnie pisanie. To dlatego najpierw skupiłem się na czytaniu i mówieniu – opowiada Alexis w rozmowie z Łukaszem Załuskim. I dodaje – Musiałem nauczyć się porządnie polskiego, bo miałem zamiar studiować filologię polską. Jak się obchodzi Día de Muertos? – To jest bardzo ważny dzień dla Meksykan, bo to jest taki czas, kiedy spotykamy się ze swoją duchowością. To wiele mówi o tym, jak patrzymy na świat i na śmierć. Jest to bardziej metafizyczne – opowiada Alexis o meksykańskich obchodach Dnia Zmarłych. – W szkole przygotowywaliśmy ołtarzyki i specjalne jedzenie. Nie zawsze chodzimy na cmentarze. Najważniejsze jest samo przygotowanie, które duchowo łączy ludzi. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler

NG-Podcast-Muertos-Carnival-YouTube-v1-d9532b1.jpg
width: 1280
height: 720

O polskim mieście mówi cała Europa. Niebawem przyciągnie jeszcze więcej turystów
type: item
date: 2024-10-02T13:40:33.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Go Poland
subject: Kultura
subject: Lubelskie
subject: lublin
subject: miasta
subject: polska
subject: polskie miasta
description: Polskie miasto ponownie nagrodzone tytułem Europejskiej Stolicy Kultury. Tym razem to prestiżowe wyróżnienie przypadło Lublinowi, który powtórzył sukces Krakowa i Wrocławia, odpowiednio sprzed 24 i 8 lat.
encoded: Spis treści: Lublin Europejską Stolicą Kultury 2029 Lublin podbija serca turystów Dotychczas tylko dwa polskie miasta były nagradzane tytułem Europejskiej Stolicy Kultury. W 2000 roku zaszczyt ten przypadł Krakowowi. Z kolei w 2016 r. to nie lada wyróżnienie otrzymał Wrocław. Po ośmiu latach oczekiwania ponownie mamy powody do radości, bowiem ESK 2029 okrzyknięty został Lublin. Lublin Europejską Stolicą Kultury 2029 ​ Mieszkańcy i władze Lublina ponownie świętują sukces miasta. Po przyznaniu tytułu Europejskiej Stolicy Młodzieży 2023, tym razem stolica Lubelszczyzny została jedną z dwóch Europejskich Stolic Kultury 2029. W drugim, finałowym, etapie konkursu „stolica wschodniej Polski” okazała się lepsza od Bielska-Białej, Katowic i Kołobrzegu. O tym, ile wysiłku, pracy i poświęcenia kosztowały starania o tytuł ESC 2029, opowiedział prezydent Lublina. – Ostatnie dwa lata były dla nas wszystkich czasem intensywnej pracy i realizacji wielu wartościowych projektów oraz wydarzeń w duchu idei RE:UNION. Przed nami kilkuletni okres przygotowań i pracy nad przełożeniem idei zawartych w naszej aplikacji na konkretne działania. Dziękuję wszystkim zaangażowanym środowiskom za wspólną pracę i wkład w ten wielki sukces. Udowodniliśmy po raz kolejny, że lubelska kultura i ludzie ją tworzący mają ogromny potencjał – mówi z dumą Krzysztof Żuk. Polskiego zwycięzcę wyłonił zespół niezależnych ekspertów, składający się z 10 osób wyznaczonych przez Parlament Europejski, Radę UE, Komisję Europejską i Komitet Regionów oraz dwóch specjalistów wskazanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. – Lublin zyskał zaszczytny tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Jest to wydarzenie, które nie tylko wpisze się w historię tego miejsca, ale także nada mu nowy kierunek rozwoju, umocni jego pozycję na kulturalnej mapie Europy. A przede wszystkim przyczyni się do wzbogacenia dziedzictwa kulturowego całej Polski – przyznaje Hanna Wróblewska, minister kultury i dziedzictwa narodowego. Dec…

Lublin-z-milionem-turystowfot.-Miasto-Lublin-68859a8.jpg
width: 2048
height: 1364

„Ogród rozkoszy ziemskich”. Co ukrywa „poziomkowy obraz” Boscha?
type: item
date: 2024-09-14T11:04:42.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: dzieła sztuki
subject: Kultura
subject: malarstwo
subject: sztuka
description: To jeden z najbardziej tajemniczych obrazów w historii malarstwa. Znany dziś pod tytułem „Ogród rozkoszy ziemskich” jest ozdobą madryckiego muzeum Prado. Dzieło namalował ok. 1500 roku znany niderlandzki artysta Hieronim Bosch (1450–1516). W dziełach malarza często natrafić można na biblijną symbolikę, apokaliptyczną atmosferę, piekielne maszkarony, moralizatorski ton, oniryczną i surrealistyczną aurę. W „Ogrodzie” jest ich nad wyraz dużo.
encoded: W tym artykule: Co przedstawia „Ogród rozkoszy ziemskich” Tajemnicze interpretacje obrazu Boscha Co tak naprawdę mówi „Ogród rozkoszy ziemskich” Herezje i seksualne aluzje. Jakie tajemnice skrywa „poziomkowy obraz” Hieronima Boscha? Czy słynny „Ogród rozkoszy ziemskich” krytykuje zmysłowe przyjemności czy wręcz do nich namawia? A może sensem dzieła są poszukiwania alchemików? Co przedstawia „Ogród rozkoszy ziemskich” Dzieło Boscha jest tryptykiem, którego skrajne części pokazują rajski ogród oraz makabryczne piekło. Z drugiej strony skrzydeł obrazu – jako że jest składany – widać też stworzenie świata. Największe kontrowersje budzi środkowy panel tryptyku. To on nazywany jest „Ogrodem rozkoszy ziemskich” i od niego zaczerpnęło nazwę całe dzieło. Warto jednak zauważyć, że były i inne nazwy. Niektóre szczególnie podkreślały obecność na obrazie… poziomek. Zarówno dużych i małych, rosnących, jak i zerwanych. Dzieło nazywano choćby „Malowidłem z drzewkami poziomkowymi” czy „O próżnej sławie i ulotnym smaku poziomki”. Te owoce wielu znawców historii sztuki interpretowało jako symbole nietrwałości doczesnych przyjemności i ówczesną aluzję do doznań seksualnych. Wszak w „Ogrodzie rozkoszy ziemskich” widzimy mnóstwo nagich postaci oddających się relaksowi, pieszczotom, zabawie czy rozkosznemu lenistwu. Przy takim podejściu cały obraz wydawał się przestrogą. Ponieważ – według ówczesnych moralizatorów – ludzkość od rajskiego ogrodu właśnie przez próżne przyjemności życia doczesnego trafiała prosto do piekła. Zdaniem zwolenników tej interpretacji obrazu, Bosch nie wychwala w swoim dziele cielesnych przyjemności, lecz obnaża ich ubóstwo. Tajemnicze interpretacje obrazu Boscha Są też inne punkty widzenia. Obraz powstał na zamówienie niderlandzkiego arystokraty Henryka III z Nassau-Bredy. Następnie przejęli go habsburscy monarchowie Hiszpanii. Całe Niderlandy znajdowały się wówczas w hiszpańskiej strefie wpływów. Warto zauważyć, że Hieronim Bosch namalował swoje dzieło krótko po o…

ogrod-rozkoszy-ziemskich-22d2905.jpg
width: 1024
height: 683

National Geographic 9/24
type: item
date: 2024-08-22T12:32:45.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Magazyn
subject: National Geographic
subject: cerkwie
subject: kościoły
subject: Kultura
subject: prawosławie
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: wschód
subject: zachód
description: Tajemnice oceanu
encoded: Początki naszej eksploracji głębin sięgają XIX w., kiedy to w latach 1872–1876 brytyjski okręt żaglowo-parowy HMS Challenger stał się centrum pierwszej wyprawy badawczej systematycznie zbierającej próbki z dna oceanu i dokumentującej różnorodność życia morskiego. W wieku XX dzięki postępowi technologicznemu badania morskich otchłani nabrały tempa. W 1930 r. Amerykanie William Beebe i Otis Barton zeszli w batysferze na głębokość 923 m, co było rekordem tamtych czasów. Nawiasem mówiąc, oryginalną batysferę zaprojektowaną przez Bartona można dziś oglądać w Muzeum National Geographic w Waszyngtonie. W 1960 r. batyskaf Trieste z Jacques’em Piccardem i Donem Walshem na pokładzie dotarł do najgłębszego punktu na Ziemi – dna Rowu Mariańskiego. Kolejne dekady przyniosły rozwój zaawansowanych łodzi podwodnych, takich jak Alvin, który w 1986 r. zlokalizował wrak Titanica. W tym wydaniu wraz z reportażystką Annie Roth wybieramy się na pokład statku OceanXplorer. Ta doskonale wyposażona superjednostka umożliwia badania oceanu od jego powierzchni aż po najmroczniejszą głębię. W numerze znajdziecie również m.in. relację z marszu Paula Salopka przez Chiny, materiały o niedźwiedziach z Alaski oraz Saharze z czasów, gdy była ona zielona. Życzę przyjemnej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści 8 | W centrum uwagi 14 | Gdy twarze są takie same W wieku 39 lat pewna dziennikarka wreszcie dowiedziała się, dlaczego nie jest w stanie rozpoznawać i zapamiętywać ludzi. Powód? Zaburzenie neurologiczne zwane prozopagnozją. 20 | Głębokie zrozumienie Korzystając z możliwości, jakie daje statek OceanXplorer, naukowcy badają rekina sześciopara szarego głęboko pod powierzchnią oceanu. 42 | Fortele gąsienic Zobacz zdumiewające sposoby, w jakie próbujące przetrwać larwy motyli oszukują potencjalnych drapieżników – od wizualnego naśladowania części roślin po rzucanie wężowego spojrzenia. 48 | Jak zbudować dinozaura Grupa ekspertów przez lata wydobywała kości potężnych dinozaurów ze skał …

national-geographic-9-24-8d43288.jpg
width: 2074
height: 3000

Najstarszy żydowski tygodnik na świecie wydawano... na Mazurach
type: item
date: 2024-08-20T10:50:44.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: media
subject: żydzi
description: W XIX wieku w Imperium Rosyjskim żyły miliony Żydów. Twórcy czasopisma „Hamagid” namawiali ich do powrotu do „ziemi ojców” na Bliskim Wschodzie. Jednak z powodu kłopotów z cenzurą w Rosji swoje czasopismo postanowili założyć w Ełku, w Prusach Wschodnich, niedaleko rosyjskiej granicy. To tam powstał najstarszy żydowski tygodnik.
encoded: W tym artykule: Najstarszy żydowski tygodnik Transgraniczna atrakcja Zmierzch społeczności Ani śladu po redaktorach Pierwszy na świecie tygodnik w języku hebrajskim nazywał się „Hamagid”, czyli Kaznodzieja. Został założony w 1856 roku przez Eliezera Lipmana Silbermana (1819–1882) rodem z Królewca. Pomagał mu jako redaktor David Gordon (1826–1886), wcześniej nauczyciel w Liverpoolu. Najstarszy żydowski tygodnik Pismo zajmowało się bieżącymi problemami społeczno-politycznymi, propagowało idee syjonistyczne, zachęcało Żydów do powrotu do „ziemi ojców” i przedstawiało relacje z Palestyny. Chociaż w szczytowej formie „Hamagid” osiągał nakład niecałych dwóch tysięcy egzemplarzy, znany był w całej Europie, trafiał na ziemie imperium brytyjskiego, a nawet do Chin. Adresowano go jednak przede wszystkim do rzesz Żydów zamieszkujących Imperium Rosyjskie. Z powodu cenzury i antyżydowskiej polityki Petersburga tygodnik nie mógł jednak być wydawany w państwie carów. Tak powstał pomysł, by publikować go niedaleko rosyjskiej granicy, w niemieckim Lyck (dzisiejszy Ełk), uchodzącym za stolicę Mazur. Transgraniczna atrakcja Kupcy wyznania mojżeszowego pojawiali się tam już w XV wieku, w czasach krzyżackich. Jednak z powodu licznych restrykcji panujących w Prusach do XIX wieku żyli tam tylko nieliczni Żydzi. Zmieniła to liberalizacja przepisów w roku 1812, w czasach napoleońskich. Odtąd Żydów władze pruskie uznały za „obywateli państwa i krajowców”. Ich napływowi sprzyjał też rozwój kolei. A powstanie Cesarstwa Niemieckiego, dynamiczny rozwój przemysłu i transgraniczny handel napędzały koniunkturę. W roku 1890 było w 10-tysięcznym Ełku około trzystu Żydów, żyli też w całym powiecie. Zasiadali w radzie miejskiej, byli członkami towarzystw kulturalnych i sportowych, prowadzili sklepy, karczmy i apteki, handlowali m.in. końmi i ziemią, byli prawnikami i nauczycielami muzyki. W połowie XIX wieku postawili synagogę w centrum miasta. Jednak wielu raczej asymilowało się i uważało za Niemców n…

najstarszy-zydowski-tygodnik-fab81be.png
width: 1200
height: 630

„Zakazana archeologia”. Jak rywal Indiany Jonesa został ojcem Thorgala
type: item
date: 2024-08-14T10:00:28.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: indiana
subject: Kultura
description: Popkultura płata rozmaite figle. Historyczny pierwowzór wroga Indiany Jonesa nie tylko był nazistą, ale też promował koncepcję o wikingach w Ameryce Południowej, którą znamy z serii o Thorgalu. Czy to czysty zbieg okoliczności?
encoded: W tym artykule: Kim naprawdę był rywal Indiany Jonesa Ekspansja skandynawskich konkwsitadorów „Ukryta historia” i „zakazana archeologia” Brunatne korzenie Thorgala? Zarówno na początku, jak i na końcu słynnych „Poszukiwaczy zaginionej Arki” pojawia się rywal Indiany Jonesa – René Belloq. Najpierw okrada głównego bohatera ze złotego idola ze świątyni południowoamerykańskiego ludu Chachapoya. Na koniec próbuje zaś przeniknąć tajemnicę Arki Przeznaczenia. Zabiera ją z nazistami na tajemniczą wyspę u wybrzeży Grecji. Zestawiając mapę z filmu z rzeczywistą, niektórzy fani Indiany Jonesa uznają, że to niewielka wyspa Christiani. Nieodległa od słynnej Santorini, ale niezamieszkała i nieskomunikowana ze słynną turystyczną atrakcją. Tak czy inaczej, wyspa stała się grobem Belloqa. Czy ten badacz renegat był czystym wymysłem filmowców? Kim naprawdę był rywal Indiany Jonesa René Belloq jest francuskim archeologiem, ale współpracującym z nazistami. Prowadzi wykopaliska m.in. w egipskim Tanis, domniemanym miejscu ukrycia Arki Przymierza wywiezionej z Jerozolimy. W latach 30. w Tanis faktycznie prowadził wykopaliska egiptolog z Francji. Był to niejaki Pierre Montet (1885–1966), mający na koncie wiele spektakularnych osiągnięć. Nie pracował jednak w Tanis z hitlerowcami, nie ciąży na nim podejrzenie o kolaborację z nazistami. Co innego francuski antropolog i ezoteryk Jacques de Mahieu (1915–1990). Miał poglądy zbieżne z hitlerowcami, a swoje prace poświęcił Ameryce Południowej. Jako pierwowzór Belloqa wymieniony jest na internetowej Indiana Jones Wiki. Prawdziwym życiorysem zajęli się naukowcy. Urodził się jako Jacques Girault. W latach 30. XX wieku ukończył studia na uniwersytecie w Aix-en-Provence. Związał się ze środowiskami skrajnie prawicowymi. Po klęsce Francji w wojnie z Hitlerem w roku 1940 nie tylko popierał kolaboracyjny rząd Vichy, ale i wstąpił do Legionu Ochotników Francuskich przeciw Bolszewizmowi (LVF). Służył ponoć nawet jako ochotnik w złożonej z Francuzów dywizji…

thorgal-eb8f279.jpg
width: 830
height: 475

Księżna Jadwiga Śląska z Andechs jest czczona jako patronka Polski. Przewidziała śmierć swoich dwóch synów
type: item
date: 2024-08-09T06:20:09.000Z
creator: Marek Teler
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: historia polski
subject: Kultura
subject: śląsk
description: Św. Jadwiga z Andechs, znana również jako św. Jadwiga Śląska zasłynęła ze swojej pobożności i licznych fundacji na rzecz Kościoła. Niektóre przejawy religijności księżnej budziły jednak zdziwienie nawet wśród duchowieństwa, a do tego jeszcze… negatywnie wpływały na jej relacje z synową.
encoded: W tym artykule: Fundatorka klasztorów i szpitali Jadwiga Śląska jako opiekunka ubogich Gorsząca pobożność Księżna, która potrafiła godzić Śmierć w opinii świętości Polska może się poszczycić dwiema władczyniami o imieniu Jadwiga, które zostały wyniesione na ołtarze. Bardziej znana jest bez wątpienia Jadwiga Andegaweńska, królowa Polski i żona króla Władysława II Jagiełły, którą w 1997 r. kanonizował papież Jan Paweł II w czasie mszy na krakowskich błoniach. Warto jednak pamiętać, że już w XIII wieku godności świętej dostąpiła Jadwiga z Andechs, żona księcia wrocławskiego i krakowskiego Henryka I Brodatego. Pobożna władczyni zapisała się w dziejach Śląska m.in. jako fundatorka kilkunastu kościołów, klasztoru cysterek w Trzebnicy i szpitala dla trędowatych w Środzie Śląskiej. Chociaż sama nigdy nie złożyła ślubów zakonnych, przez wiele lat żyła ze swoim mężem w celibacie, a ascetyczny tryb życia, który wiodła, budził jednocześnie podziw i… zgorszenie. Fundatorka klasztorów i szpitali Jadwiga Śląska przyszła na świat między 1174 a 1180 r. jako córka księcia Andechs i Meranii Bertolda IV i hrabianki Agnieszki von Rochlitz z dynastii Wettynów. Miała siedmioro rodzeństwa – księcia Meranii Ottona I, margrabiego Istrii Henryka, biskupa Bambergu Ekberta, arcybiskupa Kalocsy i patriarchę Akwilei Bertolda, Gertrudę, żonę króla Węgier Andrzeja II, Agnieszkę, żonę króla Francji Filipa II Augusta, oraz Matyldę, przełożoną klasztoru w Kitzingen. Dzieciństwo spędziła w klasztorze w Kitzingen koło Würzburga, w którym otrzymała staranne wykształcenie. Za wychowanie księżniczki odpowiadała przede wszystkim mniszka Petrussa (Petrissa), która została następnie pierwszą przełożoną założonego przez Jadwigę i jej męża klasztoru cysterek w Trzebnicy. Być może to właśnie Jadwigi dotyczyła wzmianka o zaręczynach niewymienionej z imienia córki Bertolda IV z Toljenem Nemaniczem, synem księcia Zahumla Mirosława, które zaaranżował 27 lipca 1189 r. cesarz Fryderyk Barbarossa, przeprawiając się prz…

jadwiga-slaska-a367371.png
width: 1200
height: 630

Bardziej tajemnicza niż Bursztynowa Komnata. Gdzie jest bursztynowa korona króla Sobieskiego?
type: item
date: 2024-08-08T06:50:52.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: królowie
subject: Kultura
subject: skarby
description: O tajemniczej koronie wspominają XVIII-wieczne źródła. Historycy spierają się, czy zaginiony dar od gdańszczan miał wyleczyć chorowitego króla czy… rozjaśnić mu życie? Bursztynowa korona Jana Sobieskiego zaginęła w mrokach historii. Wciąż może jednak być szansa na jej odnalezienie.
encoded: W tym artykule: Problemy zdrowotne króla Jana Fiasko polityki bałtyckiej Tajemnicza bursztynowa korona króla Sobieskiego Świecznik lub żyrandol? „Gdańszczanie niedaleko wsi Steżycy w województwie pomorskim, gdzie się rzeka Rodona z jeziora wylewa, zakupili kawał bursztynu białego, z którego wyrobioną koronę darowali Janowi III królowi”. Taką relację można przeczytać w wydanym w Zamościu „Kalendarzu polskim i ruskim na Rok Pański 1768”. Niestety, wydawnictwo to nie podaje więcej szczegółów o mimochodem wspomnianym skarbie sprzed lat. Po samym podarku zaś ślad zaginął, Jest jeszcze bardziej nikły niż po słynnej Bursztynowej Komnacie. Czy Sobieski faktycznie dostał koronę z jantaru od mieszkańców Gdańska? Jeśli tak, to dlaczego? A może to jedno wielkie nieporozumienie? Problemy zdrowotne króla Jana Jako miłośnik antyku Jan III Sobieski z pewnością słyszał nie tylko o obsesji starożytnych Rzymian na punkcie piękna i niezwykłości bursztynu, lecz także o przypisywanych mu leczniczych właściwościach. Złoty kamień miał przeciwdziałać chorobom umysłowym, problemom z oddawaniem moczu, leczyć choroby uszu i zwalczać febrę. Jantar uważano za amulet. Jan III Sobieski nie miał zaś żelaznego zdrowia. Miewał silne bóle głowy i gorączki, cierpiał na nadwagę, nabawił się syfilisu. Ten ostatni zwalczano wówczas m.in. silnie toksyczną maścią rtęciową, dewastującą cały organizm. Władca potrzebował cudu, by wrócić do zdrowia. Mógł więc próbować także domniemanych leczniczych właściwości bursztynu. Zwłaszcza w Gdańsku. Fiasko polityki bałtyckiej Monarcha wjechał do miasta uroczyście 1 sierpnia 1677 roku i został tam pół roku. Myślał wówczas dużo nad tzw. polityką bałtycką. Miał plan, by wspólnie ze Szwecją – niedawnym wrogiem państwa polsko-litewskiego – podporządkować ponownie Rzeczypospolitej krnąbrne Prusy Książęce. Jan III słusznie diagnozował, że należało odzyskać kontrolę nad tym bogatym i strategicznie ważnym rejonem. Ambicje pruskie zaś mogą przysporzyć Polsce w przyszłości wielki…

bursztynowa-korona-sobieskiego-d672d8f.png
width: 1200
height: 630