Koniec z wychowaniem w przesadnej czystości? Naukowcy potwierdzają „efekt zagrody”
Naukowcy od dawna podejrzewali, że wyjątkowo czyste środowisko dezorientuje układ odpornościowy, a dzieci wychowujące się na wsi rzadziej cierpią na alergie. Dziś w końcu mamy na to twarde dowody. Zespół niemieckich badaczy po raz pierwszy zidentyfikował konkretne gatunki bakterii, które odpowiadają za tzw. efekt zagrody.
Rosnąca fala alergii, astmy oraz atopowego zapalenia skóry u dzieci to jeden z największych problemów w krajach uprzemysłowionych. Zakładno, że układ odpornościowy pozbawiony kontaktu z drobnoustrojami w dzieciństwie, zaczyna traktować niegroźne pyłki czy sierść zwierząt jako zagrożenie. Zauważono, że dzieci mające codzienny kontakt ze zwierzętami hodowlanymi, chorują znacznie rzadziej, co określano jako tzw. efekt zagrody. Brakowało jednak dowodu, który jednoznacznie wskazałby przyczynę. Zespół naukowców z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana oraz Instytutu Zapobiegania Astmie i Alergii Helmholtz w Monachium, postanowił rozwikłać tę zagadkę. Udało się. Sprzymierzeńcy z obory Kluczem do sukcesu okazała się wnikliwa analiza mikrobiomu z próbek pobranych ze środowisk, w których na co dzień przebywały badane dzieci. Naukowcy przeanalizowali kurz z materacy ponad tysiąca uczniów z wiejskich terenów południowej Japonii i Niemiec oraz próbki powietrza z kilkudziesięciu obór. Wyniki, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „NEJM Evidence”, okazały się zaskakująco jednoznaczne. Zidentyfikowano dziewięć gatunków bakterii gram-dodatnich (w tym m.in. Romboutsia timonensis oraz Glutamicibacter arilaitensis), które odgrywają decydującą rolę w stymulacji dziecięcego układu immunologicznego. Mikrobiologiczny ślad prowadzi do… obory. Pożyteczne bakterie żyją w układzie pokarmowym krów, skąd wraz z obornikiem trafiają do powietrza w oborach. Dzieci przebywające w pobliżu wdychają je, a także przenoszą na ubraniach do domów. W próbkach powietrza z obór te dziewięć gatunków stanowiło aż 25 procent wszystkich mikroorganizmów, podczas gdy w kurzu z dziecięcych materacy ich udział wynosił około 6 procent. Ta stała, umiarkowana ekspozycja okazuje się optymalnym treningiem dla układu odpornościowego. „Efekt zagrody” został tym samym naukowo potwierdzony. Mikrobiom wycisza stany zapalne Odkrycie konkretnych gatunków to tylko połowa sukcesu. Sama korelacja nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Niemieckim badaczom jako pierwszym udało się jednak odtworzyć pełny łańcuch przyczynowo-skutkowy: od zwierząt, przez powietrze, po reakcję w ludzkim organizmie. Odpowiedź na pytanie, jak te konkretne bakterie chronią nas przed chorobą, leży w biochemii. Metabolity mikroorganizmów, po znalezieniu się w drogach oddechowych dzieci, łączą się z ludzkim receptorem AhR (Aryl hydrocarbon Receptor, receptor węglowodorów arylowych). Działa on jak komórkowy włącznik. Gdy dostanie sygnał w postaci umiarkowanej dawki bakteryjnych metabolitów, uruchamia w organizmie silną kaskadę sygnałów przeciwzapalnych. To właśnie ta reakcja zapobiega nadmiernej odpowiedzi immunologicznej, jaką jest atak astmy czy wysypka alergiczna. Naukowcy podkreślają, że kluczowe jest tu słowo „umiarkowanej”. Zbyt silna aktywacja receptora AhR mogłaby być szkodliwa, jednak naturalna inhalacja mikroskopijnych ilości bakteryjnych cząsteczek w wiejskim środowisku, wywołuje dokładnie taki efekt, jakiego potrzebuje rozwijający się organizm dziecka. Czy będziemy przyjmować „szczepionkę z obory”? Naukowcy oszacowali, że odkryte gatunki bakterii odpowiadają aż za dwie trzecie efektu ochronnego przed astmą oraz połowę ochrony przed alergią na pyłki i atopowym zapaleniem skóry. To liczby, obok których świat medycyny nie może przejść obojętnie. Udowodnienie tego mechanizmu daje nadzieję na stworzenie zupełnie nowych form terapii, które potencjalnie mogą uratować zdrowie tym, którzy nie mieli szans na dzieciństwo na wsi. Oczywiście naukowcy nie zachęcają przesiadywania w oborach, ani do rezygnacji z zasad higieny. Wyniki badań stanowią jednak fundament dla nowych strategii profilaktyki. W przyszłości mogą to być np. specjalne preparaty wzbogacające mikrobiom domowy lub bezpieczne inhalatory na bazie bakteryjnych metabolitów. Ale zanim to nastąpi, naukowców czeka seria doświadczeń mająca na celu szczegółowe poznanie każdego etapu tej niezwykłej interakcji. Jedno jest pewne: po raz kolejny przekonujemy się, że rozwiązanie problemów nowoczesności leży w kontakcie z naturą. Źródło: NEJM Evidence Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pełne, odtłuszczone czy roślinne? Naukowcy wskazują, które mleko jest najzdrowsze
Składniki odżywcze zawarte w jednej szklance mleka mogą się znacząco różnić w zależności od tego, jaki rodzaj wybierzesz – od pełnotłustego mleka krowiego po roślinne alternatywy, takie jak mleko kokosowe czy owsiane. Poprosiliśmy ekspertów, by pomogli uporządkować rosnącą liczbę możliwości dostępnych na sklepowych półkach.
Wybór mleka w sklepie jeszcze nigdy nie wydawał się tak skomplikowany. Przez dekady zalecano sięganie po produkty o obniżonej zawartości tłuszczu, aby ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych, kojarzonych ze wzrostem poziomu cholesterolu LDL, a tym samym z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i udaru. W ostatnich latach coraz więcej badań sugeruje jednak, że tłuszcze nasycone obecne w produktach mlecznych mogą nie być tak szkodliwe, jak wcześniej przypuszczano. Jednocześnie wybór znacznie się poszerzył. Mleko krowie nie jest już jedyną oczywistą opcją, a na sklepowych półkach pojawiły się napoje produkowane między innymi z owsa, kokosa, orzechów, nasion i ryżu. Który z nich wybrać? Sprawdzamy, jak najpopularniejsze rodzaje mleka i napojów roślinnych wypadają pod względem wartości odżywczej. Czy pełnotłuste mleko naprawdę szkodzi sercu? Podstawowe różnice między mlekiem pełnym, mlekiem o obniżonej zawartości tłuszczu (2 proc.), mlekiem niskotłuszczowym (1 proc.) i mlekiem odtłuszczonym dotyczą zawartości kalorii i tłuszczu. Poza tym zawierają one mniej więcej podobne ilości białka, wapnia, witamin D i B12, potasu, fosforu, magnezu oraz innych mikroelementów. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych do mniej niż 6 proc. całkowitej dziennej liczby kalorii, aby obniżyć ryzyko chorób serca. Jeśli więc zwykle spożywasz około 2000 kalorii dziennie, oznacza to maksymalnie 120 kalorii, czyli około 13 gramów, pochodzących z tłuszczów nasyconych. Zmiana nawyków związanych z piciem mleka od dawna wydawała się prostym sposobem na osiągnięcie tego celu. Jedna szklanka mleka krowiego zawiera: Mleko pełne: 150 kalorii, 8 gramów tłuszczu ogółem, 5 gramów tłuszczów nasyconych Mleko o obniżonej zawartości tłuszczu: 122 kalorie, 4 gramy tłuszczu ogółem, 3 gramy tłuszczów nasyconych Mleko niskotłuszczowe: 106 kalorii, 2 gramy tłuszczu ogółem, 1 gram tłuszczów nasyconych Mleko odtłuszczone: 84 kalorie, 0 gramów tłuszczu ogółem i tłuszczów nasyconych Najnowsze badania komplikują jednak ten obraz. W analizie opublikowanej w „Journal of Nutrition” z grudnia 2025 roku naukowcy przez 25 lat obserwowali nawyki żywieniowe młodych dorosłych. Wnioski były zaskakujące. Osoby spożywające najwięcej pełnotłustych produktów mlecznych miały 24 proc. niższe ryzyko wystąpienia zwapnienia tętnic wieńcowych niż uczestnicy, którzy jedli ich najmniej. Naukowcy nie są do końca pewni, dlaczego tak się dzieje. – Być może wynika to z obecności w mleku takich składników odżywczych jak wapń, potas i witamina D. Niewykluczone również, że nabiał zastępował w diecie uczestników mniej zdrowe produkty, na przykład napoje słodzone cukrem i żywność wysoko przetworzoną – mówi Ethan Cannon, współautor badania i naukowiec zajmujący się chorobami układu sercowo-naczyniowego w Szkole Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Minnesoty. Pełnotłusty nabiał bez demonizowania Jedno z możliwych wyjaśnień przyniosło wcześniejsze badanie, opublikowane w 2022 roku na łamach „American Journal of Clinical Nutrition”. Wyniki badania sugerują, że wpływ tłuszczów nasyconych na zdrowie może zależeć od ich źródła. Związki te występują między innymi w pełnotłustych produktach mlecznych – mleku, maśle, lodach i serach – ale także w tłustym czerwonym mięsie, drobiu ze skórą, potrawach smażonych oraz olejach tropikalnych, na przykład kokosowym i palmowym. – Tłuszcz mleczny może być inaczej metabolizowany przez organizm, ponieważ występuje w złożonej strukturze produktu wraz z białkami i innymi składnikami odżywczymi – wyjaśnia dr Keith Ayoob, dietetyk z Nowego Jorku i emerytowany profesor pediatrii w Albert Einstein College of Medicine. – Dlatego jego wpływ na ryzyko chorób serca może być inny niż w przypadku tłuszczu spożywanego w oderwaniu od takiej struktury. Nie oznacza to jednak, że można całkowicie przestać kontrolować spożycie tłuszczów nasyconych. – Jeśli wybierasz mleko pełne, musisz odpowiednio zbilansować ilość kwasów nasyconych w całej diecie – mówi dr Joan Salge Blake, profesorka kliniczna żywienia na Uniwersytecie Bostońskim. Można to osiągnąć na przykład, ograniczając czerwone mięso i potrawy smażone. Warto też pamiętać, że zawartość tłuszczów nasyconych nie jest jedyną różnicą między poszczególnymi rodzajami mleka. – Nie zalecałbym przechodzenia na pełnotłusty nabiał, ponieważ większość osób nie potrzebuje dodatkowych kalorii – mówi dr Keith Ayoob. Jednocześnie podkreśla, że nie ma powodu, by nadmiernie komplikować ten wybór. – Pij takie mleko, jakie lubisz, by dostarczyć organizmowi odpowiednią ilość wapnia i witaminy D – dodaje lekarz. Roślinne alternatywy mleka W ostatnich latach coraz więcej osób sięga po napoje roślinne wytwarzane ze zbóż, roślin strączkowych, orzechów i nasion. Decydują o tym względy zdrowotne, środowiskowe oraz troska o dobrostan zwierząt. Określenie „mleko roślinne” jest jednak umowne, ponieważ produkty te znacząco różnią się od mleka zarówno składem, jak i wartością odżywczą. Co więcej, duże różnice występują także między poszczególnymi rodzajami napojów roślinnych. – Nie należy automatycznie uznawać ich za zdrowsze tylko dlatego, że powstają z roślin – mówi dr Joan Salge Blake. – Warto sprawdzać, czy są wzbogacane w wapń i witaminę D oraz czy nie zawierają cukrów dodanych. W mleku krowim ich nie ma, chyba że mówimy o wersjach smakowych, na przykład mleku czekoladowym. Różnice mogą występować nawet między produktami tego samego rodzaju. – Poszczególne napoje często różnią się zawartością tłuszczu ze względu na oleje dodawane w celu uzyskania kremowej konsystencji – wyjaśnia Marisa Moore, dietetyczka z Atlanty. Mleko sojowe Szklanka niesłodzonego napoju sojowego zawiera 70 kalorii, 3,5 grama tłuszczu ogółem i 0 gramów tłuszczów nasyconych. W przeciwieństwie do większości napojów roślinnych zawiera dość dużo białka – 7 gramów na szklankę, czyli niemal tyle, ile mleko krowie. To samo dotyczy napojów wytwarzanych z białka grochu. Mleko sojowe naturalnie zawiera wapń, potas, fosfor i magnez, a także może być wzbogacane witaminą D. Badania wykazały, że spożywanie napoju sojowego wiąże się z obniżeniem ciśnienia krwi, poziomu cholesterolu LDL, obwodu talii, stężenia białka C-reaktywnego oraz innych markerów stanu zapalnego. Mleko owsiane Szklanka niesłodzonego napoju owsianego zawiera około 120 kalorii, 5 gramów tłuszczu ogółem i 0 gramów tłuszczów nasyconych. – Pod względem odżywczym różni się od mleka krowiego – ma mniej białka i więcej błonnika rozpuszczalnego – mówi Marisa Moore. Zawiera również wapń, witaminę D, witaminę B12, witaminę A i inne składniki odżywcze, a także beta-glukany, czyli rodzaj błonnika rozpuszczalnego, korzystne dla zdrowia serca. Badanie opublikowane w jednym z numerów „Nutrition Journal” z 2026 roku wykazało, że gdy zdrowe młode kobiety zastąpiły mleko krowie napojem owsianym na cztery tygodnie, odnotowano u nich znaczące obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Mleko migdałowe Szklanka niesłodzonego napoju migdałowego zawiera około 40 kalorii i 2,5 grama tłuszczu ogółem, głównie korzystnych dla serca tłuszczów jednonienasyconych i wielonienasyconych. Napój migdałowy jest dobrym źródłem wapnia i potasu, a także zawiera znaczne ilości witaminy E, niacyny i witaminy B2. Ma trochę błonnika i witaminy D, ale zawiera mało białka. Minusem jest to, że produkcja napoju migdałowego zużywa więcej wody niż produkcja innych napojów, dlatego nie jest on tak korzystny dla planety jak niektóre inne napoje roślinne. Jak informował „National Geographic” w 2022 roku, jedno z badań wykazało, że wyhodowanie zaledwie jednego kalifornijskiego migdała wymaga prawie 12 litrów wody. Mleko kokosowe – Istnieją dwa rodzaje mleka kokosowego – mówi Marisa Moore – mleko kokosowe w puszce, którego używa się do gotowania, oraz mleko kokosowe z działu chłodniczego, przeznaczone do picia. Szklanka niesłodzonej wersji tego drugiego rodzaju mleka zawiera około 45 kalorii. Jak wykazały badania, zwykle ma ono mało białka oraz więcej tłuszczu ogółem i tłuszczów nasyconych niż mleko krowie i inne napoje roślinne. Wiele marek wzbogaca je w wapń, witaminę D, witaminę A, witaminę B12 i inne składniki odżywcze. Mleko ryżowe Szklanka niesłodzonego napoju ryżowego zawiera 113 kalorii, 2 gramy tłuszczu ogółem i 0 gramów tłuszczów nasyconych. Jedną z jego największych zalet jest to, że jest bezpieczny dla alergików, co oznacza, że mogą go spożywać osoby uczulone na soję lub orzechy, a także osoby z nietolerancją laktozy. Zawiera niewielkie ilości białka i błonnika, ale nie są one duże. Wiele marek wzbogaca go w witaminy A, B12 i D oraz wapń. Niezależnie od tego, który napój roślinny wybierzesz, eksperci podkreślają, że warto pamiętać o jednej ważnej zasadzie. – Bardzo ważne jest, aby wstrząsnąć opakowaniem przed wypiciem, ponieważ składniki odżywcze mogą osadzać się na dnie – zaznacza Marisa Moore. Jeśli tego nie zrobisz, nie zawsze dostaniesz to, za co zapłaciłeś, a warto mieć to na uwadze, bo cena napojów roślinnych jest zwykle wyższa niż mleka krowiego. Źródło: National Geographic, Journal of Nutrition
Krowa Veronika z Austrii używa narzędzi jak mistrzyni. Zaskoczyła naukowców – czy bydło jest bardziej inteligentne, niż myśleliśmy?
Podobno krowy nie są wystarczająco inteligentne, by wytwarzać i używać narzędzi. Czy aby na pewno? Ta wyjątkowa krowa – traktowana w mieszczącym się w austriackich górach gospodarstwie jak członek rodziny – łamie wszelkie stereotypy i sprawia, że powinniśmy myśleć o bydle zupełnie inaczej.
Pierwszy udokumentowany przypadek krowy, która używa narzędzi, wprawił w osłupienie naukowców. Zmienia ona nasze dotychczasowe spojrzenie na zdolności poznawcze tych dużych ssaków. Czy do tej pory ich nie docenialiśmy? To nie jest zwykła krowa – to przyjaciółka Veronika to austriacka krowa rasy Swiss Brown, której życie znacząco odbiega od typowego losu bydła hodowlanego. Nie jest bowiem trzymana dla mleka ani mięsa – to wierna towarzyszka swojego opiekuna, Witgara Wiegele, rolnika i piekarza. Jest zwierzęciem domowym i przyjacielem rodziny i żyje w otoczeniu, które sprzyja jej naturalnej ciekawości i potrzebie eksploracji świata. Nietypowe wykorzystywanie przez nią narzędzi zostało nagrane i wysłane do lekarzy weterynarii jako ciekawostka. Ta okazała się rewolucyjnym odkryciem. Pierwszy przypadek użycia narzędzi przez krowę Naukowcy z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu – Alice Auersperg i Antonio Osuna-Mascaró – potwierdzili zachowanie Veroniki, które łamie powszechne przekonanie o ograniczonej inteligencji bydła. Krowa używa kijów i szczotek do drapania różnych partii ciała: wygląda niemal jak szympansica. To pierwszy przypadek użycia narzędzi u tych zwierząt. Zjawisko to zostało opisane w czasopiśmie „Current Biology”. Przełomowe odkrycie wskazuje, że poznawcze możliwości krów mogły być dotychczas poważnie niedoszacowane. Jak sprawdzić, czy Veronika używa narzędzi świadomie? Naukowcy przeprowadzili serię kontrolowanych testów. Na ziemi losowo umieszczano szczotkę tarasową, a Veronika wybierała jeden z jej końców i drapała wybraną część ciała. Obserwacje wykazały, że krowa wybierała końcówkę z włosiem do drapania dużych, twardych partii ciała (np. grzbietu), a gładki koniec – do delikatniejszych rejonów, takich jak dolne partie brzucha. Wykorzystywała narzędzie w zależności od potrzeb i wykazywała umiejętność manipulowania nim przy użyciu pyska i języka. To zachowanie wyklucza przypadkowość. Veronika nie tylko korzystała z narzędzi, ale robiła to elastycznie, dopasowując technikę do potrzeb. To dowód inteligencji. Kolejny, bo kilka lat temu ustalono, że krowy rozmawiają ze sobą. Odpowiednie środowisko pozwala inteligencji krów „rozkwitnąć” Do niedawna uważano, że kreatywne używanie narzędzi jest domeną wyłącznie człowieka oraz niektórych ssaków naczelnych i ptaków. Odkrycie dotyczące Veroniki wyraźnie pokazuje, że taka zdolność może pojawić się także u zwierząt hodowlanych – jeśli tylko zapewni się im odpowiednie warunki do rozwoju. Oznacza to, że nasze wcześniejsze przekonania o krowach mogły wynikać bardziej z niedostatecznej obserwacji (po prostu byliśmy zbyt krótkowzroczni) niż z faktycznych ograniczeń genetycznych. Środowisko, w jakim żyła Veronika, odgrywało kluczową rolę w rozwoju jej zdolności. W odróżnieniu od większości krów, które żyją w zamkniętych warunkach hodowli, Veronika miała dostęp do zróżnicowanego otoczenia, codziennego kontaktu z człowiekiem oraz rozmaitych, różnorodnych bodźców. Długi czas życia „na wolności” oraz możliwość eksplorowania przestrzeni i przedmiotów umożliwiły jej rozwój innowacyjnych zachowań. Co dalej? Niezwykłe zachowanie Veroniki może być początkiem nowej epoki badań nad inteligencją krów i inspiracją do wprowadzenia zmian w sposobie ich hodowli. Naukowcy zamierzają kontynuować eksperymenty i sprawdzić, jakie warunki sprzyjają pojawianiu się podobnych zachowań u innych reprezentantów gatunku. Zachęcają również osoby, które zauważyły podobne przypadki u bydła, do kontaktu. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Krowa i żubr zostali rodzicami. Na świat przyszło zaskakujące potomstwo
Na Białorusi doszło do niezwykłego wydarzenia – w jednym z gospodarstw przyszły na świat cielęta, których ojcem okazał się żubr. Samotny samiec od dłuższego czasu kręcił się w pobliżu stada krów. Efektem jego zalotów są dwa żubronie.
Spis treści Nieplanowane narodziny żubroni Ojciec niecodziennego potomstwa – samotny żubr Żubronie w naturze i w historii W białoruskim gospodarstwie mleczarskim w rejonie szarkowszczyńskim (obwód witebski) doszło do niezwykłego zjawiska. W krótkim odstępie czasu urodziły się dwa cielęta nietypowego pochodzenia. Ich wielkość i umaszczenie od razu zwróciły uwagę pracowników, którzy szybko domyślili się kto może być ojcem. Nieplanowane narodziny żubroni Pierwsze cielę przyszło na świat 6 maja. Ważyło około 50 kg, czyli znacznie więcej niż zwykłe cielę (30 kg). Było tak duże, że matka niestety nie przeżyła porodu. Cielę jednak uratowano i ma się dobrze. To nie koniec historii – kilka dni później urodziło się drugie cielę, również różniące się wyglądem od krowy. Miało umaszczenie podobne do krowiego, lecz masywną sylwetkę, bardziej przypominającą żubra. Ojciec niecodziennego potomstwa – samotny żubr I to właśnie żubr jest ojcem obu cieląt. Według pracowników gospodarstwa obok pola, gdzie pasą krowy, od dawna pojawia się samotny żubr. W zeszłym roku próbowano go odstraszyć w trosce o bezpieczeństwo stada, ale okazał się bardzo łagodny, zarówno w stosunku do ludzi, jak i krów. Według relacji zootechnik Mari­ny Chadanionok, samiec szczególnie upodobał sobie jedną krowę i „chodził za nią cały dzień”. Zaloty najwyraźniej przyniosły wymierny skutek. Dwa cielęta to żubronie – hybrydy żubra europejskiego z bydłem domowym. Ten, który stracił mamę żyje w stadzie, drugi miał więcej szczęścia i rośnie u boku krowiej matki. Rejon szarkowszczyński nie jest typowym siedliskiem żubrów na Białorusi. Podobnie jak w Polsce, największe ich skupisko występuje w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej. Żubronie w naturze i w historii Jak tłumaczy Pavel Gesztowt z Narodowej Akademii Nauk Białorusi ds. Zasobów Biologicznych, takie przypadki choć rzadkie, wcale nie są wyjątkowe. Samotne samce żubrów już wcześniej na Białorusi kilkakrotnie miały podobne „osiągnięcia”. Nieplanowane żubronie urodziły się: w 2016 roku w Leliku (obwód brzeski), w 2021 r. w Głębokim (obwód witebski), w 2022 r. w Drujsku (obwód witebski). Historia mieszańców żubra i bydła sięga lat 20 XX wieku. W wielu krajach, w tym Polsce, przeprowadzano krzyżowanie dwóch gatunków w celu uzyskania silnych zwierząt gospodarskich, odpornych i wydajnych. Żubronie miały być hodowane jako zwierzęta mleczne i mięsne. Jednak z powodu trudności w oswajaniu ich oraz obaw o zachowanie czystości genetycznej żubra, eksperymenty te z czasem zakończono. Źródło: Zerkalo Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Hodowlany sukces czy wybryk natury? Krowa z Brazylii pobiła światowy rekord produkcji mleka
Brazylijska krowa rasy Girolando zadziwiła świat mleczarski, bijąc rekord świata – wyprodukowała aż 343 litry mleka w zaledwie trzy dni.
Większość mlecznych krów daje od 12 do 35 litrów mleka dziennie. Oszałamiający wynik krowy o imieniu Eva Evros z Brazylii to kombinacja wielu czynników: doskonałych genów, zbilansowanej diety, najwyższej jakości opieki oraz nowoczesnych technologii mleczarskich. Girolando to mleczny fenomen Rasa Girolando to krzyżówka kilku ras mlecznych, pochodząca z Brazylii i specjalnie wyhodowana z myślą o produkcji mleka w tropikalnym klimacie. Ze względu na niezwykłą wydajność stała się popularna na całym świecie. Najważniejszym składnikiem jej genetycznej mieszanki była rasa holsztyno-fryzyjska, pochodząca z północnej Europy, znacznie rozwinięta w obu Amerykach. Poza tym w Girolando ma w sobie też geny zebu indyjskiego, a konkretnie rasy Gir, importowanej z Indii do Brazylii na początku XX wieku. Krowy tej rasy regularnie potrafią dać ponad 80 litrów mleka w ciągu jednego dnia. Przeciętnie dają około 3600 litrów w okresie laktacji, który wynosi 305 dni. Konkursy i rekordy brazylijskiego bydła Brazylijscy hodowcy bydła są niezwykle dumni z posiadania rekordowych Girolando i rywalizują ze sobą w turniejach mlecznych. Rekord padł właśnie na jednym z takich konkursów, w Delfim Moreira. Krowa-rekordzistka wyprodukowała podczas trzech dni 343 litry mleka, czyli średnio 114 litrów dziennie. To nie pierwszy mleczarski rekord ustanowiony przez krowę Girolando. W sierpniu 2019 roku samica o imieniu Marilia FIV Teatro de Naylo ustanowiła rekord świata w dziennej produkcji mleka – aż 127,6 litra. Girolando jest uznawana za najbardziej wydajną rasę krów mlecznych na świecie. Długa historia ras bydła domowego Historia ras bydła sięga udomowienia tura (Bos primigenius) około 8–10 tysięcy lat temu na Bliskim Wschodzie i w Indiach. Udomowione zwierzęta rozprzestrzeniły się do Europy, Afryki i Azji, dając początek wielu lokalnym odmianom dostosowanym do warunków środowiskowych i potrzeb człowieka. Początkowo bydło było wykorzystywane wielostronnie, jako źródło mleka, mięsa i siły pociągowej. Z czasem zaczęto prowadzić świadomą selekcję. W Europie od średniowiecza rozwijano rasy mleczne, mięsne lub kombinowane, a przełom nastąpił w XVIII i XIX wieku wraz z rozwojem nauk rolniczych. Powstały wtedy rasy znane do dziś, m.in. holsztyńsko-fryzyjska, jersey, guernsey i simentalska. Źródło: Farmer.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Maseczki chirurgiczne i opakowania na żywność. Teraz mogą powstawać z celulozy z krowich odchodów
Brytyjscy naukowcy opracowali metodę pozyskiwania celulozy z krowiego łajna – to może zmienić sposób, w jaki produkujemy maseczki, opakowania i materiały codziennego użytku. Rozwiązanie ma potencjał, by wspierać recykling i ograniczyć globalne zanieczyszczenie.
Spis treści: Celuloza dziś i wczoraj Nowa metoda pozyskiwania celulozy Celuloza z obornika – ekologiczne korzyści Celuloza jest jednym z najczęściej wykorzystywanych materiałów do produkcji materiałów stosowanych na co dzień. Występująca naturalnie w ścianach komórkowych roślin. Celuloza dziś i wczoraj Po raz pierwszy użyto jej do stworzenia materiałów syntetycznych w połowie XIX wieku, w tym tworzywa używanego w filmie fotograficznym, czyli celuloidu. Obecnie celulozę można znaleźć we wszystkim: od folii spożywczej po maski chirurgiczne, produkty papiernicze, tekstylia, żywność i farmaceutyki. Chociaż może być pozyskiwana ze źródeł naturalnych, jest też często produkowana syntetycznie przy użyciu toksycznych chemikaliów. Nowa metoda pozyskiwania celulozy Naukowcy z University College London (UCL) i Edinburgh Napier University opracowali nową technikę, która umożliwia przekształcenie drobnych pasm celulozy z krowiego łajna w celulozę, którą można użyć do wytwarzania wielu przedmiotów. Tę innowacyjną technologię naukowcy opisali na łamach „The Journal of Cleaner Production”. Określili ją jako „przędzenie pod ciśnieniem”. Wielokrotnie nagradzaną technologię opracował w 2013 roku z zespół z UCL Mechanical Engineering pod kierownictwem prof. Mohana Edirisinghe. W ich ocenie umożliwia ona tworzenia materiałów celulozowych taniej i czyściej od niektórych obecnie stosowanych metod produkcji. Jest to doskonały przykład recyklingu i gospodarki o obiegu zamkniętym, która ma na celu zminimalizowanie ilości odpadów i zanieczyszczeń poprzez ponowne wykorzystanie surowców. Naukowcy twierdzą, że wdrożenie tej technologii byłoby korzystne dla producentów, hodowców bydła mlecznego oraz środowiska. Celuloza z obornika – ekologiczne korzyści Odpady zwierzęce są rosnącym problemem na całym świecie. Z badań przeprowadzonych w 2019 r. wynika, że w latach 2003-2030 ilość odpadów zwierzęcych wzrośnie o 40%, do co najmniej pięciu miliardów ton. A wiele gospodarstw produkuje więcej obornika, niż może legalnie wykorzystać jako nawóz. Odpady te często trafiają do wody, gdzie mogą mieć niszczycielski wpływ na ekosystemy, a nawet prowadzić do chorób u ludzi. Dlatego recykling zaproponowany przez Brytyjczyków może być świetnym pomysłem na rozwiązanie tego problemu. Źródło: The Journal of Cleaner Production Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zmiany klimatu wpływają na smak francuskich serów. Przyczyny leżą w diecie krów
Sery z francuskiego Masywu Centralnego zmieniają się wraz ze zmianami klimatu – niestety, na gorsze. Francuscy naukowcy przeanalizowali jakość serów z mleka krów karmionych różną dietą. Naturalna trawa i siano dają znacznie lepsze sery niż karma oparta na kukurydzy.
Spis treści Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Francja to kraj słynący ze swoich serów. Stanowią one dobro narodowe i są nieodłączną częścią niemal każdego posiłku. Według słynnej, acz niepotwierdzonej anegdoty, Charles de Gaulle stwierdził nawet, że „trudno jest rządzić krajem, który ma 300 gatunków sera”. W rzeczywistości jest ich o wiele więcej. O jakości i walorach smakowych francuskich serów decydują tradycyjne, regionalne metody wytwarzania. W wielu miejscach nie zmieniły się od setek lat. Jednak zmiany klimatu nieubłaganie wpływają także na regiony słynące z serów. Jak? Prześledzili to francuscy naukowcy. Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Artykuł opublikowany właśnie w naukowym czasopiśmie „Journal of Dairy Science” omawia wpływ zmian klimatycznych na jakość sera w jednym z ważnych regionów Francji: Masywie Centralnym. To rozległa, wyżynno-górska kraina w środkowo-południowej części kraju. Słynie z serów, w tym m.in. Cantal, Fourme d’Ambert, Saint-Nectaire, Salers i Bleu d’Auvergne. Czteromiesięczne badanie zostało przeprowadzone przez francuskie instytuty INRAE i VetAgro Sup. Wykazało, że coraz częstsze i intensywniejsze susze ograniczają dostępność świeżej trawy dla krów, co zmusza rolników do zmiany ich diety i coraz częstszego karmienia kiszonką z kukurydzy. W eksperymencie cztery grupy krów otrzymywały różne racje pokarmowe: od 75% świeżej trawy, przez mieszanki z sianem, aż po diety oparte w 100% na kiszonce kukurydzianej. Mleko od każdej grupy krów wykorzystano do produkcji sera typu Cantal. Wyniki wykazały, że mleko od krów karmionych głównie trawą zawierało więcej korzystnych dla zdrowia kwasów omega-3. Ser z tego mleka charakteryzował się intensywniejszym smakiem, żółtym kolorem i delikatną teksturą. Natomiast diety oparte na kukurydzy dawały sery o bledszym kolorze, twardsze i o mniej wyrazistym smaku. Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Dotychczas rolnicy w tym regionie karmili krowy przede wszystkim świeżą, rosnącą na dzikich łąkach trawą. Na zimę robili zapasy siana. Zmiany klimatu powodują jednak, że na tych terenach coraz łatwiej jest uprawiać gatunki roślin paszowych – na przykład kukurydzę. To tańsza i mniej pracochłonna opcja niż wolny wypas. Dotychczas była marginalna, ale karmienie kukurydzą staje się coraz popularniejsze. A tymczasem powierzchnia łąk się kurczy. Wnioski z badania w Masywie Centralnym są bardzo istotne dla producentów serów regionalnych. Zmiany w diecie krów wpływają, niestety, na charakterystyczne cechy regionalnych produktów. A to ma dla Francuzów ogromne znaczenie. Potrzebne będą nowe regulacje, aby zachować wysoką jakość tradycyjnych serów i chronić lokalne dziedzictwo kulinarne. Źródło: Journal of Dairy Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Żubroń miał uzdrowić polską gospodarkę. Dziś jest już tylko ciekawostką
Żubroń miał uczynić Polskę potęgą w dziedzinie hodowli bydła. Nowy gatunek, powstały ze skojarzenia dwóch innych, miał rozwiązać wiele problemów gospodarczych i stać się jednym ze szczytowych osiągnięć Polski Ludowej. Dziś to majestatyczne zwierzę niemal nie występuje. Czym właściwie jest żubroń? Jak powstał i jak wygląda? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest żubroń? Jak wygląda żubroń? Jak powstał żubroń? Hybrydy zwierząt są nie tylko efektem zamierzonego krzyżowania gatunków. Wiele z nich powstaje w naturze. Przykładem może być tu narluga, czyli potomek narwala i białuchy arktycznej, dwóch rzadkich waleni. W „naturalnych mieszańców” obfituje gromada ptaków. Jednym z przykładów jest choćby skrzekot, będący połączeniem cietrzewia i głuszca. Hybryd nie brakuje w gromadzie płazów, gdzie np. żaba wodna okazała się mieszańcem żaby śmieszki i jeziorkowej. Naturalne krzyżowanie się pokrewnych gatunków najczęściej jest mechanizmem obronnym, mającym zapewnić lepsze przystosowanie do zmieniających się warunków klimatycznych i środowiskowych. Nie można jednak nie wspomnieć, że do powstania wielu „mieszańców” przyczynili się ludzie. Przykładem niech będzie muł, lygrys czy świniodzik. Jednym z takich zwierząt jest także żubroń. Czym jest żubroń? Żubroń to krzyżówka żubra europejskiego z bydłem domowym. Istnieje wiele podobnych połączeń. W tym miejscu warto wskazać choćby na muła, który powstał ze skrzyżowania klaczy konia domowego z ogierem osła domowego. A jednak żubroń jest zwierzęciem wyjątkowym. Dlaczego? Ponieważ hybrydą jest sam żubr. Największy ssak lądowy Europy jest niczym innym, jak połączeniem dwóch gatunków. Formami wyjściowymi były byk wymarłego już prażubra (czyli żubra pierwotnego) i krowa tura. Można więc powiedzieć, że w tym przypadku jedna hybryda dała początek drugiej. Jak wygląda żubroń? Żubroń ma cechy obu form wyjściowych. Sylwetka zwierzęcia jest masywna niczym sylwetka żubra, ale wyraźnie bardziej proporcjonalna – część zadnia jest zdecydowanie masywniejsza. Łeb w zarysie bardziej przypomina krowi niż żubrzy. Także rogi żubronia bardziej przypominają wyrostki rogowe krowy. Żubronie są wyraźnie większe od swoich gatunków, od których pochodzą. Masa ciała dojrzałego byka sięga 1200 kg, a krowy – 810 kg. Dla porównania, byk żubra europejskiego waży do 920 kg, a krowa – do 640 kg. W przypadku bydła domowego wskazanie odpowiednich wartości jest nieco trudniejsze, gdyż te zależą przede wszystkim od rasy. Należy przyjąć, że masa ciała zamyka się w przedziale od ok. 400 do ok. 1200 kg. Trzeba jednak podkreślić, że zjawisko to nie jest niczym niezwykłym. Hybrydy często osiągają większe rozmiary i masę niż gatunki wyjściowe. Umaszczenie jest zmienne. Barwą przeważającą jest czarnobrunatna, ale okrywa może mieć też kolor czarnorudy, płoworudy, najczęściej z wąskimi czarnymi pasami w części grzbietowej i na bokach. Jak powstał żubroń? Pochylając się nad genezą tego gatunku, należy podkreślić, że żubry i krowy domowe nigdy nie rozmnażały się wspólnie w warunkach naturalnych. Co prawda na obszarze Puszczy Białowieskiej bydło nierzadko pasło się tuż obok swoich dzikich kuzynów, zwłaszcza w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej, jednak nigdy nie doszło do przypadkowego skutecznego skojarzenia obu gatunków. A przynajmniej nic nie wiadomo na ten temat. Żubroń powstał z pomocą ludzi, a i tak stanowiło to nie lada wyczyn. Żeby doszło do skojarzenia, trzeba było wyselekcjonować młode, jurne okazy byka żubra. Takie osobniki chętniej pokrywały krowy domowe niż ich starsi krewniacy. Układ zwierząt rodzicielskich, w którym ojcem był żubr, a matką krowa, sprawdził się najlepiej. Z prostego powodu: jeden ekstremalnie rzadki żubr mógł być ojcem wielu cieląt. Pierwsze próby stworzenia nowego gatunku O żubroniu zrobiło się głośno w czasach PRL-u. Należy jednak podkreślić, że prace nad stworzeniem tego gatunku wyprzedziły czas radzieckiej dominacji politycznej prawie o sto lat. Autorem pomysłu połączenia żubra z krową był Leopold Walicki. W 1847 roku administrator majątku Wilanowo pod Grodnem zaczął krzyżować z bydłem domowym żubry, które dostał w prezencie od rosyjskiego cara. Z całą pewnością stwarzało to wiele problemów, ale Walicki osiągnął niebywały sukces. Uzyskał płodnego samca, co później nie udało się już nikomu. Do 1859 roku wyhodował piętnaście osobników. Po co wyhodowano żubronia? Leopoldowi Walickiemu przyświecał jasny cel. Chciał stworzyć silne bydło robocze, które byłoby odporne na niskie temperatury i które odznaczałoby się szybkim przyrostem masy mięśniowej, nawet przy stosowaniu niskiej jakości paszy. W tym zakresie eksperyment zakończył się powodzeniem, jednak sytuacja polityczna nie sprzyjała jego kontynuacji. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, Walicki udzielił pomocy walczącym Polakom, za co został skazany na śmierć. Jego majątek został przejęty przez władze rosyjskie. Żubroń jako zwierzę rzeźne Pomysł krzyżowania żubrów z bydłem domowym ożył po II wojnie światowej, jednak pierwotna koncepcja Walickiego odeszła w zapomnienie. Żubroń nie miał być zwierzęciem pociągowym. W XX wieku, w dobie rozwoju maszyn rolniczych, coraz częściej odchodzono od pracy z wykorzystaniem zwierząt. Cel hodowli był inny. PRL borykał się z licznymi problemami gospodarczymi. Nagle pomysł hodowli tego zwierzęcia wydał się wyjątkowo atrakcyjny. Nic dziwnego. Przy niewielkim nakładzie pracy i kosztów, jeden żubroń mógł dostarczyć znacznie więcej mięsa niż krowa. Szybko przybierał na masie. Nawet zimą mógł być trzymany poza oborą. To dawało możliwość zagospodarowania budynków na inne cele. Małe wymagania żywieniowe sprawiały, że do wykarmienia zwierząt wystarczył kawałek lasu i łąka. Żubroń miał uczynić Polskę potentatem w dziedzinie hodowli bydła. Tak się jednak nie stało, ale o tym za chwilę. Dlaczego mimo tak licznych zalet nowego gatunku wcześniej nie zdecydowano się na wznowienie eksperymentu Walickiego? To proste. W okresie międzywojennym żubr był ekstremalnie rzadkim gatunkiem, bliskim wyginięcia. Dopiero po II wojnie światowej liczebność tego gatunku zaczęła wzrastać i można było przystąpić do prób hodowli na masową skalę. Wznowienie hodowli W 1958 roku prof. August Dehnel, kierownik Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży, przystąpił do prac nad stworzeniem nowej rasy użytkowej bydła. Głównym celem, jaki sobie postawił, było poznanie mechanizmu dziedziczenia genów i płodności żubroni, co miało usprawnić hodowlę komercyjną. Hodowlą żubroni zajęło się kilka ośrodków: Państwowy Zakład Unasienniania Zwierząt w Myśliborzycach, PGR Rzepin i PGR Łękno. Byki żubrów kojarzono z krowami rasy polskiej czerwonej i nizinnej czarno-białej. Dzięki opracowanej przez Edwarda Sumińskiego metodzie sztucznej inseminacji, do 1984 roku udało się wyhodować niemal 550 zwierząt w różnych pokoleniach. Problemy hodowców Należy jednak podkreślić, że hodowla nie szła „jak po maśle”. Podstawowy problem stanowił fakt, że nie udało się uzyskać płodnego byka. Tylko część samic okazywała się płodna. Należy też wspomnieć, że krowy miały ogromne problemy z porodem dużych cieląt, których masa dochodziła do 50 kg. Poza tym żubronie zachowywały częściowo naturę swoich dzikich ojców. Były dość nieprzewidywalne, czasami nawet agresywne. Hodowla żubroni zakończyła się w 1990 roku. 15 lat później w Gospodarstwie Rolnym Karolew stworzono niewielkie stado tych zwierząt. Nic jednak nie wskazuje, że ta niezwykła hybryda będzie uzyskiwana na szeroką skalę. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Świnie są bardzo wybredne. Naukowcy dokończyli eksperyment słynnego XVIII-wiecznego biologa
Spośród zwierząt hodowlanych, takich jak konie, owce czy kozy to świnie są najbardziej wybredne, jeśli chodzi o pokarm. Na zwierzętach przetestowano ponad 600 gatunków roślin. Eksperyment wykonano blisko 300 lat temu. Przeanalizowano go dopiero teraz.
Spis treści: Karol Linneusz – na tropie idealnej diety zwierząt Wybredne świnie Wielki eksperyment biologów. Pora z niego skorzystać Świnie są bardzo inteligentnymi zwierzętami. Zdaniem naukowców mają wyrafinowane zdolności poznawcze, lepsze niż psy, a nawet trzyletnie dzieci. Nie zmienia to faktu, że w polskiej kulturze masowej i na co dzień nie mają dobrej prasy. O człowieku zachowującym się nieprzyzwoicie mówi się, że jest świnią. Potoczne są też takie wyrazy pochodne jak świntuch, świństwo, świnić, świński, po świńsku. Tymczasem dowody na wyrafinowanie tych zwierząt naukowcy zebrali nie tylko w ostatnich latach, ale już kilka stuleci temu. Karol Linneusz – na tropie idealnej diety zwierząt Postać Karola Linneusza, szwedzkiego przyrodnika i lekarza, który wprowadził rewolucyjny system klasyfikacji oparty na morfologii (budowie) organizmów, zna każdy uczeń. Naukowiec ten był bardzo płodny. Część z jego badań i publikacji nie jest dziś znanych albo nie kontynuował ich i zostały nieco zapomniane. Tak też stało się z pracą doktorską „Pan Svecicus” opublikowaną przez Karola Linneusza w 1749 roku, którą nawet przetłumaczono na angielski i niemiecki. Obronił ją jego student, Nils Hesselgren. Taka praktyka to nic dziwnego w tamtych czasach. Praca została napisana lub podyktowana przez jego przełożonego, Linneusza, a zadaniem Hesselgrena była jedynie jej publiczna obrona. Doktorat oparty był o szeroko zakrojone badania. Dotyczyły one preferencji żywieniowych zwierząt hodowlanych. Linneusz i jego uczniowie podróżowali po Szwecji, zbierając informacje od rolników na temat najlepszych pastwisk dla zwierząt. Przeprowadzili ponad 2300 testów, w których 643 gatunki roślin podawano krowom, kozom, owcom, koniom i świniom. Następnie odnotowywano, czy zwierzę zjadło roślinę, czy nie. Skala tego przedsięwzięcia robi wrażenie nawet na dzisiejszych naukowcach. Wyniki starannie opracowano, ale nie nigdy ich nie opracowano. Po 275 latach tego zadania podjął się zespół szwedzkich naukowców i opublikował na łamach „Biological Journal of the Linnean Society”. Wybredne świnie Z analizy badania Linneusza wynika, że świnie były najbardziej wybredne, jeśli chodzi o pokarm. Zjadały tylko 32% z 204 gatunków roślin testowanych na wszystkich zwierzętach. Następne w kolejce były konie – 59%, krowy – 66%, owce – 82 procent i kozy – 85 procent. Świnie preferowały rośliny strączkowe i trawy. Wszystkie zwierzęta preferowały gatunki, które dziś uważane są za pożywne. – Świnie były prawdopodobnie najbardziej wybredne, ponieważ są wszystkożerne i nie jedzą wyłącznie roślin. Nieco jest też zaskakujące, że zwierzęta nie były zbyt dobre w unikaniu toksycznych roślin. Krowy i konie były pod tym względem najlepsze – mówi prof. Håkan Rydin z Wydziału Ekologii i Genetyki na Uniwersytecie w Uppsali, współautor publikacji. 300 lat temu dopiero kształtował się system klasyfikacji roślin. Ale dzięki temu, że Linneusz stosował opisy, które sam opracował i stały się obecnie standardem, teraz szwedzcy badacze byli w stanie zidentyfikować poprawnie strawę podawaną zwierzętom hodowlanym. To doskonały dowód na to, że standaryzacja w badaniach przynosi owoce. Wielki eksperyment biologów. Pora z niego skorzystać – Karol Linneusz położył podwaliny pod analizę tego obszaru [nauki – przyp. red.] przez przyszłych naukowców. Minęło około 200 lat, zanim biolodzy zaczęli używać statystyk. Fascynujące jest również to, że wszystkie dane są udokumentowane. Gdyby eksperyment przeprowadzono w nowszych czasach, naukowcy prawdopodobnie nie zachowaliby surowych danych – zauważa prof. Rydin. Dla badacza zaskakujące jest, dlaczego wyniki tego imponującego rozmachem eksperymentu miały tak niewielki wpływ na naukę. Jak zauważa w swoim artykule, publikacja Linneusza była dobrze znana na całym świecie, ale naukowcy nie próbowali interpretować, ani omawiać wyników. Wniosek dotyczący wybrednych świń to tylko jeden z wielu, jaki można wysnuć z najnowszej analizy. Eksperci zajmujący się żywieniem trzody, ale też pasjonaci zwierząt i historii nauki z pewnością znajdą w publikacji wiele cennych informacji. Źródło: Biological Journal of the Linnean Society. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ile krowa ma żołądków? Odpowiedź jest równie zaskakująca, co pytanie
Ile krowa ma żołądków? Wyjaśniamy, jak działa skomplikowany układ pokarmowy przeżuwaczy, w tym żołądki krowy.
W tym artykule: Krowy i jej krewniacy: przeżuwacze Jak trawią przeżuwacze? Ile krowa ma żołądków? Żwacz Czepiec Księgi Trawieniec Mikrobiota przeżuwaczy Krowy i inne przeżuwacze dokonały trudnej sztuki – potrafią trawić twarde ściany komórkowe roślin. Aby to zrobić wytworzyły długi i złożony układ pokarmowy, a jedzenie i trawienie pochłania dużą część ich czasu i energii. Osiągnęły ewolucyjny sukces i potrafią przeżyć wszędzie tam, gdzie znajdą roślinny pokarm. Żołądki krowy to prawdziwa maszyneria, przystosowana do strawienia nawet najtwardszych części roślin. Krowy i jej krewniacy: przeżuwacze Nasze udomowione krowy to zwierzęta gospodarskie, które należą do przeżuwaczy. Według klasyfikacji biologicznej to podrząd ssaków. Przeżuwacze to zwierzęta roślinożerne. Oprócz bydła należą do nich m.in. żyrafy, jelenie, sarny, łosie, antylopy i bawoły. Najmniejsze przeżuwacze to azjatyckie piżmowce, ważące zaledwie około 15 kg. Krowy i reszta udomowionego bydła należą do podrodziny bawołów. To zwierzęta parzystokopytne. Udomowienie bydła nastąpiło mniej więcej 8 tys. lat temu. Krowa domowa to tak naprawdę podgatunek tura europejskiego. Kiedy po raz pierwszy ludzie udomowili bydło? Odpowiedź na to pytanie znaleźli polscy naukowcy Polscy naukowcy odkryli, że ludzkość po raz pierwszy udomowiła bydło ok. 10 000 lat temu. Pierwszy przypadek domestykacji miał miejsce w regionie Środkowego Nilu. Jak trawią przeżuwacze? Układ pokarmowy przeżuwaczy jest złożoną maszyną przystosowaną do rozbijania, trawienia i wchłaniania pokarmu roślinnego. Potrafią one trawić celulozę – polisacharyd, który jest budulcem ściany komórkowej roślin. Człowiek, choć je rośliny, strawić celulozy nie potrafi. Przechodzi ona przez nasz układ pokarmowy jako składnik błonnika. Strawienie celulozy nie jest rzeczą łatwą. Przeżuwacze wytworzyły skomplikowany układ pokarmowy, składający się z wielu elementów niespotykanych u innych grup zwierząt. Kluczowym elementem ich trawienia jest też, jak sama nazwa wskazuje, przeżuwanie. Raz połknięty pokarm wraca do jamy gębowej i jest ponownie żuty i rozdrabniany. Przeżuwacze mogą to robić całymi godzinami. Ile krowa ma żołądków? Żołądek krowy to najważniejsza część jej układu pokarmowego. To on odpowiada za skuteczne trawienie celulozy. Jest narządem dużym i skomplikowanym. Pytanie „ile krowa ma żołądków” jest więc całkiem zasadne. Mimo, że krowi żołądek to jeden narząd, jest podzielony aż na cztery komory: żwacz, czepiec, księgi, trawieniec. Każda z nich odpowiada za inny odcinek trawienia. Są inaczej zbudowane, mają też różną wielkość. Biologia dzieli je na trzy przedżołądki i żołądek właściwy. Przedżołądki w różny sposób przygotowują połknięty pokarm do trawienia, które zachodzi w ostatniej komorze – trawieńcu. Żwacz Proces trawienia w krowim układzie pokarmowym rozpoczyna się w żwaczu. To pierwsza komora żołądka, do której trafia połknięty pokarm. Żwacz działa jak gigantyczny kocioł fermentacyjny, w którym mikroorganizmy rozpoczynają rozbijanie roślinnego materiału na bardziej przyswajalne substancje. U krów może mieć pojemność nawet 180 litrów. Żwacz połączony jest z kolejną komorą krowiego żołądka – czepcem. W tzw. cyklu żwaczowo-czepcowym, składającym się z synchronicznych skurczów obu komór, dochodzi do mieszania treści pokarmowej. Następuje odfiltrowanie odpowiednio drobnych cząstek pokarmu. Te większe wracają z powrotem do jamy gębowej, gdzie są przeżuwane i rozdrabniane. Krowa zaczyna przeżuwać mniej więcej godzinę po posiłku. W żwaczu, w wyniku działania enzymów wydzielanych przez mikroorganizmy, następuje wstępne trawienie. W procesie tym krowa wytwarza ogromną ilość gazów – 25-30 litrów na godzinę. Gazy te to głównie dwutlenek węgla i metan. Zwierzę pozbywa się ich przez odbijanie. Krowa produkuje też od 40 do nawet 150 litrów śliny na dobę. Czepiec To kolejna komora krowiego żołądka. Jest znacznie mniejszy od żwacza. U przeciętnej krowy ma pojemność tylko około 20 litrów. To czepiec „decyduje”, czy teść pokarmowa jest wystarczająco rozdrobniona, by posłać ją dalej, do kolejnych komór żołądka. Zbyt duże cząsteczki są cofane do żwacza i do jamy gębowej. Jedne z najrzadszych krów na świecie urodziły się we Wrocławiu. Poznajcie bantengi jawajskie We wrocławskim ZOO pojawili się nowi mieszkańcy. Prima i Assam to bantengi jawajskie. W ubiegłym roku ich populacja spadła o 70 proc. Błona śluzowa czepca to naturalny filtr cząsteczek pokarmu. Tworzy głębokie wzory, podobne kształtem do plastra miodu. Żwacz i czepiec ściśle ze sobą współpracują w cyklu żwaczowo-czepcowym. Są od siebie oddzielone tylko niewielkim fałdem, umożliwiającym dość swobodny przepływ treści pokarmowej. Księgi Księgi są trzecią komorą żołądka krowy. Charakteryzują się dużą liczbą tworów podobnych do liści czy kartek książki, które tworzą dużą powierzchnię wchłaniania (4–5 m2). W księgach wchłania się od 30 do 60% pobranej przez zwierzę wody, a także elektrolity (sód i potas), minerały i kwasy tłuszczowe. „Kartki” ksiąg zapobiegają ponadto przedostawaniu się większych cząsteczek paszy do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Dokładna rola tej komory krowiego żołądka jeszcze nie jest do końca poznana. Trawieniec To ostatnia część żołądka krowy. Trawieniec można określić jako właściwy żołądek, bo działa podobnie do żołądków innych ssaków. Posiada gruczoły wydzielające soki żołądkowe z enzymami trawiennymi. To w nim zachodzi właściwy proces trawienia, czyli rozkład substancji pokarmowych. Panuje w nim kwaśne środowisko o wartości pH między 2 a 3. Dla porównania w żołądku człowieka pH wynosi od 1,3 do 2,5, a u drapieżników (np. kotów czy psów) – tylko 1. Począwszy od trawieńca układ pokarmowy przeżuwaczy jest już podobny do reszty ssaków. Z trawieńca treść pokarmowa przechodzi do jelita cienkiego, potem grubego. Mikrobiota przeżuwaczy Sama liczba krowich żołądków i ich budowa nie wystarczyłaby do skutecznego trawienia celulozy. Niezbędna jest także mikrobiota. Pełni ona u przeżuwaczy jeszcze ważniejszą rolę niż u człowieka. W krowim żwaczu bytuje ponad 200 rodzajów bakterii i 20 typów pierwotniaków ułatwiających wykorzystywanie składników pokarmowych. Stwierdzono, że w skład mikrobioty przeżuwaczy wchodzą także grzyby, archeobakterie i wirusy. Żywienie krowy jest zatem również żywieniem mikroorganizmów bytujących w żwaczu. Nieodpowiedni pokarm (np. zbyt duża ilość kukurydzy) może zachwiać mikrobiotą krów i rozregulować ich układ pokarmowy.
Najdroższa krowa na świecie kosztuje fortunę. Dlaczego brazylijskie bydło osiąga tak zawrotne ceny?
Brazylijskie krowy rasy nelore osiągają ceny liczone w milionach dolarów. Są symbolem lukratywnego przemysłu mięsnego w Brazylii.
W tym artykule: Rośnie popyt na wołowinę Indyjskie krowy w Ameryce Mit ekologicznej krowy Wylesianie Amazonii trwa Światowy rekord padł na aukcji w Arandú w Brazylii. W czerwcu 2023 roku Viatina-19 FIV Mara Imóveis, imponująca biała krowa z charakterystycznym garbem na grzbiecie została wyceniona na kwotę 4,3 miliona dolarów. Inwestor kupił w niej jedną trzecią udziałów za równowartość 1,44 mln dolarów. To pokazuje, że najdroższa krowa jest traktowana jak lokata kapitału. 4,5-letnia Viatina-19 FIV Mara Imóveis to przedstawicielka wspaniałej brazylijskiej rasy nelore, potomkini starożytnego bydła domowego zebu. Osiąga ono wysokie ceny nie tylko z powodu jakości mięsa. Rośnie popyt na wołowinę Brazylia też bije rekordy jako największy na świecie eksporter wołowiny. Znalazła się na pierwszym miejscu trzy lata temu. Wówczas Chiny rozpoczęły import wołowiny z Brazylii po epidemii afrykańskiego pomoru świń. W jej wyniku zginęło 28 procent chińskiego pogłowia tych zwierząt. – Brazylia zbudowała już cztery nowe rzeźnie, aby obsługiwać rynek chiński. Branża rośnie w siłę – mówi Carolina Arantes, fotografka i eksploratorka National Geographic. Udała się do miasta Uberaba w południowej Brazylii. Tam bydło króluje, a koronę nosi zebu. – Wszystko tutaj ma związek z zebu. Radio, restauracje – wylicza Arantes. Zajmuje się branżą wołową od ośmiu lat. Od 65 lat hodowla bydła jest główną przyczyną wylesiania Amazonii. Brazylia ma obecnie 225 milionów sztuk bydła. Chce nadal dominować na rynku, który w ciągu najbliższych 20 lat ma wzrosnąć o 35 procent. Czy krowy warte miliony dolarów mogą coś tu zmienić? Indyjskie krowy w Ameryce Hodowla bydła to istota kultury i mitologii gauchos – kowbojów z południowej Brazylii. W połowie XX wieku rząd brazylijski chciał zwiększyć hodowlę bydła. Zachęcał do przenoszenia się na wieś i przekształcania lasów deszczowych w pastwiska. Wyzwaniem było znalezienie zwierząt, które byłyby w stanie przetrwać tropikalny klimat kraju. Krowy europejskie (Bos taurus), takie jak rasy hereford i angus, nie radziły sobie, a produkcja była niska. Zebu indyjskie (Bos indicus), pochodzące z Azji Południowo-Wschodniej, Afryki i Chin, okazało się bardziej odporne. Jest naturalnie przystosowane do wyższych temperatur dzięki dużym i licznym gruczołom potowym. Jego skóra jest gruba i pokryta gęstymi, puszystymi włosami, co czyni ją mniej podatną na ataki owadów, takich jak komary. Krzyżowanie z rasą ongole z indyjskiego regionu Nellore dało jeszcze wytrzymalsze zwierzęta. Dziś są one znane jako krowy nelore. Charakteryzują się odpornością na wiele infekcji pasożytniczych. Mają wydajny metabolizm, łatwo się rozmnażają i nie wymagają dużo nadzoru ze strony człowieka w młodym wieku. Mit ekologicznej krowy Jednak, jak każde bydło, w czasie trawienia produkują metan. To gaz bardziej szkodliwy dla klimatu niż dwutlenek węgla. Dziś krowy odpowiadają za 14,5 procent wszystkich globalnych emisji gazów cieplarnianych. Wołowina jest uważana za najmniej ekologiczny produkt spożywczy. Bydło zebu zaczęto uważać za bardziej przyjazne dla klimatu. Argumentem była odporność na wyższe temperatury i trudne warunki, np. suszę. Niektóre odmiany mają również więcej mięśni, co teoretycznie zmniejsza ich wpływ na środowisko – uzyskujemy więcej mięsa z mniejszej powierzchni pastwisk. Nelore reklamowano nawet przez jakiś czas jako ekologiczne bydło. – To się skończyło, bo wyszło na jaw, że słynna krowa nie jest bardziej ekologiczna niż jakakolwiek inna rasa – mówi Robert Wilcox. To profesor na Uniwersytecie Północnego Kentucky i specjalista od brazylijskiej hodowli bydła. Wylesianie Amazonii trwa Tymczasem wylesianie Amazonii postępuje. Prezydent Luiz Inacio Lula de Silva zobowiązał się położyć kres praktyce, która w ciągu ostatnich sześciu dekad zniszczyła prawie jedną piątą lasów deszczowych w Brazylii. W pierwszym półroczu 2023 r. poziom wycinki ponoć znacznie spadł. W grudniu 2023 roku ruszyły inicjatywy mające na celu obowiązkowe monitorowanie bydła. W planach jest też ograniczenie liczby krów hodowanych na nielegalnie wylesionych gruntach. Dopóki jednak popyt na mięso będzie wysoki, prof. Wilcox nie spodziewa się znacznego spadku hodowli i wylesiania Amazonii. Zebu, które kiedyś było uznawane za święte w Indiach, zyskało nowy status. – Zostało „świętym” zwierzęciem brazylijskiego handlu i kultury. Jest źródłem narodowej dumy – mówi Arantes. Źródło: National Geographic.
Pochowano ich z różnymi zwierzętami. Archeologiczna zagadka z Włoch sprzed 2 tysięcy lat
Szczątki psów, koni, świń, krowy, a nawet kurczaków znaleziono w grobach ludzi we Włoszech. Cmentarzysko pochodzi sprzed ponad 2 tysięcy lat. Co robiły tam zwierzęta?
W tym artykule: O kurczę! Ile zwierząt w grobach! Multum badań. Jaka odpowiedź? Zwierzęta w grobie – praktyka powszechna Starożytne Włochy kojarzymy głównie z Rzymem i Cesarstwem Rzymskim. Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że przed jego powstaniem obszar obecnych Włoch zasiedlała mozaika różnorodnych ludów. Archeolodzy podsumowali właśnie na łamach czasopisma „Plos ONE” badania w obrębie cmentarzyska należącego do jednego z zagadkowych ludów zamieszkujących niegdyś północ Italii. O kurczę! Ile zwierząt w grobach! Stanowisko archeologiczne Seminario Vescovilei, bo o nim mowa, znajduje się w Weronie. W okresie od III do I wieku p.n.e. pochowano tu 161 osób. W 16 grobach naukowcy znaleźli dodatkowo szczątki zwierząt. Fakt, że w grobach były na przykład kostki kurczaków czy świń nie był dla archeologów większym zaskoczeniem. Wszak na ostatnią drogę od tysiącleci wkładano do grobów żywność. Zmarły miał z niej skorzystać w zaświatach. Ale co robiły w czterech grobach szczątki psów i koni? Te zwierzęta nie były spożywane powszechnie w pradziejach. Multum badań. Jaka odpowiedź? Aby wyjaśnić powód złożenia psów i koni do grobów naukowcy użyli szerokiego spektrum metod. Przeanalizowali dane demograficzne, dietę ludzi, ich DNA i okoliczności pochówku ludzi i zwierząt. Aby było to możliwe, współpracowali ze sobą eksperci z włoskiego Institute for Mummy Studies i szwajcarskiego Uniwersytetu w Bernie. Mimo starań, nie ustalono żadnych znaczących korelacji. Wygląda na to, że archeologiczna zagadka pozostanie nią na dłużej. Ale coś udało się ustalić. Na przykład to, że ludzie pochowani ze zwierzętami nie byli ze sobą blisko spokrewnieni. Można zatem wykluczyć, że była to praktyka ograniczona do jednej rodziny. Ze zwierzętami pochowani byli różni ludzie. Z kompletnym szkieletem psa znaleziono pochowane dziecko. Z kolei młodego mężczyznę złożono do grobu z częściami konia, a mężczyznę w średnim wieku pochowano z małym psem. Natomiast kobietę w średnim wieku pochowano z całym koniem, wieloma szczątkami innego konia i dodatkowo czaszką psa. Badacze przyznają, że powód złożenia tych gatunków do grobów jest dla nich tajemnicą. Ale może to wskazywać na zażyłe relacje ludzi ze zwierzakami lub inne nieznane praktyki religijne. Naukowcom udało się też uzyskać dość zaskakujące informacje, dzięki badaniom izotopowym. Okazało się, że dwa z pochowanych psów miały w swojej diecie produkty roślinne. Prawdopodobnie żywiły się resztkami ze stołu w postaci owsianki. Zwierzęta w grobie – praktyka powszechna Archeolodzy odkrywają groby ludzi ze zwierzętami w różnych miejscach na świecie. Pochówki z czworonogami znane są już z końca epoki paleolitu, czyli kilkanaście tysięcy lat temu. Grób człowieka z psem znaleziono w Niemczech w Born-Oberkassel. W późniejszych epokach przykładów jest więcej i pochodzą z całego świata. Archeolodzy odkryli grobowiec zdobiony wizerunkami zwierząt i duchów. Ma ponad 1000 lat W północnych Chinach odkryto przepięknie zdobiony grobowiec, który powstał za czasów panowania dynastii Jin. Natrafiono na niego podczas rozbudowywania kanalizacji. Szczątki ludzi i zwierząt sprzed 2500 lat odkryto na przykład w Macedonii Zachodniej. Ciała mężczyzn, kobiet i dziecka pochowano w dwóch rzędach grobów razem ze szczątkami koni, wołów, psów oraz świni. Podobne praktyki znane są z również terenu obecnej Polski. Na cmentarzysku z okresu wędrówek ludów (IV-VI wiek n.e.) w Robawach archeolodzy natknęli się na jamy z pochówkami koni. W pobliżu pochówków zwierzęcych usytuowane były groby ze szczątkami ludzi. Pochówki ludzkie znajdowały się przy północnych i wschodnich krańcach jam z kośćmi koni. Źródło: Plos ONE Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Hindusi zastępują popularne święto Dniem Przytulania Krowy
Walentynki mają równie wielu przeciwników, co zwolenników. Od tego roku hinduski rząd proponuje obywatelom alternatywę dla święta zakochanych. Skąd taki pomysł?
W tym artykule: Indie zastępują walentynki Dniem Przytulania Krowy Hinduska tradycja kontra zachodnia Walentynki zaczęto obchodzić około XIV wieku. W średniowiecznej Francji i Anglii wierzono, że w połowie lutego zaczynał się sezon godowy ptaków. To dodatkowo wzmocniło przekonanie, że właśnie 14 lutego powinno się celebrować miłość. Święto zakochanych ma też mniej romantyczne pochodzenie. W III w. Cesarz Klaudiusz II dokonał egzekucji na biskupie Walentym z Rzymu. Jego męczeństwo jest wspominane przez Kościół katolicki w rocznicę śmieci –14 lutego. W wielu krajach uznaje się go za patrona zakochanych. Indie zastępują walentynki Dniem Przytulania Krowy Święto zakochanych ma więc długą i wielowątkową historię, jednak przez skomercjalizowanie w XX w. zaczęło wzbudzać wiele kontrowersji. Nie brakuje głosów, jakoby walentynki były „amerykańskim świętem” czy wymysłem specjalistów od marketingu. Część hinduskiego rządu twierdzi nawet, że zachodnia kultura (w tym 14 lutego) zagraża indyjskim tradycjom. Od lat młodzi Hindusi coraz częściej obchodzą walentynki. Wraz ze wzrostem popularności święta pobożni Hindusi sprzeciwiali się temu. Hannah Ellis-Petersen, korespondentka „Guardiana”, pisze, że według narracji krytyków, walentynki zachęcają do rozwiązłości kobiet i wulgarnych zachowań. Skrajnie prawicowe grupy idą o krok dalej i niszczą sklepy z kwiatkami i okolicznościowymi kartkami. Tadż Mahal, Niebieskie Miasto, Ganges. Czy znasz wszystkie atrakcje Indii? Indie to jeden z największych i najliczniejszych krajów na świecie. Nieodłącznie kojarzy się z barwnymi strojami, świątynią Tadż Mahal i festiwalem światła Diwali. To także Niebieskie ... Hinduska tradycja kontra zachodnia W tym roku rząd Indii zaproponował obywatelom, aby spędzili walentynki, przytulając się do krowy. Informacja o nowym święcie „Cow Hug Day” została przekazana w oświadczeniu departamentu ds. dobrostanu zwierząt. Wybór krów nie jest przypadkowo. W hinduizmie są czczone jako święte, nierzadko też jako symbole macierzyństwa. Większość stanów Indii, w tym Delhi, zakazała uboju bydła. Politycy przekonują, że krowy to „kręgosłup indyjskiej kultury”, a ich przytulanie 14 lutego przyniesie „bogactwo emocjonalne i zwiększy indywidualne i zbiorowe szczęście”. Zastąpienie walentynek „Cow Hug Day” to pokłosie wzrostu popularności nacjonalistycznych idei. Według nich wiara i kultura hinduska powinny kształtować państwo i jego politykę. Obecny hinduski rząd nacjonalistyczny, kierowany przez premiera Narendrę Modiego, stara się realizować ten program. Źródło: Animal Welfare Board of India Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej?
Ziemia już jest planetą zwierząt domowych. Gdybyśmy nagle zniknęli z jej powierzchni, to zdziczałe zwierzęta domowe miałyby największe szanse na opanowanie opustoszałej planety.
W tym artykule: Zdziczałe zwierzęta domowe – krowy Zdziczałe zwierzęta domowe – psy Zdziczałe zwierzęta domowe – świnie Zdziczałe zwierzęta domowe – kury Zdziczałe zwierzęta domowe – konie Zdziczałe zwierzęta domowe – kozy Zdziczałe zwierzęta domowe – koty Łączna biomasa udomowionych ssaków – na którą składają się głównie krowy i świnie – osiąga 60 proc. wszystkich żyjących przedstawicieli tej grupy. Jeśli do tego dodamy zsumowaną masę ludzi, która stanowi 36 proc. masy ssaków, to na dzikie gatunki z tej grupy pozostaje marne 4 proc. Podobnie rzecz się ma z ptakami. 70 proc. ich obecnej biomasy przypada na drób, głównie kurczaki. Dzikie gatunki stanowią tylko 30 proc. masy wszystkich żyjących ptaków. Tak przynajmniej wyliczył zespół prof. Rona Milo z Weizmann Institute of Science w Izraelu. Bezwzględne dane liczbowe potwierdzają te wnioski. Szacuje się, że obecnie Ziemię zamieszkuje 19,5 mld kurczaków, 1,4 mld krów, 980 mln świń, 470 mln psów oraz 373 mln kotów. Do tego trzeba dodać konie, krowy, owce, kozy czy nawet pszczoły miodne. A także zwierzęta, które, choć nie zostały udomowione, to ściśle związały swoje życie z człowiekiem. Są to choćby myszy domowe, szczury, wróble czy bociany białe. Gdyby ludzkość wyginęła nagle w wyniku jakiejś globalnej epidemii, to gigantyczna przewaga liczebna zwierząt domowych i związanych z człowiekiem dałaby im pierwszeństwo w opanowywaniu opustoszałej po nas Ziemi. Z drugiej strony niektóre wersje genów, jakie pod wpływem człowieka znalazły się w ich komórkach, mogłyby im to utrudnić. Krótkie nogi, duże otłuszczenie, oklapłe uszy czy łagodny charakter nie ułatwiłyby walki o byt w naprawdę dzikiej przyrodzie. Z kolei szybki przyrost masy czy wszystkożerność mogłyby okazać się przydatne. Ewolucja się nie cofa, lecz serwuje nowe mutacje. Widać to, gdy pojawiają się zdziczałe zwierzęta domowe. Zdarzyło się już wielokrotnie na wyspach, porzuconych farmach czy w strefach ewakuacji ludzi po rozmaitych katastrofach. To dobry prognostyk tego, jak mogłyby sobie takie zwierzęta poradzić na Ziemi pozbawionej ludzi. A wnioski bywają zaskakujące. Zdziczałe zwierzęta domowe – krowy Jesienią 2019 r. stado krów uciekło rolnikowi ze wsi Jakubowskie na Podlasiu. Trzymał on zwierzęta od wiosny na pastwisku, czasem tylko dowożąc im pokarm. Krowy miały niewielki kontakt z człowiekiem. Gdy właściciel postanowił zagnać je do obory jesienią, zwiały na sam jego widok. Nikt nie spodziewał się, że samodzielnie przetrwają całą zimę. Tymczasem nie tylko świetnie sobie poradziły, ale jeszcze się rozmnożyły. Rozwinął się też u nich silny instynkt stadny. Na widok człowieka dorosłe krowy chowały młode do środka, a same ustawiały się dookoła. W takim układzie uciekały do lasu. Ponad 170 krów żyje dziko w Lubuskiem. Zdecydowano, by je wybić Zaraz... Wolno żyjące krowy w Polsce? Tak, od około 9 lat w gminie Deszczno obok Gorzowa Wielkopolskiego żyje na wolności stado krów. Powiatowy lekarz weterynarii w Gorzowie Wlkp. wydał decy... Prawdopodobnie kluczem do udanego zdziczenia było to, że należały do mięsnej rasy limousine. Nie wymagały więc codziennego dojenia i nie cierpiały z powodu nadmiaru mleka. Gdyby należały do najpopularniejszej dziś w Polsce rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, nie przeżyłyby zimy. Te krowy – o charakterystycznym czarno-białym umaszczeniu – rocznie dają od 5,5 do 11 tys. litrów mleka. Od bardziej pierwotnej rasy czerwonej polskiej można uzyskać tylko do 3 tys. litrów rocznie. Gdyby człowiek nagle zniknął, większość krów, niedojona, zapadłaby na bolesne zapalenie wymion. Nieliczne, które przetrwałyby tę chorobę, musiałyby się zmierzyć ze stadami drapieżników. Powolne krowy ras mlecznych wymarłyby bezpotomnie. Z atakami drapieżników poradzić by sobie mogły dwie linie ewolucyjne. Jedna to małe, chude i szybkie niskomleczne rasy pierwotne. Ich siłą byłaby wytrzymałość i zdolność do ucieczki. Z czasem z tych ras mógłby się wykształcić gatunek niedużego, ale szybkiego i wytrzymałego bydła. Zbliżony wielkością do dzisiejszej sarny tworzyłby małe rodzinne grupy, których główną metodą obrony przed drapieżnikami byłaby sprawna ucieczka. Zniknięcie ludzi mogłyby też przeżyć duże rasy mięsne bydła typu limousine. Geny szybkiego przyrostu masy, preferowane w doborze sztucznym, dałyby im przewagę w starciu z drapieżcami. Krowy tworzyłyby duże stada, które na widok agresorów ustawiałyby się wkoło, spychając młode do środka. W obronie przydawałyby im się duże rogi, więc z czasem ewolucja sprzyjałaby zwiększaniu ich rozmiarów. Tak by powstał drugi gatunek dzikiego bydła: powolny, ale ogromny, przewyższający wielkością żubry i tury, do tego agresywny i uzbrojony w potężne rogi. Zdziczałe zwierzęta domowe – psy Większość psów można zaliczyć do szeroko pojętej kategorii kundli. Badania zespołu prof. Wiesława Bogdanowicza z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie wykazały, że ta grupa psów tworzy coś w rodzaju superrasy, lepiej radzącej sobie samodzielnie od przedstawicieli jakiejkolwiek rasy wyhodowanej przez człowieka. Mają lepszy węch, sprawniejsze układy rozrodczy i odpornościowy. Potrafią też samodzielnie wyszukiwać pokarm, żywić się resztkami, nie tylko świeżym mięsem, ale też padliną, odchodami, owocami, nawet gnijącymi. Gdyby więc człowiek nagle zniknął z powierzchni Ziemi, rasowe psy szybko by wymarły. Świat zaczęłyby podbijać wszędobylskie kundle. Szybko jednak musiałyby się zmierzyć z wilkami. Pies bowiem to udomowiony wilk. Badania genetyczne wskazują, że początki tego procesu sięgają między 27 a 40 tys. lat wstecz. Psy i wilki wciąż łączą silne więzy genetyczne. Wilki traktują psy albo jako rywali na swoim terytorium, których należy zagryźć, albo jak partnerów do rozrodu. Badania z 2018 r. wykazały, że aż 62 proc. eurazjatyckich wilków nosi w sobie fragmenty DNA psów. W świecie po wymarciu ludzi wilki, wreszcie wolne od prześladowań, gwałtownie zwiększyłyby swoją liczebność. Kundle z kolei zmuszone zostałyby do poszukiwania pożywienia w dziczy. Część z nich zostałaby zjedzona przez wilki. Pozostałe krzyżowałyby się z nimi na dużą skalę. W efekcie powstałby psowilk. Miałby nieco mniejsze rozmiary niż dzisiejsze wilki, bardziej zróżnicowane umaszczenie i większe możliwości żywieniowe – dietę mięsną, z upolowanych ofiar, uzupełniałby odchodami i dzikimi owocami. Struktura watahy psowilków stałaby się też bardziej elastyczna, co utrudniałoby potencjalnym ofiarom – jeleniom, sarnom, dzikim krowom czy koniom – przewidywanie ich aktualnej strategii myśliwskiej. W strefie umiarkowanej i borealnej psowilki stałyby się najbardziej skutecznym drapieżnikiem w świecie po wymarciu ludzi. Zdziczałe zwierzęta domowe – świnie Po katastrofie w Fukushimie w 2011 r. władze Japonii nakazały ewakuację ponad 100 tys. osób w promieniu ponad 20 km. Ok. 300 km kw. tego obszaru to były tereny rolne i miejskie. Z opuszczonych farm wydostało się tam na wolność blisko 30 tys. świń. Jednocześnie na opustoszałych terenach gwałtownie wzrosła liczebność dzików. To pozwoliło na nieskrępowany kontakt obu gatunków. W dziejach cywilizacji to nie był jakiś wyjątkowy przypadek. Świnie zostały udomowione 8–8,5 tys. lat temu na Bliskim Wschodzie. Stamtąd wraz z rolnikami powędrowały do Europy. Rolnicy z północy do swoich stad świń chętnie dołączali dziki. Ok. 4 tys. lat temu trzoda chlewna stała się krzyżówką obu tych gatunków. Nic więc dziwnego, że i na opuszczonych przez ludzi terenach wokół Fukushimy doszło do wymiany genetycznej między świniami i dzikami. Efekty tego zbadała grupa japońskich naukowców, którzy spodziewali się, że świńskie geny przyniosą korzyści dzikom. Odkryli jednak, że mieszańce stanowiły ledwie 16 proc. populacji, a świńskie geny stanowiły u nich tylko 8 proc. całego DNA. Badacze doszli więc do wniosku, że cechy świń nie pomagały dzikom w przetrwaniu. Ich zdaniem hybrydy stopniowo wymierają. To zaś oznacza, że po zniknięciu ludzkości świnie prawdopodobnie też szybko by się skrzyżowały z dzikami. Mieszańce nie radziłyby sobie jednak ze sprawnym wyszukiwaniem pokarmu w dzikiej przyrodzie i z obroną przed drapieżnikami. Z czasem by więc zniknęły, a na planecie pozostałyby już tylko dziki. Zdziczałe zwierzęta domowe – kury Pierwszym zwierzęciem, jakie przyciąga uwagę turystów na hawajskiej wyspie Kauai, są kury. Widać je na parkingach, trawnikach, ulicach, plażach i w lesie. Nikt ich nie pilnuje, nikt się nimi nie zajmuje. Świetnie radzą sobie całkowicie same. Podobnie jak wszystkie kury na świecie, także i te z Kauai pochodzą od żyjącego w dżunglach południowej Azji kura bankiwa. Udomowienie nastąpiło prawdopodobnie około 8 tys. lat temu. Stamtąd kury rozpowszechniły się na cały świat. Większość dzisiejszych kur jest całkowicie zależna od człowieka. Osiągają rozmiary dwukrotnie większe od swego dzikiego przodka. Często utraciły, i tak pierwotnie nieduże, zdolności latania. Mają proporcjonalnie mniejsze mózgi. Potrafią składać jaja niemal codziennie, ale często tracą potrzebę ich wysiadywania. Te, które około tysiąca lat temu Polinezyjczycy przywieźli na Kauai, bardziej przypominały pierwotne kury bankiwa. Po odkryciu wyspy w 1778 r. przez kapitana Jamesa Cooka skrzyżowały się one z rasami europejskimi. Doszło do tego ponownie m.in. po huraganach z 1982 i 1992 r., które wywiały kurczaki z podwórek do lasów. Zdziczałe kury Kauai zachowały wiele pierwotnych genów, ale dopływ DNA udomowionych kur przyniósł im korzyści. Geny szybkiego wzrostu i reprodukcji pozwalają im szybko odbudować populację po kryzysach. Natomiast cechy dzikie – mniejsze rozmiary ciała, rzadsze składanie jaj i troskliwsze ich wysiadywanie – ułatwiają im przeżycie. Podobny proces można będzie zapewne zaobserwować u kur po wymarciu człowieka. Większość typowych ras mięsnych i nieśnych zapewne szybko by wyginęła. Przetrwałyby te bardziej ogólnoużytkowe, typu polskiej zielononóżki kuropatwianej. Ale nawet one nie poradziłyby sobie zimą w rejonach polarnych i umiarkowanych. Pozbawione ogrzewanych kurników zamarzłyby na śmierć. Natomiast w klimacie ciepłym i tropikalnym, po chwilowym załamaniu liczebności, szybko by się odnalazły. Ewolucja pchnęłaby je w kierunku zmniejszenia wielkości i sprawniejszego latania. Nie potrafiłyby długo fruwać, ale – tak jak cietrzewie czy głuszce – z łatwością podlatywałyby na drzewa, by uciec przed drapieżnikami. Składałyby mniej jaj, które ukrywałyby w wygrzebanym w ziemi dołku, gdzieś w leśnej gęstwinie. Geny szybkiego wzrostu pozwalałyby im prędko dojrzewać i mieć kilka lęgów w roku. Domieszka DNA od ras bojowych zwiększyłaby ich agresywność. W okresie godowym koguty walczyłyby więc ze sobą w niezwykle widowiskowy sposób. Kury zaś broniłyby swoich piskląt z zaciętością, kopiąc silnymi nogami i szarpiąc dziobem przeciwnika do krwi. Zdziczałe zwierzęta domowe – konie Konie najprawdopodobniej zostały udomowione około 5 tys. lat temu przez lud Botai ze stepów Kazachstanu. Stamtąd rozprzestrzeniły się na świat. Hodowano je głównie jako siłę pociągową do prac rolnych albo zwierzę do jazdy wierzchem. Hodowla nie zmieniła tak bardzo ich pierwotnych genów jak u krów, świń czy kur. Większość ras koni zachowała dużą sprawność fizyczną i samodzielność. Pozbawione opieki człowieka, z łatwością dziczeją i przystosowują się do lokalnych warunków. Tak jak choćby mustangi, które są potomkami koni domowych przywiezionych w XVI wieku przez Europejczyków podbijających Amerykę Północną. – W każdym rejonie USA mustangi tworzą nieco inną strukturę – opowiada Iwa Momatiuk, fotografka przyrody, która od 56 lat mieszka w Ameryce. – W częściach Nevady żyją w grupach rodzinnych do 80 koni. W górach z kolei stado tworzy z reguły tylko ogier, kilka klaczy i ich potomstwo. Gdyby więc cała ludzkość wyginęła, to niekontrolowane i niekastrowane konie pewnie by zalały świat. Ich ewolucja mogłaby pójść w dwie strony. Na terenach otwartych – głównie stepach – konie zachowałyby duże rozmiary i tworzyłyby wielkie tabuny, liczące do kilkudziesięciu osobników. Przebywałyby razem przez cały rok. Zachowałyby rozmaitość umaszczenia koni domowych, długie grzywy i ogony. Dobrze widoczne, szczególnie w galopie, stanowiłyby doskonałe ostrzeżenie przed drapieżnikami dla innych członków stada. Z kolei w lasach mógłby powstać gatunek niewielkiego konia o bardziej samotniczym trybie życia i jednolicie ciemnobrązowym umaszczeniu, które pełniłoby funkcję kamuflażu. Krótka grzywa i cienki ogon zapobiegałyby zaplątywaniu się w krzewy. Pysk nieco by się wydłużył i zwęził, aby ułatwić zrywanie pożywnych liści w gąszczu. Konie leśne zbierałyby się razem jedynie w okresie godowym. Samce toczyłyby wtedy brutalne walki o dostęp do samic, korzystając przy tym z kopyt i zębów. Po zapłodnieniu ogiery wracałyby do indywidualnego trybu życia, a klacze samodzielnie wychowałyby młode. Zdziczałe zwierzęta domowe – kozy Zdziczałe kozy były plagą wysp Galapagos. Zabijano je tysiącami, aż w końcu w 2006 r. zlikwidowano ostatnie. Gdyby przetrwała choć jedna ich para, wkrótce te zwierzęta z powrotem by odbudowały liczną populację na wyspach. Ta historia pokazuje, jak niezwykle ekspansywna jest koza domowa. Pochodzi ona od dzikiej kozy bezoarowej, która do dziś żyje na pustynnych obszarach Azji Południowo-Zachodniej. Mimo że od udomowienia minęło już blisko 11 tys. lat, to koza domowa nadal zachowała ogromną wytrzymałość oraz elastyczność pokarmową swoich przodków. Jest w stanie żywić się liśćmi, gałęziami, korą, kwiatami, owocami, korzeniami, nasionami, a nawet grzybami. W Australii zdziczałe kozy jedzą kłujące akacje oraz gorzkie zioła, których unikają owce czy bydło. Gdyby człowieka zabrakło na Ziemi, kozy domowe szybko by opanowały wszelkie rejony suche i ciepłe, szczególnie półpustynne oraz skaliste. Zachowałyby zdolność do rozmnażania się o dowolnej porze roku – byle miały trochę pokarmu i wody. Tworzyłyby, tak jak i dzisiaj, stada o strukturze matriarchalnej: z doświadczoną przewodniczką, młodszymi samicami i ich potomstwem. Samce po osiągnięciu dojrzałości płciowej opuszczałyby rodzinne grupy, tworząc luźne i elastyczne stada męskie. Zdziczałe zwierzęta domowe – koty Niemal 9 tys. małych i średnich wysp świata jest zamieszkanych przez zdziczałe koty. Zjadają tam, co się da: od ptaków i ssaków, przez gady, po bezkręgowce, głównie owady. Ta wszechstronność pokarmowa z pewnością ułatwiłaby kotom przetrwanie po wymarciu człowieka. Więź między naszymi gatunkami sięga 8 tys. lat wstecz. To wtedy koty nubijskie (Felis silvestris nubica), czyli afrykański i arabski podgatunek żbika (Felis silvestris), zaczęły kręcić się wokół człowieka. Przyciągnęły je myszy i szczury, zwabione z kolei zapasami ziaren u pierwszych rolników. Koty nubijskie udomawiały się stopniowo: najpierw w Azji Zachodniej, później w Egipcie. Wraz z rolnikami koty domowe zawędrowały do Europy. Tam spotkały się z drugim podgatunkiem żbika: żbikiem europejskim (Felis silvestris silvestris). Z nim też z łatwością się krzyżowały. W efekcie w wielu rejonach Europy żbiki zostały w dużym stopniu zastąpione przez hybrydy. Po wymarciu człowieka rasy kanapowe zapewne szybko by wyginęły, a Ziemię opanowaliby potomkowie „dachowców”. W warunkach ostrej konkurencji musieliby zacząć się jednak specjalizować pokarmowo. Część kotów przeszłaby na nadrzewny tryb życia, intensywnie krzyżując się ze żbikami europejskimi. Lżejsze, mniejsze i zwinniejsze, żywiłyby się głównie ptakami. Naziemne osobniki utworzyłyby linię większą i cięższą, powolną, lecz waleczną, która wyspecjalizowałyby się w polowaniach na szczury i gigantyczne myszy.
Kiedy po raz pierwszy ludzie udomowili bydło? Odpowiedź na to pytanie znaleźli polscy naukowcy
Polscy naukowcy odkryli, że ludzkość po raz pierwszy udomowiła bydło ok. 10 000 lat temu. Pierwszy przypadek domestykacji miał miejsce w regionie Środkowego Nilu.
W tym artykule: Do pierwszego udomowienia bydła doszło prawdopodobnie nawet 3000 lat wcześniej Naukowcy zastanawiają się, skąd udomowione bydło wzięło się w Afryce tak wcześnie Badacze odnaleźli kości pierwszych udomowionych krów Dotychczas uważano, że po raz pierwszy człowiek udomowił krowę ok. 7000 lat temu. Bydło miało przybyć do wschodniej Afryki z obszarów dzisiejszej Turcji i Iraku. Wszystko wskazuje na to, że najnowsze odkrycie polskich naukowców może obalić tę tezę. Do pierwszego udomowienia bydła doszło prawdopodobnie nawet 3000 lat wcześniej Zespół badaczy z Polskiej Akademii Nauków prowadził ostatnio wykopaliska w rejonie Basenu Letti, w Dolinie Środkowego Nilu. To obszar, który położony jest w dzisiejszym Sudanie. Uczeni odnaleźli tam kości, które wstępnie datują na VII–VIII wiek p.n.e. Jedne z najrzadszych krów na świecie urodziły się we Wrocławiu. Poznajcie bantengi jawajskie We wrocławskim ZOO pojawili się nowi mieszkańcy. Prima i Assam to bantengi jawajskie. W ubiegłym roku ich populacja spadła o 70 proc. Bydło pochodzi od wymarłego tura. Do tej pory naukowcy sądzili, że zostało udomowione po raz pierwszy na Bliskim Wschodzie. Polscy uczeni są przekonani jednak, że ich odkrycie jest dowodem na domestykację lokalną, która wydarzyła się nawet 3 tysiące lat wcześniej – w Afryce. – Ślady ludzi, którzy zamieszkiwali ten rejon, są zdecydowanie starsze i sięgają nawet VIII tysiąclecia p.n.e. Nimi zajmowaliśmy się w czasie najnowszych badań – powiedział w rozmowie z portalem Nauka w Polsce dr Piotr Osypiński, profesor Polskiej Akademii Nauk. Naukowcy zastanawiają się, skąd udomowione bydło wzięło się w Afryce tak wcześnie Najważniejsze pytanie brzmi: skąd pochodziło bydło, które udomowili pasterze z regionu Środkowego Nilu? Naukowcy przypominają, że już wcześniej pojawiały się tezy o tym, że w wyniku zmian klimatu i suszy we wschodniej Saharze dochodziło do częstszych interakcji pomiędzy ludźmi a turami. Były to jednak tylko hipotezy, niepoparte rzetelnymi dowodami. Konstelacja satelitarna, która ma zajrzeć pod piaski Sahary. Oto misja OASIS Cel – zbadanie warstw wodonośnych Sahary oraz określenie tempa topnienia lodowców. Planowana misja JPL NASA „OASIS” wykorzystuje metody sprawdzone na Marsie, by chronić Ziemię. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/konstelacja-satelitarna-ktora-ma-zajrzec-pod-piaski-sahary-oto-misja-oasis-fot-nasa-jpl1-bd7bcc6.jpeg" width="938" height="528" alt="Konstelacja satelitarna, która ma zajrzeć pod piaski Sahary. Oto misja OASIS (fot. NASA JPL)" title="Konstelacja satelitarna, która ma zajrzeć pod piaski Sahary. Oto misja OASIS (fot. NASA JPL)" /> – Ze względu na brak znalezisk (z dawniejszych wykopalisk) w postaci dobrze zachowanych kości dużych przeżuwaczy, idea lokalnego udomowienia bydła odeszła na dziesięciolecia w zapomnienie. Naukową debatę zdominowały nowinki genetyczne – mówi dr hab. Marta Osypińska z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, jedna z autorów badań. – Tymczasem w czasie naszych badań w Letti dokonaliśmy odkryć, które rzucają nowe światło i na nowo pozwolą podjąć debatę o pochodzeniu bydła w Afryce – dodaje uczona. Badacze odnaleźli kości pierwszych udomowionych krów W trakcie najnowszych wykopalisk archeologom udało się odnaleźć zupełnie nowe kości. Znajdowały się pośród szczątków wielu innych gatunków zwierząt, które zamieszkiwały tysiące lat temu ten region. Badacze zwracają uwagę na to, że kości miał cechy „turopodobne” i należały właśnie do udomowionych krów. Wstępna analiza wykazała, że ówcześni ludzie należeli do społeczności wczesnoneolitycznych. Uczeni wskazują, że zajmowali się głównie rolnictwem i łowiectwem. Polowali głównie na dzikie zwierzęta sawannowe, ale, co najważniejsze – nie na bydło. Czym zajmuje się archeolog – na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? Ziemia skrywa wiele bezcennych artefaktów przeszłości, które czekają na odkrycie. Czym zajmuje się archeolog? Jakie trzeba mieć kwalifikacje, by móc podjąć pracę w tym zawodzie? Na jakie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czym-zajmuje-sie-archeolog-na-czym-polega-jego-praca-i-jak-zostac-archeologiem-fot-ozkan-bilgin-anadolu-agency-via-getty-images-dfd1d87.jpeg" width="938" height="626" alt="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Kolejne badania mają dokładnie zawęzić okres, z którego pochodzą kości prawdopodobnie najstarszych udomowionych krów na świecie. Jeżeli odkrycie się potwierdzi, będziemy mogli niewątpliwie mówić o prawdziwym przełomie dokonanym przez polskich naukowców. Co tylko potwierdza, że nasi archeolodzy to światowa czołówka. Kiedy udomowiono pierwsze zwierzęta? pies – ponad 15 000 lat temu w Azji Wschodniej lub Afryce, koń – ok. 7000 r. p.n.e. na Bliskim Wschodzie, kot – ok. 5500 r. p.n.e. w Nubii, pszczoła miodna – ok. 4000 r. p.n.e. w południowej Azji, kura – ok. 3500 r. p.n.e. w południowej Azji, królik – ok. 1000 r. p.n.e. w starożytnym Rzymie, Źródło: Nauka w Polsce.
Na Korsyce zamknięto plaże. Powód? Agresywne krowy
Kiedy myślimy o dzikich zwierzętach na plaży, do głowy przychodzą nam raczej mewy czy foki, a nie krowy. Cóż, na Korsyce sytuacja wygląda nieco inaczej.
W tym artykule: Korsyka: krowy wtargnęły na plaże Krowy na Korsyce Korsyka to niewielka wyspa należąca do Francji. Według danych z 2019 r. mieszka na niej niespełna 340 tys. ludzi, czyli mniej więcej tyle samo, co na przykład w Lublinie. Silną populację stanowią krowy. Szacuje się, że na Korsyce jest ich ponad 15 tys. W czasie pandemii, kiedy ruch turystyczny na wyspie niemal praktycznie zamarł, zwierzaki odzwyczaiły się od tłumów turystów i zaczęły coraz śmielej się przemieszczać, również w kierunku plaż. Te małpy witają się i żegnają tak jak ludzie Do tej pory naukowcy byli przekonani, że jedynie ludzie potrafią sygnalizować początek i koniec interakcji społecznych. Ostatnie badania wyprowadziły ich jednak z błędu. Korsyka: krowy wtargnęły na plaże Wraz z opracowaniem i upowszechnieniem szczepionki na COVID-19, wiele kierunków turystycznych ponownie otworzyło się na podróżnych. Na Korsyce większym problemem od koronawirusa okazały się jednak krowy. W ostatnich tygodniach lokalne media już kilkukrotnie donosiły o tym, że turyści dosłownie muszą z nimi walczyć. Kilka dni temu doszło nawet do tego, że władze wyspy postanowiły tymczasowo zamknąć malownicze plaże na południu wyspy w okolicach miasta Ajaccio. Dlaczego? Krowy niszczyły zaparkowane w pobliżu samochody i „wpraszały się” na plażowe pikniki. W lwim sanktuarium stanęła klatka dla ludzi. Jak zareagowały zwierzęta? Chętni na plener fotograficzny z lwami? W GG Conservation Glen Garriff w RPA jest to możliwe w bezpieczny i humanitarny sposób. Krowy na Korsyce Mimo wyrządzonych szkód wielu turystów śmieje się z krów i traktuje je jako część korsykańskiego folkloru. Lokalni urzędnicy mają jednak inne podejście do tego tematu. Kiedy zobaczysz, że krowy zmieszają w twoją stronę, najlepiej usunąć się z drogi – mówił jeden z radnych w wywiadzie dla lokalnej prasy. Władze wyspy mają rację. Choć problem wydaje się zabawny, to nie ma co go bagatelizować. Zwłaszcza że tego lata doszło już do kilku groźnych sytuacji. Mężczyzna trafił do szpitala po tym, jak krowa zraniła go w szyję na plaży w Lotu. Innym razem stado bydła goniło turystę po ulicy, a 70-latka z położonej w górach wioski Lozzi otarła się nawet o śmierć. Krowa zraniła ją poważnie w udo podczas wieszania prania. Jak poinformował burmistrz Lozzi Francois Acquaviva, ranę dzieliły od tętnicy zaledwie dwa centymetry. Jeżeli krowy przyzwyczają się do tego, że wyspę odwiedzają tysiące podróżnych, mogą stać się ciekawą i bezpieczną atrakcją turystyczną. Nie będą jednak najbardziej nieoczekiwanymi plażowiczami na świecie. W końcu na Bahamach znajduje się plaża zamieszkana przez świnie.
Krowy rozmawiają ze sobą. Badacze: żeby wyróżnić się ze stada
W czasach, gdy zachęca się ludzi do leczenia duszy poprzez szczere wyznania, młoda doktorantka z Australii uważa, że to samo odnieść powinno się do bydła. Po prostu musimy nauczyć się słuchać. Dość dobrze opanowała tę umiejętność pewna doktorantka z Australii i teraz przekonuje, że krowy chętnie rozmawiają ze sobą o emocjach. Każda swoim indywidualnym głosem.
- Krowy są niezwykle społeczne i towarzyskie. Nie dziwi więc, że przez całe życie utrzymują swoją indywidualną tożsamość. Udało się to ostatecznie potwierdzić poprzez analizę ich głosów – tłumaczy Alexandra Green, pisząca pracę doktorską na wydziale nauk przyrodniczych Uniwersytetu Sydney. View oEmbed on the source website Obserwując i przysłuchując się 18 krowom rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, Green odnotowała, jak posługując się głosem utrzymują one kontakt z innymi członkami stada. W zależności od kontekstu zwierzęta wyrażają różnym muczeniem ekscytację, podniecenie, zaangażowanie czy lęk. - Inny dźwięk słychać było gdy zwierzęta były seksualnie aktywne czy spodziewały się nakarmienia. Jeszcze inny, gdy odmawiano im jedzenia albo izolowano od reszty stada – wyjaśnia studentka. Gdy krowy rozmawiały o przyjemnych sprawach, ich głos był bardziej donośny i dźwięczny. Gdy były smutne, złe albo przerażone, dźwięk muczenia był dużo niższy. Z raportu opublikowanego w czasopiśmie ”Scientific Reports” wynika, że w ciągu 5 miesięcy Alexandra Green pozyskała w sumie 333 próbki krowich wokalizacji. Zrozumieniem tego, co nagrała, zajęli się eksperci, bioakustycy z francuskiego laboratorium. Ich wnioski trafią ostatecznie do doktoratu studentki. Zajęła się w nim tematem komunikacji wokalnej bydła oraz możliwościom, jakie płyną z jej zrozumienia dla poprawy bytowania hodowlanych zwierząt. Green uważa, że w rolnicy mogą wykorzystać wiedzę o emocjach wyrażanych w muczeniu by w sposób nieinwazyjny wpływać na zdrowie i samopoczucie krów. Ma nadzieję, że uda się skonstruować system monitorujący głosy na obecność sygnałów zwiastujących niebezpieczeństwo, problem czy potrzebę. – Chcemy wiedzieć, czy krowa może nas zaalarmować odnośnie stopnia pilności danej sprawy – wyjaśnia australijska badaczka serwisowi Farm Online. Wielu rolników hodujących krowy przyznaje, że po latach jest w stanie bezbłędnie rozpoznać głos każdego zwierzęcia, a nawet czy dzieje mu się krzywda. – Chcemy uzyskać ten sam efekt, ale poparty naukowymi dowodami – dodaje Green. Studentka chce teraz przeprowadzić eksperyment z udziałem farmerów i poddać ocenie ich umiejętność odczytywania krowich emocji. Jan Sochaczewski
Ponad 170 krów żyje dziko w Lubuskiem. Zdecydowano, by je wybić
Zaraz... Wolno żyjące krowy w Polsce? Tak, od około 9 lat w gminie Deszczno obok Gorzowa Wielkopolskiego żyje na wolności stado krów. Powiatowy lekarz weterynarii w Gorzowie Wlkp. wydał decyzję o uśmierceniu wszystkich, co wywołało poruszenie opinii publicznej.
W internecie aż huczy od apeli wzywających służby weterynaryjne do zmiany decyzji, pojawiają się także akcje zachęcające do poszukiwania nowego miejsca dla zwierząt. Czasu jest niewiele, bo pieniądze na likwidację stada już zostały przyznane – 350 tysięcy złotych z budżetu Ministerstwa Rolnictwa. - To zdziczałe stado, pięknych i najwyraźniej szczęśliwych, spokrewnionych ze sobą krów i cieląt z matkami. Przed przewiezieniem do rzeźni zostaną zapędzone na ciężarówki, co oznacza rozdzielanie matek od cieląt – powiedział w rozmowie z OKO.press etyk i zoolog prof. Andrzej Elżanowski z Polskiego Towarzystwa Etycznego - To będzie dramatyczna operacja, powodująca ogromne cierpienie krów. Zanim w ogóle dojadą do rzeźni. To jedna strona, po przeciwnej są mieszkańcy i urzędnicy gminy. Narzekają na fakt, że wędrujące po okolicy stado wchodzi w szkodę i dewastuje uprawy. - Nie może być tak, że stado krów terroryzuje mieszkańców - mówią urzędnicy z Deszczna w rozmowie z reporterami telewizji TVN. Skąd dzikie krowy? Najprawdopodobniej to efekt wypuszczania jednego z prywatnych stad na teren okolicznego parku i brak odpowiedniego doglądania. Krowy wędrowały sobie po okolicy i mnożyły się bez przeszkód tworząc populację. – Z właścicielem jest utrudniony kontakt. Raz z nami rozmawia, raz nie, jednak przyznał się, że bydło należy do niego. Są pieniądze i stado zostanie zabite, a od właściciela będziemy dochodzili zwrotu pieniędzy. Obciążymy go za tzw. wykonanie zastępcze – mówi w rozmowie z Gazetą Wyborczą Zofia Batorczak, lubuski wojewódzki lekarz weterynarii i wymienia zagrożenia, które stado może nieść ze sobą dla żyjących w okolicy ludzi. Tłumaczy, że zwierzęta nie były od lat doglądane przez weterynarzy i szczepione, mogą roznosić choroby, nie mają dostępu do czystej wody pitnej oraz niszczy uprawy. - Stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, również na drogach powodując wypadki i kolizje, bo policja miała takie zgłoszenia, interweniowali mieszkańcy – dodaje Batorczak. Los krów nie musi być przesądzony. Krytyka Polityczna donosi, że właściciel stada usłyszał kilka lat temu wyrok zakazu posiadania bydła, wyrok już się uprawomocnił. Mimo apeli do lokalnych władz o odebranie mężczyźnie zwierząt nikt nie zareagował, dlatego sąd podtrzymał decyzję lekarza weterynarii o uśmierceniu stada by zapobiec zagrożeniu epidemiologicznemu. – Sąd, działając na podstawie ustawy o ochronie zwierząt, uznał, że właściciel stada znęcał się nad zwierzętami, a jednoczenie nakazał mu te wszystkie zwierzęta zabić – tłumaczy w rozmowie z KP Karolina Kuszlewicz, społeczna rzeczniczka praw zwierząt przy Polskim Towarzystwie Etycznym - Środki zastosowane w tej decyzji są niewspółmierne do problemu. Nie ulega wątpliwości, że zwierzęta gospodarskie muszą być zabezpieczone i oznaczone, że standardy weterynaryjne powinny być przestrzegane. To jest jasne. Ale nie musi to oznaczać ich zabicia. Dlatego dziennikarze KP wzywają swoich czytelników do poszukiwania nowego domu dla zwierząt, by uniknęły trafienia do rzeźni. W internecie zbierane są podpisy pod petycją w sprawie uchylenia decyzji lekarza weterynarii. „ Zwracamy się więc do Pana z apelem, aby zachować stado krów z Deszczna przy życiu, przebadać zwierzęta, zakolczykować i przyznać im paszporty bydła, co umożliwi przetransportowanie ich do nowego, bezpiecznego miejsca życia” - czytamy w tekście apelu, pod którym podpisało się już prawie 7 tysięcy osób. Źródła: Gazeta Wyborcza / Avaaz.org / TVN / Krytyka Polityczna / OKO.press
W świecie Mundari nic nie jest ważniejsze niż krowa. Zaglądamy do Sudanu Południowego
Świat wokół może toczyć krwawe wojny. Dla Mundari jedno pozostaje niezmienne.
Wstaje świt, oświetlając brzegi Nilu i niewielki obóz plemienia Mundari. Młody mężczyzna czyści zęby patykiem, a następnie wkłada głowę prosto w strumień moczu stojącej obok krowy. Ten prysznic ma dwie zalety, chroni przed infekcjami i barwi jego włosy na rudawo, a ten kolor to dla Mundari wyznacznik piękna. Potem wciera w swoją skórę popiół z ogniska. Delikatnie brzoskwiniowy, ma konsystencję pudru. Powstał ze spalonego krowiego łajna. Jest naturalnym antyseptykiem, chroni przed komarami i innymi insektami, poza tym zapewnia ochronę przed nadciągającym nieubłaganie upałem. Mężczyzna pije parę łyków mleka prosto z wymienia, a potem uderza w bębenek, budząc resztę plemienia. Czas zabrać zwierzęta na inne pastwisko. W najmłodszym państwie świata To znajduje się na północ od Dżuby, stolicy Sudanu Południowego. Najmłodszego i prawdopodobnie najbardziej niestabilnego kraju na świecie. Powstał w lipcu 2011 r., a już w grudniu 2013 r. wybuchł tam konflikt. W jego wyniku zginęło co najmniej 50 tys. ludzi, a ponad 2 mln zostały zmuszone do opuszczenia domów, wysiedlone, skazane na cierpienie głodu. Pośród tego kryzysu humanitarnego nomadzi Mundari starają się dalej wypasać swoje stada na brzegach Nilu, narażając się na niebezpieczeństwo wejścia na zaminowane pola, odpierając ataki sąsiednich, wrogich im plemion – Dinka czy Nuer. Bydło królów Hodują rasę bydła zwaną watussi-ankole, charakterystyczne białe zwierzęta z wielkimi zagiętymi rogami. Piękne, nie bez powodu zwane także „bydłem królów”. Jedna sztuka kosztuje ponad 500 dol., nic dziwnego, że mężczyźni Mundari bronią swoich zwierząt z użyciem karabinów. Nawet wtedy, gdy rząd próbuje rozbroić zwaśnione plemiona. – Trzeba zrozumieć, jak ważne jest bydło dla Mundari – mówi Tariq Zaidi, fotograf, który spędził ostatnie 10 lat, portretując plemiona i lokalne społeczności w ponad 30 krajach Afryki. Dla Mundari bydło jest rodzajem waluty, wyznacznikiem statusu, ochroną na starość – jak renta – albo wianem dla kobiet. Wychodząc za mąż, dostają jako zabezpieczenie posagu kilkadziesiąt krów. Od kiedy skończyła się wojna, do Sudanu Południowego wróciły tysiące mężczyzn, którzy teraz poszukują żon. To sprawiło, że ceny bydła poszły w górę. Każdego roku około 350 tys. sztuk zostaje skradzionych, a ponad 2,5 tys. ludzi zostaje przy tym zabitych przez złodziei. Jak rodzina – Mundari będą bronić swoich zwierząt, nie zważając na koszty – mówi Zaidi. – Są traktowane jak członkowie rodziny – tłumaczy. – Kiedy bydło wraca z pastwiska, każda sztuka dokładnie wie, gdzie ma iść, odnajduje swego pana, w tym sensie te krowy są prawie jak psy. Rodziny śpią ze zwierzętami, czyszczą je, nacierają popiołem i sprawdzają, czy miejsce wybrane do spania jest wygodne. Ich przetrwanie zależy od bydła. Każdy Mundari ma swoją ulubioną sztukę. Zabijają je albo sprzedają, tylko będąc w największej potrzebie. W sierpniu 2015 r. udało się podpisać w Sudanie Południowym traktat pokojowy. – Ta wojna odcięła Mundari od reszty świata – mówi Zaidi. – Nie byli w stanie wyemigrować do miast, zostali w buszu, przez co zachowali wyjątkowy styl życia. Oby teraz mogli żyć według swoich reguł. Monika Berkowska
Śmierdzący problem. Co zrobić z metanem wytwarzanym przez krowy? Dać im oregano
Tak, to brzmi co najmniej niesmacznie. Ale problem istnieje naprawdę. Gigantyczne hodowle krów są niczym dymiące metanem fabryki. Pojawił się pomysł jak ograniczyć krowie ... wiatry - informuje serwis „EurekAlert”.
Wytwarzany przez bakterie w ich układzie pokarmowym metan jest gazem cieplarnianym o działaniu 25 razy silniejszym od dwutlenku węgla, a jedna krowa emituje go dziennie od 250 do 300 litrów. Produkcję metanu można ograniczyć na przykład dodając do paszy azotanów lub tłuszczu albo poprawiając jakość karmy i zawartość w niej skrobi. Jednak w przypadku rolników prowadzących gospodarstwa organiczne te środki zaradcze albo nie są dopuszczalne, albo już zostały zastosowane. Dlatego potrzebne są nowe rozwiązania. Naukowcy z Aarhus University we współpracy z organizacją Organic Denmark oraz komercyjnymi partnerami prowadzą badania nad zastosowaniem jako dodatku do paszy oregano, powszechnie stosowanego jako przyprawa do pizzy. Oregano, czyli lebiodka pospolita (Origanum vulgare ssp hirtum) jest znane z wysokiej zawartości olejków eterycznych i działania bakteriobójczego. Dodane do paszy oregano hamuje wytwarzanie metanu przez bakterie żyjące w żwaczu krowy, zmniejszając emisje tego gazu. Dalsze badania prowadzone będą na umieszczonych w specjalnych komorach krowach z przetokami w żwaczu oraz jelicie. Naukowcy sprawdzą także reakcje zwierząt na różne dawki oregano, następnie przetestują metodę na kilku organicznych farmach mlecznych. Cały projekt potrwa cztery lata i ma objąć również badania nad najlepszymi metodami uprawy organicznego oregano i przetwarzania go na suchą paszę lub kiszonkę. Wcześniejsze prace wskazują, że dodatek oregano do paszy może przysłużyć się nie tylko klimatowi, ale także rolnikom i konsumentom. Oregano poprawia bowiem zawartość w mleku kwasów tłuszczowych i jego smak, a uzyskane produkty można by sprzedawać jako „przyjazne dla klimatu”. Źródło: PAP