Pszczoły wyczuwają chorobę u swojej królowej i... rozpoczynają rewolucję w ulu. Co prowadzi je na barykady?
W Kanadzie zeszłej zimy wyginęło aż 36% kolonii pszczół miodnych. Pszczoły wiedzą, że coś się dzieje i próbują reagować: najnowsze badania pokazują, że robotnice potrafią wykryć infekcję u królowej i wypędzają ją z ula. To dramatyczna walka o przetrwanie całej kolonii, która uzmysławia nam, jak krucha może być władza wobec woli „ludu”.
Według danych Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy w Kanadzie aż 36% z 830 000 kolonii pszczół miodnych nie przetrwało ostatniej zimy. Chociaż już przyzwyczailiśmy się do takich makabrycznych nagłówków, to obecnie wiemy, że główną przyczyną masowego wymierania są schorowane królowe, a najnowsze badania rzucają światło na biologiczny – ale demokratyczny – dramat rozgrywający się w ulach. Dlaczego królowe pszczół stają się coraz mniej płodne? Królowe pszczół, które z natury odpowiadają za reprodukcję i składanie tysięcy jaj dziennie, są coraz częściej infekowane wirusami. Te infekcje skutkują mniejszą płodnością – królowe mają mniejsze jajniki i składają mniej jaj, a w niektórych przypadkach całkowicie przestają to robić. Badania wykazały, że właśnie te zakażone wirusami królowe były najczęściej klasyfikowane przez pszczelarzy jako „niesprawne”, chociaż wcześniej za przyczynę ich niemocy uważano pestycydy czy ekstremalne temperatury. Jak robotnice rozpoznają chorą królową? Robotnice – bezpłodne samice pszczół tworzące większość kolonii – są w stanie wykryć infekcję u królowej dzięki analizie jej feromonów. Zdrowa królowa wytwarza tak zwany „feromonowy bukiet”, czyli mieszaninę co najmniej dziewięciu związków chemicznych, które informują robotnice o jej kondycji i jakości. Jednym z kluczowych składników tego bukietu jest metylooleinian. Gdy jego poziom spada – co następuje w wyniku infekcji wirusowej – robotnice interpretują to jako sygnał alarmowy. Królowa nie spełnia już swojej funkcji, nie jest w stanie złożyć wystarczającej liczby jaj, a to zagraża przetrwaniu kolonii. To prowadzi do dramatycznej decyzji: wymiany królowej. Czym jest podmiana królowej i dlaczego może być śmiertelna dla kolonii? Gdy sygnały feromonowe świadczą o problemach obecnej królowej, robotnice zaczynają wychowywać nową. Ta, gdy osiągnie dojrzałość, rozpoczyna proces podmiany królowej – zazwyczaj eliminuje starą „władczynię” w pojedynku na śmierć i życie. Chociaż taka wymiana może się wydawać naturalnym mechanizmem obronnym (wszystko zdaje się, chociaż brutalne, dosyć proste i klarowne). to wiąże się z ogromnym ryzykiem. Statystyki pokazują, że kolonie decydujące się na wymianę królowej mają ponad trzykrotnie wyższe ryzyko całkowitego wymarcia w porównaniu do kolonii zdrowych. Dzieje się tak, ponieważ nie ma żadnej gwarancji, że nowa królowa przejmie funkcję reprodukcyjną. To nie zmienia faktu, że w obliczu szalejących patogenów wymiana jest często jedyną, ostatnią nadzieją pszczół na przetrwanie. Tonący brzytwy się chwyta. Czemu królowe chorują? Zagrożenie jest mikroskopijne, ale śmiertelne Wirusy odpowiedzialne za choroby pszczół są przenoszone przez pasożytnicze roztocze: dręcza pszczelego. To gatunek pajęczaka, który wywołuje warrozę. Te niewielkie organizmy nie tylko rozprzestrzeniają patogeny, ale także je amplifikują. Choć obecnie nie istnieją żadne lekarstwa przeciwwirusowe dla pszczół, kontrolowanie roztoczy jest kluczowym działaniem w ochronie kolonii. Ta walka wymaga jednak ogromnej determinacji i zaangażowania pszczelarzy. Dramatyczne dane z Kanady nie są już szokujące – od niemal dwóch dekad historia się powtarza: śmierć kolonii zimą, odbudowa, częściowy sukces i kolejna katastrofa. Do czasu opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych dla pszczół, jedyną drogą jest konsekwentne i odpowiedzialne ograniczanie populacji dręcza. Od tego może zaliczyć przyszłość całego rolnictwa. Źródło: PNAS, The Journal of Basic and Applied Zoology, Trends in Parasitology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajlandia wchodzi w okres rocznej żałoby po śmierci królowej. Co warto wiedzieć przed podróżą?
Tajlandia rozpoczyna właśnie roczny okres oficjalnej żałoby narodowej po śmierci królowej Sirikit. Choć kraj wciąż pozostaje otwarty dla turystów, podróżni powinni być świadomi zmian – od zmodyfikowanych ceremonii po subtelne zmiany w atmosferze w miejscach kultu i w przestrzeni publicznej.
Od kilku dni Tajlandia przeżywa wyjątkowy moment w swojej historii. Po śmierci Królowej Matki Sirikit rząd ogłosił roczny okres żałoby narodowej. Dla turystów nie oznacza to wprawdzie poważnych ograniczeń w podróżowaniu, lecz nowy, bardziej refleksyjny kontekst pobytu. Choć większość hoteli, restauracji i atrakcji turystycznych działa bez zmian, podróż do Tajlandii w tym czasie wymaga większej wrażliwości na lokalne zwyczaje i nastroje społeczne. Śmierć królowej Sirikit Śmierć królowej Sirikit, która odeszła 24 października 2025 roku w wieku 93 lat, stała się dla Tajlandii momentem głębokiej refleksji. Nazywana często „Matką Narodu”, przez dziesięciolecia była symbolem troski o kulturę i tradycję, wspierając rozwój rzemiosła oraz inicjatywy na rzecz obszarów wiejskich. Jej działalność, łącząca elegancję z zaangażowaniem społecznym, na trwałe wpisała się w historię kraju i umocniła więź między monarchią a mieszkańcami. Po jej śmierci w całym królestwie ogłoszono żałobę narodową – flagi w instytucjach publicznych i szkołach zostały opuszczone do połowy masztu na trzydzieści dni, a urzędnicy państwowi są zobowiązani do noszenia strojów żałobnych przez rok. Jak poinformował Urząd Turystyki Tajlandii, decyzje te mają nie tylko wymiar symboliczny, lecz także stanowią wyraz wdzięczności wobec kobiety, która przez całe życie łączyła wierność tradycji z otwartością na nowoczesność. Niektóre zarządzenia w pewnym stopniu dotkną także przyjezdnych. Podróż do Tajlandii w czasie żałoby narodowej Choć Tajlandia pozostaje otwarta dla turystów, roczny okres żałoby po śmierci królowej Sirikit sprawił, że codzienne życie w kraju nabrało spokojniejszego rytmu i większej powagi. Urząd Turystyki Tajlandii (TAT) zapewnił, że wszystkie atrakcje, sklepy, restauracje i środki transportu działają bez zakłóceń, jednak odwiedzający proszeni są o dostosowanie się do nastroju narodowej refleksji. Z tego powodu władze zalecają noszenie przez pierwsze 90 dni ubrań w czerni, bieli lub innych stonowanych barwach – nie jako obowiązku, lecz gestu szacunku wobec zmarłej monarchini. W wielu miejscach dostępne są także czarne wstążki, które turyści mogą przypiąć do odzieży jako symbol pamięci. To symboliczne zachowanie ma głębszy wymiar kulturowy. W Bangkoku i innych dużych miastach pojawiły się portrety Królowej Matki otoczone kwiatami i świecami, przy których mieszkańcy oddają hołd w ciszy. W takich sytuacjach zaleca się podróżnym zatrzymanie się na chwilę, ściszenie głosu lub przyłączenie się do wspólnej zadumy. Podobna powściągliwość mile widziana jest także w miejscach publicznych – szczególnie w świątyniach, obiektach królewskich i urzędach państwowych, gdzie zachowanie i ubiór odzwierciedlają szacunek dla tradycji. Niektóre miejsca związane z monarchią, w tym Wielki Pałac Królewski i Świątynia Szmaragdowego Buddy w Bangkoku, pozostaną zamknięte do 8 listopada z powodu ceremonii żałobnych. W miarę zbliżania się oficjalnego pogrzebu królowej można spodziewać się kolejnych czasowych ograniczeń, dlatego TAT zachęca podróżnych do sprawdzania lokalnych komunikatów. W stolicy mogą również obowiązywać zmiany w programach imprez publicznych – pokazy fajerwerków czy sylwestrowe celebracje zostaną zastąpione bardziej stonowanymi formami upamiętnienia, jak chwile ciszy czy ceremonie zapalania świec. Pomimo tych zmian, Tajlandia nie zamyka się na odwiedzających. Wręcz przeciwnie – jak podkreślają przedstawiciele TAT, kraj pragnie, by turyści uczestniczyli w tym czasie z empatią i zrozumieniem. Taka równowaga między żałobą a codziennym życiem, a także tradycją a otwartością, może sprawić, że podróż do Tajlandii w tym okresie stanie się nie tylko doświadczeniem kulturowym, lecz także duchowym. Źródła: Euronews, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy królowa Charlotta naprawdę była czarnoskóra? Serial Netfliksa poruszył starą debatę
Królowa Charlotta, małżonka Jerzego III, znów stała się bohaterką dyskusji – tym razem za sprawą popularnego serialu. Czy rzeczywiście mogła być pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii?
Spis treści: Jak Charlotta została królową Wielkiej Brytanii Czy król Jerzy III i królowa Charlotta się kochali? „Szaleństwo” króla Jerzego III Czy Charlotta naprawdę była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii? Gdy 17-letnia Zofia Charlotta z Meklemburgii-Strelitz po raz pierwszy ujrzała londyński pałac, który miał być jej domem w 1761 roku, zbladła. W ciągu kilku godzin miała zostać królową Wielkiej Brytanii i Irlandii. Nigdy wcześniej nie była w Anglii ani nie spotkała swojego przyszłego męża. To, co wydarzyło się później, stało się częścią historii monarchii. Zostało niedawno przedstawione w serialu Netflixa „Queen Charlotte: A Bridgerton Story”. W fikcyjny sposób opowiada on o życiu nieśmiałej niemieckiej dziewczyny, o której krążyły pogłoski, że była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii. Ale kim była prawdziwa królowa Charlotta? Jak Charlotta została królową Wielkiej Brytanii Urodzona w 1744 roku w Meklemburgii-Strelitz, księżniczka miała przeciętne dzieciństwo w księstwie, które inni arystokraci europejscy uważali za prowincjonalne i mało znaczące. Jednak to miało działać na jej korzyść, gdy pewien książę z odległego kraju został królem. W 1760 roku zmarł dziadek Jerzego III, czyniąc go królem Anglii. Jego stan kawalerski zaczął budzić ogólnonarodowy niepokój. Jerzy potrzebował żony – i to szybko. Tak uznali jego doradcy, dlatego rozpoczęto gorączkowe poszukiwania protestanckiej księżniczki, która mogłaby dzielić z nim życie i urodzić dziedzica. Charlotta była nieznana i uważano, że nie ma politycznych powiązań ani ambicji. Doradcy polityczni króla chcieli, by interesy brytyjskie dominowały po ślubie monarchy. I tak, mimo że Jerzy nigdy wcześniej nie spotkał Charlotty, w 1761 roku wysłannik zaproponował jej małżeństwo w jego imieniu. Charlotta zgodziła się. Zaaranżowany ślub odbył się zaledwie sześć godzin po przybyciu młodej księżniczki do Anglii. Choć nie mówiła po angielsku, Charlotta została królową Wielkiej Brytanii i Irlandii.Wszyscy chcieli zobaczyć nowego króla i królową. Na ich koronacji tylu ludzi zebrało się, by ich pozdrowić, że ich orszak potrzebował dwóch godzin, by przejść z ulicy do Opactwa Westminsterskiego.Wkrótce Charlotta urodziła swoje pierwsze dziecko – córkę. W ciągu długiego małżeństwa urodziła łącznie 15 dzieci. Czy król Jerzy III i królowa Charlotta się kochali? Według wszelkich doniesień król i królowa mieli wyjątkowo szczęśliwe małżeństwo. Jerzy III był oddanym ojcem i mężem. Jednak życie na dworze było dla Charlotty trudne. Kłóciła się z teściową o sztywne zasady brytyjskiej arystokracji. Oczekiwanie, by urodziła wielu potomków, było dla niej wyczerpujące. Kiedy urodziła czternaste z piętnastu dzieci, napisała: „Nie sądzę, by jakikolwiek więzień bardziej pragnął wolności niż ja pragnę pozbyć się mojego brzemię”. Charlotta zmagała się z nudą i izolacją życia dworskiego. Znalazła jednak swoje sposoby na radzenie sobie z przytłaczającymi oczekiwaniami nowej roli. Rok po ślubie Jerzy kupił dla niej wiejską posiadłość należącą do książąt Buckingham. Buckingham House, dziś znany jako Pałac Buckingham, był nazywany „Domem Królowej”. Tam żyła w komfortowej domowej atmosferze – czytała, haftowała i grała na klawesynie. Dzieliła z mężem miłość do botaniki i roślin. Jerzy był znany jako „Farmer George” z powodu swojego zainteresowania rolnictwem. „Szaleństwo” króla Jerzego III Jednak szczęście tej pary nie trwało długo. W 1765 roku Jerzy doświadczył epizodu choroby psychicznej tak poważnej, że jego ministrowie zaproponowali, by Charlotta tymczasowo przejęła tron. Król wkrótce wyzdrowiał, ale zaczął doświadczać nawrotów. Z czasem stało się jasne, że jego choroba psychiczna nie minie. Miewał manie, depresje, halucynacje i drgawki. Historycy donoszą, że atakował, a nawet dopuszczał się napaści seksualnych wobec członków rodziny. Te epizody zniszczyły królową. „Królowa jest niemal pokonana przez jakiś tajemny lęk” – pisała Francis Burney, jedna z jej dwórek, w 1788 roku. „Nie umiem wyrazić, jak bardzo mnie porusza jej obecność, widząc, jak bardzo się stara zachować spokój”. Z biegiem czasu napady zmieniały się w długie epizody, a król został odizolowany, a nawet uwięziony. Społeczna stygmatyzacja i brak wiedzy o chorobach psychicznych sprawiały, że niemal niemożliwe było udzielenie pomocy „szalonemu” królowi. Nie było też wsparcia, które dziś uznaje się za kluczowe dla opiekunów i bliskich osób chorych psychicznie. Ostatecznie najstarszy syn Charlotty, Jerzy (późniejszy Jerzy IV), przejął tron jako regent. Ale jej mąż do końca życia pozostał chory. W 1789 roku, pod wpływem stresu związanego z chorobą króla, włosy królowej „zbielały”. Gdy Charlotta zmarła w 1818 roku, jej mąż był tak chory, że nie rozumiał, iż jego żona nie żyje. Czy Charlotta naprawdę była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii? Dziś Charlottę pamięta się jako wierną żonę i tragiczną postać związaną z chorobą psychiczną króla. Ale niektórzy uważają, że zasługuje na uwagę z innego powodu – twierdzą, że była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii. Od dziesięcioleci historycy spierają się, czy jej rodowe powiązania z portugalską arystokracją oznaczały, że miała ciemniejszy kolor skóry. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/06/GettyImages-478421669-2472cc2.jpg" width="3450" height="5221" alt="Pierwsze spotkanie króla Jerzego III i księżniczki Charlotte z Meklemburgii-Strelitz, 1761. Ryt. J. Rogers wg obrazu W. M. Craiga, okładka „The History of England”" title="Pierwsze spotkanie króla Jerzego III i księżniczki Charlotte z Meklemburgii-Strelitz, 1761. Ryt. J. Rogers wg obrazu W. M. Craiga, okładka „The History of England”" /> Ci, którzy wierzą, że miała afrykańskie pochodzenie, wskazują na portrety przedstawiające cechy uznawane za „afrykańskie”. Twierdzą, że przedstawianie królowej jako jasnoskórej miało ukryć jej pochodzenie, by odpowiadało ówczesnym eurocentrycznym ideałom piękna. Inni twierdzą, że jej przodkowie byli zbyt odlegli, by miało to wpływ na jej wygląd. Uważają, że to współczesne pojęcia rasy sprawiają, że Charlottę uznaje się za czarnoskórą. Ponieważ nie da się ustalić, jak Charlotta naprawdę wyglądała, ta debata prawdopodobnie nigdy się nie zakończy. Tak samo jak zainteresowanie jej życiem, o czym świadczy popularność serialu Netflixa, który zdobył fanów i uznanie krytyków.Ale jak mówi narratorka Julie Andrews w serialu: „To fikcja inspirowana faktami”. Odnosi się tym do prawdziwej królowej Charlotty. źródło: National Geographic
Była jedyną królową, która przeżyła Henryka VIII. Niewiele zabrakło, by skończyła na stosie
Katarzyna Parr, szósta i ostatnia żona Henryka VIII, jako jedyna przeżyła swojego męża. Nie podzieliła nieszczęsnego losu niektórych swoich poprzedniczek, ale to nie oznacza, że jej małżeństwo z Tudorem było szczęśliwe. Wyszła za króla, bo tego od niej zażądał. Mimo to poświęciła się władcy i była mu wierna. Wiodła żywot przykładnej żony, ale i tak otarła się o śmierć.
Spis treści: Dobrze urodzona panna z królewskimi ambicjami Ślub z Henrykiem VIII Katarzyna Parr miała podzielić los dwóch poprzedniczek? Jedyna królowa, która przeżyła Henryka VIII Katarzyna Parr mogła mówić o dużym szczęściu, że nie wypadła z kręgu łask Henryka VIII. Niewiele brakowało, by jej życie zakończyło się na stosie. Wszystko przez to, że była wykształconą, postępową kobietą, która w sprawach religijnych kierowała się własnymi poglądami, nie narzuconymi przez męża. W chwili zagrożenia musiała ukorzyć się przed mężem i tylko dzięki pokornej postawie nie stała się trzecią straconą królową. Dobrze urodzona panna z królewskimi ambicjami Katarzyna Parr, córka Maud Green, dziedziczki sir Tomasza Greena, i sir Tomasza Parra, potomka Edwarda III i lorda Kendal, urodziła się w 1512 roku. Jak przystało na dobrze urodzoną pannę, odebrała solidne wykształcenie. Jeszcze przed koronacją biegle władała łaciną, włoskim i francuskim, a po ślubie nauczyła się hiszpańskiego. Jednocześnie nie wykazywała zainteresowania typowo kobiecymi pracami. Gdy była mowa o szyciu i szydełkowaniu, odpowiadała, że jej ręce nie są przeznaczone, by dotykać igły i nici, a korony i berła. Zanim została królową Jako 17-latka poślubiła sir Edwarda Borough, wnuka drugiego barona Burgh. Mężczyzna nie cieszył się dobrym zdrowiem i zmarł w 1533 roku. Po śmierci męża, Katarzyna przeniosła się do posiadłości Sizergh Castle w Westmorland, gdzie spędzała czas u boku lady Katarzyny Neville. Nie zamierzała jednak przedłużać żałoby i w 1534 roku ponownie stanęła przed ołtarzem. Jej drugim mężem został dwukrotnie starszy od niej Jan Neville, trzeci baron Latimer. Tym małżeństwem znacznie poprawiła swoje notowania. Jako żona krewnego lady Strickland, zyskała status para, jednak poza prestiże, to małżeństwo przysporzyło jej też wielu trosk. Jan Neville jawnie sprzeciwiał się decyzjom króla, gdy Anna Boleyn stała się obiektem jego westchnień. Był też przeciwnikiem wprowadzonych przez Tudora reform religijnych. W rezultacie musiała żyć w nieustannym strachu. Z jednej strony buntownicy domagali się, by baron uczestniczył w pielgrzymce łaski, z drugiej – król w każdej chwili mógł pozbawić go przywilejów i związanych z nimi dochodów. Ślub z Henrykiem VIII Drugi mąż Katarzyny Parr zmarł w 1543 roku. Niebawem, dzięki rodzinnym koneksjom (Katarzyna Aragońska, pierwsza żona króla była jej matką chrzestną), młoda wdowa została dwórką Marii Tudor. W tamtym czasie zapałała uczuciem do Tomasza Seymoura, brata zmarłej Joanny Seymour. Pechowo dla niej, stała się obiektem zainteresowania Henryka VIII. Koronowany zalotnik pozbył się konkurenta, wysyłając go na długą misję dyplomatyczną do Brukseli. Właściwie było to równoznaczne z usunięciem Seymoura z dworu. Mimo że jeszcze przed pierwszym ślubem powtarzała, że jej przeznaczeniem jest noszenie korony, Katarzyna nie była zadowolona z zalotów monarchy. Nie mogła jednak odmówić królowi. Pobrali się 12 lipca 1543 roku, w pałacu Hampton Court. Katarzyna Parr miała podzielić los dwóch poprzedniczek? Lata 40. XVI wieku były przesycone niepokojami religijnymi. Walki między konserwatystami a zwolennikami reformacji trwały. Katarzyna opowiadała się za potrzebą przeprowadzenia głębokich reform. Prawdopodobnie już w trakcie trwania jej drugiego małżeństwa zwróciła się w stronę wyznania reformowanego. Pierwsze pogłoski na temat dalszych planów matrymonialnych Henryka VIII pojawiły się już w 1546 roku. W zapiskach cesarskiego ambasadora pojawiła się wzmianka, że kolejną żoną Tudora miała zostać Katarzyna Willoughby, wdowa po księciu Suffolk. Aresztowanie Anny Askew W tym samym roku aresztowano i osadzono w Tower of London poetkę Annę Askew, bliską znajomą Katarzyny Parr. W trakcie przesłuchania była wypytywana nie tylko o swoje poglądy, ale także o związki łączące ją z damami dworu. Wszystko zmierzało do ustalenia, czy królową można oskarżyć o herezję. Zwolenniczkę reformacji poddano torturom, a następnie skazano na śmierć na stosie. Wiele wskazuje na to, że Katarzyna Parr miała podzielić jej los. Czarne chmury nad głową Katarzyny Parr Stefan Gardiner, biskup Winchester, i lord kanclerz Tomasz Wriothesley byli jawnymi przeciwnikami królowej i zamierzali skonfliktować z nią króla. Pretekstem do wzbudzenia gniewu w Tudorze miało być zachowanie Katarzyny podczas rozmów z monarchą, w trakcie których miała pouczać go w kwestiach związanych z religią. Katarzyna Parr znalazła się w nie lada tarapatach. W lipcu 1546 roku jej księgowi mieli przygotować do okazania księgi rachunkowe królowej, co mogło stanowić przygotowanie do konfiskaty jej majątku. Niebawem Katarzyna miała zapoznać się z listą zarzutów. Wszystko zmierzało do oskarżenia jej o herezję. Nie miała innego wyjścia, jak tylko ukorzyć się przed Tudorem. W przeciwnym wypadku skończyłaby na stosie, jak prawie sto lat wcześniej Joanna d'Arc. Przeżyła, bo okazała pokorę Podczas rozmowy z Henrykiem VIII miała przyznać, że jako prosta kobieta w kwestiach religijnych zdaje się całkowicie na zdanie króla. Zapytana o wyrażane wcześniej poglądy, skłamała, że w ten sposób chciała tylko uzyskać wytłumaczenie kwestii, których nie pojmowała. Tudor najwyraźniej poczuł się usatysfakcjonowany, bo zapewnił żonę o swojej przyjaźni. Katarzyna Parr wykazała się idealnym wyczuciem czasu. Aresztowanie królowej miało odbyć się następnego dnia. W parku, w którym odpoczywała królewska para, zjawił się lord Wriothesley z gwardzistami u boku. Ku jego niezadowoleniu, został odprawiony przez władcę. Od tamtej pory pozostawała w łasce króla, aż do końca jego życia. Jedyna królowa, która przeżyła Henryka VIII Henryk VIII zmarł 28 stycznia 1547 roku. Na krótko przed śmiercią, wyznaczył żonie roczną rentę w wysokości 7 tys. funtów. 31 stycznia, po koronacji Edwarda VI, królowa wdowa została zwolniona z dworu. Udała się do swojego domu w Old Manor. Wkrótce stała się bohaterką wielkiego skandalu. Krótka żałoba i kolejne małżeństwo Po śmierci Tudora na dwór wrócił Tomasz Seymour. Oświadczył się Katarzynie, a ona przyjęła propozycję małżeństwa. Oboje wiedzieli jednak, że rada regencyjna nie wyda zgody na ich ślub. Pod koniec maja pobrali się w tajemnicy, jednak kilka miesięcy później sprawa wyszła na jaw. Śmierć Katarzyny Parr W 1548 roku, ku wielkiemu zdziwieniu wszystkich, 35-letnia Katarzyna zaszła w pierwszą w swoim życiu ciążę. W tamtym czasie jej małżeństwo z Seymourem przeżywało poważny kryzys. Tomasz wykazywał niezdrowe zainteresowanie Elżbietą Tudor. 30 sierpnia urodziła się Maria Seymour, ale Katarzynie nie było dane wychować córkę. Tuż po porodzie dostała wysokiej gorączki. Medycy nie byli w stanie jej pomóc. Katarzyna Parr zmarła sześć dni później, 5 września 1548 roku. Pogrzeb królowej wdowy odbył się 7 września. Zapomniana, ale czy słusznie? Trudno oprzeć się wrażeniu, że spośród wszystkich żon Henryka VIII, to właśnie Katarzyna Parr jest tą najbardziej zapomnianą. Czy angielska królowa zasłużyła sobie na zesłanie do odmętów historii? Z całą pewnością nie. Owszem, to nie ona, a Katarzyna Aragońska trwała najdłużej u boku angielskiego monarchy. To dla niepokornej Anny Boleyn Tudor odwrócił się plecami do Stolicy Apostolskiej. To właśnie druga żona Henryka VIII jako pierwsza królowa została skazana na śmierć, a Jane Seymour dała Tudorowi upragnionego syna. Może się wydawać, że na tle swoich poprzedniczek, Katarzyna Parr była... po prostu zwyczajna. To tylko pozory. Nie można bowiem zapomnieć, że jako pierwsza królowa wydała książkę (a właściwie trzy książki) napisaną językiem nowoangielskim i podpisała ją własnym nazwiskiem. W tamtych czasach wymagało to nie lada odwagi. Jako królowa miała wpływ na ustanowienie przez Tudora Trzeciego Aktu Sukcesji, na mocy którego dwie córki króla – Maria i Elzbieta – odzyskały prawo dziedziczenia tronu. Kiedy jej mąż uczestniczył w oblężeniu Boulogne, sprawowała funkcję regentki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wolała być królową niż królewską kochanką. Tą decyzją ściągnęła na siebie okrutny los
Anna Boleyn miała dać Henrykowi VIII upragnionego syna. Tak jak jej poprzedniczka, nie spełniła królewskich oczekiwań w kwestii wydania na świat męskiego potomka. Spotkała ją za to okrutna kara. Młoda królowa zginęła klęcząc na szafocie, pod mieczem kata, oficjalnie za cudzołóstwo i spiskowanie. Wiadomo było jednak, że jej śmierć była potrzebna Tudorowi, by mógł zalegalizować kolejny związek.
Spis treści: Córka arystokraty i szlachcianki Urodziwa dziewczyna wywołała poruszenie na angielskim dworze Koronacja Anny Boleyn Koniec małżeńskiej sielanki Jedno cięcie zakończyło życie Anny Boleyn W 1509 roku 18-letni Henryk VIII poślubił hiszpańską księżniczkę Katarzynę. Nadrzędną rolą młodej królowej było powić syna – następcę tronu i gwaranta zachowania ciągłości dynastii. Gdy Katarzyna nie mogła temu podołać, królewską parę dosięgnął kryzys. Tudor próbował unieważnić małżeństwo, a gdy nie otrzymał na to papieskiej zgody, odwrócił się od Kościoła. Królowa została pozbawiona tytułu i dokonała żywota w areszcie domowym. Zanim to nastąpiło, król wziął potajemny ślub z kobietą, którą obdarzył szczególnym uczuciem – Anną Boleyn. Córka arystokraty i szlachcianki Przyszła królowa Anglii i Irlandii urodziła się w 1501 lub 1507 roku. Córka szanowanego dyplomaty Tomasza Boleyn i szlachcianki Elżbiety Howard wychowała się w zamku Hever, w hrabstwie Kent. W 1514 roku, jako dwórka Marii Tudor, wyjechała do Francji. Po śmierci Ludwika XII siostra Henryka VIII wróciła do Anglii, natomiast Anna pozostała na francuskim dworze w roli dwórki Klaudii Walezjuszki. Do ojczyzny wróciła na początku 1522 roku. Urodziwa dziewczyna wywołała poruszenie na angielskim dworze Anna Boleyn zadebiutowała na angielskim dworze w marcu 1522 roku, podczas przedstawienia wystawionego na cześć ambasadorów cesarza. Do Anglii przywiozła francuskie maniery i poczucie stylu. Szybko zyskała reputację damy wytyczającej trendy. To sprawiło, że zgromadziła wokół siebie pokaźne grono adoratorów. To i jej nieprzeciętna uroda. Jak wyglądała Anna Boleyn? Nieprzychylni jej kronikarze opisywali ją jako niezbyt urodziwą niewiastę. W rzeczywistości druga żona Henryka VIII uchodziła za piękność, od której mężczyźni nie mogli oderwać oczu. Była drobną kobietą. Miała duże, ciemne oczy, długie, czarne włosy, oliwkową cerę i smukłą, łabędzią szyję. Dobra kandydatka na królową Nic dziwnego, że sam król zwrócił na nią uwagę. Nie ulega jednak wątpliwości, że o decyzji monarchy w kwestii wyboru następczyni Katarzyny Aragońskiej zadecydowały także inne względy. Anna Boleyn była wykształcona. Biegle władała francuskim (właśnie w tym języku przyszła królowa korespondowała z Tudorem) i mogła szczycić się dobrym rodowodem. Ujmując to kolokwialnie, stanowiła dobry materiał na królową. Poza urodą, wykształceniem i nazwiskiem, miała coś jeszcze, co spodobało się Henrykowi VIII. Była kobietą silną i niezależną. Potrafiła trzymać zalotnika na dystans, mimo że ten przecież dzierżył najwyższy tytuł. O sile jej charakteru niech świadczy to, że nie została królewską metresą. Tudor złożył jej tę propozycję w 1526 roku, ale spotkał się z odmową. Podobno zażądała od władcy jasnej deklaracji, że stanie z nią przed ołtarzem. Król z cała pewnością nie był przyzwyczajony do odmowy, ale najwyraźniej przystał na to, skoro Annie udało się uniknąć zajścia w nieślubną ciążę. Potajemny ślub Nie jest do końca jasne, kiedy Tudor zwrócił uwagę na dwórkę swojej żony. Syn Henryka VII miał reputację rozpustnego władcy i nie było tajemnicą, że nawiązywał wiele relacji poza małżeńskim łożem. Wiadomo, że korespondowali od 1525 roku. Prawdopodobnie poznała ich ze sobą Maria Boleyn, jedna z nałożnic króla i siostra przyszłej królowej. Pod koniec 1527 roku Anna Boleyn na stałe zamieszkała na królewskim dworze. Już wtedy przysługiwały jej niektóre przywileje zarezerwowane wyłącznie dla królowej. 1 września 1532 roku została mianowana markizą Pembroke i tym samym stała się najważniejszą kobietą w otoczeniu władcy. Miesiąc później wyruszyła z Tudorem do Calais na spotkanie z Franciszkiem I. Wówczas Henryk po raz pierwszy przedstawił ją jako swoją przyszłą żonę. 25 stycznia 1533 roku w Londynie odbył się potajemny ślub. Anna już wtedy była brzemienna. Niespełna cztery miesiące później Tomasz Cranmer uznał małżeństwo Henryka VIII i Katarzyny Aragońskiej za nieważne. 28 maja ogłosił małżeństwo króla i Anny Boleyn legalnym. Koronacja Anny Boleyn 1 czerwca 1533 roku, Boleyn udała się do opactwa westminsterskiego. Towarzyszyły jej najważniejsze osoby w państwie. Tam została namaszczona i koronowana. Po ceremonii i nabożeństwie odbył się huczny bankiet. Henryk VIII nie uczestniczył w tym wydarzeniu. Zgodnie z tradycją, król mógł wziąć udział w koronacji żony tylko pod warunkiem, że odbywa się jednocześnie z jego własną. Nie mogła dać królowi syna Jeszcze przed wypowiedzeniem sakramentalnego „tak”, Anna Boleyn ślubowała królowi, że gdy zostanie jego żoną, urodzi syna. Potwierdzali to medycy i astrolodzy jednak wbrew ich zapewnieniom, gdyż 7 września 1533 roku na świat przyszła rudowłosa dziewczynka – Elżbieta. To nie zwiastowało niczego dobrego, ale nie przesądzało jeszcze o losie królowej. Bo choć Tudor nie krył rozczarowania tym faktem, wciąż jeszcze wierzył, że druga żona da mu syna. Anna błyskawicznie zaszła w drugą ciążę. Niestety, poroniła. Wówczas królewskie stosunki uległy znacznemu pogorszeniu, choć nie ma wątpliwości, że do kryzysu przyczyniły się także liczne romanse króla. Henryk VIII nie zamierzał bowiem rezygnować ze swoich przyzwyczajeń. Jawnie spotykał się z dwórkami królowej, jednak ta nie zamierzała udawać, że tego nie widzi. Anna niejednokrotnie wytykała mężowi zdrady i nie przebierała przy tym w słowach. Silny charakter, za który ją cenił, gdy był jeszcze mężem Katarzyny Aragońskiej, stał się dla niego solą w oku. Prawdopodobnie już wtedy wiedział, że to małżeństwo nie ma przyszłości. Kolejne poronienie przypieczętowało jej los Dla młodej królowej była jeszcze szansa. W 1535 roku, gdy Tudor spotykał się już z Jane Seymour (jak się później okazało, trzecią królową u jego boku), Anna Boleyn trzeci raz zaszła w ciążę. Poród miał odbyć się latem 1536 roku. Niestety, także tym razem doszło do poronienia. Jakby tego było mało, medycy ogłosili, że gdyby doszło do porodu, na świat przyszedłby chłopiec. Królowa pogrążyła się w rozpaczy, a król oznajmił, że żona nie jest w stanie dać mu syna. Użył tej samej sztuczki, po którą sięgnął, gdy zadecydował, że Katarzyna Aragońska nie będzie już jego żoną – ogłosił, że poronienia są karą zesłaną przez Boga. To było preludium koszmaru Anny Boleyn, który miał ją wkrótce dosięgnąć. Koniec małżeńskiej sielanki Wkrótce Tudor zaczął rozsiewać plotki, że gdy zgodził się na ślub z Boleyn, był pod wpływem uroku, który na niego rzuciła. To nie zwiastowało niczego dobrego. 2 maja 1536 roku królowa została pojmana i aresztowana. Wysunięto wobec niej poważne oskarżenia. Zarzucono jej cudzołóstwo, co zgodnie z ówczesnym prawem było karane śmiercią. Tudor najwyraźniej chciał mieć pewność, że wkrótce zostanie wdowcem, bo Annie Boleyn zarzucono także kazirodztwo i udział w spisku na życie władcy. Cóż, osiągnął swój cel. Królowa trafiła do Tower w Londynie. Była więziona w dość dobrych warunkach, zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę kaliber zarzutów, które jej postawiono. Przez cały czas towarzyszyły jej damy dworu. Wyrok „łaskawej” śmierci Przed sądem stanęła 15 maja 1536 roku. W trakcie procesu zachowywała spokój, ale do winy się nie przyznała. Znosiła wszelkie zniewagi i trafnie kontrowała wszystkie oskarżenia. W niczym jej to jednak nie pomogło, bo wyrok został z góry ustalony. Cztery dni później Annę Boleyn pozbawiono tytułu. Ogłoszono unieważnienie jej małżeństwa z Henrykiem VIII i byłą już królową skazano na śmierć. Zgodnie z prawem, Anna miała zostać zgładzona przez spalenie. Karę jednak złagodzono, zarządzając ścięcie. Król okazał byłej żonie „niebywałe miłosierdzie”. Żeby zaoszczędzić jej cierpień, sprowadził z Saint-Omer do Londynu Jeana Rombaud, francuskiego mistrza miecza (ścięcie mieczem miało być mniej bolesne niż toporem). Anna Boleyn była lojalna do samego końca Żeby uniknąć tłumów, egzekucja miała być przeprowadzona na dziedzińcu Tower. Rankiem 19 maja Annę wprowadzono na szafot. Miała na sobie szarą suknię z adamaszku, futrzany płaszcz z gronostajów i angielski czepiec. W drodze oglądała się za siebie, prawdopodobnie wypatrując niosącego ułaskawienie posłańca. Łaska jednak nie nadeszła. W swoich ostatnich słowach, oświadczyła przed byłymi poddanymi, że wyrok został zasądzony zgodnie z prawem. Poprosiła Boga o długie życie dla króla i nazwała go miłosiernym władcą, który zawsze był wobec niej dobry i delikatny. Jedno cięcie zakończyło życie Anny Boleyn Mimo że rola kata była wyjątkowo niewdzięczna, wykazał się profesjonalizmem. Jeszcze zanim Boleyn weszła na szafot, ukrył miecz w stogu siana, by oszczędzić skazanej dodatkowego stresu. Dobył go dopiero, gdy jej oczy przysłoniła opaska. Na chwilę przed wykonaniem zamachu, odwrócił jej uwagę, by przesunęła głowę w bok, umożliwiając mu wykonanie skutecznego cięcia. Egzekucja powiodła się. Ostrze precyzyjnie sięgnęło celu i życie Anny Boleyn zostało zakończone. Złożona w bezimiennym grobie Damy dworu od razu zajęły się zwłokami. Jedna z nich owinęła chustą głowę swojej pani. Pozostałe trzy podniosły ciało. Szczątki byłej królowej zostały przeniesione do kaplicy. Nie złożono ich w tradycyjnej trumnie, tylko w skrzyni na strzały. Tak jak wielu innych straconych w Tower, Anna Boleyn spoczęła w bezimiennej mogile.
Odeszła jako wygnanka. Nigdy nie przestała uważać się za prawowitą królową
Katarzyna Aragońska zapisała się w historii nie tylko jako monarchini, która wpłynęła na losy Kościoła w Anglii, ale także jako silna, uparta kobieta, której jednak nie dane było zaznać szczęścia małżeńskiego. Sam upór nie wystarczył, by mogła pozostać na tronie. Nawet jej silni stronnicy nie byli w stanie wpłynąć na króla. Żywota dokonała na wygnaniu, wiodąc klasztorne życie.
Spis treści: Od najmłodszych lat była obiecana Tudorowi Katarzyna Aragońska księżną Walii Awans na królową Anglii Ciekawostki o Katarzynie Aragońskiej Dla każdego władcy absolutnym priorytetem było spłodzenie męskiego potomka, który zapewni ciągłość dynastii. Gdy Katarzyna Aragońska nie dała Henrykowi VIII syna, król musiał uciec się do podstępu, by unieważnić małżeństwo. Tym samym ich historia zatoczyła koło, bo 24 lata wcześniej królewska para oparła swój związek na chwiejnych podstawach. Od najmłodszych lat była obiecana Tudorowi Katarzyna Aragońska urodziła się 16 grudnia 1485 roku, w Alcalá de Henares. Córka władającej Kastylią Izabeli i panującego w Aragonii Ferdynanda otrzymała imię po swojej prababce, królewnie angielskiej Katarzynie Lancaster. Gdy miała zaledwie dwa lata, królowie katoliccy podjęli decyzję w kwestii przyszłości swojej córki. Miała zostać żoną Artura Tudora, księcia Kornwalii i Walii, prawowitego następcy Henryka VII. Przed rozpoczęciem rokowań, król Anglii i Ferdynand II zawarli układy sojusznicze, wymierzone przeciwko Francuzom. Katarzyna Aragońska księżną Walii Oficjalne zaręczyny Katarzyny i Artura odbyły się w sierpniu 1497 roku, w Woodstock. Należy podkreślić, że ceremonia miała charakter per verba de praesenti, czyli „z natychmiastowym skutkiem” i gdyby związek został wówczas dopełniony, miałby moc prawną. Ślub odbył się 19 maja 1499 roku, w pałacu królewskim w Bewdley. Katarzyna, niewysokie rudowłose dziewczę, miała wówczas 14 lat. Jej mąż, wątłej budowy nastolatek, był od niej młodszy o rok. Uzyskał jednak od papieża dyspensę umożliwiającą zawarcie związku małżeńskiego, a jako że ślub poprzedziły zaręczyny per verba de praesenti, nie było konieczności powtarzania ceremonii. Hiszpański władca chciał jednak zabezpieczyć swoje interesy i nalegał na kolejną ceremonię po ukończeniu przez Artura 14. roku życia. Kolejny ślub odbył się w zamku Ludlow. Po ślubie Katarzyna została tytularną księżną Walii, choć na mocy zaręczyn, tytułu mogła używać jeszcze przed ceremonią. Problemy z dopełnieniem związku Ówczesnym zwyczajem, związek małżeński należało dopełnić. Gdy wybiła godzina siedemnasta, wielki szambelan wezwał damy dworu do przygotowania książęcej sypialni. Po przygotowaniu łoża, dwórki przyprowadziły pannę młodą, rozebrały ją, założyły nocną bieliznę i ułożyły na posłaniu. Pana młodego poprowadzili duchowni. Po poświęceniu łoża i udzieleniu błogosławieństwa książęcej parze, dyskretnie wycofali się za drzwi. Jakiś czas później książę opuścił komnatę i zaczął domagać się piwa. Nikt nie miał wątpliwości, że małżeństwo zostało skonsumowane. Wkrótce jednak okazało się, że do niczego nie doszło, ani podczas nocy poślubnej, ani podczas żadnej kolejnej. Sytuacja patowa? Niekoniecznie Małżeństwo Katarzyny Aragońskiej i Artura Tudora nie trwało zbyt długo. Chorowity książę zmarł jeszcze przed ukończeniem 16. roku życia. Tudorom zależało jednak, żeby Katarzyna pozostała w Anglii. Przemawiało za tym kilka faktów. Po pierwsze, wdowa po księciu Walii miała większe prawo do brytyjskiego tronu niż panujący Henryk VII, który nie przez wszystkich był uznawany jako prawowity władca. Małżeństwo poniekąd legitymizowało władzę Tudorów. Po drugie, małżeństwo Ferdynanda i Izabeli zapoczątkowało nową potęgę, więc sojusz z Aragonią i Kastylią był dla Anglików niezwykle korzystny. Po trzecie, gdyby Katarzyna wróciła na Półwysep Iberyjski, Henryk VII musiałby zwrócić szczodry posag, co nadszarpnęłoby stan królewskiego skarbca. Teoretycznie Katarzyna mogła wyjść za młodszego brata Artura, Henryka VIII. Tylko teoretycznie, bo nie było wówczas zgody Kościoła na poślubienie wdowy po bracie, tym bardziej, że ta nie była już dziewicą. Żeby mogło dojść do ślubu, papież musiałby wydać dyspensę. Sytuacja wydawała się beznadziejna. Ale czy na pewno? Okazało się, że małżeństwo Katarzyny i Artura miało wątpliwą moc prawną, a wdowa wciąż była czysta. Kolejny ślub pod znakiem zapytania Katarzyna stwierdziła, że wbrew przechwałkom jej śp. męża, podczas nocy poślubnej nie doszło do dopełnienia małżeństwa. Według jej zapewnień, nie zbliżyła się z Arturem także później. Nie było więc żadnych przeciwwskazań przed wkroczeniem przed ołtarz z kolejnym Tudorem. Henryk VII zwlekał jednak ze ślubem swojego następcy. Czekał na zaległą drugą połowę posagu. W 1504 roku zmarła matka Katarzyny i tym samym wartość sojuszu angielskiego króla z Ferdynandem znacząco zmalała. Ten władał już tylko Aragonią, a na tronie Kastylii zasiadła Joanna Szalona, siostra zmarłej. Ślub Katarzyny i Henryka stanął pod znakiem zapytania, a wdowa po księciu Walii stała się nieformalnym więźniem w Durham House. Finalnie, na nieszczęście Katarzyny, małżeństwo doszło do skutku. Awans na królową Anglii 24-letnia Katarzyna i 18-letni Henryk pobrali się 11 czerwca 1509 roku, gdy ten już od kilku tygodni był królem Anglii. 23 czerwca ulicami Londynu przemaszerowała tradycyjna parada koronacyjna. Następnego dnia arcybiskup Canterbury dokonał uroczystego namaszczenia i koronował parę w opactwie westminsterskim. Katarzyna oficjalnie stała się tytularną królową Anglii. Ciężka dola królowej U boku Henryka VIII trwała przez 24 lata, jednak nie było jej dane zaznać szczęścia małżeńskiego. Wszystko przez to, że nie była w stanie dać mu męskiego potomka. Priorytetem króla było przedłużenie rodu. Królowa przynajmniej sześć razy zachodziła w ciążę, ale donosiła tylko trzy. Za drugim razem udało się. 1 stycznia 1511 roku na świat przyszedł Henryk, jednak chłopiec zmarł już 22 lutego. Dorosłości doczekało tylko trzecie dziecko królewskiej pary, córka Maria. Zirytowany Henryk nie dochowywał wierności żonie. Ochoczo romansował z dwórkami. Do jednej poczuł nawet coś więcej niż tylko fizyczny pociąg, ale to przecież nie rozwiązywało jego problemu. Dla króla było jasne, że z Katarzyną u boku nie doczeka się syna z prawego łoża. Co więc zrobił? Postanowił zburzyć fundament, na którym oparte było jego małżeństwo. Katarzyna Aragońska wygnanką Król ogłosił, że Katarzyna okłamała go co do niedopełnienia małżeństwa z Arturem, a brak syna jest dla niego bożą karą. Wystąpił więc do papieża o unieważnienie małżeństwa, ale zgody nie otrzymał. W odpowiedzi, król odwrócił się od Kościoła katolickiego i mianował samego siebie głową Kościoła w Anglii. Na mocy praw, które sam sobie przypisał, unieważnił swoje małżeństwo. Katarzyna Aragońska została wygnana z dworu. U boku króla zastąpiła ją Anna Boleyn. Resztę życia spędziła w areszcie domowym. Nigdy nie przestała uważać się za prawowitą królową Anglii, ale formalnie była tytułowana księżną wdową Walii. Pod koniec życia stała się bardziej religijna niż wcześniej. Przyodziewała szaty zakonne i często praktykowała post. Swoją komnatę opuszczała tylko po to, by uczestniczyć we mszy św. Zmarła 7 stycznia 1536 roku. Wieść o jej śmierci dotarła do króla następnego dnia, ale ten, zgodnie z obowiązującym prawem, nie uczestniczył w pogrzebie. Ciekawostki o Katarzynie Aragońskiej Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawych faktów na temat życia i śmierci angielskiej monarchini. Katarzyna Aragońska nigdy nie opanowała języka angielskiego w stopniu choćby zadowalającym. Po ślubie z Arturem Tudorem, porozumiewała się z nim łaciną, którą znali oboje, ale i tak nie szło im najlepiej. Byli uczeni odmiennej wymowy, więc często nie mogli się zrozumieć. Jak zmarła Katarzyna Aragońska? Przez długi czas sądzono, że została otruta przez Annę Boleyn lub Henryka VIII. Wskazywało na to sczerniałe serce, które ujawniono w trakcie balsamowania zwłok. Dziś uważa się, że królowa chorowała na nowotwór. Córka Anny, Maria, nie uczestniczyła w pogrzebie Zgody na jej udział w ceremonii nie wyraził sam król. W 1553 roku parlament uznał małżeństwo Katarzyny Aragońskiej za ważne i byłe. Wobec tego, w świetle prawa zmarła jako królowa Anglii, nie jako księżna wdowa Walii. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Mówi się, że Oda Miśnieńska była pierwszą polską królową. Mąż zdradził ją pół roku po ślubie
Była czwartą i ostatnią żoną króla Bolesława Chrobrego. Zdaniem niektórych badaczy Oda Miśnieńska to pierwsza królowa Polski. A według jednej z teorii była słynną pięknością z katedry w Naumburgu. W filmie z 1978 r. miała „Poli Raksy twarz”.
W tym artykule: Kontrowersyjne małżeństwo Ślub Ody z Bolesławem Upokorzona małżonka Pierwsza królowa Polski czy tylko księżna? Losy Ody po śmierci Bolesława W kulturze i na pomniku? Pierwszym królem Polski był Bolesław I Chrobry Historycy nie mają co do tego najmniejszych wątpliwości. Jego koronacja odbyła się najprawdopodobniej 18 kwietnia 1025 r. w katedrze gnieźnieńskiej. Od tego momentu świątynia stała się miejscem kolejnych tego rodzaju uroczystości. Odpowiedź na pytanie „kim była pierwsza królowa Polski?” nie jest już jednak taka oczywista. Roczniki i kroniki nie przekazały informacji, czy arcybiskup gnieźnieński Hipolit koronował tylko Chrobrego, czy również jego żonę, margrabiankę miśnieńską Odę. Sprawa koronacji Ody jest zresztą tylko jedną z wielu tajemnic, jakie towarzyszą czwartej żonie pierwszego polskiego władcy, który sięgnął po królewską koronę. Kontrowersyjne małżeństwo Oda przyszła za świat zapewne między 996 a 1002 r. jako córka margrabiego Miśni Ekkeharda I i Swanhildy z saskiego rodu Billungów. Miała sześcioro rodzeństwa. W tym margrabiów Miśni Hermana I i Ekkeharda II oraz Matyldę, żonę margrabiego Marchii Łużyckiej Dytryka I. Wcześnie straciła oboje rodziców. Jej ojciec zmarł w 1002 r., matka zaś w 1014 r. Najprawdopodobniej 3 lutego 1018 r. lub w ciągu kolejnych kilku dni wyszła za mąż za księcia Polski Bolesława Chrobrego. Ślub pary odbył się w grodzie Cziczani w Dolnych Łużycach. Identyfikacja miasta wciąż budzi spory wśród badaczy. Małżeństwo przypieczętowało zawarty 30 stycznia 1018 r. w Budziszynie pokój monarchy z cesarzem Henrykiem II, kończący trwający od 1002 r. cykl wojen polsko-niemieckich. A zarazem umacniało więzi Bolesława ze spokrewnionym z dynastią cesarską rodem Ekkehardynów. Córka polskiego monarchy z poprzedniego małżeństwa Regelinda była bowiem żoną starszego brata Ody, margrabiego Hermana. Ślub Ody z Bolesławem Okoliczności zawarcia przez Bolesława i Odę związku małżeńskiego opisał dokładnie w swojej kronice Thietmar z Merseburga. „Cztery dni potem [po pokoju w Budziszynie – przyp. red.] przybyła do Cziczani córka margrabiego Ekkeharda Oda, o którą starał się od dawna Bolesław i po którą wysłał teraz swego syna Ottona. Ponieważ noc właśnie zapadała, gdy tam przybyła, przeto olbrzymi tłum obojga płci przyjął ją rzędem zapalonych pochodni. Już po siedemdziesiątnicy poślubiła ona wspomnianego księcia bez pozwolenia kanonicznego”. Małżeństwo zostało zatem zawarte w atmosferze skandalu – w okresie przygotowań do Wielkiego Postu i bez wymaganej od biskupa dyspensy. Thietmar dodawał zarazem, iż Oda „nie cieszyła się […] stanowiskiem matrony [łac. sine matronali consuetudine] godnym takiego związku”. To tajemnicze zdanie bywa różnie interpretowane przez badaczy. Część mediewistów odczytuje sine matronali consuetudine jako krytykę skierowaną w stronę Ody. Miała jakoby prowadzić swobodny tryb życia i nie być już dziewicą w chwili ślubu z monarchą. Podobną interpretację przekazu kronikarza przyjął zapewne polski historyk Jędrzej Moraczewski, który w swojej publikacji „Dzieje Rzeczypospolitej Polskiej” z 1843 r. nazwał Odę „panną niemłodą w chwili ślubu”. Kontrowersyjny fragment nie wzbudził natomiast większego zainteresowania mediewisty Mariana Zygmunta Jedlickiego, który w 1953 r. dokonał polskiego tłumaczenia i redakcji kroniki. Wyrażenie „nie cieszyła się […] stanowiskiem matrony” opatrzył bowiem tylko krótkim komentarzem: „Z tego wynika, że Bolesław Chrobry źle traktował Odę”. Nie zwracał uwagi na inne możliwości jego interpretacji. Upokorzona małżonka Zaledwie pół roku po ślubie Oda doznała upokorzenia ze strony swojego znacznie starszego męża. W sierpniu 1018 r. Bolesław Chrobry zorganizował wyprawę zbrojną na Kijów. W jej czasie porwał i zgwałcił siostrę wielkiego księcia kijowskiego Jarosława Mądrego Przedsławę, której ręki wcześniej mu odmówiono. Thietmar nie szczędził polskiemu władcy gorzkich słów. Pisał, że spośród sióstr Mądrego „jedną, dawniej sobie upatrzoną, ten stary wszetecznik Bolesław uprowadził bezwstydnie, zapominając o swojej ślubnej małżonce”. O wydarzeniu wspominał również Gall Anonim. Włożył w usta polskiego władcy następujące słowa: „Tak jak w tej godzinie Złota Brama miasta ugodzona została tym mieczem, tak następnej nocy ulegnie siostra najtchórzliwszego z królów, której mi dać nie chciał. Jednakże nie połączy się z Bolesławem w łożu małżeńskim, lecz tylko raz jeden, jak nałożnica, aby pomszczona została w ten sposób zniewaga naszego rodu, Rusinom ku obeldze i hańbie”. Zarówno Thietmar, jak i ruskie latopisy wspominają tylko o tym, że Bolesław uprowadził Przedsławę do Polski i uczynił ją swoją nałożnicą, nie poświęcając uwagi jej dalszym losom. Niemiecki kronikarz nie mógł zresztą przekazać informacji o dalszym przebiegu wydarzeń, ponieważ zmarł już 1 grudnia 1018 r. w Merseburgu. W dawniejszej literaturze (m.in. u Adama Naruszewicza) można było spotkać się z opinią, że monarcha prawdopodobnie poślubił księżniczkę kijowską po uprzednim odtrąceniu Ody, lecz współcześni badacze odrzucają ten pogląd. Z przekazu Roczników hildesheimskich wiadomo natomiast, że Bolesław i Oda mieli córkę Matyldę. W maju 1035 r. została zaręczona z Ottonem ze Schweinfurtu, późniejszym księciem Szwabii. Zaręczyny te zostały jednak już po roku zerwane na synodzie w Tryburze. Otton wkrótce ożenił się z Irmingardą Immulą, córką margrabiego Manfreda II z Turynu. Pierwsza królowa Polski czy tylko księżna? Historycy nie są zgodni co do tego, czy Oda została koronowana wraz z mężem na polską królową. Dopuszczał taką możliwość historyk Stanisław Zakrzewski. W swojej książce Bolesław Chrobry Wielki z 1925 r. pisał: „Wraz z Bolesławem była prawdopodobnie koronowaną jego czwarta żona, Oda; pewności jednak nie ma. Jeśli tak było, nie przyczyniało się to do harmonii w najbliższej rodzinie. Przynajmniej w chwili koronacji Mieszko II i Rycheza [pasierb Ody i następca Chrobrego oraz jego żona – przyp. red.] mogli wobec Ody odczuwać niechęć, co silniej wystąpiło po śmierci Chrobrego”. Dopiero w XV-wiecznej kronice Jana Długosza pojawia się sugestia, jakoby Bolesław został koronowany z żoną. Lecz dziejopis przesuwa koronację na rok 1001, a królową nazywa jego rzekomą żonę Judytę, która zmarła jakoby w 1017 r. Trudno zatem traktować jego przekaz jako jakąkolwiek miarodajną wskazówkę w tej materii. Nie można wykluczyć, że Oda w ogóle nie dożyła koronacji i zmarła już przed 1025 r. Mogła też zostać oddalona przez męża po tym, jak sprowadził do Polski księżniczkę Przedsławę. Albo po prostu została przez niego zignorowana w czasie uroczystości koronacyjnej. Losy Ody po śmierci Bolesława Jeśli Oda przeżyła męża, który zmarł 17 czerwca 1025 r., to zapewne wkrótce po jego śmierci opuściła Polskę. Pozostawiła zapewne w kraju córkę Matyldę, ponieważ to żonie Mieszka II Rychezie przypisuje się udział w wydaniu jej za mąż za Ottona ze Schweinfurtu. Niemiecki historyk Gerd Althoff zwrócił uwagę na dwie zapiski w nekrologu kościoła św. Michała w Lüneburgu z 31 października i 13 listopada o śmierci „hrabiny Ody”. Doszedł do wniosku, że jedna z nich mogła dotyczyć żony Bolesława Chrobrego. W nekrologu tym znajdują się bowiem również zapiski poświęcone polskiemu monarsze oraz członkom rodu Ekkehardynów. Brak tytułu królewskiego czy nawet książęcego u Ody wcale nie wyklucza tej identyfikacji. Niemcy nie uznawali bowiem koronacji Chrobrego i konsekwentnie nazywali go księciem. W przypadku jego żony też byli zapewne oszczędni w tytulaturze. W kulturze i na pomniku? Z interesującą koncepcją dotyczącą Ody wystąpił w 1838 r. niemiecki historyk Ferdinand Wachter. Uznał on bowiem, że to właśnie ją przedstawia rzeźba z katedry w Naumburgu. Powszechnie uchodzi ona za posąg margrabiny Uty, żony jednego z fundatorów świątyni Ekkeharda II. Chociaż teoria ta została powszechnie odrzucona przez kolejnych badaczy, wcale nie wydaje się aż tak nieprawdopodobna. Wyjaśniałaby ona bowiem obecność królewskiej korony na głowie damy ze słynnego posągu, a także… sposób noszenia przez nią płaszcza. Niemiecka historyczka sztuki Kerstin Merkel zauważyła bowiem, że arystokratka nosi płaszcz jak mężczyzna. Musiała więc być postrzegana przez współczesnych jako kobieta bezbożna. Może więc warto na nowo pochylić się nad kontrowersyjną teorią Wachtera, która koresponduje z przekazem Thietmara o damie, która „nie cieszyła się stanowiskiem matrony”? Na tę chwilę identyfikację księżnej Ody z Utą z Naumburga można jednak traktować wyłącznie jako ciekawą hipotezę, której nie można w żaden sposób udowodnić. We współczesnej literaturze dominuje przekonanie, że to Rycheza, żona Mieszka II, a nie Oda była pierwszą historyczną polską królową. Nie oznacza to jednak, że margrabianki miśnieńskiej nie upamiętniono w polskiej kulturze. Nie została co prawda uwzględniona – w przeciwieństwie do Rychezy – w cyklu Jana Matejki „Poczet królów i książąt polskich" z lat 1890–1892. Lecz i tak krakowski malarz wykonał przedstawiający ją rysunek. Postać królowej Ody pojawia się też w wydanej w 1876 r. powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego „Bracia zmartwychwstańcy” („Tajemnica na dworze królewskim”) oraz w wydanej w 1891 r. powieści Franciszka Szyndlera „Mieczysław II”. Z kolei w fabularyzowanym filmie dokumentalnym „Dux Polonorum – Niemcza 1017 Rok” z 1978 r. wcieliła się w nią jedna z najpiękniejszych aktorek czasów PRL-u, czyli słynna Pola Raksa. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Jak wyglądała królowa Bona? „Młoda i bardzo urodziwa”
Ślub królowej Bony w Krakowie był tak bogaty, jak żaden wcześniej na Wawelu. Włoszka była bardzo urodziwa. Potrafiła dobrze administrować i zarządzać. To nie wszystkim się spodobało.
Spis treści: Skąd Włoszka wzięła się na polskim tronie? Ślub, jakiego nigdy wcześniej nie widziano Problematyczna królowa dla... mężczyzn Czasy panowania królowej Bony Śmierć królowej Bony Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Bona była córką księcia włoskiego Giana Galeazza Sforzy oraz Izabeli Aragońskiej. Urodziła się 2 lutego 1494 roku o godzinie 13.30 w Vigevano. Tak dokładny zapis jej narodzin znamy z modlitewnika polskiej królowej. Kiedy jej ojciec utracił władzę w Mediolanie, rodzina przeniosła się do Bari. W tym samym czasie, po śmierci Barbary Zapoyli, dwór polski szukał kolejnej małżonki dla owdowiałego Zygmunta Starego. Skąd Włoszka wzięła się na polskim tronie? Dzięki powiązaniom z Habsburgami w polu zainteresowań polskiego dworu znalazła się także młoda i bardzo urodziwa Włoszka z Bari. W imieniu władcy polskiego na rokowania przedślubne wyruszyli sekretarz koronny Jan Konarski oraz kasztelan kaliski Stanisław z Ostroroga. Bona otrzymała zapewnienie o sporym posagu, a obydwie strony zabezpieczyły się w razie zerwania zaręczyn bądź niedopełnienia warunków umowy kwotą 200 tysięcy dukatów. 6 grudnia 1517 roku, niedaleko Neapolu, odbył się ślub per procura Bony i Stanisława Ostroroga, który reprezentował Zygmunta. Ślub, jakiego nigdy wcześniej nie widziano Ze względu na srogą zimę wyruszono do Polski dopiero w początkach lutego. Wspaniały orszak dotarł do Krakowa w połowie kwietnia. Trzy dni później doszło do zaślubin Bony i Zygmunta, a także koronacji włoskiej księżniczki na królową Polski. Z przekazów źródłowych wynika, że dotąd takiego przepychu i bogactwa jeszcze nie oglądano. Z Boną przybyło bardzo wielu Włochów, a na dworze Zygmunta, miłośnika renesansu, przebywał szereg czołowych humanistów. Oprawa zaślubin obfitowała nie tylko w wyśmienite jadło i trunki, ale także wiersze i inne utwory tworzone na cześć młodej pary. Jednym z najbardziej znanych jest utwór Jana Dantyszka, który tworzył go w trakcie uczty poślubnej. Problematyczna królowa dla... mężczyzn Wychowanie nowej królowej, chociaż bardzo staranne, dalekie było od tego, które preferowano na dworze polskim. Bona znała świetnie klasyków, Wergiliusza, Cycerona. W rodzinnym kraju przeszła bardzo szybko kurs świadomości politycznej. Znała prawo, potrafiła dobrze administrować i zarządzać, ale była... kobietą. Dla polskich elit politycznych ambitna Włoszka była nie do zaakceptowania. Królowa chciała mieć realny wpływ na władzę i rozpoczęła starania o utworzenie własnego stronnictwa, dzięki któremu mogła to osiągnąć. Królowa zastała mocno zubożony skarb królewski po nadaniach poprzedników. Wiedząc, że płynność i stabilność finansowa dają podstawę silnej monarchii i państwu, umiejętnie podsuwała Zygmuntowi pomysły na naprawę istniejącej sytuacji. Czasy panowania królowej Bony Czasy ich panowania to szereg reform, m.in. dotyczących skarbu czy wojska, z których jednak nie wszystkie udało się przeprowadzić. Należało bowiem umiejętnie pozyskiwać sobie poparcie rodzącej się już magnaterii, ale jednocześnie nie zapominać o szeregach średniej i drobnej szlachty. Ta zyskiwała coraz większą świadomość polityczną, a poprzez sejmiki także i wpływy na elity rządzące. W tym wszystkim Bona musiała i umiała się odnaleźć. Jednocześnie wydzielała swój czas na wychowanie dzieci, które gromadnie zaczęły przychodzić na świat. W 1519 roku urodziła się parze królewskiej pierworodna córka, Izabela. Czyli późniejsza królowa Węgier i żona Jana Zapoyli, brata pierwszej żony Zygmunta Starego, Barbary. Po niej, w 1520 roku, przyszedł na świat ukochany syn Bony, Zygmunt August. W dwa lata później urodziła się Zofia, późniejsza żona Henryka, księcia Brunszwiku. Rok po niej Anna, królowa Polski. I w końcu najmłodsza Katarzyna, żona Jana Wazy, która Szwecji i matka późniejszego władcy polskiego – Zygmunta III Wazy. W 1527 roku parę królewska spotkała tragedia, Bona, będąca wówczas najpewniej w piątym miesiącu ciąży, przedwcześnie urodziła syna, Olbrachta, który zmarł jeszcze tego samego dnia. Królowa zaś w wyniku wypadku nie zaszła już więcej w ciążę. Tym bardziej zatem skupiła się na opiece i dobrym wychowaniu pozostałych dzieci, sama wybierając im opiekunki i nauczycieli. Szczególną opieką otoczyła jedynego syna, Zygmunta Augusta. Chcąc zabezpieczyć jego przyszłość, doprowadziła w 1529 roku za życia męża do elekcji syna wpierw na wielkoksiążęcy tron litewski i Polski, a w rok później do jego koronacji. Miało mu to zagwarantować rządy po śmierci Zygmunta Starego. Był to chyba największy sukces królowej, jaki udało jej się osiągnąć w Polsce. Realizując krok po kroku politykę wzmacniania finansowo domeny królewskiej, królowa wpierw w oparciu o własne zapisy wienne, a później o kolejne skupowane przez siebie dobra, tworzyła silny ośrodek finansowy na Litwie i Mazowszu. Była także zwolenniczką włączenia Śląska do Korony oraz odzyskania Prus, walcząc z wpływami Habsburgów i Hohenzollernów w Polsce. Przez długi czas, mając poparcie syna, udawało jej się realizować swoje plany. Jednak Zygmunt za zgodą ojca objął w 1544 roku samodzielne rządy na Litwie. Wkrótce wyszedł na jaw jego romans i małżeństwo z Barbarą Radziwiłłówną. Wpływy Bony znacznie zmalały. Po śmierci Zygmunta Starego królowa pozostała sama z córkami. Syn, na którego wsparcie tak liczyła, zajęty był na Litwie. Obrażona na niego, wyjechała na kilka lat na Mazowsze, próbując odzyskać utracone wpływy i porozumieć się z Zygmuntem Augustem. W końcu, zrezygnowana, podjęła decyzję o opuszczeniu kraju i powrocie do Włoch. Śmierć królowej Bony Przed wyjazdem musiała zrzec się praw do wszystkich dóbr w Koronie i na Litwie. W rok po powrocie do Bari, dokładnie 19 listopada 1557 roku, zginęła otruta przez Gian Lorenzzo Papacodę, starostę Bari i jego syna Francesca. Pochowano ją w kościele świętego Mikołaja w Bari. Tu do dziś znajduje się jej wspaniały nagrobek, ufundowany – co charakterystyczne – nie przez ukochanego syna, a córkę Annę. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Bony Sforzy powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Szczupła i wysoka jak na ówczesne czasy
Królowa Jadwiga Andegaweńska była dosyć wysoka jak na ówczesne czasy i mierzyła nawet 175 cm wzrostu. Miała regularne rysy twarzy, szczupłą budowę ciała i była blondynką. Zobacz, jak wygląda władczyni w rekonstrukcji National Geographic Polska.
Spis treści: Koronacja Jadwigi na króla Polski Dworskie intrygi w Krakowie Nauka i kultura. Zamiłowana Andegawenki Małżeństwo Andegawenki z Jagiełłą Jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja Jadwigi na króla Polski Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Dworskie intrygi w Krakowie Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa. Pomimo przybycia Wilhelma do Krakowa panowie polscy udaremnili tajne spotkanie Jadwigi z Habsburgiem. Książę austriacki został zmuszony do opuszczenia Krakowa. W tym samym czasie trwały przygotowania do ślubu z Jagiełłą. Ponieważ nie było jeszcze portretów, Jadwiga wysłała do wielkiego księcia swojego zaufanego dworzanina – Zawiszę Oleśnickiego, aby przyjrzał się jej przyszłemu mężowi i przekazał jej prawdziwy, nie lukrowany obraz tegoż. Wedle przekazu Jana Długosza, Jagiełło miał przejrzeć misję Zawiszy i zaprosił go do łaźni, aby mógł mu się dokładnie przyjrzeć. Do ślubu doszło w lutym 1386 roku. Habsburgowie jednak nie pogodzili się z utratą korony polskiej. Wytoczyli proces kanoniczny parze królewskiej, który został jednak oddalony przez papieża. Na początku 1387 roku panowie polscy wykorzystali pochodzenie Jadwigi, aby odebrać z rąk węgierskich Ruś Czerwoną. Ta zgodnie z układami Ludwika Węgierskiego i Kazimierza Wielkiego powinna być w rękach polskich. Andegawence na czele wojsk nie sprzeciwił się prawie żaden z urzędników węgierskich i praktycznie bezkrwawo udało się przejąć tę ziemię. Jadwiga angażowała się w kwestie polityczne – w 1393 roku zaangażowała się w zażegnanie sporu pomiędzy wielkim księciem litewskim Witoldem, a bratem Jagiełły Skirgiełłą. W 1397 próbowała pokojowo rozwiązać spór z zakonem krzyżackim, spotykając się z wielkim mistrzem Konradem von Jungingenem. Nauka i kultura. Zamiłowana Andegawenki Andegawenka podjęła próbę fundacji bursy w Pradze dla studentów z Litwy. Przede wszystkim jednak rozpoczęła u boku męża starania o reaktywację uniwersytetu w Krakowie, na co uzyskano zgodę papieża w 1397 roku. Sama Jadwiga bardzo interesowała się światem nauki, muzyki, sztuki. Dl niej rozpoczęto sporządzanie „Psałterza Floriańskiego” – trójjęzycznego dzieła, którego otrzymania już nie doczekała. Dostała także dzieło czeskiego teologa Henryka Bitterfelda „De contemplacione et vita activa”, które wywarło na nią wielki wpływ. Królowa była fundatorką lub współfundatorką kościoła karmelitów na Piasku pod Krakowem i klasztoru benedyktynów słowiańskich na Kleparzu. Dotowała cystersów w Koprzywnicy i wielkopolskim Lądzie, dominikanów w Sandomierzu i szereg kościołów, klasztorów i szpitali. Małżeństwo Andegawenki z Jagiełłą Jej małżeństwo z Władysławem Jagiełłą nie było jednak udane, choć nie było między nimi wielkiej różnicy wieku – najpewniej około 12 lat. Jednakże różnice kultur, temperamentu i charakteru powodowały, że para królewska spotykała się bardzo rzadko, co zresztą przełożyło się na bardzo późną ciążę królowej. Dopiero we wrześniu 1398 roku królowa zaszła w ciążę, o czym informuje nas jej horoskop, wystawiony przez jej spowiednika Jana Szczeknę. Astrolog pomylił się jednak typując syna, co – po narodzinach córki, Elżbiety Bonifacji, zaznaczył na marginesie horoskopu. Niestety, ciężki poród, spowodowany najpewniej szczupłą, wręcz męską budową ciała królowej, przyczynił się do szybkiej śmierci córeczki oraz władczyni. Córkę zdążono jeszcze ochrzcić imionami jej matki i papieża, który został jednym z wielu ojców chrzestnych. Matce do śmierci nie powiedziano jednak o zgonie królewny. Jadwiga nie przeżyła długo córki, zmarła 17 lipca 1399 roku. Pochowano ją w katedrze krakowskiej przy głównym ołtarzu. W XX wieku przeniesiono ją do okazałego sarkofagu, sporządzonego na początku tego wieku przez Antoniego Madeyskiego. Władczyni jednak już tam nie ma. W XXI wieku przeniesiono jej szczątki pod tzw. Czarny Krzyż, który – wedle tradycji – Jadwiga miała przywieźć ze sobą z Budy. Jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Podczas przenosin szczątków Jadwigi dokonano także badań. Dzięki nim wiemy, że królowa była dosyć wysoka jak na ówczesne czasy. Pomiary kości jej ciała dały średni wynik około 173–175 wzrostu. Miała szczupła budowę ciała, co – być może – przyczyniło się do ciężkiego porodu i śmierci władczyni i jej córki. Miała regularne rysy twarzy i była blondynką, bowiem zachowały się jej włosy wplecione w materię sukni grobowej. Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Ten wizerunek Jadwigi Andegawenki powstał w ramach projektu Nowy Poczet Jagiellonów, realizowanego przez National Geographic Polska. W jego ramach zespół ekspertów opracował od nowa wizerunki dziesięciorga Jagiellonów. Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest redaktor naczelny National Geographic Polska Łukasz Załuski. Od strony naukowej nad projektem czuwała historyk prof. Bożena Czwojdrak. Za realizację graficzną odpowiadał Marcin Bondarowicz. Wspierał go przy tym zadaniu Mateusz Doroszko – specjalista AI z firmy AI REV. Dowiedz się więcej o projekcie Nowy Poczet Jagiellonów.
Joanna Kastylijska – zakochana do szaleństwa królowa. W jej imieniu władzę sprawowali ojciec, mąż i syn
Joanna Szalona to trzecie dziecko arcykatolickich władców Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego. Ta inteligenta kobieta, której zrozumienie otaczającego ją świata mogło pomóc umocnić dynastię, tak głęboko cierpiała z powodu nieodwzajemnionej miłości, że postradała zmysły. Chociaż przez długie lata była prawnie królową Kastylii i Aragonii, okres panowania spędziła w zamknięciu.
Spis treści: Joanna Szalona – zakochana królowa Dzieci Joanny Szalonej Uwięziona władczyni Śmierć Joanny Szalonej Joanna Kastylijska urodziła się w Toledo 6 listopada 1479 r. Była trzecim dzieckiem Ferdynanda II Aragońskiego i Izabeli I Kastylijskiej. Nic nie wskazywało, że kiedykolwiek odziedziczy tron. Jej przeznaczenie było jasne od dnia narodzin – zostanie żoną jednego z wielkich europejskich książąt, może nawet króla. Będzie rodziła mu dzieci, rozdawała jałmużną i wznosiła klasztory. Monarchini, znana jako Joanna Szalona, miała dwoje starszego rodzeństwa, w tym brata – księcia Juana. Oczekiwano, że to on odziedziczy zarówno Aragonię, jak i Kastylię po Ferdynandzie i Izabeli. Dopiero gdyby Juan nie mógł przejąć schedy, o tron mogłaby ubiegać się starsza siostra Joanny – Izabela. Pozostałym rodzeństwem Joanny były Maria, królowa Portugalii i Katarzyna, królowa Anglii – nieszczęśliwa żona Henryka VIII Tudora. Joanna Szalona – zakochana królowa Karta zaczęła się powoli odwracać w 1497 roku, gdy zmarł jedyny brat Joanny, Juan z Asturii. Jego młoda żona, będąca w ciąży, niedługo później urodziła martwą córkę. Niecały rok po śmierci Juana, starsza siostra Joanny, Izabela, królowa Portugalii, również zmarła w wyniku komplikacji poporodowych. Jej jedyny syn, Miguel da Paz, został ogłoszony następcą tronu Portugalii i Kastylii, jednak zmarł zaledwie dwa lata później, w 1500 roku. W rezultacie to Joanna stała się dziedziczką obu koron Królów Katolickich. Joanna, choć nie była przewidywana jako następczyni tronu, otrzymała doskonałe wykształcenie. Biegle znała języki obce, interesowała się polityką i religią, potrafiła jeździć konno i polować. Wyróżniała się inteligencją i urodą – jej niebieskie oczy były rzadkością w Hiszpanii. Jednak miała jedną cechę, która działała na jej niekorzyść – niezależność myślenia, co w ówczesnym świecie kobiet było nieakceptowalne. W wieku 16 lat Joanna została zaręczona z Filipem, synem cesarza Maksymiliana I Habsburga. W 1495 roku wyruszyła do Holandii, gdzie Filip sprawował władzę nad dziedzicznymi ziemiami. Już na początku spotkało ją rozczarowanie – jej narzeczony nie przybył na powitanie do portu, a zobaczyli się dopiero po miesiącu. Mimo to, kiedy w końcu się spotkali, wybuchła między nimi gwałtowna namiętność, a ślub odbył się natychmiast. Dzieci Joanny Szalonej Początkowo ich małżeństwo było szczęśliwe, jednak Filip, znany ze swojej urody i zamiłowania do zabawy, szybko zaczął oddalać się od żony. Joanna, która urodziła mu córkę Eleonorę, coraz bardziej cierpiała z powodu jego niewierności. Kiedy zaczęła wyrażać swoją zazdrość, Filip odsuwał ją od świata zewnętrznego i ograniczał jej swobodę. Krążyły pogłoski, że Joanna z rozpaczy obcięła swoje długie włosy lub oszpeciła twarz jednej z faworyt męża. Mimo napięć w ich związku, para doczekała się kolejnych dzieci – syna Karola i córki Izabeli. Łącznie para miała dwóch synów i cztery córki: Karola, urodzonego w 1500 r., który został cesarzem i królem Hiszpanii, Ferdynanda, jego porucznika i następcę cesarza, Eleonorę, która poślubiła Manuela I z Portugalii, a następnie Franciszka I z Francji, Elżbietę, która poślubiła Christiana II z Danii, Marię, która poślubiła Ludwika II z Węgier, Katarzynę, która poślubiła Jana III z Portugalii. W związku z tym, że w 1500 roku Joanna została spadkobierczynią tronu, a ambicje politycznej jej męża Filipa były znane na hiszpańskim dworze, Izabela Kastylijska zdecydowała się działać. Królowa Izabela wiedziała, że córka jest niestabilna emocjonalnie. Chciała, aby po jej śmierci władzę w Kastylii sprawował ojciec Joanny, a mąż Izabeli, Ferdynand, a nie Filip. Jednak po śmierci Izabeli w 1504 roku kastylijska szlachta opowiedziała się za Joanną, co faktycznie oddało rządy w ręce jej męża. Uwięziona władczyni Gdy para przybyła do Hiszpanii, Filip szybko zdobył poparcie szlachty, a Ferdynand, po nieudanych negocjacjach, wycofał się do Aragonii. Sytuacja zmieniła się w 1506 roku, gdy Filip niespodziewanie zmarł na tyfus. Osamotniona i pogrążona w żałobie Joanna popadła w jeszcze głębsze problemy natury psychiczno-emocjonalnej. Wykorzystał to jej ojciec, który powrócił do Kastylii i przejął władzę w jej imieniu. Joanna sprzeciwiła się temu, odmawiając podpisania dokumentu, ale jej opór nie miał znaczenia. Ferdynand kazał ją uwięzić w zamku w Tordesillas, gdzie przez lata jej stan psychiczny się pogarszał. Mimo izolacji Joanna nigdy nie została formalnie pozbawiona tronu. Wszystkie akty urzędowe aż do jej śmierci były wydawane w jej imieniu. Po śmierci Ferdynanda, syn Joanny i Filipa Karol przybył z Niderlandów. Stwierdziwszy, że matka nie jest zdolna władać krajem, sam przejął władzę. Śmierć Joanny Szalonej Karol, wychowany w Niderlandach, czuł się Flamandem i otaczał się dworzanami z tej części Europy. Jego zaangażowanie w wielką politykę europejską sprawiło, że sprawy Hiszpanii zeszły na dalszy plan, co wzbudziło niezadowolenie społeczeństwa. W 1520 roku wybuchło powstanie Comuneros, w którym miasta, część szlachty i chłopi sprzeciwili się wykorzystywaniu ich do finansowania dynastycznych ambicji Karola. Powstańcy przejęli również Tordesillas, gdzie wciąż więziona była Joanna. Zaproponowali nominalnej królowej przejęcie realnej władzy, ale Joanna nie chciała lub nie potrafiła tego zrobić. Według niektórych źródeł nie wiedziała nawet o śmierci ojca i nie wierzyła, że jej własny syn walczy przeciwko niej. Gdy Karol stłumił bunt i odzyskał kontrolę nad Tordesillas, Joanna ponownie trafiła do więzienia, gdzie spędziła resztę życia. Los sprawił, że żyła wyjątkowo długo – przeżyła swoje rodzeństwo o kilkadziesiąt lat. Ostatnie 35 lat spędziła całkowicie odizolowana w zamku w Tordesillas, czuwając przy zabalsamowanych zwłokach męża. Zmarła w 1555 roku, a jej szczątki spoczywają obok Filipa w kaplicy królewskiej katedry w Grenadzie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Helena Moskiewska była prawosławną królową Polski. Oskarżano ją o szpiegostwo
Helena Moskiewska, żona króla Aleksandra Jagiellończyka, była piękną i inteligentną kobietą, która starała się łagodzić napięte stosunki między Polską i Litwą a Wielkim Księstwem Moskiewskim. Nigdy nie zdobyła jednak przychylności dworu. Jaka była tego przyczyna?
Spis treści: Trudna droga do małżeństwa Helena Moskiewska dobrodziejką cerkwi prawosławnej Królowa bez korony Helena Moskiewska orędowniczką pokoju Tajemnicza śmierć Heleny Moskiewskiej Małżeństwo Aleksandra Jagiellończyka i Heleny Rurykowiczówny, zwanej również Heleną Moskiewską, było jednym z najbardziej udanych w historii polskiej monarchii. Władca wspierał swoją prawosławną żonę, kiedy zmagała się z krytyką ze strony polskiego duchowieństwa i religijnej teściowej Elżbiety Rakuszanki. Ona zaś próbowała łagodzić napięte stosunki męża z teściem Iwanem III Srogim, a w czasie wojny litewsko-moskiewskiej dążyła za wszelką cenę do zawarcia przez nich pokoju. Parze nie było jednak pisane długie i szczęśliwe życie. Po jedenastu latach małżeństwa Helena została wdową, a następnie sama zmarła przedwcześnie w niewyjaśnionych okolicznościach. Trudna droga do małżeństwa Heleny Rurykowiczówny Helena Rurykowiczówna przyszła na świat 19 maja 1476 r. w Moskwie jako córka wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III Srogiego i Zofii (Zoe) Paleolog. Jej matka była bratanicą ostatniego cesarza Bizancjum Konstantyna XI, którego śmierć w czasie oblężenia Konstantynopola przez Turków w 1453 r. stanowi jedną z umownych dat wyznaczających koniec średniowiecza. Helena miała jedenaścioro rodzeństwa, w tym m.in. wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III i księcia starickiego Andrzeja. Dzieciństwo i młodzieńcze lata spędziła w Moskwie pod okiem matki, która zadbała o to, by jej córka otrzymała wykształcenie godne potomkini Rurykowiczów i Paleologów. Po przejęciu władzy w Wielkim Księstwie Litewskim po śmierci ojca Kazimierza Jagiellończyka w czerwcu 1492 r. Aleksander Jagiellończyk postanowił zadbać o poprawne relacje z Wielkim Księstwem Moskiewskim, które od lat nie układały się najlepiej. Już w październiku 1492 r. sejm litewski zaakceptował pomysł jego małżeństwa z księżniczką moskiewską Heleną, ale droga do realizacji tych planów okazała się długa i skomplikowana. Wiosną 1493 r. doszło bowiem do wybuchu wojny litewsko-moskiewskiej, która zakończyła się zawarciem traktatu pokojowego 5 lutego 1494 r. oraz zaręczynami Aleksandra i Heleny dnia następnego. Posłowie polscy, którzy przybyli do Moskwy, byli pod wrażeniem urody córki wielkiego księcia moskiewskiego. „Wyszła panna do ojca swego i pokłoniwszy się, stała. A gdy ją zobaczyli posłowie, rozumieli, że anioł w ludzkim ciele i zadumawszy się pięknością, stali jak wryci” – opisywała spotkanie Heleny z posłami „Chronika Litowskaja i Zmojtskaja”. Wielki książę moskiewski Iwan III Srogi zastrzegł jednak, że jego córka „ma dzierżyć swój grecki zakon” i nigdy nie pozwoli na to, by przeszła z prawosławia na katolicyzm. Kiedy więc wielkoksiążęca rada litewska dodała do umowy małżeńskiej zapis, iż jeśli księżniczka „zechce dobrowolnie przystąpić do rzymskiego zakonu, to jej w tym wola”, monarcha stanowczo oświadczył, że nie wyraża na to zgody. Ostatecznie nie wycofał się jednak z planów małżeńskich wobec córki i 6 stycznia 1495 r. do Moskwy przybyli polscy posłowie z kasztelanem wileńskim Aleksandrem Juriewiczem Holszańskim i kasztelanem trockim Janem Juriewiczem Zabrzezińskim na czele, aby zabrać Helenę ze sobą w długą podróż do Wilna. Dobrodziejka cerkwi prawosławnej Ślub Aleksandra Jagiellończyka i Heleny Moskiewskiej odbył się 15 lutego 1495 r. w katolickiej katedrze św. Stanisława w Wilnie. Udzielał go biskup wileński Wojciech Tabor, lecz ze stojącym w pobliżu prawosławnym duchownym Tomą. Nie chcąc narażać się na gniew potężnego teścia, Aleksander nigdy nie naciskał na Helenę, by zmieniła wyznanie. Nie był to zresztą jedyny przejaw królewskiej wyrozumiałości. W liście do ojca Rurykowiczówna chwaliła bowiem małżonka, iż zdecydował się przyjąć żonę bez posagu. Nie należy jednak rozumieć jej stwierdzenia zbyt dosłownie. Chociaż posag faktycznie nie był zbyt hojny, otrzymała od ojca na drogę liczne srebrne i złocone naczynia, futra, tkaniny i stroje oraz cenne ikony oprawione w złoto, diamenty i perły. Po ślubie wielka księżna zaczęła aktywnie działać na rzecz Kościoła prawosławnego w Wielkim Księstwie Litewskim, a następnie również w Królestwie Polskim. Doprowadziła do odnowienia soboru Przeczystej Bogurodzicy i monastyru Trójcy Świętej w Wilnie, a także wspierała budowę cerkwi w Mińsku i hojnie obdarowała monastyr w Supraślu. Przez kolejne lata Aleksander i Helena stanowili udane małżeństwo, lecz do pełni szczęścia brakowało im potomka. Najprawdopodobniej latem 1497 r. Rurykowiczówna zaszła w ciążę, a w liście z 15 października 1497 r. matka wypytywała ją, czy faktycznie spodziewa się dziecka i kiedy przyjdzie ono na świat. Po kilku miesiącach wielka księżna straciła jednak dziecko lub okazało się, że błędnie wzięła za odmienny stan oznaki choroby. Kolejna nadzieja na upragnionego dziedzica pojawiła się wiosną 1500 r., lecz ta ciąża również zakończyła się poronieniem i wywołaną na jego skutek ciężką chorobą. Innym problemem Heleny był brak aprobaty ze strony teściowej Elżbiety Rakuszanki, która nie zaakceptowała wyznawanej przez synową religii i ostentacyjnie okazywała jej swoją niechęć. Iwan III Srogi instruował zresztą córkę: „Jeżeli matka męża twego będzie w Wilnie i poleci tobie iść z sobą do kościoła, przeprowadź ją do drzwi i powiedz grzecznie, że idziesz do swojej cerkwi”. Królowa bez korony Po bezpotomnej śmierci króla Jana I Olbrachta, zmarłego 17 czerwca 1501 r. w Toruniu, istniała obawa, że szlachta nie zdecyduje się na wybór Aleksandra na jego następcę z powodu prawosławnej wiary jego żony. Wielki książę nie miał jednak zamiaru porzucać Heleny. Przeciwnie, 28 sierpnia 1501 r. nadał jej prawem dziedzicznym dobra Kniażyce, Teteryn, Smolniany, Hradyszcze i Łosice, a dwa lata później także zamek Mohylew z przyległościami. Ostatecznie 3 października 1501 r. sejm walny w Piotrkowie wybrał go na nowego króla, lecz dostojnicy kościelni nie zgodzili się na koronację monarchini odmiennego wyznania. Helena pozostała więc w Wilnie, kiedy 12 grudnia 1501 r. w katedrze na Wawelu Aleksander przyjął koronę królewską z rąk swojego brata arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski kardynała Fryderyka Jagiellończyka. Rurykowiczówna przybyła na Wawel dopiero 4 lutego 1502 r. i z miejsca wywołała oburzenie polskiego duchowieństwa, ponieważ w jednej z kaplic katedry odprawiono dla niej prawosławne nabożeństwo. Głos w sprawie monarchini zabrał sam papież Aleksander VI – notabene ojciec kilkorga nieślubnych dzieci – który nakazywał Jagiellończykowi „wykluczyć ją z łoża, domu i wszelkiej wspólnoty małżeńskiej” oraz skonfiskować jej posag i dobra. Dopiero 22 sierpnia 1505 r. jego następca Juliusz II zezwolił monarsze na współżycie z żoną, a Helenie na swobodne wyznawanie prawosławia. Duchowni nadal nazywali ją jednak tylko „żoną króla Aleksandra, wielką księżną litewską”, odmawiając jej prawa do królewskiego tytułu. Ona sama za zgodą męża, a może nawet na jego prośbę, konsekwentnie tytułowała się „królową Polski” i podobnie postępowali XVI-wieczni polscy kronikarze, jak choćby autor „Kroniki Polaków” Maciej Miechowita. Nie może zatem dziwić, że monarchini nie czuła się dobrze w Krakowie i większość czasu spędzała w Wielkim Księstwie Litewskim. Helena Moskiewska orędowniczką pokoju Helena starała się nie angażować w sprawy polityczne, lecz kiedy w 1500 r. wybuchła trwająca trzy lata wojna pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a Wielkim Księstwem Moskiewskim, pomagała mężowi w negocjacjach z Iwanem III. 2 stycznia 1503 r. napisała do ojca przejmujący list: „Pan mój, król polski, ze swą matką, bracią i szwagrami rozumieli, że z Moskwy przyniosę z sobą do Litwy wszystko dobre, wieczny pokój, miłość pokrewieńską, przyjaźń i pomoc przeciw poganom. Dziś przeciwnie, wszyscy są przekonani, że ze mną zlało się wszystko najgorsze: wojna, najazdy, rabunki, pożoga miast, przelew krwi chrześcijańskiej, żon wdowieństwo, osierocone dzieci, niewola, jęki, płacz i zgrzytanie zębów”. Z ogromną ulgą przyjęła więc informację o zawartym 28 marca 1503 r. sześcioletnim rozejmie, choć radość tą przyćmiła śmierć jej matki niecałe dwa tygodnie później. Na łożu śmierci Zofia Paleolog przesłała córce swoje ostatnie błogosławieństwo i złoty krzyżyk z relikwiami. Królowa Helena czuwała przy swoim mężu, kiedy latem 1506 r. zachorował, i opiekowała się nim aż do jego śmierci 19 sierpnia 1506 r. w Wilnie. Przeczuwając zbliżający się koniec, Aleksander spisał testament, w którym polecił swojemu młodszemu bratu Zygmuntowi I Staremu oraz prałatom i radom Polski i Litwy, aby „wielką księżnę Helenę, swoją małżonkę oraz jej sprawy i życzenia, ażeby jak miała za jego życia obronę i zachowanie, pozostała w należnej czci po koniec swojego życia”. Zygmunt, który został nowym królem Polski, początkowo uszanował ostatnią wolę brata. W 1507 r. nadał szwagierce w dożywocie Suraż, Bielsk i Brańsk, a w listach zawsze tytułował ją królową. Jako wdowa Helena nadal starała się łagodzić trudne relacje między Polską i Litwą a Moskwą, w której w 1505 r. objął władzę jej młodszy brat Wasyl III. Tajemnicza śmierć Heleny Moskiewskiej Dobroć króla Zygmunta I Starego wobec Heleny Rurykowiczówny miała zapewne swoje drugie dno – swoimi hojnymi darami chciał za wszelką cenę zatrzymać szwagierkę na ziemiach polskich i litewskich. Królowa jeszcze za życia swojego męża była podejrzewana o spiskowanie na rzecz Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, więc monarcha obawiał się, że wykorzysta przeciw niemu posiadaną wiedzę. Tymczasem od początku swojego pobytu w Polsce Helena na różne sposoby dystansowała się od swojego ojca. Niedługo po ślubie z Aleksandrem odesłała do Moskwy kapelana Tomę, który był „nie po jej myśli”, a na namowy Iwana III, by mąż wybudował specjalnie dla niej cerkiew w Wilnie, odpowiedziała, że ma blisko do soboru Przeczystej Bogurodzicy. To było jednak za mało, by uciszyć plotki. Kiedy w 1511 r. królowa planowała wyjazd do Moskwy, Zygmunt kategorycznie zabronił jej opuszczania terenu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podjęta przez nią próba potajemnej ucieczki do ojczyzny została zaś udaremniona przez kanclerza wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła. Pod koniec 1512 r. Helena Moskiewska wyjechała do Brasławia, gdzie zmarła po krótkiej chorobie 20 stycznia 1513 r. w wieku niespełna 37 lat. Została pochowana w soborze Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie, lecz jej grób został zniszczony podczas powstania kościuszkowskiego w 1794 r. Nagła śmierć Rurykowiczówny sprawiła, że na dworze królewskim rozeszła się pogłoska, jakoby została otruta na polecenie Mikołaja Radziwiłła. Niewykluczone, że przyczyną jej otrucia była chęć zatrzymania na Litwie jej pokaźnego majątku. Po śmierci królowej w klasztorze bernardynów w Wilnie znaleziono bowiem jej czternaście skrzyń, w których znajdowało się 400 tysięcy florenów. Ironią losu, chociaż Helena całe życie pozostawała gorliwą wyznawczynią prawosławia, to właśnie katolickim duchownym powierzyła dorobek swojego życia. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Krystyna Rokiczana miała być miłością życia króla Kazimierza Wielkiego. Okazała się szpiegiem
Ze wszystkich żon króla Kazimierza III Wielkiego najwięcej emocji wzbudzała czeska mieszczka Krystyna Rokiczana. Monarcha nie tylko ożenił się z kobietą niższego stanu, ale też popełnił bigamię. Para rozstała się po kilku latach, a wokół przyczyn zakończenia przez władcę kontrowersyjnej relacji narosło wiele mitów.
Spis treści: Krystyna Rokiczana: kim była? Ślub w atmosferze skandalu Korespondencja z cesarzem, spór z wójtem Tajemnicze rozstanie Krystyna Rokiczana jest drugą obok legendarnej Żydówki Esterki kobietą w życiu Kazimierza III Wielkiego, której losy bardzo chętnie wykorzystywali literaci i dramatopisarze. Legenda o konflikcie pięknej Czeszki z wójtem Łobzowa stała się kanwą dwóch utworów – opery „Kazimierz Wielki i Brózda, czyli król chłopków” Konstantego Majeranowskiego z 1822 r. oraz dramy lirycznej „Rokiczana” Józefa Korzeniowskiego z 1859 r. Kilka pieśni do drugiego z dzieł napisał zresztą wybitny polski kompozytor Stanisław Moniuszko. Mieszczka stała się również jedną z bohaterek wydanej w 1881 r. powieści historycznej Józefa Ignacego Kraszewskiego „Król chłopów”. W utworach tych przedstawiano ją najczęściej jako kobietę pełną wyniosłości i chłodu, a zarazem żądną władzy i splendoru. Wizerunek ten nie był zapewne daleki od prawdy. Piękna Czeszka, która zawróciła w głowie polskiemu królowi, mimo mieszczańskiego pochodzenia używała tytułu królowej. Utrzymywała bliskie relacje z cesarzem Karolem IV, który powierzył jej specjalną misję na piastowskim dworze. Krystyna Rokiczana: kim była? Zachowany materiał źródłowy dotyczący losów Krystyny Rokiczany przed jej ślubem z Kazimierzem III Wielkim jest na tyle skromny, że trudno określić nawet w przybliżeniu rok jej przyjścia na świat. Z całą pewnością urodziła się przed 1330 r., ponieważ już w 1343 r. wymieniana była w źródłach jako żona Mikłusza Rokiczańskiego (Mikuláša Rokycanskego), właściciela majątku Libodřice koło Kouřimu. Nie wiadomo, czy to właśnie ona była matką jego syna i imiennika, który w 1351 r. był już dorosłym mężczyzną. Jeśli tak, to należałoby przesunąć jej narodziny nawet na ok. 1315 r. Nie ma również pewności co do tożsamości jej ojca. W niektórych publikacjach można odnaleźć wiadomość, że była córką praskiego wójta o imieniu Wacław. Niewykluczone jednak, że badacze ci pomylili ojca Krystyny z jej szwagrem Wacławem Rokiczańskim, rychtarzem praskim w latach 1337–1341 i 1343–1344. Pierwszy mąż Rokiczany Mikłusz Rokiczański pochodził z zamożnej i cenionej rodziny patrycjuszowskiej, która wzmiankowana była w dokumentach od połowy XIII wieku. W latach 1331–1332 i w 1339 r. należał do ławy miejskiej. W 1336 r. pożyczył królowi Czech Janowi Luksemburskiemu 760 grzywien na sprowadzane z Francji sukna. Rok później negocjował z biskupem ostrzyhomskim Csanádem Telegdim w sprawie przywilejów handlowych dla praskich kupców. Przez całe swoje życie starał się zresztą utrzymywać dobre relacje z Kościołem. 27 września 1343 r. Krystyna i jej mąż otrzymali od papieża Klemensa VI odpust zupełny na wypadek śmierci. W 1346 r. Mikłusz zapisał w testamencie znaczną część swojego majątku praskiemu kościołowi Świętego Ducha. Zapewne jeszcze w tym samym roku Rokiczana została wdową. Przez kolejne lata korzystała z pozycji, jaką wypracował sobie jej mąż na czeskim dworze. Ślub w atmosferze skandalu Przełom w życiu Krystyny Rokiczany nastąpił w maju 1356 r. To wtedy na zamku w Pradze przebywał król Polski Kazimierz III Wielki, którego małżeństwo z księżniczką heską Adelajdą od lat istniało już tylko na papierze. Monarcha zakochał się bez pamięci w pięknej Czeszce. Postanowił się z nią ożenić pomimo jej mieszczańskiego pochodzenia i własnego stanu cywilnego. Chociaż anonimowy autor „Spominków o Ciołkach” pisał, że „wdowa z Rokiczan” została żoną piastowskiego władcy jeszcze w Czechach, sama królowa Adelajda w skardze do papieża z 1365 r. wskazywała, że małżeństwo zostało zawarte już po przyjeździe pary do Krakowa. W Pradze odbyły się więc jedynie zaręczyny, które miały zresztą tragiczny finał. Rycerz Stanisław Ciołek, popisując się swoją nadludzką siłą, tak mocno ścisnął jednego z czeskich rycerzy, że ten wyzionął ducha. Choć wydarzenie to można było uznać za zły omen, Kazimierz i Krystyna zdawali się nie przejmować skandalem, który wywoływał ich związek. Skonfliktowany z monarchą biskup krakowski Jan Bodzanta odmówił udzielenia im związku małżeńskiego, a w ślad za nim uczynili to inni biskupi. Wówczas monarcha poprosił o udzielenie sakramentu opata tynieckiego Jana, mającego prawo posługiwania się biskupimi insygniami. „Do wspólnego mieszkania i współżycia nakłonił ją jedynie ślubem udzielonym mu przez opata tynieckiego, który włożył szaty biskupie, wskutek czego kobieta była przekonana, że jest to biskup krakowski” – pisał o tej osobliwej uroczystości Jan Długosz w „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”. Do małżeństwa pary doszło najprawdopodobniej na przełomie września i października 1356 r. w Krakowie. Tuż przed uroczystością odtrącona królowa Adelajda heska, która od dwóch lat przebywała w zamku w Żarnowcu, opuściła Polskę w towarzystwie swojego ojca Henryka II Żelaznego. Korespondencja z cesarzem, spór z wójtem Historia związku Krystyny Rokiczany i Kazimierza III Wielkiego daleka była jednak od romantycznej opowieści o Kopciuszku, który zmienił swoje życie za sprawą księcia z bajki. Lojalna wobec praskiego dworu mieszczka została bowiem podsunięta królowi przez cesarza Karola IV, aby szpiegować na jego rzecz w Krakowie. Świadczy o tym choćby list Rokiczany do cesarza z 16 lipca 1356 r. Pisała w nim: „Przebywając dzięki Wam tutaj, możecie mi ufać tak, jak gdybyśmy ciągle jeszcze byli osobiście – w określony sposób – w mieście Pradze”, obiecując mu zarazem, iż będzie pilnowała, aby król realizował politykę przychylną interesom Luksemburgów. Swój list podpisała zresztą jako „królowa Polski”, chociaż z powodu swojego pochodzenia nie miała szans na koronację. Poza tym w świetle prawa kanonicznego żoną Kazimierza cały czas była Adelajda heska, która do końca życia monarchy walczyła o swoje małżeńskie prawa. Szesnastowieczny historyk Marcin Bielski pisał w swojej kronice, że „Kazimierz Wielki zameczek Łobzów wystawił (r. 1357), gdzie tam chował miłośnicę z Czech, rzeczoną Rokiczanę, która była niepospolitej cudności”. Chociaż wiadomość o pobycie królewskiej małżonki w łobzowskiej rezydencji wydaje się wiarygodna, po latach narosło wokół tej historii wiele mitów. Już w XVIII wieku wśród mieszkańców Łobzowa krążyła opowieść o okrucieństwie Rokiczany, która miała zburzyć chatę łobzowskiego kmiecia Szymona Zbroi tylko dlatego, że zasłaniała jej widok na zamek wawelski. O niegodnych czynach małżonki poinformować miał króla wójt Łobzowa Brózda. Rozwścieczony Kazimierz wypędził wówczas Rokiczanę z Polski lub nawet – jak głosi inna wersja legendy – nakazał jej utopić się w zamkowej sadzawce. Obie wersje wydarzeń należy oczywiście włożyć między bajki. Tajemnicze rozstanie W zachowanych dokumentach z czasów króla Kazimierza III Wielkiego próżno szukać informacji o tym, dlaczego monarcha zdecydował się zakończyć związek z Rokiczaną. O przyczynach rozstania wspominał dopiero piszący sto lat po śmierci władcy Jan Długosz w „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”, a miały być one związane ze wstydliwą chorobą królewskiej wybranki. „A król Polski Kazimierz, chociaż gorąco kochał swoją wspomnianą wyżej nałożnicę Rokiczanę, której uroda go oczarowała, kiedy się jednak dowiedział od jednego z pokojowców, że jest łysa i ma świerzb i wreszcie kiedy, nie ufając donosowi i zostawiając osąd własnym oczom, stwierdził to osobiście, natychmiast ją usunął” – informował dziejopis. Niewykluczone, że kronikarz zaczerpnął tę informację z jakiegoś niezachowanego źródła lub wciąż jeszcze żywej lokalnej tradycji. Przyczyną oddalenia Rokiczany mogło być jednak również wykrycie przez Kazimierza, że jest ona podstawionym przez Czechów szpiegiem. Małżeństwo Kazimierza III Wielkiego i Krystyny Rokiczany zakończyło się najprawdopodobniej przed kwietniem 1362 r., kiedy to w czasie spotkania monarchy z księciem głogowskim i żagańskim Henrykiem V Żelaznym w Pyzdrach zrodził się plan królewskiego małżeństwa z córką Henryka Jadwigą. Ze skargi królowej Adelajdy do papieża wynika jednak, że czeska mieszczka przebywała jeszcze w Polsce, kiedy 25 lutego 1365 r. doszło do ślubu Kazimierza i Jadwigi. Niewykluczone, że zameczek w Łobzowie, który otrzymała od króla w dowód miłości, stał się ostatecznie jej miejscem odosobnienia. Dalsze losy Rokiczany pozostają nieznane, choć wydaje się bardzo prawdopodobne, że wróciła do rodzinnych Czech i tam spędziła resztę życia. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Egipt rozważa otwarcie najpiękniejszego grobowca. Należał do królowej Nefertari
W celu uatrakcyjnienia oferty dla turystów, władze egipskie rozważają udostępnienie dla zwiedzających jednego z najpiękniej zdobionych grobowców. Należał do Nefertari – pierwszej i ukochanej małżonki słynnego faraona, Ramzesa II Wielkiego.
Spis treści: Czy grobowiec Nefertari zostanie ponownie otwarty? Grobowiec Nefertari – perła Doliny Królowych Co wiemy o Nefertari? Grobowiec królowej Nefertari znajduje się nieco na uboczu od utartych turystycznych szlaków, bo w Dolinie Królowych. Niedaleko jest Dolina Królów, gdzie znajduje się m.in. grobowiec Tutanchamona i wielu innych faraonów. Początkowo, w czasach XVIII dynastii (1550–1295 lat p.n.e.) w skalnych grobowcach w Dolinie Królowych składano ważnych urzędników. A w okresie panowania XIX dynastii (1295–1186 lat p.n.e.) – członków rodziny królewskiej, w tym właśnie Nefertari. Czy grobowiec Nefertari zostanie ponownie otwarty? W tym momencie grobowiec Nefertari jest zamknięty dla turystów. W marcu podjęto taką decyzję ze względu na stan malowideł i pilną potrzebę ich konserwacji. Wcześniej był dostępny tylko dla ograniczonej liczby turystów i za wysoką opłatą. Egipskie Ministerstwa Turystyki i Starożytności poinformowało właśnie w mediach społecznościowych, że rozważa możliwość ponownego otwarcia tego grobowca. „Dr Mohammed Ismail Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności, przeprowadził inspekcję grobowca, aby dowiedzieć się o najnowszym stanie prac [konserwatorskich – przyp. red.] i o wpływie wilgotności” – czytamy w komunikacie. To właśnie wysoka wilgotność jest głównym wrogiem pięknie dekorowanych płaskorzeźb w grobowcu. W połączeniu z wysoką temperaturą wielobarwne przedstawienia ulegają zniszczeniu. A im więcej ludzi w grobowcu, tym większa wilgotność. Dlatego informacja władz egipskich spotkała się z mieszanymi reakcjami, mimo że Najwyższa Rada Starożytności pozytywnie oceniła obecny stan zdobień ścian grobowca. Grobowiec Nefertari – perła Doliny Królowych Grobowiec Nefertari jest w pewnością najpiękniej zdobionym i największym grobowcem Doliny Królowych. Niektórzy uznają go za najpiękniejszy w ogóle w całym Egipcie. Otrzymał numer 66 w tej nekropolii i wśród egiptologów znanych jest jako QV66. Odkrywcą grobowca był w 1904 roku włoski badacz, Ernesto Schiaparelli (1856–1928). Składa się z się z siedmiu pomieszczeń, do których wiodą wykute w kamieniu schody. Przepiękne płaskorzeźby widoczne są na przykład w przedsionku grobowca. Widać Nefertari grającą w grę senet. Na lewej ścianie uwagę zwracają przedstawienia siedzącego lwa, ptaka Benu (uosabia jedną z egipskich dusz ba) i mumii królowej za którą wisi misternie wykonana tkanina. W bocznej komorze przedsionka ukazano postaci bogów egipskich i królowej, przed którymi składane są dary. Komora grobowa robi spore wrażenie. Jej powierzchnia wynosi 80 m kw. Na scenach widać Nefertari przechodzącą przez szereg bram strzeżonych przez jedno lub trzy bóstwa. Jednym z tych bóstw jest nagie dziecko płci żeńskiej, które dzierży dwa noże na piersi. Na tylnej ścianie Nefertari wita boga podziemi, Ozyrysa. Wprawne oko dostrzeże liczne symbole egipskie. Grobowiec splądrowano w starożytności. Zniszczony jest sarkofag, w którym spoczywała mumia królowej oraz dary grobowe złożone w sąsiedztwie. W momencie odkrycia na początku XX wieku gruz i piach sięgał niemal aż do sufitu pierwszej komory, bo nie zachowała się ściana odgradzająca wejście do grobowca. To dodatkowy argument, że wdarto się do niego już dawno temu. Co wiemy o Nefertari? Zdaniem egiptologów królowa ta była pierwszą i ukochaną małżonką Ramzesa II, chociaż władca ten nie stronił od bliskiego kontaktu z innymi kobietami. Przez pierwszych dwadzieścia lat rządów faraona była ukazywana u jego boku, później jej pozycja zapewne nieco zmalała. Ramzes II poświęcał zdecydowanie więcej czasu swojej nowej partnerce – hetyckiej księżniczce. O roli Nefertari świadczy fakt, że za życia została ubóstwiona. Dowodem na to jest skalna świątynia w Abu Simbel, położona tuż obok ten bardziej znanej, poświęconej jej mężowi. Ten święty przybytek poświęcony jest zarówno królowej, jak i bogini Hathor. Na skalnej fasadzie świątyni widać sześć stojących postaci mierzących 10 m wysokości. Dwie z nich ukazują królową, reszta – Ramzesa II. Wewnątrz widać scenę, która interpretowana jest jako przeobrażenie małżonki królewskiej w boginię. Nefertari zmarła zapewne w wieku około 50 lat. Ciekawostką jest to, że w 1904 roku w grobowcu znaleziono zmumifikowane kolana. W 2016 roku naukowcy opublikowali ich szczegółową analizę. Doszli do wniosku, że są to szczątki królowej. Obecnie są przechowywane w Muzeum Egipskim w Turynie we Włoszech. Źródła: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu, Theban Mapping Project, I. Shaw, P. Nicholson, The Dictionary of Ancient Egypt, London 1995. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.[/highlight-box
Jadwiga Bolesławówna była mądrą i odważną królową. Nawet po śmierci króla nie chciała zrezygnować z władzy
Jadwiga Bolesławówna jest jedną z najbardziej tajemniczych postaci w polskiej historii. Życiorys żony Władysława Łokietka jest pełen niewiadomych. Jednak dostępne informacje przedstawiają ją jako odważną królową, która realnie wpływała na podejmowane w kraju decyzje polityczne. Kiedy Jadwiga Bolesławówna została królową Polski? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kim była Jadwiga Bolesławówna? Życiorys Jadwigi Bolesławówny Jadwiga Bolesławówna jako księżna Jadwiga Bolesławówna jako królowa Kiedy zmarła Jadwiga Bolesławówna? W polskiej historii nie brakuje zapomnianych monarchiń. Jedną z nich jest Jadwiga Bolesławówna. To zaskakujące, bo żona Władysława Łokietka była jedną z najodważniejszych kobiet swojej epoki, odznaczającą się wyjątkowym zmysłem politycznym. Daleko było jej do „reprezentacyjnej królowej”, skupiającą się wyłącznie na życiu dworskim. Przeciwnie, Bolesławówna sprawowała władzę na równi ze swoim mężem. Kim była Jadwiga Bolesławówna? Jadwiga Bolesławówna, znana także jako Jadwiga kaliska, była księżniczką kaliską z rodu władców wielkopolski. A dokładniej – córką księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego i księżnej Jolenty Heleny z dynastii Arpadów. Jako żona Władysława I Łokietka, od 1320 do 1333 roku sprawowała godność królowej Polski. Życiorys Jadwigi Bolesławówny Na temat wczesnych lat życia Jadwigi Bolesławówny nie wiadomo zbyt wiele. Historycy nie mają nawet pewności, kiedy urodziła się druga córka księcia kaliskiego. Część badaczy przyjmuje, że Bolesławówna przyszła na świat w 1266 roku, w Kaliszu. Nie brakuje jednak opinii, że przyszła królowa urodziła się między 1270 a 1275 rokiem. Miała dwie siostry – Elżbietę (starszą) i Annę (młodszą). Podobnie jak ich matka, księżniczki kaliskie były wychowywane w atmosferze absolutnej ascezy. Ślub z Władysławem Łokietkiem Jeszcze przed śmiercią ojca miała zostać zaręczona z księciem brzeskim Władysławem, przyrodnim bratem Leszka Czarnego. Część historyków uważa jednak to za mało prawdopodobne. Bolesław Pobożny zmarł 13 lub 14 kwietnia 1279 roku. Gdyby ojciec miał wpłynąć na jej małżeństwo, musiałby zawrzeć układ matrymonialny, gdy jego córka miała zaledwie kilka lat. Z drugiej jednak strony w średniowieczu nie było to niemożliwe. Nieznana jest także data ślubu Bolesławówny z Łokietkiem. Przypuszczalnie stanęli przed ołtarzem 6 stycznia 1293 roku. Po ślubie wraz z mężem zamieszkała na Kujawach. Dzieci Jadwigi Bolesławówny i Władysława Łokietka W 1295 roku urodziła się ich pierwsza córka, Kunegunda. Rok później na świat przyszedł pierwszy syn książęcej pary, Stefan, a w 1298 roku – Władysław. Najprawdopodobniej w 1305 roku para doczekała się kolejnej córki, Elżbiety, która w przyszłości została żoną Karola Roberta. Dwaj synowie książęcej pary nie doczekali dorosłości, ale w 1310 roku na świat przyszedł kolejny ich potomek, który na kartach historii zapisał się jako Kazimierz Wielki. Jadwiga Bolesławówna jako księżna Jadwiga Bolesławówna mogła wykazać się jako odważna księżna w 1299 roku, gdy Wacław II postanowił rozprawić się z Łokietkiem. Książę zobowiązał się do złożenia hołdu lennego czeskiemu królowi, jednak nie dotrzymał warunków umowy, w związku z czym musiał uciekać z kraju. Nie wiadomo, dokąd się udał, jednak pewne jest, że nie zabrał ze sobą ani żony, ani dzieci. Zmiana tożsamości Jadwiga miała podstawy by obawiać się o swoje bezpieczeństwo. By wywrzeć presję na Łokietku, Wacław II mógł wziąć ją w niewolę. Ucieczka z małymi dziećmi była niemożliwa. By ratować skórę, musiała udawać prostą mieszczankę. Schronienie znalazła w Radziejowie, u mieszczanina Gerka. W ten sposób przez niemal pięć lat ukrywała się przed Czechami. Obrona Wawelu Odwaga Jadwigi Bolesławówny kolejny raz została wystawiona na próbę w 1311 roku, gdy krakowianie zbuntowali się przeciwko władzy księcia. Niebawem do Krakowa dołączyły kolejne miasta: Wieliczka i Sandomierz, a poparcia buntownikom udzielili także mnisi z klasztorów w Jędrzejowie i Miechowie. Na czele buntu stał krakowski wójt Albert. Władysław Łokietek opuścił Wawel i udał się na Węgry, by zebrać wierne sobie oddziały i sojuszników. Tę sytuację wykorzystali mieszczanie, którzy liczyli na łatwe zdobycie zamku. Przeliczyli się jednak, bo Wawel miał swojego obrońcę, a raczej obrończynię. Jadwiga stanęła na czele garnizonu i skutecznie odparła atak. Jadwiga Bolesławówna jako królowa Władysław Łokietek i Jadwiga Bolesławówna zostali koronowani 20 stycznia 1320 roku w Krakowie. W ceremonii wyniesienia księcia do godności króla użyto miecza ceremonialnego, który Łokietek otrzymał od swojej żony. Mowa o Szczerbcu, którego pierwszym właścicielem był Bolesław Pobożny. O tym, jak ważną rolę w państwie wówczas odgrywała, świadczą dokumenty, w których królowa podkreśliła, że przynależy się jej taki sam majestat, jak królowi i tak jak on swoje decyzje podejmuje za radą i w porozumieniu z najważniejszymi osobami w królestwie. Nie były to tylko puste słowa. Król do tego stopnia liczył się z autorytetem swojej żony, że przekazywał jej swoją pieczęć. W tym miejscu należy przypomnieć, że królewska pieczęć była jednym z najważniejszych instrumentów władzy. Mając ją do dyspozycji, Bolesławówna mogła wydawać właściwie dowolne decyzje, bo te i tak niejako „automatycznie” były sankcjonowane przez władcę. Bolesławówna nie zamierzała oddać korony Po śmierci Władysława Łokietka Jadwiga Bolesławówna nie zamierzała oddać korony kolejnej królowej. Kazimierz chciał, by jego żona, Aldona Anna, została namaszczona na nową władczynię, ale matka króla nie miała ochoty rezygnować z najwyższej godności. Stwierdziła, że póki żyje, o kolejnej koronacji nie może być mowy. Upór królowej częściowo wynikał z niechęci, jaką darzyła swoją synową. W jej opinii, Aldona Anna była nie miała wystarczającej wiedzy i doświadczenia, by wspomóc męża na pierwszym etapie jego rządów w królestwie. Pod wpływem próśb Kazimierza w końcu zrezygnowała ze swoich pretensji do korony. Kiedy zmarła Jadwiga Bolesławówna? Po udzieleniu zgody na koronację synowej, Bolesławówna zamieszkała w klasztorze klarysek w Starym Sączu. Jednak zachowała władzę na powierzonym jej terytorium i swój dawny dwór. Habit przyodziała dopiero w 1337 lub 1338 roku. W starosądeckim klasztorze dożyła swoich dni. Jadwiga zmarła 10 grudnia 1339 roku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Królowa Polski i Czech Ryksa Elżbieta miała burzliwe życie. W ciągu 2 lat straciła dwóch mężów
Królowa Czech i Polski Ryksa Elżbieta, jedyna córka króla Przemysła II, była hojną mecenaską sztuki i dobrodziejką Kościoła. Przedwcześnie straciła obydwu mężów, a prawdziwe szczęście odnalazła u boku czeskiego rycerza, z którym przez dwadzieścia lat żyła w nieformalnym związku.
W tym artykule: Ryksa Elżbieta – królowa Czech i Polski Krótkie małżeństwo z Wacławem II Ślub z miłości i dla polityki Wpływowa wdowa i jej kochanek Losy Ryksy Elżbiety, jedynej córki ostatniego męskiego przedstawiciela wielkopolskiej linii Piastów, naznaczone były dramatycznymi przeżyciami. Jako ośmioletnie dziecko została osierocona przez oboje rodziców. Po śmierci dwóch mężów Wacława II i Rudolfa III w wieku 19 lat była już podwójną wdową. Jako królowa wdowa dokonywała licznych fundacji religijnych, m.in. gotyckiego kościoła w Hradcu Královym i klasztoru cysterek w Starym Brnie. Miała także znaczący wpływ na rozwój czeskiego malarstwa miniaturowego. Cały czas aktywnie angażowała się w życie polityczne. Stanowili wraz ze swoim wieloletnim kochankiem Henrykiem z Lipy drugą najbardziej wpływową parę w Czechach obok króla Jana Luksemburskiego i jego żony Elżbiety Przemyślidki. Ryksa Elżbieta – królowa Czech i Polski Ryksa Elżbieta urodziła się 1 września 1288 r. w Poznaniu jako jedyna córka księcia wielkopolskiego (późniejszego króla Polski) Przemysła II i księżniczki szwedzkiej Ryksy, po której zresztą otrzymała imię. Była pierwszą Polką, której data dzienna urodzin została odnotowana w źródłach historycznych. Najprawdopodobniej w 1291 r. została zaręczona z Ottonem, synem margrabiego brandenburskiego Albrechta III z dynastii askańskiej. Księżniczka wcześnie straciła oboje rodziców. Jej matka zmarła między 1288 a 1293 r., a ojciec został zamordowany 8 lutego 1296 r. w Rogoźnie, zaledwie pół roku po koronacji na króla Polski w katedrze gnieźnieńskiej. Opiekę nad pasierbicą przejęła wówczas Małgorzata brandenburska, trzecia żona Przemysła II i zarazem siostra narzeczonego Piastówny. To na zabrała księżniczkę ze sobą do Brandenburgii. Małżeństwo Ryksy i Ottona nie doszło ostatecznie do skutku. Otton zmarł bowiem 11 marca 1298 lub 1299 r., a więc przed osiągnięciem przez jego narzeczoną wieku sprawnego. Wkrótce o rękę księżniczki zaczął zabiegać król Czech Wacław II, który w lipcu 1300 r. zajął Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. Małżeństwo z córką poprzedniego króla i zarazem ostatniego Piasta wielkopolskiego miało umocnić prawa Przemyślidy do polskiej korony. Jeszcze przed swoją koronacją na króla, która odbyła się we wrześniu 1300 r. w katedrze gnieźnieńskiej, Wacław II sprowadził Ryksę do Pragi. Opiekę nad księżniczką powierzył swojej ciotce księżnej Gryfinie, wdowie po Leszku II Czarnym, która w zamian otrzymała od monarchy miasto Budyně nad Ohří koło Litomierzyc wraz z pobliskimi wsiami. Zapewne to właśnie tam córka Przemysła II spędziła kolejne trzy lata, zanim Wacław II zdecydował się ją poślubić. Małżeństwo pary zostało zawarte 26 maja 1303 r. w katedrze św. Wita w Pradze. Jeszcze tego samego dnia Piastówna została koronowana na królową Czech i Polski przez biskupa wrocławskiego Henryka z Wierzbna, który został upoważniony do tego zadania przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i arcybiskupa mogunckiego. To właśnie wówczas na życzenie męża przyjęła drugie imię Elżbieta i odtąd często posługiwała się nim w dokumentach. Krótkie małżeństwo z Wacławem II Małżeństwo Ryksy Elżbiety i Wacława II trwało zaledwie dwa lata i naznaczone było walką króla o utrzymanie korony węgierskiej w rękach jego syna z pierwszego małżeństwa Wacława oraz rywalizacją o władzę w Polsce z księciem piastowskim Władysławem Łokietkiem. Wyprawa zbrojna monarchy na Węgry z 1304 r. zakończyła się jednak niepowodzeniem i wkrótce powrócił on do Pragi, zabierając ze sobą syna i węgierskie insygnia koronacyjne. W tym samym roku Łokietek przejął z kolei władzę w Wiślicy, a poparcie dla Wacława zaczęli wycofywać kolejni władcy dzielnicowi – najpierw książęta kujawscy, a następnie także książę mazowiecki Bolesław II. Liczne problemy Przemyślidy z pewnością pogłębiły jego problemy zdrowotne, z którymi borykał się od dłuższego czasu. Zmarł 21 czerwca 1305 r. w Pradze w wieku niespełna 34 lat. Sześć dni przed śmiercią męża Ryksa Elżbieta urodziła ich jedyną córkę Agnieszkę, która już w 1316 r. została wydana za mąż za księcia jaworskiego Henryka I. Ślub z miłości i dla polityki Po owdowieniu Ryksa Elżbieta otrzymała tytułem wiana 20 tysięcy grzywien srebra. Władzę w Polsce i Czechach objął wówczas jej pasierb Wacław III, który jednak już 4 sierpnia 1306 r. został skrytobójczo zamordowany w Ołomuńcu. Był on ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Przemyślidów, więc po jego śmierci w Czechach rozpoczęła się rywalizacja o tron pomiędzy księciem Austrii Rudolfem III Habsburgiem, synem króla Niemiec Albrechta I, oraz księciem Karyntii i Krainy Henrykiem, zięciem Wacława II. Ostatecznie z walki tej wyszedł zwycięsko Rudolf III, który, chcąc umocnić swoją pozycję, już 16 października 1306 r. ożenił się w Pradze z Ryksą Elżbietą. Chociaż mariaż ten miał niewątpliwie charakter polityczny, według przekazu „Styryjskiej kroniki rymowanej” Ottokara z Gaal władca z dynastii Habsburgów „zakochał się namiętną miłością w pięknej, siedemnastoletniej królowej-wdowie Ryksie”. Dzięki małżeństwu z Rudolfem III Ryksa Elżbieta ponownie stała się królową Czech, a także tytularną królową Polski. Jej mąż nigdy nie zajął bowiem polskiego terytorium, rządy w Krakowie przejął zaś po śmierci Wacława III książę Władysław I Łokietek. Parze królewskiej nie było jednak dane długo cieszyć się małżeńskim szczęściem. Już 3 lipca 1307 r. monarcha zmarł na dyzenterię w czasie oblężenia zwolenników Henryka Karynckiego w Horažďovicach. Ryksa Elżbieta otrzymała wówczas kolejnych 20 tysięcy grzywien srebra w ramach oprawy wdowiej. Dla uczczenia pamięci męża ufundowała zaś ołtarz w kaplicy świętych Szymona i Judy w praskiej katedrze. Po śmierci Rudolfa III królowa poparła pretensje swojego szwagra Fryderyka Habsburga do czeskiego tronu, występując tym samym przeciw Henrykowi Karynckiemu. Królowa Rycheza wywiozła z Polski insygnia koronacyjne. Niemcy otaczają ją kultem W historii Niemiec zapisała się jako hojna dobrodziejka klasztorów w Nadrenii, dla Polaków jest zaś przede wszystkim tą, która zabrała z Polski insygnia koronacyjne. Królowa Rycheza była ... Rywalizacja Henryka z Fryderykiem zakończyła się zwycięstwem księcia Karyntii, który zajął znaczną część Czech wraz z ich stolicą. Ryksa Elżbieta była wówczas pilnie strzeżona przez zwolenników nowego monarchy, musiała też znosić z ich strony „różne obelgi i przykrości”. Ostatecznie udało jej się jednak uciec po kryjomu z Pragi wraz z pokonanym szwagrem. Spisana w latach 1305–1338 „Kronika zbrasławska” tak opisywała przebieg ucieczki królowej: „Aby uniknąć większych grubiaństw, uciekła potajemnie z Pragi tylko z jedną służącą, niosąc na rękach swą córkę Agnieszkę. Spotkał się z nią – jak było w sekrecie ustalone wcześniej – książę austriacki Fryderyk w klasztorze św. Piotra na Zderadzie [na Nowym Mieście Praskim – przyp. aut.] i doprowadził ją do obozowiska”. Początkowo królowa przebywała pod Kutną Horą, następnie w Klosterneuburgu, po czym w sierpniu 1308 r. Henryk Karyncki zezwolił jej na powrót do Czech. Wpływowa wdowa i jej kochanek Pieniądze, które Piastówna uzyskała po dwukrotnym owdowieniu, pozwoliły jej na wykupienie w formie zastawu miasta Hradec wraz z kilkoma innymi miastami we wschodnich Czechach. To właśnie od niej miało ono otrzymać określenie Hradec Králové, pod którym funkcjonuje do dziś. Jako pani na Hradcu Ryksa Elżbieta zajmowała się przede wszystkim działalnością na rzecz kultury i sztuki. Z jej inicjatywy rozpoczęto w mieście budowę gotyckiego kościoła Świętego Ducha, chociaż według innej wersji doprowadziła ona jedynie rozbudowy już istniejącej świątyni wczesnogotyckiej. W tym okresie zaczęła też wspierać rozwój malarstwa miniaturowego. Na jej zamówienie powstawały kolejne iluminowane rękopisy liturgiczne. Mimo że w chwili śmierci drugiego męża Ryksa Elżbieta miała zaledwie dziewiętnaście lat, nie zdecydowała się już na kolejny związek małżeński. Między 1310 a 1315 r. nawiązała natomiast romans z pochodzącym z Moraw rycerzem Henrykiem z Lipy, najwyższym marszałkiem Królestwa Czech. Utworzyła z nim stronnictwo przeciw nowemu królowi Janowi Luksemburskiemu. W 1315 r. za namową żony Elżbiety Przemyślidki, pasierbicy Ryksy Elżbiety, król Jan wtrącił Henryka z Lipy do więzienia i pozbawił go wszystkich urzędów. Ostatecznie w kwietniu 1316 r. został on uwolniony, lecz jeszcze przez dwa lata toczyły się walki pomiędzy czeskim monarchą a opozycją. W końcu w 1318 r. na mocy ugody w Domažlicach ukochany Piastówny powrócił do łask i wkrótce odzyskał urząd najwyższego marszałka, a w 1323 r. został dodatkowo hetmanem ziemskim morawskim. W 1318 r. Ryksa Elżbieta opuściła Hradec Králové, które zostało wykupione przez Jana Luksemburskiego wraz z jej innymi dobrami wiennymi we wschodnich Czechach. Najpóźniej w 1320 r. zamieszkała ze swoim wpływowym kochankiem w Starym Brnie, gdzie w 1323 r. ufundowała klasztor cysterek zwany Aula Sanctae Mariae. Budowa klasztoru i kościoła trwała dziesięć lat i była wspierana przez króla Jana, który nadał mu szereg przywilejów, dzięki czemu stał się on najbogatszy na Morawach. Królowa bardzo przeżyła śmierć Henryka z Lipy, który zmarł 26 sierpnia 1329 r. w Starym Brnie. „Z powodu tej śmierci królowa Elżbieta, zwana z Hradca, tak płakała i rozpaczała, że budziło to zdumienie wszystkich, którzy widzieli jej lament” – odnotował autor „Kroniki zbrasławskiej”. Piastówna zamieszkała wówczas w ufundowanym przez siebie klasztorze cysterek, lecz nigdy nie zdecydowała się na przyjęcie ślubów zakonnych. Templariusze odkryli Nowy Świat przed Kolumbem? Ta kwestia podzieliła historyków Zakon rycerski, zniszczony przez Filipa Pięknego, przetrwał i odrodził się w Portugalii. To stamtąd templariusze wyruszali w zamorskie podboje. Czy odkryli cuda Nowego Świata przed Kolumbem? W 1333 r. Ryksa Elżbieta odbyła wraz z córką Agnieszką kilkumiesięczną pielgrzymkę po sanktuariach Nadrenii, w czasie której pozyskała dla starobrneńskiego klasztoru m.in. relikwie św. Gereona i jego towarzyszy oraz św. Katarzyny. Zmarła 19 października 1335 r. w Starym Brnie w wieku 47 lat. W testamencie zadbała nie tylko o swoją starobrneńską fundację, ale też o klasztory znajdujące się w jej rodzinnej Wielkopolsce – klasztor klarysek w Gnieźnie oraz cysterek w Owińskach, w którym ksienią była niegdyś jej ciotka Anna. Dokonała również zapisów na rzecz katedry w Poznaniu, „gdzie ojciec nasz i matka są pochowani”. Czeska i polska monarchini spoczęła w klasztorze cysterek u boku swojego wieloletniego ukochanego Henryka z Lipy. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Ludwika Maria Gonzaga była żoną dwóch polskich królów. Jan Kazimierz po jej śmierci abdykował
Ludwika Maria Gonzaga miała status równy francuskim książętom krwi, a po śmierci ojca – księcia Mantui – to jej przypadł cały, wielki majątek Gonzagów. Jedynym, czego jej brakowało, była korona. A skoro nie mogła włożyć na głowę tej francuskiej, przyjęła oświadczyny Władysława IV Wazy. Choć to z jego młodszym bratem, Janem Kazimierzem, połączyło ją uczucie.
W tym artykule: Ludwika Maria Gonzaga – długa historia rodowa Więzienie za miłość Ludwika Maria Gonzaga, królowa Polski Związek z Władysławem IV był czysto polityczny Związek z Janem Kazimierzem Dokonania królowej Ludwika Maria Gonzaga, francuska księżniczka z rodu Gonzaga de Nevers, była małżonką dwóch królów Rzeczypospolitej Obojga Narodów: Władysława IV oraz Jana Kazimierza. Kiedy w 1646 roku przybyła do nowego kraju, nic nie wskazywało na to, że stanie się jedną z najbardziej znaczących kobiet w jego historii. Ludwika Maria Gonzaga – długa historia rodowa Urodzona 18 sierpnia 1611 roku w Neveres w Burgundii Ludwika Maria Gonzaga była najstarszą córką księcia Karola I Gonzagi de Nevers oraz pochodzącej z bocznej linii panującej dynastii lotaryńskiej Katarzyny de Guise, księżnej de Longueville. Rodzina Gonzagów władała włoską Mantuą, jednak ociec przyszłej królowej Polski należał do bocznej, francuskiej linii. Był człowiekiem bardzo dumnym, w swoim przekonaniu równym ówczesnym królom. Działo się tak m.in. dlatego, że po kądzieli był spokrewniony z panującą w Bizancjum dynastą Paleologów. Maria Ludwika (imienia Ludwika Maria zaczęła używać po ślubie z królem Polski) pochodziła z licznej rodziny. Była trzecim z sześciorga dzieci i najstarszą córką książęcej pary. Jej rodzice wybrali na chrzestnych króla Francji Ludwika XIII oraz jego matkę, Marię Medycejską, która sprawowała regencję w imieniu młodego monarchy. To świadczy o rodowej dumie, ambicjach i aspiracjach francuskiej linii Gonzagów. Więzienie za miłość Od wczesnej młodości musiała się odnajdywać w meandrach polityki. Z początku nie szło jej najlepiej. Nastoletnia Ludwika Maria zakochała się z wzajemnością w Gastonie Orleańskim, bracie francuskiego króla. W 1627 roku miała za niego wyjść. Otrzeźwienie przyszło szybko – z woli monarchy księżniczka Gonzaga de Nevers zamiast na ślubnym kobiercu wylądowała w więziennej celi. Co ciekawe, po raz pierwszy spotkała przyszłego męża niedługo po uwolnieniu. W podobnym czasie karę za szpiegostwo odsiadywał we Francji Jan Kazimierz Waza. Po dwóch latach został zwolniony, po czym rzucił się w wir bali, biesiad i różnych przyjemności. W trakcie jednego ze spotkań towarzyskich poznał Ludwikę. Młodzi przypadki sobie do gustu, jednak aspiracje Ludwiki sięgały dalej. Chciała związać się z koronowaną głową. W planach wydania jej za króla Polski Władysława IV maczał palce sam niesławny kardynał Richelieu. Przedostatni Waza na polskim tronie związał się jednak z Cecylią Renatą Habsburżanką. Gdy w 1644 roku Cecylia Renata zmarła, powrócił temat wydania Ludwiki Gonzagi za króla Polski. Tym razem sprawą zajął się następca Richelieu – kardynał Mazarin. Ludwika Maria Gonzaga, królowa Polski Sprawy nabrały tempa. 17 lipca 1645 roku, przybyły do Warszawy francuski poseł Flecelles de Bregy podpisał w imieniu Ludwiki Gonzagi intercyzę. Dwa miesiące później zawarto kontrakt ślubny, zgodnie z którym Władysław miał otrzymać 700 tys. skudów jako posag oraz odszkodowanie za rezygnację z roszczeń do dziedzictwa mantuańskiego. Przyszła królowa miała otrzymać całość sum ze sprzedaży swoich francuskich posiadłości. Kilka miesięcy później, 5 listopada 1645 roku, odbył się ślub Władysława i Marii zawarty per procura. W imieniu króla przysięgę złożył Krzysztof Opaliński. Wówczas też Maria Ludwika zmieniła kolejność swoich imion, gdyż w Rzeczypospolitej imię Maria było powszechnie uważane za zarezerwowane dla Matki Boskiej. Druga uroczystość ślubna odbyła się już po przybyciu Ludwiki do Polski, do której dotarła przez Niderlandy i Niemcy. Ostateczna ceremonia zaślubin miała miejsce w Warszawie, 10 marca 1646 roku. Koronacja odbyła się 15 lipca na Wawelu. W ten sposób Ludwika Maria zrealizowała swoje ambicje monarsze. Tego samego nie można jednak powiedzieć o jej potrzebie związku opartego na uczuciach. Związek z Władysławem IV był czysto polityczny Było jasne, że Władysław IV poślubił ją z powodów politycznych i finansowych. Potrzebował środków na mało realistyczny plan wojny z Turcją. W dodatku uważał, że związek żony z dawną dynastą panującą na terenie Turcji w czasach przedmuzułmańskich niejako legalizuje jego wschodnie zapędy. Uroda trzydziestopięcioletniej Ludwiki Marii także nie przypadła Władysławowi do gustu. I to pomimo tego, że była powszechnie uważana nie tylko za inteligentną, ale także za atrakcyjną kobietę. Władysław IV lubił zażywać przyjemności u boku kobiet, jednak nie u boku żony. To małżeństwo nie trwało długo. 20 maja 1648 r. Ludwika Maria została wdową. Sześć miesięcy później na polskim tronie zasiadł brat Władysława IV Wazy – Jan Kazimierz. Rok po śmierci Władysława IV Ludwika Maria ponownie stanęła na ślubnym kobiercu. Przyrzekła dozgonną miłość Janowi Kazimierzowi. Związek z bratem zmarłego męża uznano za dość nietypowy, a nawet kontrowersyjny. Związek z Janem Kazimierzem Relacje między Ludwiką Marią a Janem Kazimierzem były trudne. Król był znany z impulsywnego charakteru i skłonności do depresji. Miał także skomplikowane relacje z dworem. Z kolei Ludwika Maria była silną, ambitną i wpływową postacią, co czasem prowadziło do napięć w ich małżeństwie. Pomimo tych trudności, Ludwika Maria miała duży wpływ na politykę i działania męża. Zwłaszcza w czasie potopu szwedzkiego, kiedy odegrała kluczową rolę w organizacji oporu przeciwko Szwedom. Chociaż ich małżeństwo nie było szczęśliwe pod względem emocjonalnym, Ludwika Maria i Jan Kazimierz współpracowali politycznie. Para doczekała się dwojga dzieci, które, niestety, zmarły w niemowlęctwie. Było to dodatkowym obciążeniem dla ich związku, zwłaszcza w kontekście sukcesji tronu. Dokonania królowej Pomimo trudności w życiu osobistym, królowa znalazła siłę i determinację, by aktywnie uczestniczyć w polityce, wspierać rozwój kultury, nauki oraz znaczących instytucji religijnych. Jej zaangażowanie szczególnie uwidoczniło się podczas potopu, kiedy odegrała kluczową rolę w walce ze Szwedami okupującymi część Rzeczypospolitej. A także w ostatnich latach życia, kiedy popierała reformy ustrojowe. W dziejach Warszawy zapisała się jako fundatorka klasztoru i kościoła sióstr wizytek, które sprowadziła z Francji i którym przez wiele lat okazywała wsparcie. Zmarła w 1667 roku w Warszawie. I chyba właśnie śmierć królowej po raz pierwszy prawdziwie pokazała, jak wiele znaczyła dla Jana Kazimierza. Po jej śmierci król pogrążył się w smutku i rozdzierającej melancholii. Nie chcąc sprawować władzy samotnie, nieco ponad rok po śmierci Ludwiki Marii abdykował i opuścił Polskę na zawsze. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Maria Kazimiera d’Arquien, czyli królowa Marysieńka. Za Jana Sobieskiego wyszła z wielkiej miłości
Chociaż Maria Kazimiera d’Arquien urodziła się we Francji, to niemal całe życie spędziła w Polsce. Miała zaledwie 14 lat, gdy po raz pierwszy ujrzał ją młody, choć już sławny oficer Jan Sobieski. To była miłość od pierwszego wejrzenia. Jednak przyszły król czekał na swoją wybrankę kolejnych 12 lat.
W tym artykule: Maria Kazimiera d’Arquien, francuska szlachcianka Na dworze Ludwiki Marii Gonzagi Marysieńka i Sobieski – miłość od pierwszego wejrzenia Małżeństwo z „Sobiepanem” Zamoyskim Ślub z Sobieskim Marysieńka, królowa Polski Związek Marii Kazimiery d’Arquien z Janem Sobieskim jest jedną z niewielu, jeśli nie jedyną tak wielką historią miłosną w dziejach polskiej monarchii. W życiu codziennym polegali na sobie we wszystkim. Namiętne listy miłosne, jakie pisywał do ukochanej Marysieńki Sobieski ze wszystkich pól bitewnych, na których walczyli dowodzeni przez niego żołnierze, do dziś potrafią wywołać rumieniec. Była w jego oczach największą doskonałością, skończoną pięknością, ponętną do granic możliwości. Nawet wówczas, gdy robiła mu wymówki, złościła się, wciąż była tą, którą kochał duchem i ciałem. „Obiecuję, bylem jako najprędzej w dobrym zdrowiu oglądał królewnę serca mego, bez której widzenia już też dalej żyć niepodobna, i lepiej nie żyć, niżeli nie zażywać, nie obłapiać, nie całować milion milionów razów to, co jest najśliczniejszego, najwdzięczniejszego i najdoskonalszego na świecie” – pisał do żony wielki hetman koronny. Maria Kazimiera d’Arquien, francuska szlachcianka Marysieńka pochodziła z niezbyt zamożnej francuskiej szlachty. Urodziła się 28 czerwca 1641 w Nevers w Burgundii. Jej rodzicami byli: markiz Henri Albert de La Grange d’Arquien, który pochodził z rodziny o wielowiekowej historii, choć o niewielkich wpływach. Rodzina de La Grange d’Arquien była związana z drobną szlachtą francuską. Henri Albert służył na dworze królewskim, co zapewniło mu pewien prestiż, ale nie wielkie bogactwa. Françoise de La Châtre, która pochodziła z rodziny arystokratycznej o wyższym statusie niż ród d’Arquien. La Châtre'owie byli zamożniejsi i mieli lepsze koneksje, co wzmocniło pozycję młodej Marii Kazimiery na francuskim dworze. Matka Marysieńki była damą dworu królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Funkcję tę przejęła po niej córka. Rodzice przyszłej królowej Polski zadbali o to, by ich córka otrzymała staranne wychowanie i wykształcenie, co było kluczowe w jej późniejszej karierze. W młodym wieku została wysłana na dwór królowej Ludwiki Marii Gonzagi, która poślubiła króla Polski, Jana II Kazimierza Wazę. To właśnie Ludwika Maria Gonzaga odegrała kluczową rolę w życiu Marysieńki. Na dworze Ludwiki Marii Gonzagi Maria Kazimiera przybyła do Polski wraz z dworem Ludwiki Gonzagi w 1646 roku. Miała wówczas zaledwie pięć lat. Królowa bardzo lubiła dziewczynkę i mocno jej matkowała. Właśnie to wywoływało plotki, że maleńka Maria jest tak naprawdę nieślubną córką Gonzagi. Jednak brakuje dowodów na potwierdzenie tej hipotezy. Przyszła pani Sobieska spędziła na dworze Ludwiki Marii Gonzagi około 10 lat. W tym okresie Marysieńka była nie tylko świadkiem, ale i uczestniczką ważnych wydarzeń politycznych i dworskich w Rzeczypospolitej. Dzięki bliskim relacjom z królową zyskała wyjątkową pozycję na polskim dworze. Marysieńka i Sobieski – miłość od pierwszego wejrzenia Do pierwszego spotkania Jana Sobieskiego z Marią Kazimierą d’Arquien doszło na dworze królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Było to około 1655 roku, gdy Sobieski miał 26 lat, a Marysieńka zaledwie 14. Choć bardzo młoda, już wtedy zwracała na siebie uwagę swoim wdziękiem i inteligencją. Była osobą żywiołową, pełną energii, a jednocześnie subtelną, co Sobieski bardzo sobie cenił. Bez wątpienia była to miłość od pierwszego wejrzenia. Jan Sobieski, pochodzący z zamożnej i wpływowej rodziny magnackiej, był wówczas dobrze zapowiadającym się młodym oficerem, który brał udział w licznych bitwach. Jego rodzina miała bliskie kontakty z dworem królewskim, co zapewniało mu dostęp do ważnych osób i wydarzeń. Marysieńka z kolei była już dobrze zadomowiona na dworze dzięki protekcji królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Królowa Ludwika Maria Gonzaga wiedziała o afekcie, jakim darzył jej młodą podopieczną ceniony żołnierz i bogaty spadkobierca magnackiego rodu. Odkąd poznał Marysieńkę, nie krył się ze swoim uwielbieniem dla niej i pragnieniem poślubienia jej. Królowa Ludwika sprzyjała tym planom. Jednak Jan Sobieski zrobił coś, czego nie mogła mu darować. W trakcie potopu szwedzkiego przeszedł na stronę atakującego Rzeczpospolitą Karola X Gustawa, króla Szwecji. Nie spędził w szeregach wroga zbyt wiele czasu, opamiętał się po trzech miesiącach. Jednak sam fakt jego przejścia do obozu szwedzkiego odbił się szerokim echem. Małżeństwo z „Sobiepanem” Zamoyskim Porzucenie przez Sobieskiego Jana Kazimierza tak zniechęciło do niego królową, że zdecydowała się utrzeć mu nosa i wydać Marysieńkę za Jana „Sobiepana” Zamoyskiego. Jan "Sobiepan" Zamoyski był wówczas jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych magnatów w Rzeczypospolitej. Urodził się w 1627 roku i był synem Tomasza Zamoyskiego, kanclerza wielkiego koronnego oraz Katarzyny Ostrogskiej, pochodzącej z potężnego rodu. Marysieńka poślubiła Jana Zamoyskiego w 1658 roku. Miała wówczas 17 lat. Zamoyski był człowiekiem dumnym i niezależnym. A także właścicielem ogromnych majątków, w tym Zamościa, który był jednym z najlepiej prosperujących miast prywatnych w Polsce. Marysieńka nie była szczęśliwa w tym związku. Młoda i ambitna, nie była zadowolona z życia u boku starszego i surowego męża. Para miała czworo dzieci, z których żadne nie dożyło dorosłości. Związek zakończył się śmiercią Jana Zamoyskiego w 1665 roku. To otworzyło Marysieńce drogę do kolejnego małżeństwa, tym razem z czekającym na ukochaną Janem Sobieskim. Czekającym i piszącym Janem Sobieskim – dodajmy. Bo przyszły król Polski nigdy nie przestał pisać do ukochanej namiętnych listów. Czynił to przez cały okres trwania małżeństwa Marysieńki z Zamoyskim. Marysieńka miała być jego i tylko jego. Ślub z Sobieskim Ślub Jana Sobieskiego z Marią Kazimierą d’Arquien odbył się 14 lipca 1665 roku. Było to wydarzenie pełne przepychu i symboliki, choć odbyło się w dość skromnych okolicznościach. Wiązało się to z faktem, że Marysieńka była wówczas wciąż w okresie żałoby po pierwszym mężu. Marysieńka była ubrana w piękną, choć skromną jak na jej pozycję, suknię ślubną, która odzwierciedlała jej elegancję i pozycję społeczną. Jan Sobieski, jako przyszły wielki wódz i król, prezentował się dostojnie i na wschodnią modłę – co było zawsze jego znakiem rozpoznawczym. Ślub miał charakter katolicki, a ceremonia była zgodna z tradycjami i zwyczajami epoki. Po ślubie Marysieńka stała się nie tylko żoną jednego z najważniejszych dowódców wojskowych Rzeczypospolitej, ale także później królową Polski. Jan Sobieski został wybrany na króla w 1674 roku. Marysieńka, królowa Polski Jako żona króla, Marysieńka miała znaczący wpływ na sprawy polityczne Rzeczypospolitej. Jej ambicje oraz silna osobowość sprawiły, że była postrzegana jako jedna z najpotężniejszych kobiet swoich czasów. Działała na rzecz wzmocnienia pozycji męża, często angażując się w skomplikowane intrygi polityczne. Była również znana ze swoich kontaktów z dworem francuskim, co miało wpływ na relacje Polski z Francją. Marysieńka była także wielką mecenaską sztuki i literatury. Z jej inicjatywy powstało wiele budowli, w tym pałac w Wilanowie, który stał się rezydencją Sobieskich. Pałac ten do dziś jest jednym z najważniejszych zabytków barokowej architektury w Polsce. Ponadto angażowała się w działalność charytatywną, wspierając liczne fundacje kościelne i zakładanie szpitali. Dobroczynność była wyrazem głębokiej pobożności, która towarzyszyła jej przez całe życie. Jej życie, pełne miłości, intryg i polityki, odbiło się szerokim echem w historii Europy. Była nie tylko żoną wielkiego króla, ale również postacią, która sama odcisnęła swoje piętno na losach Rzeczypospolitej. Urodziła królowi ośmioro dzieci. Wraz z Janem mieli nadzieję, że ich najstarszy syn – Jakub Sobieski – zostanie wybrany na króla Polski i uda się ponownie ustanowić monarchię dziedziczną. Nadzieje te były, niestety, płonne. Po śmierci w 1696 roku ukochanego męża wyjechała z Polski do Włoch, a następnie do Francji. Ostatnie półtora roku życia spędziła w Blois. Tam w styczniu 1716 r. zmarła po płukaniu żołądka zarządzonym przez lekarza. W 1733 r. jej doczesne szczątki wraz z prochami króla przewieziona została do katedry wawelskiej w Krakowie. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Elżbieta Habsburżanka była żoną ostatniego z Jagiellonów. Szczęście odebrała jej choroba mózgu
O tym, że Elżbieta Habsburżanka zostanie żoną następcy polskiego tronu, postanowiono tuż po jej narodzinach. Jednak gdy wreszcie została żoną Zygmunta Augusta, jej losem były samotność i odrzucenie. Tylko łagodny Zygmunt Stary okazywał jej nieco serca. Za to jego syn nie miał go dla żony w ogóle.
W tym artykule: Elżbieta Habsburżanka – dzieciństwo Ślub z Zygmuntem Augustem Niechęć króla do żony Choroba królowej Austriaczka na polskim tronie Śmierć Elżbiety Habsburżanki Elżbieta Habsburżanka, znana również jako Elżbieta Austriaczka, urodziła się 9 lipca 1526 roku w Linzu. Była najstarszą córką Ferdynanda I Habsburga, przyszłego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, oraz Anny Jagiellonki, córki króla Czech i Węgier – Władysława II Jagiellończyka. Elżbieta Habsburżanka – dzieciństwo Jej dzieciństwo upłynęło w surowej i religijnie rygorystycznej atmosferze, typowej dla rodziny Habsburgów. Elżbieta, jak większość dziewcząt z wyższych sfer w tamtym czasie, otrzymała staranne wykształcenie. Jej edukacja skupiała się na nauce języków obcych, muzyce oraz zasadach panujących na dworach królewskich. Wielką wagę przykładano do religii. Właśnie wychowanie katolickie odegrało kluczową rolę w jej podejściu do życia i obowiązków. Sama Elżbieta Habsburżanka była opisywana jako delikatna i piękna. Jej portrety ukazują ją jako młodą kobietę o łagodnej twarzy, jasnej cerze i włosach upiętych w modny sposób. Często była przedstawiana w eleganckich strojach z bogatymi zdobieniami, charakterystycznymi dla renesansowej arystokracji. Najsłynniejszy portret Elżbiety ukazuje ją w ciemnej sukni z wysokim kołnierzem, bogatym haftem i biżuterią, co podkreślało jej królewski status. A o tym, że czeka ją korona królowej Polski wiedziała od najmłodszych lat. Do swojej przyszłej roli przygotowywała się od piątego roku życia. Wówczas, w 1531 roku, rozpoczęła naukę pod kierunkiem poety Kaspra Veliusa Ursinusa i historyka Hieronima Jerema. Ślub z Zygmuntem Augustem O połączenie rodzin Habsburgów i Jagiellonów zabiegał arcyksiążę Ferdynand I Habsburg. Pierwsze listy dyplomatyczne w tej sprawie wymieniono niespełna rok po narodzinach Elżbiety. Ale połączenie węzłem małżeńskim Elżbiety i Zygmunta Augusta nie było takie proste. Przede wszystkim byli oni bliskimi krewnymi. Zygmunt Stary – ojciec Augusta i Władysław II Jagiellończyk – dziadek Elżbiety, byli braćmi. Konieczna była specjalna dyspensa papieska, którą przyznał papież Klemens VII. Dla Zygmunta Augusta było to drugie małżeństwo, po wcześniejszym, unieważnionym związku z Elżbietą z dynastii Hohenzollernów. Elżbieta Habsburżanka wyruszyła z Wiednia do Krakowa w marcu 1543 roku. W podróży towarzyszyła jej liczna świta. Wiozła też ze sobą cenne dary. Sama podróż była wyczerpująca, a Elżbieta, która już wówczas miała problemy zdrowotne, była osłabiona. Przybyła do Krakowa 4 maja 1543 roku, dzień przed ślubem. Naprzeciw zmierzającej do Grodu Kraka Elżbiecie Habsburżance wyszedł Zygmunt August. Towarzyszyli mu m.in. książę pruski Albrecht Hohenzollern, kasztelan krakowski Jan Tarnowski oraz kasztelan poznański Andrzej Górka. Po uroczystym przywitaniu orszak udał się w kierunku Krakowa, gdzie czekał na nich Zygmunt I Stary wraz z żoną – Boną Sforzą. Ślub Elżbiety Habsburżanki i Zygmunta Augusta odbył się 6 maja 1543 roku w katedrze wawelskiej. Tego samego dnia arcyksiężniczka została koronowana na królową Polski. Uroczystości trwały dwa tygodnie i obejmowały liczne bankiety oraz bale. Niechęć króla do żony Tak hucznie rozpoczęte małżeństwo Zygmunta Augusta z Elżbietą Habsburżanką okazało się wyjątkowo nieszczęśliwe. Król szybko zaczął unikać młodej żony. Nie jadał z nią posiłków i zachowywał się chłodno. Co było o tyle ciekawe, że ostatni z Jagiellonów lubował się w towarzystwie kobiet i miał liczne kochanki. Królowa Bona również nie polubiła arcyksiężniczki i dawała jej odczuć swoje niezadowolenie. Przykładem była znana kłótnia o ser parmeński. Legenda głosi, że gdy Elżbieta zapragnęła spróbować tego specjału, Bona natychmiast zakazała wydawania jakichkolwiek potraw bez jej zgody. Niechęć Bony wiązała się jednak nie z samą Elżbietą, lecz faktem, że jej syn poślubił Habsburżankę. Sforza sprzeciwiała się rosnącej pozycji Habsburgów i wolała widzieć u boku syna księżniczkę francuską. Jednak o ślubie dziedzica postanowił Zygmunt Stary. A choć zwykle ulegał żonie, to w tej sytuacji postawił na swoim. To również Zygmunt Stary był jedynym członkiem rodziny panującej, który wspierał i pocieszał młodą żonę. Choroba królowej Wydaje się, że niechęć Zygmunta Augusta do młodej żony mogła mieć związek z pewną chorobą. Elżbieta od dzieciństwa zmagała się z poważnymi problemami zdrowotnymi, szczególnie z epilepsją, która była wówczas nieuleczalną chorobą. Jej stan zdrowia miał ogromny wpływ na jej życie, ograniczając możliwości społecznych kontaktów oraz podkopując jej pozycję na dworze. W starożytności epilepsję nazywano „świętą chorobą”. Wynikało to z przekonania, że osoby na nią cierpiące mogą być nawiedzone przez bóstwa lub duchy. W średniowieczu, a także później, chorobę tę często kojarzono z opętaniem przez demony. Wierzono, że ataki padaczkowe są wynikiem działania sił nieczystych lub kary za grzechy. Osoby cierpiące na tę chorobę często były marginalizowane lub traktowane z lękiem. Ponieważ nie rozumiano, co wywołuje napady, społeczeństwo reagowało na nie strachem i uprzedzeniami. W XVI wieku choroba ta nadal była słabo rozumiana i miała wynikać z nadmiaru czarnej żółci (melancholia). Leczenie epilepsji w XVI wieku było prymitywne. Opierało się głównie na zabiegach mających na celu wyrównanie „humorów” lub odstraszenie złych duchów. Stosowano metody takie jak upuszczanie krwi, przystawianie pijawek, a także różnorodne zioła i mikstury, które miały złagodzić objawy. W niektórych przypadkach odwoływano się do modlitw, egzorcyzmów i amuletów, mających chronić przed złymi duchami. Choroba królowej zaostrzała się. A im częściej miała ataki padaczki, tym niechętniej patrzył na żonę Zygmunt August. Szczególnie, że małżeńskie więzi nie były dla niego przeszkodą w nawiązaniu romansu z Barbarą Radziwiłłówną. Austriaczka na polskim tronie Co wychowana na arcyksiążęcym dworze Elżbieta myślała o Polsce, dworze Jagiellonów i mężu? Większość zachowanych informacji pochodzi z korespondencji i raportów osób trzecich, takich jak członkowie dworu, dyplomaci czy rodzina Habsburgów. Z tych źródeł wiemy, że Elżbieta była nieszczęśliwa w małżeństwie, głównie z powodu chłodnego stosunku męża. Zygmunt II August nigdy nie darzył jej miłością i otwarcie faworyzował Barbarę Radziwiłłównę, co musiało być dla Elżbiety upokarzające. Zachowały się też raporty dworzan i wysłanników, które sugerują, że Elżbieta czuła się obco na polskim dworze. Problemy zdrowotne, brak dzieci oraz trudności językowe sprawiały, że miała ograniczone kontakty towarzyskie i czuła się izolowana. Jej choroba pogłębiała poczucie wyobcowania i słabości, co odbijało się na jej postrzeganiu męża oraz jego rodziny. Korespondencja rodziny Habsburgów, w tym jej ojca Ferdynanda I, pokazuje, że byli oni świadomi nieszczęścia Elżbiety. Choć oficjalne listy są zdystansowane, sugerują troskę o jej stan zdrowia oraz sytuację na polskim dworze. Mimo że brak jednoznacznych dokumentów od samej Elżbiety, wspomniane źródła pozwalają nam zrozumieć, że jej życie w Polsce nie było szczęśliwe, a jej relacje z mężem i jego rodziną były dalekie od idealnych. Śmierć Elżbiety Habsburżanki Pod koniec 1544 roku Elżbieta Habsburżanka wyjechała z Zygmuntem Augustem na Litwę, osiedlając się w Wilnie. Przez krótki czas, być może w wyniku szantażu Fryderyka, że nie wyda posagu córki, jeśli Zygmunt August nie będzie przychylny żonie, małżonkowie byli ze sobą bliżej. Jednak nie trwało to długo, zarówno ze względu na romans Augusta z Radziwiłłówną, jak i pogarszający się stan zdrowia królowej. Elżbieta zmarła 15 czerwca 1545 roku, po doznaniu kilkunastu ataków epileptycznych w ciągu jednej doby. Miała wówczas zaledwie dziewiętnaście lat. Została pochowana w bazylice archikatedralnej św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie. Niedługo po jej śmierci, Zygmunt August ożenił się z Barbarą Radziwiłłówną, która zajęła jej miejsce u boku króla. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Narodzin Elżbiety Bonifacji wyczekiwał cały królewski dwór. Medyk przewidział tragedię
Elżbieta Bonifacja była jedynym dzieckiem Władysława II Jagiełły i Jadwigi Andegaweńskiej, na które para królewska czekała ponad 13 lat. Na cześć mającego się urodzić dziecka pisano poematy, a jego przyszłość starano się odczytać w gwiazdach. Historii królewny nie było jednak pisane szczęśliwe zakończenie.
Spis treści: Wielkie wyczekiwanie na polską księżniczkę Elżbieta Bonifacja – „chluba Polaków” i „postrach pogan” Trudne narodziny księżniczki Kiedy zmarła Elżbieta Bonifacja? Dwa zgony, jeden pogrzeb Małżeństwo Władysława II Jagiełły i Jadwigi Andegaweńskiej, zawarte 18 lutego 1386 r. w katedrze na Wawelu, przez wiele lat pozostawało bezpotomne. Królewski dwór powoli tracił nadzieję na to, że para kiedykolwiek doczeka się potomstwa. Kiedy więc jesienią 1398 r. monarchini zaszła w ciążę, narodzin jej dziecka wyczekiwali nie tylko Polacy i Litwini, ale też wiele dworów europejskich. Potomek pary łączył bowiem w sobie geny Andegawenów i Giedyminowiczów, a także – poprzez dwie prababki Elżbietę Łokietkównę i Elżbietę kujawską – dynastii Piastów. Nadworny medyk stworzył horoskop mającego się narodzić dziecka, poeci pisali utwory na jego cześć, a sam papież Bonifacy IX wyraził chęć zostania jego ojcem chrzestnym. Radość z narodzin Elżbiety Bonifacji trwała jednak krótko, a po niecałym miesiącu na królewskim dworze zapanowała podwójna żałoba. Wielkie wyczekiwanie na polską księżniczkę Radosne oczekiwanie na narodziny pierwszego potomka Władysława II Jagiełły i Jadwigi Andegaweńskiej – jak się później okazało, córki Elżbiety Bonifacji – rozpoczęło się najprawdopodobniej w październiku 1398 r. Wtedy bowiem królowa zorientowała się, że jest w ciąży, a nadworny medyk Jan de Saccis, późniejszy rektor Uniwersytetu Krakowskiego, przystąpił do opracowywania horoskopu dziecka. Wyliczył on, że Jadwiga poczęła 16 września 1398 r., i na tej podstawie odczytał z układu gwiazd, jaka przyszłość czeka królewicza lub królewnę. „Wyliczenia” te musiały być błędne, ponieważ de Saccis uznał, że para królewska będzie miała syna. Warto w tym miejscu nadmienić, że dzieło medyka jest najstarszym zachowanym na ziemiach polskich horoskopem. Na czas ciąży Jadwiga nie opuszczała już Krakowa, lecz jej kancelaria cały czas wydawała kolejne dokumenty, m.in. akty fundacyjne i przywileje. Świadectwem panującej w Krakowie euforii wokół zbliżających się narodzin królewicza lub królewny są rachunki zachowane w średniowiecznych księgach miejskich. Można się z nich dowiedzieć, że królowa otrzymała od miasta na okoliczność zbliżającego się porodu 200 grzywien oraz osobno 25 grzywien groszy na dwie postawy sukna i jedną chustę jedwabną przetykaną złotą nicią. Rajcy miejscy przeznaczyli też osobno cztery grzywny dla piastunek królowej. Elżbieta Bonifacja – „chluba Polaków” i „postrach pogan” Wiadomość o błogosławionym stanie monarchini w niedługim czasie obiegła europejskie dwory królewskie, trafiła również do papieża Bonifacego IX. Na dwór papieski przybył bowiem kanclerz królowej Jadwigi Wojciech Jastrzębiec, który poprosił biskupa Rzymu, aby zgodził się zostać ojcem chrzestnym mającego się narodzić dziecka. W dwóch odrębnych listach do Jadwigi i Jagiełły z 5 maja 1399 r. Bonifacy IX przystał na propozycję, polecając zarazem parze królewskiej, aby obok właściwego imienia chrzestnego nadali potomkowi także imię Bonifacy lub Bonifacja, w zależności od jego płci. Wyznaczył zarazem Jastrzębca jako swojego specjalnego delegata, aby zastępował go w roli chrzestnego na oficjalnej uroczystości. Wiosną 1399 r. notariusz królewski Jerzy z Chrostowa sporządził poemat „Dictamen ad prolem Hedvigis reginae”, w którym nazywał mającego przyjść na świat przyrodzonego pana Polski, Węgier i Litwy „chlubą Polaków, postrachem pogan, oczekiwanym przez wiele narodów”. W długiej apostrofie zwracał się do – jak mniemał – przyszłego syna monarchy: „Przybądź upragniony, na którego czekamy w ciemnościach pragnień, przybądź, a będziesz uwieńczony. [...] Na ciebie więc czeka świetna korona Polski, ciebie wita Wielkie Księstwo Litewskie, ciebie pragną na naturalnego władcę Węgry, szarpane Turków zdradliwą ręką. Ciebie zapraszają książęta jako pana, baronowie jako króla, lud jako nauczyciela, a Kościół jako opiekuna. Tak bardzo bowiem liczne podległe ci ludy pragną ujrzeć dni twoje i twe świetlane oblicze, jak rozpoznają, że wywodzisz się ze źródła królewskiego wdzięku, z korzeni szlachetnego szczepu, z nasienia rodziców zadziwiającej cnoty”. Trudne narodziny księżniczki W końcu 22 czerwca 1399 r. w Krakowie Jadwiga Andegaweńska wydała na świat swoje pierwsze i, jak się miało okazać, jedyne dziecko – córeczkę Elżbietę Bonifację. Dziewczynka otrzymała swoje pierwsze imię na cześć babki macierzystej Elżbiety Bośniaczki, drugie zaś zgodnie z obietnicą na cześć Bonifacego IX. Poród Jadwigi był najprawdopodobniej długi i ciężki, monarchini miała bowiem bardzo wąską miednicę, która utrudniała jej wydanie na świat potomka. Na podstawie epitafium Jadwigi, które zamieścił Jan Długosz w „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”, często błędnie pisano, że Elżbieta Bonifacja przyszła na świat przedwcześnie, lecz horoskop sporządzony przez Jana de Saccisa jesienią 1398 r. wyznaczał datę jej narodzin na 18 czerwca 1399 r., więc bardziej prawdopodobny wydaje się opóźniony poród. Stan zdrowia dziecka od początku budził niepokój medyków, więc zalecono, aby pośpiesznie ochrzcić je w katedrze wawelskiej. Chrztu udzielił biskup krakowski Piotr Wysz, nie czekając na przyjazd do Krakowa reprezentującego ojca chrzestnego biskupa poznańskiego Wojciecha Jastrzębca. Wieść o narodzinach córki zastała Władysława II Jagiełłę w Nowym Mieście Korczynie. Po usłyszeniu radosnej nowiny monarcha zdecydował udać się pośpiesznie do Krakowa. Widok, który zastał po przyjeździe na Wawel, nie napawał go jednak optymizmem. Dziewczynka była w coraz gorszym stanie, a jej matka zapadła na gorączkę połogową. Jan de Saccis z przerażeniem odkrył, że horoskop urodzinowy Elżbiety Bonifacji jest złowróżbny, ponieważ Mars przebywał w domu śmierci. Kiedy zmarła Elżbieta Bonifacja? Obawy de Saccisa okazały się słuszne. Córka Jadwigi i Jagiełły zmarła 13 lipca 1399 r. w Krakowie, przeżywszy zaledwie trzy tygodnie. Początkowo ukrywano przed królową tragiczną wieść, obawiając się zapewne, iż pogorszy ona jej stan zdrowia, który i tak nie rokował większych nadziei. Po śmierci Elżbiety Bonifacji doktor prawa Stanisław ze Skarbimierza napisał przejmujący utwór „Soliloquium de transitu Hedvigis reginae Poloniae”, w którym bolał nad jej zgonem, uważając go za karę Bożą za grzechy ludzkości. „Zabrałeś temu królestwu następczynię tronu. Dlaczego zabrałeś, Ty jeden wiesz, ja zaś wiem, że słusznie uczyniłeś, bośmy zgrzeszyli, z ojcami naszymi niegodnieśmy postąpili, uczyniliśmy nieprawość” – zwracał się do Stwórcy. Podobną pokorę wyrażał również, jeśli chodzi o los Jadwigi, który cały czas się ważył. Świadczą o tym słowa: „Jeśli chcesz, aby umarła ta królewska latorośl, ze świętej rodziny pochodząca, przesławna królowa Jadwiga, matka ubogich, ucieczka nieszczęśliwych, obrończyni sierot, ostoja słabych, orędowniczka wszystkich poddanych, ozdoba Kościoła, klejnot świątyni, purpura ścian, podpora ołtarzy, to niech się stanie Twoja wola. Panem jesteś i któż sprzeciwi się Tobie?”. Dwa zgony, jeden pogrzeb Jadwiga Andegaweńska zmarła 17 lipca 1399 r. w Krakowie, dowiedziawszy się o śmierci córki dopiero na kilka godzin przed własnym odejściem. „O jej zgonie doniesiono w momencie, kiedy oddawała ducha, bo kobiety, które pielęgnowały królową, starały się to ukryć przed nią, by ból nie powiększył jej choroby” – pisał w swojej kronice Jan Długosz. Dziejopis dodawał, że w testamencie królowa poleciła wydać wszystkie jej „klejnoty, szaty, pieniądze i całą królewską spuściznę” na „wsparcie dla osób nieszczęśliwych i na fundację Uniwersytetu Krakowskiego”. Wspólny pogrzeb Jadwigi i Elżbiety Bonifacji odbył się 19 lipca 1399 r. w katedrze wawelskiej. Zostały pochowane z lewej strony głównego ołtarza w pobliżu zakrystii, najprawdopodobniej w dwóch osobnych trumnach. Kiedy jednak w 1887 i 1949 r. otwierano grób, znaleziono w nim tylko jedną drewnianą trumnę. Badacze przypuszczają, że szczątki maleńkiej królewny zostały włożone do glinianej misy i umieszczone pod trumną z ciałem monarchini w czasie przebudowy prezbiterium katedry, lecz po latach nie pozostał po nich żaden ślad. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Barbara Zapolya i Zygmunt I Stary nie umieli bez siebie żyć. Ich miłość przetrwała w korespondencji
Królowa Barbara Zapolya nie pochodziła z królewskiego, ani nawet książęcego rodu, lecz cieszyła się sympatią Polaków oraz miłością swojego męża Zygmunta I Starego. Parze królewskiej nie było dane długo cieszyć się małżeńskim szczęściem, a miejsce dobrej i pobożnej Węgierki po kilku latach zajęła dumna i wyniosła Bona Sforza.
Spis treści: Jak Barbara Zapolya została królową Polski? Kim była Barbara Zapolya? Pierwsza koronacja od lat „Najmilsza małżonka” Miłość zapisana w listach Przedwczesna śmierć Gdzie jest pochowana Barbara Zapolya? W 1506 r. Zygmunt I Stary objął władzę w Polsce po śmierci swojego starszego brata Aleksandra Jagiellończyka. To wtedy za namową senatorów zaczął rozglądać się za odpowiednią kandydatką na żonę. Jak Barbara Zapolya została królową Polski? W listopadzie 1509 r. król Zygmunt wyznaczył poselstwo, które miało ubiegać się o rękę księżniczki meklemburskiej Anny, wdowy po landgrafie Hesji Wilhelmie II Średnim. Misja została jednak odwołana z powodu konfliktu zbrojnego Polski z hospodarem mołdawskim Bogdanem III. Nie doszedł również do skutku lansowany przez Maksymiliana I Habsburga projekt małżeństwa Zygmunta z przedstawicielką rządzącego w Mantui rodu Gonzagów. Ostatecznie monarcha zdecydował się więc na ślub z Barbarą Zapolyą ze skonfliktowanego z Habsburgami węgierskiego rodu magnackiego. Zachowana korespondencja Zygmunta i Barbary świadczy o ich szczerej trosce o siebie nawzajem. A gdyby nie przedwczesna śmierć królowej, byliby zapewne jednym z najszczęśliwszych polskich małżeństw królewskich. Kim była Barbara Zapolya? Barbara Zapolya przyszła na świat najprawdopodobniej 11 lutego 1496 r. jako córka palatyna Węgier Stefana Zapolyi i księżniczki cieszyńskiej Jadwigi z dynastii Piastów. Na temat jej daty urodzenia zachowały się sprzeczne informacje. W roczniku Stanisława Naropińskiego zapisano, że żyła ona 25 lat, więc urodziła się w 1490 r. Według bardziej wiarygodnych źródeł węgierskich umarła w 20. roku życia. To sugeruje jej narodziny w 1495 r. lub w pierwszych miesiącach 1496 r. Na początku 1495 r. przyszedł jednak na świat jej brat Jerzy, a wydaje się mało prawdopodobne, by byli z Barbarą bliźniętami. Data dzienna urodzin monarchini znana jest z kolei z jej horoskopów wykonanych w 1504 i 1512 r. Oprócz wspomnianego Jerzego, żupana Spisza, Zapolya miała jeszcze starszego o 9 lat brata Jana, króla Węgier w latach 1526–1539, oraz zmarłą w dzieciństwie młodszą siostrę Magdalenę. Po śmierci ojca w 1499 r. Barbara mieszkała z matką i rodzeństwem na zamku w Trenczynie. Tam też zapewne doszło do jej pierwszego spotkania z przyszłym mężem księciem Zygmuntem Jagiellończykiem, późniejszym królem Polski Zygmuntem I Starym. W latach 1498–1501 królewicz przebywał na dworze swojego brata króla Węgier Władysława Jagiellończyka w Budzie i często podróżował po innych węgierskich miastach. Nie zwracał jednak wówczas uwagi na kilkuletnią Barbarę, tym bardziej, że jego serce należało do pochodzącej z Moraw Katarzyny Telniczanki. Pierwsze nieśmiałe sugestie tego mariażu pojawiły się w 1505 r., kiedy Zygmunt został mediatorem w sporze między Janem Zapolyą a Władysławem Jagiellończykiem. Dopiero jednak 6 lat później rozpoczęły się poważne rozmowy w tej sprawie. Pierwsza koronacja od lat Jesienią 1511 r. do Krakowa przybyli książę cieszyński Kazimierz i archiprezbiter budziński Michał Hanel, reprezentujący króla Węgier Władysława Jagiellończyka. Przyjechali z prośbą o rękę Barbary dla Zygmunta, który był już wówczas królem Polski. 2 grudnia 1511 r. podpisano umowę małżeńską, a w styczniu 1512 r. do Trenczyna przybyli posłowie królewscy. Byli to biskup poznański Jan Lubrański, kasztelan sandomierski Krzysztof Szydłowiecki i kasztelan poznański Łukasz Górka. Mieli uzgodnić szczegóły zaślubin. Na mocy kontraktu ślubnego Barbara miała dostać posag w wysokości 100 tys. złotych florenów. Ślub i koronację wyznaczono zaś na 21 stycznia 1512 r. Data podwójnej uroczystości została jednak przesunięta, ponieważ konieczne okazało się opracowanie nowego ceremoniału koronacyjnego dla królowych. Od poprzedniej koronacji – królowej Elżbiety Rakuszanki w 1454 r. – minęło bowiem aż 58 lat. Barbara Zapolya przybyła do Krakowa 6 lutego 1512 r. w towarzystwie swojej matki Jadwigi oraz braci Jana i Jerzego. Ślub odbył się 8 lutego 1512 r. w katedrze na Wawelu. Jeszcze tego samego dnia nowa władczyni otrzymała koronę królowej z rąk arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Jana Łaskiego. Niewykluczone, że jeszcze przed przyjazdem do Polski Barbara nauczyła się polskiego od swojej matki Jadwigi. Świadczy o tym fakt, że biskup przemyski Maciej Drzewicki wygłosił na jej powitanie mowę w swoim ojczystym języku. Dwa dni po ślubie Zygmunt I Stary zapisał żonie 200 tysięcy złotych florenów węgierskich, m.in. na Nowym Mieście Korczynie, Wiślicy, Żarnowcu i Radomiu. Osobnym dokumentem z 19 lutego 1512 r. Zapolya zrzekła się zaś wszelkich praw do sukcesji na Węgrzech na rzecz swoich braci i matki. „Najmilsza małżonka” Związek Zygmunta i Barbary, mimo niemal 30-letniej różnicy wieku między małżonkami, okazał się bardzo udany. Przyczynił się do tego przede wszystkim łagodny charakter Zapolyi, o którym jeszcze niemal czterdzieści lat po jej śmierci wspominał Marcin Bielski w „Kronice wszytkiego świata”: „Dla wielkiej jej pobożności, ku królowi małżonkowi wiary i powolności, a ku wszystkim ludziom niewymownej dobroci i ludzkości, i ku ubogim szczodrobliwości, i dla innych wszelakich cnót, musieli ją wszyscy ludzie miłować”. Monarchini bardzo często towarzyszyła mężowi w podróżach, m.in. do Piotrkowa, Poznania i Wilna. Król nazywał ją w listach „Najjaśniejszą Królową Jejmością, małżonką Naszą najmilszą”. 15 marca 1513 r. w Poznaniu Zapolya wydała na świat córkę Jadwigę, która w 1535 r. wyszła za mąż za elektora brandenburskiego Joachima II Hektora. „Pan Bóg dał Nam córkę ze szczęśliwego porodu Jej Królewskiej Mości i Ją w dobrym stanie zdrowia zachować raczył. Dzięki za to Panu Bogu i Świętym Patronom naszym składamy i Waszej Mości o tym ku pociesze oznajmujemy” – pisał monarcha w liście do senatorów. Dodał zarazem, że choć najmilej widziany byłby syn, „wszelki dar z góry dany mile przyjęty być winien”. Wkrótce po narodzinach Jadwigi Barbara Zapolya zostawiła nowo narodzone dziecko w Krakowie pod opieką ciotki Elżbiety Jagiellonki, a sama… wyruszyła z mężem do Wilna. Miłość zapisana w listach Do pierwszego rozstania między małżonkami doszło dopiero 22 lipca 1514 r., kiedy to Zygmunt wyruszył do Mińska z powodu toczącej się wojny moskiewskiej. Przez kolejne trzy miesiące Barbara pozostawała w Wilnie pod opieką Macieja Drzewickiego, wówczas już biskupa włocławskiego. 28 sierpnia 1514 r. stęskniony monarcha pisał do żony: „Piszemy Waszej Królewskiej Mości, abyś tymczasem raczyła być dobrej myśli i wypogodziła swoje oblicze, niczego się nie obawiała, mając dobrą otuchę i z każdym dniem lepszych nowin oczekiwała, chowając ku nam zwykłą miłość”. 27 września 1514 r. Zygmunt wrócił do żony, a w międzyczasie dotarła do niej radosna wieść o zwycięskiej dla Polaków bitwie z wojskami moskiewskimi pod Orszą. Do Krakowa małżonkowie przyjechali jednak dopiero 4 lutego 1515 r. i zobaczyli wówczas swoją córkę po raz pierwszy od niemal dwóch lat. Ze względu na drugą ciążę Barbara nie mogła towarzyszyć mężowi na zjeździe w Wiedniu z królem Węgier Władysławem Jagiellończykiem i cesarzem Maksymilianem Habsburgiem w lipcu 1515 r. Król wyjechał z Krakowa już 5 marca 1515 r., a w czasie podróży nieustannie słał do żony listy, w których dopytywał ją o stan zdrowia. Łącznie zachowało się 20 listów Zygmunta do Barbary i 2 listy królowej do króla, choć niewątpliwie było ich więcej. Monarchini źle znosiła rozstania z mężem, obawiając się zapewne zdrady z jego strony. Świadczy o tym jej list z 7 marca 1515 r.: „Prócz tego długie podróże często afekta miłości u nieobecnych osłabiać zwykły, lękam się bardzo, aby Wasza Królewska Mość, jak już ciałem i duszą ode mnie nie odbiegła”. Zaledwie cztery dni później Zygmunt uspokajał żonę: „Nie tak słaba jest podstawa wzajemnej naszej miłości, aby ją jaka bądź odległość osłabić mogła”. Przedwczesna śmierć W kolejnych listach Zygmunt I Stary podkreślał, że coraz bardziej „przykrzy” mu się nieobecność żony, a także prosił ją, żeby nie spędzała wielu godzin na nabożeństwach i często spacerowała po ogrodzie zamkowym. Zlecił także lekarzowi królowej Leonardowi Pieczychowskiemu, aby zadbał o pomyślny przebieg rozwiązania „pod obietnicą łaski królewskiej”. 1 lipca 1515 r. w Krakowie na świat przyszła druga córka pary Anna, a pięć dni później Zygmunt zapewniał żonę w liście: „Nic milszego nie mamy nad zdrowie Waszej Królewskiej Mości. [...] Usilnie prosimy Waszą Królewską Mość na wzajemną miłość Naszą, aby najmniejszej podejrzliwości nie przypuszczała względem tego, aby nie miała pozostać zawsze Najmilszą dla Nas, pomimo tego, że wydała na świat córeczkę”. Zygmunt powrócił do Krakowa dopiero w sierpniu 1515 r. i z niepokojem zauważył, że stan zdrowia jego ukochanej żony po porodzie uległ znacznemu pogorszeniu. Trwające w całej Europie intensywne deszcze spowodowały „przykre ziemi wyziewy”, które „zrodziły w Krakowie zaraźliwe choroby”. Jedną z ofiar owych chorób była zapewne polska monarchini. Przez kolejne tygodnie nieustannie nękały ją napady drgawek, wyniszczając stopniowo osłabiony porodem organizm. W dniu jej śmierci – 2 października 1515 r. – drgawki ustąpiły, przez co lekarze zlekceważyli zbliżające się nieszczęście. Sekretarz królowej Andrzej Krzycki tak opisał jej zgon: „Inaczej skonała, niż bywało podczas zwykłych paroksyzmów, które ją wczoraj jeszcze często napadały, tak iż nie spostrzegliśmy się o Jej skonaniu, aż wyzionęła ducha; co bardzo prędko się stało, gdym ją sam pogrążony w boleści, na ręku trzymał”. Bezpośrednią przyczyną zgonu Barbary był najprawdopodobniej udar, chociaż niektórzy badacze wskazują na zakażenie okołoporodowe, być może na skutek pozostawienia w jej organizmie tkanki łożyskowej. Gdzie jest pochowana Barbara Zapolya? Barbara Zapolya została pochowana 18 października 1515 r. w kaplicy Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, a w jej pogrzebie uczestniczyła matka i obydwaj bracia. Dwa lata później z powodu budowy nowej kaplicy grobowej szczątki królowej wyniesiono z kaplicy w nieznane bliżej miejsce, a ich powtórny pogrzeb odbył się 13 czerwca 1533 r. Złożono je wówczas w sarkofagu wraz z ciałem córki Barbary i Zygmunta Anny, która zmarła 8 maja 1520 r. w Krakowie w wieku niespełna pięciu lat. Sarkofag umieszczono w podziemiach kaplicy Zygmuntowskiej, którą Zygmunt I Stary ufundował ku czci zmarłej małżonki. Po śmierci pierwszej żony król ożenił się z księżniczką mediolańską Boną Sforzą, która miała zupełnie inny charakter niż Zapolya, lecz dzięki temu trwale zapisała się w polskiej historii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Córka Mieszka I była królową czterech państw. Jej historia obrosła legendą
Pierwszy historyczny władca Polski Mieszko I miał córkę, która była królową Szwecji, Danii, Norwegii i Anglii oraz matką Kanuta I Wielkiego, jednego z najwybitniejszych skandynawskich monarchów wczesnego średniowiecza. W historii tej księżniczki prawda nieustannie miesza się z legendą i nawet podstawowe informacje na jej temat budzą spory wśród badaczy.
W tym artykule: Tajemnicza córka Mieszka I Kim była córka Mieszka I, która została panią Skandynawii Zagadka imienia Z Gniezna do Londynu Dlaczego królowa wróciła do Polski Dumna, ale nie Piastówna Ironią losu polską księżniczkę, która była władczynią czterech państw, znamy wyłącznie z przekazów zagranicznych kronikarzy. Nie wspomina o niej Gall Anonim. Nie zna jej Wincenty Kadłubek. Wzmianki o niej próżno też szukać u Jana Długosza. Tajemnicza córka Mieszka I Najstarsze wiadomości o Mieszkównie pochodzą ze źródeł niemieckich. Przede wszystkim od współczesnego jej kronikarza Thietmara z Merseburga, którego wiarygodności nie sposób podważyć. W skandynawskich sagach królewskich postać polskiej księżniczki została z kolei zepchnięta na drugi plan. A na głównym pojawiła się pochodząca ze Szwecji Sygryda Storrada, czyli Dumna. Kobieta znana jest z tego, że swoimi intrygami miała doprowadzić do bitwy morskiej pod Svold. To w tym starciu władcy Danii i Szwecji stanęli przeciw królowi Norwegii. Dziś trudno oddzielić prawdę od fikcji oraz historyczną córkę Mieszka I od legendarnej Sygrydy. Nie ulega jednak wątpliwości, że Piastówna nadal pobudza wyobraźnię nie tylko historyków, ale i pisarzy. Świadczy o tym choćby wydana w 2016 r. powieść Elżbiety Cherezińskiej „Harda”. Kim była córka Mieszka I, która została panią Skandynawii Córka Mieszka I dała początek wielu mitom. Nie ulega jednak wątpliwości, że była postacią historyczną. Thietmar z Merseburga w spisanej w latach 1012–1018 kronice wspominał, że kobieta była żoną króla Danii Swena Widłobrodego oraz matką jego synów, Haralda i Kanuta. Inny niemiecki dziejopis Adam z Bremy w swojej kronice z ok. 1075 r. dodawał z kolei, że król Swen Widłobrody poślubił wdowę po królu Szwecji Eryku Zwycięskim i matkę króla Olafa Skötkonunga. Doczekał się z nią syna Kanuta. W załączonym do kroniki scholionie pojawia się zaś wzmianka, że Eryk ożenił się z córką lub siostrą króla Polski Bolesława Chrobrego. Sytuację komplikują jednak źródła skandynawskie, w szczególności zaś informacje zawarte w sagach królewskich. Począwszy od XII wieku pojawia się w nich bowiem postać Sygrydy Dumnej, córki szwedzkiego wodza Skoglara Toste’a. To właśnie ona, a nie Piastówna, miała być żoną Eryka Zwycięskiego, a następnie Swena Widłobrodego. Nie sposób wymienić wszystkich hipotez, które stawiali historycy na przestrzeni lat, próbując pogodzić ze sobą sprzeczne przekazy źródeł. Oswald Balzer w wydanej w 1895 r. „Genealogii Piastów” odrzucił małżeństwo Swena z córka Skoglara Toste’a i uznał imię Sygryda za skandynawskie miano Mieszkówny. Dawniejsi szwedzcy badacze odrzucali przekaz o Szwedce Sygrydzie jako fałszywy. Z czasem jednak coraz częściej zaczęli uznawać ją za postać historyczną. Teorie poszczególnych historyków przytoczył w 2004 r. genealog Rafał T. Prinke w swoim artykule „Świętosława, Sygryda, Gunhilda. Tożsamość córki Mieszka I i jej skandynawskie związki”. Sam doszedł do wniosku, że najpierw Swen Widłobrody ożenił się z córką Mieszka I, z którą doczekał się synów Haralda i Kanuta oraz córki Świętosławy. Następnie zaś z Sygrydą, wdową po Eryku Zwycięskim, z którą miał córkę Estrydę. Badacz ten odrzucił więc identyfikację Piastówny z żoną Eryka. Z tym jednak nie zgodził się historyk Jakub Morawiec, który przychyla się do zdania, że Sygryda była postacią legendarną, Zagadka imienia Kontrowersje wśród badaczy budzi też imię księżniczki. W dawniejszej literaturze nazywano ją najczęściej Sygrydą Świętosławą. Uważano, że odpowiednio pierwsze z tych imion za skandynawskie, przyjęte po ślubie, drugie zaś za słowiańskie. Hipotezę, jakoby córka Mieszka miała na imię Świętosława, jako pierwszy wysunął w 1900 r. duński historyk Johannes Steenstrup. Z czasem zakorzeniła się ona w polskiej historiografii. Jako że księżniczka miała ze związku ze Swenem córkę Świętosławę, uznał on, że otrzymała je ona na cześć matki. Rafał T. Prinke zauważył jednak, że w tradycji skandynawskiej nie nadawano dzieciom imion osób żyjących. Sam stwierdził z kolei, że piastowska księżniczka nosiła najprawdopodobniej imię Gunhilda. Pod takim bowiem imieniem żona Swena Widłobrodego wystąpiła w sadze o Olafie Tryggvasonie z ok. 1190 r., w której błędnie nazwano ją córką króla Winlandii Burysława. Jakub Morawiec uważa z kolei, że imię córki Mieszka I nie jest możliwe do ustalenia. Zaś hipotezy o imionach Gunhilda i Świętosława odrzuca jako nieweryfikowalne. Z Gniezna do Londynu Przyszła piastowska królowa czterech państw przyszła na świat najprawdopodobniej między 968 a 972 r. lub między 980 a 984 r. Nie ma pewności, która z żon Mieszka I była jej matką. Większość badaczy skłania się ku tezie, że była córką czeskiej księżniczki Dobrawy. Chociaż według Rafała T. Prinkego stanowiła owoc małżeństwa Mieszka I z margrabianką Odą. Jeśli faktycznie była żoną króla Szwecji Eryka Zwycięskiego, jak twierdził Adam z Bremy, to małżeństwo to zostało zawarte w 983 lub 984 r. Z małżeństwa tego pochodził syn Olaf Skötkonung oraz najprawdopodobniej córka Holmfryda, żona norweskiego jarla Swena Haakonsona. Badacze uważają, że mariaż ten miał na celu umocnienie władzy Mieszka I na Pomorzu Zachodnim i był wymierzony przeciw Danii. Według przekazu Adama z Bremy, którego wiarygodność bywa kwestionowana, ok. 990 r. Eryk Zwycięski wygnał Swena Widłobrodego z Danii i przejął rządy w tym kraju. Nie było mu jednak dane długo cieszyć się władzą, ponieważ już w 995 r. zmarł. Swen objął wówczas z powrotem panowanie w swojej ojczyźnie i zapewne jeszcze w tym samym roku poślubił wdowę po Eryku. Swen Widłobrody i Mieszkówna doczekali się co najmniej trojga dzieci: króla Danii Haralda II, król Danii, Norwegii i Anglii Kanuta I Wielkiego, córki Świętosławy, zapewne żony księcia słowiańskiego Wyrtgeorna, być może córką pary była też Estryda, żona jarla Ulfa Torgilssona i matka króla Danii Swena Estrydsena. Kilka lat po ślubie, zapewne ok. 1000 r., Piastówna została oddalona przez męża i wróciła do Polski, gdzie władzę po śmierci jej ojca Mieszka I przejął Bolesław Chrobry. „Wygnana przez męża na długi okres czasu, wiele musiała ona znosić wraz z innymi przykrości” – pisał o Mieszkównie Thietmar z Merseburga. O tym, że po rozstaniu ze Swenem Widłobrodym księżniczka udała się do „kraju Słowian”, wspomina z kolei utwór „Encomium Emmae Reginae” („Pochwała królowej Emmy”) z ok. 1042 r. Tam też można przeczytać, że jej synowie Harald i Kanut po śmierci ojca w 1014 r. sprowadzili ją z powrotem do Danii. Dlaczego w Ameryce nie mówi się po arabsku? Jeden z powodów zaskoczył historyków Islamscy zdobywcy byli nie tylko świetnymi żołnierzami, ale i zręcznymi żeglarzami. Dysponowali mapami i instrumentami nawigacyjnymi umożliwiającymi dalekie podróże. Jednak to nie oni skol... Dlaczego królowa wróciła do Polski Nie są znane dokładne powody oddalenia córki Mieszka I przez Swena Widłobrodego. Niewykluczone, że porzucił on córkę Mieszka I dla innej kobiety. Być może – jak sądzi Rafał T. Prinke – dla córki Skoglara Toste’a Sygrydy. Jakub Morawiec uważa jednak, że przyczyną rozstania mogły być ambicje Piastówny, która chciała utrzymać swoją wysoką pozycję i wpływać na decyzje polityczne męża. W 1000 r., zapewne tuż po wygnaniu małżonki, Swen objął władzę w Norwegii, a w grudniu 1013 r., pięć tygodni przed śmiercią, został koronowany na króla Anglii. Po powrocie do Danii piastowska królowa wróciła do łask i stała się dużym wsparciem dla swojego syna Kanuta I, który pod koniec 1016 r. przejął władzę w Anglii. Możliwe, że Mieszkówna łagodziła spory pomiędzy rywalizującymi ze sobą o władzę w Danii Haraldem i Kanutem. Historycy przypuszczają, że kiedy Kanut został królem Anglii, sprowadził swoją matkę i siostrę Świętosławę do Londynu. Dodatkowo Jakub Morawiec sugeruje, że to właśnie córka Mieszka I występowała jako „pani” w anonimowym poemacie „Liðsmannaflokkr” o działaniach armii duńskiej w latach 1015–1016. W utworze tym „pani” została przedstawiona jako kobieta inteligentna i urodziwa, odgrywająca dużą rolę w decyzjach politycznych podejmowanych przez syna. Utwór ten kończy się słowami: „Każdego dnia drzwi Hogniego [tarcza] były zabarwione krwią, [tam] gdzie byliśmy na wyprawie z królem; teraz, gdy ciężkie walki ostatnio zostały stoczone, możemy osiąść, pani, w pięknym Londynie”. Zapewne więc to właśnie w owym pięknym mieście piastowska księżniczka zakończyła swoje burzliwe życie. Dumna, ale nie Piastówna Dawniejsza literatura, która łączyła córkę Mieszka I z Sygrydą Dumną, często przypisywała Piastównie przekazy sag dotyczące legendarnej córki Skoglara Toste’a. M.in. informacje z sagi o Olafie Trygvassonie z ok. 1190 r. i „Fagrskinny” z 1225 r. dotyczące jej relacji z królem Norwegii Olafem Tryggvasonem. Autorzy tych utworów wspominali, że Sygryda odmówiła Olafowi ręki, ponieważ wymagał od niej przyjęcia chrześcijaństwa, i w odpowiedzi norweski władca spoliczkował ją rękawicą. Zniewaga ta miała tak rozsierdzić Sygrydę, że po ślubie ze Swenem Widłobrodym zaczęła snuć intrygi przeciw Olafowi. W konsekwencji doprowadziły one w 1000 r. do bitwy morskiej pod Svold, w której Swen Widłobrody i syn Sygrydy Olaf Skötkonung pokonali Olafa I Tryggvasona. W czasie starcia zwanego bitwą trzech królów norweski monarcha wpadł do wody i utonął, a jego ciała nigdy nie odnaleziono. To właśnie przekazy pochodzących z XII i XIII wieku skandynawskich sag królewskich skłoniły szwedzkich badaczy, a następnie Rafała T. Prinkego do wysunięcia tezy o dwóch małżeństwach Swena Widłobrodego – z Gunhildą Mieszkówną i Sygrydą Dumną. W większości z nich pojawia się bowiem wzmianka, że wdową po Eryku Zwycięskim była Szwedka Sygryda, a nie córka Mieszka I. W „Fagrskinnie” zaś podano dodatkowo, iż córka Swena Estryda „miała tego samego ojca, co stary Kanut król Anglii, i tę samą matkę, co Olaf Szwedzki”. Pojawia się jednak pytanie, czy można ufać sagom, które często łączyły fakty historyczne z fikcyjnymi zdarzeniami i postaciami, a także były pełne błędów chronologicznych i rzeczowych. Jedno jest pewne: czarna legenda dotyczy wyłącznie szwedzkiej Sygrydy. Polska księżniczka była zaś niezaprzeczalnie matką króla Kanuta I Wielkiego. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Jedyna polska królowa, której imienia nie znamy. Znosiła upokorzenia, pochowała jedynego syna
Rozpustny tryb życia męża, wygnanie na Węgry, śmierć jedynego syna – życie nie oszczędzało żony króla Bolesława Szczodrego. Chociaż Gall Anonim zamieścił o niej dłuższą wzmiankę w swojej kronice, nie podał nawet jej imienia. Do dziś pozostaje ono zagadką, lecz historycy mają kilka hipotez na ten temat.
W tym artykule: Wyszesława, Judyta, a może… Agnieszka? Tajemnicza królowa – żona Szczodrego Wzgardzona królowa Propaganda przeciw królowi Zbolała matka nad grobem syna Król Polski Bolesław Szczodry, zwany również Śmiałym, zapisał się w historii Polski przede wszystkim jako zabójca biskupa krakowskiego św. Stanisława ze Szczepanowa. Z jego przedwczesną śmiercią na wygnaniu wiąże się zaś legenda o królu-pokutniku z klasztoru w Ossiach w Karyntii. Józef Ignacy Kraszewski uczynił piastowskiego władcę bohaterem swojej powieści historycznej „Boleszczyce”, Stanisław Wyspiański napisał o nim dramat „Bolesław Śmiały”, a w 1971 r. Witold Lesiewicz wyreżyserował film „Bolesław Śmiały” z Ignacym Gogolewskim w tytułowej roli. W każdym z tych dzieł u boku króla pojawiła się również jego żona, która znosiła ze strony męża liczne zniewagi – w sztuce Wyspiańskiego monarchinię zagrała Leta Walewska, a w filmie Lesiewicza wcieliła się w nią Aleksandra Śląska, późniejsza serialowa królowa Bona. Mimo poczesnego miejsca w polskiej kulturze i popkulturze żona Szczodrego cały czas pozostaje owiana nimbem tajemnicy. Jest jedyną polską królową nieznanego imienia. Wyszesława, Judyta, a może… Agnieszka? Informacje o żonie króla Bolesława Szczodrego jako pierwszy przekazał Gall Anonim w pisanej w latach 1112–1116 „Kronice polskiej”. Jednak próżno szukać w jego utworze wiadomości na temat imienia czy nawet pochodzenia księżniczki. Dopiero piszący w drugiej połowie XV wieku Jan Długosz w swoich „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” zapisał pod rokiem 1067, że polski monarcha poślubił „córkę księcia Rusi, jedynaczkę, której przypadła w spadku po ojcu wielka część kraju”. Dodawał przy tym, że Szczodry wybrał ją, ponieważ „przewyższała inne urodą oraz zaletami umysłu i ciała i że słuszniej mógłby poddać pod swoje panowanie Ruś, której najazd i podbój już dawno zamyślał”. W 1069 r. faktycznie zorganizował wyprawę kijowską, aby pomóc wujowi Izjasławowi w odzyskaniu władzy, lecz nie ma jednoznacznych dowodów na to, że jego mariaż był powiązany z tym wydarzeniem. Dziejopis przekazał również imię księżniczki – Wyszesława – a nawet dokładną datę jej śmierci – 11 marca 1089 r., wkrótce po tragicznym zgonie jej jedynego syna Mieszka. Imię to podali następnie za Długoszem XVI-wieczni kronikarze Marcin Bielski i Maciej Stryjkowski. Marcin Kromer pisał z kolei, że Szczodry wziął za żonę „nadobną dziewkę, Wizesława ruskiego księcia (imienia jej nie wiemy) jedyną córkę”. Zapewne na tej podstawie w „Latopisie hustyńskim”, stanowiącym XVII-wieczną kompilacją polskich i ruskich kronik, zamieszczono informację, że ojcem rzekomej Wyszesławy był książę włodzimierski Wiaczesław, syn wielkiego księcia kijowskiego Jarosława I Mądrego. Rosyjski historyk Wasilij Tatiszczew w ukończonej w 1739 r. „Historii Rosji od czasów najdawniejszych” wskazywał z kolei jako ojca księżniczki księcia czernihowskiego Światosława, starszego brata Wiaczesława. Część badaczy nie wyklucza, że pisząc o żonie Szczodrego, Długosz mógł korzystać z jakiegoś zaginionego źródła, chociaż pojawiło się też inne wyjaśnienie zagadki. Być może kronikarz błędnie odniósł do niej zapiskę o śmierci księżnej Wierzchosławy, żony Bolesława Kędzierzawego, która zmarła 15 marca, a więc blisko daty zgonu rzekomej Wyszesławy. Tajemnicza królowa – żona Szczodrego W 2006 r. historyk Tomasz Jurek wysunął hipotezę, że do żony Szczodrego mogła odnosić się zapiska z nekrologu w Zwiefalten z 14 marca dotycząca śmierci tajemniczej „królowej Agnieszki” (Agnes regina). Dopuszczał przy tym możliwość, że nosiła ona dwa imiona – ruskie Wyszesława i przyjęte w Polsce Agnieszka. Według badacza monarchini zmarła krótko po 1115 r., ponieważ właśnie z tego okresu pochodzi omawiana przez niego wzmianka. Mediewiści Krzysztof Benyskiewicz i Grzegorz Pac odrzucili jednak teorię Jurka jako opartą na wątłych przesłankach. Tadeusz Wojciechowski utożsamiał z kolei żonę Szczodrego z królową Judytą, dobrodziejką klasztoru w Tyńcu, lecz obecnie dominuje pogląd, że była to żona księcia Władysława Hermana. Tajemnicą owiane jest także pochodzenie księżniczki. Najprawdopodobniej pochodziła z ruskiej dynastii Rurykowiczów lub któregoś z rodów niemieckich. Tomasz Jurek sugerował, że mogła być czeską księżniczką, a Krzysztof Benyskiewicz zwrócił uwagę, że w grę wchodzi także pochodzenie z któregoś z państw skandynawskich, np. z Danii. Wzgardzona królowa Owocem zawartego w 1067 lub 1068 r. małżeństwa tajemniczej księżniczki z polskim monarchą był urodzony w 1069 r. syn Mieszko. 25 grudnia 1076 r. Bolesław Szczodry został koronowany na króla w katedrze w Gnieźnie, więc zapewne jego żona otrzymała wówczas z rąk arcybiskupa gnieźnieńskiego Bogumiła koronę królowej. Niedługo po koronacji doszło jednak do konfliktu Szczodrego z biskupem krakowskim Stanisławem, który zakończył się śmiercią duchownego 11 kwietnia 1079 r. i wygnaniem króla z kraju. Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów. Samodzielnie rządziła Polską Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów. Przez ponad pięć lat sprawowała samodzielne rządy w Polsce, a na Węgrzech była drugą najważniejszą oso... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/elzbieta-lokietkowna-byla-jedna-z-najbardziej-wplywowych-kobiet-swoich-czasow-ryc-wikimedia-commons-public-domain-7b20636.jpg" width="524" height="500" alt="Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów (ryc. Wikimedia Commons, public domain)" title="Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów (ryc. Wikimedia Commons, public domain)" /> W utworze „Życie św. Stanisława biskupa krakowskiego” Jan Długosz nie szczędził polskiemu monarsze ostrych słów i wspomniał o jego romansie z pochodzącą z ziemi sieradzkiej Krystyną, żoną rycerza Mścisława z Buszeninu (Burzenina). Pisał on, iż była to niewiasta „rzadkiej piękności ciała, przewyższająca urodą inne kobiety, z kształtnością też znakomitą łączyła obyczaje przyjemne i ujmującą wymowę, którymi to przymiotami porywała jakoby na wędkę spoglądających na nią ludzi”. Krystyna miała tak zawrócić w głowie monarsze, że ten porwał ją z domu męża i uczynił swoją nałożnicą. Polscy duchowni ze Stanisławem na czele wstawili się wówczas za odtrąconą żoną króla, czym krakowski biskup ściągnął na siebie królewski gniew. Propaganda przeciw królowi Informacja Długosza o romansie Szczodrego z Krystyną z Buszeninu oraz pochodzących z tego związku dzieciach, które naznaczone były przechodzącą z pokolenia na pokolenie „pomstą Bożą”, nie znajduje jednak potwierdzenia w innych źródłach. W XIII-wiecznym żywocie biskupa Stanisława pióra Wincentego z Kielczy pojawiła się natomiast ogólna wzmianka o rozpustnym trybie życia polskiego króla, który „porzuciwszy zamiłowanie do cnót, pogrążył się we wszelkich występkach” i „zamienił chwałę swą na hańbę, a naturalny sposób życia na taki, który sprzeczny jest z naturą”. Wiadomość tę powtórzył Długosz, pisząc w swej kronice, że Bolesław „pogrążył się w budzącym odrazę, nie dającym się wypowiedzieć, bagnie grzechu sodomskiego”. Do wzmianek o homoseksualnych praktykach monarchy należy jednak podchodzić sceptycznie. Pochodzą one bowiem od kronikarzy, którzy propagowali kult św. Stanisława, więc ich celem było zohydzenie jego zabójcy. Nawet jeśli monarcha faktycznie odtrącił żonę, aby oddawać się rozkoszom z kolejnymi kochankami, być może obojga płci, królowa towarzyszyła mu, kiedy po zabójstwie biskupa uciekł na Węgry. Razem z parą królewską udał się na wygnanie także jej syn, królewicz Mieszko. Chociaż król Węgier Władysław I Święty przyjął u siebie polskiego monarchę i jego rodzinę, Bolesławowi nie było dane długo korzystać z jego gościnności. Zmarł bowiem już 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082 r., być może na skutek podanej mu trucizny. Nie wiadomo, jak wygnana królowa przyjęła śmierć męża, lecz z pewnością nie był to dla niej taki cios jak ten, z którym przyszło jej się zmierzyć siedem lat później… Najstarszy żydowski tygodnik na świecie wydawano... na Mazurach W XIX wieku w Imperium Rosyjskim żyły miliony Żydów. Twórcy czasopisma „Hamagid” namawiali ich do powrotu do „ziemi ojców” na Bliskim Wschodzie. Jednak z powodu kłopotów z cenzurą ... Zbolała matka nad grobem syna W 1086 r. brat Szczodrego Władysław Herman, który przejął władzę w Polsce po jego wygnaniu, sprowadził królową wdowę wraz z synem Mieszkiem z powrotem do kraju, a dwa lata później ożenił bratanka z nieznaną bliżej „ruską dziewczyną”, zapewne księżniczką z dynastii Rurykowiczów. Wychowany na Węgrzech królewicz „tak rozumnie postępował, tak przestrzegał starego obyczaju przodków, że cały kraj z niezwykłym uczuciem upodobał go sobie”, co przysporzyło mu wrogów na polskim dworze. 7 stycznia 1089 r. zaledwie dwudziestoletni Mieszko został otruty przez nieznanych sprawców. Część badaczy uważa, że do jego śmierci doprowadził palatyn Sieciech, inni zaś wskazują na żonę Władysława Hermana Judytę salicką lub nawet samego władcę, dla którego cieszący się społecznym poparciem bratanek stanowił zagrożenie. Gall Anonim zamieścił w swojej kronice dramatyczny opis pogrzebu Mieszka, w którym szczególną uwagę poświęcił jego zbolałej matce, lamentującej nad śmiercią jedynego syna. „Biedna matka, gdy w sarkofagu składano szczątki nieodżałowanego chłopca, przez godzinę leżała jakby umarła, bez tchu i bez życia, i dopiero po egzekwiach biskupi ocucili ją wachlarzami i zimną wodą” – opisywał jej rozpacz. Nie zachowały się wiadomości dotyczące dalszych losów tajemniczej monarchini. Jeśli nie zmarła tuż po swoim synu, jak sugerował Jan Długosz, to zapewne wkrótce opuściła Polskę, z którą wiązały się jej najgorsze wspomnienia. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Adelajda Heska opuściła Polskę zhańbiona. Jednak do końca pozostała prawowitą żoną króla Polski
Adelajda Heska była drugą żoną Kazimierza III Wielkiego. Mimo że początkowo nic tego nie zapowiadało, małżeństwo królewskiej pary nie zakończyło się szczęśliwie. Zdradzona i upokorzona przez męża, opuściła kraj w nie do końca jasnych okolicznościach.
W tym artykule: Kim była Adelajda Heska? Jak Adelajda heska została żoną Kazimierza Wielkiego? Ślub Adelajdy Heskiej i Kazimierza Wielkiego Małżeństwo Adelajdy i Kazimierza III Wygnanie Adelajdy Heskiej Adelajda Heska do końca pozostała prawowitą żoną króla Nie jest tajemnicą, że Kazimierz Wielki prowadził dość rozwiązły tryb życia. Już jako młody książę łatwo ulegał niewieścim wdziękom, co nieraz stawało się zalążkiem niemałych problemów. Można powiedzieć, że to przez niego Elżbieta Łokietkówna, siostra przyszłego króla, straciła palce. Także jako król syn Władysława Łokietka nie stronił od damskiego towarzystwa i w czasie trwania małżeństwa z Adelajdą Heską „żył z nałożnicami”, jak wynika z zapisów Jana Długosza. Kim była Adelajda Heska? Heska księżniczka, córka Henryka II Żelaznego i Elżbiety z dynastii Wettynów, prawdopodobnie urodziła się w 1324 roku. Była trzecim dzieckiem landgrafa Hesji. Zmarła po 25 maja 1371 roku. Gdy miała siedem lat, jej ojciec zawarł układ matrymonialny z Ruprechtem, bawarskim księciem z dynastii Wittelsbachów. Ostatecznie nie doszło do zawarcia tego małżeństwa. Adelajda pochodziła z rodziny wywodzącej się od książąt brabanckich, ale na przestrzeni lat ich ród mocno podupadł finansowo. Córka ubogiego landgrafa nie była dobrą kandydatką dla księcia Bawarii. Inna sprawa, że jej ojciec nie cieszył się dobrą reputacją na terenie Niemiec. Mogło się wydawać, że Adelajda nie ma większych szans na dobre zamążpójście. Tymczasem w 1341 roku o jej rękę zaczął ubiegać się Kazimierz Wielki. Jaki miał w tym interes? Jak Adelajda heska została żoną Kazimierza Wielkiego? 25 maja 1339 roku zmarła królowa Aldona Anna z dynastii Giedyminowiczów, pierwsza żona Kazimierza III. Z ich małżeństwa zrodziły się dwie córki. Elżbieta Kazimierzówna urodziła się ok. 1326 roku. Dwa lata później urodziła się Kunegunda Kazimierzówna. Anna nie dała królowi męskiego potomka. Po jej śmierci Kazimierz III musiał zaplanować kolejny ożenek. Swoją uwagę zwrócił w kierunku czeskiego dworu. Kandydatką na królową została Małgorzata, córka Jana III Luksemburskiego i Elżbiety Przemyślidki. Pod koniec 1341 roku król zawarł z Luksemburgami porozumienie matrymonialne. Kilka tygodni później zajechał do Pragi, by osobiście poznać swoją przyszłą żonę. Przekręt Luksemburgów Pech chciał, że przyszła polska władczyni niebawem zaniemogła. Małgorzata zmarła 11 lipca 1341 roku, a 13 lipca Kazimierz III podpisał się pod polsko-czeskim sojuszem, w którym zobowiązał się do utrzymania porozumienia z Luksemburgami, nawet w przypadku śmierci narzeczonej. W osobnym dokumencie stwierdził, że nie zawrze nowego związku małżeńskiego i nie wyda córek za mąż bez konsultacji z Karolem, synem Jana III i margrabią Moraw. Dlaczego zdecydował się na tak nieroztropne posunięcie? Przyczyna była prozaiczna – nie wiedział o śmierci narzeczonej. Gdy dotarła do niego informacja, że Małgorzata nie żyje, nie mógł już wycofać się z porozumienia. Nowa kandydatka na żonę Luksemburgowie zasugerowali Kazimierzowi, że dobrą kandydatką będzie Adelajda, córka zaprzyjaźnionego z nimi władcy Hesji. Król przystał na tę propozycję. Miał już 31 lat, a wciąż nie doczekał się następcy tronu. Przedłużenie dynastii było dla niego kwestią absolutnie priorytetową. Latem 1341 roku do Hesji zajechali królewscy posłowie. Henryk II z radością przystał na ich propozycję i nic dziwnego. Kazimierz III był przecież jednym z najpotężniejszych władców. Heski landgraf doskonale wiedział, że powinowactwo z Piastem doda mu prestiżu. Ślub Adelajdy Heskiej i Kazimierza Wielkiego Do zawarcia ślubu doszło niespełna trzy miesiące po śmierci Małgorzaty. 29 września 1341 roku narzeczeni pobrali się w Poznaniu. Tego samego dnia arcybiskup gnieźnieński Janisław koronował Adelajdę w kościele św. Piotra. Kazimierz Wielki od młodych lat był obiektem kampanii oszczerstw. Krzyżacy oskarżali go o tchórzostwo Kazimierz Wielki już od najmłodszych lat musiał toczyć bitwy. Krzyżacy robili wszystko, aby ukazać go jako tchórza i niepohamowanego lubieżnika. Podobnie traktowali potem Władysława Jagie... Uroczystość uświetniło swoją obecnością wielu gości. Poza ojcem panny młodej, w zaślubinach i koronacji uczestniczyli m.in. Herman, stryj Adelajdy, hrabiowie Zygfryd von Wittgestein i Jan von Ziegenhain, książęta brunszwiccy Ernest i Henryk, książęta z dynastii Piastów – Bolesław legnicki, Jan ścinawski i Bolesław mazowiecki. Wzajemne zobowiązania O tym, że dla Kazimierza III priorytetem było spłodzenie męskiego potomka, niech świadczy fakt, że król zgodził się na wyjątkowo niski, bo opiewający na zaledwie dwie kopy groszy praskich, posag. Inną sprawą jest, że Henryk II nigdy nie wywiązał się z tego zobowiązania. Kazimierz obiecał teściowi, że będzie służył mu pomocą w starciu z niemal wszystkimi wrogami. Zaznaczył jednak, że jeżeli władca Hesji skonfliktuje się Luksemburgami, Karolem Robertem lub Bolkiem II, nie udzieli mu poparcia. Małżeństwo Adelajdy i Kazimierza III Siedemnastoletnia królowa Adelajda wjechała do Krakowa w listopadzie 1341 roku. Król zapisał swojej żonie szczodrą oprawę, obejmującą m.in. ziemię sandomierską ze wszystkimi przynależącymi do tego terenu zamkami, miastami i wioskami. Oprócz tego zapewnił jej prawo do wpływów z królewszczyzn (m.in. w Wiślicy i Chęcinach) w kwocie 500 kop groszy praskich rocznie. Na temat pożycia królewskiej pary nie wiadomo zbyt wiele, ale można stwierdzić, że wszystko wskazywało na to, że ich małżeństwo będzie zgodne i trwałe. Pierwszą połowę 1342 roku król spędził u boku królowej. W kolejnych latach najprawdopodobniej nadal pozostawali zgodną parą. Jeszcze w 1350 i 1351 roku Kazimierz III zwracał się w imieniu żony do kurii papieskiej. Zostały wówczas wydane dwie bulle Klemensa VI. Pierwsza, datowana na 27 czerwca 1350 roku, zapewniała królewskiej parze możliwość wyboru spowiednika z prawem otrzymania odpustu zupełnego. Druga, wydana 12 lipca 1351 roku, zezwalała im na słuchanie mszy w czasie interdyktu. Najprawdopodobniej nic nie zwiastowało nadciągającego kryzysu. Znane są świadectwa królowej, z których wynika, że jej związek z Kazimierzem III był zgodny i mocny, a para dopełniała swoich małżeńskich zobowiązań. Taki stan rzeczy nie miał jednak utrzymać się zbyt długo. 2 marca 1354 roku wrocławska rada miejska wysłała do Karola Luksemburskiego list, w którym informowała cesarza, że król szuka nowej żony. Brak potomka początkiem kryzysu Lata mijały, a Kazimierz nadal nie miał następcy tronu. To musiało odbić się na stosunkach małżeńskich królewskiej pary. Jest prawdopodobne, że królowa była bezpłodna, jednak nie można wykluczyć, że w trakcie trwania ich małżeństwa kilkukrotnie poroniła ciążę. Jeszcze w trakcie trwania małżeństwa król utrzymywał pozamałżeńskie stosunki. Świadczą o tym choćby zapisy Jana Długosza. Kronikarz nazwał władcę „niepomnym uczciwości małżeńskiej” i oskarżył go o prowadzenie rozwiązłego życia. Niezaprzeczalnym dowodem nie są jednak kroniki, a nieślubni synowie Kazimierza. Separacja królewskiej pary W październiku 1354 roku Adelajda Heska nadal sygnowała dokumenty jako żona władcy. Jednak najprawdopodobniej już pod koniec roku lub na początku następnego królowa zamieszkała na zamku w Żarnowcu, gdzie mąż przetrzymywał ją pod strażą. Kazimierz już wcześniej zaczął rozglądać się za nową kandydatką na żonę. W marcu 1354 roku, gdy prowadził rozmowy pokojowe z Tatarami, pojawiła się plotka, że zamierza poślubić tatarską księżniczkę. Właśnie o tym informowano cesarza we wspomnianym wcześniej liście. Z kolei w 1356 roku, gdy przebywał na praskim dworze Karola IV, zainteresował się Krystyną Rokiczaną, wdową po Mikłuszu z Rokiczan, praskim rajcy. Władca zapragnął poślubić piękną mieszczankę, ale jako że jego małżeństwo z Adelajdą wciąż trwało, nie mógł tego zrobić. Wygnanie Adelajdy Heskiej Postanowił jednak sprowadzić ją na Wawel. Mało tego, król odebrał Adelajdzie jej dobra wienne. Stało się jasne, że ich małżeństwo ma wyłącznie charakter formalny. 14 września 1356 roku zhańbiona królowa opuściła Polskę w towarzystwie swojego ojca i udała się do Kassel. Nie ma jednak pewności, czy zrobiła to z własnej woli, czy pod przymusem. W skardze wystosowanej do papieża napisała, że król ją wygnał. Należy jednak wspomnieć, że inne zapisy stanowią, że królowa opuściła kraj bez zgody władcy. Adelajda Heska do końca pozostała prawowitą żoną króla Jeszcze we wrześniu 1356 roku król wziął bigamiczny ślub z Krystyną Rokiczaną. Adelajda nie zamierzała jednak zaprzestać walki o swoje prawa. Kierowała skargi do papieża i zwróciła się o pomoc do Karola IV. Jednak nie przyniosło to żadnego rezultatu. Po rozstaniu z Czeszką król zaczął starać się o zawarcie małżeństwa z Jadwigą, księżniczką żagańską. Poprosił Urbana V o unieważnienie ślubu z Adelajdą, jednak papież nie przystał na to. Rozwścieczony władca postanowił odebrać urząd swojemu podkanclerzemu, Janowi z Buska, który zajmował się tą sprawą. Ten przedstawił władcy sfałszowany dokument unieważniający jego małżeństwo z heską księżniczką. Przekonany o jego autentyczności, w lutym 1365 roku ożenił się z Jadwigą Żagańską. W świetle prawa kościelnego córka Henryka V pozostawała konkubiną króla. Adelajda wciąż była jego legalną żoną i pozostała nią aż do śmierci Kazimierza III. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Królowa Rycheza wywiozła z Polski insygnia koronacyjne. Niemcy otaczają ją kultem
W historii Niemiec zapisała się jako hojna dobrodziejka klasztorów w Nadrenii, dla Polaków jest zaś przede wszystkim tą, która zabrała z Polski insygnia koronacyjne. Królowa Rycheza była kobietą o silnym charakterze, dumną ze swojego pochodzenia i dbającą o dobro swoich bliskich. Odpłaciła się za upokorzenia, jakich doznawała ze strony swojego męża Mieszka II Lamberta.
W tym artykule: Cesarska siostrzenica Królowa Rycheza Dwie korony Dobrodziejka Kościoła Błogosławiona, a nawet święta W cyklu 44 rysunków Jana Matejki „Poczet królów i książąt polskich” z lat 1890–1892 można odnaleźć tylko 4 portrety królowych: Dobrawy, Rychezy, Jadwigi Andegaweńskiej i Anny Jagiellonki. Obecność w poczcie Dobrawy można uzasadnić kluczową rolą, jaką odegrała w chrystianizacji Polski. Jadwiga została z kolei w 1384 r. koronowana na króla Polski. Annę Jagiellonkę zaś obwołano królem na sejmie elekcyjnym w grudniu 1575 r. Tajemnicą pozostaje, dlaczego Matejko zdecydował się umieścić w tym gronie także Rychezę. Pominął przy tym chociażby królową Bonę, która odegrała większą rolę w polskiej historii. Trzeba jednak przyznać, że żona Mieszka II Lamberta była jedną z ciekawszych kobiet okresu średniowiecza. Choć zdecydowanie bardziej cenią ją Niemcy niż Polacy. Cesarska siostrzenica Rycheza przyszła na świat ok. 995 r. jako córka palatyna reńskiego Erenfrieda Ezzona i Matyldy, siostry cesarza Ottona III. Miała trzech braci: hrabiego Zütphen Ludolfa, księcia Szwabii Ottona II i arcybiskupa Kolonii Hermana. Oraz sześć sióstr, które wybrały drogę zakonną i zostały przełożonymi w niemieckich opactwach. Rodzice Rychezy znani byli zresztą ze swojej wielkiej pobożności i licznych działań fundacyjnych, zwłaszcza dla opactwa Brauweiler, w którym polska królowa spędziła ostatnie lata życia. Chociaż nie została ona przeznaczona do kariery duchownej, dziecięce lata spędziła najprawdopodobniej w klasztorze w Kwedlinburgu lub Gandersheim. W maju 1013 r. na zjeździe w Merseburgu doszło do zawarcia pokoju księcia Polski Bolesława Chrobrego z królem Niemiec Henrykiem II. Najprawdopodobniej to właśnie wówczas odbył się ślub Rychezy z następcą polskiego tronu Mieszkiem Lambertem, który przypieczętował traktat pokojowy. Ze związku pary pochodziło co najmniej troje dzieci: książę Polski Kazimierz Odnowiciel, nieznana z imienia córka, żona króla Węgier Belę I, Gertruda, żona wielkiego księcia kijowskiego Izjasława I. W 2009 r. brytyjski historyk John P. Ravilious wysunął hipotezę, że córką Mieszka i Rychezy mogła być również Agata, żona angielskiego księcia Edwarda Wygnańca. Pochodzenie kobiety budzi spory wśród badaczy. W dawniejszej literaturze można było z kolei odnaleźć informację, jakoby pierworodnym synem Mieszka i Rychezy był Bolesław. Miał rządzić Polską w latach 1034–1038. Zapisał się w historii jako Bolesław Zapomniany. Obecnie przeważa jednak pogląd, że była to postać fikcyjna. Królowa Rycheza Po śmierci króla Bolesława Chrobrego, który zmarł 17 czerwca 1025 r., mąż Rychezy objął władzę w Polsce jako Mieszko II Lambert. Koronacja monarchy i jego żony odbyła się 25 grudnia 1025 r. w katedrze gnieźnieńskiej, a dokonał jej arcybiskup gnieźnieński Hipolit. Powszechnie uważa się Rychezę za pierwszą polską królową, chociaż nie można wykluczyć, że była nią czwarta żona Chrobrego, margrabianka miśnieńska Oda. Monarchini miała zapewne wpływ na decyzje dotyczące wychowania swoich dzieci. Być może to za jej sprawą w 1026 r. królewicz Kazimierz został oddany na nauki do klasztoru, gdzie – jak pisał Gall Anonim – „otrzymał gruntowne wykształcenie w świętych pismach”. Z kolei córka Rychezy i Mieszka Gertruda najprawdopodobniej trafiła na wychowanie do jednego z niemieckich klasztorów. O wykształceniu królewny świadczą bowiem modlitwy jej autorstwa zawarte w tzw. kodeksie Gertrudy. Chociaż Mieszko II był człowiekiem wykształconym i światłym (znał łacinę i grekę), jego rządy naznaczone były konfliktami zbrojnymi z niemal wszystkimi sąsiadami – cesarzem Konradem II, księciem czeskim Oldrzychem Udalrykiem i księciem kijowskim Jarosławem Mądrym. Jesienią 1031 r. władca Kijowa i jego brat Mścisław najechali na Polskę przy wsparciu braci Mieszka, Bezpryma i Ottona. Mieszko II uciekł wówczas do Czech, gdzie został uwięziony przez Oldrzycha, a następnie wykastrowany. Władzę w Polsce przejął zaś książę Bezprym, który rządził krajem do swojej przedwczesnej śmierci wiosną 1032 r. z rąk przeciwników politycznych. Królowa Rycheza nie zdecydowała się towarzyszyć mężowi w jego tułaczce do Czech. Po przejęciu władzy przez Bezpryma udała się z dziećmi do Niemiec, zabierając ze sobą dwie królewskie korony – swoją i męża, które następnie podarowała cesarzowi Konradowi II. Zaskakujące odkrycie w Stonehenge. „Kamień ołtarzowy” pochodził z bardzo odległego miejsca Nie z Walii, ale ze Szkocji pochodzi „kamień ołtarzowy”, który znajduje się w centralnej części najsłynniejszej budowli megalitycznej na świecie – Stonehenge. Teraz archeolodzy głowi... Dwie korony Małżeństwo Mieszka i Rychezy zapewne już od kilku lat nie układało się najlepiej, a król zdradzał żonę z nieznaną bliżej nałożnicą. W kronice klasztoru w Brauweiler można bowiem znaleźć następujący zapis dotyczący wyjazdu królowej: „Królowa Rycheza, dokonawszy rozwodu z królem mężem swoim, tak z powodu nienawiści i podjudzania niejakiej nałożnicy, [...] jak też ze wzgardy dla nieznośnego jednocześnie i barbarzyńskiego godnego wzgardy obrządku Słowian, przybyła do Saksonii do cesarza, przez którego została z czcią przyjęta”. Wywiezione przez Rychezę insygnia już nigdy nie wróciły do kraju. Na zjeździe w Merseburgu 7 lipca 1032 r. Mieszko II oficjalnie zrzekł się tytułu królewskiego w zamian za odzyskanie władzy. Początkowo współrządził z rodzonym bratem Ottonem i stryjecznym Dytrykiem, lecz już w 1033 r. udało mu się scalić ziemie polskie. Zmarł 10 maja 1034 r. w wieku 44 lat w niejasnych okolicznościach. Badacze nie są zgodni, czy po wyjeździe z Polski w 1031 r. Rycheza kiedykolwiek wróciła jeszcze do Polski. W pochodzącej z przełomu XII i XIII wieku kronice Wincenty Kadłubek pisał, że po śmierci Mieszka II królowa objęła rządy regencyjne w imieniu małoletniego rzekomo syna Kazimierza. „Ponieważ jednak wydawała się zanadto gwałtowna, a nawet jakichś osiedleńców i pachołków swoich Niemców zaczęła wynosić nad rodowitych ziomków, choć ci mieli pierwszeństwo, upokorzona przez obywateli zestarzała się na wygnaniu” – kończył jej historię dziejopis. Podobną wersję wydarzeń przytoczył wcześniej Gall Anonim: „Ale choć wychowywała ona syna w sposób odpowiadający jego godności i rządziła królestwem, dbając o jego sławę, o ile to było możliwe dla kobiety, zdrajcy przez zawiść wypędzili ją z królestwa, zachowując jej syna na tronie dla oszukańczego pozoru”. Problem w tym, że w 1034 r. Kazimierz miał już osiemnaście lat, więc mógł już rządzić krajem samodzielnie. Obecnie przeważa więc pogląd, że pozostała ona w Niemczech, a jeśli jednak przybyła z synem do Polski, to opuściła kraj najpóźniej ok. 1036 r. Dobrodziejka Kościoła W przeciwieństwie do męża Rycheza nigdy nie zrzekła się tytułu królowej Polski i używała go z dumą do końca życia. Cały czas interesowała się też losem kraju, w którym władzę objął jej syn Kazimierz I Odnowiciel. Kiedy w 1038 r. doszło do najazdu księcia czeskiego Brzetysława na Polskę, a następnie do uwięzienia Kazimierza przez króla Węgier Stefana I Świętego, królowa wstawiła się za synem u niemieckiego króla Henryka III. Po przyjeździe do Niemiec osiadła zapewne w Koburgu lub Saalfeldzie we wschodniej Frankonii, gdzie znajdowały się dobra alodialne jej zmarłej w 1025 r. matki Matyldy. Jesienią 1047 r., po śmierci swojego brata Ottona, Rycheza przyjęła welon w klasztorze benedyktyńskim w Brauweiler, chociaż nigdy nie złożyła ślubów zakonnych. Już ok. 1040 r. królowa ufundowała kaplicę św. Mikołaja w Klotten, lecz najwięcej nadań dokonała już po przyjęciu welonu zakonnego. Dokumentem z 7 września 1054 r. przekazała opactwu brauweilerskiemu liczne dobra, m.in. Lutzeratz, Treis, Gelsdorf, Wormersdorf i Bacherendorf, dla zbawienia dusz spoczywających w klasztorze krewnych. Przekazała też na rzecz arcybiskupstwa kolońskiego kościół w Unkel oraz „dziesięć miar wina w Unkel na oświetlenie kościoła kolońskiego”, jak również dobra w Saalfeld, Koburgu i Orla z prawem dożywotniego ich użytkowania. Biskupstwu w Würzburgu darowała z kolei dobra w Salz pod Neustad an der Saale, a kolegiacie św. Piotra i Aleksandra w Aschaffenburgu „trzy włóki leżące w miejscowości Creunitz”. Błogosławiona, a nawet święta Królowa Rycheza zmarła 21 marca 1063 r. w Saalfeld, przeżywszy swojego ukochanego syna Kazimierza I Odnowiciela o pięć lat. Chociaż chciała zostać pochowana w klasztorze w Brauweiler, nie uszanowano jej ostatniej woli. Ostatecznie spoczęła w kościele Panny Marii ad Gradus w Kolonii, a po rozebraniu świątyni w 1817 r. jej szczątki przeniesiono do pobliskiej kościoła katedralnego. Kiedy w 1959 r. otworzono jej grób, przeprowadzono badania, z których wynikało, że była ona kobietą drobnej postury i niskiego wzrostu. Zapewne kilka lat przed śmiercią złamała obojczyk, ponieważ nosił on ślady zagojonego złamania. Już w czasach średniowiecza Niemcy czcili królową Rychezę jako błogosławioną, a nawet świętą, zwłaszcza w okolicach Kolonii i Klotten. W kościołach można zaś odnaleźć jej relikwie – w kościele św. Mikołaja w Brauweiler znajdują się kręgi szyjne monarchini, a w opactwie tynieckim i kościele parafialnym w Klotten jej żebra. Imię królowej Rychezy nosi Szkoła Polska przy Konsulacie Generalnym RP w Kolonii oraz szkoła podstawowa w pobliżu opactwa w Brauweiler. Od 2009 r. co trzy lata przyznawana jest z kolei Nagroda im. Królowej Rychezy za zasługi na rzecz porozumienia polsko-niemieckiego i pojednania obojga narodów. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów. Samodzielnie rządziła Polską
Elżbieta Łokietkówna była jedną z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów. Przez ponad pięć lat sprawowała samodzielne rządy w Polsce, a na Węgrzech była drugą najważniejszą osobą w państwie, czego nie można powiedzieć o większości średniowiecznych królowych. Nie tylko monarchowie, ale nawet sam papież prosił ją o radę i wstawiennictwo.
W tym artykule: Kim była Elżbieta Łokietkówna? Kiedy urodziła się Elżbieta Łokietkówna Ślub z węgierskim królem Elżbieta Łokietkówna jako królowa Węgier Zamach na króla Starania o tron Neapolu Węgierski król na polskim tronie Elżbieta Łokietkówna jako królowa Polski Śmierć Elżbiety Łokietkówny Trudno oprzeć się wrażeniu, że Elżbieta Łokietkówna jest postacią niedocenioną przez historię. Niesłusznie, bo o ile wiele córek średniowiecznych królów rzeczywiście pełniło funkcję jedynie kart przetargowych – narzędzi w politycznych rozgrywkach – to córka Władysława Łokietka odegrała znacznie ważniejszą rolę na arenie dziejowej. Na Węgrzech każdy musiał liczyć się z jej słowem tak samo, jak ze słowem króla (a być może nawet bardziej). Jej wpływy sięgały daleko poza dwór męża. Kim była Elżbieta Łokietkówna? Elżbieta Łokietkówna była drugą córką Władysława Łokietka i Jadwigi, córki kaliskiego księcia Bolesława Pobożnego. Od 1320 do 1342 roku współrządziła Węgrami jako żona Karola Roberta. Urodziła pięciu synów, Karola Andegaweńskiego, Władysława Andegaweńskiego, Ludwika Węgierskiego, Andrzeja Andegaweńskiego i Stefana Andegaweńskiego, z których trzech zasiadło na tronach. Jako regentka Ludwika Węgierskiego, samodzielnie sprawowała rządy w Polsce i tytułowała się królową. Kiedy urodziła się Elżbieta Łokietkówna Na temat wczesnych lat życia piastowskiej królewny wiadomo niewiele. W źródłach historycznych pojawiają się tylko skąpe wzmianki. To jednoznacznie dowodzi, że Władysław łokietek nie spodziewał się, iż jego córka dokona wielkich czynów. Średniowiecznym zwyczajem miała być niczym innym, jak tylko „narzędziem do zawierania politycznych układów”. Historycy nie są pewni, kiedy Łokietkówna przyszła na świat. Prawdopodobnie urodziła się między 1298 a 1306 rokiem. Najbardziej prawdopodobny wydaje się rok 1305, kiedy Władysław Łokietek powrócił do Polski. Nie ma też pewności co do miejsca narodzin piastowskiej królewny. Wielu historyków wskazuje na Radziejów, gdzie Jadwiga ukrywała się po tym, jak Łokietek został wygnany z Polski. Najprawdopodobniej wychowywała się przy matce i zakonnic z klasztoru klarysek. Ślub z węgierskim królem Od 1320 roku w źródłach pojawia się znacznie więcej informacji o Elżbiecie. Nic dziwnego, bo to właśnie wtedy odbył się jej ślub z węgierskim monarchą. Karol Robert, dysponujący dużymi koneksjami w papieskiej kurii, poparł Władysława Łokietka w jego staraniach o koronę. W zamian za to książę (a niebawem król) zaproponował mu rękę jednej ze swoich córek. Władca z dynastii Andegawenów był dwukrotnym wdowcem i nie miał legalnego męskiego potomka. Jego jedyny syn, Koloman, był dzieckiem ze związku pozamałżeńskiego. Sukcesja tronu była zagrożona, a małżeństwo z Łokietkówną dawało dużą szansę na przedłużenie linii dynastycznej. W końcu jej matka urodziła sześcioro dzieci. Wyjazd na Węgry Pod koniec czerwca 1320 roku królewska para wyprawiła swoją piętnastoletnią córkę do węgierskiej stolicy. Już w Nowym Sączu na orszak Elżbiety oczekiwali węgierscy panowie, a przyszły mąż spotkał się z nią 1 lipca w Bardiowie. 6 lipca 1320 roku Elżbieta Łokietkówna poślubiła Karola Roberta. Została koronowana na węgierską królową, co znacząco umocniło polsko-węgierskie przymierze, wymierzone przeciwko Luksemburczykom i Krzyżakom. Elżbieta Łokietkówna jako królowa Węgier Zgodnie z węgierską tradycją królowa była drugą najważniejszą osobą w królestwie, mającą realny wpływ na politykę. W świetle prawa, władczyni była zwierzchnikiem każdego barona, urzędnika i zarządcy ziem, jednak zapis ten pozostawał martwy. Węgierskie królowe (zresztą nie tylko węgierskie) miały przede wszystkim rodzić królewskich potomków. To była ich najważniejsza rola. Do czasu, aż korona spoczęła na skroniach Łokietkówny. Elżbieta była charyzmatyczna i inteligentna. Nie zadowoliła się rolą matki przyszłych królów. Na należących do niej ziemiach dzierżyła władzę sądowniczą i potrafiła korzystać z tego przywileju. Prowadziła też swoją kancelarię, by móc realnie wpływać na politykę państwa. Potrafiła wypracować sobie wpływy. W XIV wieku była jedną z najbogatszych (a być może nawet najbogatszą) kobiet w Europie. Krewni z rodu Piastów ustawiali się do niej w długiej kolejce, żeby prosić ją o wstawiennictwo i w ten sposób zyskać coś dla siebie. Królowa nie odmawiała pomocy, zwłaszcza gdy dzięki temu mogła powiększyć sieć swoich wpływów. Wpływ na politykę Wielu Piastów korzystało z jej protekcji. Władysławowi Opolczykowi Łokietkówna pomogła w zaaranżowaniu małżeństwa z Elżbietą, córką hospodara wołoskiego. Za sprawą węgierskiej królowej doszło do zaślubin córki księcia gniewkowskiego z banem Bośni. Z tego związku narodziła się córka, która w przyszłości została żoną Ludwika Węgierskiego, syna królewskiej pary. Protegowani królowej odnosili duże korzyści z jej wstawiennictwa, ale nie było tak, że Łokietkówna robiła wszystko bezinteresownie. Dzięki aranżowaniu polsko-węgierskich małżeństw znacząco powiększała swoje wpływy w obu państwach. Wielu średniowiecznych władców nie chciało dopuścić, by królowa zyskiwała wpływy na dworze, ale nie Karol Robert. Monarcha pozwolił małżonce pomagać sobie w sprawowaniu władzy, co dodatkowo ośmieliło Elżbietę. Prawdopodobnie wydała wiele „edyktów” bez żadnej konsultacji z królem. W swoich rozporządzeniach brała w obronę słabszych, nakazując urzędnikom zwrot bezprawnie zagarniętych majątków, zwalniała wiernych sobie dworzan z danin, ale także nakładała podatki. Zamach na króla W 1330 roku na węgierski dwór wyprawił się z misją dyplomatyczną młodszy brat Elżbiety – 20-letni Kazimierz, który później zapracował sobie na przydomek Wielki. W trakcie wizyty wpadła mu w oko jedna z dwórek królowej, Klara Zach. Elżbieta miała zaaranżować ich schadzkę. Kazimierz pod pozorem choroby nie opuszczał swojej komnaty, a królowa nakazała swojej poddanej zaopiekować się gościem. Kobieta podobno broniła się przed zalotami Kazimierza. To spotkanie miało zaowocować ciążą. Atak szlachcica Ojciec dwórki, Felicjan Zach, wpadł w szał, gdy dowiedział się o tym. Uznał, że to akt zemsty króla, któremu nie udzielił poparcia. Ruszył na zamek, wszedł do komnaty, w której stołowała się królewska rodzina, dobył miecza i zamachnął się na króla. Elżbieta zasłoniła męża i utraciła przy tym cztery palce u prawej dłoni. W tym momencie Felicjan otrzymał cios sztyletem w plecy od jednego z królewskich dworzan. Konsekwencje Należy podkreślić, że w tamtych czasach już samo dobycie broni w obecności władcy było karane śmiercią. Zemsta na rodzie Zachów musiała być na tyle okrutna, by stanowiła przykład dla innych. Ciało Felicjana poćwiartowano, a jego członki rozesłano do wielu węgierskich miast. Z wyjątkiem głowy, która zawisła na bramie wyszehradzkiego zamku. Klarze obcięto nos, wargi i palce u obu dłoni. Okaleczoną kobietę obwieziono w żelaznej klatce po całym królestwie. Wszystkich męskich potomków rodu, aż do trzeciego pokolenia, skazano na ścięcie. Starania o tron Neapolu Elżbieta Łokietkówna utrzymywała dobre relacje z Kościołem. Niejednokrotnie załatwiała papieskie interesy na węgierskim dworze, więc zwierzchnik Kościoła spoglądał na nią łaskawym okiem. Był jej na tyle przychylny, że pomógł węgierskiej królowej w rozwiązaniu sprawy objęcia tronu w Neapolu przez jednego z jej synów. Król Węgier miał teoretyczne prawo do neapolitańskiej korony. Karol Robert i Elżbieta ustalili, że po śmierci Karola Mądrego osadzą na tronie swojego syna Andrzeja. Neapolitański władca nie zamierzał jednak dostosowywać się do węgierskich planów. Przed śmiercią zarządził, że władzę po nim obejmie jego wnuczka. Elżbieta ruszyła w podróż do Włoch, a jako że papież miał u niej wiele długów wdzięczności, w 1344 roku wydał zgodę na objęcie tronu przez Andrzeja. Węgierski król na polskim tronie W tzw. międzyczasie zmarł Karol Robert. Elżbieta Łokietkówna owdowiała 16 lipca 1342 roku. Na króla został koronowany 16-letni Ludwik. W początkowym okresie jego rządów faktyczną władzę w kraju sprawowała jego matka. Nie dlatego, że chciała odsunąć syna od tronu. Po prostu młodemu królowi brakowało jeszcze doświadczenia, a rozległe Królestwo Węgier było wówczas trapione wieloma problemami. Ludwik musiał nabrać doświadczenia, tym bardziej że niebawem miał zasiąść na tronie jeszcze jednego kraju. W przypadku bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego prawo do polskiej korony mieli zyskać synowie jego siostry. Elżbieta wyciągnęła wnioski z wydarzeń w Neapolu (jeszcze przed koronacją Andrzej został zabity przez tamtejszą opozycję) i zadbała o przychylność krakowskich możnych. Elżbieta Łokietkówna jako królowa Polski Ludwik stawał się coraz bardziej doświadczonym władcą. Nic więc dziwnego, że chciał wyjść z cienia matki. Priorytetem był dla niego tron Węgier, dlatego od razu po koronacji w Polsce przekazał władzę Elżbiecie jako swojej regentce. Dzięki temu posunięciu wyzwolił się spod jej wpływów. Elżbieta nie była faktyczną królową Polski, ale tak właśnie się tytułowała. Wymieniła nieprzychylnych sobie urzędników na swoich ludzi i dość sprawnie rządziła krajem. Nie była jednak władczynią idealną. W tym miejscu należy wskazać choćby na litewski najazd. Litwini złupili sporo polskich ziem, w tym Małopolskę. Elżbieta obiecała, że nadejdzie pomoc z Węgier, ale odwet nie przybył. Ludność była wściekła. Zamieszki wisiały w powietrzu i wystarczyła jedna iskra, by „wielka beczka prochu eksplodowała”. Królowa Elżbieta Bośniaczka walczyła jak lwica o dobro swoich córek. Zamordowano ją na oczach jednej z nich Przez wiele lat żyła w cieniu swojej wpływowej teściowej Elżbiety Łokietkówny, lecz po śmierci jej i męża stała się jedną z najbardziej wpływowych osób na Węgrzech. Elżbieta Bośni... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/krolowa-elzbieta-bosniaczka-walczyla-jak-lwica-o-dobro-swoich-corek-zamordowano-ja-na-oczach-jednej-z-nich-ryc-soma-orlai-petrich-1822-1880-wikimedia-commons-public-domain-82c7348.jpg" width="865" height="433" alt="Królowa Elżbieta Bośniaczka walczyła jak lwica o dobro swoich córek. Zamordowano ją na oczach jednej z nich (ryc. Soma Orlai Petrich (1822–1880), Wikimedia Commons, public domain)" title="Królowa Elżbieta Bośniaczka walczyła jak lwica o dobro swoich córek. Zamordowano ją na oczach jednej z nich (ryc. Soma Orlai Petrich (1822–1880), Wikimedia Commons, public domain)" /> Bunt w Krakowie 7 grudnia 1376 roku, niedługo po litewskim najeździe, kilku Węgrów ograbiło wóz, który miał dowieźć siano dla krakowskiego marszałka. To była właśnie ta iskra, która wyzwoliła wielki gniew. Przewoźnicy nie chcieli oddać transportu. Zaczęły się przepychanki, do których dołączyli kolejni Węgrzy i Polacy. Sytuację próbował załagodzić starosta krakowski, ale zginął raniony strzałą. Po tym wydarzeniu rozpoczął się prawdziwy pogrom. W ciągu jednej nocy zabito kilkudziesięciu Węgrów. W tym samym miesiącu Elżbieta wróciła do ojczyzny swojego syna. Rządy w Polsce, w imieniu Ludwika, zaczął wówczas sprawować Władysław Opolczyk. Śmierć Elżbiety Łokietkówny W średniowieczu niewiele kobiet, nawet tych wysoko urodzonych, dożywało sędziwego wieku. Przykładem niech będą choćby dwie piastowskie królewny. Kunegunda Kazimierzówna zmarła w wieku ok. 29 lat, a jej siostra, Elżbieta Kazimierzówna, odeszła w trzeciej dekadzie życia. Elżbieta Łokietkówna żyła 75 lat, czyli długo jak na średniowieczne standardy. Na tyle długo, że podejrzewano ją o wymyślenie eliksiru długowieczności. Takiego specyfiku oczywiście nie wymyśliła i w końcu musiał nadejść jej czas. Zmarła 29 grudnia 1380 roku w Budzie. Spoczęła w klasztorze klarysek. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.