Nie każdy tłuszcz szkodzi. Beżowa tkanka tłuszczowa może mieć zaskakującą moc
Beżowa tkanka tłuszczowa, otaczająca naczynia krwionośne, może chronić serce i wpływać na ciśnienie krwi. Nowe badania zmieniają nasze spojrzenie na rolę tłuszczu w organizmie.
Spis treści: Różne oblicza tłuszczu w organizmie Beżowe komórki tłuszczowe pod lupą Geny, enzymy i wpływ na ciśnienie Co może to oznaczać dla zdrowia człowieka? Nowe badanie na myszach sugeruje, że „beżowy” tłuszcz otaczający naczynia krwionośne potrafi wysyłać do tętnic sygnały uspokajające. Odsłania to nieoczekiwane biologiczne powiązanie między tkanką tłuszczową a zdrowiem serca. Zbyt duża ilość tłuszczu w organizmie wiąże się z całym szeregiem negatywnych skutków, w tym z wysokim ciśnieniem krwi – czyli nadciśnieniem. To problem, z którym zmaga się niemal 50 procent dorosłych mieszkańców USA. Łatwo więc założyć, że mniej tłuszczu zawsze oznacza lepiej. Wpływ tłuszczu nie jest jednak tak jednoznaczny. Zależy to od rodzaju: tkanka tłuszczowa może być biała, brązowa lub beżowa. W nowym badaniu na myszach naukowcy stwierdzili, że beżowe komórki tłuszczowe, „ukryte” przy niektórych naczyniach krwionośnych, wysyłają sygnały pomagające tętnicom się rozluźniać. Dzięki temu ciśnienie krwi pozostaje niższe. Wyniki, opublikowane 15 stycznia w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazały też, że osoby z pewnymi wariantami genetycznymi związanymi z ekspresją beżowych komórek tłuszczowych częściej mają nadciśnienie. To sugeruje, że ta wyspecjalizowana tkanka tłuszczowa – oraz sygnały chemiczne, które wysyła – mogą w przyszłości wskazać nowe kierunki leczenia. Różne oblicza tłuszczu w organizmie Z biologicznego punktu widzenia tkanka tłuszczowa nie jest jednym, jednolitym „bytem”. Naukowcy traktują ją raczej jak narząd dokrewny: zbiór różnych typów komórek, które wysyłają do organizmu sygnały hormonalne. – Ludzie zwykle myślą o tkance tłuszczowej jako o czymś nieprzyjemnym i szkodliwym – mówi Patrick Seale, biolog z University of Pennsylvania w Filadelfii, który nie brał udziału w badaniu. – A jest dokładnie odwrotnie. Tkanka tłuszczowa zarówno magazynuje, jak i spala energię. Może też zwiększać lub zmniejszać ilość energii zużywanej przez organizm, czyli wpływać na tempo metabolizmu. – Problemem nie jest samo posiadanie tkanki tłuszczowej – dodaje Seale. – Problemem jest tkanka tłuszczowa, która nie działa zbyt dobrze. Beżowe komórki tłuszczowe pod lupą Tkankę tłuszczową można podzielić na trzy główne typy komórek. Białe komórki tłuszczowe magazynują nadmiar energii i uwalniają ją, gdy jest potrzebna. To ten tłuszcz, który tworzy „poduszeczki” pod skórą i wokół narządów wewnętrznych. – Białego tłuszczu są zwykle całe kilogramy – mówi Paul Cohen, kardiolog i naukowiec z Rockefeller University w Nowym Jorku. Zbyt duża ilość białego tłuszczu wiąże się z wysokim ciśnieniem krwi. – Z kolei brązowego tłuszczu dorosły człowiek może mieć jedynie kilkaset gramów – mówi Cohen. Zwykle znajduje się on w okolicach szyi i obojczyków. Ten typ tłuszczu jest termogenny: wytwarza ciepło i spala energię. Osoby z większą ilością brązowego tłuszczu rzadziej mają nadciśnienie, nawet jeśli mają większą masę ciała. Jest jeszcze trzeci rodzaj tłuszczu, u myszy nazywany beżowym. Te komórki w jednych warunkach mogą magazynować energię jak tłuszcz biały, a w innych spalać ją jak tłuszcz brązowy. U ludzi ten typ określa się jako indukowalny tłuszcz brązowy. Jego komórki są „wplecione” w tkankę tłuszczu białego i występują w „poduszeczkach” otaczających niektóre z największych tętnic organizmu. Geny, enzymy i wpływ na ciśnienie Projekt zaczął się od obserwacji klinicznej. Cohen zauważył, że jego pacjenci z większą ilością brązowego tłuszczu rzadziej mieli nadciśnienie. Aby zrozumieć, dlaczego, połączył siły z badaczką Maschą Koenen, również z Rockefeller University. U myszy tożsamość beżowych komórek tłuszczowych kontroluje białko o nazwie PRDM16. Naukowcy wykorzystali myszy, u których można było wyłączyć to białko. W praktyce eliminowało to beżowy tłuszcz i zamieniało tłuszcz otaczający tętnice zwierząt w tłuszcz biały. Gdy beżowego tłuszczu zabrakło, u zwierząt wzrosło ciśnienie krwi. Wytwarzały też więcej angiotensynogenu – prekursora hormonu angiotensyny II, który silnie obkurcza naczynia krwionośne, podnosząc ciśnienie. – I faktycznie stwierdziliśmy, że te tętnice były szczególnie nadwrażliwe na angiotensynę II – mówi Koenen. Co może to oznaczać dla zdrowia człowieka? Aby sprawdzić, czy podobne zjawisko może dotyczyć ludzi, uczenu sięgnęli po banki ludzkiego DNA. Analizując geny ponad 200 tysięcy osób w brytyjskim UK Biobank oraz w programie Mount Sinai Million Health Discoverie, wykazali, że osoby z wariantami genu PRDM16 częściej miały wysokie ciśnienie krwi. W przeglądzie ponad 1700 echokardiogramów serca odkryli też, że osoby bez brązowego tłuszczu miały większą lewą komorę. To oznaka długotrwale podwyższonego ciśnienia. – Naukowcy wiedzieli, że komórki tłuszczowe „przylegają” do naczyń krwionośnych – mówi Seale. Wiedzieli też, że beżowy i brązowy tłuszcz chronią przed nadciśnieniem. Tajemnicą pozostawało jednak to, w jaki sposób tłuszcz mógłby bezpośrednio wpływać na naczynia. – To jedna z pierwszych demonstracji, że ta tkanka naprawdę pełni ważną rolę i że prawdopodobnie ma znaczenie kliniczne – mówi. – To bardzo ekscytujące. Badanie wskazuje nowy szlak, który może podnosić lub obniżać ciśnienie krwi. – To z kolei daje nowe cele, które mogłyby pomóc w jego kontrolowaniu – mówi Kazutaka Ueda, biolog molekularny układu krążenia z International University of Health and Welfare w Japonii. Zwraca też uwagę, że efekty różniły się w zależności od płci. Najsilniejszy wpływ beżowego tłuszczu na ciśnienie krwi zaobserwowano u samców myszy, natomiast samice były w pewnym stopniu pozbawione tego mechanizmu. Choć wyniki mogą kiedyś pomóc w opracowaniu leków, pokazują też, że tłuszcz może mieć pozytywny wpływ na inne narządy. – Najbardziej ekscytująca jest dla mnie ta komunikacja między różnymi układami narządów – mówi Koenen. – Tkanka tłuszczowa rozmawia z układem naczyniowym. Gdy ta tkanka jest beżowa, jej „wiadomości” mogą działać kojąco. Źródło: National Geographic
Komary coraz bardziej lubują się w ludzkiej krwi. Powodem jest to, że... nie mają co jeść
Rozciągający się wzdłuż wschodniego wybrzeża Brazylii las atlantycki jest domem dla setek gatunków ptaków, płazów, gadów, ssaków i ryb. A raczej był, bo z powodu ekspansji człowieka pozostała zaledwie 1/3 jego pierwotnej powierzchni. Rezydujące tam komary – z braku laku – zmieniają swoją dietę i coraz śmielej ostrzą „kłujki” na ludzi. Są wyjątkowo krwiożercze.
W brazylijskich lasach – i nie tylko – obserwuje się w ostatnich latach wzrost liczby ukąszeń ludzi przez komary. Powodem tego stanu rzeczy ma być utrata bioróżnorodności. Dlaczego komarom coraz bardziej smakuje ludzka krew i co nas czeka? Wygłodniałe komary coraz bliżej ludzi Naukowcy z Federalnego Uniwersytetu w Rio de Janeiro przeprowadzili badania terenowe w dwóch brazylijskich rezerwatach przyrody – Sítio Recanto Preservar w Silva Jardim oraz Guapiaçu w Cachoeiras de Macacu. W ciągu badań schwytano łącznie 1714 komarów reprezentujących 52 gatunki. Spośród nich tylko 145 osobników było najedzonych krwią, a zaledwie w 24 przypadkach udało się ustalić jej źródło. Wyniki były zaskakujące: aż 18 z tych 24 komarów żerowało na ludziach. W analizowanych przypadkach odnotowano również posiłki z mieszanej krwi – np. krew człowieka i płaza czy krew ptaka i gryzonia. Zidentyfikowano też pojedyncze przypadki pobierania krwi od ptaków, płazów, gryzoni i psa. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Ecology and Evolution”. Dlaczego ludzka krew smakuje komarom najbardziej? Dr Jeronimo Alencar, biolog z Instytutu Oswaldo Cruza, podkreśla, że preferencja komarów wobec ludzi – zwłaszcza w tak różnorodnym biologicznie środowisku jak lasy atlantyckie – jest bezsprzeczna. Wskazuje to na zmieniające się nawyki żywieniowe owadów. Komary są zmuszone do poszukiwania nowych źródeł krwi, a ludzie stają się najłatwiej dostępnymi „naczyniami”. Sami to na siebie sprowadziliśmy – w wyniku ingerencji człowieka w naturalne środowiska wiele zwierząt znika, co ogranicza dostępność dotychczasowych żywicieli. Chociaż niektórym gatunków komarów ludzka krew rzeczywiście smakuje najbardziej, większość po prostu korzysta z okazji: bliskość człowieka sprawia, że nie szukają dalej. Komary mieszają krew zwierząt i przenoszą choroby Komary w tropikalnych brazylijskich lasach mogą przenosić szereg groźnych wirusów: w tym żółtą febrę, dengę, wirusy Zika, Mayaro, Sabiá czy Chikungunya. Te patogeny mogą powodować ciężkie choroby, stanowiące realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Komary, które wcześniej kąsały jedynie płazy, teraz gryzą zarówno płazy, jak i ludzi. Przenoszą między gatunkami choroby, które wcześniej krążyły znacznie rzadziej. Komary częściej atakujące ludzi to nie tylko kwestia dyskomfortu związanego z ukąszeniami, ale przede wszystkim poważne ryzyko. Potrzeba dokładnego monitorowania tych owadów jest coraz pilniejsza. Dr Alencar podkreśla, że świadomość dominującej obecności ludzi w diecie komarów to sygnał ostrzegawczy. Dzięki temu możliwe jest planowanie prewencyjnych działań oraz opracowywanie strategii, które będą brały pod uwagę zachowanie równowagi ekosystemu. Komary muszą coś jeść. A my jesteśmy pod ręką. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy rzeczywiście sól szkodzi? Te dane mogą cię zaskoczyć
Ile soli to za dużo – nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Choć WHO i inne organizacje wydają wytyczne, wielu naukowców ma odmienne zdanie. Skąd biorą się różnice w podejściu do spożycia soli i jakie są potencjalne skutki zdrowotne?
Spis treści: Gdzie zaczyna się nadmiar? Ile soli jemy naprawdę? Co dzieje się w organizmie, gdy jemy sól? Dlaczego nie wszyscy się zgadzają? Jak ograniczyć sól w codziennym jedzeniu? Choć większość ekspertów zaleca ograniczanie soli, niektórzy krytycy zadają pytanie, czy przeciętni ludzie naprawdę muszą przygotowywać coraz bardziej „mdłe” posiłki. Nasza relacja z solą jest skomplikowana. Organizm potrzebuje jej niewielkiej ilości, by prawidłowo funkcjonować. Jednocześnie większość z nas znacznie przekracza zalecane dzienne spożycie. Sól – ukochana, wszechobecna i niezastąpiona przyprawa. Gdzie zaczyna się nadmiar? Jest niezbędnym składnikiem odżywczym, a jednocześnie – spożywana w nadmiarze – może przyczyniać się do rozwoju poważnych chorób. Problem polega na tym, że naukowcy nie są zgodni co do tego, gdzie dokładnie zaczyna się ten „nadmiar”. W środowisku badaczy trwa na ten temat ostry spór. Regularne spożywanie zbyt dużej ilości soli może prowadzić do nadciśnienia tętniczego. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by zdrowi dorośli nie spożywali więcej niż 2 gramy sodu dziennie. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne ustala górną granicę na 2,3 grama sodu dziennie, co odpowiada około jednej łyżeczce soli kuchennej. Limit ten opiera się na założeniu, że taka ilość nie podnosi ciśnienia krwi. W praktyce zalecenia są jeszcze bardziej restrykcyjne – optymalnie spożycie sodu powinno wynosić około 1,5 grama dziennie, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem. Ile soli jemy naprawdę? Przekroczenie tego limitu jest jednak wyjątkowo łatwe. Cheeseburger z dodatkami, puszka zupy albo dwie porcje pizzy mogą same w sobie wyczerpać dzienny „budżet solny”. Średnie dzienne spożycie sodu w USA wynosi obecnie 3,4 grama, a globalnie aż 4,3 grama. Wysokie wartości zawdzięczamy między innymi kuchniom Azji Wschodniej i Środkowej, słynącym z intensywnych smaków. Choć nikt nie kwestionuje, że nadmiar soli szkodzi układowi krążenia, spór dotyczy progu bezpieczeństwa. Kluczowe pytanie brzmi – ile soli to już za dużo? Co dzieje się w organizmie, gdy jemy sól? Sól kuchenna składa się z dwóch jonów o przeciwnych ładunkach – sodu i chloru. To właśnie sód jest uważany za bardziej problematyczny składnik. Jony sodu regulują gospodarkę wodną organizmu, sygnalizując, kiedy należy zatrzymać lub wydalić wodę. Przewlekły nadmiar sodu może jednak rozregulować ten mechanizm. Gdy poziom sodu gwałtownie rośnie, organizm zatrzymuje wodę, co zwiększa objętość krwi. Serce musi pracować intensywniej, by ją pompować. Naczynia krwionośne stają się sztywniejsze, a ciśnienie wywierane na ich ściany wzrasta. Nerki również są obciążone – muszą filtrować nadmiar soli, który następnie wydalany jest z moczem. Cały ten proces nadwyręża serce i nerki. Z czasem – podobnie jak zużyta opona pozbawiona bieżnika – mechanizmy regulujące ciśnienie krwi słabną. Długotrwałe nadmierne spożycie soli zwiększa ryzyko niewydolności nerek, chorób serca oraz udaru mózgu. W innych częściach organizmu dieta bogata w sól może zwiększać ryzyko wrzodów żołądka i nowotworów. Niektóre badania sugerują również, że sól sprzyja wypłukiwaniu wapnia z kości i może prowadzić do osteoporozy. Efekt ten nie został jednak jednoznacznie potwierdzony we wszystkich populacjach. Dlaczego nie wszyscy się zgadzają? Ograniczanie słonych potraw jest trudne, ponieważ nasz organizm jest biologicznie zaprogramowany, by ich pożądać. Sól jest niezbędna dla zdrowia. Jej niedobór może prowadzić do skurczów mięśni, a także do poważniejszych zaburzeń, takich jak insulinooporność czy miażdżyca – stan poprzedzający udar. Skrajny niedobór soli może być nawet śmiertelny, choć obecnie zdarza się to bardzo rzadko. W USA jedynie około 2 procent populacji jest zagrożone zbyt niskim spożyciem sodu. Mimo to część badaczy zaczęła podważać sens rygorystycznych zaleceń niskosodowych. W 2013 roku Instytut Medycyny – dziś funkcjonujący jako Narodowa Akademia Medycyny – zakwestionował zasadność limitu 2,3 grama sodu dziennie, wskazując na niedostateczne dowody naukowe. Tak narodziły się tak zwane „wojny solne”. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne nie zgodziło się z tym stanowiskiem, uznając dostępne dane za niepełne. Profesor Franz Messerli z Uniwersytetu w Bernie zauważa, że przestrzeganie obecnych wytycznych jest w praktyce bardzo trudne. Żaden kraj na świecie nie utrzymuje średniego spożycia sodu poniżej zalecanych limitów. Jego zdaniem globalna krucjata przeciwko soli jest przesadzona. Relacja między solą a ciśnieniem krwi bywa maskowana przez inne czynniki – historię chorób, poziom stresu, wykonywany zawód czy tryb życia. Osoby pracujące fizycznie, zwłaszcza w wysokich temperaturach oraz ludzie aktywni fizycznie mogą tolerować większe ilości soli. Regularny ruch obniża bowiem ciśnienie krwi. Krytycy obecnych zaleceń twierdzą, że zależność między spożyciem soli a chorobami sercowo-naczyniowymi ma kształt litery J. Zarówno zbyt małe, jak i zbyt duże spożycie wiąże się z ryzykiem zdrowotnym, choć nie wszyscy naukowcy zgadzają się z tą tezą. Według obowiązujących wytycznych minimalne dzienne spożycie sodu wynosi 0,5 grama. Jak ograniczyć sól w codziennym jedzeniu? Jedynie niewielka część sodu pochodzi z soli dodawanej podczas gotowania. Ponad 70 procent trafia do naszej diety wraz z żywnością wysokoprzetworzoną. Sól pełni w niej wiele funkcji – konserwuje, wpływa na strukturę produktów, zatrzymuje wilgoć w mięsie i stabilizuje gotowe wyroby. Nawet produkty, które nie wydają się słone, jak chleb, mogą być znaczącym źródłem sodu. Biorąc pod uwagę powszechny nadmiar soli w produktach spożywczych oraz fakt, że niemal połowa dorosłych Amerykanów cierpi na nadciśnienie, ograniczenie jej spożycia może przynieść realne korzyści zdrowotne. Najprostszym sposobem kontroli ilości soli jest gotowanie w domu. Kluczowe znaczenie ma już sam etap zakupów. – To właśnie przekąski między posiłkami najczęściej sprawiają, że przekraczamy bezpieczny poziom – mówi nefrolog Raeeda Gheewala. – Zamiast chipsów czy krakersów lepiej sięgać po owoce, warzywa i niesolone orzechy. Alternatywą są również zamienniki soli, w których sód zastąpiono potasem. Chlorek potasu także ma słony smak, choć bywa lekko gorzki. Nadmiar potasu również może być szkodliwy, jednak większość ludzi spożywa go zbyt mało, więc ryzyko jest niewielkie. Jedno z największych badań klinicznych przeprowadzonych w Chinach wykazało, że zastąpienie 25 procent sodu potasem obniżyło ryzyko udaru o 12 procent, a zawału serca o 13 procent. Dodatkowo potas rozluźnia naczynia krwionośne i pomaga usuwać sód z organizmu. Eksperci podkreślają, że choć warto kontrolować ilość soli w diecie, nie należy popadać w skrajności. Okazjonalna porcja chipsów czy plasterek salami nie zrujnują zdrowia – zwłaszcza jeśli równoważy je aktywność fizyczna. Źródło: National Geographic
Tani zamiennik krwi? Polski wynalazek, który może pomóc rannym żołnierzom
Substytut krwi niewymagający chłodzenia to szansa na ratunek tam, gdzie tradycyjna transfuzja nie działa. Innowacje w tym zakresie mogą zmienić oblicze medycyny wojennej i cywilnej – również dzięki polskim naukowcom.
Spis treści: Gdy każda kropla może uratować życie Krew na froncie – niedostępna i niebezpieczna Przełom z Ukrainy: dron dostarczył krew pod ostrzałem Respirocyty – nadzieja z Polski NATO szuka takich rozwiązań Substytuty krwi to także cywilna rewolucja Krew przyszłości – coraz bliżej Współczesne konflikty zbrojne, ograniczony dostęp do krwi i trudności w jej przechowywaniu sprawiają, że temat substytutów krwi powraca z nową siłą. Choć technologia wciąż się rozwija, jesteśmy coraz bliżej realnego przełomu – również dzięki polskim badaczom. Gdy każda kropla może uratować życie Krew to jeden z najcenniejszych zasobów na współczesnym polu walki. Globalne niedobory, krótki termin przydatności oraz wyzwania związane z logistyką sprawiają, że jej dostępność staje się krytycznym problemem – szczególnie podczas wojen i katastrof. W samych Stanach Zjednoczonych Amerykański Czerwony Krzyż regularnie ogłasza alarmujące niedobory. A przecież tradycyjne transfuzje to nie tylko kwestia logistyki – to także ryzyko przenoszenia chorób, potrzeba dopasowania grup krwi czy bardzo krótki okres przydatności. W warunkach wojennych te ograniczenia stają się jeszcze bardziej dotkliwe. Krew na froncie – niedostępna i niebezpieczna Szacunki NATO pokazują, że podczas konfliktu podobnego do wojny w Ukrainie potrzeba nawet 10 tys. jednostek krwi miesięcznie. Koszty i ryzyko logistyczne są ogromne. Przechowywanie krwi wymaga chłodzenia, a hałas i ciepło wytwarzane przez agregaty mogą zdradzić pozycję oddziałów. Kolumny transportowe z krwią stają się łatwym celem ataku. W takich warunkach każda minuta opóźnienia w podaniu transfuzji może decydować o życiu lub śmierci. Konieczne są rozwiązania, które będą natychmiast dostępne, niezależne od infrastruktury i odporne na warunki polowe. Przełom z Ukrainy: dron dostarczył krew pod ostrzałem W listopadzie 2023 roku ukraińscy medycy z Brygady Azow przeprowadzili pionierską akcję. Wykorzystali drona do dostarczenia krwi i sprzętu do transfuzji bezpośrednio do okopu, gdzie znajdował się ciężko ranny żołnierz, którego ewakuacja była niemożliwa. Ten przypadek pokazuje, że gdyby istniał substytut krwi niewymagający chłodzenia i gotowy do natychmiastowego zastosowania, życie można by ratować jeszcze szybciej. Respirocyty – nadzieja z Polski Polska spółka biotechnologiczna opracowuje syntetyczne mikrocząsteczki zdolne do przenoszenia tlenu, tzw. respirocyty. Projekt ten może stać się odpowiedzią na kluczowe problemy współczesnej medycyny ratunkowej – zarówno wojskowej, jak i cywilnej. Dzięki swojej konstrukcji respirocyty nie wymagają chłodzenia, są uniwersalne i łatwe do przechowywania. To ogromny potencjał w sytuacjach, gdy liczy się czas, mobilność i bezpieczeństwo. NATO szuka takich rozwiązań Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA) – program akceleracyjny NATO – już teraz wskazuje substytuty krwi jako jedno z kluczowych wyzwań. NanoGroup złożyła do niego aplikację, licząc na przyspieszenie badań i nawiązanie współpracy międzynarodowej. Co ważne, DIANA wspiera technologie podwójnego zastosowania, czyli rozwiązania użyteczne zarówno dla cywili, jak i wojska. To zgodne z nową strategią NATO z 2022 roku oraz deklaracją z Hagi z roku 2025. Substytuty krwi to także cywilna rewolucja Rynek syntetycznych substytutów krwi dynamicznie rośnie. W 2023 roku jego wartość wynosiła 7,26 miliarda dolarów, a prognozy mówią o wzroście do ponad 20 miliardów w 2031 roku. Napędzają go potrzeby związane z chirurgią, urazami i epidemiologią chorób przenoszonych przez krew. Rozwiązania takie jak respirocyty mogą znaleźć zastosowanie w szpitalach, karetkach, na misjach humanitarnych czy w przypadku klęsk żywiołowych. To nie tylko medycyna wojskowa, ale także przyszłość ratownictwa cywilnego. Krew przyszłości – coraz bliżej Nowoczesne substytuty krwi mogą zmienić oblicze medycyny. Są odpowiedzią na ograniczenia logistyki, problemy z kompatybilnością i ryzyko zakażeń. Choć technologia wciąż jest rozwijana, wiele wskazuje na to, że przełom jest blisko – a jednym z jego motorów mogą być właśnie polscy naukowcy. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Te żaby dosłownie „chowają” swoją krew. To ich sekret na przetrwanie
W czasie snu żaby z gatunku Hyalinobatrachium fleischmanni niemal całkowicie znikają z oczu drapieżników. Zwiększają wtedy swoją przezroczystość nawet kilkukrotnie. Dzieje się tak, ponieważ tymczasowo „ukrywają” swoje czerwone krwinki.
W tym artykule: Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Badania nad żabami mogą pomóc kardiologom Żaby szklane to fascynujące zwierzęta Żaby szklane, czyli szklenicowate (Centrolenidae) znane są ze swych zdolności do maskowania się. Teraz uczeni na łamach prestiżowego czasopisma „Science” wyjaśniają, jak te płazy zwiększają przeźroczystość swego ciała. Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom Hyalinobatrachium fleischmanni to tropikalny gatunek żaby o przezroczystym ciele i półprzezroczystej skórze. Żyje na liściach tropikalnych roślin w Meksyku, Belize, Kostaryce, Salvadorze, Gwatemali, Hondurasie, Nikaragui, Panamie, Kolumbii i Ekwadorze. Mierzy od 19 do 32 mm. Prawda, że ładna? Więc dlaczego dostała imię potwora? Żaba, która straszy Płaz zamieszkujący brazylijski rejon Floresta Nacional de Pau-Rosa zawdzięcza swoją nazwę wielkiej bestii, która zgodnie z legendą miała ukrywać się w lasach deszczowych. Przeźroczystość służy żabom jako kamuflaż. Dzięki temu drapieżnikom trudniej jest je dostrzec, zwłaszcza na zielonych liściach. Przez przezierną tkankę mięśniową i skórę widać ich narządy wewnętrzne, a także noszone pod skórą jaja, z których wylęgną się młode. Przezroczyste są także kończyny. Jednak nie jest to proste, ponieważ krew żab – podobnie jak u wielu innych kręgowców – zawiera dużo erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Krążą one w cały czas po organizmie. A to sprawia, że nawet bardzo przezroczyste tkanki stają się nieprzezroczyste. W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Zespół kierowany przez Carlosa Taboadę z Duke University odkrył, jak żaby szklane radzą sobie z tym problemem. Uczeni wykonali pomiary przezroczystości zwierząt. Skorzystali też z obrazowania fotoakustycznego do śledzenia ruchu czerwonych krwinek u żywych żab. Okazało się, że ciało Hyalinobatrachium fleischmanni staje się średnio od 34 do 61% bardziej przezroczyste podczas snu. Dzieje się tak, ponieważ żaby usuwają wówczas około 89% swoich krwinek czerwonych z naczyń krwionośnych. „Ukrywają” je w wątrobie podczas snu, bez żadnej szkody dla funkcjonowania organizmu. To o tyle ważne, że erytrocyty odgrywają ogromną rolę w przenoszeniu tlenu do tkanek. Gdy żaby budzą się i stają się bardziej aktywne, liczba krwinek czerwonych w ich naczyniach krwionośnych znacznie wzrasta. Badania nad żabami mogą pomóc kardiologom Odkrycie, które dostarcza wglądu w tę wyjątkową adaptację u kręgowców, mogą zostać wykorzystane w medycynie. Np. do lepszego zrozumienia przepływu krwi oraz do opracowania nowych antykoagulantów (preparatów obniżających krzepliwość krwi) lub innych leków kardiologicznych. Żaba szponiasta potrafi odtworzyć utraconą kończynę. Potrzebuje tylko specjalnego koktajlu Naukowcy dowiedli, że żaba szponiasta posiada wyjątkowe zdolności regeneracyjne. Czy to odkrycie doprowadzi do przełomu w medycynie? Uczeni chcą się dowiedzieć, jak to się dzieje, że erytrocyty są bezpiecznie magazynowane w wątrobie. U większości kręgowców tak wysokie miejscowe stężenie erytrocytów często prowadzi do zatorów lub zakrzepów. Jeśli dowiemy się, jak żaby tego unikają, mamy szansę na zapobieganie takim zjawiskom u ludzi. – Mechanizm, który odpowiada za magazynowanie czerwonych krwinek u żab, nie jest zbadany. Nie jest jasne, czy żaba szklana może aktywnie manipulować zmianami w ich krążeniu, np. w obecności drapieżnika – komentują naukowcy Nelly Cruz i Richard White. – Kolejnym intrygującym pytaniem jest, w jaki sposób magazynowanie erytrocytów w wątrobie wpływa na dotlenienie organizmu. Może żaba szklana ma specjalny metabolizm, który dostosowuje się do drastycznych zmian w krążeniu erytrocytów? – zastanawiają się. Żaby szklane to fascynujące zwierzęta Szklenicowate od dawna są przedmiotem badań. Kilka lat temu naukowcy poinformowali, że Kermit żaba został odnaleziony w Kostaryce. Gatunek Hyalinobatrachium dianae naprawdę wygląda jak postać z Muppetów. Źródło: Science
Odkryto nową grupę krwi. Ma ją jedna kobieta na świecie
Francuscy naukowcy ogłosili odkrycie najrzadszej grupy krwi na świecie, nazwanej „Gwada negative”. Jedyną znaną osobą, u której ją stwierdzono, jest kobieta pochodząca z Gwadelupy, obecnie mieszkająca w Paryżu. Jej unikalny zestaw antygenów został tym samym sklasyfikowany jako 48. znana nauce grupa krwi.
Spis treści Jak odkryto nową grupę krwi? Skąd się wzięła unikatowa „Gwada negative”? Czym są i ile jest grup krwi? Unikatową grupę krwi odkryto u pacjentki podczas rutynowych badań przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Okazało się, że jej krew nie pasuje do żadnej z dotychczas znanych grup, a w jej organizmie krąży przeciwciało, którego wcześniej nie zaobserwowano. Jak odkryto nową grupę krwi? Po raz pierwszy u pacjentki mieszkającej w Paryżu a pochodzącej z Gwadelupy nową grupę krwi znaleziono w 2011 roku. Miała wtedy 54 lata. Jednak z powodu ograniczeń technologicznych dalsze badania były wtedy niemożliwe. Dopiero w 2019 roku, dzięki zastosowaniu nowoczesnej metody sekwencjonowania DNA, naukowcom udało się zidentyfikować rzadką mutację genetyczną odpowiedzialną za zupełnie nową grupę krwi. Odkrycie zostało oficjalnie zatwierdzone w czerwcu 2025 roku przez Międzynarodowe Towarzystwo Transfuzjologii (ISBT) w Mediolanie, co uczyniło ją 48. oficjalnie uznaną grupą krwi na świecie. Skąd się wzięła unikatowa „Gwada negative”? Według Thierry’ego Peyrarda z Francuskiego Ośrodka Krwiodawstwa (EFS), kobieta odziedziczyła unikalną mutację genetyczną po obojgu rodzicach. Jak podkreślił naukowiec, nosicielka nowej grupy miałaby trudną sytuację, gdyby potrzebowała transfuzji krwi: jest jedyną osobą na świecie, która może być dawcą krwi dla samej siebie. Nazwa „Gwada negative” została nadana na cześć kraju pochodzenia pacjentki – Gwadelupy. Jak tłumaczą naukowcy, dobrze brzmi we wszystkich językach. Odkrycie to jest nie tylko wydarzeniem naukowym, ale też krokiem ku lepszemu leczeniu pacjentów z rzadkimi grupami krwi. Eksperci mają nadzieję, że uda się zidentyfikować inne osoby z tą samą grupą, co pozwoli poprawić opiekę nad pacjentami wymagającymi transfuzji przy bardzo rzadkich grupach krwi. Czym są i ile jest grup krwi? Grupy krwi to specyficzne zestawy antygenów obecnych na powierzchni czerwonych krwinek i w osoczu. Transfuzja krwi z niezgodnej grupy powoduje reakcję układu odpornościowego, uznanie jej za „obcą” i odrzucenie. Jeśli płód ma inną grupę krwi niż matka, występuje tzw. konflikt serologiczny, który może się przerodzić w chorobę hemolityczną płodu i noworodka. Konfliktowi można jednak łatwo zapobiec, podając matce odpowiednie przeciwciała, co jest powszechnym zabiegiem. Najbardziej znany jest układ ABO, dzielący krew na grupy A, B, AB i 0, oraz czynnik Rh (dodatni lub ujemny). Oprócz ABO i Rh istnieje wiele innych układów, takich jak Kell, Duffy, czy Kidd i każdy z nich może wpływać na zgodność krwi podczas transfuzji i przeszczepów. Obecnie Międzynarodowe Towarzystwo Transfuzjologii (ISBT) uznaje 48 grup krwi. Odkrywanie nowych grup krwi, choć rzadkie, pozwala na skuteczniejsze leczenie pacjentów z nietypowymi grupami oraz zwiększa bezpieczeństwo wielu procedur medycznych. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Serce to kluczowy mięsień w naszym organizmie. Pracuje 24 godziny na dobę
Podtrzymywanie krążenia krwi w naczyniach i narządach ciała to praca bez wytchnienia, 24 godziny na dobę. A o powodzeniu całej operacji decyduje jeden jedyny mięsień. Serce.
Spis treści: Układ krwionośny Ciśnienie krwi Rytm serca Choroby serca Kardiologia Kardiolodzy chętnie posługują się terminem „perfuzja”. Dobrze podsumowuje on rolę układu krwionośnego: serca oraz liczącej około 100 tys. km sieci żył, arterii i naczyń włosowatych, które doprowadzają krew do niemal każdej komórki ciała. Zapewnia on właśnie perfuzję, czyli przepływ krwi przez poszczególne narządy, dostarczając im odpowiedniej ilości tlenu, składników odżywczych oraz regulujących ich pracę hormonów. Układ krwionośny odpowiada także za usuwanie dwutlenku węgla i zbędnych produktów przemiany materii, które mogłyby uszkodzić komórki. Reguluje również temperaturę ciała i rozprowadza białe krwinki po całym organizmie, by były gotowe do walki z ewentualną infekcją. Jeśli ktoś wyobraża sobie układ krwionośny jako zwykłą pompę i ciąg rur, to popełnia duży błąd. – To niewiarygodnie skomplikowana maszyneria – przekonuje Barbara Casadei profesorka medycyny sercowo-naczyniowej z centrum doskonałości badawczej British Heart Foundation (Brytyjskiej Fundacji Serca) na uniwersytecie w Oksfordzie. – Zajmuję się badaniami układu krwionośnego od prawie trzydziestu lat. Nadal zadziwia mnie, że potrafi on utrzymać odpowiednią perfuzję poszczególnych narządów, a zarazem stałe ciśnienie krwi w całym układzie. Układ krwionośny Układ krwionośny (nazywany także układem sercowo-naczyniowym) składa się z: serca, tętnic (które transportują utlenowaną krew z serca), żył (którymi odtlenowana krew płynie z powrotem do serca), maleńkich naczyń włosowatych, które odgałęziają się od tętnic i żył, by odżywiać każdą komórkę ciała oraz usuwać z niej zbędne produkty przemiany materii. Nie jest to jednak prosty obieg zamknięty. Serce to w gruncie rzeczy dwie połączone pompy obsługujące dwa odrębne, choć połączone obiegi. Jeden z nich doprowadza odtlenowaną krew do płuc, gdzie zostaje ona oczyszczona z dwutlenku węgla i natleniona. Drugi rozprowadza utlenowaną krew po całym ciele. Krążąc po organizmie, krew przepływa przez jelita. Zostaje tam nasycona substancjami odżywczymi, które następnie transportuje do narządów. Po drodze krew przechodzi też przez nerki oraz wątrobę, gdzie następuje filtracja zbędnych produktów przemiany materii i ewentualnie magazynowanie lub uwalnianie dodatkowych substancji. Ważnym „przystankiem” jest też mózg, który potrzebuje znacznych ilości tlenu oraz substancji odżywczych. Niezwykły jest sposób regulowania obiegu krwi. Serce musi mocno ją pompować, by utrzymać odpowiednie ciśnienie i sprawić, że wystarczająca jej ilość dotrze do mózgu. Nawet wtedy, gdy znajdujesz się w pozycji stojącej, a grawitacja ściąga krew w kierunku stóp. Z drugiej strony, zbyt intensywne tłoczenie krwi mogłoby uszkodzić naczynia i delikatne tkanki, zwłaszcza w mózgu. Żyły są z kolei wyposażone w zastawki zapobiegające cofaniu się krwi, a naczynia włosowate kurczą się i rozszerzają, by skierować ją tam, gdzie najbardziej jest potrzebna. Przykładowo, gdy biegniesz, krew jest odprowadzana z narządów trawiennych i dostarczana w większej ilości do mięśni nóg. Rozmieszczone w całym układzie krążenia receptory działają niczym czujniki rejestrujące ciśnienie i zmiany składu chemicznego krwi. Dane te, w formie impulsów nerwowych i sygnałów hormonalnych, regulują średnicę naczyń krwionośnych oraz szybkość pracy serca. – To niewiarygodnie skomplikowany system, więc nic dziwnego, że jeśli cokolwiek zaczyna działać nieprawidłowo, organizm wpada w tarapaty – podsumowuje prof. Casadei. Ciśnienie krwi Krążąca w naczyniach krew wywiera nacisk na ich ścianki. Jej ciśnienie jest wypadkową średnicy naczyń oraz intensywności pracy serca. Zbyt wysokie lub zbyt niskie ciśnienie tętnicze może oznaczać kłopoty, warto więc mierzyć je od czasu do czasu. Wynik takiego badania składa się z dwóch liczb. Pierwsza opisuje ciśnienie krwi w chwili, gdy serce tłoczy krew do tętnic (ciśnienie skurczowe). Druga – pomiędzy jego uderzeniami, gdy krew zbiera się w komorach serca (ciśnienie rozkurczowe). Na podstawie obu wartości można określić, w jakim stopniu obciążone są naczynia i serce. Wedle wytycznych brytyjskiej służby zdrowia, idealne ciśnienie krwi wynosi od 90/60 do 120/80 milimetrów słupa rtęci, czyli mmHg (pierwsza liczba odnosi się do ciśnienia skurczowego, druga – rozkurczowego). Za wysokie uznaje się ciśnienie powyżej 140/90 mmHg. Wedle organizacji Blood Pressure UK ważniejszym parametrem jest ciśnienie skurczowe (pierwsza liczba), jako że precyzyjniej określa ryzyko zawału serca lub udaru. Chcąc uzmysłowić sobie, jak precyzyjnym mechanizmem jest układ krwionośny, warto dla porównania dodać, że w typowej instalacji wodociągowej w gospodarstwie domowym ciśnienie w rurach waha się w granicach 1,8–3 tys. mmHg. Wysokie ciśnienie krwi może powodować problemy ze zdrowiem. W odróżnieniu od rur wodociągowych, tętnice i żyły nie są bowiem sztywne. Ich ścianki są zbudowane z mięśni regulujących kurczenie się i rozszerzanie naczyń, a także wewnętrznej wyściółki grubości zaledwie jednej komórki, nazywanej śródbłonkiem. Jeśli ciśnienie krwi jest zbyt wysokie, mięśnie w ściankach tętnic muszą być mocniej napięte, by wytrzymać jej napór. W rezultacie rozrastają się i stają grubsze. Zmniejsza to wewnętrzną średnicę naczynia i pozostawia mniej miejsca dla przepływającej przezeń krwi, jeszcze bardziej podnosząc ciśnienie i zwiększając ryzyko zatoru. Naraża także naczynie na pęknięcie pod zbyt dużym obciążeniem, czego efekty – choćby udar – mogą być katastrofalne. Wysokie ciśnienie krwi uszkadza również delikatny śródbłonek. W rezultacie naczynia krwionośne stają się bardziej narażone na stany zapalne i miażdżycę. Czyli dolegliwość związaną z gromadzeniem się wewnątrz nich cholesterolu oraz innych lipidów, mogącą skutkować niedokrwieniem narządów i zawałem serca. Rytm serca Serce to mięsień wielkości pięści. Jest zbudowane z czterech jam, które na przemian kurczą się i rozkurczają, zasysając krew do środka i wypompowując na zewnątrz. Zaczęło bić 22 dni po twoim poczęciu. Będzie to robić przez całe twoje życie, zwykle w tempie od 60 do 100 uderzeń na minutę. Codziennie kurczy się 100 tys. razy, przepompowując w ciągu 24 godzin około 7,6 tys. litrów krwi. Cztery znajdujące się w sercu zastawki sprawiają, że krew krąży we właściwym kierunku. Odtlenowana krew wpływa do prawego przedsionka, a z niego do prawej komory. Stąd zostanie przepompowana do płuc i nasycona tlenem. Jaskrawoczerwona, utlenowana krew przepływa z płuc do lewego przedsionka i lewej komory. Stamtąd jest transportowana przez tętnice do poszczególnych narządów. Wszystko to dzieje się w ciągu jednego uderzenia serca – mocnego skurczu (wypompowania krwi na zewnątrz) i rozkurczenia się (ponownego napełnienia krwią) mięśnia sercowego. Za prawidłową sekwencję i zgranie w czasie skurczów poszczególnych jam oraz otwierania się i zamykania zastawek odpowiadają impulsy elektryczne. Są one wysyłane przez twój naturalny metronom, czyli węzeł zatokowo-przedsionkowy w prawym przedsionku serca. To swego rodzaju świeca zapłonowa, wysyłająca impulsy do pozostałych jam serca. Zadaniem serca jest jednak nie tylko tłoczenie krwi. Reguluje ono także ilość płynu w układzie krwionośnym, wytwarzając hormon nazywany przedsionkowym peptydem natriuretycznym. Wpływa on na stopień rozwarcia naczyń krwionośnych oraz ilość wody i soli wydalanych przez nerki. Choroby serca W układzie krwionośnym, tak jak w każdym skomplikowanym systemie, mogą pojawić się nieprawidłowości. Jedną z nich jest arytmia, powodowana przez nieprawidłowo wytwarzane lub przewodzone impulsy koordynujące skurcze serca. Stają się one wówczas nieregularne, zbyt wolne lub zbyt szybkie. Z kolei schorzenia zastawek mogą zaburzyć przepływ krwi przez poszczególne jamy serca, co może prowadzić do powstania zakrzepów. Niektórzy ludzie cierpią na dziedziczną chorobę mięśnia sercowego – kardiomiopatię. Powoduje ona nadmierne rozciągnięcie, zgrubienie lub usztywnienie ścian jam serca i utrudniającą im prawidłowe tłoczenie krwi. Najpowszechniejsze z zagrażających życiu schorzeń sercowo-naczyniowych są jednak te wywoływane przez pęknięcia i zatory naczyń krwionośnych, związane z uwarunkowaniami genetycznymi, złymi nawykami, wiekiem, wysokim ciśnieniem krwi oraz zmianami miażdżycowymi w tętnicach. W Wielkiej Brytanii na choroby serca i układu krążenia cierpi około 7,4 mln osób. Zawały, udary jak również inne choroby układu krążenia są odpowiedzialne za 28 proc. zgonów w tym kraju, w Polsce zaś – za niemal połowę. Udary są powodowane albo przez pęknięcie naczyń i wylew krwi do mózgu, albo przez zatory odcinające dopływ utlenowanej krwi do tego narządu. Do zawału dochodzi zaś, gdy jedna z tętnic doprowadzających utlenowaną krew do mięśnia sercowego zostaje zablokowana, zwykle przez zakrzep. Gdy mięsień ów zostanie pozbawiony tlenu, zaczyna obumierać – z tego właśnie wynikają objawy towarzyszące zawałowi. – Serce jest bardzo dobrze unerwione, więc jeśli mięsień zostaje pozbawiony wystarczającej ilości tlenu, odczuwamy ból – wyjaśnia prof. Casadei. Kardiologia Obumierający mięsień nie jest w stanie prawidłowo się kurczyć, co skutkuje zmniejszeniem rzutu serca, czyli ilości krwi tłoczonej do naczyń. Sterujące pracą serca impulsy elektryczne mogą też stać się nieregularne lub nieskoordynowane (nazywa się to migotaniem przedsionków lub komór). To może prowadzić do zatrzymania jego pracy i pozbawienia całego ciała dostaw utlenowanej krwi. Kluczowe jest wówczas rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Polega ona na uciskaniu klatki piersiowej i wdmuchiwaniu powietrza do płuc, by podtrzymać choćby częściowo krążenie utlenowanej krwi w organizmie (a zwłaszcza dostarczanie jej do mózgu) do czasu przybycia fachowej pomocy. Defibrylator może z kolei pomóc w przywróceniu pracy serca przez swego rodzaju zresetowanie mięśnia sercowego. Emitowany przezeń mocny impuls elektryczny przerywa nieprawidłowe skurcze i umożliwia węzłowi zatokowo-przedsionkowemu ponowne skoordynowanie impulsów sterujących pracą narządu. Nawet mało rozległy zawał, podczas którego nie tracisz przytomności i nie przestajesz oddychać, wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, jako że komórki mięśnia sercowego zaczynają obumierać już po 20 minutach bez tlenu. Mięsień ten nie potrafi się zregenerować, gdyż jest zbudowany z komórek, które nie są zdolne do dalszych podziałów oraz tworzenia nowej tkanki. Jeśli mięsień sercowy obumrze, nie da się przywrócić go do życia. To właśnie dlatego badacze od lat próbują znaleźć sposoby sztucznej regeneracji tego narządu. Źródło: archiwum NG.
Nowa grupa krwi jest rozwiązaniem zagadki sprzed lat. To nadzieja dla medycyny
Dzięki przełomowemu testowi genetycznemu możliwe jest teraz zidentyfikowanie pacjentów z rzadką grupą krwi MAL. Odkrycie naukowców z NHSBT może znacząco poprawić bezpieczeństwo transfuzji krwi i dać szansę na życie osobom z poważnymi schorzeniami.
Spis treści: Nowa grupa krwi Nadzieja dla szczególnych pacjentów Dlaczego warto znać grupy krwi? Grupy krwi są kluczowym elementem naszej biologii. Mają istotne znaczenie dla medycyny oraz naszej tożsamości genetycznej. Dzielą się one na kilka głównych systemów, ale najbardziej znane są dwa: system ABO i system Rh. Nowa grupa krwi System ABO został odkryty przez lekarza Karla Landsteinera z Austrii w 1901 roku. Landsteiner zauważył, że krew różnych osób może się ze sobą nie zgadzać podczas transfuzji, co prowadziło do poważnych niepożądanych reakcji. System Rh został odkryty przez Landsteinera oraz Adolfa W. Weinera w 1940 roku, gdy badali reakcje krwi u małp i ludzi. Okazało się wówczas, że oprócz systemu ABO, istnieje dodatkowy antygen, który może również wpływać na zgodność krwi podczas transfuzji. O grupach krwi nadal nie wiemy jeszcze wszystkiego, co potwierdza najnowsze odkrycie naukowców z NHS Blood and Transplant (NHSBT) oraz Uniwersytetu w Bristolu. W badaniach udało im się zidentyfikować nowy system grup krwi, nazwany MAL, który rozwiązuje zagadkę sprzed 50 lat. To przełomowe odkrycie dotyczy antygenu grupowego krwi AnWj. Odkryto go w 1972 roku, lecz jego pełne zrozumienie było do tej pory nieosiągalne. Nowa wiedza może zrewolucjonizować medycynę transfuzji i uratować wiele istnień ludzkich. Nadzieja dla szczególnych pacjentów Odkrycie to ma ogromne znaczenie szczególnie dla osób, u których nie występują standardowe grupy krwi. To z kolei utrudniało lekarzom skuteczną transfuzję krwi lub prowadziło do poważnych powikłań zdrowotnych. U pacjentów z brakiem odpowiednich antygenów na czerwonych krwinkach, jak w przypadku systemu MAL, każda transfuzja wiązała się z dużym ryzykiem. Trudno dokładnie określić, ile osób na świecie skorzysta z tego odkrycia. Szacuje się, że każdego roku około 400 pacjentów korzysta z opieki medycznej związanej z rzadkimi grupami krwi. Dzięki temu przełomowi, możliwe jest opracowanie bardziej precyzyjnych testów, które mogą uratować życie wielu pacjentom. Louise Tilley, badaczka z NHBST cytowana przez BBC, podkreśla, że choć wszyscy mamy antygeny na powierzchni czerwonych krwinek, niektórym osobom może ich brakować, co stanowi wyzwanie w przypadku transfuzji. Dzięki identyfikacji systemu MAL, lekarze mogą lepiej dostosować opiekę do potrzeb pacjentów, a w sytuacjach kryzysowych mieć pewność, że oferowana transfuzja będzie zgodna z ich rzadkim typem krwi. Test został opracowany dzięki najnowszym technologiom genotypowania. Nicole Thornton, kierowniczka laboratorium NHSBT, tłumaczy, że odkrycie genetycznych podstaw AnWj było jednym z najtrudniejszych projektów w historii pracy całego zakładu. – Możemy teraz projektować testy genotypowe, które będą identyfikować osoby genetycznie ujemne pod względem AnWj – dodaje, podkreślając, że testy te mogą zostać zintegrowane z istniejącymi platformami do genotypowania krwi. Dlaczego warto znać grupy krwi? Znajomość grupy krwi ma ogromne znaczenie w medycynie, szczególnie w kontekście transfuzji krwi, przeszczepów organów i ciąży. Odpowiednia zgodność grup krwi między dawcą a biorcą jest kluczowa, aby uniknąć poważnych reakcji immunologicznych, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W ciąży, jeśli matka ma grupę Rh-, a dziecko Rh+, istnieje ryzyko konfliktu serologicznego, który może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Dlatego ważne jest monitorowanie grupy krwi matki oraz odpowiednie leczenie, jeśli zajdzie taka potrzeba. Warto zaznaczyć, że grupy krwi mają różną częstość występowania w różnych populacjach. Na przykład grupa O jest najczęstsza na całym świecie, podczas gdy grupa AB jest stosunkowo rzadka. Analiza grup krwi może również pomóc w ustaleniu pokrewieństwa, a także w badaniach nad pochodzeniem etnicznym i historycznym. Grupa krwi MAL to kolejny dowód na to, jak złożona jest ludzka biologia i jak wiele wciąż pozostaje do odkrycia w dziedzinie transfuzji oraz immunologii. Źródło: BBC. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kotły pełne krwi i mleka zwierząt. Naukowcy zbadali kuchnię starożytnych Mongołów
W kotłach wykonanych z brązu mongolscy nomadzi 2700 lat temu przetwarzali krew i mleko zwierząt. Być może z ich pomocą wytwarzano „stepową kaszankę” lub inną wędlinę bogatą w krew.
W tym artykule: Analiza białkowa kotłów Jogurt lub składnik kiełbasy Naczynia o specjalnych właściwościach Od dekad archeolodzy odkrywają w czasie wykopaliska na eurazjatyckim stepie na metalowe kotły. Pochodzą z czasów przełomu epoki brązu i epoki żelaza. Trwały dyskusje, do czego mogły służyć. Dzięki analizom fizykochemicznym naukowców udało się częściowo wyjaśnić tę zagadkę. Oprócz uniwersytetów w Bazylei i Michigan w projekt badawczy zaangażowani byli również eksperci z Instytutu Geoantropologii Maxa Plancka w Jenie oraz Muzeum Narodowego Mongolii. Analiza białkowa kotłów Zespół badawczy kierowany przez dr Shevan Wilkin przeprowadził szeroko zakrojone analizy białkowe dwóch metalowych kotłów, które w 2019 roku odkryli pasterze w północnej Mongolii. Wyniki opublikowano na łamach „Scientific Reports”. Znalazcy natknęli się też na inne zabytki. To one umożliwiły precyzyjne określenie wieku zespołu zabytków znalezionych na tym stanowisku archeologicznym. Dzięki badaniom radiowęglowym uzyskano datę około 700 roku p.n.e. Zabytki pochodzą zatem z końca epoki brązu i początki epoki żelaza. Jaki wniosek płynie z analiz wykrytych pozostałości białka na ściankach naczyń? Mongolscy koczownicy zbierali w nich krew zabitych zwierząt, przypuszczalnie do produkcji kiełbas bogatych w krew. Tradycja ich przygotowywania przetrwała do dziś na terenach wiejskich w Mongolii. Ale takie przetwory były zapewne podobne do polskiej kaszanki lub brytyjskiego black pudding. – Z różnych historycznych relacji mieszkańców stepów wynika, że regularnie pili krew – dodaje dr Bryan Miller z Uniwersytetu Michigan w USA, który jest współautorem badania. Takie podpijanie krwi miało czasem miejsce, gdy wojownicy nie mogli zatrzymywać się na dłużej w czasie pościgów. Nowe odkrycia dają teraz pełniejszy obraz tego, w jaki sposób krew mogła zostać włączona do diety mieszkańców stepów. Przetwarzanie krwi było tradycyjną częścią kultury żywieniowej Mongolii od tysiącleci. Jogurt lub składnik kiełbasy Na ściankach naczyń zachowały się też ślady po fermentacji mleka, głównie jaków i udomowionego bydła, ale też przeżuwaczy: owiec i kóz. Mógł być to też składnik „krwistej” wędliny. Krew była zbierana w kotłach podczas uboju. Obecność niektórych gatunków była dla badaczy zaskoczeniem. – To pokazuje, że jaki były udomowione i dojone w Mongolii znacznie wcześniej niż wcześniej zakładano – podkreśla Wilkin. Mleko mogło być fermentowane w kotłach w celu zachowania go w postaci jogurtu lub mogło być składnikiem do produkcji kiełbas. Metalowe kotły zdradzają dietę ludzi sprzed ponad 5 tysięcy lat. Co jedli mieszkańcy Kaukazu? Potrawy z jeleni, krów, jaków i bawołów gotowali mieszkańcy Kaukazu ponad 5 tysięcy lat temu w kotłach z brązu. Wykazały to analizy białka zachowanego na ściankach naczyń. Naczynia o specjalnych właściwościach Naukowcy zwracają uwagę na to, że pojemniki wykonane z brązu lub stopów miedzi były cenione, gdyż posiadają antybakteryjne właściwości. Poza tym, w porównaniu do naczyń ceramicznych zdecydowanie łatwiej jest je czyścić i zachować higieniczne użytkowanie. Również dla badaczy było prościej pobrać próbki. Pozostałości po białkach i tłuszczach zachowały się, ponieważ drobnoustroje ich nie rozłożyły. Nieprzetworzona krew szybko staje się niezdatna do spożycia. Nie da się jej przechowywać poza warunkami chłodniczymi. Dlatego przetwórstwo wędliniarskie z zastosowaniem kotłów było też formą konserwacji celem zachowania pożywienia na później. W ubiegłym roku inny zespół naukowców opublikował wyniki analiz białek zachowanych na kotłach z obszaru Kaukazu, czyli na południe od Mongolii. Analizowane kotły miały 5 tysięcy lat. W tamtym przypadku okazało się, że gotowano w nich potrawy z mięsa jeleni, krów, jaków i bawołów, ale też przetwarzano mleko. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Po co są komary? Choć bardzo ich nie lubimy, ci mali krwiopijcy mają swoją rolę do odegrania w przyrodzie
Każdemu chyba zdarzyło się zadawać sobie to pytanie. Zwłaszcza latem, gdy gryzące nas owady stają się prawdziwym utrapieniem. Właściwie po co są komary? Czy świat nie byłby lepszy bez nich?
W tym artykule: Po co są komary? Rola komarów w przyrodzie Czemu komary gryzą ludzi? Dlaczego komary gryzą niektórych ludzi chętniej niż innych? Ciekawostki o komarach W ludowych legendach syberyjskich i północnoamerykańskich komary są często potomkami wielkich demonów, które pożerały ludzi. Co prawda demona zabija mityczny bohater, ale strzępy czy popioły bestii przetrwały i wciąż próbują wyssać z nas krew. Czy zatem jedynym celem istnienia komarów jest dręczenie nas? Po co są komary? Zacznijmy od podstaw. Komary, podobnie jak większość stworzeń na Ziemi, istnieją wskutek przypadku. Uformowała je ewolucja, napędzana przez losowe mutacje w DNA i selekcję naturalną. Komary istnieją, bo są bardzo dobrze przystosowane do swego środowiska. O tym, jak dobrze się przystosowały, świadczy zakres ich występowania. Komary żyją na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Wolne od nich są także niektóre subarktyczne wyspy, np. Islandia. Walka z nimi trwa setki lat. Jak bronimy się przed komarami? Walczymy z nimi, ale pokonać ich nie sposób. Przenoszą malarię, wirus Zika i dengę. Nie mogąc ich pokonać wymyślamy coraz to nowsze metody ochrony. Zobaczcie niezwykłe historyczne zdjęcia... A więc po co są komary? W ogólnym sensie komary nie są „po coś”, podobnie zresztą jak ludzie. Ewolucja nie dąży do jakiegoś wytyczonego celu. W jej toku powstają zarówno organizmy, które uważamy za piękne czy użyteczne, jak i te, które nazywamy szkodnikami. Nota bene, aż 40% wszystkich gatunków zwierząt na Ziemi to pasożyty, tak jak komary. Rola komarów w przyrodzie Z ekologicznego punktu widzenia komary są elementem sieci pokarmowych. Ich larwami żywią się drapieżne owady wodne, ryby oraz płazy. Z kolei dorosłymi osobnikami żywią się owady (np. ważki), ptaki (np. jaskółki, jerzyki) i ssaki (np. nietoperze). Na dodatek niektóre gatunki komarów są zapylaczami. Dlatego usunięcie wszystkich komarów z Ziemi nie byłoby dobrym pomysłem. Mogłoby zaburzyć równowagę ekologiczną wielu ekosystemów. Z tego powodu obecnie nie ma planów całkowitej likwidacji jakiegoś gatunku komara. Dotyczy to nawet tych gatunków, które przenoszą groźne choroby. Czemu komary gryzą ludzi? W świecie komarów picie krwi to domena samic. Potrzebują jej do wytwarzania jaj w jajnikach. Innymi słowy, krwawy posiłek jest im niezbędny do rozmnażania się. Samce natomiast żywią się nektarem kwiatów. Wirus Chapare. Tajemnicza gorączka z Boliwii może przenosić się między ludźmi Śmiertelny odzwierzęcy wirus, który powoduje gorączkę, bóle brzucha, wymioty, krwawienie z dziąseł, wysypkę skórną i ból głowy, może przenosić się między ludźmi – podała w osta... Tylko niewielka część spośród 3,5 tys. gatunków komarów żywi się ludzką krwią. Najbardziej znani krwiopijcy to: komar pospolity, inaczej komar brzęczący (Culex pipiens) – występuje powszechnie w Polsce, komar egipski (Aedes aegypti) – przenosi takie choroby tropikalne jak zika, żółta febra i denga, komary widliszki (Anopheles) – przenoszą malarię i filariozę. Dlaczego komary gryzą niektórych ludzi chętniej niż innych? Dlaczego komary gryzą tylko wybranych, a inni mają spokój? „Słodka krew” nie ma tu nic do rzeczy. Ważnym wabikiem dla samic komarów jest kwas mlekowy, którego obecność jest znacznie bardziej charakterystyczna dla ludzi niż dla innych zwierząt. Ten bukiet zapachów uzupełniają inne związki, takie jak amoniak, kwasy karboksylowe, aceton, sulkodon czy oktanol obecny w pocie. Jednak tym, co sprawia że, niektórzy wydają się bardziej atrakcyjni dla komarów jest mikroflora naszej skóry. To nieszkodliwe bakterie i grzyby, które żyją na powierzchni naszej skóry, w porach i mieszkach włosowych. Kombinacja związków organicznych, które emitują te mikroorganizmy jest kluczowym czynnikiem decydującym o tym, czy wydajemy się atrakcyjni dla komara. Z nowych badań wynika też, że pewne wirusy powodują, iż robisz się „smaczniejszy” dla komarów. Chodzi o wirusa wywołującego dengę i wirusa zika. Zmieniony zapach ciała częściej przywabia komary, które chętniej gryzą zakażonych i w ten sposób przenoszą choroby. Ciekawostki o komarach Owady, które nie dają nam latem spokoju są obiektem badań naukowych. Mogą też inspirować wynalazców. Oto garść ciekawostek o komarach: Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi Naukowcy zsekwencjonowali genom roztocza, który bytuje wyłącznie na ludzkiej twarzy. To stworzenie tak dobrze przystosowało się do swojego gospodarza – czyli do nas – że ma szansę zamien... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-twojej-twarzy-zyja-mikroskopijne-roztocza-sa-pasozytami-ale-chca-zostac-twoimi-przyjaciolmi-fot-getty-images-fe1b8bb.jpeg" width="938" height="687" alt="Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi (fot. Getty Images)" title="Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi (fot. Getty Images)" /> Komary grasują nawet pod ziemią. Najpopularniejszy w Polsce gatunek, komar brzęczący, zaadaptował się do życia w tunelach londyńskiego metra. Komary to najgroźniejsze zwierzęta na Ziemi. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2019 r. na całym świecie odnotowano 229 mln przypadków przenoszonej przez nie malarii, w tym 409 tys. zgonów. Około 94 proc. wszystkich zachorowań miało miejsce w Afryce. 67 proc. zgonów dotyczyło dzieci w wieku poniżej pięciu lat. W afrykańskich miastach odkryto nowy gatunek komar roznoszącego malarię. Anopheles stephensi to główny roznosiciel malarii w Indiach. Kilka lat temu trafił też do Afryki. O malarii pisał już Hipokrates – ojciec starożytnej greckiej medycyny. W Polsce występowała co najmniej od XIV w. W samym tylko 1921 r. zachorowało na nią 53 tys. Polaków. Malaria zniknęła z Europy w 1975 r. Udało się to dzięki stosowaniu na szeroką skalę DDT, osuszaniu mokradeł i podawaniu nowych leków antymalarycznych. Teraz malaria wraca wraz z ciepłolubnymi komarami z rodzaju Anopheles. W 2009 r. pojawiła się w Grecji. Firma Oxitec wypuszcza na wolność miliardy genetycznie zmodyfikowanych komarów. Ta olbrzymia „armia” owadów ma pomóc w walce ze swoimi naturalnymi krewnymi, które przenoszą śmiertelne choroby, takie jak malaria czy denga. Zespół z Narodowego Instytutu Alergii i Chorób Zakaźnych przeanalizował zachowanie komarów z rodzaju Anopheles, przenoszących malarię w afrykańskiej Republice Mali. Okazało się, że w ciągu zaledwie jednej nocy są one w stanie pokonać 295 km. Dzieje się tak, ponieważ lekkie owady są unoszone przez silny wiatr. Ildar Rakhmatulin opracował urządzenie, które używało sztucznej inteligencji do zabijania komarów za pomocą lasera. Nowa wersja tego wynalazku to laser do zabijania prusaków.
Zarejestrowano najdroższy lek świata. Dla kogo jest przeznaczony i ile kosztuje jedna dawka?
Amerykańska Agencja Żywności i Leków dopuściła do użycia lek przeznaczony dla cierpiących na rzadką chorobę genetyczną. Jest rekordowo drogi. Jedna dawka przełomowego medykamentu kosztuje miliony dolarów.
W tym artykule: Przyczyny hemofilii Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia Następny etap leczenia hemofilii Rekordowa cena leku Leki sieroce – co to jest? Częste i uporczywe krwawienia, siniaki pojawiające się na różnych częściach ciała, opuchnięcie i bóle stawów. Takie są objawy hemofilii, nazywanej skazą krwotoczną. Krew chorych na nią ludzi krzepnie o wiele wolniej niż u zdrowych. To oznacza, że każde przerwanie naczynia krwionośnego może u nich zamienić się w groźny krwotok. Przyczyny hemofilii Pod jedną nazwą kryją się trzy choroby, mające wspólną etiologię. Przyczyną hemofilii A, hemofilii B i hemofilii C jest niedobór czynników krzepnięcia. To białka inicjujące powstanie skrzepu w miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego. Dla każdego z rodzajów hemofilii chodzi o inne białko. W każdym przypadku jednak jest ono kodowane tylko przez jeden gen. Dlatego hemofilię zalicza się do chorób jednogenowych. Geny kodujące czynniki krzepnięcia znajdują się na chromosomie płciowym X. Dlatego zdecydowana większość chorych to mężczyźni, którzy mają tylko jeden chromosom X. Kobiety, mające dwa chromosomy X, najczęściej są jedynie nosicielkami choroby, którą przekazują potomstwu. Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia W 1952 r. w świątecznym wydaniu czasopisma naukowego „British Medical Journal” znalazł się opis choroby, na którą cierpiał pięciolatek Stephen Christmas. Od jego nazwiska – a także daty wydania czasopisma – powstało określenie choroba Christmasa. Tak nazywa się hemofilię B, wywoływaną przez niedobór czynnika krzepnięcia IX. Medycyna precyzyjna – terapia rodem z science-fiction. Czy badania DNA doprowadzą do przełomu w leczeniu? Medycyna precyzyjna to podejście, oparte na postępie w badaniach genetycznych i analizie danych. Niesie przełomowe możliwości w leczeniu chorób i może obalić tradycyjne metody praktykowania... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/medycyna-precyzyjna-na-czym-polega-terapia-spersonalizowana-czy-badania-genetyczne-doprowadza-do-przelomu-w-leczeniu-chorob-fot-getty-images-864275d.jpeg" width="938" height="527" alt="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" title="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" /> To rzadsza postać tej choroby. Hemofilię B ma 15 proc. wszystkich chorych. Natomiast w całej populacji zapada na nią jedna osoba na 40–50 tys. Leczenie polega na regularnym podawaniu koncentratów zawierających brakujący czynnik krzepnięcia. Kiedyś lekarze starali się przede wszystkim zatamować krwawienie. Teraz terapia skupia się już na tym, by zapobiec powstawaniu krwotoków. Następny etap leczenia hemofilii Wczesna diagnoza i nowoczesne leki – regularnie przyjmowane – poprawiają zarówno jakość, jak i długość życia chorych. Jednak nie usuwają przyczyny choroby. To mogłaby zrobić dopiero terapia genowa. Czyli dostarczenie organizmowi prawidłowego przepisu na brakujące białko w postaci DNA. Lek tego rodzaju został właśnie zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych. To Hemgenix opracowany przez firmę CSL Behring. Preparat wykorzystuje wektor wirusowy – czyli specjalnie spreparowanego, łagodnego wirusa – który przenosi do komórek wątroby DNA zawierające przepis na czynnik krzepnięcia IX. Informacja genetyczna jest następnie powielana, dzięki czemu organizm produkuje więcej brakującego białka. Jaka jest skuteczność preparatu, który jest podawany tylko raz? W badaniu z udziałem 54 chorych zaobserwowano istotny wzrost poziomu czynnika krzepnięcia IX. Zanotowano też zmniejszenie się ilości krwotoków o połowę w ciągu roku od podania leku. Rekordowa cena leku Lekarstwo jest jednak ultradrogie. Dawka Hemgeniksu kosztuje 3,5 mln dol. Czyni to preparat najdroższym lekiem świata. Dotychczasowy rekordzista – Zolgensma, lek na rdzeniowy zanik mięśni, czyli SMA – kosztował ok. 2,1 mln dol. Jednak – co istotne – obecne metody terapii, wymagające stałego podawania czynników krzepnięcia, też generują bardzo wysokie zsumowane koszty. Jeśli więc okaże się, że jednorazowa terapia genowa z użyciem Hemgeniksu byłaby zdolna uwolnić dużą grupę pacjentów od regularnego przyjmowania leków, gra może być warta świeczki. Leki sieroce – co to jest? Hemgenix jest jednym z tzw. leków sierocych. Tak nazywamy leki dla osób cierpiących na rzadkie choroby, których – bez odpowiednich zachęt ze strony państwa – nie opłacałoby się opracowywać ani produkować. W Stanach Zjednoczonych w 1983 r. przyjęto ustawę Orphan Drug Act, której celem było skłonienie firmy farmaceutyczne do szukania lekarstw na najrzadsze choroby. Pozwala ona ubiegać się o dofinansowanie, nieraz wielomilionowe, badań nad takimi lekami. Producent może też otrzymać monopol na jego sprzedaż. Najdroższy lek na świecie trafi na loterię. Rodzice chorych dzieci zbulwersowani Zolgensma – lek, którego jednorazowa terapia kosztuje 2,1 mln dolarów, ma zostać rozlosowany wśród chorych. Nietypowy pomysł koncernu produkującego lek spotkał się z ostrą krytyką wśr... Firma CLS Behring, jak wiele innych, skorzystała z możliwości, jakie daje to prawo. W zamian za wyprodukowanie Hemgeniksu otrzymała siedmioletni monopol na sprzedaż medykamentu w Stanach Zjednoczonych. O tym, czy preparat zostanie dopuszczony w krajach Unii Europejskiej, zadecyduje natomiast Europejska Agencja Leków. W Polsce dorośli chorujący na hemofilię objęci są Narodowym Programem Leczenia Chorych na Hemofilię i Pokrewne Skazy Krwotoczne. Szacuje się, że w kraju jest ok. 6 tys. pacjentów żyjących z tą chorobą. Źródła: ScienceAlert, CSL Behring, gov.pl, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
11-latka z Indii płacze krwią. To niezwykle rzadka przypadłość, którą udokumentował już National Geographic
Widok krwi płynącej z oczu własnego dziecka zaszokowałby każdego rodzica. Matka 11-latki z Indii u której pojawiła się ten objaw zachowała się najlepiej jak umiała. Zgłosiła po pomoc do oftalmologów z kliniki medycznej należącej do All India Institute of Medical Sciences w New Delhi.
- Mama przyprowadziła do naszej kliniki swoją 11-letnią córkę tłumacząc, że przez ostatnie 7 dni z oczu jej małej płyną krwawe łzy. Ponoć bez przyczyny raz krwawiła też z nosa. Czerwone łzy pojawiają się spontanicznie, dwa razy dziennie i płyną przez 2-3 minuty – lekarze opisali niezwykły przypadek w czasopiśmie BMJ Case Reports. Dziewczynka w tych momentach nie robi nic szczególnego, nie przeżywa żadnego stresu i nie ma powodu do płaczu. Według raportu medyków nastolatka nie miała jeszcze pierwszej menstruacji. Nie ma też za sobą żadnych poważnych chorób, przeżytych traum i nie bierze żadnych leków. - Pacjentka jest ”dzieckiem średniej budowy” a zmierzone czynności życiowe wykazały, że ”wszystko jest w normie” – tłumaczą lekarze. Badanie wzroku nie wykazało żadnych wad. Jej gruczoły łzowe są normalne budowy a i prześwietlenia kanalików łzowych też nie wykazały żadnych deformacji. Wykonane następnie badanie krwi nie przyniosło żadnych wyjaśnień. Wszystko wygląda jak u normalnej zdrowej 11-latki. Cytologia jej łez wykazała jedynie obecność zdrowych czerwonych krwinek. Po wykonaniu wszystkich wymaganych testów i ocenie możliwych źródeł hemolakrii, krwotoku oczu, lekarze uznali, że jej stan jest idiopatyczny. Słowo to oznacza powstawanie czegoś w sposób spontaniczny albo mający nieznane podłożę. Termin idiopatia pochodzi z greckiego idios (własny) i pathos (cierpienie), co można luźno przełożyć jako "chorobę samą z siebie". Choć współcześnie mamy tylko kilka znanych i udokumentowanych przypadków hemolakri, to sugerujące ją objawy jako pierwszy opisał żyjący w VI wieku grecki medyk i naukowiec, Aetius Amidenus (z Amidy). Tysiąc lat później przypadek krwawiącej z oczu zakonnicy (nie miała menstruacji) opisał włoski lekarz Antonio Musa Brassavola. Jego kolega po fachu z Francji, Rembert Dodoens, w 1581 roku wspomniał o przypadku 16-latki, która zamiast regularnej miesiączki miała krwawe łzy. Dekadę temu National Geograpic udokumentował sprawę 14-letniej mieszkanki Indii, Twinkle Dwivedi. Matkę nastolatki oskarżano wówczas, że sprawę zmyśliła by zarabiać na wzbudzającej sensację córce. View oEmbed on the source website Choć hemolakria sama w sobie nie jest groźna dla zdrowia, to jak zauważają lekarze, prowadzić do niej mogą bardzo poważne choroby, z rakiem gruczołów łzowych włącznie. A dziewczynka z Indii? Nie mając pomysłu na to, dlaczego 11-latka płacze krwią, jej rodzinę poinstruowano co do pielęgnacji oczu dziecka i poproszono o zgłaszanie się do kliniki w celu dalszego monitorowania sytuacji.
Błękitna krew istnieje naprawdę. Płynie w żywych skamielinach i ratuje nam życie
Płynie nie w żyłach dobrze urodzonych, a ciałach krabów zwanych skrzypłoczami. Te ”żywe skamieliny” są na Ziemi od milionów lat. Ich hemolimfa, niebieska od dużej zawartości miedzi, każdego dnia ratuje niezliczoną liczbę istnień ludzkich. Za litr tego płynu firmy biomedyczne płacą równowartość nawet 60 tys. zł.
Krew krabów służy do wykrywania zabójczych dla człowieka mikrobów w szczepionkach czy podawanych zastrzykiem lekach, jak choćby insulina. Przed operacjami, opartym na niebieskiej krwi testem sprawdza się protezy medyczne (np. staw kolanowy, biodrowy) oraz narzędzia chirurgiczne i kroplówki. Zanim wynaleziono test LAL w latach 70-tych, do testów używano żywych królików. To było nie tylko barbarzyńskie, ale i mniej skuteczne od testu z krwi skrzypłocza. - Endotoksyna pochodząca z bakterii Gram-ujemnych, jak Escherichia coli (E. coli) - na skutek reakcji immunologicznej - prowadzi do krzepnięcia hemolimfy (płynu ustrojowego pełniącego funkcję krwi i limfy) kraba.- Odkrycie tej właściwości skrzypłoczy doprowadziło do masowego wykorzystania ich w przemyśle biomedycznym jako czułego bioindykatora toksyn bakteryjnych oraz stworzenia testu LAL (Limulus Amebocyte Lysate), który pozwala na wykrycie niezwykle małej ich ilości w bardzo krótkim czasie – pisze Anna Pawłowska na serwisie e-biotechnologie.pl. Limulus polyphemus żyje wzdłuż atlantyckich wybrzeży Ameryki Północnej, choć widuje się go też w w rejonie Sumatry, Filipin czy Japonii. Opancerzone zwierzę groźny kolec na ogonie używa nie do walki, ale jako łopatkę. Przestraszone ukrywa się w piasku na dnie. W piachu też, choć na lądzie, składa swoje jaja. Samica za jednym razem ma ich nawet 90 tys. Nie wszystkie młode zdołają dotrzeć do morza – wiele padnie po drodze ofiarą głodnych ptaków. W morzu z kolei odławiane są od lat przez rybaków szukających węgorzy – ciało kraba jest naturalnym wabikiem na te ryby. To jednak z powodu swojej krwi stały się tak masowo poszukiwanym dobrem, że zaczęto obawiać się o ich zdolność przeżycia. Obecnie na potrzeby przemysłu biomedycznego co roku wyciąga się z morza i wykrwawia ponad 575 tys. zwierząt. Z serca dorosłego osobnika wyciąga się od 200 do 400 ml niebieskiego płynu – maksymalnie 1/3 tego, ile posiada. Zajmujące się tym firmy przekonują, że prowadzona w sterylnych warunkach procedura jest szybka a zwierzęta wracają żywe do oceanu. Nie wszystkie jednak, bo według dostępnych źródeł śmiertelność takiego zabiegu wynosi 15 proc. Dlaczego zmusza się skrzypłocze do takich poświęceń? Chodzi o ich układ immunologiczny pozwalający żyć w skażonym środowisku. Jest niezwykle wrażliwy na obecność bakterii obecnych w środowisku morskim czy piasku plaż. Zachowanie niezmienionej populacji tego zwierzęcia dla przyszłych ludzkich pokoleń jest kluczowe. Z tego powodu pojawiają się od kilku lat inicjatywy mające powstrzymać nadmierny połów tych krabów szczególnie w wodach Atlantyku. W 2016 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody zmieniła wprowadziła je na trzystopniową listę gatunków zagrożonych wyginięciem, nadając Limulus polyphemus status gatunku narażonego (VU). Z drugiej strony laboratoria pracują nad syntetyczną wersją testu LAL na wypadek, gdybyśmy jednak nie zdołali ochronić cennych zwierząt o błękitnej krwi. Jan Sochaczewski
„Trudno się do niego dostać. Tylko jeden człowiek na raz może pracować z młotem” – tłumaczy Peter Grigorjew, jakucki poszukiwacz kłów mamucich. Grigorjew przywołuje moment, gdy przez przypadek – zwykłe poślizgnięcie – trafił toporem w brzuch zamarzniętego ciała mamuta, i wtem wyciekła płynna krew… Obejrzyj koniecznie ten niewiarygodny moment we fragmencie filmu „Genesis 2.0”. Już od piątku w kinach!
Fragment filmu przedstawiający niesłychane odkrycie można zobaczyć tu: W najnowszym filmie nominowanego do Oscara Christiana Freia („Fotograf wojenny”) wędrujemy na odległe Wyspy Nowosyberyjskie. Grupa zapaleńców poszukuje w wiecznej zmarzlinie kłów mamutów. Cena „białego złota” nigdy nie była tak wysoka, szczególnie na chińskim rynku luksusowych dóbr. Znaleziska są magnesem także dla naukowców. Chcą sklonować mamuta z zamrożonego materiału genetycznego z niemal nienaruszonym DNA, pozyskanym z syberyjskiego lodowca. Próba wskrzeszenia wymarłego ssaka jest pierwszym zwiastunem wielkiej rewolucji, w wyniku której człowiek stanie się stwórcą, autorem nowego Genesis – Księgi Rodzaju.
Nowy wynalazek polskich studentów! Superszybko bada krew
Polscy studenci zaprojektowali urządzenie, które grupę krwi np. osoby rannej, określi w zaledwie trzy minuty. Wynalazek przyda się zwłaszcza wtedy, gdy poszkodowanych jest wyjątkowo wielu, np. w wypadkach. Niski koszt produkcji pozwoli na jego kupno nawet niezamożnym placówkom.
„Blood Analyser” to projekt urządzenia służącego do wstępnego określenia grupy krwi. "Chcielibyśmy, aby nasze urządzenie było montowane w karetkach pogotowia ratunkowego, aby już kilka chwil po wypadku ratownicy medyczni mogli poznać grupę krwi. Oczywiście, jeżeli podanie krwi będzie konieczne. Dzięki temu już z karetki można poinformować szpital, że jest potrzebna konkretna grupa krwi. Jeżeli szpital nie będzie posiadał odpowiedniej grupy, odpowiednio wcześniej można rozpocząć proces poszukiwania krwi w innych placówkach" - powiedział PAP jeden z autorów wynalazku - Joachim Jakubas. Wynalazek najbardziej sprawdzi się w sytuacjach, kiedy poszkodowanych będzie wielu, np. przy dużych wypadkach komunikacyjnych. "Wtedy dzięki temu, że urządzenie może szybko wykonywać analizy, będzie można uzyskać informacje o grupie krwi dużej liczby pacjentów w stosunkowo krótkim czasie" - zaznaczył rozmówca PAP. Na pomysł urządzenia wpadł wspólnie z dwoma kolegami: Grzegorzem Koperem i Marcinem Markowskim. Dziś każdy z nich jest studentem innej uczelni (Wojskowej Akademii Technicznej, Politechniki Krakowskiej i Akademii Górniczo-Hutniczej), ale idea urządzenia narodziła się, kiedy uczyli się w Technikum Elektronicznym w Połańcu. "Jesteśmy kierowcami i każdy z nas kiedyś był świadkiem wypadków samochodowych. W ostatnim roku na polskich drogach zginęło ponad 3 tys. osób. To były czynniki, które zmotywowały nas do pracy nad czymś, co pomoże ratować ludzi" - wyjaśnił Jakubas. "Nasze urządzenie wykorzystuje metodę optoelektroniczną do określenia grupy krwi. W analizatorze zainstalowane są probówki, w których należy umieścić krew pobraną od poszkodowanego wraz z antygenami. W pierwszej znajduje się wyłącznie krew, ponieważ pomiar z tej probówki jest traktowany jako punkt odniesienia" - tłumaczył. Urządzenie automatycznie sprawdzi, w której probówce nie zachodzi proces aglutynacji, czyli zlepiania się obcych cząstek i powstawania ich większych skupisk, wykorzystywany przy oznaczaniu grup krwi. W studenckim analizatorze proces ten sprawdzany jest poprzez pomiar przepuszczalności światła emitowanego przez diodę laserową. "Pomiar najbardziej zbliżony do pomiaru z pierwszej probówki jest traktowany jako poprawny. Na tej podstawie urządzenie pokaże na wyświetlaczu zidentyfikowana grupę krwi" - opisał rozmówca PAP. Ze wspomnianych trzech minut, pierwsza jest potrzebna, aby zaszedł proces aglutynacji, a dwie kolejne, aby urządzenie mogło wykonać precyzyjnie wszystkie pomiary. "Rozważamy też możliwość zasilania naszego urządzenia z akumulatora, aby urządzenie mogło być stosowane w każdym miejscu i każdych warunkach" - dodał Jakubas. Młodzi wynalazcy szacują, że koszt produkcji urządzenia będzie oscylował w granicach tysiąca złotych. "Dzięki temu może trafić do ośrodków zdrowia i placówek, które nie mogą sobie pozwolić na zakup drogiej, profesjonalnej aparatury. Mamy nadzieję, że w przyszłości nasze urządzenie będzie stosowane w placówkach w najbiedniejszych państwach świata, aby tam podnieść poziom opieki medycznej" - deklaruje wynalazca. Na razie studenci mają makietę, która w prosty sposób pokazuje ideę działania urządzenia. Pracują nad prototypem i coraz bardziej precyzyjnymi metodami pomiarowymi. Są też w trakcie uzyskiwania odpowiednich zezwoleń na przeprowadzenie wszystkich testów na krwi. Za analizator studenci otrzymali już m.in. pierwsze miejsce w konkursie "Młody Wynalazca 2015". Ich praca zdobyła też złoty medal na Światowych Targach Wynalazczości, Badań Naukowych i Nowych Technologii Brussels Innova i nagrodę specjalną Stowarzyszenie Wynalazców Francuskich. Mimo nagród, na razie nie ma firm czy instytucji zainteresowanych wdrożeniem wynalazku. "Myślę, że potrzebujemy jeszcze trochę większego rozgłosu. Teraz rozważamy możliwości komercjalizacji tego projektu i na pewno w najbliższej przyszłości będziemy oferowali możliwość współpracy instytucjom, które są powiązane z tą dziedziną" - zapowiedział Joachim Jakubas. Źródło: PAP
Krew w okresie wakacyjnym jest jeszcze bardziej potrzebna
W związku z występującym w okresie letnim niższym poziomem zapasów krwi, w imieniu partnera Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie, Europ Assistance Polska zaprasza serdecznie do czynnego udziału w honorowym krwiodawstwie. W chwili obecnej szczególne zapotrzebowanie dotyczy krwi grupy A Rh(+) oraz A Rh (-), a także krwi grupy O Rh(+) i O Rh(-). Osoby posiadające grupę O Rh(-) mogą być dawcami dla pacjentów wszystkich grup krwi. Warto wiedzieć, że średnio 1 na 10 osób leczonych w szpitalu potrzebuje krwi. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie zaprasza osoby chętne do oddawania krwi, jeśli z przyczyn zdrowotnych nie jest to możliwe – przekażmy dalej tę ważną informację. W ten sposób możemy również wspierać honorowe krwiodawstwo i pomagać potrzebującym.