Szyici od wieków idą własną drogą. Ich tożsamość narodziła się w Karbali
Szyici tworzą jeden z trzech głównych nurtów współczesnego islamu, a po sunnitach stanowią drugą najliczniejszą grupę wyznawców tej religii. Kierunek ten wyłonił się z konfliktu o sukcesję po śmierci Mahometa, a jego ostateczny charakter został ukształtowany przez pamięć o tragedii w Karbali. Jakie prawa, praktyki i rytuały rządzą szyizmem? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Od oazy Ghadir Khumm do tragedii w Karbali Teologia szyizmu Praktyki, rytuały i etyka przetrwania Szyizm zrzesza od 10 do 13% światowej populacji muzułmanów. Pojęcie to wywodzi się z arabskiego wyrażenia Szi’at Ali, co w dosłownym i historycznym tłumaczeniu oznacza „stronnictwo Alego” lub „partię Alego”. Owa etymologia jasno wskazuje na fundamentalny rdzeń tej grupy wyznaniowej, którym od samych początków była kwestia prawowitej sukcesji po zmarłym w 632 roku proroku Mahomecie. Od oazy Ghadir Khumm do tragedii w Karbali Z perspektywy szyickiej, autorytet i prawo do sukcesji Alego ibn Abi Taliba – kuzyna Proroka i męża Fatimy, jego córki – nie były kwestią plemiennych negocjacji. Szyici wierzą, że przekazanie władzy Alemu stanowiło bezpośredni akt woli samego Boga, ogłoszony publicznie przez Mahometa. Historycznym i teologicznym fundamentem tego przekonania jest wydarzenie w oazie Ghadir Khumm. Spór o sukcesję i prawa Alego ibn Abi Taliba Zgodnie z tradycją, po swojej pożegnalnej pielgrzymce do Mekki, Mahomet zatrzymał się tam i wygłosił kazanie do tysięcy wiernych. Miał wówczas oświadczyć, że pozostawia wspólnocie dwie najcenniejsze rzeczy, które uchronią ją przed błędem – Koran i swoją najbliższą rodzinę. Następnie, według przekazów uznawanych za kluczowe przez szyitów, Prorok uniósł rękę Alego i mianował go duchowym przewodnikiem. Ówczesne arabskie normy kulturowe i rodowe podpowiadają, że Ali był jedynym odpowiednim kandydatem do objęcia przywództwa po Mahomecie. Historia potoczyła się jednak inaczej. Gdy Ali i reszta rodziny Proroka byli zajęci przygotowywaniem jego ciała do pochówku, grupa wpływowych towarzyszy zebrała się w Medynie i w wyniku politycznych negocjacji wybrała na pierwszego kalifa Abu Bakra. Decyzja ta, podjęta pod nieobecność Alego, stała się praprzyczyną schizmy. Relacje między wybranymi kalifami a rodziną Mahometa od samego początku były niezwykle napięte. Tradycja szyicka wyraźnie podkreśla te konflikty, przypominając, że Fatima zmarła niedługo po swoim ojcu, będąc w głębokim gniewie na nowe władze polityczne za odebranie praw jej mężowi i konfiskatę majątku. Ali ostatecznie objął urząd czwartego kalifa w 656 roku, jednak jego rządy przypadły na czas krwawych wojen domowych. Zamach na jego życie w 661 roku i przejęcie władzy przez dynastię Umajjadów ostatecznie zmarginalizowały polityczne znaczenie rodu Mahometa, spychając stronnictwo Alego do roli opozycji. Bitwa pod Karbalą Wydarzeniem, które ostatecznie ukształtowało szyizm jako potężny ruch religijno-kulturowy, była śmierć wnuka Proroka, Husajna ibn Alego, w 680 roku. Kiedy władzę w Damaszku przejął kalif Jazid I z dynastii Umajjadów, Husajn kategorycznie odmówił złożenia mu przysięgi wierności. Wraz ze swoim obozem wyruszył w stronę Kufy, skąd napływały prośby o przejęcie przywództwa. Należy bowiem podkreślić, że legitymacja Jazida była szeroko kwestionowana przez znaczną część społeczności muzułmańskiej. Na równinach Karbali jego karawana została otoczona przez wielotysięczną armię Umajjadów. Po kilkudniowym, wycieńczającym oblężeniu i odcięciu obozu od dostępu do wody pitnej z Eufratu, w dniu 10 miesiąca muharram doszło do ostatecznego starcia. Husajn, jego męscy krewni i towarzysze zostali brutalnie uśmierceni, a ocalałe kobiety i dzieci zakuto w łańcuchy i pognano w upokarzającym marszu do Damaszku. Dla rodzącej się społeczności szyickiej męczeńska śmierć wnuka Proroka stała się symbolem walki z tyranią i niesprawiedliwością. Od tego momentu, etos cierpienia za wiarę i moralnego sprzeciwu stał się fundamentem szyizmu. Teologia szyizmu Szyizm nie jest „monolitem”. W odłamie tym wyłoniły się między innymi grupy ismailitów czy zajdytów, a także bardziej odległe nurty wywodzące się z ezoteryki szyickiej, jak religia druzów. Nie zmienia to jednak faktu, że dominującą rolę odgrywa szyizm imamicki, nazywany również „dwunastkowym”, wyznający wiarę w łańcuch dwunastu bezgrzesznych Imamów. Koncepcja imamatu i atrybut nieomylności Fundamentalną różnicą dogmatyczną między sunnizmem a szyizmem jest koncepcja przywództwa. Dla sunnitów kalif był władcą politycznym i obrońcą wiary, wybieranym (przynajmniej w teorii) przez społeczność. Z kolei dla szyitów, instytucja imamatu miała wymiar kosmiczny, ontologiczny i głęboko ezoteryczny. Imam nie jest jedynie zarządcą, a desygnowanym przez samego Boga przewodnikiem ludzkości, jedynym dysponującym pełną wiedzą o ukrytym sensie objawienia koranicznego. Szyicka teologia przypisuje imamom atrybut ismy, czyli absolutnej bezgrzeszności i duchowej nieomylności. Taka konstrukcja teologiczna miała dalekosiężne skutki dla rozwoju prawa. W pierwszych wiekach szyizm w Iranie i na innych terenach nie zdołał wykształcić (w odróżnieniu od kalifatów sunnickich) spójnej teorii rządzenia. Duchowni szyiccy przez całe stulecia odrzucali legitymację jakichkolwiek panujących władców świeckich, pozostając w opozycji. Panował wśród nich konsensus co do jednej kwestii – jedynymi prawowitymi dziedzicami władzy państwowej i religijnej jest ród dwunastu imamów. Kryzys sukcesyjny, okultacja i mahdyzm Pod koniec IX wieku rozwój tej doktryny uległ załamaniu. Zgodnie z tradycją historyczną, jedenasty imam z linii Husajna, Hasan al-Askari, zmarł w 874 roku. Zdarzenie to wywołało wstrząs wewnątrz społeczności. Kolejne dekady źródła imamickie określają mianem hayra – okresu dezorientacji. Tajemnicze losy potomstwa jedenastego imama doprowadziły do wybuchu kryzysu sukcesyjnego. W pierwszej połowie X wieku społeczność rozpadła się na dziesiątki zwalczających się sekt. Niektóre grupy twierdziły, że syn Hasana zmarł w młodym wieku. Inne uważały, że dożył wieku dojrzałego, po czym odszedł. Liczne frakcje po prostu negowały jego istnienie, zakładając, że jedenasty imam zmarł bezdzietnie. Ostatecznie zwyciężyła koncepcja popierana początkowo przez wąską mniejszość wiernych. Wyznawcy ci przyjęli, że syn imama urodził się, ale w obawie przed eksterminacją ze strony kalifatu został z woli Boga przeniesiony w stan ukrycia, zwany okultacją (Ghaybah). Dwunasty imam i oczekiwanie na Mahdiego Centralnym elementem teologii szyizmu imamickiego jest wiara w powrót Mahdiego, utożsamianego z dwunastym imamem, Muhammadem al-Mahdim. Zgodnie z doktryną nie umarł on, a z woli Boga pozostaje w stanie wielkiej okultacji, ukryty przed światem aż do wyznaczonego czasu. Szyici wierzą, że pod koniec dziejów Mahdi powróci jako sprawiedliwy przewodnik, aby pokonać zło i przywrócić na ziemi ład oparty na Bożej sprawiedliwości. Praktyki, rytuały i etyka przetrwania Chociaż główne filary islamu są wspólne dla całej społeczności, szyici wykształcili widoczne odrębności w codziennych rytuałach. Najbardziej zauważalną różnicą jest rytm dziennej modlitwy. O ile sunnici ściśle przestrzegają pięciu oddzielnych pór modlitewnych w ciągu dnia, szyici praktykują ich łączenie. Oznacza to modlitwę w trzech porach: rano, po południu (gdzie modlitwa południowa – Zuhr – jest bezpośrednio łączona z popołudniową – Asr, dając łącznie osiem rakatów), wieczorem (gdzie modlitwa po zachodzie słońca – Maghrib – łączona jest z nocną – Isza, dając siedem rakatów). Szyiccy teolodzy bronią tej praktyki, opierając się na źródłach historycznych. Ich zdaniem sam Mahomet niejednokrotnie łączył modlitwy, nie będąc w podróży ani w stanie zagrożenia. Co ciekawe, na potwierdzenie swoich tez szyiccy uczeni przywołują fundamentalne dzieła sunnickie, takie jak Al-Muwatta Imama Malika ibn Anasa czy Al-Musnad Ahmada ibn Hanbala. Innym unikatowym elementem szyickiej modlitwy jest turbah – niewielki krążek wypalonej gliny lub kamienia, na którym wierni opierają czoło podczas prostracji. Praktyka ta wywodzi się z interpretacji prawa, według której w trakcie modlitwy czoło musi dotykać naturalnej ziemi – piasku, gliny, liści – a nie materiałów syntetycznych, przetworzonych lub takich, które można założyć lub zjeść. Instytucja małżeństwa tymczasowego Kolejnym obszarem kategorycznie odrzucanym przez sunnizm jest funkcjonowanie w prawie szyickim małżeństwa tymczasowego, znanego jako Zawaj al-Mut’ah lub Sigheh. Jest to w pełni legalny w świetle religii kontrakt małżeński, w którym obie strony z góry ustalają dokładny czas trwania związku i wysokość wypłacanego kobiecie posagu. Procedura zawarcia takiego kontraktu jest ściśle sformalizowana i wymaga precyzyjnego wypowiedzenia formuł prawnych. Kobieta oferuje kontrakt słowami: „Oddaję się tobie w małżeństwo za posag w wysokości … na okres …”, na co mężczyzna musi natychmiast odpowiedzieć akceptacją: „Akceptuję małżeństwo”. Defensywne ukrywanie wiary Ze względu na wieki funkcjonowania w charakterze prześladowanej mniejszości, szyici rozwinęli ważną doktrynę przetrwania, zwaną takijją. Na jej podstawie wierny może ukrywać swoje prawdziwe przekonania religijne, a nawet pozorować wyznawanie innej wiary. Jest to dozwolone w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia, lub mienia. Współcześnie pojęcie to bywa często i rażąco nadużywane przez niektóre kręgi na Zachodzie. W narracji tej takijja przedstawiana jest jako uniwersalny islamski nakaz oszukiwania niemuzułmanów w celu infiltracji ich społeczeństw czy maskowania przygotowań do aktów terrorystycznych. Należy jednak podkreślić, że takijja wyewoluowała wyłącznie jako narzędzie samoobrony przed terrorem państwowym i historycznymi pogromami. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Ali Chamenei, zwany też Ali Khamenei: człowiek, który trzymał w garści Iran
Islamska Republika Iranu to religijna dyktatura powołana po antyzachodniej rewolucji w 1979 roku. Do niedawna rządził tam Najwyższy Przywódca, duchowny i teolog Ali Chamenei (Ali Khamenei). Kto go zastąpi?
W tym artykule: Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Rewolucja islamska, Chomejni i Ali Khamenei Religijna dyktatura i społeczeństwo, które nie chce być zamknięte Nie zrozumiemy Iranu oraz władzy, jaką sprawował tam ajatollah Ali Chamenei (Ali Khamenei), bez znajomości historii tego kraju. Sięga ona bardzo głęboko w przeszłość. Pierwszym prawdziwym państwem na tym terenie był starożytny Elam, który powstał prawie 4,5 tys. lat temu. Jego stolica Suza jest jeszcze starsza, bo liczy ponad 6 tys. lat! Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Przez kolejne wieki na terenach Iranu – czyli ziemiach między Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską – funkcjonowały imperia: Medów (bijących się z Asyryjczykami), Persów (toczących wojny m.in. z Grekami), Partów (zaprzysięgłych przeciwników Rzymian), Sasanidów (walczących z Bizancjum). Przez ten czas zmieniły się zwyczaje i podejście do religii. Na przykład w VI w. p.n.e. powstał tam zaratusztrianizm, który za panowania Sasanidów w III w. n.e. ogłoszono religią państwową. Inne wyznania znajdowały się, w zależności od widzimisię władców, na cenzurowanym. W VII i VIII wieku państwo Sasanidów zostało podbite przez Arabów, a w kraju zapanował islam. Ostatecznie w swojej odmianie zwanej szyityzmem, co spowodowało konflikty z sunnitami – muzułmanami stanowiącymi większość w sąsiednich krajach. Iran, w dawnych wiekach zwany Persją, musiał walczyć m.in. z mongolskimi koczownikami Tamerlana (1336–1405) i Turcją. Do tego dochodziły konflikty z europejskimi mocarstwami: Wielką Brytanią i Rosją. Kraj rozrywały walki zewnętrzne, znajdował się częściowo pod obcą okupacją. Dla mieszkańców, pamiętających o wielkiej przyszłości, było to poniżające. Zasiadający od 1925 roku na perskim tronie szach Reza Pahlavi przekształcał na wzór zachodni prawo, dopuścił kobiety do prac w urzędach, a mężczyznom nakazał nosić zachodnie stroje. W trakcie II wojny światowej nie wydawał się jednak aliantom wystarczająco antyniemiecki, więc w 1941 roku w wyniku interwencji radziecko-brytyjskiej abdykował, a na tronie zastąpił go syn: Mohammad Reza Pahlawi. Chciał on dalej modernizować i westernizować kraj. Wielu Irańczyków przekonał. Jednak szach coraz brutalniej represjonował też opozycję, co wzmacniało siły tradycjonalistów i nastawiało ich tym bardziej negatywnie do Zachodu. To doprowadziło do wybuchu irańskiej rewolucji islamskiej. Okoliczności te opisał Ryszard Kapuściński w słynnym reportażu „Szachinszach” (1982). Rewolucja islamska, Chomejni i Ali Khamenei W 1979 roku Pahlawi został obalony. Z emigracji we Francji wrócił przywódca religijnie nastawionej opozycji – ajatollah (czyli wielki teolog) Ruhollah Chomejni (Chomeini). Został on dożywotnim Najwyższym Przywódcą powołanej wówczas Islamskiej Republiki Iranu. Po jego śmierci w 1989 roku, funkcję tę irańscy duchowni z tzw. Zgromadzenia Ekspertów przyznali 50-letniemu wtedy Alemu Chamenei (Khamenei), sprawującemu władzę do dziś. Dla niewtajemniczonych już nazwiska Chomejni i Chamenei mogą się mylić. Na dodatek obok funkcji Najwyższego Przywódcy w Iranie istnieje też urząd prezydenta. Jest on drugą osobą w państwie, a wybiera się go w wyborach powszechnych. Ali Chamenei sprawował tę funkcję za życia Chomeiniego, od 1981 do 1989 roku. A zaczynał dość skromnie. Chamenei urodził się w 1939 roku jako syn szyickiego duchownego pochodzenia azerskiego i perskiej matki. Wychowywał się w Meszhedzie, drugim co do wielkości mieście Iranu, ważnym ośrodku pielgrzymkowym i akademickim. Ukończył studia z prawa islamskiego i teologii. To na uczelni poznał Chomejniego, który stał się jego mentorem. Gdy ten musiał w 1964 roku uciekać za granicę przed służbami szacha, Chamenei został w kraju. Był silnie związany z opozycją. Władze kilkakrotnie go aresztowały, a w 1975 roku zesłały do miasta Iranszahr w Beludżystanie. Region ten miał opinię niebezpiecznego, na dodatek żyło tam wielu sunnitów, którzy częstokroć poniżali szyickiego duchownego. „Przyjaciele zapamiętali go z tamtych czasów jako spokojnego, wrażliwego, wyciszonego poetę oraz zdolnego tłumacza z języka arabskiego, dobrze posługującego się też angielskim i tureckim” – pisze Marek Kęskrawiec w cenionym reportażu „Czwarty pożar Teheranu”. Nic dziwnego, że Chamenei nie zapowiadał się na następcę Chomejniego. „Choć w rewolucję angażował się od samego początku, a w czerwcu 1981 roku odniósł poważne rany w zamachu bombowym mudżahedinów [z marksistowskiej Organizacji Bojowników Ludowych Iranu; przyp. red.], nie zaliczał się do ścisłej elity duchowieństwa. Nie był wtedy nawet ajatollahem. Jego wybór na następcę Chomeiniego uznawano raczej za kompromis niż symbol uznania dla wyjątkowych talentów. Chamenei stanowił wygodną opcję dla innych ajatollahów. Nie bali się, że zdominuje ich tak jak Chomeini. Swoją pozycję musiał dopiero zbudować” – podkreśla Kęskrawiec. Władzę Chamenei miał ogromną. Był zwierzchnikiem sił zbrojnych, do jego dyspozycji pozostawała elitarna Gwardia Rewolucyjna. Miał w ręku media i sądy, kierował polityką zagraniczną, to de facto od niego zależały też losy irańskiego programu atomowego. Dla prezydenta (do którego dymisji może zresztą doprowadzić w razie potrzeby) pozostawiał sprawy gospodarcze, politykę w parlamencie itp. Chamenei stał się symbolem twardej postawy duchownych, niezgadzających się na liberalizację polityki. Wielokrotnie dochodziło do spięć Iranu z USA – kiedyś popierającymi szacha, a przez to uważanymi przez Chomejniego i Chameneiego za Wielkiego Szatana. Począwszy od kryzysu z amerykańskimi zakładnikami w ambasadzie w Teheranie, po spór wokół irańskiego programu atomowego i oskarżenia o wspieranie przez Iran organizacji terrorystycznych, wojna wisiała na włosku. Dlatego Teheran intensywnie szukał sojuszników wśród krajów antyzachodnich, takich jak Rosja, Chiny i Wenezuela. Kiedy podczas pandemii Polska przekazała Iranowi w geście solidarności transport szczepionek, Chamenei kazał zwrócić 820 tys. dawek, ponieważ wyprodukowano je w USA. „Nie ufam im” – powiedział o amerykańskich i brytyjskich preparatach w 2021 roku. Iran postawił na szczepionki chińskie, rosyjskie i indyjskie. Religijna dyktatura i społeczeństwo, które nie chce być zamknięte Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu z 1989 roku nie pozostawia wątpliwości, że podstawą życia kulturalnego, społecznego, politycznego i ekonomicznego są normy islamskie. To teokracja, religijna dyktatura, w której fundamentem jest Koran i tradycja. Poza muzułmanami z innych niż szyici prądów, w kraju swoje religijne rytuały mogą jednak odprawiać zaratusztrianie, żydzi (niezależnie od bardzo napiętych stosunków z Izraelem, którego władze w Teheranie po prostu nie uznają) oraz miejscowi chrześcijanie. Turyści często są zaskoczeni, że społeczeństwo irańskie wcale nie jest zamknięte. Mieszkańcy przychylnie nastawieni są do gości z zagranicy, dumni z zabytków, tradycji i przyrody. Nie ma alkoholu, dyskotek, golizny i par całujących się w miejscach publicznych. Jednak w Teheranie młodzi ubierają się nowocześnie i atrakcyjnie. Spod często tylko niedbale narzuconych kobiecych chust widać eleganckie fryzury i perfekcyjny makijaż. Dziennikarze opisują, że w domowym zaciszu furorę robi fikuśna bielizna. A po kryjomu pełne ręce pracy mają chirurdzy plastyczni – zajmujący się nawet rekonstrukcją błony dziewiczej. Jest też sposób na ominięcie zakazu seksu pozamałżeńskiego: to tzw. małżeństwo tymczasowe (sigheh), które u szyitów można zawrzeć na papierze nawet tylko na pół godziny. Chamenei na to przyzwalał. Jeśli jednak poczuł, że jego władza jest realnie zagrożona, potrafił być bezwzględny. Gdy Irańczycy zwietrzyli szansę na zliberalizowanie kraju za rządów prezydenta Mohammada Chatamiego (1997–2005), ich złudzenia szybko zostały rozwiane. Na ulice wyszły patrole strzegące islamskiej moralności. Jak pisze Kęskrawiec, „w publicznych miejscach wymierzano kary chłosty, zdarzało się nawet, że dziewczynom, które przyłapano na chodzeniu w sandałach bez skarpet, za to z pomalowanymi paznokciami – wkładano bose nogi do wiader z karaluchami”. Podczas ulicznych starć, do których dochodziło także w kolejnych latach, wiele było ofiar śmiertelnych. Tylko podczas wielkich protestów w latach 2019–2020 zginęło, według różnych szacunków, od trzystu do półtora tysiąca Irańczyków. Demonstrowali przeciw złamanym obietnicom, korupcji, drożyźnie, bezrobociu, zakłamaniu kleru i manipulacjom władz. Niektórzy wzywali nawet do ustąpienia Najwyższego Przywódcy. Do kolejnych protestów dochodziło później. Władze podkreślały, że stoją za nimi wrogie kraje – zwłaszcza USA (Wielki Szatan) i Arabia Saudyjska (sunnici). Chamenei zapewnił w irańskiej telewizji, że wrogowie znów się zawiodą, podobnie jak wiele razy w przeszłości. 1 marca 2026 roku Amerykanie ogłosili, że Najwyższy Przywódca został zabity podczas ataku armii USA na Iran. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Watykan może stracić tytuł najmniejszego państwa. Na mapie Europy ma pojawić się nowy mikrokraj
Władze Albanii dążą do powołania najmłodszego kraju świata o wielkości zaledwie 10 hektarów. Zapowiadane mikropaństwo zakonu bektaszytów ma posiadać własną administrację, paszporty, a nawet służby wywiadowcze.
Spis treści: W Europie ma powstać „Muzułmański Watykan” Kim są bektaszyci? Najmłodszy kraj świata W ostatnim czasie wiele mówi się o zmianach na mapie Europy. Nie tak dawno media donosiły, że do renegocjowania swoich granic zmuszone są Szwajcaria i Włochy. Powód? Topnienie alpejskich lodowców wywołane zmianami klimatycznymi. Z kolei na początku 2024 r. głośno było o planowanej zmianie nazwy Walii na „Cymru”. – Walia to nazwa narzucona Cymru i zasadniczo wcale nie jest walijskim słowem. Świat wie o Walii ze względu na jej powiązania z Anglią od 1282 r. Mało kto słyszał o Cymru lub zdaje sobie sprawę, że mamy swój własny, unikatowy język i kulturę, która całkowicie różni się od innych krajów w Wielkiej Brytanii – przekonywali pomysłodawcy inicjatywy. Nadal realna wydaje się wizja powstania na Starym Kontynencie nowego kraju, wielkości zaledwie ¼ Watykanu. Zapowiadane mikropaństwo ma być muzułmańską odpowiedzią na Stolicę Apostolską. W Europie ma powstać „Muzułmański Watykan” Położony w sercu Rzymu Watykan jest obecnie najmniejszym państwem świata. Niewykluczone jednak, że wkrótce się to zmieni. Według zapowiedzi Edi Rama, premiera Albanii, na terytorium Tirany powstanie nowy, wzorowany na Stolicy Piotrowej kraj o powierzchni 10 hektarów, czyli cztery raz mniejsze niż Państwo Kościelne. Tamtejsze władze planują przekształcić islamski zakon bektaszytów w suwerenne państwo, z własną administracją, paszportami, a nawet służbami wywiadowczymi. Jego głównym zadaniem, jak podkreśla szef albańskiego rządu, będzie promocja wartości pokoju, tolerancji i współistnienie ludzi różnych wyznań. – Celem nowego państwa jest promowanie tolerancyjnej wersji islamu, z której Albania jest dumna. Albania, niewielki kraj na Bałkanach Zachodnich, uratowała żydowskich uchodźców przed nazistami w czasie II wojny światowej i udzieliła schronienia Afgańczykom po dojściu talibów do władzy w 2021 roku – zaznaczył premier Edi Rama. Kim są bektaszyci? Przywódcą Suwerennego Państwa Zakonu Bektaszytów miałby zostać obecny duchowy przywódca zakonu, derwisz Baba Mondi. Historia bractwa sięga XIII wieku. Jego założycielem był Hadżdżi Bektasz Wali z Niszapuru, ale to Balım Sultan w XIV w. nadał bractwu bektaszijja ostateczny kształt. Przez dekady centrum życia zakonnego bektaszytów znajdowało się w Turcji. Wszystko uległo zmianie w 1925 roku, gdy dawne Imperium Osmańskie zarządziło likwidację wszystkich bractw sufickich, a cała działalność zakonników przeniosła się na Bałkany – do Albanii, Kosowa i Macedonii Północnej. – Jako jedyni na świecie mówimy prawdę o islamie i nie mieszamy jej z polityką – podkreśla Baba Mondi w wywiadzie dla „The New York Times”. Wyraża jednocześnie nadzieję, że największe mocarstwa świata, jak Stany Zjednoczone, nie staną na przeszkodzie i uznają suwerenność jego państwa. Bektaszyci stanowią około 10% społeczności muzułmańskiej w Albanii. Zarówno szyici, jak i sunnici uważają wyznawców bektaszijji za heretyków. Najmłodszy kraj świata Jeśli zakon bektaszytów z Tirany faktycznie ogłosi suwerenność, założone przez nich państwo będzie nie tylko najmniejszym, ale, rzecz jasna, także najmłodszym krajem globu. Obecnie to miano należy do położonego we wschodniej części Afryki Sudanu Południowego, który na mapie świata pojawił się w lipcu 2011 roku. W przeprowadzonym ponad dekadę temu referendum ponad 98% upoważnionych do głosowania opowiedziało się za podziałem Sudanu na dwie części. W Europie natomiast prym wiodą byłe republiki jugosłowiańskie – Kosowo, Serbia i Czarnogóra. Pierwsza z nich niepodległość, wciąż kwestionowaną przez wiele mocarstw, ogłosiła w 2008 r. Kolejne odpowiednio – w 2006 i 2007 r. Dodajmy, że za najmłodszy azjatycki kraj uznawany jest Timor Wschodni na wyspie Timor, który od 2002 r. cieszy się niezależnością. Źródło: rp.pl, geekweek.interia.pl, National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów
Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Tożsamość narodowa opiera się na oporze wobec okupantów i konfliktach, które w przeszłości nawiedziły kraj.
W tym artykule: Trudna historia Afganistanu Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Jest pewna afgańska anegdota, która wiele mówi o historii tego kraju. Gdyby zapytać mieszkańca wsi lub prowincji, co jest za widocznym tuż obok wzgórzem, ten odpowie: „Za tym wzgórzem mój dziadek walczył z Aleksandrem Wielkim”. W tym niewinnym żarcie kryje się jednak ziarno prawdy. W 329 r. p.n.e. Aleksander Macedoński dotarł do Afganistanu ze swoją armią i podbił ten kraj. Za jego panowania powstało wiele miast, do których sprowadzali się hellenistyczni koloniści. Jednak grecka okupacja spotkała się buntami miejscowej ludności. Wydarzenia te, i dalsza walka o niepodległość kraju położonego na niezwykle surowym terytorium, kształtowały narodową tożsamość Afgańczyków. Trudna historia Afganistanu Gościem najnowszej odsłony cyklu „Kawa z ambasadorem” był dr Piotr Łukasiewicz, politolog, dyplomata, pułkownik rezerwy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i były ambasador RP w Afganistanie w latach 2012–2014. Rozmowę o historii i społeczeństwie Afganistanu prowadziła dr Małgorzata Bonikowska, prezeska Centrum Stosunków Międzynarodowych i THINKTANK. Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Najwcześniejsze osady miejskie pojawiły się w Afganistanie już w III tysiącleciu p.n.e. Po 2000 roku p.n.e. region ten zamieszkali Ariowie, którzy należeli do indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich. To za ich czasów powstało miasto, które dało początek Kabulowi. – Historia Afganistanu jest bardzo skomplikowana. To kraj leżący na styku Azji Centralnej, Subkontynentu Indyjskiego i rozszerzającego się Bliskiego Wschodu. Historycznie był miejscem styku dwóch religii: islamu i hinduizmu – mówi dr Piotr Łukasiewicz. Po śmierci Aleksandra Wielkiego tereny Afganistanu przejęli Seleucydzi, a później znaczną część kraju opanowali Partowie. W 50 r. n.e. Afganistan został zaatakowany i złupiony przez Kuszanów, którzy przybyli ze stepów Azji. Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium – Historia tego kraju jest naznaczona wieloma wojnami, konfliktami i konfrontacjami. To sprawiło, że Afgańczycy przyjęli dość wojskowy styl życia. Z drugiej strony to społeczeństwo żyło i żyje w surowych warunkach geograficznych, a jak wszyscy wiemy, górale to specyficzni ludzie. Konsekwencją tych dwóch czynników było stworzenie pewnego rodzaju „wojowniczej” hierarchii społecznej – tłumacz ambasador. Tożsamość Afgańczyków jest oparta przede wszystkim na oporze i obronie swojego terytorium. Z drugiej strony, dr Piotr Łukasiewicz zwraca uwagę na to, że Afganistan nigdy nie był skolonizowany. – Bardzo się starały o to dwa duże mocarstwa. Chociaż zdarzało się, że krajem rządzili (z nadania Brytyjczyków lub Rosjan) królowie lub szachowie. Nigdy jednak w Kabulu nie zasiadywał okupacyjny król lub namiestnik. To odróżniało Afganistan od innych krajów regionu – przyznaje ambasador. To jednak nie oznaczało braku problemów. Bezpieczeństwo, kultura, największe atrakcje. Nasz mini-przewodnik po Afganistanie Afganistan jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, w którym od lat toczy się tląca wojna domowa między armią a radykalnymi islamistami – talibami. Choć to państwo nie cieszy si... – Przyczyną nieszczęść tego narodu jest po pierwsze to, że dybały na niego potęgi zewnętrzne i ingerowały w ten kraj praktycznie przez cały czas. Po drugie, wewnętrzne problemy Afganistanu. Ten kraj był zawsze rozrywany przez księstwa z prowincji, które mocno sprzeciwiały się silnej władzy w Kabulu. To powodowało niezdolność do stworzenia silnego, scentralizowanego państwa – wyjaśnia dr Łukasiewicz. Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Współcześnie Afganistan zmaga się z nowymi-starymi problemami. W 2021 roku kraj przejęli talibowie. Odtwarzają oparty na prawie szariatu Emirat Afganistanu z lat 90. XX wieku. Odrzucili demokratyczną konstytucję, która zakładała wolność wyznania i języka dla wieloetnicznego narodu. Obecnie najwyższą władzę sprawuje przywódca duchowy emir Hibatullah Achundzada, który przebywa w Kandaharze. Na czele rządu w Kabulu stoi mułła Hasan Achund. To on de facto zarządza krajem. Eksperci wskazują, że nowe struktury władzy marginalizują i dyskryminują afgańskie mniejszości, prawa człowieka są ograniczane. Współczesny Afganistan zmaga się z pogłębiającym się kryzysem humanitarnym. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Arabii Saudyjskiej – kraju słynącym z bogactwa i zakazów
Mundial w Katarze to nie tylko okazja do śledzenia najlepszych piłkarzy świata w akcji, ale także odkrywania nieznanych do tej pory faktów na temat poszczególnych reprezentacji. Polskich kibiców z pewnością zainteresują ciekawostki o Arabii Saudyjskiej, czyli jednym z grupowych rywali Biało-Czerwonych.
W tym artykule: O czym trzeba pamiętać przed wyjazdem do Arabii Saudyjskiej? Co jest zabronione w Arabii Saudyjskiej? Co warto zobaczyć w Arabii Saudyjskiej? Kiedy jechać do Arabii Saudyjskiej? Arabia Saudyjska jest bezpiecznym krajem? Arabia Saudyjska – ciekawostki Arabia Saudyjska, podobnie jak Katar, jest postrzegana przez Europejczyków jako kraj kontrastów. Miejsce, gdzie tradycyjne rozumienie religii współistnieje na co dzień z nowoczesnymi technologiami i niewyobrażalnym bogactwem państwa. Co warto zobaczyć w Arabii Saudyjskiej, jak przygotować się do wyjazdu i na co należy uważać? O czym trzeba pamiętać przed wyjazdem do Arabii Saudyjskiej? Arabia Saudyjska jest krajem surowych zasad, w których reguły postępowania podlegają dogmatom religijnym. Nawet jeśli norma nie jest ustalona przez prawo świeckie, musi być przestrzegana, jeśli przewiduje ją szariat (prawo islamskie). Przestrzeganie tych dogmatów jest monitorowane przez policję religijną Mutavva. Państwo stało się otwarte dla turystów stosunkowo niedawno, a nie-muzułmanie wciąż nie są wpuszczani do wielu miejsc. Wcześniej można było uzyskać jedynie wizę biznesową, wizę służbową lub wizę pielgrzymkową. Przy wsparciu rządzącego obecnie sułtana rozwija się infrastruktura turystyczna. Możliwe stało się uzyskanie wizy turystycznej, ale tylko za pośrednictwem agencji i dla grupy turystów. Przed wyjazdem należy dowiedzieć się, czego nie wolno kobietom w Arabii Saudyjskiej. Wszystkie kobiety w wieku powyżej 12 lat powinny być ubrane w zakrywające ciało ubrania, najlepiej abaya. Mężczyźni nie mogą również obnażać rąk i nóg powyżej łokci i kolan. „Krwawe Mistrzostwa Świata”. Ciemna strona mundialu w Katarze Mistrzostwa Świata w Katarze z wielu powodów czynią ten turniej wyjątkowym. To pierwszy mundial, który odbywa się na Bliskim Wschodzie i pierwszy w kraju islamskim. Po raz pierwszy w historii... Mężczyźni mogą być fotografowani za ich zgodą, kobiety w ogóle nie mogą być fotografowane. W Arabii Saudyjskiej surowo zabronione jest picie alkoholu. Nie można go znaleźć w sklepach i restauracjach, a jego użycie podlega surowej karze. Dorośli turyści nie muszą wykonywać specjalnych szczepień. Małe dzieci powinny być szczepione przeciwko polio, zapaleniu krztuśca i tężcowi. Nie wolno rozmawiać z mieszkańcami o prawach kobiet, polityce i religii. Nie trzymaj rąk w kieszeniach i nie dotykaj rozmówcy. Pozdrów mężczyzn uściskiem dłoni, kobiety – tylko za pozwoleniem. Większość mieszkańców porusza się taksówką i własnym samochodem. W taksówce mężczyzna siedzi obok kierowcy, a kobieta z tyłu. Poruszając się po kraju, zawsze musisz mieć przy sobie dokumenty tożsamości. Jeśli nie możesz pokazać dokumentów na żądanie, możesz trafić do więzienia. Co jest zabronione w Arabii Saudyjskiej? Arabia Saudyjska to osobliwy kraj, jeszcze niedawno zamknięty dla turystów. Religia nie jest oddzielona od państwa, prawo szariatu przeważa nad prawem świeckim. Turyści nie muszą nosić abaya, ale ich ubrania powinny zakrywać większość ciała, a ich głowy mają być zakryte. Arabia Saudyjska w sposób znaczny dyskryminuje kobiety. Dopiero niedawno zniesiono zasadę, że kobieta musi mieć męskiego opiekuna. Wcześniej kobieta była wpisana do paszportu ojca, a następnie męża. Kobiety bez opieki mogą nie mieć pozwolenia na wjazd do kraju. Kobiety mogą głosować tylko w wyborach lokalnych. Nie mogą komunikować się z nieznajomymi. Wszystkie miejsca i instytucje publiczne są podzielone na strefy dla kobiet i mężczyzn. Do niedawna kobiety nie mogły pracować. Doprowadziło to do tego, że sprzedawcami w sklepach z odzieżą damską byli także mężczyźni. Oznaczało to, że kobiety nie mogły przymierzać ubrań nawet w przymierzalni. Mężczyzna jest głową rodziny i może mieć kilka żon. Religia nakłada również pewne ograniczenia na mężczyzn, ale są one nieporównywalnie mniejsze niż w przypadku kobiety. Hazard i alkohol są zabronione. Raczej nie możemy oczekiwać, że zostaniemy zaproszeni do miejscowego domu. Jeśli tak się stanie, to kobiety nie będą obecne przy stole, ponieważ nie wolno im komunikować się z nieznajomymi. Spóźnienie jest uważane za normalne. W Arabii Saudyjskiej taniec z osobami płci przeciwnej jest surowo zabroniony. Wiele współczesnych tańców jest również zabronionych jako podważające zasady moralne. Niektóre zasady komunikacji są niezwykłe i dziwne dla Europejczyków: lewa ręka jest nieczysta; nie możesz skierować stóp w stronę osoby, z którą rozmawiasz; nie wypada trzymać rąk w kieszeniach; nie należy aktywnie gestykulować ani dotykać osoby, z którą rozmawiasz. Co warto zobaczyć w Arabii Saudyjskiej? Choć większość państwa pokrywa pustynia, to zwłaszcza osoby zainteresowane historią islamu znajdą w Arabii miejsca, które warto zobaczyć. Niestety, jeśli nie jesteśmy wyznawcami islamu, to nie dane nam będzie odwiedzić Mekki, gdzie znajduję się główna świątynia wszystkich muzułmanów na świecie. To święte miasto, w którym urodził się prorok Mahomet. Podczas corocznej pielgrzymki przybywają tu ponad 4 miliony wiernych. Cała infrastruktura i gospodarka Mekki jest związana z pielgrzymami. Przedstawicielom innych religii zabrania się wstępu, czego dowodem są odpowiednie znaki drogowe. Możemy jednak zobaczyć inne atrakcje: Meczet Al-Haram to jedna z trzech głównych świątyń muzułmańskich na świecie. Jego budowę rozpoczęto w VII wieku. W ciągu setek lat budynek był wielokrotnie przebudowywany, aż w XVII wieku uzyskał nowoczesny wygląd. Obecnie powierzchnia meczetu wynosi 357 tys. m kw., wieńczy go 9 minaretów o wysokości 100 metrów. Świątynia Kaaba ma kształt czarnego prostokąta w meczecie Al-Haram. Dla muzułmanów służy jako wskazówka, w którą stronę należy się zwrócić podczas modlitwy. W języku arabskim „kaaba” oznacza „kostkę”. Uważa się, że pierwszy budynek świątyni został zbudowany przez aniołów niebieskich. W przeszłości był kilkakrotnie przebudowywany przez ludzi. Meczet Al-Kuba to pierwsza świątynia muzułmańska. Sam Prorok również brał udział w jego budowie. Fontanna Fahda to najwyższa fontanna na świecie, nazwana na cześć piątego króla Arabii Saudyjskiej. Jest to potężny strumień wody wznoszący się w niebo o 312 metrów z prędkością prawie 400 km/godz. Efekt ten jest możliwy dzięki przebiegłej konstrukcji pompy, która pompuje ponad 600 litrów wody na sekundę. Arabia Saudyjska buduje pierwsze miasto linearne. Bez dróg, samochodów i emisji dwutlenku węgla Budowa 170-kilometrowego, futurystycznego miasta Neom ma być przykładem ekologicznej metropolii – bez ulic, samochodów i smogu. Pierwsi mieszkańcy mają się tu wprowadzić już za 2 lata Kiedy jechać do Arabii Saudyjskiej? Klimat Arabii Saudyjskiej jest suchy. W lecie temperatura tutaj prawie zawsze przekracza 50 s. C. Średnia temperatura w styczniu wynosi od 8 st. C do 20 st. C (w miastach i na obszarach pustynnych), od 20 st. C do 30 st. C (wybrzeże Morza Czerwonego). Zimą śnieg jest tylko w górach Jizan (zachodnia część kraju). Najlepszy czas na wizytę w kraju to wrzesień–październik i kwiecień–maj. W tych miesiącach temperatura nie jest tak wysoka, jak w lecie, a powietrze nie jest zbyt suche jak w pozostałych miesiącach roku. Arabia Saudyjska jest bezpiecznym krajem? Arabia Saudyjska jest uznawana za bardzo bezpieczny kraj, co wynika z panującej tam dyktatury. Kary za najdrobniejsze nawet przestępstwa są bardzo wysokie, a na ulicy możemy spotkać wielu funkcjonariuszy. W stolicy i innych dużych miastach praktycznie nie ma przestępstw ulicznych. Władze ściśle utrzymują porządek, a nawet tworzą specjalną bazę danych, w której zapisywane są wszystkie przestępstwa i ich sprawcy. A także statystyki dotyczące wynagrodzeń, podatków i wydatków, co pomaga wyeliminować korupcję. Jednak musimy przestrzegać wszelkich zasad prawa islamskiego, o czym szczególnie powinni pamiętać wypoczywający latem turyści. Przykład? Pływanie w miejscach publicznych dozwolone jest jedynie w kostiumie kąpielowym o specjalnym kroju, który obejmuje całe ciało. Tylko w hotelach wypoczynkowych na wybrzeżu Morza Czerwonego są specjalne zamknięte obszary, w których dozwolone są typowe kostiumy kąpielowe. Tradycje zachowań społecznych są tutaj wyjątkowo konserwatywne i nie należy ich w żadnym razie lekceważyć. Z powodu naruszenia lokalnych przepisów zwykle musimy się liczyć z natychmiastowym wydaleniem z kraju. Arabia Saudyjska – ciekawostki Z czego słynie Arabia Saudyjska? Jakie zwierzęta żyją w Arabii Saudyjskiej? Jaka kara może nas spotkać za drobne przestępstwo i co jest napisane na fladze Arabii Saudyjskiej? Poniżej przedstawiamy ciekawostki dotyczące tego kraju. Arabia Saudyjska jest jednym z ostatnich państw na świecie, gdzie panuje monarchia absolutna. Arabia Saudyjska to nie kontynent, ale powierzchnia tego kraju czyni go trzynastym największym państwem świata. Jest niemal 7 razy większa od Polski. Arabia Saudyjska jest jednym z trzech współczesnych krajów na świecie nazwanych na cześć władców (w tym przypadku dynastii saudyjskiej). W Arabii Saudyjskiej znajdują się dwa najświętsze muzułmańskie miasta na Ziemi – Medyna i Mekka. W Arabii Saudyjskiej tworzenie partii politycznych jest zabronione. W Arabii Saudyjskiej kradzież nadal podlega karze poprzez odcięcie dłoni w nadgarstku. Obywatelom królestwa skazanym za kontakty pozamałżeńskie grozi kara chłosty lub śmierć. Kara śmierci przeznaczona jest również dla morderców, bluźnierców, wróżbitów i czarowników. Półwysep Arabski, na którym znajduje się królestwo, jest jednym z kilku miejsc na planecie, gdzie w miesiącach letnich temperatura nigdy nie spada poniżej 50 stopni Celsjusza. Saudyjczycy mogą ożenić się z dziewczynkami, które mają 10 lat. Na fladze tego państwa umieszczona jest szahada. To wyznanie wiary – „Nie ma Boga prócz Allaha, a Mahomet jest jego prorokiem” Wbrew powszechnemu mniemaniu, na terenie Arabii Saudyjskiej żyje wiele gatunków zwierząt. M.in. gazele, kozy, szakale, jaszczurki.
Rusza 7. Edycja Festiwalu Podróżników Trzy Żywioły w Krakowie
10 godzin filmów i 10 prezentacji z najdalszych zakątków świata. Najmocniejszych wrażeń dostarczą Natasza Caban i Wojciech Jagielski. Festiwalowi Podróżników Trzy Żywioły towarzyszą warsztaty i wystawy fotograficzne, spotkania podróżników i konkursy z cennymi nagrodami.
Siódmy raz polscy podróżnicy i odkrywcy spotkają się - podobnie jak w poprzednich latach - w dniach 12 do 14 marca 2010 roku (piątek-niedziela), w Nowohuckim Centrum Kultury w Krakowie. Imprezę rozpocznie całonocny "Trzy Żywioły - Festiwal Filmów Świata". Z piątku na sobotę będzie można zobaczyć blisko 10 godzin znakomitych dokumentów o otaczającym nas świecie. Tradycyjnie, sobota i niedziela to spotkania z podróżnikami i odkrywcami. Antoni Myśliborski opowie o życiu małych buddów z indyjskich klasztorów. Robb Maciąg wciągnie nas w podróż rowerem po prowincji Państwa Smoka. Ola Bednarska w 250 dni rozszyfrowała Afrykę. Jej opowieści przybliżą nam Czarny Ląd z nieznanej dotąd strony. Janusz Kasza jest żywą i niezwykle barwną legendą wśród podróżników. Opowie o ginących Indianach Yanomami, a także o mieszkających tam motylach. Natasza Caban wybrała się w samotny, prawie 2,5 roczny, rejs dookoła świata … po uśmiech dziecka. Żeglarskie opowieści zakończą drugi dzień Festiwalu. W niedzielę pojedziemy na wojnę i w tereny, w które nie są zapraszani turyści. Bartek Piziak obwiezie nas po irackim Kurdystanie, gdzie pamięć po Saddamie jeszcze nie umiera. Ania Maciąg udzieli cennych rad jak podróżować po krajach islamskich, opowie o swoich doświadczeniach i o życiu muzułmanek. Bartek Tofel zabierze nas do Afganistanu, w rejony, w których Talibowie są zaledwie obiektem żartów. Z Grzegorzem Lityńskim pojedziemy w poszukiwaniu serc zranionych falami tsunami - na Sri Lankę - Łzę Indii. Finałem Festiwalu będzie spotkanie z dziennikarzem Gazety Wyborczej - Wojciechem Jagielskim. Jego najnowsza książka "Nocni wędrowcy" powiedzie nas do nękanej niepokojami Ugandy. Tegoroczna edycja będzie się nieco różnić od poprzednich. Nowością Festiwalu Podróżników Trzy Żywioły będzie blok multimedialny, gdzie pokazane zostaną fotokasty z podróży, czyli multimedialne prezentacje, łączące fotografię z reportażem radiowym. Będą to fotograficzne perełki najlepszych polskich i zagranicznych podróżników. W ramach Festiwalu odbędą się też dwa bloki "Warsztatów Podróżniczych Trzy Żywioły". Pokażemy wam jak fotografować w podróży, jak robić dobre i piękne zdjęcia. Wprowadzamy nową formułę dla filmów i pokazów - nagrodę publiczności - "Czwarty Żywioł". Zostanie wręczona autorowi najlepszego pokazu i twórcy najlepszego filmu. Dodatkowo, pośród wszystkich głosujących zostanie wylosowany - i tu kolejny raz ukłon w stronę tradycji - bilet lotniczy w dowolne miejsce na ziemi. W sobotni wieczór spotkamy się na "Żywiołowym Etno Party", w muzycznych klimatach Orientu, Afryki, latynoskich rytmów i bałkańskich trąbek. Serdecznie zapraszamy! Opisy pokazów, zdjęcia ilustracyjne, opisy filmów, dojazd, noclegi, atrakcje i szczegóły Imprezy dostępne na stronie Klubu Podróżników Trzy Żywioły: www.3zywioly.pl