Niezwykle rzadkie nagranie złotego rekina. „Na początku nikt nie chciał w to uwierzyć”
Złoty rekin, który zaobserwowano u wybrzeży Kostaryki, zadziwił biologów morskich z całego świata. Okazuje się, że ten niezwykle rzadki okaz zawdzięcza swój nietypowy kolor wyjątkowej kombinacji schorzeń skóry, jakiej dotąd nie odnotowano u żadnego znanego gatunku rekinów.
Spis treści: Złoty rekin z Kostaryki. Przypadek, w który trudno uwierzyć Na czym polega genetyczna wyjątkowość złotego rekina? Zaskakujący kamuflaż złotego rekina. Jak przetrwał bez ochrony? Odkrycia dokonano zupełnym przypadkiem – rybacy wypłynęli na rutynowy połów, gdy w sieci znalazł się osobliwy, złocisty okaz. Złoty rekin, jak nazwano stworzenie, wzbudził sensację nie tylko ze względu na swój bajeczny kolor, ale również z powodu niezwykle rzadkiego zestawu zmian pigmentacyjnych. Badacze z Kostaryki potwierdzili, że zwierzę cierpi na kombinację leucyzmu (braku melaniny) i nietypowych chromatoforów, czyli struktur odpowiadających za powstawanie kolorów u różnych organizmów – połączenie niespotykane dotąd u żadnego znanego gatunku rekinów. Złoty rekin z Kostaryki. Przypadek, w który trudno uwierzyć Latem ubiegłego roku grupa wędkarzy sportowych zarzucała wędki u wybrzeży Parku Narodowego Tortuguero w Kostaryce, gdy na jednym z haczyków pojawiło się zwierzę, jakiego nikt wcześniej nie widział: półtorametrowy żarłacz szary (Galeorhinus galeus) o białych oczach i złotej skórze. Zszokowani rybacy wypuścili rekina z powrotem do wody, ale wcześniej zdążyli zrobić kilka zdjęć, które później przekazali lokalnym naukowcom. View Ediplayer on the source website – Na początku nikt nie chciał w to uwierzyć. Wiele osób twierdziło, że zdjęcia musiały być zmanipulowane – przyznał Daniel Arauz Naranjo, dyrektor wykonawczy Centrum Ratunkowego dla Zagrożonych Gatunków Morskich (CREMA) w Kostaryce i badacz współpracujący z National Geographic. Jednak po dokładnym zbadaniu sprawy Daniel Naranjo i jego zespół ustalili, że zdjęcia są autentyczne, a niezwykłe ubarwienie rekina to wynik rzadkiego schorzenia skóry znanego jako albino-ksantochromizm. Wyniki ich badań, opublikowane w ubiegłym miesiącu w czasopiśmie „Marine Biodiversity”, były szczególnie zaskakujące, ponieważ to zaburzenie pigmentacyjne upośledza kluczową strategię przetrwania rekinów – kamuflaż. Na czym polega genetyczna wyjątkowość złotego rekina? Albino-ksantochromizm to połączenie dwóch rzadkich schorzeń genetycznych: albinizmu u zwierząt, który obniża poziom melaniny w organizmie i prowadzi do bladego koloru skóry, włosów i oczu, oraz ksantochromizmu (znanego również jako ksantyzm), który powoduje nietypowe żółte lub pomarańczowe zabarwienie u zwierząt. – Albinizm i ksantyzm zazwyczaj występują oddzielnie – tłumaczy Marioxis Macias, doktorant na Federalnym Uniwersytecie Rio Grande w Brazylii i współautor publikacji. – Odnalezienie obu tych cech u jednego osobnika było rzeczywiście zaskakującym i bezprecedensowym odkryciem. Choć u rekinów odnotowywano już przypadki zarówno albinizmu, jak i ksantyzmu, to – jak wynika z nowej publikacji – złotoskóry rekin o bladych oczach jest pierwszym znanym żarłaczem szarym, u którego stwierdzono obie cechy jednocześnie. Eksperci, którzy wypowiedzieli się na łamach National Geographic, podejrzewają nawet, że może to być pierwszy w historii przypadek rekina dowolnego gatunku, u którego stwierdzono taki zestaw cech pigmentacyjnych. – Oprócz ksantyzmu u niektórych gatunków, w tym żarłaczy szarych, odnotowywano również przypadki leucyzmu (czyli częściowej utraty pigmentacji), a nawet wzory łaciate – mówi Melissa Cristina Márquez, niezależna badaczka rekinów, która nie brała udziału w opisywanym badaniu. Melissa Márquez określiła odkrycie złotego rekina jako „fascynujące”, dodając: – Zawsze ekscytują nas przykłady rzadkiego ubarwienia u rekinów, bo przypominają nam, jak wielka jest naturalna różnorodność, nawet wśród gatunków, które wydają się dobrze znane. Zaskakujący kamuflaż złotego rekina. Jak przetrwał bez ochrony? Żarłacze szare występują w ciepłych, płytkich wodach dwóch oceanów na Ziemi – zachodniego Atlantyku i wschodniego Pacyfiku. Większość czasu spędzają blisko dna morskiego, poszukując zdobyczy ukrytej w piasku. Ich skóra zwykle przybiera odcienie od jasnobrązowego po ciemnobrązowy, co pozwala im wtopić się w piaszczyste otoczenie. Taki naturalny kamuflaż umożliwia żarłaczom szarym nie tylko skradanie się do ofiary, ale także ochronę przed drapieżnikami. Choć dorosłe osobniki budzą respekt, to młode żarłacze bywają ofiarami tygrysich rekinów, krokodyli i innych drapieżników. Złoty rekin odnaleziony u wybrzeży Kostaryki był w pełni rozwinięty i sprawiał wrażenie zdrowego w momencie złapania, co sugeruje, że jego nietypowe ubarwienie nie wpłynęło negatywnie na zdolność przetrwania. Ale jak to możliwe? Naranjo ma na to swoją teorię. – Rekina znaleziono w okolicach ujść rzek, gdzie woda jest bardzo mętna. Możliwe, że odkrył, iż niska przejrzystość wody to skuteczna strategia przetrwania – mówi. Melissa Márquez dodaje, że to tylko jedno z wielu możliwych wyjaśnień, a rekin mógł przetrwać również dzięki brakowi naturalnych wrogów w regionie lub unikatowym zachowaniom, które pomogły mu unikać niebezpieczeństwa. Bez względu na to, jak rekinowi udało się osiągnąć dorosłość, mimo że wyróżniał się na tle środowiska, Naranjo cieszy się, że ten przypadek przekroczył nasze oczekiwania. Jego zdaniem obecność tego rekina to dobra wiadomość zarówno dla gatunku, jak i dla Kostaryki. – Kto wie, może ludzie zaczną tu przyjeżdżać, żeby snurkować i próbować go zobaczyć – mówi. Daniel Naranjo podkreśla też, że to odkrycie przypomina o tym, jak ważne jest, by wszyscy eksplorujący ocean – naukowcy, rybacy, snurkowie – dzielili się swoimi obserwacjami. – Ocean wciąż potrafi nas zaskoczyć – dodaje. Źródło: National Geographic
To jedno łączy najzdrowszych ludzi świata. Naukowiec nie ma wątpliwości
Niebieskie strefy to miejsca na świecie, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zdrowo. Naukowiec Dan Buettner odkrył, co je łączy – i jak z ich doświadczeń możemy skorzystać wszyscy.
Spis treści: Co definiuje niebieską strefę? Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Na czym polega dieta niebieskich stref? Co jeszcze wpływa na długowieczność? „Niebieskie strefy” mogą zawierać sekret życia do 100 lat i dłużej. Do takich wniosków doszedł Dan Buettner, badacz i podróżnik National Geographic. Od 2004 roku Buettner bada miejsca, które nie tylko charakteryzują się dużym odsetkiem osób powyżej 100. roku życia, ale również skupiskami ludzi, którzy starzeją się bez problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, otyłość, nowotwory czy cukrzyca. Jego odkrycia stały się podstawą książek, w tym „Sekrety niebieskich stref: lekcje z najzdrowszych miejsc na Ziemi”, wzbudziły światowe zainteresowanie tymi rejonami, a nawet zainspirowały serial Netflixa „Live to 100: Secrets of the Blue Zones”. Gdzie znajdują się te „niebieskie strefy”? Co sprawia, że są tak zdrowe? I czego możemy się nauczyć od nich, nawet jeśli nie mieszkamy w ich pobliżu? Oto wszystko, co warto wiedzieć o niebieskich strefach. Co definiuje niebieską strefę? Badania Buettnera doprowadziły do wyodrębnienia pięciu regionów, które określił jako „niebieskie strefy”. Są to „demograficznie potwierdzone, geograficznie zdefiniowane” obszary, w których ludzie dożywają do 100 lat w niezwykłym odsetku – dziesięciokrotnie większym niż w Stanach Zjednoczonych. Mimo że dzieli je ogromna odległość, te certyfikowane niebieskie strefy łączy dziewięć podstawowych zasad, które – jak twierdzą badacze – przyczyniają się do długiego i szczęśliwego życia. Wśród nich znajdują się niskie poziomy stresu, regularny ruch, silne poczucie celu oraz dieta oparta na roślinach. Aby dane miejsce mogło zostać uznane za certyfikowaną niebieską strefę, musi spełniać trzy kryteria: wiarygodną dokumentację dotyczącą urodzin i zgonów, wysoki poziom długości życia na tle świata oraz wysoką lokalną długowieczność. Gdzie znajduje się 5 niebieskich stref? Pięć niebieskich stref znajduje się w: Ikarii (Grecja), Okinawie (Japonia), regionie Ogliastra na Sardynii (Włochy), Loma Linda w Kalifornii (USA) Półwyspie Nicoya (Kostaryka). Największa wyspa subtropikalnego archipelagu należącego do Japonii – Okinawa – jest domem dla najdłużej żyjących kobiet na świecie. Podstawowe produkty spożywcze, takie jak słodkie ziemniaki z Okinawy, soja, kurkuma oraz goya (gorzki melon) sprawiają, że mieszkańcy Okinawy żyją długo i zdrowo. To właśnie w Okinawie Buettner rozpoczął swoje badania nad długowiecznością. Położona niedaleko wybrzeża Turcji, na Morzu Egejskim, Ikaria odznacza się jednym z najniższych na świecie wskaźników umieralności w średnim wieku oraz demencji. Badania łączą długowieczność tych greckich super-stulatków z tradycyjną dietą śródziemnomorską, bogatą w warzywa i zdrowe tłuszcze oraz zawierającą niewielkie ilości produktów mlecznych i mięsnych. Górzyste wyżyny Sardynii mogą się pochwalić najwyższą koncentracją stulatków wśród mężczyzn na świecie. Tutejsza ludność spożywa dietę niskobiałkową, która wiąże się z niższym poziomem zachorowalności na cukrzycę i nowotwory oraz mniejszym ryzykiem zgonu u osób poniżej 65. roku życia. Nicoya znajduje się w regionie Ameryki Środkowej o najniższym wskaźniku umieralności w średnim wieku oraz drugiej najwyższej koncentracji stulatków płci męskiej. Sekret długowieczności w tym regionie częściowo tkwi w silnych wspólnotach religijnych, głębokich więziach społecznych i zwyczajach codziennej, niskointensywnej aktywności fizycznej. Wysoka koncentracja Adwentystów Dnia Siódmego w Loma Linda przyczynia się do tego, że mieszkańcy żyją o 10 zdrowych lat dłużej niż przeciętny Amerykanin. Codzienne posiłki w tym przedmieściu Los Angeles opierają się na biblijnej diecie składającej się ze zbóż, owoców, orzechów i warzyw. Na czym polega dieta niebieskich stref? Genetyka odgrywa kluczową rolę w tym, jak długo żyjemy, ale dieta może być „zjazdem na pas lepszego zdrowia” – mówi Buettner. Dieta niebieskich stref oparta jest na nawykach żywieniowych obywateli tych regionów. Około 95 procent tej diety stanowią produkty pochodzenia roślinnego, a 5 procent produkty zwierzęce. Oznacza to podstawę w postaci sezonowych owoców i warzyw, dużej ilości fasoli i słodkich ziemniaków, orzechów i pełnych ziaren. Dieta zachęca do ograniczenia spożycia mięsa, nabiału i ryb. Gdy mieszkańcy niebieskich stref spożywają ryby, wybierają raczej mniejsze gatunki, które nie są przełowione – takie jak sardynki czy anchois. Dieta ta stosuje również zasadę „80%”, która polega na tym, by przestać jeść, gdy czujemy się prawie najedzeni. Co jeszcze wpływa na długowieczność? Wiele badań wskazuje, że dieta niebieskich stref może prowadzić do poprawy zdrowia i wydłużenia długości życia. Zgodnie z badaniami Loma Linda University Adventist Health Study, które śledzą tysiące uczestników od 1974 roku, dieta rybno-wegetariańska może zmniejszyć ryzyko śmierci wśród osób starszych o 18 procent. Jednak zdrowe odżywianie to tylko część obrazu. W końcu – „człowiek nie żyje samym chlebem”. Kluczem do prowadzenia długiego i zdrowego życia może być dobra dieta, ale opiera się również na silnych relacjach i wspólnocie. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba mieszkać w certyfikowanej niebieskiej strefie, aby czerpać z niej korzyści. Źródło: National Geographic
To jedno słowo zmienia życie. W Kostaryce powtarzają je codziennie i są szczęśliwi
Kostaryka przyciąga nie tylko egzotyką, ale i podejściem do życia. Ta podróż pozwoliła mi odkryć, czym jest szczęście i spokój.
Spis treści: Życie w rytmie karaibskiej dżungli Spacer po Cahuita Drapieżniki, ptaki, małpy i… leniwiec Kąpiel w dwóch oceanach jednego dnia Półwysep Nicoya i spotkanie z długowiecznością To właśnie w Kostaryce, kraju w Ameryce Centralnej, powstała filozofia pura vida, czyli „czyste życie”, która sprawia, że mieszkańcy z własnej woli dni spędzają spokojniej, nie zabiegają o dobra materialne, za to cieszą się każdą chwilą. Uśmiech na ich twarzach, powszechny optymizm, harmonia z naturą, zgoda na mniej dostatnie, ale za to radosne życie – to potwierdzenie pura vida właśnie – słów wypowiadanych tutaj każdego dnia zarówno na powitanie, jak i na pożegnanie. Można powiedzieć, że ta idea stała się marką tego niezwykłego kraju, promującego zachowanie spokoju, pozytywnego myślenia, wdzięczności, życzliwości i umiaru. Swoistego rodzaju harmonii. Życie w rytmie karaibskiej dżungli Ze stolicy San José ruszyłam wynajętym samochodem prosto na wschodnie, karaibskie wybrzeże. Zamieszkałam w dżungli, w małym hotelu, w którym rano obudziły mnie krzyki małp, nad głową latały nisko tukany i ary. A kiedy szłam na śniadanie, drogę przecięła mi kapibara. – Pura vida! Na co masz dziś ochotę? – zapytał mnie właściciel tego miejsca, który również nakrywał tego dnia do stołu. – Poproszę mango – odpowiedziałam bez namysłu i już po chwili na stole pojawiły się nasiona chia zalane mlekiem kokosowym z dodatkiem najlepszego, jaki w życiu jadłam, idealnie dojrzałego owocu. – Do tego kawa z własnej plantacji – mucho gusto! Kiedy Pedro nalewał mi oleisty, niemal czarny napój, uśmiechając się przy tym, już zaczęłam się domyślać, czym jest naprawdę kostarykańska deklaracja codziennego szczęścia. Spacer po Cahuita Droga do Cahuity – jednego z 28 parków narodowych Kostaryki, który poprzedza miasteczko o tej samej nazwie – była dość wyboista, ale podobała mi się, bo na zakrętach widać było morze. Fale leniwie uderzały o biały brzeg, podobnie niespiesznie poruszali się po uliczkach Cahuity jej mieszkańcy. Wypiłam tam kolejną kawę – w barze tak małym, że oprócz mnie znajdowała się w nim jeszcze tylko jego właścicielka, ubrana w amarantową suknię z trenem. Do parku, który okazał się bujnym pasem chronionego lasu deszczowego, weszłam od strony Playa Blanca. Powstał on w 1982 r., przede wszystkim po to, żeby ochronić rafę koralową. Wstęp jest bezpłatny, ale postanowiłam uiścić dobrowolną kwotę, która – według informacji przy wejściu – wsparła ochronę przyrody. Przez park wiedzie kilka 1,5-kilometrowych szlaków: Playa Blanca, Perezoso, Los Corales oraz najdłuższy, bo 3,5-kilometrowy – Punta Cahuita. Ponieważ postanowiłam spędzić w Cahuicie cały dzień, przeszłam niemal cały park, upajając się gęstą zielenią dżungli, białym piaskiem, po którym mogłam chodzić boso, a przede wszystkim obecnością zwierząt w ich naturalnym środowisku. Drapieżniki, ptaki, małpy i… leniwiec Przy rzece przecinającej plażę zobaczyłam czaple tygrysie, zimorodki i niebiesko ubarwione kraby. Zapuszczając się głębiej w zieleń, dostrzegłam przypominające kłody drzew ogromne iguany wygrzewające się na plamach słońca, skaczące z gałęzi na gałąź kapucynki białolice uchodzące za jedne z najinteligentniejszych małp, drapieżne ostronosy podpierające się długimi ogonami i wszędobylskie szopy. Żararaka rogata – jadowity wąż z rodziny żmijowatych polujący na ptaki w locie – jest symbolem Parku Narodowego Cahuita. Wypatrzyłam go w drugiej godzinie niespiesznego zwiedzania i zadzierania do góry głowy. Zwisał z gałęzi, tuż nade mną, trzeba było tylko wytężyć wzrok. Znacznie trudniej było dostrzec bazyliszka zwanego Jesus Christ lizard – a to chyba ze względu na umiejętność biegania po wodzie. Na niekwestionowanego króla parku – leniwca – tego uroczego oso perezoso, który może obracać głowę o 270 stopni, oddychającego tylko kilka razy na minutę – czekałam ponad 3 godz. Dostrzegłam go wreszcie w koronie drzew – zwierzaka o jasnym futrze obejmującego łapami jeden z konarów. Zwisał grzbietem w dół, a więc przyjął swoją ulubioną pozycję. Przez dłuższą chwilę przyglądałam mu się w nadziei, że poruszy się, zmieni sposób ułożenia. Wpatrywałam się w niego dobre pół godziny, siłą woli zmuszając go do jakiejkolwiek aktywności. Ponieważ sen zajmuje mu 16 godz. na dobę, a osiem kręgów szyjnych pozwala obracać głową w każdą stronę, wiedziałam, że zanim ruszy się z miejsca, najpierw rozejrzy się dookoła wypatrując zagrożenia lub pożywienia. Na terenie Cahuity występują dwa gatunki leniwców. Dwupalczasty jest większy, ma dłuższą sierść i prowadzi nocny tryb życia. Jego trójpalczasty brat ma ciemniejsze ubarwienie, ogon i jest aktywny w ciągu dnia. To on był pierwszym „złowionym”. Kąpiel w dwóch oceanach jednego dnia Wędrując po Kostaryce i wypatrując zwierząt w ich naturalnym środowisku, pomyślałam, że jest jednak szansa dla Ziemi. W tym jednym z najmniejszych krajów Ameryki Środkowej żyje ponad 500 tys. różnych roślin i zwierząt, co stanowi ok. 4% wszystkich gatunków na świecie. W Kostaryce znajdują się aż trzy potężne pasma górskie zwane Kordylierami, które jednocześnie wyznaczają naturalne prowincje tego kraju. To Guanacaste, Środkowa i Talamanca. Kiedy przejeżdżałam Kordylierę Talamanca, zwaną przez miejscową ludność Górami Niebieskimi – najwyższy niewulkaniczny masyw górski Ameryki Środkowej – spośród gęstej mgły wyłaniały się przede mną Cerro Durica (3280 m n.p.m.), Cerro de Terbi (3760 m n.p.m.), aż wreszcie zamajaczył w oddali Cerro Chirripo (3819 m n.p.m.) – najwyższy punkt tego maleńkiego kraju. Półwysep Nicoya i spotkanie z długowiecznością Kostaryka, ten wąski przesmyk między Amerykami, okazała się do tego idealna. I pomyśleć, że o poranku zanurzyłam się w Morzu Karaibskim, a więc wodach Oceanu Atlantyckiego w okolicach Puerto Viejo de Talamanca, na pokrytej czarnym piaskiem plaży. Woda była dość mętna, ale za to ciepła. Słońce właśnie wschodziło, mogłam więc wyciągnąć do niego ręce. Dotarłam do Puntarenas, zatrzymując się na moście Tarcoles, żeby sfotografować wylegujące się na brzegu rzeki krokodyle.W małej restauracji zjadłam ceviche i przez chwilę cieszyłam się myślą, że właśnie udało mi się dotrzeć nad Pacyfik. Playa Hermosa czekała na mnie, podobnie jak zachód słońca, ze swoimi łagodnymi, obmywającymi trud całego dnia falami. Przedłużyłam swój pobyt na Playa Hermosa, ale po dwóch tygodniach przyśniły mi się wulkany i już wiedziałam, że nadszedł czas, żeby je zobaczyć. źródło: National Geographic Traveler
Nie należały do piratów. W Kostaryce namierzono wraki pełne… europejskich cegieł
U wybrzeży Kostaryki w Ameryce Środkowej archeolodzy przebadali dwa wraki. Historia tych jednostek okryta jest tajemnicą – jeden ze statków spłonął. Oba były duńskimi okrętami, które przewoziły niewolników i budulec.
Spis treści: Zagadkowe wraki u wybrzeży Kostaryki Ładunek statków zdradza ich pochodzenie Piraci czy bezwzględni kolonizatorzy? Archeologia jest fascynującą dziedziną nauki. Urzeka w niej różnorodność. Archeolodzy zajmują się zarówno najstarszymi dziejami człowieka, jak i okresem nowożytnym. Można ich spotkać w zasadzie wszędzie, nawet pod wodą. Bo archeologia podwodna to bardzo silna gałąź tej nauki. Zagadkowe wraki u wybrzeży Kostaryki – To był długi proces i byłem bliski poddania się. Bez wątpienia były to najbardziej szalone wykopaliska archeologiczne, w jakich brałem udział – mówi Andreas Kallmeyer Bloch, archeolog podwodny z Muzeum Narodowego Danii. W taki sposób badacz wspomina projekt badawczy u wybrzeży Kostaryki. Celem badań były dwa wraki. Zatopienie tych statków około 300 lat temu Bloch określa jako „jedną z najbardziej dramatycznych katastrof w historii Danii”. Ładunek statków zdradza ich pochodzenie Na podstawie wykopalisk podwodnych przeprowadzonych w ostatnim czasie u wybrzeży Parku Narodowego Cahuita ustalono, że zagadkowe wraki to dwa duńskie statki niewolnicze Fridericus Quartus i Christianus Quintus. Zatonęły u wybrzeży Ameryki Środkowej w 1710 roku. Fridericus Quartus został podpalony, podczas gdy Christianus Quintus miał odciętą linę kotwiczną, po czym rozbił się. Piraci czy bezwzględni kolonizatorzy? Do tej pory sądzono, że jednostki te należały do piratów. Jednak sprawę wyjaśnił ładunek. Były to m.in. cegły i gliniane fajki wykonane w Holandii. Cegły wykonano w Europie. Określa się je mianem „flensburskich”. Były szeroko stosowane w koloniach duńskich. Z analiz drewna wynika z kolei, że jeden ze statków wykonano z drewna dębowego z zachodniej części Morza Bałtyckiego – obszaru obejmującego północno-wschodnią niemiecką Meklemburgię, a także Szlezwik-Holsztyn, Danię i Skanię. Drzewo ścięto w latach 1690–1695. Drewno jest zwęglone i pokryte sadzą, co potwierdza opis historyczny: jeden z okrętów spłonął. Źródło: Muzeum Narodowe w Kopenhadze Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Krokodyle zadomowiły się w toksycznej rzece w Kostaryce. Ścieki najwyraźniej im nie przeszkadzają
Jedna z najbardziej zanieczyszczonych rzek Ameryki Środkowej okazała się oazą dla krokodyli. W Tárcoles żyje ogromna populacja krokodyli amerykańskich, gatunku narażonego na wyginięcie.
W tym artykule: Brudna rzeka Tárcoles Krokodyl amerykański to żywa skamieniałość Krokodyle w ściekach to atrakcja turystyczna Rzeka Tárcoles wypływa z południowych zboczy Kordyliery Środkowej. Najpierw płynie na zachód, później skręca na południe i przecina Park Narodowy Carara. Uchodzi do Zatoki Nicoya, a jej wody wpadają do Oceanu Spokojnego. Tárcoles ma tylko 111 km długości, jednak jej dorzecze obejmuje ponad 2 tys. km kw. To ponad 4 proc. całego terytorium Kostaryki. Na tym terenie żyje m.in. 50 gatunków ptaków i innych zwierząt, w tym krokodyli amerykańskich (Crocodylus acutus). Te ostatnie są szczególnie interesujące dla naukowców. Okazuje się bowiem, że nie przeszkadza im gigantyczne zanieczyszczenie rzeki. Tárcoles uważana jest za najbrudniejszą rzekę nie tylko w Kostaryce, ale całej Ameryce Środkowej. Brudna rzeka Tárcoles Do Tárcoles spływają przede wszystkim ścieki komunalne i przemysłowe z San Jose, stolicy Kostaryki. Jak podaje AIDA, organizacja zajmująca się ochroną środowiska w Ameryce Środkowej i Południowej, absolutna większość z nich nigdy nie przeszła procesu oczyszczania. Czy to największy krokodyl na świecie? „Szef rzeki” miał 7 metrów długości Największy krokodyl na świecie w historii wyginął. Co wiadomo o przodkach krokodyli? Media zelektryzowała wiadomość o odkryciu okazów największego gatunku zamieszkującego Australię. Efekt? – W wodach Tárcoles można znaleźć metale ciężkie, azotany, azotyny oraz wiele ludzkich zanieczyszczeń – mówi Ivan Sandoval, biolog z Narodowego Uniwersytetu Kostaryki. Mimo to w rzece żyje nawet 2 tys. krokodyli amerykańskich . – To jest wyjątkowo zanieczyszczony teren. A jednak w jakiś sposób nie wpłynęło to negatywnie na populację tych zwierząt – mówi naukowiec. Krokodyle amerykańskie mają status narażonych na wyginięcie. Krokodyl amerykański to żywa skamieniałość Krokodyle amerykańskie to potężne zwierzęta: mają 4 metry długości i ważą kilkaset kilogramów. Występują od Florydy po północną część Ameryki Południowej. Spotkanie z nimi może być niebezpieczne dla człowieka. W kilku krajach odnotowano, że zwierzęta te zaatakowały ludzi. Jednak nie są uważane za najgroźniejsze z krokodyli. Znacznie od nich niebezpieczniejsze są krokodyle różańcowe (Crocodylus porosus), występujące w Ameryce południowo-wschodniej i w północnej Australii. Jak ocenili naukowcy z Kostaryki, populacja krokodyli amerykańskiej w Tárcoles jest „zdrowa i ogromna”. Zwierzęta nie miały problemu z ponad 150 rodzajami bakterii, które Sandoval odkrył w wodach Tárcoles. Biolog określił ten gatunek krokodyli jako „żywą skamieniałość”. – Zwierzęta te nie zmieniły się przez miliony lat i są perfekcyjnie „zaprojektowane” przez naturę – mówi badacz. Krokodyle w ściekach to atrakcja turystyczna Krokodylom nie jest więc straszna trująca rzeka. Nie oznacza to jednak, że można uznać te wielkie gady za bezpieczne. Ich widok jest jedną z atrakcji turystycznych, przyciągających ludzi do Tárcoles. Wśród turystów popularne są np. wycieczki łodziami, w czasie których można oglądać te ogromne zwierzęta. Krokodyle są większe i bardziej niebezpieczne od aligatorów. Czym się różnią i skąd się wzięły na Florydzie? Naukowcy twierdzą, że krokodyle nilowe są dużo bardziej niebezpieczne niż amerykańskie krokodyle i aligatory. A od 2000 roku już cztery osobniki zostały znalezione na Florydzie. Niestety, ludzie w czasie takich wycieczek karmią krokodyle – mimo, że jest to zakazane. Może to sprawić, że zwierzęta przyzwyczają się do widoku i bliskości turystów. Ponad połowa terytorium Kostaryki pokryta jest lasem. Kraj jest tak cenny przyrodniczo, że aż jedna trzecia jego powierzchni podlega różnym formom ochrony przyrody. Parki narodowe i rezerwaty mają chronić 500 tys. gatunków żywych organizmów, żyjących na terytorium Kostaryki (czyli 4 proc. wszystkich na świecie). To tak dużo, że Kostaryka uważa jest za najbardziej bioróżnorodne państwo na planecie. Tym istotniejsze jest więc, by tamtejsza przyroda była jak najlepiej chroniona. Źródła: ScienceAlert, AIDA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Samice małp zdradzają sekret dłuższego życia. To przyjaźń z innymi samicami
Badacze małp z Kalifornii odkryli, że samice kapucynki panamskiej żyją znacznie dłużej, jeżeli przyjaźnią się z osobnikami tej samej płci. Na czym polega ten fenomen?
W tym artykule: Co stoi za wyborem partnera lub partnerki w świecie zwierząt? Samice, które przyjaźnią się z innymi samicami, żyją dłużej Co łączy zachowania kapucynek i ludzi Przyjaźń wynika z poczucia bliskości i dotyczy zarówno ludzi, jak i zwierząt. Stworzenia stadne jeszcze bardziej potrzebują kontaktu z innymi osobnikami. Różne czynniki wpływają jednak na to, dlaczego wybieramy konkretnych partnerów. Może być to wygląd, zapach, zachowanie lub inne powody, które mogą przynosić obopólne korzyści. Jak i z kim się wiążemy wygląda inaczej w przypadku poszczególnych gatunków. Co stoi za wyborem partnera lub partnerki w świecie zwierząt? Naukowcy z University of California UCLA od 30 lat prowadzą w Kostaryce badania nad codziennym życiem setek małp, które żyją w tym kraju. Badacze każdego roku spędzali tam wiele godzin na obserwowaniu ich zachowania w naturalnym środowisku. Po latach pracy udało się wyciągnąć zaskakujące wnioski. Samice małp kapucynki panamskiej (Cebus imitator), które przyjaźniły się z innymi samicami, a nie samcami, żyły dłużej. – Ludzie często zakładają, że interakcje społeczne przynoszą pewne korzyści. Z naukowego punktu widzenia jest to jednak trudne do zmierzenia – twierdzi prof. Susan Perry, antropolożka z UCLA. Uczona podkreśla, że znalezienie odpowiedzi na pytanie, dlaczego wybieramy konkretne osoby i wchodzimy w relacje z nimi, wymaga naprawdę dużego wysiłku. Nie zawsze bowiem chodzi wyłącznie o kwestie reprodukcyjne. Małpy weszły w epokę kamienia łupanego? Brazylijskie kapucynki korzystają z narzędzi - National Geographic Archeolodzy wydobyli narzędzia do rozłupywania orzechów nerkowca, których małpy kapucynki używają w Brazylii od setek pokoleń. Samice, które przyjaźnią się z innymi samicami, żyją dłużej Najnowsze odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Behavioural Ecology”. Naukowcy udowodnili, że jest związek między relacjami samic kapucynek panamskich z innymi samicami, a ich zdolnościami przetrwania i długością życia. Autorzy podczas 18 lat obserwacji dokładnie śledzili życie tych małpek. W badaniu uwzględniono interakcje, w które wchodziły kapucynki, takie jak: uwodzenie, wspólne posiłki, udział w konfliktach, zachowania altruistyczne i wzajemna pomoc komunikacja za pomocą dźwięków. Na podstawie tych badań naukowcy uznali, że największe szanse na długie życie mają samice tych kapucynek, które nawiązywały przyjacielskie więzi z innymi samicami. Autorzy podkreślili również, że nie ma żadnych dowodów na to, że związki heteroseksualne przynosiły małpkom więcej korzyści i pomagały im przetrwać zagrożenie. Prof. Susan Perry zaznacza jednak, że to nie oznacza, że samice, które wiążą się z samcami radzą, sobie gorzej. Co łączy zachowania kapucynek i ludzi Inne badania, które również prowadziła prof. Susan Perry, wykazały, że niektóre zachowania kapucynek panamskich zbliżone są do zachowań ludzkich. Chodzi choćby o takie nawyki, jak otwieranie drugiemu osobnikowi ust, aby dokonać kontroli i sprawdzić, co znajduje się w środku, trzymanie się za ręce, czy także przykładanie dłoni do twarzy partnera. Uczona z UCLA twierdzi, że kapucynki mogą być interesującym obiektem dalszych badań na temat ewolucji tego rodzaju wyuczonych zachowań u ludzi. Przede wszystkim jednak tych zachowań, które są wyrazem bliskości i serdeczności. Na Borneo znaleziono tajemniczą małpę. Naukowcy twierdzą, że to bardzo rzadka, przypadkowa hybryda Zwierzę jest krzyżówką dwóch zupełnie różnych gatunków małpy. Jak powstała ta rzadka hybryda? – Tego rodzaju rytuały są swoistym testem jakości sojuszy i relacji, które zawiązują małpy. Najczęściej wykonują je te osobniki, które rzadko wchodzą w interakcje i nie są pewne wzajemnego zaufania – twierdzi prof. Susan Perry. Antropolożka dodaje jednak, że chociaż te praktyki są w pewnym stopniu podobne do zachowań ludzkich, wciąż więcej nas dzieli niż łączy. Więcej o kapucynkach – a konkretnie o kapucynkach czubatych – przeczytasz w tym artykule. Źródło: Behavioural Ecology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kostaryka zaprasza do pracy zdalnej. Na przyjezdnych czekają bonusy
Coraz częściej mówi się o czwartej fali pandemii. Gdzie przed nią uciec? Kostaryka to propozycja dla cyfrowych nomadów. Żeby dostać specjalną wizę, trzeba jednak spełnić konkretne warunki.
W tym artykule: Kostaryka otwiera się na cyfrowych nomadów Turystyka na Kostaryce Wciąż trwająca pandemia koronawirusa zmieniła naszą codzienność na wielu płaszczyznach. Miliardy ludzi na całym świecie musiały zreorganizować swoją codzienność, w tym pracę i hobby. W efekcie na popularności zyskały znane już wcześniej formy podróżowania, takie jak staycation, czyli wakacje w miejscu zamieszkania, czy workation – wczasy połączone z pracą. Naprzeciw podróżom ze służbowym laptopem w placu wyszła ostatnia Kostaryka. Kostaryka otwiera się na cyfrowych nomadów W czasie pandemii kilka krajów, w tym Gruzja, Estonia czy Aruba, otworzyło się na tzw. cyfrowych nomadów. Niedawno dołączyła do nich Kostaryka. Władze uchwaliły ustawę, zgodnie z którą cudzoziemcy chcący pracować zdalnie z Ameryki Środkowej, mogą ubiegać się o specjalną wizę na rok, z szansą przedłużenia do dwóch lat. Kostarykanie mają nadzieję, że napływ cyfrowych nomadów z całego świata pozwoli ożywić turystykę. Cyfrowy nomada korzysta z usług, konsumuje żywność, robi zakupy, korzysta z transportu i zatrudnia ludzi, a wszystko to generuje więcej miejsc pracy i rozwija kraj – argumentuje w oświadczeniu prezydent Kostaryki, Carlos Alvarado. Do tej pory cyfrowi nomadzi mogli przebywać w Kostaryce maksymalnie przez 90 dni. Nowa wiza nie tylko wydłuża pobyt, ale też zwalnia z płacenia lokalnych podatków dochodowych i daje uprawnienia do otworzenia konta bankowego w kraju. Dodatkowo posiadacze dokumentu będą mogli również prowadzić auto na podstawie prawa jazdy wydanego w ojczyźnie. Aby ubiegać się o wizę dla cyfrowego nomady, w pierwszej kolejności należy przedstawić dowód dochodu przekraczającego 3 tys. USD miesięcznie. W przypadku małżeństw i rodzin miesięczny minimalny dochód to 5 tys. USD. Kolejne kroki to wyrobienie polisy ubezpieczeniowej oraz uiszczenie jednorazowej opłaty za wydanie wizy. Jej wysokość nie została jeszcze ustalona. Pierwsi cudzoziemcy najprawdopodobniej będą mogli ubiegać się o specjalne wizy w ciągu kilku najbliższych tygodni. Turystyka na Kostaryce Kostaryka, podobnie jak wszystkie kraje utrzymujące się w dużej mierze z turystyki, od kilku miesięcy walczy o przyjezdnych. Podróżni nie muszą okazywać testów ani odbywać kwarantanny, za to na miejscu obowiązują ich lokalne obostrzenia. Aktualne informacje dotyczące przyjazdu do Kostaryki można znaleźć między innymi na oficjalnej stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Co zawieta meteoryt znaleziony na Kostaryce? Może odkryć sekrety wczesnego Wszechświata
Tęczowy meteoryt noszący nazwę Aguas Zarcas – od miejscowości, w której go znaleziono – może okazać się jednym z najcenniejszych znalezisk tego typu w historii. Naukowcy są przekonani, że fragment skały jest zrobiony z pyłu z wczesnej Drogi Mlecznej i może zawierać złożone związki organiczne.
W tym artykule: Co kryje meteoryt? Meteoryt, o którym mowa, był częścią asteroidy. Skała wielkości pralki spadła na Ziemię, a konkretnie na teren Kostaryki, 23 kwietnia 2019 roku. Jej odłamki rozprysnęły się na teren dwóch wiosek – La Palmera i Aguas Zarcas. Okazuje się, że asteroida była pozostałością wczesnego Układu Słonecznego, a meteoryt zwany Aguas Zarcas został najpewniej zbudowany ze złożonych związków węgla. Naukowcy twierdzą, że skała powstała z tego samego pyłu, który odkryto w meteorycie Murchison. Murchison znaleziono w 1969 roku w stanie Wiktoria w południowej Australii. Zebrano szereg kawałków o łącznej masie przeszło 100 kg, w tym największy ważący 7 kg. Swoją sławę Murchison zyskał dzięki temu, że odkryto w nim ponad 100 aminokwasów białkowych – niektóre z nich były znane naukowcom i obecne w ziemskich organizmach. Inne są rzadkie lub nieznane w istniejącym życiu W przypadku tęczowego Aguas Zarcas na razie nie potwierdzono obecności białek w jego wnętrzu, jednak naukowcy mają nadzieję na podobne odkrycia, jakie miały miejsce przy australijskim okazie. Co kryje meteoryt? Meteoryt Aguas Zarcas ma 4 560 milionów lat i był częścią asteroidy, która spadła w 2019 roku nad San Carlos. Pewna kobieta z miejscowości Aguas Zarcas, będąca świadkiem zdarzenia twierdzi, że kamień przebił dach jej domu, a „ciepłą skałę” znalazła na podłodze. View oEmbed on the source website Skała ważyła nieco ponad kilogram i najpierw była badana na terenie domu, w którym ją znaleziono, przy pomocy specjalistycznego sprzętu z Sekcji Petrografii i Geochemii Szkoły Geologii. Dalsze badania nad skałą zajęły ponad rok. Ostatecznie pokazały, że tęczowy Aguas Zarcas to chondryt węglisty, który powstał zanim rozwinęło się nasze Słońce. Chondryty węgliste są bogate w węgiel – i to nie tylko w nieorganiczny, ale także cząsteczki organiczne, jak aminokwasy, elementy budulcowe białek – podaje ScienceMag. Naukowcy porównali tęczowy meteoryt do znalezionego w Australii. Murchison zawierał również zasady nukleinowe, elementy budulcowe cząsteczek genetycznych, takich jak RNA, a w listopadzie 2019 roku naukowcy odkryli w nim główny składnik szkieletu RNA – rybozę. Aguas Zarcas może zawierać te same związki. Ponadto zespół pracujący nad badaniami meteorytu dysponuje bardziej zaawansowaną technologią niż naukowcy 50 lat temu, co umożliwia im ochronę i badanie znalezionych skał. Ponieważ tęczowy meteor jest młodszy od poprzednika, naukowcy mają nadzieję, że odkryją związki organiczne, które już dawno wyparowały z Murchisona. Sądzą, że wewnątrz skały będzie znajdować się wiele aminokwasów, ale mają też nadzieję na odkrycie białka, którego istnienie od dawna podejrzewano, ale nigdy nie znaleziono go w meteorytach. Jeśli choć część nadziei badaczy się ziści, ich odkrycia przybliżą nas do poznania początków naszego Układu Słonecznego i źródła życia we wczesnym Wszechświecie.
Kostaryka to prawdziwy raj odnaleziony. Czeka na odkrycie
To jedyny kraj w obu Amerykach, który nie ma wojska. Ma za to ponad 100 wulkanów, 50 gatunków kolibrów i 1300 km plaż.
Leje. Strumienie wody spadają z nieba już trzecią godzinę. Wielkie trójbarwne papugi, których stada zamieszkują okoliczne drzewa, schowały się gdzieś, żeby przeczekać ulewę. Siedzę na tarasie, jem lody o smaku gujawy i czekam na szefa hostelu, don Federica. Obiecał, że kiedy wyjdzie słońce, pojedziemy szukać aligatorów. Kostaryka, najbardziej stabilne i bezpieczne państwo w Ameryce Środkowej, to raj dla miłośników przygód i dzikiej przyrody. Dymiące wulkany, rekordowe ilości gatunków zwierząt i lasy deszczowe, a do tego kilometry dziewiczych plaż – to wszystko sprawia, że kraj jest coraz bardziej popularny wśród zagranicznych turystów. Są jednak miejsca, które zachowują urok nieodkrytych zakątków. Półwysep Osa, z Parkiem Narodowym Corcovado i malutkim Puerto Jiménez, to właśnie jedno z takich miejsc. Dżungla tuż za progiem Tuż za Puerto Jiménez, nad rozlewiskiem rzeki, lepiej nie zbliżać się zbytnio do krawędzi wody. Znad powierzchni wynurzają się bure nozdrza, łypią ślepia i kilka popielatych bestii płynie powoli w naszym kierunku. Kajmany z okolicy są co prawda przyzwyczajone do ludzi, ale na pewno nie można uznać ich za oswojone zwierzaki. Kiedy stwierdzam, że napatrzyłam się wystarczająco, wycofujemy się po cichu i jedziemy w głąb półwyspu, gdzie rodzina mojego przewodnika ma kawałek ziemi porosły deszczowym lasem. Pół godziny później drobniutki don Federico kroczy przez zarośla, co jakiś czas torując sobie drogę maczetą. Wypatrujemy leniwców, ale tyle czasu zajęło im schowanie się przed deszczem, że nie mają chyba ochoty wracać. Wreszcie dochodzimy do skarbu, który chce mi pokazać: ogromnego drzewa ceiba, czyli po polsku puchowca. Drzewo don Federica to prawdziwy kolos: jego pień ledwo objęłoby kilkanaście osób trzymających się za ręce. Korzenie już nad ziemią formują zakamarki i zawijasy. Kiedy wracamy, w koronach drzew siedzą tukany. Ich tęczowe dzioby pobłyskują w słońcu. Puerto Jiménez to wrota Parku Corcovado uznawanego za jeden z najbogatszych biologicznie regionów na świecie. Najlepiej odkrywać jego przyrodę w czasie kilkudniowej wędrówki. Przez park wytyczono szlaki, na noc można zatrzymać się w chatkach leśników. Mimo oznaczeń nie ufam swemu miejskiemu zmysłowi orientacji i wybieram wyprawę z przewodnikiem. Poza tym, że nie muszę się martwić, czy kiedykolwiek uda mi się wrócić, Juan wie wszystko o otaczającej przyrodzie. Pokazuje mi kwiaty, które wyrastają wprost z konarów drzew, szuka jadowitych jaskrawych żabek. Znajduje odbite w błocie ślady łap wielkiego zwierza – w okolicy można spotkać jaguary. W pewnym momencie ucisza mnie gwałtownie i każe spojrzeć w bok. Kilka metrów od nas spokojnie spaceruje mrówkojad. Wędrówkę kończymy na plaży tuż przed zachodem słońca. Soczystozielone zarośla zaczynają się tuż przy brzegu. Z masy liści wystają patykowate pnie palm. Spaceruję po pustej plaży i przyglądam się szalonym kolorom nieba. Latynoskie safari Kiedy inne kraje regionu pogrążały się w chaosie zamachów stanu i brutalnych dyktatur, Kostaryka inwestowała w to, co miała najcenniejszego: przyrodę. W latach 60. powstał tam pierwszy chroniony rezerwat. Pod koniec wieku było ich już 125. Turyści od dekad szukają w Kostaryce raju na ziemi, nie zawsze bywa jednak idealnie. We wrześniu ubiegłego roku świat obiegły zdjęcia tłumów na plaży Ostional, na półwyspie Nicoya. Z kamerami i aparatami na kijach turyści szukali najlepszych ujęć z tzw. arribady, czyli momentu, gdy żółwie morskie tłumnie wychodzą na brzeg, żeby złożyć jaja. Żółwie oliwkowe przybywają na Ostional raz, czasem nawet dwa razy w miesiącu, od sierpnia do grudnia. To niezwykły widok: tysiące zwierząt mozolnie suną przez plażę i płetwami wykopują doły w piasku, do których każde znosi nawet do 130 jaj. Chociaż pobyt żółwic na plaży trwa maksymalnie godzinę, bywa dla nich trudnym, męczącym doświadczeniem. Tłumy turystów, które łamią obowiązujące zasady wchodzenia na plażę wyłącznie z przewodnikiem, podchodzą zbyt blisko, błyskają fleszami aparatów i hałasują. Tymczasem nawet wibracje gruntu, które powodują zbyt mocne ludzkie kroki, mogą zestresować zwierzęta i uniemożliwić im złożenie jaj. Po wrześniowym incydencie władze przyznały, że konieczne są zmiany. Zwiększono liczbę policyjnych patroli i nałożono nowe limity na odwiedzające grupy turystów. – Arribada to niezwykłe wydarzenie – powiedział jeden z pracowników. – I ludzie powinni mieć prawo go doświadczyć, ale musi to być odpowiednio kontrolowane. Po prostu życie Na każdym kroku słyszę narodowy kostarykański slogan: pura vida! Znaczy to mniej więcej tyle co „po prostu życie”, ale w ustach optymistycznych Ticos, jak sami siebie nazywają mieszkańcy, zamienia się w pozytywny komentarz, który można wykorzystać w każdym momencie rozmowy. Co słychać? Pura vida! Dużo pracy? Pura vida. Ale jest pięknie – pura vida! Tak gawędzimy sobie z pasażerami w drodze do La Fortuny. Po czterech godzinach jazdy zza wzgórz wynurza się idealny stożek wulkanu Arenal i na dobre zapominam o zakurzonej stolicy San José. Na niewielkim terytorium Kostaryki znajduje się pięć czynnych i ponad sto wygasłych wulkanów. Ze szczytu Arenal jeszcze kilka lat temu codziennie spływała lawa. Teraz widać „tylko” buchający z wnętrza krateru dym. To nie znaczy, że wulkan wygasa, uspokaja jeden z pasażerów. Po chwili dodaje: – On tylko śpi. La Fortuna to niepozorne miasteczko, jakich wiele w Ameryce Środkowej. Jednak jej położenie – o krok od parku narodowego – sprawia, że osada jest doskonałą bazą wypadową do wycieczek po okolicy. Następnego dnia o świcie furgonetka zabiera mnie do stadniny. Chwilę później z grupą hostelowych gości jedziemy konno przez las, brodząc w strumieniach, co jakiś czas uchylając się od zwisających nisko konarów. Przy wejściu do rezerwatu konie zostają, a my pieszo ruszamy dalej. Wkrótce docieramy do wiszącego mostu, kołyszącego się lekko nad wąwozem porośniętym zielenią. Z oddali słychać nieustanny huk. 75-metrowa Catarata La Fortuna to wstęga spienionej wody, która z ogłuszającym hukiem wpada do jeziorka wśród skał. W duchu poganiam turystów na ścieżce przede mną, bo chcę jak najszybciej zanurzyć się w jeziorze. Ożywcza lodowata woda to idealna nagroda po wyboistej drodze z miasteczka. La Fortuna jest już popularnym celem wycieczek. Znacznie mniej osób spotykam na szlaku do laguny Cerro Chato, który zaczyna się właśnie nad wodospadem. Stroma błotnista ścieżka nad jeziorko w wygasłym kraterze wulkanu prowadzi przez gęste zarośla tzw. lasu mglistego. Szybko przekonuję się, że to idealne określenie. W soczyście zielonej dżungli panuje półmrok. Chłodna mgiełka sprawia, że widoczność sięga kilkunastu metrów, a ja czuję, jakbym wspinała się wewnątrz chmury. Ciszę przerywa tylko świergot ptaków i porykiwania wyjców gdzieś nad głową. Przemoczona do suchej nitki docieram wreszcie nad jezioro. Paru chłopaków huśta się na lianach nad taflą wody, inni wskakują wprost do turkusowej laguny. Zarośla mglistego lasu wokół tworzą zbitą ścianę zieleni. Po raz kolejny w Kostaryce czuję się jak na końcu świata. Kilka godzin mozolnego zejścia i jestem z powrotem w La Fortunie. Zmęczone mięśnie najlepiej porządnie ogrzać, dlatego, chociaż kleją mi się oczy, zgadzam się na wieczór w gorących źródłach. Dzięki wysokiej temperaturze podziemi wulkanu w okolicy jest ich mnóstwo. I można znaleźć wariant na każdą kieszeń: od luksusowych spa po te, w których spotyka się backpackerów i miejscowych. Czarny, biały, turkusowy Lubię środkowoamerykańskie dylematy: napić się ryżowo-cynamonowej horchaty czy „żabiej wody” (z trzcinowym cukrem, limonką i imbirem)? Szukać mrówkojadów czy leniwców? Kąpać się na plażach Pacyfiku czy tych karaibskich? Kostaryka jest na szczęście tak niewielka, że w tej ostatniej kwestii bez problemu można wypróbować obie opcje. W poszukiwaniu karaibskich klimatów jadę do Puerto Viejo de Talamanca, ale szybko okazuje się, że zbyt wielu turystów szuka tam tego co ja. – Jestem z Cahuity – mówi nowo poznana Kostarykanka i przekonuje, że to tam jest najpiękniej. Wskakuję do autobusu i po półgodzinie docieram do miasteczka. W Cahuicie czas płynie leniwie. Z sodas, małych rodzinnych barów, słychać reggae, pachnie kokosowym mlekiem. W okolicy mieszka duża afroamerykańska społeczność, co widać w lokalnym stylu życia. Największa rafa koralowa w całym kraju przyciąga miłośników snorklingu, park narodowy zaczyna się kilka metrów od ostatnich domów miasteczka. Playa Negra, z czarnym wulkanicznym piaskiem, jest jedną z najczystszych plaż w Ameryce Środkowej. Jeśli ktoś woli mniej oryginalny biały piasek, wystarczy przejść przez miasteczko na tereny parku narodowego, gdzie rozciąga się wspaniała Playa Blanca. Siadam pod palmami, patrzę na przejrzystą turkusową wodę i na myśl przychodzi mi tylko jedno: „To jest dopiero pura vida”.
Natura vs kłusownicy z Kostaryki. Naukowcy wpadli na pomysł, jak z nimi wygrać
Badacze dzikiej natury postanowili przechytrzyć kłusowników, którzy polują na żółwie jaja i zaczęli podkładać na plaży ich atrapy.
Jeśli kiedykolwiek oglądaliście dokument o dzikiej przyrodzie, prawdopodobnie znacie tę scenę: właśnie wykluły się małe żółwie morskie i walczą z piaskiem, by odbyć niedługą, lecz bardzo niebezpieczną wędrówkę w stronę wody, podczas gdy drapieżne ptaki tylko czekają na okazję, by ucztować na bezbronnych noworodkach. Jednak w Ameryce Środkowej to nie ptaki są największym zagrożeniem dla młodych żółwików – są nim kłusownicy. Wiele jaj żółwi morskich (na niektórych plażach nawet ponad 90 procent) nie ma szans na wyklucie – i przeprawę z gniazda do morza, ponieważ kłusownicy tylko czekają, by zebrać je w odpowiednim momencie i przewieźć do miast, gdzie posłużą za przysmak dla jednego z najbardziej niebezpiecznych drapieżników na Ziemi – człowieka. Nowe narzędzie może pomóc położyć kres tej praktyce, która jest ogromnym zagrożeniem dla delikatnych gatunków zwierząt. Badacze ukryli urządzenia GPS w fałszywych żółwich jajach, by śledzić drogę jaja od momentu zabrania przez kłusownika do momentu podania na stół, a pierwsze testy nowej technologii zadziałały bez zarzutu. "Nasze badania wykazały, że umieszczenie wabika w gnieździe żółwia nie uszkodziło zarodków inkubacyjnych, a także, że te wabiki naprawdę działają" – powiedziała biolog Helen Pheasey z Uniwersytetu w Kent w Wielkiej Brytanii – "Pokazaliśmy, że możliwe jest śledzenie nielegalnie zabranych jaj z plaży aż do konsumenta końcowego, jak pokazuje nasz najdłuższy tor, który zidentyfikował cały łańcuch handlowy obejmujący 137 kilometrów". Naukowcy od pewnego czasu używają wabików do "szpiegowania" zwierząt – na przykład robotów w kształcie pingwina na Antarktydzie, czy sztucznego małego goryla w Afryce. Pozwalają one naukowcom na obserwację zachowania zwierząt w ich naturalnym środowisku i bez niepotrzebnej (i stresującej zwierzęta) ingerencji w ich dzikie życie. Pomysł na projekt, który został nazwany InvestEGGator, powstał kilka lat temu w odpowiedzi na konkurs Wildlife Crime Tech Challenge Amerykańskiej Agencji Rozwoju Międzynarodowego (USAID), którego zadaniem było stworzenie technologii, która pozwoli na wykrycie szlaków tranzytowych w handlu dzikimi zwierzętami. Na pomysł wpadła zainspirowana serialami kryminalnymi badaczka Kim Williams-Guillen z zajmującą się ochroną przyrody organizacji Paso Pacifico. Pomyślała, że jeśli wabik będzie wystarczająco przekonujący, będzie mogła wykorzystać taki pomysł do ścigania handlarzy dzikich zwierząt. "W Breaking Bad antynarkotykowi umieścili urządzenie śledzące GPS na zbiorniku z chemikaliami, aby zobaczyć, kto je odbiera" – powiedziała – "W jednym z odcinków Prawa ulicy dwóch policjantów schowało urządzenie audio w piłce tenisowej, by ukradkiem nagrać podejrzanego dilera narkotyków. Żółwie jaja w zasadzie wyglądają jak piłki do ping-ponga, a my chcemy wiedzieć, dokąd zmierzają – połącz te dwa pomysły i masz InvestEGGator." Aby przetestować tę technologię, zespół umieścił po jednej z 101 realistycznych przynęt w gniazdach żółwi morskich na czterech kostarykańskich plażach. Atrapy w kształcie żółwich jaj z realistycznym nadrukiem 3D i wyposażone w urządzenia GPS zostały ustawione na wysyłanie sygnału raz na godzinę. Spośród tych wabików około 25 procent zostało skradzionych, a pozostałe atrapy pozostawiono gniazdach, by sprawdzić, czy na pewno są one bezpieczne dla prawdziwych żółwich jaj. Zgodnie z prognozami, wabiki nie wyrządziły jajom żadnych szkód, a żółwie szczęśliwie wykluły się w swoich gniazdach. Celem całej akcji nie było o tyle odnalezienie kłusowników usuwających jaja z ich gniazd, o ile śledzenie łańcucha dostaw, by dowiedzieć się gdzie i jak trafiają. "Ponieważ handel jest poważniejszym przestępstwem, z punktu widzenia organów ścigania te punkty przekazania są o wiele cenniejsze niż złapanie kogoś, kto bierze gniazdo z plaży" – powiedziała Pheasey. Najkrótszą drogą, którą przebyło jedno z jaj, była okolica posesji mieszkalnej przy plaży, najdłuższa droga zaś wyniosła 137 kilometrów – tamto jajo trafiło najpierw do zatoki załadunkowej supermarketu w Kostarykańskiej Dolinie Środkowej, a stamtąd do czyjegoś domu. Ponieważ jaja żółwia morskiego nie są sprzedawane w supermarketach, lecz od drzwi do drzwi, naukowcy założyli, że zatoka załadunkowa jest punktem przekazania towaru z rąk kłusownika na ręce sprzedawcy. Nawet jaja wabików, które nie działały zgodnie z planem, okazały się bardzo użyteczne. Jedno z nich przestało działać w pobliżu miasta Cariari, czyli jakieś 43 kilometry od gniazda, jednak ekipie badaczy przesłano później anonimowo zdjęcia atrapy, a także informację o punkcie sprzedaży w pobliżu Parku Narodowego Tortuguero i liczbie sprzedanych jaj. Jest to zarówno dobra, jak i zła wiadomość. Dobrą wiadomością jest to, że lokalna społeczność chętnie dzieli się informacjami na temat handlu jajami żółwia, ale z drugiej strony ich gotowość do tego świadczy o tym, że nie sądzą, by kradzież i jedzenie żółwich jaj było czymś wielkim, co oznacza, że całkowite wyeliminowanie takich praktyk będzie bardzo ciężkim zadaniem dla obrońców dzikiej natury. Jedzenie jaj żółwia morskiego nie jest niczym ekscentrycznym w tamtych okolicach – ludzie od dawna je spożywają, jednak kiedyś populacja tych zwierząt była znacznie większa. Dziś, głównie przez kłusownictwo i nielegalny handel, jest ich bardzo mało, więc InvestEGGator niesie nadzieję na zmiany w tym obszarze.
Kostaryka legalizuje małżeństwa jednopłciowe. Prezydent: Empatia i miłość mają nam wskazywać drogę
Kostaryka jest pierwszym krajem Ameryki Środkowej w którym śluby osób tej samej płci są legalne. Dwa lata po drugiej turze wyborów prezydenckich rządzący Kostaryką Carlos Alvarado Quesada spełnił obietnicę wyborczą i doprowadził do uznania wyroku Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (IACHR) nakazującego zmianę w przepisach.
- Od jutra, Kostaryka uznawać będzie śluby partnerskie (hiszp. matrimonio igualitario). W przeciągu najbliższych godzin pary tej samej płci oraz ich rodziny zyskają takie same prawa jak inne pary w tym kraju. W ten sposób zbudujemy lepszy naród – prezydent Quesada napisał dzień wcześniej na Twitterze. View oEmbed on the source website Pierwszą homoseksualną parą która stanęła na ślubnym kobiercu były Alexandra Quiros i Dunia Araya. Swoje ”tak” wypowiedziały zgodnie z prawem tuż po północy 26 maja, gdy zmienione prawo weszło w życie. Ich ślub na żywo transmitowała telewizja na koniec trzygodzinnego programu celebrującego równość par obu płci. View oEmbed on the source website O kolejnej parze, Nisie i Christine, ”mamach Gabriela, Juliána i Diego”, napisał sam prezydent. - Od dziś ta rodzina ma te same prawa co inne. Empatia i miłość mają wskazywać drogę naszemu krajowi – stwierdził Carlos Alvarado Quesada. Prawo do zawierania małżeństw przez prawa jednopłciowe po latach starań aktywistów społecznych i liberalnych polityków dwie decyzje sądów z 2018 roku. Chodzi o wyrok wspomnianego już trybunału IACHR z 9 stycznia i konsekwentną decyzję Sądu Najwyższego z 8 sierpnia. Pierwszy trybunał wskazywał, że aktualne przepisy kostarykańskiego prawa dotyczące małżeństw homoseksualnych są niezgodne z konstytucją kraju. Pół roku później Sąd Najwyższy potwierdził to i dał parlamentowi półtora roku na zmianę przepisów pod groźbą ich kompletnego anulowania. Wyznaczono też datę wejścia w życia nowych przepisów zezwalających na śluby homoseksualne. Podobne przepisy, zakładające m.in. dziedziczenie, obecne są już w Argentynie, Brazylii, Kolumbii, Ekwadorze, Urugwaju i części Meksyku. Kostaryka jest jednak pierwszym krajem Ameryki Środkowej który wprowadził zmianę. Pomogło pewnie nieco, że IACHR ma swoją siedzibę w San José, stolicy kraju a jego funkcjonowanie i przyświecające mu zasady były zawsze respektowane przez rządzących Kostaryką. Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka jest organem odpowiedzialnym za dopełnienie przestrzegania postanowień Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka i zasad prawa obowiązujących w Organizacji Państw Amerykańskich. Wzoruje się w tym na modelu europejskim ochrony praw człowieka. Gdy przed dwoma laty starający się o elekcję obecny prezydent Carlos Alvarado Quesada był jednym z aż 17 kandydatów na prezydenta, kwestia ślubów jednopłciowych była tematem, który zdominował kampanię. View oEmbed on the source website Ostatecznie, gdy 1 kwietnia doszło do drugiej tury między Quesadą a jego prawicowym i mocno religijnym kontrkandydatem, Fabricio Alvarado Muñoz, krajowe media nazwały wybory ”de facto referendum na temat małżeństw homoseksualnych”. Quesada dostał 60 proc. głosów. Jako ciekawostkę należy wspomnieć, że pierwszym faktycznym ślubem pary tej samej płci w Kostaryce był ten między paniami Laurą Florez-Estrada a Jasmine Elizondo. Udzielono im ślubu jeszcze w 2015 roku. View oEmbed on the source website Było to możliwe, bo urzędnik rejestrujący ich zgłoszenie pomylił się wpisując dane jednej z pań, czyniąc z niej niechcący mężczyznę. Po 4 latach sądowej batalii prawnicy reprezentujący władze Kostaryki poddały się a sąd oddalił sprawę, pozostawiając ich związek w mocy. Czy mieszkańcy Kostaryki chcieli zmiany w prawie? Część tak, choć opinia publiczna dość mocno zmienia swoje nastawienie do tego tematu. O ile np. w badaniu dla dziennika ”La Nacion” ze stycznia 2012 roku 55 proc. była na ”tak”, 41 proc. na ”nie”, to w grudniu 2013 roku amerykański Pew Research Center określił grupę przeciwników takich małżeństw na 61 proc. a zwolenników na 29 proc. 3 lata później w badaniach ośrodka naukowego Centro de Investigación y Estudios Políticos opinie rozkładały się bardziej równomiernie: 49 proc. na ”nie” a 45 proc. na ”tak”. Ta sama instytucja zbadała zdanie opinii społecznej w styczniu 2018 roku, gdy decyzję podjął trybunał IACHR. Wówczas małżeństwa jednopłciowe wspierało 35 proc. Kostarykańczyków a 59 proc. było im przeciwne. Jan Sochaczewski
Młody podróżnik zaginął w dżungli Kostaryki. Szuka go ojciec
Poszukiwacz przygód opowiada o dwuletnich poszukiwaniach swojego syna, który zaginął w Kostaryce.