Ile makijażu naprawdę potrzebujemy? Naukowcy obalili mit atrakcyjności
Badacze sprawdzili, jak naprawdę postrzegany jest makijaż. Wyniki pokazują, że kobiety często dopasowują swój wygląd do oczekiwań, które... istnieją jedynie w ich wyobraźni.
Makijaż od dziesięcioleci pozostaje nieodłącznym elementem kobiecej codzienności – służy nie tylko do podkreślania urody, ale też do wyrażania tożsamości i budowania pewności siebie. Od klasycznej czerwonej szminki, po wyrazisty smoky eyes, kosmetyki stały się uniwersalnym językiem kultury piękna. Podkreślają naturalne różnice płciowe, akcentując ciemniejsze oczy czy pełniejsze usta, a przy tym pełnią funkcję korekcyjną, gdyż np. róż nadaje zdrowy wygląd, a podkład optycznie wyrównuje symetrię twarzy. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że atrakcyjność nie zawsze rośnie wraz z ilością makijażu. Okazuje się, że w oczach wielu mężczyzn subtelność bywa bardziej pociągająca niż nadmiar kosmetyków. Subtelny czy mocny makijaż? Badania obalają popularne przekonania Aby zbadać, jak ilość makijażu wpływa na postrzeganą atrakcyjność, brytyjscy naukowcy Alex Jones z Uniwersytetu w Bangor oraz Robin Kramer z Uniwersytetu w Aberdeen przeprowadzili eksperyment z udziałem 44 młodych kobiet, wszystkich w wieku około 20 lat. Uczestniczki zaproszono do naturalnie oświetlonego pomieszczenia, gdzie fotografowano je dwukrotnie – najpierw tuż po umyciu twarzy, bez jakichkolwiek kosmetyków, a następnie po samodzielnym wykonaniu makijażu wieczorowego za pomocą bestsellerowych podkładów, tuszów do rzęs, szminek i różów. W efekcie powstały dwa zestawy zdjęć – całkowicie naturalne oraz w pełnym make-upie. Na ich podstawie badacze opracowali tzw. gradient obrazów – cyfrową serię fotografii, przedstawiających twarze uczestniczek w różnym natężeniu makijażu, od wersji zupełnie naturalnej aż po maksymalnie podkreśloną. Ten materiał zaprezentowano grupie 44 studentów Uniwersytetu w Bangor. Każdy z uczestników miał wskazać trzy fotografie: tę, którą uważał za najbardziej atrakcyjną, tę, która – jego zdaniem – przypadłaby do gustu innym kobietom, oraz tę, która spodobałaby się mężczyznom. Wyniki okazały się zaskakujące. Choć kobiety częściej wskazywały zdjęcia z nieco intensywniejszym makijażem, to – wbrew powszechnym przekonaniom – ani one, ani mężczyźni nie uznali pełnego, wieczorowego make-upu za najbardziej atrakcyjny. Najwyżej oceniono zdjęcia, na których makijaż stanowił około 60% intensywności tego, który uczestniczki nałożyły przed wieczornym wyjściem. Innymi słowy, subtelne podkreślenie urody zostało ocenione korzystniej niż mocny makijaż. Co ciekawe, wszyscy badani zakładali, że mężczyźni wolą bardziej wyrazisty make-up niż kobiety – w rzeczywistości było dokładnie odwrotnie. Makijaż a prestiż zawodowy. Jak kosmetyki wpływają na karierę? Wnioski naukowców były jednoznaczne: wiele kobiet sięga po makijaż nie z własnej potrzeby, lecz z przekonania, że tego właśnie oczekuje otoczenie. Jak zauważyli autorzy badania: „Kobiety prawdopodobnie używają kosmetyków, aby odpowiadać błędnym preferencjom innych. Te błędne preferencje wydają się być bardziej powiązane z postrzeganymi oczekiwaniami mężczyzn i, w mniejszym stopniu, kobiet”. Zewnętrzna presja społeczna nie ogranicza się jednak wyłącznie do sfery prywatnej czy relacji międzyludzkich. Inne badania pokazały bowiem, że makijaż może mieć realny wpływ na postrzeganie kobiet także w środowisku zawodowym. W 2011 roku naukowcy z Uniwersytetu Harvarda i Uniwersytetu Bostońskiego – we współpracy z koncernem Procter & Gamble – wykazali, że kobiety noszące delikatny, naturalny makijaż były oceniane jako bardziej kompetentne, przyjazne i godne zaufania niż te, które nie używały kosmetyków lub sięgały po makijaż w wyrazistym, wieczorowym stylu. Z kolei badanie opublikowane w „Journal of Applied Social Psychology” już w 2006 roku sugerowało, że uczestnicy przypisywali kobietom noszącym makijaż wyższy potencjał zarobkowy oraz kwalifikacje do bardziej prestiżowych stanowisk. Na podstawie tych publikacji można wysnuć wniosek, że makijaż może działać jak społeczny kapitał, gdyż subtelne podkreślenie urody wpływa pozytywnie na ocenę kompetencji. Jednak to ujawnia też głębszy problem – sugeruje bowiem, że kobiety wciąż są oceniane nie tylko na podstawie wiedzy czy osiągnięć, ale również w zależności od tego, ile podkładu i szminki zdecydują się nałożyć. Owa presja wyglądu jako wyznacznika wartości czyni zatem z pozoru niewinną codzienną decyzję dotyczącą makijażu elementem szerszego zjawiska społecznego, w którym kobiety nadal podlegają znacznie surowszym normom estetycznym niż mężczyźni. Źródła: Time, The Atlantic, ABC, Seasia Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sztuczna ludzka skóra z drukarki 3D może zastąpić eksperymenty na zwierzętach
Naukowcy z uniwersytetu w Grazu opracowali substytut ludzkiej skóry. Wytwarzany za pomocą drukarki 3D, zawiera żywe komórki i może być wykorzystany m.in. w testowaniu kosmetyków.
Spis treści: W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Hodowle różnych tkanek w laboratorium stają się coraz popularniejsze. Naukowcy upatrują w nich nadziei na przełomy w różnych dziedzinach życia, m.in. medycynie, czy technologii żywności. Utrzymanie przy życiu w warunkach laboratoryjnych (in vitro) samych komórek jest możliwe od dość dawna. Znacznie trudniejsze jest wytworzenie większej struktury, „rusztowania” w którym komórki mogą żyć. Najnowsze osiągnięcie naukowców to tkanka zastępująca ludzką skórę, wykorzystująca właśnie takie „rusztowanie” wykonane za pomocą druku 3D. Jej wykorzystanie może zrewolucjonizować testowanie kosmetyków, do którego do tej pory niestety wykorzystywano żywe zwierzęta. W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Unia Europejska, na mocy dyrektywy 2010/63/UE i kilku późniejszych regulacji ustanowiła ograniczenia dotyczące testów kosmetyków na zwierzętach w całej UE. Od tego czasu trwają intensywne poszukiwania alternatywnych metod testowania. Jednak choć uregulowano branżę kosmetyczną, to branża chemiczna nadal może legalnie testować różne substancje na zwierzętach, m.in. na królikach. Alternatywa jest więc bardzo potrzebna. Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Interesujące badanie opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „STAR Protocols”. Zespół badaczy z Uniwersytetu Technologicznego w Grazu i Vellore Institute of Technology w Indiach opracował imitację skóry, która naśladuje prawdziwą, trójwarstwową strukturę oraz biomechanikę ludzkiego narządu. Takie imitacje można tworzyć przy użyciu druku 3D. Składają się z hydrożelowego szkieletu, w którym osadzone są żywe komórki. Wyzwanie polega na tym, by taki szkielet w żaden sposób komórkom nie szkodził i był dla nich środowiskiem w którym mogą nie tylko przetrwać, ale dzielić się i komfortowo żyć. Hydrożele, jak sama nazwa wskazuje, zawierają dużo wody, trzeba je zatem ustabilizować tak, by wytrzymały jako rusztowanie dla komórek. Wśród biomateriałów stosowanych do produkcji takich struktur najpopularniejsze są jak dotąd materiały na bazie celulozy. Wyróżniają się biokompatybilnością, odnawialnością i stałymi, przewidywalnymi właściwościami. Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Połączenie nanowłókien celulozy (NFC), karboksymetylocelulozy (CMC) i kwasu cytrynowego (CA) to nowatorska metoda zastosowana przez naukowców z Grazu. Będzie się nadawać do różnych zastosowań w inżynierii tkankowej. Trójskładnikowy „atrament” do druku 3D jest najpierw formowany przez drukarkę w trójwymiarowy wzór zadany przez naukowców. Następnie liofilizowany (zamrożenie i usunięcie wody), a na końcu neutralizowany, by usunąć nadmiar kwasu cytrynowego. Cały proces jest dość delikatny i pozbawiony użycia jakichkolwiek agresywnych chemikaliów. Po udanej stabilizacji hydrożelowego rusztowania za próbkę zabierają się partnerzy eksperymentu w Indiach. Testują odporność i toksyczność wydruków 3D w hodowli komórkowej. Dopiero gdy komórki skóry w hydrożelu przeżyją przez 2–3 tygodnie i wytworzą większą tkankę, możemy mówić o imitacji skóry. Może ona być następnie wykorzystana do dalszych testów komórkowych na kosmetykach. Pierwsze testy hydrożeli 3D w hodowli komórkowej były bardzo udane. Materiały okazały się nietoksyczne i stabilne mechanicznie. Karin Stana Kleinschek, jedna z autorek badania, mówi że następnym krokiem będzie testowanie na „skórze” konkretnych nanocząstek obecnych w kosmetykach. „Wspólnie pracujemy nad dalszą optymalizacją hydrożeli i potwierdzeniem ich przydatności jako substytutu eksperymentów na zwierzętach” – dodaje biotechnolożka. Źródło: STAR Protocols Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tętniący życiem Gdańsk. Jak zachować wakacyjny nastój przez cały rok?
To piękne morskie miasto kryje w sobie wiele skarbów. Zachęca nie tylko do spacerów w otoczeniu kolorowych kamienic, ale też wypoczynku na jednej z piaszczystych plaż. Nic dziwnego, że Gdańsk należy do ulubionych miejsc nad Bałtykiem – czy jest sposób, by cieszyć się tym klimatem jeszcze długo po wakacjach? Tak! Wystarczy pielęgnować wspomnienia i… swoją skórę.
W tym artykule: Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi Nadbałtyckie klimaty przez cały rok Morska pielęgnacja z Ziaja Gdanskin Idąc przez Most Chlebowy zwany Mostem Miłości, docieramy prosto do Starego Miasta. To właśnie tam mieści się serce Gdańska, otoczone malowniczymi kamienicami, a także najstarsza świątynia w mieście – Kościół Św. Katarzyny. Nieopodal znajduje się też najwyższa gdańska Baszta oraz Bazylika Mariacka – jedna z największych ceglastych świątyń w Europie. Warto wejść na wieżę, skąd rozciąga się piękny widok na miasto. Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi Jednym z głównych symboli Gdańska jest Fontanna Neptuna, która przedstawia boga mórz. Pierwsza wersja fontanny została zbudowana w 1549 r., jednak nie przetrwała do naszych czasów. Obecna fontanna została zrealizowana w XVII w. przez rzeźbiarza Abrahama van den Blocke, a następnie odbudowana po drugiej wojnie światowej. Woda w fontannie symbolizuje, jak wielką potęgą jest morze. Neptun trzyma w ręku trójząb i według legendy ma moc c spełniania życzeń. Kolejną ciekawą atrakcją jest Żuraw Gdański, czyli jeden z największych średniowiecznych dźwigów portowych w Europie. Został zbudowany w XV w. i służył do podnoszenia ciężkich ładunków. Co ciekawe, napędzany był siłą ludzkich mięśni. Oprócz funkcjonalności pełnił też rolę reprezentacyjną i świadczył o potędze miasta jako ważnego ośrodka handlowego. Dziś jest częścią Muzeum Gdańska i pięknym punktem widokowym, z którego warto podziwiać panoramę miasta. Będą w Gdańsku nie można również pominąć stoczniowych dźwigów, które mają swoje korzenie w bogatej historii przemysłu. Te imponujące konstrukcje, często w jaskrawych kolorach, służą do podnoszenia i transportowania ciężkich ładunków, takich jak elementy statków czy materiały budowlane. Dźwigi te są nie tylko funkcjonalne, ale także stanowią symbol gdańskiej tradycji stoczniowej i są często fotografowane przez turystów. Nadbałtyckie klimaty przez cały rok Decydując się na wakacje w Gdańsku, poznajemy nie tylko bogatą historię i zabytki, ale przede wszystkim korzystamy z uroków Bałtyku. Morska woda, piasek oraz skalista roślinność wpływają kojąco na nasze zmysły. Do tego stopnia, że po powrocie do domu tęsknimy za wakacjami. Okazuje się jednak, że możemy cieszyć się nimi przez cały rok – a wszystko za sprawą kosmetyków inspirowanych nadmorskim klimatem i wyjątkową atmosferą Gdańska. Linia Gdanskin została stworzona przez polską markę Ziaja, która ma swoje korzenie właśnie w Gdańsku. Kosmetyki nawiązują do bogatej historii miasta, a składniki do lokalnych tradycji oraz naturalnych surowców. Elementy związane z Gdańskiem znajdują się nie tylko w nazwie serii, ale także na opakowaniach. Widnieją na nich rysunki kluczowych zabytków – Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi. Kosmetyki dedykowane są przede wszystkim skórze suchej i odwodnionej. Mają za zadanie wygładzać, nawadniać i chronić mikrobiom skóry. W recepturach wykorzystano m.in. przeciwzmarszczkowy kolagen morski, łagodzącą kocankę nadmorską, wzmacniającą szantę zwyczajną, regenerującą babkę drobnolistną i naturalne mikroelementy. Zapach produktów przywodzi na myśl naturę morza oraz skalistą roślinność. Morska pielęgnacja z Ziaja Gdanskin Odwodniona skóra potrzebuje wyjątkowych składników aktywnych. O poranku warto zastosować serum multinawilżające booster anti-age, a następnie rozświetlający krem na dzień SPF15. Znajdziemy tu pochodną kwasu mannuronowego z kocanką nadmorską, kolagen morski i mikroelementy – nawadniają i działają przeciwzmarszczkowo. Z kolei wieczorem warto postawić na regenerację. Tu przyda się serum z kolagenowe i krem na noc wygładzającym zmarszczki. Zawarty w nim kwas hialuronowy i gliceryna długotrwale nawilżają i nadają młody wygląd. Aby przywołać w pamięci spacer brzegiem morza, wybierzmy glicerynowy żel myjący do ciała – zawiera wielobarwne drobinki peelingujące, które pięknie się mienią. Po opalaniu i na co dzień sprawdzi się olejowy peeling do ciała z kruszonymi muszlami św. Jakuba i gruboziarnistą solą. Zostawia na skórze przyjemne, emoliencyjne odczucie wygładzenia. Ostatnim elementem rytuału jest rozświetlający balsam do ciała intensywnie nawilżający. Głęboko nawadnia, a obecność srebrzystej miki o lekkim odcieniu ecru zostawia na skórze srebrzyste refleksy. Uzupełnieniem pielęgnacji będzie nawadniający krem do rąk z ekstraktem z czarnej perły z Tahiti – nadaje dłoniom miękkość już po pierwszej aplikacji. Poza skórą warto zadbać o włosy za pomocą morskiego nawilżającego szamponu – nie zawiera SLSu i SLESu, a zawarte w nim minerały nadadzą pasmom wyjątkowego blasku. Ubytki spowodowane słoną wodą i promieniami UV odbuduje kondycjonująca odżywka do włosów – zawiera fitokeratynę i filtr UVB. Można ją wykorzystać w metodzie OMO (odżywka, mycie, odżywka). Seria GdanSkin to również dodatkowe produkty morskie. O uczucie chłodu zadba np. hydrożelowa maska do twarzy i ciała, która głęboko nawadnia i łagodzi podrażnienia. Zawiera skoncentrowane dawki babki drobnolistnej, algi brunatnej i ekstraktu z nagietka o wysokiej aktywności łagodzącej. Przyda się też nawilżająca mgiełka zapachowa do twarzy i ciała. Działa jak woda morska, a przy okazji spełnia funkcję toniku. Można po nią sięgnąć w autobusie, gdy potrzebujemy natychmiastowego orzeźwienia. Materiał promocyjny marki Ziaja
Od wspinaczki na wysokościach po relaks na plaży w Dubaju. Zobacz, jak dbać o skórę w każdych warunkach
Suche powietrze, gorący piasek, górski klimat – podróże pozwalają odkrywać świat na własnych zasadach. Aby czerpać z życia jak najwięcej, warto przygotować się na różne warunki atmosferyczne. Zmienna pogoda wpływa nie tylko na nasz organizm, ale także na naszą skórę. Jak prawidłowo ją pielęgnować?
W tym artykule: Skóra w podróży… Jak to się zaczęło? Balsam doskonały Naturalne składniki Spacery, zwiedzanie i opalanie się to nieodłączny element wakacji. Jedni wybierają nadmorskie miejscowości, w których można beztrosko plażować, inni wolą piesze tułaczki po górach. Każdy cel podróży jest inny i wymaga odpowiednich przygotowań. Niezależnie od wyboru miejsca, ważne jest to, aby cieszyć się dobrym samopoczuciem oraz wyglądem. Skóra w podróży… Zmiany klimatu odczuwa nie tylko nasz organizm, ale także skóra. Trzeba chronić ją zarówno przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, jak i wiatrem czy mrozem. Jeżeli wybieramy się np. do Tunezji, Egiptu czy Emiratów Arabskich, warto zadbać o odpowiednie nawilżenie i ochronę UV. Będąc w Andach, Himalajach lub Alpach Szwajcarskich, mamy do czynienia z niską wilgotnością, a nawet mrozem. Wtedy powinniśmy chronić najbardziej wrażliwe obszary skóry – w szczególności usta i ręce. Dodatkowym czynnikiem wysuszającym skórę jest słona woda. Podczas morskich kąpieli konieczne jest intensywne nawilżanie i natłuszczanie ciała. Wieczorem warto zrobić peeling, aby pozbyć się resztek piasku i soli. Jeżeli chcemy cieszyć się pięknym wyglądem na wakacjach, w naszej walizce nie może zabraknąć odpowiednich kosmetyków. Najlepszym rozwiązaniem wydaje się produkt, który działałby kojąco na skórę niezależnie od klimatu. Tak zrodził się pomysł na stworzenie Skóry – kompaktowego, funkcjonalnego (i nieźle wyglądającego) produktu, który możemy zabrać ze sobą w każde miejsce i który chroni naszą skórę niezależnie od warunków pogodowych. Założyciel marki przetestował Skórę w różnych warunkach – od wspinaczki na wysokości 5200m podczas ekspedycji na Mt. Kenya, po bieganie w ultramaratonach we Francji i Hiszpanii, narciarstwo biegowe w fińskiej Laponii, wspinaczkę skałkową w Musandamie w Omanie i relaks na plaży w Dubaju. Po tych doświadczeniach zdecydował, że świat musi usłyszeć o Skórze. Jak to się zaczęło? Inspiracją do powstania Skóry był… wojskowy eksperyment przeprowadzony w połowie lat 1900. Żołnierze potrzebowali środka, który pomógłby im wyleczyć odciski na stopach oraz różne zadrapania i skaleczenia. W odpowiedzi na to wojsko zleciło swojej aptece stworzenie produktu, który spełniałby potrzeby żołnierzy. Tak powstała uniwersalna maść przeznaczona do pielęgnacji skóry w ekstremalnych warunkach pogodowych. Środek ten był zapakowany w metalowy pojemnik i bardzo szybko zyskał popularność wśród żołnierzy. A ci, jak to żołnierze, znaleźli wiele innych zastosowań balsamu do skóry. Początkowo balsam miał być używany wyłącznie do łagodzenia podrażnień skóry. Zauważono jednak, że jest to produkt wielozadaniowy. Żołnierze zaczęli wykorzystywać go do smarowania broni, a nawet do smażenia na ognisku, konserwacji skórzanego obuwia czy odstraszania komarów. Dziś wiemy, że balsam może też służyć m.in. do łagodzenia suchej skóry, zapobiegania otarciom, na drobne skaleczenia po goleniu czy jako balsam do ust. Świetnie chroni skórę zarówno podczas mroźnych warunków, jak i słonecznej pogody. Balsam doskonały Balsam Skóra to kosmetyk, który jest wszechstronny i zawsze sprawdza się w podróży – koi, nawadnia, regeneruje skórę na całym ciele i chroni przed słońcem. Producenci spędzili tysiące godzin, dopracowując każdy, nawet najmniejszy szczegół. Formułę balsamu opracowywano przez 14 miesięcy w dwóch laboratoriach – w Warszawie i Gdańsku. Po przeprowadzeniu testów kliniczne efekty działania Skóry zostały potwierdzone dermatologiczne. Ważną rzeczą było również stworzenie opakowania, które powinno być mocne, funkcjonalne i eleganckie. Zanim powstała ostateczna wersja, producenci przeszli przez 15 iteracji z modelami prototypowymi wydrukowanymi w 3D. Naturalne składniki W składzie Skóry znajdziemy właściwe połączenie bogatych olejów, odżywczych wosków, ekstraktów z oliwek, witamin i minerałów, odmierzonych z dokładnością do 0,1% koncentracji. Formuła zawiera naturalne substancje, takie jak wosk pszczeli o działaniu ochronnym, rafinowane masło shea o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym czy emolienty (m.in. olej ze słodkich migdałów, olej z ziaren słonecznika, olej z ziaren owsa, cerafluid i wosk pozyskiwany z rośliny wilczomlecza). Dodano również witaminy A i E – te dwa antyoksydanty utrzymują skórę świeżą i nawodnioną. Aby stosowanie kosmetyku było przyjemne, formułę wzbogacono o olejki eteryczne z paczuli i neroli, które pobudzają zmysły i wpływają pozytywnie na nastrój. A czego nie znajdziemy w balsamie? Chemii oraz GMO. Produkt jest w 100 proc. wegetariański. Niezależnie od warunków ważne jest utrzymywanie skóry w dobrej kondycji przez cały rok. Balsam Skóra będzie idealny dla każdego, zwłaszcza osób aktywnych. W trakcie uprawiania różnego rodzaju sportów (pływanie, bieganie, wspinaczka, crossfit, pole dance itp.) jesteśmy narażeni na różnego rodzaju otarcia. Wtedy dobrze jest sięgnąć po Skórę, która przyniesie nam ukojenie. Kosmetyk sprawdza się również w innych sytuacjach, np. kiedy pracujemy w ogrodzie, stajni czy zajmujemy się stolarką – przy tego typu pracach możemy niechcący się skaleczyć. Balsam Skóra można stosować na każdą część ciała – od twarzy i ust, aż po dłonie i stopy. Kompaktowe opakowanie pozwala na to, by schować Skórę w każdej kieszeni, plecaku lub torebce. W ten sposób możemy zabrać balsam w podróż i mieć go przy sobie. Do tego balsam szybko się wchłania i nie postawia tłustej ani oleistej warstwy na skórze. Chcesz poznać więcej informacji na temat Skóry? Zajrzyj tutaj. Materiał powstał przy współpracy ze Skóra
Bez wyjścia. Co się stało z członkami zaginionej arktycznej ekspedycji?
Nietrudno jest pisać o swoich bohaterach. Zapytany o własnych, bez wahania pomyślałem o Robercie Pearym, Edmundzie Hillarym oraz Wandzie Rutkiewicz. Robert Peary zapisał się w historii jako pierwszy człowiek na biegunie północnym. Jego triumf obrazuje nieustające dążenie ludzkości do wiedzy i pogoń za pozornie nieosiągalnym. Imię sir Edmunda Hillary’ego na zawsze splotło się z wysokimi ścianami Mount Everestu. Wejście na najwyższy szczyt na Ziemi wraz z Szerpą Tenzingiem Norgayem pokazało niezwykły hart ludzkiego ducha. Wanda Rutkiewicz, mimo iż sprawiała wrażenie delikatnej, cichej i nieśmiałej, była osobą bardzo ambitną, nieustępliwą i upartą. I zapewne dzięki takim właśnie cechom mogła jako pierwsza kobieta na świecie stanąć na wierzchołku K2, uznawanego za najtrudniejszą do zdobycia górę na naszym globie. To tylko troje eksploratorów, którzy swoimi śmiałymi dążeniami potrafili rozpalić zbiorowe emocje. W tym wydaniu magazynu przypominamy innego sławnego eksploratora – Johna Franklina. Jemu nie było dane zakosztować sukcesu, czyli znaleźć Przejście Północno-Zachodnie z Atlantyku na Pacyfik. Tu emocje budzi fakt, że ekspedycja Franklina w pewnym sensie rozpłynęła się w lodach Arktyki. Blisko 180 lat później jej tajemnica nadal fascynuje wielu ludzi. My relacjonujemy wyprawę, która próbuje odsłonić dramatyczny przebieg tamtych wydarzeń. W niniejszym numerze oprócz tajemnic Arktyki proponujemy jeszcze m.in. sekrety egipskiej mumifikacji i podziwianie piękna niezwykłych form życia, jakimi są śluzowce. Życzę przyjemnej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Życie kropli wody Gołym okiem raczej ich nie dostrzeżesz, ale tam są. To zadziwiające, ile maleńkich, przyciągających wzrok stworzeń można znaleźć w pojedynczej kropli morskiej wody. Zdjęcia A. Fitor | s. 8 PONADTO Szybki błysk radiowy Psitakozaur REPORTAŻE Bez wyjścia Próba odsłonięcia tajemnic zaginionej ekspedycji wymagała wytrwałości, hartu i szczęścia. Tego ostatniego wyprawie NG nieco zabrakło. Tekst M. Synnott Zdjęcia R. Ozturk | s. 26 Mumifikacja Egipscy balsamiści mieli swoje tajemnice, które odsłania starożytny warsztat mumifikacyjny. Tekst J. Treat Ilustracje O. Freeman | s. 54 Zwierzęcy azyl Wizyta w jordańskim rezerwacie dla straumatyzowanych stworzeń. Tekst i zdjęcia M. Muheisen | s. 62 Śluzowce Świat organizmów jednokomórkowych pokazuje niezwykłą fantazję natury. Tekst M. Wei-Haas Zdjęcia A. Sands | s. 76 Kolej przez Amerykę Transkontynentalne linie kolejowe w USA budowali chińscy imigranci. Ich wysiłek nie doczekał się uznania. Tekst i zdjęcia P. Cheung | s. 90 Aksolotl Nawet stworzenie wiecznie młode, takie jak aksolotl, może wyginąć z powodu braku siedlisk. Tekst T. Deines Zdjęcia L.A. Rojas | s. 106
Poznaj SHAV – maszynkę do zadań specjalnych
Golenie stref intymnych jest dla Ciebie wstydliwym tematem tabu? Pozbywanie się niechcianego owłosienia kojarzy Ci się z podrażnieniami oraz zacięciami? Dzięki dobrej jakości urządzeniu, golenie może stać się przyjemnością i wygodą wolną od bólu. Jeśli jeszcze nie znasz maszynki Shav, przekonasz się, że jest to sprzęt do zadań specjalnych – zarówno w zaciszu domowym, jak i podczas podróży.
Maszynka elektryczna – dlaczego warto wybrać SHAV? Na rynku można zaobserwować wysyp różnego rodzaju maszynek do golenia, a przy ich wyborze nietrudno o zawrót głowy. Warto jednak zdecydować się na sprawdzony produkt, którego jakość nie podlega wątpliwości. Z pomocą nadchodzi Shav. Jest to maszynka przeznaczona do golenia męskich miejsc intymnych. Jeśli marzysz o idealnie gładkiej skórze po goleniu, z tym urządzeniem to możliwe. Wiemy, jak łatwo o zacięcia, szczególnie w tak delikatnym miejscu jak obszar miejsc intymnych. Shav to maszynka w pełni bezpieczna – zastosowana technologia CutFree zapewnia golenie bez podrażnień, a ostrza (ceramiczne oraz ze stali nierdzewnej) poradzą sobie nawet z uporczywym owłosieniem. Ich powierzchnia jest gładka, o rogi zaokrąglone co nie umniejsza skuteczności, natomiast zwiększa bezpieczeństwo golenia. W zestawie dołączone są 2 nasadki, które golą włosy na długość 1,5 mm oraz 3 mm. Jeśli do tej pory korzystałeś z maszynek jednorazowych, bez wahania odrzuć je w kąt. Jest to rozwiązanie nieekologiczne, ponieważ już po kilku użyciach nadają się do kosza, a ich skuteczność pozostawia wiele do życzenia. Dodatkowo Shav jest wyposażona w elementy, które mają usprawnić golenie w jak największym stopniu – wbudowana lampka LED, doświetla każdy włos, co sprawia, że pozbycie się owłosienia jest szybsze i dokładniejsze. Podczas golenia masz pełną kontrolę. Doskonałym atutem jest także wodoodporność maszynki na poziomie IPX5, dlatego bez problemu możesz golić się pod prysznicem, co pomaga w zachowaniu porządku, a także jest korzystne, szczególnie dla delikatnej skóry. Jeśli Twoją zmorą jest wiecznie rozładowana maszynka, z pewnością docenisz stację dokującą, które ułatwi przechowywanie urządzenia, a dodatkowo jest estetycznym dodatkiem do wystroju Twojej łazienki. SHAV – maszynka idealna w podróży Maszynka do golenia Shav to doskonały kompan w podróży. Jest bezprzewodowa, a jej akumulator (litowo-jonowy) ma pojemność aż 600 mAh. Dzięki temu po jednym, pełnym naładowaniu działa aż 90 minut. Takie ładowanie trwa ok. 4 godzin – z powodzeniem możesz zabrać ją na kilkudniowy wyjazd, bez obaw o rozładowanie. Dzięki dodatkowym funkcjom i łatwej obsłudze, golenie nawet w ekstremalnych warunkach jest komfortowe. Shav to maszynka przeznaczona do golenia miejsc intymnych, jednak z powodzeniem możesz ją wykorzystać do usunięcia owłosienia także na klatce piersiowej, brzuchu, pachach czy nogach, a to wszystko dzięki jednemu urządzeniu, co sprawia, że podczas wyjazdu możesz mieć gładką skórę wszędzie, bez potrzeby zabierania innych np. jednorazowych maszynek. Shav to ekstremalny sprzęt dla prawdziwych twardzieli, który sprawdzi się w każdych warunkach. Poznaj bliżej markę SHAV Polska marka Shav powstała z myślą o mężczyznach, którzy cenią wygodę, oraz komfort golenia. Projekt został opracowany przez mężczyzn, dla mężczyzn, ponieważ sami najlepiej wiecie, czego potrzebujecie i jakich funkcji oczekujecie od sprzętu. Marka gwarantuje pełne bezpieczeństwo dla skóry, co potwierdzają liczne certyfikaty jakości. Najlepszą rekomendacją, są tysiące zadowolonych facetów, których satysfakcja jest najważniejsza dla marki. Shav to doskonała maszynka do zadań specjalnych – przekonaj się na własnej skórze, a z pewnością nie pożałujesz. Już nigdy nie wrócisz do swojej starej maszynki.
Małe zielone kroki, czyli jak Polacy dbają o środowisko
Co robią Polacy w swoim codziennym życiu, aby trochę ulżyć planecie? Aby się tego dowiedzieć, na ulicach Warszawy przeprowadziliśmy ekosondę. Zaangażowanie zwykłych ludzi to jedno, ale kluczowa dla środowiska jest proekologiczna działalność wielkich firm. Doskonałym przykładem są działania marki Garnier.
W tym artykule: Zielone piękno według Garnier Kosmetyki Garnier – pielęgnacja w służbie ekologii Części z nas wprowadzenie w życie ekologicznych zachowań i nawyków wydaje się nie lada wyzwaniem. Czasami nie zdajemy sobie sprawy z tego, że nie chodzi o robienie rewolucji i rezygnowanie z dnia na dzień ze wszystkich przyjemności, tylko o małe gesty i stopniową zmianę myślenia. Byliśmy ciekawi, co sądzą o tym spotkani na ulicy warszawiacy i jak angażują się oni w ochronę środowiska, więc przeprowadziliśmy małą ekosondę. Jej efekty znajdują się w powyższym wideo. Zielone piękno według Garnier Zdarza się, że wymówką przed zmianą stylu życia na bardziej ekologiczny jest myślenie, że nasze segregowanie śmieci, rezygnowanie z plastiku, oszczędzanie wody oraz energii i tak będzie szło na marne, dopóki wielkie koncerny nie włączą się do walki o czystszą planetę. Otóż zaczynają to robić. Świetnym przykładem jest marka Garnier, która już od wielu lat funkcjonuje w duchu zrównoważonego rozwoju i mocno angażuje się w rozmaite proekologiczne inicjatywy. Aktywnie działa na rzecz społecznie odpowiedzialnego pozyskiwania surowców, obniża emisję dwutlenku węgla ze swoich fabryk i w coraz większym stopniu opiera swoją produkcję na energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (do 2025 r. całkowicie przejdzie na energię odnawialną). W 2021 r. Garnier przeszedł bardzo rygorystyczny proces i dołączył do grona marek zatwierdzonych przez Cruelty Free International w ramach programu Leaping Bunny. Co więcej, formuły kosmetyków marki bazują na tzw. Zielonych Naukach, wykorzystywanych do zrównoważonego pozyskiwania wszystkich składników. Do 2025 r. wszystkie produkty Garnier mają być wytwarzane bez użycia tworzyw pierwotnych, a wszystkie opakowania będą zdatne do ponownego wykorzystania, recyklingu lub kompostowania. Ta proekologiczna postawa marki realizowana jest w myśl przyjętego w 2020 roku programu Green Beauty. Określa on Zielone Zobowiązania Garnier, czyli kompleksowe działania dla zrównoważonego rozwoju. – Zielone Zobowiązania Garnier to początek podróży w stronę zrównoważonej, zielonej przyszłości, a my mamy nadzieję, że będziecie nam w niej towarzyszyć – dodaje. Kosmetyki Garnier – pielęgnacja w służbie ekologii Zmiany w funkcjonowaniu wielkich marek nie wystarczą, jeśli my nie zaczniemy stawiać w naszym codziennym życiu małych zielonych kroków. Świetną okazją będą chociażby zakupy. Będąc w sklepie, również możemy walczyć o dobro naszej planety. Warto sięgać m.in. po produkty Garnier. Oto kilka z nich. Do słynnego serum z witaminą C (o stężeniu 3,5%) na przebarwienia dołączyło ostatnio rozświetlające serum z witaminą C (o stężeniu 10%) na noc. Gdy śpimy, nasza skóra jest najbardziej podatna na działanie pielęgnacyjnych składników, w tym przypadku witaminy C i kwasu hialuronowego. Ten kosmetyk zasilany jest Zieloną Nauką. Witamina C pozyskiwana jest bowiem z kukurydzy w procesie syntezy i fermentacji, z poszanowaniem zasad zielonej chemii, która opiera się na wykorzystywaniu surowców odnawialnych, zmniejszeniu zużycia energii i redukcji odpadów. Wymagania wszystkich świadomych konsumentów z pewnością spełni również maska Garnier Fructis Hair Food Pineapple, przeznaczona do długich i matowych włosów. Można jej używać jako maskę, odżywkę albo produkt bez spłukiwania. Zawiera aż 97% składników pochodzenia naturalnego, w tym olejki roślinne oraz ekstrakt z organicznego ananasa. Formuła produktu jest wegańska* i w 99% biodegradowalna**. * Nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego lub pochodnych. ** Zgodnie z OECD 301 lub równoważnym testem. Po twarzy i włosach, kolej na całe ciało. Świetne działanie nawilżające mają balsamy do ciała Garnier Body Superfood. Naszym faworytem jest regenerujące masło z cocoa butter, ale na tym oferta marka się nie kończy. Do wyboru jest jeszcze nawilżający krem-żel z arbuzem, odżywczy krem z olejem z awokado i kojący krem z aloesem. Te balsamy zawierają od 96% do 97% składników pochodzenia naturalnego. Zatwierdzono je przez organizację Cruelty Free International. Świadoma pielęgnacja z wykorzystaniem produktów, które nie szkodzą środowisku, to zdecydowanie... najlepsza pielęgnacja. Pamiętajmy o tym przy kolejnej wizycie w sklepie. I stawiajmy coraz więcej małych zielonych kroków. Podziękuje nam za to nasza planeta, a my będziemy mieć poczucie dobrze spełnionego zadania.
Kobiety w kosmosie sprawdzają się lepiej od mężczyzn. Ważą mniej, jedzą mniej, są wytrzymalsze
Fizycznie i psychicznie kobiety są predysponowane do długich misji w przestrzeni kosmicznej. Po co więc wysyłać mężczyzn w kosmos?
W tym artykule: Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Jak zaludnić nowe światy? Kobiety w kosmosie – pionierki Gender, płeć i kosmos Jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Jeśli przygotowujesz się do międzyplanetarnej misji kosmicznej – takiej, która jest bardzo długa i zakłada zasiedlanie odległych światów – wysłanie załogi składającej się jedynie z kobiet może być mądrym wyborem. Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Zanim podniesiesz brew ze zdziwienia, weź pod uwagę, że NASA przez dziesięciolecia rekrutowała i wysyłała w przestrzeń kosmiczną jedynie męskie załogi. W ciągu 58 lat podróży kosmicznych tylko 11 proc. astronautów – 63 osoby – stanowiły kobiety. Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej – fot. Getty Images – NASA zdaje się unikać misji, w których biorą udział wyłącznie kobiety, traktując takie przedsięwzięcia jako wyjątkowy wyczyn – mówi Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej. Tymczasem pod wieloma względami kobiety są potencjalnie lepiej przystosowane do podróży kosmicznych niż mężczyźni. Skoncentrujmy się na czterech czynnikach: Osoby płci żeńskiej są na ogół mniejsze. Odczuwają mniej fizycznych dolegliwości będących następstwem lotu. Posiadają pewne wrodzone cechy osobowości, które kwalifikują je do długookresowych misji kosmicznych. I, co równie istotne, zaludnianie innego świata wymaga reprodukcji. A to jak dotychczas nie jest możliwe bez fizycznej obecności kobiet, podczas gdy udział mężczyzn… Ale o tym później. Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Sally Ride, pierwsza astronautka NASA – fot. Getty Images Po pierwsze, ich atutem jest waga. Wysyłanie lżejszych osób w kosmos jest po prostu rozsądnym posunięciem. Wystrzelenie rakiety oraz manewrowanie nią już po dotarciu na miejsce wymaga paliwa, które kosztuje. – Niektórzy z nas od lat spekulują, że całkowicie damska załoga, lub przynajmniej załoga składająca się z mniejszych osób, byłaby korzystna z punktu widzenia masy całkowitej statku – mówi Wayne Hale, były inżynier NASA oraz menedżer programu promów kosmicznych. Wysłanie sześciu drobnych kobiet w kosmos na kilka miesięcy czy lat byłoby znacznie tańsze niż wysłanie sześciu krzepkich facetów. Mniejsza waga ciała to nie jedyny argument. Pozostałe oszczędności wynikają z ilości pożywienia, tlenu i innych zasobów niezbędnych do utrzymania ludzi przy życiu. W przypadku krótkich lotów ta dysproporcja może być nieistotna. Ale jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Mężczyźni średnio potrzebują o 15–25 proc. więcej kalorii dziennie. Różnicę tę zaobserwowała Kate Greene w 2013 r. podczas uczestnictwa w symulowanej czteromiesięcznej misji w marsjańskich warunkach. Częścią zadania Greene było monitorowanie przemiany materii członków załogi. Kobiety zużywały średnio o połowę kalorii mniej niż ich koledzy, mimo podobnego poziomu aktywności. Ponadto mniejsi ludzie wytwarzają mniej produktów przemiany materii. Mam na myśli dwutlenek węgla czy też ekskrementy. A to przekłada się na niższe wymagania systemów statku utylizujących i usuwających odpady. Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Pierwsze kobiety trafią na amerykańskie ćwierćdolarówki. To Sally Ride i Maya Angelou Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/45daeb5b2f7b0868ee5684cb95c115b31901f930-1dd023c.jpeg" width="938" height="528" alt="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" title="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" /> Dlaczego więc nie wysłać załogi złożonej z niewielkich osób, ignorując ich płeć? Ludzkie ciała różnie reagują na kosmiczny lot. Choć dysponujemy dosyć skąpymi danymi – jak już wspominałam, kobiety nieczęsto latały w kosmos – organizm płci żeńskiej zdaje się mieć przewagę, jeśli chodzi o tolerowanie skutków przebywania w kosmosie. Powyżej ochronnego pola magnetycznego Ziemi, na skutek promieniowania, wzrasta ryzyko zachorowania na nowotwory. Ponadto w mikrograwitacji dzieją się dziwne rzeczy. Ludzkie ciało i jego komórki nie są w stanie rozpoznać, gdzie jest góra, a gdzie dół. Płyny ustrojowe przelewają się, odpowiedź układu immunologicznego słabnie. Wzory ekspresji genów zmieniają się i, co jest zagwozdką, pogarsza się wzrok. Od pierwszych dni programu Merkury, NASA gromadzi medyczne dane astronautów. W 2014 r. agencja kosmiczna opublikowała pokaźny raport sporządzony z danych zbieranych przez dekady. – Dopiero od niedawana więcej kobiet bierze udział w misjach. Mamy więc jedynie wstępne wyniki badań na temat różnic zależnych od płci – mówi Virginia Wotring z Centrum Medycyny Kosmicznej w Baylor College of Medicine. Mężczyźni zdają się rzadziej cierpieć z powodu choroby lokomocyjnej, ale szybciej pogarsza im się słuch. Natomiast kobiety częściej uskarżają się na infekcje dróg moczowych. To zresztą problem nie ograniczający się tylko do lotów kosmicznych. Co istotniejsze, wzrok mężczyzn ma tendencję do pogarszania się. Ten problem w mniejszym stopniu dotyczy kobiet. Astronauta NASA Scott Kelly spędził w przestrzeni kosmicznej łącznie 520 dni i teraz ma problem z oczami. Pół żartem, pół serio napisał w swojej autobiografii, że jeśli naukowcy nie znajdą przyczyny tych problemów, będziemy po prostu musieli wysłać na Marsa damską załogę. Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Kobiety w historii NASA. Pełniły rolę "ludzkich komputerów" NASA aktywnie działa na rzecz zniesienia barier utrudniających kobietom pracę w ramach agencji, zarówno w dziedzinie nauki, jak i inżynierii. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c665b493cff21b86cc99eff0d71ca3393dd476e8-afed23f.jpeg" width="864" height="700" alt="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" title="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" /> To niezły pomysł. Musimy jednak wziąć pod uwagę inne czynniki poza fizycznymi. Jak będą dogadywać się kobiety zamknięte na zatłoczonym statku przez miesiące czy lata? Okazuje się (cóż za niespodzianka!), że naukowcy niewiele wiedzą na temat funkcjonowania damskich załóg w intensywnym, monotonnym środowisku kosmicznym. Podczas niewielu przeprowadzonych jak dotąd badań mających na celu zidentyfikowanie czynników, które wpływają na sukces bądź porażkę długookresowych misji, naukowcy obserwowali zespoły, które znalazły się w analogicznych stresujących sytuacjach na Ziemi. Chodzi o wyprawy survivalowe przez pustynię, wyprawy polarne czy zimowy pobyt na Antarktydzie. Wyniki pokazały, że mężczyźni wygrywają w sytuacjach zorientowanych na osiągnięcie celu krótkoterminowego. Natomiast kobiety radzą sobie lepiej w warunkach długoterminowego pobytu. – Osoby, które znajdują się w sytuacjach wymagających długiego przebywania w danym miejscu, muszą wykazywać się większą wrażliwością interpersonalną. Muszą więcej zauważać, być bardziej komunikatywne – mówi Sheryl Bishop, psycholog z Uniwersytetu Teksańskiego specjalizująca się w badaniach nad zachowaniami grupowymi. – Przede wszystkim kobiety są społecznie przystosowane do posiadania wielu z tych umiejętności. Nie znaczy to, że mężczyźni nie są w stanie dogadać się podczas długich misji kosmicznych. Oznacza to jedynie, że cechy kluczowe dla osiągnięcia sukcesu podczas takich misji są częściej atrybutami kobiet – dodaje badaczka. Jak zaludnić nowe światy? Christa McAuliffe, astronautka i nauczycielka, która zginęła w katastrofie promu kosmicznego Challenger – fot. Getty Images Pozostaje jeszcze kwestia, która może być najmniej nagląca i najbardziej delikatna: zaludnienie odległej planety. Moglibyśmy wysłać trzy kobiety i trzech mężczyzn i życzyć im dobrej zabawy. Ale, ponownie, spójrzmy na koszty. Po co wysyłać mężczyzn, gdy ich udział w tworzenie nowego pokolenia można ograniczyć do niewielkich zamrożonych fiolek? Wysłanie damskiego zespołu wraz z bankiem spermy przyniosłoby oszczędności, jednocześnie zwiększając zróżnicowanie puli genetycznej. Podsumujmy. Z punktu widzenia ceny za każdy kilogram masy ciała, tolerancji na skutki fizyczne, umiejętności psychospołecznych oraz zdolności do rodzenia astrodzieci kobiety wydają się lepiej przystosowane do długich podróży kosmicznych. Czy to oznacza, że nie ma powodu, aby wysyłać mężczyzn na tego typu misje? Nie do końca. Dane na temat dynamiki zachowań zbiorowych sugerują, że w przedsięwzięciach grupowych zespoły mieszane radzą sobie najlepiej. Kobiety w kosmosie – pionierki Astronautka rekordzistka wraca na Ziemię. „Dziękuje wam, kosmiczna rodzino” 328 dni na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) spędziła Christina Koch, która dokładnie 6 lutego wróciła na Ziemię na pokładzie statku Sojuz. Tym samym pobiła dotychczasowy... 16–19 czerwca 1963 r. – Walentyna Tierieszkowa. Radziecka kosmonautka była pierwszą kobietą w kosmosie. Na statku Wostok 6 okrążyła Ziemię 48 razy. 18-24 czerwca 1983 r. – Sally Ride. Astronautka NASA znalazła się w kosmosie jako trzecia kobieta w ogóle, a pierwsza Amerykanka, podczas misji promu Challenger. 25 lipca 1984 r. – Swietłana Sawicka. Kosmonautka była pierwszą kobietą, która odbyła spacer w przestrzeni kosmicznej, wykonując prace na zewnątrz stacji kosmicznej Salut. Październik 2008 r. – Peggy Whitson. Astronautka NASA to pierwszy dowódca płci żeńskiej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w 2008 r. Ponownie dowodziła stacją w roku 2017. Wrzesień 2022 r. – Samantha Cristoforetti. Jako pierwsza Europejka została dowódcą ISS. Gender, płeć i kosmos W raporcie badawczym zatytułowanym „Wpływ płci oraz gender na umiejętność adaptacji do warunków panujących w kosmosie” płeć została zdefiniowana jako sklasyfikowanie organizmów na męskie bądź żeńskie w oparciu o ich genetykę. Natomiast gender to autoprezentacja danej osoby jako kobiety lub mężczyzny w oparciu o interakcje społeczne. Do tej pory, kiedy NASA wysyłała astronautów w kosmos, identyfikowana była ich płeć genetyczna, bez odniesienia do autoprezentacji płci kulturowo-społecznej. Pomijała też powiązaną kwestię orientacji seksualnej – czyli którą płeć dany człowiek uznaje za atrakcyjną.
Najlepsze kremy z filtrem na letni wyjazd nad morze lub w góry. Ranking TOP 5
Latem bez dobrego kremu z filtrem ani rusz. To on zapewnia nam kompleksową ochronę przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, a w efekcie pozwala na dłużej cieszyć się piękną opalenizną i zdrowym wyglądem skóry.
Opalanie to nieodłączny element wakacji. Niestety, bardzo często, kiedy wybieramy się na upragnione i długo wyczekiwane plażowanie, zapominamy o ochronie przeciwsłonecznej, a to niesie za sobą szereg zagrożeń. Przedwczesne starzenie się skóry, utrata elastyczności, przebarwienia, a co najgorsze, choroby nowotworowe. Delektowanie się piękną pogodą nie musi jednak okazać się wakacyjnym koszmarem. Wystarczy zaopatrzyć się (tylko i aż tyle) w sprawdzony krem z filtrem, który stanowi najlepsze zabezpieczenie. I tu nasuwa się pytanie: jaki produkt wybrać? Odpowiedź poniżej. Perfumy inspirowane miastami świata. TOP 6 zapachów, które zabiorą was w daleką podróż Począwszy od Londynu, poprzez Paryż, Rzym, Barcelonę, na Pekinie i Nowym Jorku kończąc. Oto perfumy inspirowane miastami świata, które z pewnością trafią w gusta niejednego miłośnika po... Krem z filtrem – jaki wybrać? Dobry krem chroniący skórę przed szkodliwymi promieniami słonecznymi, oprócz wysokiego filtra (najlepiej SPF 30 lub 50), powinien także: mieć lekką, nietłustą konsystencję; charakteryzować się wystarczającą fotostabilnością; działać nawilżająco i kojąco; posiadać antyoksydanty, czyli np. witaminę C lub E. Zrobiliśmy przegląd dostępnych na rynku produktów i sprawdziliśmy, które z nich mają najlepszy skład i są polecane przez internautów. Oto nasz subiektywny ranking. Najlepsze kremy z filtrem: Skin79 Sun Gel Waterproof Zestawienie na najlepsze kremy z filtrem otwiera propozycja od koreańskiej marki Skin79. Jest lekki oraz wodoodporny. Intensywnie nawilża, działa regenerująco i dodatkowo zatrzymuje proces starzenia się skóry. Naturalny skład kremu to kolejny powód, żeby trafił do naszego koszyka. Nie dziwi zatem fakt, że zdecydowana większość (zadowolonych!) użytkowniczek oraz użytkowników zachwala jego działanie i zostawiają same pozytywne opinie. „Jak dla mnie to filtr nowej generacji. Super się rozprowadza, nie pozostawia tłustego filmu, a chroni przed słońcem. Nie ma co wracać do starych kremów”; „Świetny krem do codziennego użycia” – piszą internauci. Najlepsze kremy z filtrem: Make Me Bio UVA-UVB Protect SPF30 Ochronę przed promieniowaniem UVA i UVB zapewni wam także ultralekki, w pełni wegański krem SPF30 od marki Make Me Bio. Zawiera on sok z liści aloesu, ekstrakt z kwiatu lawendy oraz ekstrakt z granatu, które posiadają właściwości łagodzące podrażnienia. Natomiast oliwa z oliwek, olej ze słodkich migdałów i masło shea działają nawilżająco oraz odżywiająco. Produkt polecany jest do każdego typu cery. Według zaleceń producenta, specyfik należy stososować 20 minut przed wystawieniem skóry na słońce. Najlepsze kremy z filtrem: ACM Dépiwhite M Trudno opisać go w kilku zdaniach, bowiem lista jego zalet jest naprawdę długa. Przed wszystkimi skutecznie chroni cerę przed promieniowaniem UVA i UVB, dzięki bardzo wysokiej ochronie SPF 50+. W dodatku lekka, wodoodporna konsystencja idealnie rozsmarowuje się na skórze i szybko się wchłania (warto pamiętać o powtarzaniu aplikacji kilka razy dziennie). I co ważne – nie zatyka porów i nie zawiera substancji perfumujących. Najlepsze kremy z filtrem: Bioderma Photoderm Spot-Age Zawarte w kosmetyku substancje aktywne (witamina A i E) zapewniają świeży wygląd każdego dnia, redukują oznaki zmęczenia, a na dodatek wzmacniają odporność, łagodzą podrażnienia i przeciwdziałają przebarwieniom. Stosowanie produktu zaleca się głównie w sezonie letnim, jak również w miejscach, gdzie można się cieszyć słońcem praktycznie przez cały rok, aby w ten sposób chronić skórę przed szkodliwymi promieniowaniami. Ta pielęgnacja anti-aging została stworzona z myślą o skórze dojrzałej. Najlepsze kremy z filtrem: Avène Antirougeurs Bogata pielęgnacja twarzy na dzień z ochroną UV i efektem maskującym zaczerwienienia. Oprócz działania ochronnego zapobiega także dyskomfortowi skóry, a dzięki pigmentom z masy perłowej koi i łagodzi podrażnienia oraz dodaje blasku. Jest także uważany za wysoce skuteczny produkt nawilżający. Polecany szczególnie osobom o cerze wrażliwej. Warto pamiętać, że każdy krem z filtrem należy aplikować na skórę twarzy i ciała na około 20–30 minut przed wyjściem na słońce, aby jego ochrona przed promieniami UV była skuteczna. Wakacje 2022: Gdzie pojechać w tym roku? Oto 10 najpopularniejszych krajów na świecie Po 2 latach ciągłych ograniczeń w podróżowaniu, nadszedł moment, kiedy możemy swobodniej myśleć o planowaniu kolejnego urlopu, wakacji lub weekendowego wypadu. Wiele z nas chciałoby nadro...
Kosmetyki naturalne na lato: TOP 5, które warto zabrać na wakacyjny wyjazd
Popyt na kosmetyki pochodzenia naturalnego już od dobrych kilku lat nie słabnie. Nic więc dziwnego, że na drogeryjnych półkach aż roi się od produktów na bazie ekologicznych składników. Oto pięć z nich, których nie może zabraknąć w wakacyjnej kosmetyczce.
Sezon urlopowy zbliża się wielkimi krokami. Już niedługo większość z nas uda się na zasłużony wypoczynek pod palmami lub nad polskie morze. Niezależenie od tego, gdzie zdecydujemy się spędzić tegoroczne wakacje, warto pamiętać o odpowiednio dobranych kosmetykach, najlepiej pochodzenia naturalnego, które uchronią nas przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych. Dziś prezentujemy pięć produktów idealnych do stosowania, gdy termometry za oknem pokazują ponad 30 stopni na plusie. Najlepsze kosmetyki naturalne na lato Dodajmy, że wszystkie zaproponowane przez nas kosmetyki naturalne kupicie bez problemu w jednym miejscu, na Notino.pl. Let's start! 1. Ochronny krem do opalania Zestawienie na najlepsze kosmetyki na lato otwiera nic innego jak naturalny krem przeciwsłoneczny, czyli absolutny must have w wakacyjnej kosmetyczce. Wybór tego odpowiedniego nie należy do najłatwiejszych rzeczy, ale wśród bogatej oferty Notino.pl znajdziemy kilka, które cieszą się bardzo dobrymi opiniami wśród internautów. Jednym z nich jest ochronny krem do opalania SPF 30 COCOSOLIS Natural, który doskonale chroni całe ciało (od stóp do głów) przed szkodliwym promieniowaniem, a także działa odżywiająco i regenerująco. W jego składzie znajdziemy m.in. olej rokitnikowy, wosk pszczeli oraz oleje – kokosowy i kakaowy. 2. Balsam do ust Zarówno okres zimowy, jak i letni to prawdziwa zmora dla osób mających problem z nadmiernym pękaniem ust. Właśnie dlatego do codziennej pielęgnacji należy wprowadzić nawilżający balsam ochronny, który pomoże utrzymać je w dobrej kondycji i wzmocnić ich odporność. Balsam do ust Caudalie Moisturizers jest niezbędnym pomocnikiem w pielęgnacji skóry ust o każdej porze roku – zapewnia producent. 3. Krem do rąk przeciwko plamom pigmentowym Krem do rąk przeciwko plamom pigmentowym to kolejny produkt, który obowiązkowo powinien znaleźć się w naszej kosmetyczce. Jak sama nazwa wskazuje, jego formuła minimalizuje istniejące plamy i wyrównuje koloryt skóry, a dodatkowo nawilża i zapobiega wysychaniu dłoni. Dodatkowym atutem takiego kosmetyku jest posiadanie w składzie witaminy C, tak jak w przypadku Almond Oil & Vitamin C od marki Korres, który cieszy bardzo dobrymi opiniami. „Krem jest bardzo, ale to bardzo skuteczny w swoim działaniu. Przebarwienia zniknęły, a nowych nie zauważyłam mimo tego, że dużo przebywam na słońcu” – brzmi jedna z recenzji na Notino.pl. 4. Maseczka do włosów Włosy są często pomijane w letniej pielęgnacji. A to duży błąd! One także narażone są działanie wysokich temperatur, suchego powietrza i promieniowania UV. Dlatego przed wakacyjnym wyjazdem warto zaopatrzyć się w maskę, która przyniesie naszym włosom ulgę, ale także dostarczy im wiele cennych składników odżywczych. Maska Biolage Essentials SunSorials w naturalny sposób przywraca włosom blask po całym dniu spędzonym na słońcu. 5. Chłodzący żel po opalaniu Last but not least, czyli chłodzący żel po opalaniu. Po całym dniu spędzonym na plaży skórze należy odpowiednia regeneracja. Ulgę z pewnością dostarczy jej naturalny preparat Naif Sun na bazie aloesu i gliceryny. Cieszy się dobrymi recenzjami i jest chętnie używany, ponieważ natychmiastowy przywraca komfort, ale i intensywnie pielęgnuje ciało. Nie zostało nam nic innego, jak życzyć wam udanego urlopu! PS Więcej kosmetyków naturalnego pochodzenia znajdziecie na stronie Notino.pl.
Testowanie na zwierzętach - co robić, by temu zapobiec?
Testowanie na zwierzętach ma służyć wyższym celom, jednak w praktyce oznacza cierpienie i śmierć wielu gatunków, hodowanych i trzymanych w laboratoryjnej niewoli. Co można zrobić, by powstrzymać takie praktyki?
W tym artykule: Testy na zwierzętach Jak wygląda testowanie na zwierzętach? Zakaz testowania na zwierzętach Jak zapobiegać testom na zwierzętach? To zaskakujące, ale niektóre kraje wciąż dopuszczają, a nawet nakazują prawnie testowanie na zwierzętach, mimo że dziś już wiadomo, że badania przeprowadzane na zwierzętach nie przynoszą praktycznie żadnego pożytku. Czy w dobie rozwiniętej nauki i stale rosnącej świadomości społecznej, testy na zwierzętach wciąż są konieczne? Czy "wyższe cele" mogą usprawiedliwić okrucieństwo wobec zwierząt? Testy na zwierzętach Testowanie na zwierzętach ma dać odpowiedź na pytanie o szkodliwość określonych substancji dla ludzkiego organizmu. W praktyce laboratoryjnej, na żywych organizmach testowano (a w wielu przypadkach robi się to nadal) niemal wszystko - od kosmetyków, przez środki higieny, substancje czyszczące i przemysłowe, broń chemiczną, aż po leki. Obecnie, trudno jest znaleźć substancję chemiczną (naturalną lub syntetyczną), która nigdy nie byłaby testowana na zwierzętach. Wbrew powszechnej opinii, testy na zwierzętach nie są domeną czasów współczesnych. Takimi eksperymentami interesował się już Arystoteles, a rzymski lekarz Galen przeprowadził pierwsze wiwisekcje (wykonywane na żywych zwierzętach). Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Wraz z postępem cywilizacji, rola takich badań rosła. W XX wieku zaczęto je wykonywać na masową skalę, co było rezultatem nie tylko rozkwitu nauki, ale i wprowadzania na rynek kolejnych produktów, które należało przebadać pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa. Na żywych zwierzętach zaczęto testować dosłownie wszystko, nawet płyny hamulcowe i środki do czyszczenia felg aluminiowych. W praktyce oznacza to, że w imię tzw. "wyższego celu", zwierzęta poddawane są okrutnym torturom. Jak wygląda testowanie na zwierzętach? W powyższym stwierdzeniu nie ma nawet cienia przesady, bo takie badania są przeprowadzane na przytomnych osobnikach. Znieczulenie? Nic z tych rzeczy! Aby wyniki badań mogły być maksymalnie wiarygodne, poddawany testom osobnik musi odczuwać wszystko, co się z nim dzieje. Jak dokładnie wygląda testowanie produktów na zwierzętach? To zależy od badanej substancji. W niektórych próbach, zwierzęta laboratoryjne są zmuszane do wdychania aerozoli, gazów i oparów, w innych - do zjadania określonych rzeczy. Należy podkreślić, że ukrywanie danych produktów w pożywieniu zwykle nie przynosi rezultatu, więc "karmienie" realizowane jest przez sondę żołądkową. Psy mają świadomość! Zresztą nie tylko one wśród zwierząt Psy, a prawdopodobnie także inne zwierzęta mają samoświadomość - twierdzi włoski badacz Roberto Cazzolla Gatti na łamach pisma „Ethology, Ecology and Evolution”. Jedną z najokrutniejszych prób, jakie na zwierzętach przeprowadza się w warunkach laboratoryjnych, jest tzw. test Draize'a, czyli badanie toksyczności ostrej. Ta metoda przewiduje umieszczenie danej substancji na oku lub skórze zwierzęcia (zwierzęta futerkowe najpierw są golone), które przez cały czas pozostaje przytomne i unieruchomione. Takie badanie trwa 14 dni i często doprowadza do wystąpienia nieodwracalnych uszkodzeń oczu lub skóry. Gdy badane zwierzę przestaje być przydatne, zostaje zabite. Jeżeli powstałe podrażnienia nie są poważne, "obiekt" może być wykorzystany do kolejnych badań. Trudno sobie wyobrazić cierpienia zwierząt laboratoryjnych. Oprócz bólu, odczuwają przecież niewyobrażalny strach. Ktoś może powiedzieć, że cel uświęca środki, jednak warto zadać sobie proste pytanie - co w tym przypadku jest celem? Dziś wiadomo już, że wyniki wielu testów przeprowadzanych na zwierzętach nie są wiarygodne. 7 listopada 1997 roku, na łamach prestiżowego czasopisma naukowego "Science" opublikowano wyniki badań Amerykańskiego Instytutu Raka. Przeprowadzone testy wykazały, że niemal 67 proc. medykamentów stosowanych w leczeniu chorób nowotworowych, które nie dawały pozytywnych wyników w testach przeprowadzonych na myszach, działa na organizm ludzki. Ciekawostki o zwierzętach domowych i egzotycznych - sprawdź czy je znasz Ciekawostki o zwierzętach potrafią zaskoczyć niejednego miłośnika przyrody, tej dzikiej i udomowionej. Wydaje ci się, że świat przyrody nie kryje przed tobą tajemnic? Zatem koniecznie spra... 5 lat później dr. Gerrit van Meer zbadał 42 substancje testowane na zwierzętach, które zostały dopuszczone do stosowania przez ludzi. Wyniki były szokujące - okrutne testy nie ujawniły ok. 81 proc. skutków ubocznych ich stosowania. To tylko kilka przykładów potwierdzających brak zasadności przeprowadzania takich prób. Zakaz testowania na zwierzętach Przez wiele lat cierpienie zwierząt było całkowicie bagatelizowane, jednak od pewnego czasu zaczyna się to zmieniać. W 2004 roku, w Unii Europejskiej wprowadzono zakaz testowania na zwierzętach gotowych kosmetyków. 5 lat później zakazem objęto także testowanie składników kosmetyków. Od 11 marca 2013 roku żaden z krajów członkowskich nie może importować i sprzedawać kosmetyków i ich składników testowanych na zwierzętach. Sprawdź, ile wiesz o zwierzętach roślinożernych. Czym żywią się te gatunki? Zwierzęta roślinożerne stanowią niezwykle rozbudowaną grupę. W naturze, występują we wszystkich rozmiarach i kształtach. Najmniejsi przedstawiciele roślinożerców są trudni do zauważen... To ważny krok, jednak nie można tu mówić o przełomie, bo w wielu krajach testowanie kosmetyków na zwierzętach wciąż jest dozwolone, a w niektórych, jak choćby w Chinach, nawet prawnie nakazane. Co istotne, nie mówimy tu wyłącznie o krajach rozwijających się. W USA zaledwie kilka stanów zakazuje okrutnych praktyk. Stosowne regulacje wprowadzono w Kalifornii, nieco później tę samą drogę obrały władze Newady i Illinois. W marcu 2021 roku, do tej listy dołączyła Wirginia. To dobry początek, ale co z pozostałymi 46 stanami? Jak zapobiegać testom na zwierzętach? Czy my, jako konsumenci, możemy zapobiec cierpieniu zwierząt? Wiele osób wychodzi z założenia, że ich głos nic nie znaczy, a to olbrzymi błąd. Należy założyć, że gdyby nie działalność obrońców praw zwierząt, los laboratoryjnych czworonogów prawdopodobnie nigdy nie uległby zmianie. Pierwszym krokiem w kwestii zakończenia tych nieludzkich praktyk jest nabranie świadomości w kwestii tego, co wrzucamy do koszyka. To, że na terenie Unii obowiązuje zakaz sprzedaży kosmetyków testowanych na zwierzętach, nie oznacza, że producenci nie dopuszczają się takich praktyk. Załóżmy, że firma X chce sprzedawać swoje produkty w Chinach. Wówczas, musi sfinansować badania, którym ich asortyment zostanie tam poddany. W tym kontekście, oznaczenie cruelty free traci jakikolwiek sens. Inna sprawa, w krajach Unii wciąż są sprzedawane kosmetyki, które przed wprowadzeniem zakazu zostały przebadane na zwierzętach. Ile wiesz o zwierzętach wszystkożernych? Sprawdź, ciekawostki na ich temat Zwierzęta wszystkożerne są jednym z najdoskonalszych tworów ewolucji. Ich układ pokarmowy jest przystosowany do wchłaniania składników odżywczych pochodzących z różnorakiego pożywienia... Kolejny sposób to wywieranie presji na rządzących. W sieci krąży wiele petycji, a każdy podpis jest na wagę złota. Aby jednak takie działania mogły przybrać masową skalę, należy zwiększyć świadomość społeczną w tym temacie. To niewiarygodne, ale wiele osób wciąż nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wielkie cierpienie wiąże się z takimi badaniami. Im głośniej będziemy mówić, tym wyraźniej zostaniemy usłyszani.
W podróż z golarką – recenzja Braun Series 9 PRO
Golenie zarostu w podróży nie należy do najprzyjemniejszych czynności. Szczególnie w podróży, kiedy warunki nie zawsze temu sprzyjają. Czy istnieje zatem golarka, która będzie idealna na wyjazdy? Okazuje się, że tak - to Braun Series 9 Pro.
W tym artykule: Uniwersalność Odporność Kompaktowość Podsumowanie Przygotowanie się do podróży jest zazwyczaj skomplikowanym wyzwaniem. Zaplanowanie tego, czego potrzebujemy w trakcie podróży jest niezwykle ważne, żeby na miejscu cieszyć się już tylko wymarzonymi wakacjami lub przygodą, która na nas czeka. Ważne jest, aby zabrać ze sobą odpowiednie ubrania, sprzęt i kosmetyki. Ale równie ważna jest dobra golarka. Panowie z bujnym zarostem na pewno wiedzą o co chodzi. Niezależnie od tego, czy jedziemy pod namiot, czy do hotelu. W góry, czy nad morze. Warto mieć przy sobie niezawodne urządzenie. Czy taka istnieje? Postanowiliśmy to sprawdzić. Na tapet wzięliśmy Braun Series 9 Pro. Uniwersalność Niezależnie od długości zarostu golarka marki Braun bardzo sprawnie i szybko usuwa włoski praktycznie za jednym pociągnięciem. Nie ma dla niej znaczenia gęstość oraz to czy będzie miała do czynienia z 2- lub nawet 7-dniowym zarostem. ​​​​​​Golarka Series 9 Pro jest wyposażona w innowacyjne, zsynchronizowane elementy golące „ProHead–5”, które współpracują ze sobą, aby wychwycić więcej włosów. Szczególnie ważne jest to, że nie musimy tracić dużo czasu podczas porannego golenia. Kilka ruchów maszynką i możemy dalej ruszać w drogę! Obrotowa głowica o zakresie ruchu 40 stopni dopasowuje się do konturów twarzy, czyniąc golenie przyjemnym i delikatnym. Trymer ProLift został zaprojektowany tak, aby delikatnie podnosić i przycinać długie i twarde włosy. -Polecam ją każdemu, ale przede wszystkich Panom o bardzo wrażliwej skórze twarzy, którzy po goleniu zwykłymi maszynkami miewają podrażnienia. - mówi Hubert Gromadzki, który testował Series 9 Pro od Braun. - Swoją przygodę z goleniem zarostu zacząłem jako nastolatek. Używałem wtedy zwykłych jednorazowych golarek z nożykami. Niestety nie zawsze dobrze znosiłem golenie w szczególności kiedy moja twarz nie była wystarczająco nawilżona. Teraz nie muszę się martwić o odpowiednie przygotowanie przed porannym goleniem, ponieważ Braun Series 9 Pro świetnie radzi sobie z goleniem zarostu na sucho a co najważniejsze, nie podrażnia mojej cery. - dodaje. To niezwykle ważne podczas wyjazdów. Po pierwsze pozwala zaoszczędzić miejsca w kosmetyczce na kosmetyki do golenia. Po drugie brak podrażnień to zbawienie, szczególnie w upalnych miejscach. Ostatnia rzecz, o której marzymy to podrażnienia skórne przy prażącym słońcu tropików. Odporność Czasem nie przewidzimy tego, w jakie miejsce akurat będziemy chcieli się udać. Niekiedy warunki, z którymi będziemy musieli się zmierzyć będą naprawdę ekstremalne. Dlatego ważne jest, żeby mieć jedną sprawdzoną golarkę, zamiast kupować kilka różnych i niepotrzebnie gromadzić masę sprzętu (Pamiętajmy o naszej planecie! Nadmierny konsumpcjonizm też jest zagrożeniem!). Pod tym kątem również sprawdziliśmy golarkę Braun. · Wybrane zestawy Braun Series 9 Pro zostały wyposażone w przenośne etui ładujące PowerCase. Golarka jest w 100% wodoodporna. Golenie jest możliwe zarówno na sucho, jak i na morko, z żelem czy pianką do golenia. Dzięki temu, spokojnie możemy ją zabrać na jachty lub w miejsca wyjątkowo wilgotne. Czasem może się zdarzyć, że zalejemy nasz sprzęt. Nie musimy się o to martwić w tym przypadku. Dostępna w wybranych zestawach baza SmartCare Center umożliwia ładowanie, czyszczenie, smarowanie ostrzy oraz suszenie golarki. Golarka sprawdzi się również na wypady, podczas których nie będziemy mieli przez dłuższy czas dostępu do elektryczności. Bateria działa naprawdę długo, a wybrane modele zawierają etui ładujące PowerCase. Wówczas czas pracy na jednym ładowaniu to nawet do 6 tygodni. Nawet po miesiącu w dżungli nie będziemy wyglądali jak Tom Hanks z filmu Casteway. Kompaktowość To bardzo istotne w podróży, żeby nasz bagaż nie ważył zbyt dużo, a poszczególne przedmioty nie zajmowały wiele miejsca. Na szczęście Braun Series 9 jest bardzo kompaktową golarką. Skończą się zatem dylematy, czy brać naszą elektryczną golarkę, czy może postawić na jednorazówki. - Urządzenie zajmuje niewiele miejsca. Dodatkowo posiada swój futerał, który chroni ją przed uszkodzeniami z zewnątrz i zabrudzeniami. - zauważa nam Hubert. - Często moje zlecenia wiążą się z podróżą za granicę, wtedy właśnie zabieram ze sobą golarkę, która jest niezawodna, szybka. Sama golarka ma również wytrzymałą baterię, która pozwala na długie działanie. Podsumowanie Golarka marki Braun - Series 9 Pro na pewno sprawdzi się dla miłośników podróży. To, co wyróżnia ją od innych dostępnych na rynku to na pewno jej uniwersalność. Sprawdzi się zarówno podczas wypadów weekendowych do dużych miast, jak i na wyjazdy, podczas których będziemy musieli spać pod namiotem. Czas działania jest bardzo długi, a to oznacza, że na większość wycieczek nie musimy zabierać ładowarki. Producent zapewnia również, że sprzęt działa nawet do 7 lat. Z kodem NATIONAL200 do końca roku kupicie golarkę Braun Series 9 Pro ze specjalnym rabatem 200 zł na stronie https://bit.ly/BraunxNGPL
Kosmetyki naturalne, świadomy wybór – także na wakacjach
Dziś dbanie o środowisko to nie przywilej, to nasz wspólny obowiązek. Jako konsumenci mamy realny wpływ na to, w jakim świecie przyjdzie żyć nam i przyszłym pokoleniom. Zmianę nawyków zacznijmy od kosmetyków do codziennej pielęgnacji.
Trwa moda na bycie eko, na którą decyduje się coraz więcej osób na całym świecie. Pozwala zachować balans między zaspokajaniem potrzeb a dbałością o środowisko. Dotyczy to również podejścia do spraw higieny i pielęgnacji. Naturalne, eko, bio i wege Świadomy konsument stawia na ekologię i produkty naturalne. Chętnie czytamy składy i wybieramy preparaty o formułach wegańskich, ekologicznych oraz bio. Producenci podchwycili ten trend, odchodząc od tworzenia preparatów naszpikowanych syntetycznymi substancjami na rzecz czystych receptur. Warto wiedzieć, na co możesz liczyć. Kosmetyki naturalne – ich skład stanowią min. 50% surowce naturalne, a min. 5% z nich pochodzi z kontrolowanych upraw ekologicznych, co potwierdza odpowiedni certyfikat ECOCERT. Do tej kategorii zaliczamy produkty ekologiczne, bio i wegańskie. Nie znajdziesz w nich parabenów, olejów mineralnych, parafiny, wazeliny, GMO, PEG-ów. PPG-ów, formaldehydu, syntetycznych substancji zapachowych oraz barwników. Kosmetyki ekologiczne – do produkcji użyto min. 95% surowców naturalnych (przy których nie stosuje się sztucznych środków ochrony przed szkodnikami, np. antybiotyków i pestycydów) lub pochodzących z upraw ekologicznych (co potwierdzają certyfikaty ECOCERT, COSMOS, COSMEBIO i inne), a opakowania są biodegradowalne. Biokosmetyki – zawierają min. 50% surowców z biologicznych upraw. W składach nie mają syntetycznych barwników i aromatów, PEG-ów, a także produktów podchodzenia zwierzęcego, jeśli w trakcie ich pozyskiwania doszło do wyrządzania krzywdy. Kosmetyki wegańskie – nie są testowane na zwierzętach i nie zawierają żadnych substancji od nich pozyskiwanych. Informację taką znajdziesz na opakowaniu np. Not Tested On Animals, Animal Friendly czy skrót BWC (Beauty Without Cruelty). To do producentów należy decyzja, czy takie oznaczenie zostanie umieszczone na kosmetyku, najczęściej jednak chętnie dzielą się nią z konsumentami. Obustronna korzyść Myślisz, że wybierając kosmetyki naturalne, wyświadczasz przysługę jedynie przyrodzie? Wcale nie. Okazuje się, że preparaty zawierające surowce naturalne doskonale wpływają na stan naszej skóry i włosów. Przypomnij sobie, jak dużą i pachnącą pianę wytarzają konwencjonalne mydła, żele pod prysznic czy szampony. Odpowiada za to cały szereg syntetycznych i drażniących skórę substancji, od SLS-ów po parabeny. Naturalne preparaty mimo że takich właściwości podczas kąpieli nam nie zapewnią (i dobrze, bo pozbawia to nas ochronnej warstwy sebum), to zadbają o nasze ciało w dużo łagodniejszy sposób. Zapomnisz, co to swędzenie, uczucie suchości czy zaczerwienienia na twarzy, a Twoje włosy zaczną być zdrowo lśniące. Jest jeszcze jeden plus stosowania kosmetyków naturalnych: zawarte w nich surowce są doskonale przyswajalne przez naszą skórę, a więc szybciej uzyskujesz zdrowy, piękny wygląd. Nie może być inaczej, skoro dostarczamy czystych i łagodnych wyciągów roślinnych, które w żaden sposób nie naruszają bariery ochronnej twarzy i ciała. Bądź eko na wakacjach Decydując się na wypoczynek czy to w kraju, czy za granicą, nie musisz brać urlopu od kosmetyków naturalnych. Producenci bardzo chętnie tworzą miniprodukty (tzw. travel size), które zmieszczą się w plecaku i małej walizce. A to, czego nie uda Ci się dostać w mniejszej wersji, zawsze możesz przełożyć do specjalnego opakowania wielorazowego. Bądź eko także w przypadku akcesoriów do higieny. W sklepach bez trudu znajdziesz wielorazowe ręczniczki bawełniane, bambusowe patyczki do uszu i płatki do demakijażu. Dzięki temu nie wytworzysz niepotrzebnych odpadów, a ulubione kosmetyki będziesz mieć pod ręką. Uzupełnij wakacyjną kosmetyczkę o niezbędne produkty i nie rezygnuj z dobrego wyglądu na wczasach. Zarówno naturalne produkty, jak i wielorazowe akcesoria znajdziesz na MAKEUP. Zrób szybkie i wygodne zakupy tam, gdzie Ci pasuje.
Jak przemysł kosmetyczny wpływa na środowisko?
Polacy coraz częściej dokonują świadomych zakupów – zwracają uwagę na materiały, składy produktów i ich opakowania. Chętnie sięgają po artykuły krajowe, wolne od syntetycznych składników. Przykładem mogą być polskie kosmetyki naturalne, przyjazne skórze i środowisku.
Obecnie wielu producentów kosmetycznych kieruje się nie tylko skutecznością artykułów sygnowanych ich znakiem, ale także interesami Matki Ziemi. Sprawdź, jak przemysł kosmetyczny wpływa na środowisko naturalne i jak marki beauty mogą zadbać o los naszej planety. Codzienne wybory i ich znaczenie dla planety Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, jak wielki wpływ na stan środowiska przyrodniczego mogą mieć czynności podejmowane w gospodarstwie domowym. Przeciętna poranna rutyna pielęgnacyjna wraz z makijażem zajmuje aż 25 minut. Podczas codziennych zabiegów zwróć uwagę, czy twoje działania nie są potencjalnie szkodliwe dla środowiska. Zakręcaj wodę, gdy jej nie używasz, sięgaj po papierowe patyczki kosmetyczne, bambusowe szczoteczki do zębów, waciki wielorazowego użytku oraz po polskie kosmetyki naturalne, dzięki którym wesprzesz nie tylko swoją skórę (bez szkody dla planety!), ale także krajową gospodarkę. Większość kobiet używa w ciągu dnia aż 16 różnych kosmetyków. Należy mieć świadomość, że ok. 60% substancji z produktów kosmetycznych może wchłaniać się przez skórę. Warto więc wybierać produkty z bezpiecznymi składami, takie jak kosmetyki naturalne, które nie wyrządzą szkody dla twojego organizmu, a nawilżą, zregenerują, odżywią twoją skórę. Polskie kosmetyki naturalne a środowisko Producenci kosmetyczni zdają sobie sprawę z wpływu produkcji artykułów na środowisko. Wiele marek beauty stawia na rozwiązania ekologiczne, które nie szkodzą naszej planecie i podejmują różnorodne działania, które przyczyniają się do ochrony środowiska. Jednym z rozwiązań jest wdrożenie opakowań nadających się do recyklingu. Jeszcze kilka lat temu standardem było umieszczanie produktów w pudełku, a następnie zawijanie go folią. Obecnie producenci kosmetyków naturalnych rezygnują ze sztucznych materiałów na rzecz papieru czy szkła. Coraz częściej w drogeriach spotkasz produkty zamknięte w opakowaniach pochodzących z recyklingu. Policz, ile kosmetyków zużywasz miesięcznie, a zrozumiesz, jak wielkie znaczenie ma to, czy kupujesz kosmetyki w plastiku nienadającym się do ponownego przetworzenia, czy w opakowaniach pochodzących z surowców odnawialnych. Oprócz odpowiednich opakowań równie istotne jest to, co znajduje się w środku. Wiele kosmetyków konwencjonalnych zawiera w swych składach substancje mogące szkodzić środowisku. W marcu tego roku Greenpeace opublikował raport, z którego wynika, że wiele kosmetyków znanych marek zawiera mikroplastik, który może zagrażać środowisku (zwłaszcza morskiemu). Przed każdym zakupem produktu warto sprawdzić skład INCI i wybrać kosmetyki naturalne, polskie, bezpieczne dla skóry i planety. Producenci polskich kosmetyków naturalnych, np. Resibo, przykładają wielką wagę do tego, aby ich produkty powstawały z poszanowaniem praw zwierząt i natury. Zwracaj uwagę, aby kosmetyki, które wybierasz, były dokładnie przebadane bez testów na zwierzętach. Coraz więcej producentów polskich kosmetyków naturalnych, w tym także Resibo, stawia na produkty wegańskie, które nie mają nic wspólnego ze składnikami odzwierzęcymi. Wybierając je masz pewność, że podczas produkcji nie użyto żadnych substancji pochodzenia zwierzęcego. Kolejną zaletą polskich kosmetyków naturalnych jest ich miejsce produkcji. Jeżeli chcesz zatroszczyć się o swoją skórę i środowisko, wybieraj produkty pochodzenia krajowego. Transport wymieniany jest jako jeden z największych zagrożeń cywilizacyjnych. Przyczynia się do zanieczyszczeń powierzchni, emisji hałasu i zmian klimatycznych. Warto więc zaopatrywać się w polskie kosmetyki naturalne, których transport trwa zdecydowanie krócej, niż produktów wyprodukowanych, przykładowo, na innym kontynencie. Proekologiczne podejście potwierdzone certyfikatami Wybierając kosmetyki, warto zwracać uwagę na certyfikaty. Znakiem, który powinien wzbudzić twoje zainteresowanie, jest z pewnością logo „Vegan” – nadawane przez Vegan Society z siedzibą w Londynie. Proces przyznania certyfikatu konkretnym kosmetykom jest czasochłonny, ponieważ organizacja skrupulatnie bada przedstawiane jej surowce. Produkt oznaczony tym znakiem m.in. nie może zawierać substancji odzwierzęcych ani być testowany na zwierzętach oraz musi być wolny od składników pochodzących z genetycznie modyfikowanych upraw. Kolejnym ważnym certyfikatem jest „Cruelty Free and Vegan”, nadawany przez PETA - najbardziej znaną na świecie organizacją dbającą o poszanowanie praw zwierząt, zarówno w produkcji, jak i sprzedaży kosmetyków. Bardzo ważnym znakiem na kosmetykach jest także symbol określający, iż opakowanie nadaje się do recyklingu. Polskie kosmetyki naturalne – dla urody i planety Warto mieć świadomość, że dbając o siebie, możesz również zadbać o środowisko. Popularność naturalnych kosmetyków ciągle rośnie, o czym świadczy fakt, iż aż 70% osób w wieku 18-29 lat preferuje produkty tego typu, a rynek kosmetyków wegańskich rośnie rocznie aż o 6%. Dodatkowo 1 na 4 osoby chcą, aby producenci kosmetyczni całościowo dbali o środowisko. Śmiało można stwierdzić, że konsumenci stają się coraz bardziej świadomi i wrażliwi na kwestie związane z ochroną przyrody.
Koreańskie kosmetyki, jako alternatywa dla kosmetyków z drogerii
Obecnie zwiększa się świadomość kobiet na temat codziennej pielęgnacji. Coraz więcej pań starannie dba o swoją skórę twarzy, całego ciała i włosy. Pojawia się więcej nowych kosmetyków do pielęgnacji, a w tym produkty koreańskie. Cieszą się coraz większą popularnością. Jednak pojawiają się pytania na temat tego, czym różnią się kosmetyki koreańskie od tych tradycyjnych dostępnych w drogeriach. Chcesz wiedzieć jakie mają działanie i dla kogo są przeznaczone? W takim razie zapoznaj się z naszym poradnikiem.
Jak działają koreańskie kosmetyki? Kosmetyki koreańskie mają naturalny skład i pozbawione są chemicznych i sztucznych dodatków. W ich składzie nie ma miejsca na sztuczne substancje, takie jak barwniki, czy zapachy. To sprawia, że są bardzo łagodne i nie podrażniają skóry. Najlepsze kosmetyki koreańskie https://skin79-sklep.pl/ spowalniają procesy starzenia się skóry i sprawiają, że naskórek wygląda młodziej i zdrowiej. Dodatkowo mają działanie wygładzające, dzięki czemu znikają zmarszczki, a nierówności na skórze stają się niemal niewidoczne. Na rynku dostępne są produkty naturalne, przeznaczone do pielęgnacji skóry twarzy, a także do włosów. Dzięki nim kosmyki stają się mocne, jedwabiście gładkie i wydłuża się faza ich wzrostu. Dla kogo są przeznaczone koreańskie kosmetyki? Ze względu na naturalny skład tych preparatów mogą być stosowane przez każdego. Doskonale sprawdzają się nawet u osób, które mają bardzo delikatną i wrażliwą skórę ze skłonnością do podrażnień. Polecane są kobietom i mężczyznom w każdym wieku. Warto je stosować przy problemach skórnych, takich jak nadmierne przesuszenie, trądzik, zaburzenie pracy gruczołów łojowych, starzenie się skóry, pękające naczynka. Ich regularne stosowanie może przynieść zadowalające efekty. Warto jednak pamiętać, by dopasować produkty do potrzeb i rodzaju skóry lub włosów. Tylko wtedy będą miały skuteczne działanie. Czy warto zdecydować się na stosowanie koreańskich kosmetyków? Zastanawiasz się, czy warto zastosować koreańskie kosmetyki? Musimy wspomnieć, że Koreanki stosują je od lat, dzięki czemu ich cera jest jedwabiście gładka i pozbawiona niedoskonałości. Włosy zaś są silne i grube. Jeśli więc chcesz wprowadzić zmiany w swoim wyglądzie i zadbać o skuteczną, prawidłową oraz bezpieczną pielęgnację, to koniecznie zdecyduj się na ich zastosowanie.
5 słynnych przeszczepów twarzy. Historie pełne blasków i cieni
Operacje przeszczepu twarzy to bardzo trudne przedsięwzięcia, a o ich sukcesie decyduje nie pierwszy dzień po operacji, lecz wiele kolejnych lat życia. Poznajcie 5 historii osób, którym medycyna dała drugą szansę.
1. Andy Sandness Kiedy Andy Sandness zdecydował o zakończeniu swojego życia miał 32 lata. Chciał popełnić samobójstwo strzelając sobie w twarz. Przeżył, ale jego obrażenia były tak rozległe, że nie było szans na odbudowę twarzy. Przez dziesięć lat mężczyzna nie mógł swobodnie oddychać ani jeść, a jego kontakty ze światem zewnętrznym były znacznie utrudnione przez deformację. Przełom nastąpił w 2016 roku, gdy w klinice Mayo w Rochester podjęto próbę operacji przeszczepu twarzy dla mężczyzny. Poprzedzały ją ponad trzy lata ćwiczeń. Szefujący zespołowi chirurgów Samir Mardini oraz Hatem Amer około 50 razy przeprowadzali próbne zabiegi na twarzach nieboszczyków, by nie pomylić się na żywym pacjencie. Dawcą był 21-latek, którego żona zgodziła się na przeszczep. Kobieta i pacjent spotkają się po operacji. - Chciałem Ci pokazać, że twój dar nie zostanie zmarnowany – miał powiedzieć Sandness w rozmowie z Lilly Ross. Mężczyzna odzyskał zdolność normalnego jedzenia, czucia zapachów, oddychania, uczy się swobodnie mówić. - Kiedy tracisz coś, co wydawało by się masz na zawsze, dowiadujesz się jak to jest być tego pozbawionym... - opowiada – A potem, gdy dostajesz drugą szansę, nigdy tego nie zapominasz. 2. Jerome Harmon Jerome Harmon jako pierwszy człowiek w historii przeżył operację przeszczepu twarzy dwukrotnie. Pierwszą operację przeszedł w 2010 roku i niestety, choć zakończyła się sukcesem, przeszczep został odrzucony przez ciało pacjenta. Lekarze nie dali jednak za wygraną. W styczniu 2018 grupa lekarzy ze szpitala Georges Pompidou European Hospital AP-HP pod przewodnictwem Laurenta Lantieri podjęła się kolejnego zabiegu. Udało się, choć przez kolejne 8 miesięcy mężczyzna pozostawał w szpitalu i nie mógł nawet spotkać swojej rodziny. Wszystko po to, by nie doszło do kolejnego odrzucenia. - Mam czterdzieści trzy lata, dawca miał 22, zatem teraz i ja mam 22 – żartował Hamon rozmawiając z mediami po operacji. 3. Grzegorz Galasiński O Grzegorzu Galasińskim głośno było w 2013 roku, gdy lekarze skutecznie przeszczepili mu twarz. Operację przeprowadził zespół 14 chirurgów pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego z Instytutu Onkologii w Gliwicach. Po 27 godzinach pracy udało się osiągnąć sukces. Twarzy pozbawił go wypadek. Maszyna służąca do pakowania kostki brukowej wciągnęła go i wyrwała twarz. Do kin niedawno trafił film “Twarz” Małgorzaty Szumowskiej inspirowany jego historią (choć jak sam mówi – niebiograficzny). Jednak udana operacja nie zakończyła problemów mężczyzny, który wciąż musi być poddawany rehabilitacji i nie może wrócić do normalnego życia. - Mówiono o mnie jako o sukcesie medycyny, ale teraz ze swoimi dolegliwościami znalazłem się poza systemem. Żyję, ale co to za życie? - pyta w rozmowie z portalem wyborcza.pl. Mimo tego, że rok po operacji przeszedł drugą rekonstruującą szczękę i uzębienie dziś nie może normalnie jeść. Szczęka źle się zrosła i konieczne było jej usunięcie. Mężczyzna ma problem z jedzeniem, oddychaniem, do tego zaczął pogarszać się stan jego oka. Lekarze póki co nie mają pomysłu jak go ratować. Jest to tym trudniejsze, że wciąż musi przyjmować leki przeciwko odrzuceniu przeszczepu, które wpływają na jego system immunologiczny. - Ostatnio miałem kolejny zabieg żuchwy. Usunęli mi kości, które się nie zrosły. Od zeszłego roku cały czas mam komplikacje. Ale nikt mnie nie słucha. Nikogo to nie obchodzi – podsumowuje ze smutkiem w wywiadzie dla Tokfm.pl. Niedawno mężczyzna wziął do siebie owczarka niemieckiego. Stan jego odporności pozwala na opiekę nad zwierzęciem. Ze światem komunikuje się głównie przez Facebooka. Jak podsumowuje swoją historię? - Chyba tylko to, że sam wygląd nie świadczy o człowieku. Piękna twarz to nie wszystko – mówił dziennikarce Annie Dryjańskiej. 4. Carmen Tarleton W 2007 Carmen Blandin Tarleton została zaatakowana przez byłego męża. Mężczyzna podejrzewał, że kobieta spotyka się z kimś innym. Po wtargnięciu do jej mieszkania zaatakował ją kijem baseballowym, a następnie oblał żrącym ługiem. Carmen doznała ciężkich poparzeń około 80% ciała, a jej twarz została stopiona zupełnie. W 2013 przeszła operację przeszczepu twarzy w bostońskim Brigham and Women's Hospital. Na konferencji prasowej dziękowała rodzinie dawczyni, Cheryl Denelli-Righter. Dziewczyna zmarła z powodu wylewu w tym samym roku. - Mogę znów poczuć skórę matki, mogę zobaczyć jej piegi i przez Ciebie, mogę zobaczyć, że ona żyje dalej – mówiła córka dawczyni – To prawdziwe błogosławieństwo. 5. Charla Nash Ta historia rozpoczęła się od tragicznego wypadku ze zwierzęciem domowym. W 2009 roku Charla Nash odwiedzała przyjaciółkę, która trzymała w domu szympansa imieniem Travis jako zwierzę domowe. Travis był znaną gwiazdą reklam, występował w spotach Coca Coli oraz Old Navy, pojawiał się także w programach TV. Urodził się w 1995 roku w ośrodku dla szympansów w Missouri. Jego matka 6 lat później zostanie zastrzelona podczas próby ucieczki. Przez ludzi travis został adoptowany w wieku zaledwie trzech dni. Udało się go nauczyć wielu rzeczy: potrafił włączyć komputer by oglądać obrazki, mył zęby pastą, zmieniał kanały w telewizorze używając pilota, a nawet kilka razy prowadził samochód. W 2009 wieku, podczas spotkania z Charlą Nash, doszło do tragedii. Zdenerwowane zwierzę zaatakowało kobietę zamieniając jej twarz w strzępy mięsa oraz pozbawiając dłoni. Nad rekonstrukcją jej twarzy przez 20 godzin pracował zespół 30 chirurgów. Była trzecią kobietą w historii, która otrzymała przeszczep twarzy. Lekarze przyszyli jej także nowe dłonie, niestety ciało odrzuciło jednak ten przeszczep i trzeba było je usunąć.
Do 2070 roku Indie utoną w „miesiączkowym marnotrawstwie”. Winne tabu wokół menstruacji i brudu
Tabu dotyczące menstruacji oraz pojęcia brudu i wstydu przyczyniają się do narastającego kryzysu środowiskowego szczególnie w krajach rozwijających się, takich jak Indie – twierdzi Mariana Lopez z Manchester University. Indie pozbawione odpowiedniego systemu zarządzania odpadami już teraz toną w śmieciach, a w ciągu 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych zwiększy się tak bardzo, że kraj nie będzie w stanie sobie z nimi poradzić.
Jednorazowe produkty menstruacyjne (w tym tampony i podpaski) są często postrzegane jako jedyna możliwość zapewnienia kobietom „godnego zarządzania menstruacją”. Także przez rządy, organizacje pozarządowe czy fundacje na rzecz praw kobiet walczące z ubóstwem menstruacyjnym i brakiem dostępu do środków higienicznych. Jednak powstające w ten sposób odpady to rosnący problem, który ma znaczące konsekwencje dla środowiska. – Jest to szczególnie palący problem w krajach takich jak Indie, w których brakuje infrastruktury do usuwania odpadów – zauważa Mariana Lopez, badaczka z Global Development Institute. Aby dokładniej zobrazować problem Lopez postanowiła przeprowadzić analizę potencjalnego wzrostu marnotrawstwa miesiączkowego w Indiach, czyli oszacować wzrost ilości odpadów pochodzących z jednorazowych produktów higienicznych – tamponów, podpasek syntetycznych i wkładek. W związku z brakiem danych na temat poziomu tego typu odpadów w Indiach, badaczka skorzystała z danych od producentów, dotyczących poziomu sprzedaży oraz prognozowanego popytu na środki higieniczne. Okazało się, że w ciągu najbliższych 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych w Indiach może wzrosnąć ośmiokrotnie, do poziomu, z którym kraj nie będzie w stanie sobie poradzić. Nowa Zelandia walczy z ubóstwem menstruacyjnym. Blisko 100 tys. dziewczynek nie chodzi z tego powodu do szkoły 95 tysięcy dziewcząt w wieku od 9 do 18 lat zadeklarowało, że zdarza im się opuszczać zajęcia lekcyjne z powodu miesiączki. Dziewcząt w większości nie stać na środki higieniczne, co un... – Z moich szacunków wynika, że do 2070 r., kiedy sprzedaż osiągnie punkt nasycenia wynoszący 100 miliardów sztuk, Indie mogą mieć do czynienia z 800 000 ton odpadów menstruacyjnych rocznie. Dziś ilość tych odpadów przekracza 100 000 ton. Ale jest znaczna liczba kobiet, które jeszcze nie uzyskały dostępu do produktów menstruacyjnych – zauważa Lopez na łamach „The Conversation”. W najnowszym ogólnokrajowym badaniu przeprowadzonym w Indiach wykazano, że obecnie tylko 48% kobiet mieszkających na wsiach i 78% kobiet z miast stosuje „higieniczną metodę ochrony menstruacyjnej”. W badaniu uwzględniono jednak tylko kobiety w wieku od 15 do 24 lat i tylko te osoby, które identyfikują się jako kobiety. – W moim badaniu uwzględniłam tylko kobiety będące konsumentkami, co pokazuje, że rzeczywiste liczby mogą być jeszcze większe – zauważa badaczka. Dodatkowo na wzrost rzeczywistych liczb może wpłynąć fakt, że szacunki dotyczą tylko tych produktów jednorazowych, które trafiły na wysypiska. Tymczasem Lopez w swoim raporcie potwierdza, że wiele kobiet spala zużyte podpaski i tampony, zawija je w oddzielne torby po czym wyrzuca do ulicznych koszy na śmieci lub publicznych toalet, a część kobiet nawet myje i ponownie stosuje jednorazowe podpaski. – Praktyki te są oparte na pojęciach wstydu i brudu, które można przypisać wierzeniom kulturowym i religijnym dotyczącym menstruacji. Istniejące oceny wpływu produktów menstruacyjnych na środowisko często nie uwzględniają lokalnych praktyk utylizacji, takich jak te – zauważa badaczka. Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność” Trzy lata więzienia albo grzywna – to kara, jaka czeka osoby, które naruszą nowe prawo zakazujące okaleczania żeńskich narządów płciowych. O ratyfikowaniu nowej ustawy delegalizującej r... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/00b84d328af49f6629b4d78985c004101a1405a3-0c3f204.jpeg" width="938" height="626" alt="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" title="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Istotnym problemem, na jaki zwraca uwagę Lopez jest rola „zbieraczy śmieci” w Indiach. – Zarówno kobiety, jak i mężczyźni zbierający odpady uważają, że krew menstruacyjna jest źródłem szkód dla osób, które są na nią narażone. Ponadto podzielają pogląd, że odpady menstruacyjne to „kobiece odchody” i powinny być obsługiwane wyłącznie przez kobiety – wyjaśnia badaczka. To sprawia, że jednorazowe odpady menstruacyjne nie są odpowiednio segregowane i poddawane utylizacji. Zamiast tego są wyrzucane na otwarte przestrzenie (jak place budowy, opuszczone nieużytki) lub spalane. To dodatkowo przyczynia się do problemów środowiskowych. – Należy zająć się tematami tabu dotyczącymi menstruacji, aby wprowadzić zmiany w praktykach usuwania i gospodarowania odpadami oraz zapobiec znacznemu pogorszeniu i tak już tragicznej sytuacji środowiskowej. Podczas gdy wiele krajów, w tym Indie, wdraża zasady mające na celu poprawę zarządzania higieną menstruacyjną, sposób w jaki te produkty są w rzeczywistości utylizowane, został w dużej mierze przeoczony. To musi się teraz zmienić – podkreśla Lopez. Po co jest placebo w pigułkach antykoncepcyjnych? Dla papieża. I to nie jest żart Dla papieża. Nie, to nie żart, naprawdę chodziło o to, by udobruchać głowę Kościoła katolickiego. Co ciekawe, po latach okazuje się, że nie trzeba ich brać i można przetrwać miesiąc ...
Zbadano krem do twarzy liczący 2700 lat. „Jaskiniowe mleko księżycowe i tłuszcz przeżuwaczy”
Ozdobny ceramiczny słoiczek z żółto-białą substancją znaleziono w grobowcu odkrytym na terenie Liujiawy, stolicy Rui – dawnego państwa wasalnego, sprzed zjednoczenia Chin. W grobie spoczywał mężczyzna, najpewniej należący do ówczesnej arystokracji. A znaleziony przy nim krem może świadczyć o rozwijającym się przed wiekami przemyśle kosmetycznym.
W tym artykule: Jaskiniowe mleko księżycowe - co to takiego? Narodziny przemysłu kosmetycznego „Kosmetyk w Chinach mają długą historię, a jego pochodzenie pozostaje niejasne. Potencjalnie powstał w okresie wiosenno-jesiennym (770-476 p.n.e.), ale niewiele wiadomo na temat jego wczesnego wytwarzania i stosowania” - piszą autorzy badania, które ukazało się na łamach czasopisma Archeometry. Jaskiniowe mleko księżycowe - co to takiego? Naukowcy postanowili zbadać skład starożytnego kremu i poddać substancję dokładnej analizie. „Pozostałość [kremu] została wykonana z tłuszczu trzewiowego przeżuwaczy, zmieszanego z monohydrokalcytem pochodzącym z jaskiniowego mleka księżycowego. Był prawdopodobnie używany jako krem kosmetyczny do twarzy przez szlachcica starożytnego stanu Rui” - podają naukowcy. To, co autorzy badania określają jako „jaskiniowe mleko księżycowe” (ang. cave moonmilk) szerzej znane jest jako mleko wapienne. W speleologii j(nauce o jaskiniach) est to początkowa forma powstawania nacieku jaskiniowego. W stanie wilgotnym mleko wapienne ma postać pasty, jest miękkie i silnie wodniste, w stanie suchym - kredowe i bardzo lekkie. Występuje na ścianach jaskiń. Pokrywa je mniej więcej równomiernej grubości warstewką, tworzy podłużne, serowate zgrubienia, albo gruby, drobno uwarstwiony osad. Ma różną konsystencję - od płynnej, przez ciągliwą do galaretowatej, w zależności od zawartości wody. Zazwyczaj jest białe, czasem tylko podbarwione substancjami ilastymi. Narodziny przemysłu kosmetycznego Zdaniem chińskich badaczy to właśnie zawartość mleka wapiennego w kosmetyku może oznaczać, że służył on jako krem do twarzy. Miał nadawać twarzy arystokraty białej barwy, co było wówczas uznawane za oznakę wysokiego statusu społecznego i ekonomicznego. „Co więcej, eksploatacja jaskiniowego mleka księżycowego, specjalnego stalaktytu w niektórych wapiennych jaskiniach, odzwierciedla związek między wczesną szkołą taoistyczną a produkcją kosmetyków” - zauważają autorzy badania. Może to oznaczać, że już 2700 lat temu w Chinach zajmowano się produkcją kosmetyków. Te obserwacje, wraz z odkryciem większej liczby podobnie zdobionych „słoiczków” jak ten znaleziony w grobowcu, sugerują powstanie początkującego przemysłu kosmetycznego w starożytnych Chinach. Zespół zwraca też uwagę na inne wyjaśnienie stosowania kosmetyku przez klasę wyższą, a także rosnącej popularności kremów z mlekiem wapiennym. Ta hipoteza uwzględnia wpływ wczesnych szkół taoistycznych, które wierzyły, że minerały z jaskiń mają właściwości magiczne. Według naukowców odkryty krem jest najwcześniejszym znalezionym w Chinach przykładem kosmetyku związanego z mężczyzną. Dotychczas najstarsze takie znalezisko pochodziło z tzw. okresu Trzech Królestw (ok. 220-280 n.e.). Natomiast dowody na używanie kosmetyków przez kobiety w Chinach sięgają znacznie dalej. Na przykład w 2016 roku naukowcy odkryli czerwone sztyfty kosmetyczne, o których sądzono, że były używane w latach 1980-1450 p.n.e. Istnieją dowody, że starożytni Egipcjanie używali kosmetyków już 2000 lat p.n.e.
Kobiety z Arabii Saudyjskiej żyją w środowisku skrajnie konserwatywnym. Ale ostrożnie próbują przesuwać granice tego, co dopuszczalne w życiu publicznym. Często z sukcesami.
Siedzimy w salonie u Noof Hassan i delektujemy się kawą. Noof ma 32 lata, gęste ciemne włosy, śniadą karnację i wesołe oczy o migdałowym zarysie. Mieszka z mężem Samim i dwoma synkami w mieszkaniu, które zajmuje całą kondygnację dwupiętrowej kamieniczki w zatłoczonej dzielnicy stolicy Arabii Saudyjskiej – Rijadu. Dwa lata temu, gdy ją poznałam, była kierowniczką w zakładzie przetwórstwa spożywczego nadzorującą eksperymentalny kilkunastoosobowy dział kobiecy. Dziś w montowni sprzętu oświetleniowego Noof kieruje załogą dziesięciokrotnie większą. Jej zarobki też wystrzeliły w górę. W oddziale Noof pracują same kobiety. Mężczyźni nie mają tam wstępu, ale biuro firmy jest już „mieszane”, jak mawiają Saudyjczycy: pracują tu ze sobą mężczyźni i kobiety, niespokrewnieni, niepołączeni więzami rodzinnymi. Oczywiście rozmawiają ze sobą nie tylko formalnie. Razem siadają w trakcie spotkań przy stole konferencyjnym, razem pochylają się nad jednym dokumentem. Arabia Saudyjska to w końcu kraj najgłębszej na świecie segregacji płciowej. Ale w życiu tamtejszych kobiet od pewnego czasu zachodzą zmiany – kruche, rodzące napięcia, ale niezwykłe. Saudyjki z różnych pokoleń pod wpływem nowych tendencji na rynku pracy oraz zachęt zmarłego króla Abd Allaha ibn Abd al-Aziza debatują nad tym, co oznacza prawdziwa nowoczesność bez utraty prawdziwej „saudyjskości”. Niemniej jednak sprawa „mieszania” budzi najwięcej kontrowersji. Wielu kobietom nie mieści się w głowie, że mogłyby podjąć pracę, w której przebywałyby z mężczyznami. Są takie, które z własnej woli pewnie by się na to zgodziły, lecz nie pozwolą im rodzice bądź mężowie. Inne nie decydują się na podobne rozwiązanie w obawie przed krytyką ze strony ich rodzin. Jeszcze inne wśród współpracowników mężczyzn czują się zupełnie swobodnie. W ostatnim dziesięcioleciu dzięki stypendiom rządowym dziesiątki tysięcy Saudyjek wyjechało na studia za granicę. Teraz wróciły i niecierpliwie prą do zmiany. Małżeństwo z miłości i 10 seansów Titanica Noof lokuje się gdzieś pośrodku tego spektrum postaw. Stara się znaleźć swoją drogę, nie tracąc poczucia godności. Ustaliła własne zasady w firmowym biurowcu: żadnego kontaktu fizycznego z mężczyznami, choćby przypadkowego. To sprawa przekonań religijnych. Nie wolno mi dotknąć mężczyzny, który nie jest moim ojcem, wujem czy bratem. Na tym to polega. Stąd moje przezwisko „Pani Noof niepodająca ręki” – mówi Noof i śmieje się tak, że omal nie spada z kanapy. Jest inteligentna i silna. Żartuje sobie z nadgorliwców czy ludzi nieuprzejmych. Jej telefon komórkowy ma dzwonek z muzyką z serialu Chirurdzy. Odrzucała kandydatów na męża wybieranych przez jej rodzinę, bo była zdecydowana wyjść za Samiego, którego kocha. Mówi, że jako nastolatka z 10 razy obejrzała Titanica. W Arabii Saudyjskiej kina wprawdzie nie funkcjonują, ale filmy dostępne są na DVD, choć konserwatywni szejkowie ciskają na nie gromy (kiedy przypomniałam jej, że w Titanicu jest scena seksu przedmałżeńskiego, Noof się nie przejęła. – Nie mam z tym problemu – powiedziała – skoro jej kultura to dopuszcza). Opowiadam to, bo zaraz Sami zawiezie nas do galerii handlowej, gdzie Noof pomoże mi wybrać nową abaję – długą do kostek szatę, obowiązkowy strój kobiet w Arabii Saudyjskiej, a ja chcę wam Noof przedstawić, zanim pójdzie do garderoby i ubierze się w jedną ze swoich szat, a wszystkie ma czarne. Kolorowe abaje częściej można zobaczyć w Dżuddzie, bardziej liberalnym mieście portowym na zachodzie kraju. W Rijadzie noszenie abai w kolorze innym niż czarny naraża na gniewne miny przechodniów, a nawet naganę ze strony ulicznego patrolu policji muzułmańskiej. Abaja, którą wyjmuje Noof, ma szarą lamówkę w deseń z przebłyskującą czerwoną nitką – Noof kupiła ją w Dżuddzie. Ma też wygodne kieszenie, w tym jedną na telefon komórkowy naszytą na lewym rękawie. Noof narzuca abaję na spódnicę i bluzkę, jakby zakładała pelerynę przeciwdeszczową. Jej sylwetka przypomina teraz wydłużony czarny trójkąt. Głowę owija długą czarną chustą zwaną tarha, która zakrywa włosy, twarz i szyję. - Gdzie moja torebka? – pyta, a Sami podaje jej nieodzowny kobiecy atrybut. Potem, już w drzwiach wyjściowych z budynku, zarzuca koniec tarha na twarz; jedynym odsłoniętym fragmentem jej skóry są teraz dłonie. Obowiązkowa segregacja Arabia Saudyjska jest „jedynym krajem na świecie” pod wieloma względami. Z tego powodu często trafia na czołówki światowych mediów, na ogół w negatywnym kontekście. Jedyny kraj na świecie, gdzie kobietom zabrania się prowadzić samochód. Jedyny, który wymaga, by każda dorosła obywatelka żyła pod nadzorem męskiego opiekuna prawnego – ojca, męża lub innego członka rodziny, który musi wyrazić zgodę, by uzyskała paszport, podpisała umowę lub jakikolwiek inny dokument prawny. Ostatni kraj na świecie (nie licząc Watykanu), który przyznał kobietom prawa wyborcze. Pierwsza w historii rejestracja wyborców kobiet odbyła się zaledwie pół roku temu, a panie, które ze względu na odległość od miejsca zamieszkania nie mogły do punktów rejestracyjnych dojść, musiały mieć kierowcę, który je dowiezie. We wszystkich restauracjach w Arabii Saudyjskiej, w których kobiety mają prawo jadać, są wydzielone sale dla „singli”, czyli mężczyzn, oraz dla „rodzin”, czyli kobiet, dzieci i opiekujących się nimi mężczyzn, krewnych lub powinowatych. Mężczyźni i kobiety, którzy nie są spokrewnieni lub spowinowaceni, mogą wprawdzie udawać, że w istocie są, ale istnieje ryzyko, że sprawdzi to policja muzułmańska i zostaną wyrzuceni za drzwi. Prawo i obyczaje zabraniają im bowiem siadania przy jednym stole. W punktach gastronomicznych w galerii handlowej – gdzie sieci bliskowschodnie konkurują z McDonaldem i KFC – do każdego z bufetów stoją dwie oddzielne kolejki, dla mężczyzn i kobiet. Wszystkie sprawy praktyczne w Arabii Saudyjskiej, nawet rozkłady budynków, są planowane i organizowane pod kątem tej obowiązkowej segregacji. Gdy w 2011 r. król Abd Allah ogłosił, że do swojej Rady Konsultacyjnej (Madżlis asz-Szura) zacznie mianować także kobiety, w kraju zawrzało. Z jednej strony słychać było głośne protesty oburzonych konserwatystów, z drugiej entuzjazm obrońców praw kobiet. A jednym z najbardziej dyskutowanych tematów był ten, jak w owej radzie należy kobiety usadowić. Czy dać im oddzielną salę połączoną z salą męską jedynie telewizją kablową? W Arabii Saudyjskiej praktycznie nie ma szkół koedukacyjnych – dotyczy to również wyższych uczelni. Właśnie telewizja kablowa pozwala studentom uczestniczyć w zajęciach wykładowców przeciwnej płci. Nawet kampania „feminizacji pracy” zachęcająca Saudyjki do podejmowania zatrudnienia, trwająca od pięciu lat, a zainicjowana przez króla Abd Allaha, związana była ze skomplikowanymi przepisami dotyczącymi segregacji. Po dziesięcioleciach nieformalnego zakazu podejmowania przez kobiety pracy zarobkowej, która może je narazić na kontakty z mężczyznami, niektóre typy sklepów detalicznych otrzymały polecenie przyjęcia sprzedawczyń, a rząd daje zachęty przedsiębiorstwom zatrudniającym Saudyjki. Ale na przykład w supermarketach kasjerki siedzą razem, oddzielone od kasjerów. W domach towarowych postawiono kilometry ścian oddzielających personel żeński od męskiego. Każdy zakład pracy, w którym zatrudnione są obie płcie, musi wydzielić przestrzeń, gdzie mężczyźni nie mają wstępu i kobiety mogą czuć się „swobodniej”. Niewzruszone zasady Słowo „swobodniej” słyszę od saudyjskich kobiet bardzo często. Do momentu, gdy pytam, dlaczego nie można być bez abai w obecności mężczyzn. Wtedy przyglądają mi się przez chwilę badawczo, a potem wzdychają i kiwają głowami, jakby mówiły: „No tak, znowu…”. Ponieważ jesteśmy Saudyjkami, a w Arabii Saudyjskiej się tego nie robi. To byłaby najłatwiejsza odpowiedź, ale wprost nikt tak nie powie. Ten obowiązek ukrywania kobiet przed mężczyznami spoza rodziny, tak niepojęty i niepokojący dla cudzoziemców, dla Saudyjczyków też jest trudny. Niemal każda kobieta, która starała mi się to wytłumaczyć, odwoływała się do tradycji, presji społecznej, przekonań religijnych, solidarności plemiennej. No i nacisku, jaki kultura saudyjska kładzie na to, by cześć i honor kobiety – czyli jej wierność i uczciwość, jeśli jest mężatką, a skromność i cnotliwość jeśli nią nie jest – pozostawały nieskazitelne. I nie myślcie, że to mężczyźni najbardziej gorliwie pilnują przestrzegania wspomnianych zasad. To raczej matki, ciotki, siostry czy nawet zupełnie obce kobiety uważają za swój obowiązek zbesztać każdą przedstawicielkę swojej płci, która ich zdaniem tym zasadom się sprzeniewierza. – „Dlaczego próbujesz uwodzić mężczyzn? Zakryj się!” – 25-letnia mieszkanka Rijadu z frustracją naśladuje oskarżycielski ton besztających kobiet. – Okrywają się od stóp do głów i wymagają od innych, żeby zachowywały się tak samo jak one. Co nosić wolno, a czego nie Szata, którą okrywają się Saudyjki, to abaja, nie czador (tradycyjnie używany w Iranie) czy burka (w Afganistanie). Wprawdzie najbardziej konserwatywne kobiety noszą czasami ubiór zakrywający także głowę, lecz w najczęstszej odmianie abaja jest szatą od szyi w dół, przypominającą trochę sędziowską togę. W miejscach publicznych kobiety mogą zdjąć abaję tylko w szpitalu, w ogrodzonych dzielnicach mieszkalnych dla cudzoziemców i w pomieszczeniach przeznaczonych wyłącznie dla kobiet (jedna z najmodniejszych galerii handlowych w Rijadzie ma na przykład jedno piętro, gdzie wstęp mają wyłącznie kobiety). Poza wymienionymi miejscami: wykluczone. Mężczyźni chodzą w dżinsach lub w garniturach albo w białych arabskich szatach zwanych thobe. Natomiast dorosłe kobiety (po okresie pokwitania), w tym także cudzoziemki pracujące w Arabii Saudyjskiej na kierowniczych stanowiskach w korporacjach czy przyjezdne dziennikarki, noszą abaje. Dlaczego w czarnym kolorze, który pochłania ciepło, skoro to najgorętszy obszar kuli ziemskiej? Wyjaśnień jest mnóstwo, a wszystkie opierają się na domysłach: bo czarny kolor jest nieatrakcyjny dla mężczyzn albo z powodu wzmianki w świętych tekstach muzułmańskich, że kobiety w czasach proroka Mahometa nosiły się na czarno i przypominały wrony. Żadne prawo nie określa koloru abai. Nie ma też żadnego formalnego przepisu, który nakazywałby jej noszenie. Pewna starsza Saudyjka opowiadała mi, że 40 lat temu obyczaje w sprawach ubioru nie były w królestwie zunifikowane i różniły się w zależności od regionu, klasy społecznej, rodu, plemienia. Monarchia była wtedy młodym państwem – powstała w 1932 r., cieszyła się nowym bogactwem związanym z ropą naftową, ale wciąż była mozaiką różnych arabskich społeczności, od plemion z głębi pustyni, ściśle kultywujących dawne tradycje, po kosmopolityczne miasta na wybrzeżu. Wprawdzie wszędzie wyznawano islam w jego postaci szczególnie konserwatywnej i ogarniającej wszystkie sfery życia, lecz wyrażało się to w różnych miejscach rozmaicie. Jak wspominają starsze kobiety, w pewnych rejonach Arabii Saudyjskiej nie było niczym szokującym mieć na sobie krótką, swobodną abaję albo ubrać się skromnie, jednak w ogóle bez wierzchniej, okrywającej szaty. – Większość z nas wychodziła bez zasłony na twarz – wspomina 70-letnia lekarka pediatra z Rijadu. – Usiąść w restauracji z mężczyzną, który nie był twoim mężem? Żaden problem, póki oboje zachowywaliście się przyzwoicie. A potem nastąpiła zdecydowana zmiana. Skręt konserwatywny Dokładnie w latach 80. XX w., gdy na całym Bliskim Wschodzie rodziły się i nabierały siły konserwatywne prądy w islamie. Rząd saudyjski, którego autorytetowi owe ruchy zagrażały, wykorzystał policję religijną do ogólnokrajowej rozprawy z wszelkimi objawami nieprawomyślności i narzucił Saudyjczykom szariat w najbardziej wstecznej i sztywnej postaci. Zmieniono programy szkolne. Uciszono muzykę jako zjawisko niemuzułmańskie. Pary chodzące ulicą czy jadące samochodem musiały na żądanie okazywać akt ślubu. A najważniejszym elementem tej konserwatywnej kampanii była krytyka kobiet: za uleganie zachodnim wpływom, za pokazywanie się poza domem bez męskiego opiekuna, za mówienie uwodzicielskim głosem, za uwłaczanie boskiej czci przez nieosłanianie całego ciała czernią. Muzułmanie używają arabskiego słowa awra na określenie tych części ciała, których nie należy pokazywać publicznie, jeśli jest się osobą dbającą o szacunek innych. Każde społeczeństwo na świecie ma własną wersję awra, ale w Arabii Saudyjskiej w ostatnich dekadach za awra uznano nie tylko kobiece włosy, jak to jest w większości muzułmańskich krajów, lecz także kobiece łydki, ręce oraz – to w zależności od sytuacji – także twarz. Czy nikab odbiera człowieczeństwo? Siedziałam kiedyś przy stole z trzema feministkami z Rijadu zażarcie dyskutującymi o nikabie, czyli czarnej zasłonie na twarz. Jedna z nich twierdziła, że każda współczesna kobieta, która „decyduje się” zakryć twarz, czyni tak jedynie wskutek presji wywieranej na nią przez oparte na ucisku społeczeństwo („To NIGDY nie jest prawdziwy wybór! Noszenie nikabu odczłowiecza!”. „Jak możesz coś takiego nawet MÓWIĆ?”, „TO NIGDY NIE JEST WYBÓR”). Najtrafniejsze wyjaśnienie w sprawie zasłaniania twarzy usłyszałam od Noof Hassan. Pewnego dnia byłam z nią w pracy, a ona zauważyła, że obserwuję ją, jak zręcznie manewruje chustą, wychodząc z obszaru fabryki przeznaczonego tylko dla kobiet, i wracając tam. Zasłona na twarz, zasłona z twarzy i z powrotem. Noof zerknęła na mnie i powiedziała: – Dla nas nie ma w tym nic dziwnego. Społeczeństwo saudyjskie pod wieloma względami nadal jest plemienne. Kobiety i mężczyźni wciąż mają wrażenie, że otoczenie ich obserwuje, snuje domysły o ich normach rodzinnych, ocenia. Słowem dajut określa się mężczyznę, który nie dba o cześć żony i innych kobiet należących do jego rodziny, poprzez okazywanie stosownej zazdrości o nie. To skrajnie deprecjonująca etykieta. Bardzo złagodzone odpowiedniki tego określenia to „mięczak” czy „oferma”. - Problem polega na tym, co sobie myślą. O to właśnie chodzi – mówi Noof, siedząca obok męża w toyocie. Sami dodaje: – Gdy idziemy na zakupy czy dokądkolwiek, czuję, że ludzie na nią patrzą. – Gapią się. Nie tylko patrzą, ale się gapią – uściśla Noof. Niepokojące dla Samiego są zwłaszcza spojrzenia mężczyzn. – Mówię wtedy: „Noof, proszę, zakryj twarz”. Niech jej nie widzi – tłumaczy. Zastanawiam się nad słowami proroka Mahometa, że mężczyźni sami powinni odwracać się od pokusy i unikać okazywania braku szacunku. - Tak – mówi Noof – czasami tłumaczę Samiemu: „Ten facet sam musi przestać patrzeć, przecież tak nakazuje nasza religia. Dlaczego mam się zasłaniać?”. Sami nic nie mówi, skupia się na prowadzeniu auta. Jest dyrektorem finansowym. Nosi okulary w czarnej oprawce, ma przystrzyżoną brodę i łagodną twarz. – Odpowiadam wtedy: „Może i ten człowiek jest muzułmaninem, ale nie praktykuje islamu właściwie” – wyjaśnia w końcu. Ten mężczyzna myśli sobie: „Skoro nie zasłania twarzy, to pewnie lubi, żeby ludzie patrzyli na jej twarz”. Tak właśnie ludzie myślą. Odpowiadam na to, że w niektórych społeczeństwach mąż, gdy nie podoba mu się sposób, w jaki inny mężczyzna patrzy na jego żonę, może zagrozić tamtemu, że wybije mu zęby. Sami kręci głową. – Gdybym miał tak robić, musiałbym wdawać się w bijatyki codziennie – mówi z uśmiechem. Noof chichocze. – Za dużo zachodu – odpowiada, schowana za czarną chustą. – Spróbuj, wszystko przez nią widać. Mam na sobie chustę tarha i teraz próbuję się nią owinąć tak, jak robi to Noof: Ciasno dwa razy wokół głowy, a pozostałą długością zasłaniam twarz. Materiał jest rzadko tkany, właśnie po to, by był prześwitujący; świat jest przez nią przyciemniony, ale widoczny. W oddali majaczy oświetlona galeria handlowa. Poczuć nowocześność Miejska galeria handlowa w Arabii Saudyjskiej to wielka scena, na której rozgrywają się równocześnie dziesiątki drobnych spektakli charakterystycznych dla współczesności tego kraju. Młode kobiety oglądają wystawy, rozmawiając przez komórki, zręcznie przez nikaby liżąc lody i sącząc przez słomki napoje. Pakistańscy i filipińscy kierowcy czekając na panie, które wożą, drzemią na parkingach lub rozmawiają przez Skype’a z rodzinami na drugim końcu świata (– W jaki sposób ci kierowcy rozpoznają, która spowita w czerń kobieta jest ich chlebodawczynią? – zapytałam raz znajomą Saudyjkę. – Po butach i torebce – odparła). W chłodnych, klimatyzowanych wnętrzach galerii są place zabaw, sklepy z meblami czy okularami, klub fitness i supermarkety. Zawsze pełno tu kobiet. Po chwili łapię się na tym, że przyglądam się butom i torebkom przechodzących pań, zastanawiając się, które należą do jakiejś mojej znajomej: emerytowanej lekarki, graficzki-projektantki, biznesmenki, profesor socjologii, prawniczki, która gra w koszykówkę trzy razy w tygodniu i ma 1,80 m wzrostu. Ta prawniczka, 30-letnia Aljawharah Fallatah, grywa w salach tylko dla kobiet w szkołach dla dziewcząt lub klubach fitnessu. A dlaczego nie na boiskach pod gołym niebem? Bo tam chodzą młodzi mężczyźni, a w koszykówkę w abai gra się niewygodnie. – Ważne jest co innego – uświadamia mi Fallatah któregoś dnia po treningu. – W tym kraju jeszcze we wczesnych latach 60. XX w. dziewczęta nie mogły iść do szkoły. Dopiero od dekady wolno im studiować prawo. Trzy lata temu pierwsza kobieta uzyskała prawo do praktyki adwokackiej, a nie tylko udzielania porad. Dzisiaj wśród studentów uczelni wyższych królestwa dziewczęta stanowią więcej niż połowę. Gdy w roku 2005 król Abd Allah uruchomił program zagranicznych stypendiów, wśród pierwszych stypendystów znalazły się też kobiety. W 2014 r. ponad 35 tys. Saudyjek studiowało za granicą, ponad połowa z nich w USA. W obronie kobiet Fallatah występuje przed sądami. Nie można jednak mówić o równouprawnieniu kobiet w życiu zawodowym. Dobrze wykształcone Saudyjki narzekają na trudności ze znalezieniem pracy i są sfrustrowane przeszkodami, na jakie napotykają w społeczeństwie, które wciąż nie jest przyzwyczajone do akceptowania kobiet na wysokich stanowiskach. Trzeba przyznać, że takie skargi znamy także z innych krajów, o dłuższych niż w Arabii Saudyjskiej tradycjach aktywności zawodowej kobiet. – Postęp w ostatnich 10 latach jest u nas szybszy niż w USA przez sto lat – mówi Nailah Attar, współzałożycielka organizacji Baladi, której nazwa oznacza „mój kraj”. – Zmieniamy się bardzo szybko. Wydaje mi się nawet, że powinniśmy trochę zwolnić, żeby ludzie mieli czas się do tego przyzwyczaić. Baladi powstała pięć lat temu. Attar wraz z innymi wykształconymi kobietami naukowcami założyły ją, aby przekonywać Saudyjki do korzystania z czynnego prawa wyborczego i kandydowania na urzędy obieralne. Jedną z przeszkód jest niechęć tradycjonalistów, ale równie ważna jest obojętność kobiet, nawet tych ambitnych. W 2005 r. po raz pierwszy od półwiecza głosowali w Arabii Saudyjskiej mężczyźni; wybierano wówczas przedstawicieli do rad miejskich, którzy nie mają żadnej władzy. Królestwo Arabii Saudyjskiej nie jest monarchią konstytucyjną. Nie ma premiera ani parlamentu. Absolutna władza pozostaje w rękach rodziny Saudów, od których nazwę wzięło państwo. - Znajdujemy się częściowo w XXI, a częściowo w XIX w. Wyobraź sobie europejskie średniowiecze i Kościół katolicki – mówi mi z rezygnacją mieszkanka Rijadu, która spędziła kilka lat za granicą. Chodzi jej o to, że w Arabii Saudyjskiej dogmatyczni przywódcy religijni ni dynastia królewska nadal rządzą wspólnie. To coś niemal nie do wyobrażenia dla ludzi z krajów neutralnych światopoglądowo. Obraza islamu albo działanie na szkodę bezpieczeństwa państwa jest przestępstwem karanym więzieniem, chłostą lub śmiercią. A przecież obie kategorie są elastyczne, da się do nich zaliczyć prowadzenie bloga, udzielanie w mediach społecznościowych czy też obrona osoby oskarżonej o takie czyny. Wyroki śmierci wykonuje się publicznie, przez ścięcie. Instytucja, której podlega policja muzułmańska (działająca równolegle z policją państwową i mogąca udzielać pouczeń, nagan i zatrzymywać podejrzanych) nosi nazwę Komitetu Krzewienia Cnót i Zapobiegania Występkowi. Jedno kino na cały kraj Istnieje głęboko zakorzenione przekonanie, że w społeczeństwie da się panować nad cnotami i występkami za pomocą oddzielenia od siebie mężczyzn i kobiet i że mężczyźni są z natury lubieżni, zaś kobiety uwodzicielskie. A zatem dobry muzułmanin musi nieustannie uważać, by unikać bliższego kontaktu z płcią przeciwną. Wynikają z niego niezliczone ograniczenia zdumiewające dla postronnego obserwatora. Kobiety nie mają wstępu na hotelowy basen, ewentualnie są wyznaczone godziny korzystania z niego tylko dla pań. Dlaczego? Bo mężczyźni mogliby zobaczyć pod wodą kształty kobiet. Dlaczego w większości sklepów odzieżowych nie ma przymierzalni? Bo kobieta nie może się rozebrać, gdy sprzedawca (mężczyzna) stoi za drzwiami. Dlaczego w Arabii Saudyjskiej jest tylko jedno kino, IMAX w muzeum nauki? Bo w ramach konserwatywnej rewolucji w latach 80. władze zamknęły wszystkie kina.Zachodnie filmy są przecież niemoralne, a ponadto po ciemku mężczyźni i kobiety mogliby się łatwiej spotykać. A ten słynny zakaz prowadzenia samochodów? Temat ten wśród saudyjskich kobiet ni dziewcząt wywołuje ciekawe, powtarzające się reakcje. Najpierw panie mówią, że bez wątpienia Saudyjki prędzej czy później będą prowadziły samochody, niezależnie od tego, że zakaz prowadzenia przez kobiety daje dochód dużemu działowi gospodarki: taksówkom, prywatnym szoferom, agencjom ściągającym zawodowych kierowców z zagranicy. Niektóre kobiety już prowadzą – na pustyni albo tam, gdzie nikt nie zwraca uwagi. Na szosie z Arabii Saudyjskiej do Bahrajnu na wschodzie półwyspu często widzi się na granicy, jak mężowie lub kierowcy zamieniają się na miejsca z pasażerkami, aby panie mogły poprowadzić. Druga reakcja to chłodna analiza argumentów przeciwników dawania praw jazdy kobietom. Twierdzenie, że nie nadają się one na kierowców, bo powodowałyby wypadki, to bzdura. Śmiertelność na saudyjskich autostradach jest ogromna. Że kobiety zdradzałyby mężów i porzucały rodziny, gdyby mogły wyjechać z domu? Większość kobiet, z którymi rozmawiałam, twierdzi, że tego typu argumentów używają już tylko najbardziej wsteczni szejkowie. Sam król Abd Allah nawoływał kobiety do aktywności zawodowej, przypominają moje rozmówczynie. Jak mamy pracować, jeśli inni muszą nas dowozić do pracy? Poważny niepokój wywołują jednak – zgodnie twierdzą kobiety i mężczyźni, z którymi rozmawiałam – sami kierowcy. Pierwsza kobieta, która uzyska prawo jazdy i będzie prowadziła sama, znajdzie się na łasce i niełasce nieżyczliwych mężczyzn kierowców. – Rozmawiałam o tym z moimi pracownicami w fabryce – mówi mi Noof. – Jedna opowiadała, że jej brat oświadczył: „Jeśli zobaczę kobietę za kierownicą, zatrzymam ją i każę jej wysiadać”. Kobieca rada Kobiety mianowane do szury, królewskiej Rady Konsultacyjnej, zaprzysiężone zostały w lutym 2013 r. Jedne miały twarze zasłonięte nikabem lub chustą, inne nie. Ich miejsca w wielkiej sali rady są obok miejsc mężczyzn. – My, kobiety, siedzimy wszystkie obok siebie, to prawda – przyznaje Thoraya Obaid, była szefowa Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych i zastępca sekretarza generalnego ONZ – ale nie jesteśmy oddzielone żadną ścianą czy przepierzeniem. I weszłyśmy do rady. Obaid 35 lat przepracowała w ONZ, ale nie jest jedyną członkinią Szury o dużym dorobku zawodowym i zagranicznym wykształceniu. – Na 30 z nas 27 ma doktoraty. Dwie to księżniczki o dużych zasługach w działalności społecznej. To znaczy, że król chciał mieć w radzie kobiety o znaczącej pozycji. W prywatnych rozmowach często daje się słyszeć gniew na rodzinę królewską. Położyła ona bowiem rękę na naftowym bogactwie kraju i korzysta z aparatu przemocy państwa do uciszania wszelkich apeli o demokratyzację, będąc stałym obiektem krytyki ze strony międzynarodowych organizacji obrony praw człowieka. Mimo to każda wzmianka o królu Abd Allahu wywołuje ciepły uśmiech na twarzach kobiet. Al-Ahmadi została mianowana do Szury. Ona i jej koleżanki przyzwyczaiły się już do ciągłych ataków, że kobiety w Radzie Konsultacyjnej to piąta kolumna Zachodu, wysłanniczki diabła i tak dalej. Fala krytyki wznosi się za każdym razem, gdy odgrzewany jest spór o prawa jazdy dla kobiet. Al-Ahmadi jest za, ale podobnie jak Noof i wiele innych Saudyjek powtarza, że niezdrowe zainteresowanie Zachodu tą sprawą budzi w kraju niepotrzebny sprzeciw. – Khalas – mówi Al-Ahmadi – Dosyć. Sprawa została upolityczniona. Często spotykam się z kobietami, które tłumaczą: „Myślisz, że zależy nam na prawie jazdy? To nie jest nasz najważniejszy cel!”. Cel arabskich kobiet Zapytajcie kobiety z dowolnego kraju, jaki jest ich Najważniejszy Cel, a odpowiedzi będą bardzo różne. Podobnie jest w Arabii Saudyjskiej. Słyszę i czytam, że kobiety walczą z nadmierną liczbą rozwodów i prawem rozwodowym (według którego opieka nad dziećmi z wyjątkiem bardzo małych przyznawana jest automatycznie ojcom); z prawem dotyczącym obywatelstwa, które nierówno traktuje mężczyzn i kobiety (cudzoziemska żona Saudyjczyka otrzymuje obywatelstwo kraju bez trudu, w przypadku cudzoziemskiego męża Saudyjki jest to praktycznie niemożliwe); a także z prawem pracy (niższe wynagrodzenia i dłuższy czas pracy dla kobiet). Szczególnie wiele żółci wylewają kobiety na obowiązek życia pod formalną opieką mężczyzny. Teoretycznie zgoda opiekuna prawnego, żeby kobieta mogła się zatrudnić, zostać przyjęta do lekarza czy zapisać się na uniwersytet, nie jest konieczna. W Arabii Saudyjskiej formalne prawa często ustępują przed tradycją, rozmaitymi interpretacjami szariatu lub po prostu lękiem przed niechęcią rodziny. I, jak twierdzą kobiety, wielu mężczyzn wykorzystuje swoją pozycję opiekuna prawnego do tego, by kobiety karać, manipulować nimi, mieć nad nimi władzę. Przeszkody są poważne, ale dadzą się pokonać. Trzeba się tylko umiejętnie poruszać w labiryncie stworzonym przez silne splątanie religii, rodzinnego honoru i władzy państwa. Kiedy za kółko? Pięć lat. Tyle zdaniem Noof minie, nim Saudyjki będą się mogły ubiegać o prawo jazdy. Chociaż prowadzenie samochodu nie jest czymś, na czym by jej bardzo zależało. Nie jest szczególnie zainteresowana nauką jazdy. Zakaz jest idiotyczny z punktu widzenia pracujących kobiet, które starają się żyć nowocześnie, łącząc to z wiarą religijną i tożsamością narodową. Nawet saudyjskie autorytety religijne przyznają, że w świętych tekstach nie ma podstaw do tego zakazu. Noof i Sami zatrudniają do spółki z krewnymi jednego kierowcę; płacą mu tysiąc dolarów miesięcznie. Wielu rodzin nie stać na taki wydatek. Ale jak wiele innych kobiet, z którymi rozmawiałam, Noof twierdzi, że z ulgą przyjęła fakt, iż król Abd Allah nigdy nie użył swojej władzy, by nakazać wydawanie praw jazdy kobietom, a jego brat i następca, Salman ibn Abd al-Aziz, na razie też nie ma takiego zamiaru. – Krok po kroku – mówi Noof. Podobają jej się pewne rozwiązania pośrednie, o jakich się dyskutuje, np. wydawanie praw jazdy tylko starszym mężatkom. Gorącogłowi młodzi kierowcy wstydziliby się napastować matronę za kierownicą. – Kiedyś do tego dojdzie, jestem pewna – mówi. – Ale gdyby od jutra pozwolić prowadzić wszystkim kobietom, zrobiłby się bałagan. A tego w Arabii Saudyjskiej kobiety życzyłyby sobie najmniej.
Kobiety Padaung uwięzione w tradycji. "Dla nich obręcze to jak dla nas błyszczyk"
Zaczyna świtać. Wieś Mae Hong ukryta w gęstej tajlandzkiej dżungli, przy granicy z Birmą, to tylko kilkanaście prostych chatek. Mieszkańcami są birmańscy uchodźcy. Prawie wszystkie kobiety noszą na szyjach ciężkie metalowe obręcze.
Przed domami powoli rozpalają paleniska, żeby przygotować śniadanie. Będzie się składało z tego samego co obiad i kolacja, czyli ryżu. Na więcej nie mogą sobie pozwolić. Niektórzy mieszkańcy wolą go spożywać w płynnej formie. Chodzi tu o ryżowe whisky, z wyrobu którego lud Padaung jest znany w całym regionie. Dean Chapman, fotoreporter, który przez kilka lat mieszkał z birmańskimi uchodźcami, zapewnia, że smakuje ona wyśmienicie. Szczególnie przed śniadaniem. Kobiety jednak, bardziej niż z produkcji alkoholu, znane są ze swoich szyj, wokół których mają oplecione metalowe obręcze ważące nawet 5 kg. Przez całe życie zgniatają im one obojczyki i deformują żebra, przez co tworzą optyczne złudzenie wydłużonej szyi. Tak naprawdę nikt nie wie, skąd wziął się ten zwyczaj. Jedne kobiety mówią, że pierwotnie była to ochrona przed napaścią tygrysa, inne, że próba oszpecenia ich w oczach mężczyzn z obcych plemion. Niezależnie od tradycji te metalowe obręcze stały się dziś dla nich sposobem na zarobek, a zarazem ich największym więzieniem. Bo tak naprawdę historia kobiet Padaung to opowieść o niekończącej się walce o wolność. Z rodzinnej Birmy uciekły przed brutalnym reżimem w latach 80. XX w. Powrót wciąż wiąże się dla nich ze śmiertelnym niebezpieczeństwem. Za granicą znalazły schronienie w obozach dla uchodźców, ale z powodu zainteresowania przeniesiono je do specjalnych wiosek. – Gdy kobiety zbiegły do Tajlandii, wielu miejscowych biznesmenów zwęszyło pieniądze i zaczęło promować wioski z kobietami o wydłużonych szyjach jako atrakcję północno-zachodniego regionu kraju – mówi nam Chapman. Za noszenie obręczy kobiety dostają parę bahtów miesięcznie lub worek ryżu. Niewiele, ale dzięki temu nie umierają z głodu jak inni birmańscy uchodźcy. Obręcze to dla nich jedyna możliwość zarobku. – Choć oczywiście to nie wygląda tak różowo. Sam widziałem, jak jedna kobieta była zmuszona sprzedać swój naszyjnik, bo nie miała pieniędzy na jedzenie – wspomina fotograf. I dodaje, że bardzo bolesne jest dla nich, gdy słyszą, jak ktoś nazywa je „ludzkim zoo” lub porównuje je do żyraf. – Trzeba pamiętać, że życie w tych wioskach to ich rzeczywistość, a nie spektakl dla turystów – podkreśla. Starsze przedstawicielki plemienia wydają się pogodzone z sytuacją. Dla nich obręcze na szyi to coś tak naturalnego, jak dla nas używanie błyszczyka. Przecież mają je na sobie nieprzerwanie od dzieciństwa. Co roku jedna z kobiet Padaung, specjalnie do tego przyuczona, dokładała im kolejne obręcze, aż do osiągnięcia maksymalnego wydłużenia. Młodsze chętnie zdjęłyby jednak naszyjniki i ruszyły w świat, żeby zdobyć wykształ cenie. O tym przynajmniej marzy Zember. Niestety tajlandzki rząd regularnie odrzuca jej wnioski o możliwość wyjaz du do Nowej Zelandii, mimo że zdobyła wszystkie potrzebne dokumenty i spełniła wymogi. Dziewczyna wie, że to z powodu jej długiej szyi. A raczej tego, że tutejszym władzom zależy, żeby tradycja obręczy jak najdłużej przyciągała turystów, a wraz z nimi przynosiła pieniądze. Zember zdecydowała się zdjąć naszyjnik. Co wzbudziło dezaprobatę pozostałych mieszkanek wioski. – To dziwne uczucie nie mieć niczego na szyi. Przyzwyczaiłam się dopiero po dwóch tygodniach – opowiada dziewczyna. Dla turystów jest właściwie transparentna. Bo pozorny spokój poranka to tylko cisza przed burzą. Za chwilę przyjadą pierwsze grupy żądnych wrażeń backpackersów. Rocznie przybywa ich tu ponad 400 tys. Od przedpołudnia zaczynają krzątać się po wiosce i zaglądać w każdy jej kąt. Robią tyle zdjęć, na ile tylko pozwoli bateria, pytają, czy mogą dotknąć obręczy, targują się o pamiątki. Kobiety w tym czasie wykonują swoje prace domowe. Starają się nie przejmować ciekawskimi spojrzeniami. Po tylu latach nie robi to już na nich wrażenia. Wiedzą, że i ci turyści wieczorem wyjadą i o ich istnieniu będą im przypominać fotografie, które raz czy dwa pokażą znajomym. – Szkoda tylko, że tak rzadko zdarza się im zapytać tych kobiet, jak one się czują, co myślą – mówi Chapman. – Bo za każdą z nich kryje się niezwykle bohaterska historia. I to właśnie chciałem przekazać w moich zdjęciach – dodaje. Tylko nigdy nie ma na to czasu, bo turyści podejmują decyzje o przyjeździe do takiej wioski równie szybko, jak o niej zapominają. A może choć chwila refleksji sprawiłaby, że ten dzień spędziliby zupełnie inaczej.
Śledztwo dziennikarskie: gwałty i wyzysk na plantacjach palm olejowych powiązany ze światowymi koncernami
Agencja Associated Press przedstawiła dramatyczne historie pracownic plantacji w Indonezji i Malezji, krajów z których olej palmowy trafia, poprzez sieć pośredników, do zakładów produkujących kosmetyki najbardziej znanych marek świata.
Dziennikarki agencji rozmawiały z blisko 40 kobietami i nastolatkami pracującymi dla 12 różnych producentów oleju palmowego. Spotykały się z bohaterkami swojego reportażu ”w sekrecie w kościołach, barach czy hotelach robotniczych”. Zawsze bez wiedzy pracodawców, rodzin a czasem po prostu unikając wzroku postronnych mężczyzn. View oEmbed on the source website Dotychczasowe próby opisywania traktowania kobiet na plantacjach kończyły się odwetem ze strony zatrudniających je firm. Nie dziwi, że występujące w tekście panie podają jedynie wiek i imiona, czasem tylko pseudonimy. Udokumentowane m.in. aktami policyjnymi i uwiarygodnione przez świadków zostały opowieści pracownic kilku plantacji. Jedną z tragiczniejszych, jest historia 16-letniej dziś dziewczyny, która jak jej matka, babka i prababka, pracę przy produkcji oleju zaczęła w wieku kilku lat. Po 13. urodzinach brygadzista (są nimi niemal wyłącznie mężczyźni) jej plantacji zaciągnął ją w odludne miejsce i zgwałcił pod groźbą śmierci. W ciągu kolejnych 12 miesięcy zrobił to jeszcze 4 razy. Po jednym z ataków dziewczynka zaszła w ciążę. Zmuszona do porodu wydała na świat owoc aktu przemocy, który odebrał jej dzieciństwo, a w tym muzułmańskim kraju także ”honor”. Tradycyjne islamskie obyczaje dodatkowo pogłębiają traumę gwałconych kobiet, bo często rodzina ofiar zmusza je do poślubiania oprawców. Szczególnie, gdy w tle pojawia się ciąża. Associated Press dotarło też do ”plującej krwią” Oli, która od 10 lat rozpryskuje z noszonego na plecach baniaka środki chwastobójcze zawierające substancje zakazane w UE czy Ameryce Północnej. Chodzi m.in. o parakwat łączony, poza szeregiem innych chorób, z rozwojem Parkinsona. Innym jest glifosat. Producent zawierającego go środka Roundup, pod wpływem dziesiątków tysięcy pozwów sądowych od osób oskarżających firmę o wywołanie m.in. raka zgodził się w USA zapłacić 10 mld dolarów za doprowadzenie do ugody. Zarabiające równowartość 7 zł dziennie, kobiety nie mają nawet podstawowej opieki medycznej, nie mówiąc o pomocy prawnika. – Niektóre pracownice plantacji pokazały nam zniszczoną skórę rąk i nóg, zniszczone paznokcie. Inne miały mleczny nalot na oczach, inne bardzo przekrwione. Wiele skarżyło się na zawroty głowy, problemy z oddychaniem i wzrokiem. Aktywiści z lokalnych organizacji znają przypadki kompletnej utraty wzroku – czytamy na serwisie AP. Kobiety w wieku od 6 do 102 lat, które pracowały na plantacji oleju palmowego od pięciu pokoleń, wyciągają dłonie, Malezja 11 listopada 2020 r. fot. AP/Associated Press/East News Toksyczne pestycydy, ale też konieczność pracy nawet w zaawansowanej ciąży sprawiły, że młoda mężatka o imieniu Ita dwukrotnie poroniła. W obu przypadkach straciła dzieci w trzecim trymestrze. Nie chciała przerwać pracy bojąc się, że nie będzie mogła wrócić. Ryzykowała, jak sądziła, utratą dachu nad głową. Subsydiowane przez właściciela plantacji mieszkania, często w postaci rozpadających się baraków, to jeden ze sposobów zniewolenia pracowników, szczególnie tych imigrujących za pracą, którzy nie mogliby w inny sposób znaleźć taniego lokum. Kolejnym ”pętem” jest pokoleniowość tej pracy. Przykładem ofiary takiego zjawiska jest Indra, której historia związana jest z plantacją w sąsiadującej z Indonezją Malezji. Ona sama zaczęła pracę przy zbiorze owoców palmowca jako nastolatka. Gdy rzuciła szkołę pracę mogła znaleźć jedynie w firmie Sime Darby Plantations, u jednego z największych producentów oleju plamowego. Po latach spędzonych w tym samym miejscu, 27-letnia Indra opowiedziała o próbach gwałtu i marzeniu stworzenia rodziny. Ale ciężko o inne życie bez wykształcenia i wsparcia bliskich. A kobiety w jej rodzinie pracowały na plantacjach odkąd jej praprababka opuściła Indie na początku XX wieku. Cykl pokoleniowy, jak nazywa to AP, zapewnia producentom oleju palmowego stały dopływ taniej siły roboczej. View oEmbed on the source website - Indonezja i Malezja razem dostarczają na światowy rynek 85 proc. tego najbardziej chyba uniwersalnego oleju roślinnego. Można go znaleźć we wszystkim od ziemniaczanych czipsów i pastylek po karmę dla zwierząt. Trafia on także do łańcuchów zaopatrzenia największych firm z wartej 530 mld dolarów branży urody, pomagającym kobietom czuć się pięknie każdego dnia – zauważa Associated Press. Swój reportaż agencja nazywa ”pierwszym kompleksowym śledztwem skupiającym się na brutalnym traktowaniu kobiet zatrudnionych przy produkcji oleju palmowego”. Powstał na podstawie rozmów nie tylko z kilkoma tuzinami ofiar, ale i dwoma setkami innych pracowników plantacji, aktywistów, urzędników państwowych i prawników, w tym tych pomagających w ucieczce kobietom i dziewczynom złapanym w produkcyjny ”system”. O ile np. malezyjskie władze stoją na stanowisku, że skoro nie otrzymują doniesień o złym traktowaniu kobiet, to zapewne taki problem nie istnieje, to już administracja indonezyjskiego urzędu ds. kobiet i dzieci (Ministry of Women Empowerment and Child Protection) ”śledzi rosnące zjawisko”, ale też niechęć kobiet do zgłaszania napaści wiąże im ręce. Tymczasem aktywiści z NGO Sawit Watch przekonują w reportażu AP, że ”niemal każda plantacja ma problemy dotyczące pracy (…) przy czym sytuacja zatrudnionych tam kobiet jest najgorsza”. View oEmbed on the source website W samej tylko Indonezji na różnych etapach produkcji oleju palmowego, głównie przy fizycznej pracy na plantacjach, zatrudnionych jest 7,6 mln kobiet. Nowych pracowników stale potrzeba, bo zapotrzebowanie na olej palmowy na świecie w ostatnich 20 latach zwiększyło się czterokrotnie. ”Braki kadrowe” uzupełnia się migrantkami z Malezji, przekraczających nielegalnie dziurawą granicę z Indonezją na wyspie Borneo. To kobiety i dziewczyny zatrudniane ad hoc, którym płaci się tylko dniówki, nie obiecując nawet stałej umowy. Panowie w tej branży niemal zawsze dostają umowy zgodne z prawem. Często ”wynagradza się” mężczyzn pracujących na odludzi ściągając do dżungli młode kobiety, czasem jeszcze dziewczynki, by ”umilały” im tam czas. To ofiary handlu ludźmi, czasami kobiety porwane wprost z ulicy. - Molestowane seksualnie pracownice plantacji myślą, że tak samo jest wszędzie, więc nie ma na co się skarżyć – AP cytuje Saurlina Siagana, indonezyjskiego aktywistę i badacza. Gdy już ktoś się skarży, gdy zgwałcona kobieta idzie na policję, to kończy się zwykle albo na umorzeniu sprawy albo wymuszonym przez stronę oprawcy opłaceniu milczenia. – Plantacje leżące zwykle na pustkowiach są idealnym miejscem by ukryć gwałt. Takie przestępstwa dzieją się tam nawet w środku dnia – przekonuje Aini Fitri, przedstawiciel ministerstwa ds. kobiet i dzieci w prowincji Zachodni Kalimantan. Associated Press podkreśla, że koncerny wykorzystujące olej palmowy w produkcji kosmetyków milczą na temat losu pracownic plantacji, choć nie jest on tajemnicą. Agencja przywołuje tu raport z 2018 roku zlecony przez organizację Consumer Goods Forum a skierowany do szefów 400 tworzących ją firm. Jego autorzy z Fair Labor Association (FLA) alarmowali, że kobiety zatrudnione przy produkcji oleju palmowego w Indonezji i Malezji mają stały kontakt z toksycznymi substancjami i cierpią najgorszy los ze wszystkich osób pracujących w branży. View oEmbed on the source website Nieoczywisty problem utrudniający większe nagłośnienie tematyki złego traktowania kobiet na plantacjach to rozłożenie akcentów publicznego zainteresowania tematyką produkcji oleju palmowego. W ostatnich dekadach wzrosła, owszem, ale świadomość nieekologicznych zachowań związanych z jego pozyskiwaniem, zwracają autorzy reportażu. Pisze się i mówi o niszczeniu środowiska, o losie orangutanów na Borneo. Kobiety są gdzieś na dalszym planie. Od 2004 roku działa stowarzyszenie Okrągły Stół ds. Zrównoważonego Oleju Palmowego (RSPO). Zajmuje się promowaniem etycznych rozwiązań i wydawaniem poświadczających je certyfikatów. Dopiero ostatnio zaczęły tam jednak trafiać skargi na problemy związane z zatrudnieniem. Pojedyncze dotyczą losu kobiet. AP skontaktowała się z największymi graczami tej branży, producentami i odbiorcami stosującymi co roku 80 mln ton oleju palmowego lub substancji od niego pochodnych w produkcji kosmetyków i żywności. – Jedne nie chciały komentować, większość broniła konieczności używania oleju. W wielu przypadkach próbowano umniejszać własne zapotrzebowanie, w innych wskazywano na lokalną współpracę z organizacjami pozarządowymi, podkreślano zobowiązanie do przestrzegania zasady zrównoważonego rozwoju i przestrzegania praw człowieka – wyliczają autorzy tekstu. Sęk w tym, czytamy w reportażu, że łamanie praw dotyczy nawet firm i plantacji posiadających ”etyczne” certyfikaty. Associated Press tłumaczy, że posługując się danymi z amerykańskiego urzędu celnego, list składników i najnowszymi raportami publikowanymi przez producentów, sprzedawców i kupców oleju udało się stworzyć łańcuch połączeń od plantacji, przez młyny olejowe aż do zachodnich producentów. – W niektórych przypadkach dotyczyło to miejsc przetwarzających olej czerpiących surowiec z plantacji na których pracujące kobiety i młode dziewczyny miały być gwałcone – zauważa AP. Jedna z potwierdzonych przez autorów reportażu historii dotyczy ciężarnej Indonezyjki porwanej przez handlarzy żywym towarem i więzionej w Malezji na terenie należącym do państwowej firmy Felda, jednego z największych producentów oleju palmowego na świecie. O sprawie donosiły w październiku malezyjskie media. Kobieta wyrwała się oprawcom, urodziła w dżungli i zanim została uratowana żywiła się tym, co znalazła w lesie. Tymczasem 30 września US Customs and Border Protection, federalna agencja rządowa USA, zajmująca się cłem i przestrzeganiem praw związanych z handlem, zakazała firmie FGV Holdings Berhad (powiązanego z Feldą) importowania oleju palmowego do Stanów Zjednoczonych tłumacząc to odkryciem dowodów na wykorzystywanie dzieci do pracy na jej plantacjach i przykłady pracy przymusowej. Dwa tygodnie później FGV Holdings Berhad wydał komunikat w którym skarży się na decyzję urzędu, zapowiada walkę o jej cofnięcie, ale też obiecuje przeprowadzić audyt wewnętrzny w celu wykrycia wszelkich nieprawidłowości. Zamierza też, przy współpracy ze wspomnianym wyżej Fair Labor Association (FLA), podjąć działania mające, w domyśle, naprawić ewentualne problemy. Raport z postępów opublikowany ma być 31 marca 2021 roku.
W Budapeszcie jest jedna z najstarszych w Europie linii metra, jedna z największych w świecie Bazylika św. Stefana, niezliczona liczba balkonów na secesyjnych kamienicach, bary i restauracje. Jednak dla mnie Budapeszt to przede wszystkim stolica kąpielisk.
W Budapeszcie jest jedna z najstarszych w Europie linii metra, jedna z największych w świecie Bazylika św. Stefana, jeden z największych gmachów parlamentów na świecie, druga, największa na wszystkich kontynentach synagoga. Można by również wymienić niezliczoną liczbę balkonów i logi na secesyjnych kamienicach, bary i restauracje. Dla mnie Budapeszt to jednak przede wszystkim stolica kąpielisk, term i odnowy biologicznej. Pamiętam Budapeszt z dzieciństwa. Byłem tam lata temu, dwa, może trzy razy z rodzicami. Noclegi na campingach, jakiś drobny handel i termy. Może to dziwne, ale jak zacząłem wspominać, to doszedłem do tego, że tam niewiele się zmieniło. Taki trochę PRL. Piszę to z sentymentem. Panie w kasach i „łazienni” wyglądają tak, jakby pracowali tam od czasów, które pamiętam jeszcze z rodzinnych wypraw, czyli lat 80. Choć trzeba przyznać, że nastąpił krok ku nowoczesności: panie szatniarki już nie piszą kredą numerków na drzwiach przebieralni (tak było do niedawna) lecz mają elektroniczne czytniki. Wciąż jednak trudno się z nimi dogadać po angielsku, ale na migi zawsze się uda. Termy w Budapeszcie to rzecz, której na taką skalę nie znajdziecie nigdzie indziej. Woda o różnych temperaturach, nie chlorowana, nie ozonowana, wprost ze źródeł termalnych, które są pozostałością po byłych wulkanach. Na terenie Budapesztu codziennie na powierzchnię ziemi pod wysokim ciśnieniem wydostaje się blisko 70 milionów litrów wody. Ma ona różny skład chemiczny (od siarkowego do radoczynnego) i właściwości lecznicze. Różna jest też temperatura wody – od 24 do 77 st. Wiele kąpielisk mieści się w ogromnych stylowych gmachach. Np. uważane za najelegantsze w Budapeszcie kąpielisko Gellerta. Jest w pięknym, secesyjnym gmachu hotelu. Główny basen jest otoczony dwupiętrową kolumnadą i kryty szklanym dwukolorowym dachem. To kąpielisko jest najczęściej pokazywane w rozmaitych folderach i przewodnikach. Dużą atrakcją jest kąpiel w basenach ze sztucznymi falami, z których najstarszy działa od 1927r. Są też łaźnie parowe, pomieszczenia do kąpieli błotnych, tarasy do opalania. Ja jednak wolę kąpielisko Széchenyi, reklamowane (zgodnie z prawdą) jako najpiękniejsze nie tylko w Budapeszcie, ale i na Węgrzech. Mieści się na obrzeżach Parku Miejskiego, dowozi do niego najstarsza w Europie linia metra. Széchenyi korzysta z najcieplejszych źródeł wypływających w stolicy. Z basenów na otwartym powietrzu można więc korzystać nawet zimą. Jest to ulubione miejsce nie tylko dla turystów, ale przede wszystkim dla budapesztańczyków. Pełen relaks. Ludzie całymi godzinami moczą się w wodzie, czytają, grają w szachy, popijają piwo (mimo tablic z zakazami spożywania alkoholu). Nie zauważyłem, by ktoś kogoś obserwował, pokpiwał z czyjegoś brzucha czy braku mięśni. Nie ma też paradowania po tarasach i prężenia ciała, w oczekiwaniu na podziw. Nic z tych rzeczy. Nie będę odkrywczy, polecając termy budapesztańskie. Jednak powtórzę za chórem innych: Budapeszt warto odwiedzić choćby tylko z powodu term. A jeśli już wybierzecie się tutaj na weekend to polecam dawny Grand Hotel Royal, a dziś Corinthia Hotel. To miejsce z niezwykle ciekawą historią zaczynającą się w 1896 roku, kiedy to Węgrzy obchodzili jubileusz tysiąclecia państwa. W tamtym czasie Budapeszt rozbudowano, stał się nowoczesną metropolią – z linią metra, parkiem miejskim, szerokimi ulicami, reprezentacyjną Andrássy Avenue przyrównywaną do paryskich Pól Elizejskich, teatrem komediowym i Mostem Wolności. W Grandzie spotykali się pisarze, dziennikarze, odbywały się wystawne bale, a bracia Lumière przyjechali tu na pierwszy poza Paryżem pokaz swojego filmu i zawojowali Budapeszt. Do tego stopnia, że hotelową salę balową zamieniono po kilku latach w kino, które pomieścić mogło tysiąc widzów. Do Grand Royal Hotel przyjeżdżali też goście spragnieni relaksu i odnowy w ciepłych wodach (do dziś działa tu basen kąpielowy z 1886 roku). Na początku lat 90. hotel zamknięto, bo nie było pieniędzy na renowację obiektu, a 15 lat temu otwarto na nowo. Dziś to znów jeden z najbardziej eleganckich hoteli w stolicy. Wracając do kąpielisk, to warto zapoznać się z cennikami na stronach internetowych i w przewodnikach. Wiele miejsc oferuje różne zniżki. Są zniżki dla osób, które wyjdą przed upływem trzech godzin, taniej jest w tygodniu, drożej w weekend. Mimo że kąpiel działa niesłychanie relaksująco, trzeba uważać, by nie przesadzić. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami układu krążenia. Na skutek przesadnie długiego moczenia w źródlanej wodzie, w najlepszym przypadku może wystąpić u nich stany rozdrażnienia. W przewodnikach piszą, że to przemija… Tekst i zdjęcia: Michał Cessanis
Nie tylko Majorka i Ibiza. Tę hiszpańską wyspę naprawdę warto odwiedzić
Formentera to najmniejsza z wysp archipelagu Balearów. Chociaż leży niecałe 4 kilometry od magicznej Ibizy, to zupełnie inny świat.
Czy zabójczy dla ludzi jad może leczyć? "Szukamy nowych związków chemicznych, które łagodzą cierpienia chorych" [REPORTAŻ]
Naukowcy odkrywają dobroczynne działanie naturalnych toksyn.
Michael postanowił popływać. Był w Meksyku na wakacjach, z nieba lał się żar. Chwycił spodenki kąpielowe z poręczy fotela, wciągnął je na siebie i wskoczył do basenu. Zamiast fali chłodnego orzeźwienia poczuł jednak przeszywające pieczenie z tyłu uda. Zdarł kąpielówki i goły wyskoczył z basenu. Noga paliła żywym ogniem. W wodzie przebierało odnóżami jakieś żółte stworzonko. Gospodarz domu zawiózł go na pogotowie. Tam lekarze natychmiast rozpoznali przywiezionego w plastikowym pojemniku sprawcę bólu: skorpion Centruroides sculpturatu to jedno z najsilniej jadowitych zwierząt Ameryki Północnej. Ostry ból po ukłuciu przechodzi zazwyczaj w konwulsje, odczuwane jak elektrowstrząsy. Zdarzają się ofiary śmiertelne. Michael miał szczęście – placówka dysponowała antytoksyną. Zrobiono mu zastrzyk i po kilkugodzinnej obserwacji wypuszczono do domu. Mniej więcej po 30 godzinach bóle ustały. Ale to, co stało się potem, było zupełnie nieprzewidziane. Michael od ośmiu lat cierpiał na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – przewlekłą, postępującą chorobę autoimmunologiczną. – Codziennie rano bolał mnie krzyż, a w okresach zaostrzenia choroby było tak źle, że nie mogłem chodzić – wspomina. Tymczasem po kilku dniach od ukąszenia skorpiona bóle pleców przeszły jak ręką odjął. Dzisiaj, po dwóch latach, Michael nie ma dolegliwości bólowych i mógł odstawić leki. Bardzo ostrożnie wypowiada się o roli ukąszenia skorpiona w cofnięciu się choroby, bo sam jest lekarzem (z tego powodu też prosił nas o anonimowość). Ale, jak przyznaje, gdyby bóle kręgosłupa wróciły, pozwoliłby się skorpionowi użądlić jeszcze raz. Jad – ciecz, która spływa z kłów, żądeł i kolców różnych żywych istot kryjących się na leśnych ścieżkach, w piwnicach czy pod sągami drewna – to najskuteczniejsze toksyny w przyrodzie. Jad jest trucizną doprowadzoną do perfekcji, jej zadaniem jest natychmiastowe obezwładnienie wroga (lub zdobyczy). To wieloskładnikowa zupa, w której kłębią się toksyczne białka i peptydy (krótsze od białek łańcuchy aminokwasów). Związki chemiczne zawarte w jadzie mogą mieć różne cele, mechanizmy i skutki działania, ale współdziałają ze sobą na zasadzie synergii, wspomagając się nawzajem tak, by razem wywrzeć możliwie najsilniejszy efekt. Część z tych związków atakuje układ nerwowy i wywołuje porażenie mięśni wskutek zablokowania ich połączeń z nerwami. Inne niszczą ważne dla organizmu cząsteczki chemiczne, co powoduje obumieranie komórek i tkanek. Niektóre jady uśmiercają przez spowodowanie zakrzepu krwi i zatrzymanie akcji serca. Inne przeciwnie – przez zahamowanie krzepliwości i wywołanie śmiertelnego krwotoku. Każdy jad ma wiele różnych właściwości i wywiera rozmaite skutki. Dostarczany jest do organizmu ofiary za pomocą wstrzyknięcia – pod skórę lub wprost do krwiobiegu – lub też kontaktowo, przez skórę i błony śluzowe (i tym różni się od innych trucizn, połykanych z pokarmem). W jednym ukąszeniu czy użądleniu ofierze aplikowane są dziesiątki, czasem setki różnych toksyn. Paradoksalnie te właściwości, które czynią z jadu śmiertelną truciznę, są niezwykle cenne dla medycyny. Wiele toksyn zawartych w jadach uderza w te same związki chemiczne, na które należy wpływać, jeśli chce się leczyć pewne choroby. Jad działa szybko i w sposób dopasowany do sytuacji. Cząsteczki substancji aktywnych jadów – tych białek i peptydów będących toksynami i enzymami – „celują” w konkretne cząsteczki chemiczne, są do nich dopasowane jak klucz do zamka. Leki działają w analogiczny sposób – dopasowują się do innych cząsteczek, łączą z nimi i w efekcie osłabiają bądź likwidują ich szkodliwy wpływ na organizm. Znalezienie toksyny, która niszczy tylko jeden, ściśle określony cel molekularny, nie jest łatwe, ale już są na rynku otrzymane z jadów bardzo skuteczne leki o działaniu przeciwmiażdżycowym i przeciwcukrzycowym. Przypuszczalnie do końca bieżącego dziesięciolecia zostaną zarejestrowane leki przeciwrakowe, przeciwbólowe i przeznaczone do leczenia chorób o podłożu autoimmunologicznym, wszystkie otrzymane z jadów. – Chodzi tu nie o kilka pojedynczych preparatów, lecz o całą nową klasę leków – entuzjazmuje się Zoltan Takacs, toksykolog i herpetolog, badacz National Geographic. Jak dotąd przebadano pod kątem zastosowań medycznych niespełna tysiąc toksyn zwierzęcych, a na rynek trafiło kilkanaście ważnych leków. – Do przebadania jest przypuszczalnie do 20 mln toksyn jadowych – mówi Takacs. – To ogromne zadanie. Przed farmakologią jady otwierają zupełnie nowe perspektywy. Toksyny pochodzące z jadów i innych trucizn dają naukowcom wgląd w mechanizmy, za pomocą których różne białka kierują rozmaitymi funkcjami życiowymi na poziomie komórkowym. – Szukamy nowych związków chemicznych, które łagodzą cierpienia chorych – mówi mi Angel Yanagihara z Uniwersytetu Hawajskiego – ale niewykluczone, że przy okazji odkryjemy coś, czego się zupełnie nie spodziewaliśmy. Kierowana po części chęcią odwetu za poparzenie przez jadowitą kostkomeduzę (osę morską), które przeżyła 15 lat temu, badaczka wyodrębniła z parzydełek tej meduzy substancję o działaniu gojącym rany. – Substancja ta nie ma nic wspólnego z samym jadem. Ale prowadząc dokładne badania tego stworzenia, uzyskałam dane, które wykraczały poza to, czego oczekiwałam – wyjaśnia. Istnieje ponad 100 tys. gatunków zwierząt jadowitych: węże, skorpiony, pająki, nieliczne jaszczurki, pszczoły, ośmiornice, wiele gatunków ryb morskich oraz morskie ślimaki należące do rodziny stożków. Samce dziobaków mają na łapach ostrogi wydzielające jad, co czyni z dziobaka jeden z niewielu gatunków jadowitych ssaków. Jadowitość jest cechą, która w ewolucji pojawiała się wielokrotnie i niezależnie od siebie u różnych grup zwierzęcych. Skład jadu u osobników jednego gatunku węża, ale z różnych stanowisk geograficznych, może być różny; inny jest u osobników młodych, inny u dorosłych. Wprawdzie ewolucja doskonaliła jady przez setki milionów lat, lecz ich molekularna budowa jest jeszcze starsza. Ewolucja wykorzystuje do nowych celów najważniejsze związki chemiczne, substancje, tkanki, narządy i układy, którymi już dysponuje. – Natura korzysta z rusztowań, które już ma, to logiczne podejście – mówi Takacs. – Jeśli chce się uzyskać toksynę, która zrujnuje układ nerwowy, najskuteczniej jest wziąć jako matrycę, coś, co w układzie nerwowym działa, dokonać jakichś drobnych zmian, i ma się gotowe rozwiązanie: toksynę. Nie wszystkie jady są zabójcze. Najczęściej jednak mają zabić, a przynajmniej obezwładnić zdobycz. Ludzie są zwykle ofiarami z przypadku. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że co roku dochodzi do 5 mln ukąszeń (lub użądleń) przez jadowite zwierzęta, co przynosi około 100 tys. ofiar śmiertelnych. Zoltan Takacs, Węgier z pochodzenia, zrezygnował niedawno z pracy na Uniwersytecie Chicagowskim, by stać się przedsiębiorcą w branży toksykologicznej. Można go zobaczyć, jak łapie żmije sykliwe w Sudanie Południowym, w Wietnamie pobiera próbki tkanek niemrawców (jadowite węże z rodziny zdradnicowatych), lub „doi” z jadu żmije gabońskie w Kongu. Chce stworzyć bank zawierający próbki jadów i sekwencji DNA wszystkich jadowitych gatunków na świecie. W ramach poszukiwań wyprawia się też na morze. Porośnięta na brzegu drzewami wysepka Mabualau w archipelagu Fidżi z daleka wydaje się podzwrotnikowym rajem. Z bliska widać, że opanowały ją tysiące skrzeczących głuptaków, fregat i mew. Ich odchody zamieniły płytką wodę wokół wysepki w cuchnącą zupę; smród aż drapie w gardle. Nie czekając na zacumowanie, Takacs wyskakuje za burtę i brodzi do brzegu. Po piaszczystym dnie wiją się tu wiosłogony żmijowate – węże o gładkiej łusce, srebrnobłękitne w czarne paski. Te ziemno-wodne gady oddychają tlenem atmosferycznym. Wyłażą na koralowe brzegi wyspy, zwijają się pod muszlami lub liśćmi, by spokojnie przetrawić pokarm albo – co kilka miesięcy – zrzucić skórę. Wiosłogony polują prawie wyłącznie na węgorzokształtne kongery i mureny – duże ryby drapieżne o ostrych zębach, które trudno wyciągnąć z ich nor. – Wąż potrzebuje silnej i szybko działającej trucizny, która obezwładni ofiarę i umożliwi zdobycie pożywienia przy niewielkim ryzyku odniesienia obrażeń – tłumaczy Takacs. Węże ze swym jadem i ryby z mechanizmami obronnymi prowadzą od wieków swoisty wyścig zbrojeń. Na rafach koralowych żyją też inne jadowite zwierzęta: ukwiały, ośmiornice z rodzaju Hapalochlaena, liczne ryby oraz ślimaki stożki. Każdy ślimak któregoś z 600 gatunków rodzaju Conus jest piękny jak klejnot, ale też każdy wytwarza miksturę zdolną czasem uśmiercić człowieka w ciągu kilku sekund. Po krótkim poszukiwaniu Takacs brodzi wzdłuż brzegu. W jednej ręce trzyma wijącego się wiosłogona, w drugiej ślimaka stożka wielkości pięści. – Najlepsze, co morze ma do zaoferowania – śmieje się. Takacs na łodzi rozkłada polowe laboratorium. Żmijowce są łagodne, więc ryzyko ukąszenia jest bliskie zeru. Takacs używa jednak rękawic. Ma uczulenie na jad – ukąszenie grozi mu nie tylko „normalnym” paraliżem, lecz także wstrząsem anafilaktycznym, który może skończyć się śmiercią. Ma alergię także na antytoksynę, którą wytwarza się z surowicy końskiej. Na cud więc zakrawa, że przeżył sześć ukąszeń jadowitych węży. Pomagam mu, przytrzymując gada za ogon, brzuchem do góry. Takacs chwyta za głowę, rozciąga węża na całą długość i przesuwa palec wzdłuż ciała, chcąc wyczuć serce. Gdy je znajduje po tętnie, mniej więcej na jednej trzeciej długości, licząc od głowy, wbija igłę i pobiera nieco krwi. Nożyczkami anatomicznymi wycina fragment tkanki z ogona, robi kilka zdjęć i wypuszcza węża do wody. Odprowadzamy go wzrokiem. Takacs stale wzbogaca swój bank toksyn. W laboratorium analizuje skład jadów, ich zróżnicowanie międzygatunkowe i wewnątrzpopulacyjne. Bada też mechanizmy sprawiające, że zwierzęta są odporne na własny jad. Ta wiedza umożliwia opracowywanie lepszych leków. Byłam zdziwiona, że Takacs nie pobierał jadu od schwytanych wiosłogonów. Wyjaśnił mi, że w swoich badaniach opiera się głównie na DNA. Sam jad też może dostarczyć ważnych informacji, ale dopiero próbki tkanek, zdaniem Takacsa, można zabrać do laboratorium i wydobyć z nich „projekt” całego zwierzęcia, w tym także wytwarzanych przez nie toksyn. Takacs, gdy jeszcze pracował na Uniwersytecie Chicagowskim, wraz z kolegami wymyślił system (nazwany Designer Toxins), który umożliwia badaczom tworzenie modyfikacji jadów poprzez rekombinację toksyn oraz porównywanie ich właściwości terapeutycznych. System Designer Toxins pozwala wykorzystać miliony lat ewolucji ucieleśnione w jadach. Sprawia, że można stworzyć ogromną liczbę wariantów tych jadów (dotychczas powstało ich ponad milion), co znacznie zwiększa efektywność prac nad nowymi lekami. – Korzystamy z molekularnej różnorodności przyrody – mówi Takacs. Leki z substancji jadowych to nie jest pomysł nowy. I tak na przykład jest o nich mowa w zabytkach piśmiennictwa sanskryckiego z II w. n.e. Wiadomo też, że około roku 67 p.n.e. król Pontu Mitrydates VI Eupator, który wojował z Rzymem, a poza tym interesował się toksykologią, został dwukrotnie uratowany na polu bitwy przez swoich lekarzy, którzy aplikowali mu na rany jad żmii łąkowej. Jad kobry, stosowany od wieków w ludowych chińskich i indyjskich metodach leczenia, wprowadzono na Zachodzie w latach 30. XIX w. jako homeopatyczny preparat przeciwbólowy. Naukowe podejście do przekształcania jadów w lekarstwa zaczęło się w latach 60. XX w., gdy angielski klinicysta Hugh Alistair Reid zaproponował stosowanie jadu węża mokasyna gładkiego w przypadkach zakrzepicy żył głębokich. Odkrył on, że jedna z toksyn zawartych w jadzie tego węża, enzym, któremu nadano nazwę ancrod, ma działanie przeciwzakrzepowe. Zawierający to białko lek (o nazwie arvin) dopuszczono do stosowania w roku 1968. Dzisiaj preparat ten został zastąpiony przez inne środki przeciwzakrzepowe, ale również na bazie jadów węży. Jad brazylijskiej żmii żararaki pospolitej stał się punktem wyjścia całej grupy leków otrzymanych w latach 70., nazwanych inhibitorami konwertazy angiotensyny (I-ACE). Są one dziś powszechnie stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Zaczęło się od obserwacji, że u ukąszonych przez tę żmiję robotników na brazylijskich plantacjach bananów dochodzi do utraty przytomności z powodu gwałtownego spadku ciśnienia krwi. Naukowcom udało się wyizolować z jadu substancję odpowiedzialną za ten spadek. Należało zatem substancję czynną jadu poddać modyfikacjom na poziomie cząsteczkowym, aby była w stanie przetrwać warunki panujące w przewodzie pokarmowym i zostać przyswojona. Udało się taką substancję zsyntetyzować. I ta syntetyczna wersja przeszła badania kliniczne, a w 1975 r., pod nazwą kaptopryl, została zatwierdzona jako lek na nadciśnienie. Inhibitory konwertazy angiotensyny, z których kaptopryl był pierwszy, przyjmują dziś dziesiątki milionów ludzi na całym świecie. Molekularne dary od jadowitych stworzeń dają nadzieję na zwycięstwo w walce z wieloma ciężkimi chorobami. Chorzy na serce powinni być wdzięczni mambie pospolitej, śmiertelnie groźnemu afrykańskiemu wężowi, którego jad zakłóca działanie nerwów i powoduje zaburzenia krążenia. Naukowcy z Mayo Clinic zdołali połączyć peptyd z jadu mamby z peptydem z komórek wyściółki naczyń krwionośnych człowieka i uzyskali preparat (nazwany „centeritide”), który znajduje się obecnie w fazie badań klinicznych. Nie tylko obniża ciśnienie tętnicze, lecz także zmniejsza zwłóknienie zastawek (przerost tkanki łącznej) w niewydolnym sercu, a ponadto osłania nerki przed przeciążeniem nadmiarem soli. W jadzie spokrewnionej z mambą pospolitą czarnej mamby (kształt jej pyska porównuje się do trumny, a ukąszenie może do trumny posłać) odkryto substancję, która ma szansę stać się prekursorem silnego środka przeciwbólowego. Helederma arizońska, jaszczurka występująca na pustyniach południowo-zachodnich obszarów USA, jada posiłki zaledwie trzy razy do roku (w ogonie gromadzi zapasy tłuszczu na miesiące postu), a mimo to poziom cukru w jej krwi utrzymuje się na zadziwiająco stałym poziomie. W 1992 r. endokrynolog John Eng z nowojorskiej lecznicy dla weteranów Bronx/James J. Peters VA Medical Center wyodrębnił z jadu zawartego w ślinie helodermy związek chemiczny regulujący poziom cukru we krwi, a także osłabiający apetyt. Eksenatyd, preparat będący analogiem owego związku, działa jak naturalny hormon: pobudza komórki do radzenia sobie z nadmiernym stężeniem cukru, a pozostaje nieaktywny wtedy, gdy poziom cukru jest w normie. Pomaga osobom chorym na cukrzycę (typu 2.) w wytwarzaniu insuliny i utrzymywaniu prawidłowej masy ciała. Jadowite ssaki, choć bardzo rzadkie, też się tu liczą. Obecnie stosowane leki dla ofiar udaru niedokrwiennego mózgu są skuteczne tylko wtedy, gdy się je poda w ciągu pierwszych trzech godzin po udarze. Będący w fazie badań klinicznych lek wzorowany na przeciwzakrzepowej toksynie zawartej w ślinie nietoperza z gatunku wampir zwyczajny pozwoli na przedłużenie tego czasu do dziewięciu godzin. Nawet stawonogi biorą udział w akcji „od jadu do lekarstwa”. Wspomnijmy przykrą przygodę Michaela w Meksyku. W ramach Designer Toxins Takacs prowadzi prace nad nową toksyną, otrzymaną z połączenia jadów trzech gatunków skorpionów, która ma zdolność wybiórczego blokowania limfocytów T, komórek układu odpornościowego mających swój udział w powstawaniu wielu chorób o podłożu autoimmunologicznym. Opracowanie nowego leku może się okazać przełomowym osiągnięciem. Kilka innych firm farmaceutycznych też prowadzi prace w tym kierunku. Inny przykład. Okazało się, że neurotoksyna, tzw. chlorotoksyna, zawarta w jadzie skorpiona Leiurus quinquestriatus, ma zdolność wiązania się z komórkami raka mózgu. Guzy nowotworowe odnawiają się po leczeniu operacyjnym głównie z tego powodu, że lekarz nie jest w stanie odróżnić komórek „dobrych” od „złych” na obwodzie zmiany nowotworowej. Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, najlepsze obecnie dostępne narzędzie diagnostyczne, nie pozwala wykryć skupień mniejszych niż miliard komórek nowotworowych. A to oznacza – jak podkreśla James Olson z Ośrodka Badań nad Rakiem im. Freda Hutchinsona w Seattle – że chirurg musi wyznaczyć granicę między guzem nowotworowym a zdrową tkanką otaczającą przede wszystkim na zasadzie różnic w wyglądzie i teksturze. – To niedoskonała metoda. Komórki glejakowe przeplatają się ze zdrową tkanką i niekiedy część z nich pozostaje nieusunięta. Onkolodzy zajmujący się glejakami, najczęstszymi nowotworami mózgu, stworzyli coś, co można nazwać „molekularną latarką”. Polega to na znakowaniu chlorotoksyny barwnikiem widocznym w podczerwieni. Już przy pierwszej próbie ta „farba nowotworowa”, jak Olson nazywa uzyskany z jadu skorpiona marker, „rozświetliła” nowotwór: – Dosłownie skakaliśmy do góry, bo pojmowaliśmy, jakie to otwiera możliwości. Ta „farba” ujawnia grupy komórek nowotworowych liczącezaledwie 200 sztuk. Można naprawdę obejrzeć nowotwór komórka po komórce – mówi Olson. – A to pozwoli chirurgom dokładniej usunąć raka. Próby kliniczne tej barwiącej toksyny rozpoczną się w tym roku, a jeśli wyniki okażą się pomyślne, będzie można tej metody barwienia używać do innych nowotworów. Na razie jeszcze nie dopuszczono na rynek ani jednego leku opartego na jadzie skorpionów, ale wiadomo już, że zawarte w nich toksyny to bardzo wszechstronny arsenał chemiczny. Podobnie jest ze ślimakami z rodziny stożków i ukwiałami. Jak powtarza Zoltan Takacs, możliwości lecznicze jadów są „szalone”. Niestety istnieje groźba, że źródła tych możliwości znikną, zanim nauczymy się je wykorzystywać. Węże giną tak jak wiele innych zwierząt. Nawet oceany są pod silną presją człowieka; zmieniający się skład wód morskich może pozbawić nas wytwórców jadów, od ślimaków stożków po ośmiornice. – Chroniąc bogactwo gatunkowe, powinniśmy w większym stopniu brać pod uwagę molekularną różnorodność biologiczną – mówi Takacs. To znaczy, że najgroźniejsze trucizny przyrody powinny znaleźć się wysoko na liście priorytetów przy podejmowaniu decyzji dotyczących ochrony środowiska. To może być nasz ratunek. Jennifer S. Holland
Zanim napijesz się herbaty... przeczytaj ten reportaż! Życie w "herbacianym raju"
Bez herbaty świat byłby uboższy. Bursztynowy napój gasi pragnienie, ożywia umysł, a nawet ma moc… obalania rządów (w końcu „bostońska herbatka” zapoczątkowała walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych). Skąd się bierze magia naparu ze sfermentowanych (bo takie stosujemy najczęściej) liści?
Poranne mgły osnuwają łagodnie wzgórza Norwood na Cejlonie. Herbaciane krzewy tworzą na nich wielkie, soczyście zielone połacie, gdzieniegdzie poprzecinane ścieżkami z rudawej ziemi. Czasami wąską asfaltową serpentyną przetoczy się stary samochód. Powietrze jeszcze jest rześkie, ale dzień będzie upalny. Schronienie przed słońcem dają tylko pojedyncze drzewa, zasadzone specjalnie po to, by ocieniać delikatne krzewy. O 7.30, gdy opadną mgły, do pracy grupkami ruszają zbieraczki. Ubrane w kolorowe lungis, niektóre boso, inne w znoszonych sandałach. U każdej w uchu lub w nosie błyska mały złoty kolczyk. Ruszam za nimi. Po drodze zatrzymują się na skrzyżowaniu, przy dwóch kapliczkach. Jedne kłaniają się bogom hinduskim, drugie buddyjskim. Wszystkie proszą o ochronę przed wężami i złymi mocami. Potem plotkując, wspinają się wąskimi ścieżkami, by zająć przypisane im obszary herbacianego pola. Przyglądam się pracującej obok mnie kobiecie: łapie łodyżkę kciukiem i palcem wskazującym jak w szczypce, lekko odgina i zrywa wierzchołek krótkim szarpnięciem nadgarstka do góry. Kolejny pęd obrywa palcem wskazującym i środkowym, następny – środkowym i serdecznym, i jeszcze jeden – serdecznym i małym. Obiema rękami jednocześnie. Po 10 sekundach, gdy liście nie mieszczą się już w dłoni, szybkim ruchem wrzuca je do umieszczonej na plecach torby podtrzymywanej przez pasek na czole. Próbuję zrobić to samo, ale waham się. Którą łodyżkę zerwać? Na jakiej wysokości? Jakiego koloru powinny być liście – chyba te jaśniejsze są lepsze? Kobieta pokazując mi w uśmiechu czerwone od żucia betelu zęby, kręci głową. Najwyraźniej stwierdziła, że pożytku ze mnie nie będzie. Ona sama w ciągu dnia zbiera w ten sposób 16–20 kg liści, za które dostaje ok. 320 rupii (3 dolary). – To nie jest fortuna, ale gdy pracuje kilka osób w rodzinie, można się utrzymać. Dajemy ludziom dobrą, stałą robotę – mówi Channa Ikiriwatte, zastępca szefa plantacji Great Western Estate. – Poza tym nasze zbieraczki mają opiekę medyczną, przedszkola dla dzieci i pół kilo herbaty miesięcznie, gdy przejdą na emeryturę. W zamian pracownice dostarczają przetwórni towar najwyższej jakości. Bo w wyniku niestarannego zbioru herbata traci na wartości. Tak dzieje się na równinnych uprawach w Indiach i Kenii, gdzie liście zwykle ścinane są maszynowo. Z kolei mężczyźni nie mają serca do tak precyzyjnej roboty – łapią pędy garściami, nie dbając o zasadę „dwóch liści i pączka”. A później ślęczą w upale na płachcie nad liśćmi usypanymi w stertę i przebierają gałązki. – Mężczyźni lepiej sprawdzają się w pielęgnacyjnym podcinaniu krzewów. Do zbierania zatrudniani są w ostateczności, gdy jest duży urodzaj i brak kobiet do pracy – mówi Channa Ikiriwatte. Zresztą to zdarza się coraz częściej, bo młodzi na Sri Lance zamiast harówki na plantacjach wolą się uczyć, szukają lepszych perspektyw. – Ale oni się wykształcą i tu wrócą – zapewnia Dilhan Fernando, dyrektor marketingu firmy Dilmah. Cóż – według autorów raportu Economic Globalisation, youth expectations and social class: The case of Sri Lanka więzy rodzinne w lankijskim społeczeństwie, choć nadal silne, coraz bardziej się rozluźniają. Robotnicy w przemyśle herbacianym rekrutują się na ogół spośród Tamilów (ok. 20 proc. ludności kraju). Nie mają nic wspólnego z separatystycznym ruchem Tamilskich Tygrysów, który do niedawna terroryzował północną część wyspy, licząc na utworzenie tam niezależnego państwa. Tak jak Syngalezi, stanowiący większość lankijskiego społeczeństwa, Tamilowie wywodzą się z Indii, ale obie nacje zachowują odrębność. Mieszkańcy Sri Lanki dbający o czystość kastową potrafią po rysach twarzy rozpoznać, kto jest kim. Gdy Syngalez nie może się dogadać z Tamilem, zwykle przechodzą na angielski, choć od 1956 r. nie jest on już językiem urzędowym (Sri Lanka uzyskała niepodległość w 1948 r. – po czterech wiekach kolonizacji). Czy wiesz, że robicie najlepszą herbatę na świecie? – pytam 19-letniego Thusharę, który dźwiga worki w fabryce, podczas gdy jego mama i siostra pracują na plantacji. Jest wyraźnie zaskoczony. Na Cejlonie, w herbacianym raju, herbatę najłatwiej kupić w sklepie na lotnisku. Nie ma tu ani tradycji picia, ani ceremonii przygotowywania tego napoju. Nikt też nie chodzi do herbaciarni. Wprawdzie na zatłoczonej ulicy w Kolombo można za kilka rupii kupić szklankę nalewanej z dystrybutora ciemnej cieczy i wypić ją, przysiadłszy na chodniku, ale gdy ma być elegancko, w domach i restauracjach herbatę podaje się po brytyjsku, z mlekiem. Historia herbaty na Cejlonie jest krótka. Pierwsze sadzonki Camellia sinensis sprowadzili tu z Assamu Brytyjczycy w drugiej połowie XIX w., by powetować sobie straty, jakie ponieśli, próbując założyć plantacje… kawy. Wycięto pod nie setki hektarów lasu deszczowego, zbudowano całą infrastrukturę i wtedy, w 1869 r., wszystkie krzewy kawowca na wyspie unicestwił grzyb Hemileia vastatrix. Na miejscu kawy posadzono wówczas herbatę i rozkręcono biznes, który przynosi zyski do dziś. Ale to nie Brytyjczycy jako pierwsi sprowadzili do Europy liście herbacianego krzewu. Zachód kontynentu poznał je w XVII w. dzięki Duńczykom, a do Europy Wschodniej przywieźli go Mongołowie, w podarku dla cara Michaiła I Fiodorowicza. Przedtem bardzo długo herbata była wyłącznie chińskim sekretem: choć odkryto ją prawie 5 tys. lat temu, przez 3 tys. lat z okładem nie wychodziła poza granice ich ziem. I tak do Japonii trafiła dopiero pod koniec pierwszego tysiąclecia, a znaną dziś na całym świecie ceremonię parzenia herbaty spisano tam w XVI w. Niewielu Europejczyków docenia jednak walory mętnej, zielonkawej zawiesiny tak admirowanej przez mieszkańców Kraju Kwitnącej Wiśni. Nam herbata kojarzy się z bursztynowym naparem, którego prawdziwy smak można docenić dopiero, gdy zostanie on przyrządzony przez eksperta. Takiego jak Andrew Taylor, który jest plantatorem i kiperem w Norwood. W białym fartuchu precyzyjnie odmierza trzy gramy fermentowanych liści i wsypuje je do dzbanka z ceramicznym sitkiem. Zalewa wodą. – Musi być świeżo zagotowana, nie można jej schładzać i ponownie podgrzewać – instruuje mnie, po czym nakłada pokrywkę na imbryk, a po pięciu minutach nalewa napar do kubka. Usuwanie fusów wcześniej uważa za profanację. – To jak picie zabarwionej wody – mówi głosem zdradzającym rozdrażnienie. – Herbatę należy podawać bez dodatków i pić od razu, gdy tylko przestanie parzyć w usta. Już po 10 minutach, gdy ostygnie, traci charakter – wyjaśnia dalej. Przyglądam mu się i zaczynam rozumieć, skąd się bierze fenomen picia herbaty. Bursztynowy napar podbił świat, bo dawał się zaadaptować do wielu kultur. Na świecie dziennie serwuje się 1,5 mld filiżanek tego napoju. Mongołowie piją go z solą, mlekiem i masłem jaka, Turcy dodają mnóstwo cukru, Rosjanie – łyżkę konfitur, Polacy robią mocny napar w szklance i wrzucają do niego cytrynę i cukier. A także – co jest stanowczo przez znawców zakazane – wyciskają torebeczkę z fusami, „żeby się nie zmarnowało”. Podstawą zawsze jest jednak smak i aromat samych herbacianych liści. W fabryce w Norwood po ażurowych metalowych schodach wchodzę do ogromnego pomieszczenia z długimi na kilkanaście metrów rynnami. Każdą wypełnia 700 kg zielonego towaru. Tu liście więdną. Jest cicho, przewiewnie, pachnie łąką. Temperatura w rynnach nie może przekroczyć 25oC. Termometr zanurzony w zielonej masie wskazuje 27oC. Spoglądam pytająco na oprowadzającego mnie szefa fabryki. – Proszę się nie obawiać, zaraz ktoś włączy wentylator – wyjaśnia. I rzeczywiście, jak na zawołanie zaczyna dochodzić do nas szum wiatraka. – Nie, nie mamy tu komputerów. Wszystkiego doglądają ludzie i to naprawdę wystarcza. Poza tym przez komputeryzację wielu straciłoby pracę – dodaje. Po 15–16 godzinach liście pozostawione do więdnięcia tracą 50 proc. wilgotności. Do tej pory traktowane były delikatnie, teraz trafią do maszyny, w której są zgniatane i skręcane, by uszkodzić roślinne komórki i uwolnić zawarte w nich substancje chemiczne. W nienaruszonym liściu zmagazynowane są olejki eteryczne, polifenole, kofeina i aminokwasy. Zgniatanie sprawia, że wszystkie składniki herbaty łączą się ze sobą i z tlenem z powietrza, co uruchamia proces utleniania. Jeśli chcemy uzyskać czarną herbatę, powinien on trwać 2 godziny i 40 minut. Przekroczenie go zaledwie o 10 minut sprawia, że napar będzie gorzki i cierpki – wyjaśnia dyrektor. Ostatnim etapem jest wrzucenie liści do pieca rozgrzanego do temperatury 120oC, co przerywa fermentację. Dla uzyskania najlepszego smaku suszy się je tam przez 21 minut. Ani dłużej, ani krócej. Tak przynajmniej dzieje się w Norwood, ale każda wytwórnia ma swoje własne procedury, co daje nieco odmienny smak i pozwala potem rozróżnić, skąd pochodzi nasza filiżanka herbaty. Wiele zależy też od wysokości, na jakiej rosną krzewy. Im wyżej (rzadko spotykany typ watte uprawia się powyżej 2000 m n.p.m.), tym zrobiony z ich liści napój jest szlachetniejszy, jaśniejszy, delikatniejszy w smaku i ma więcej przeciwutleniaczy. Intensywność naparu zależy też od stopnia rozkruszenia liści. Większe fragmenty dają napar łagodniejszy – taki preferują Brytyjczycy. Drobny pył, który pozostaje po odsianiu grubszych składników suszu, zaparza się szybko, a smak ma bardziej intensywny – w takich lubują się Rosjanie i Polacy. Nie bez znaczenia jest też jakość wody, jaką zalewamy liście. Jeśli jest twarda – napar będzie ciemny i mętny, a na powierzchni i ściankach kubka powstanie nierozpuszczalny „kożuch”. (Być może stąd bierze się polska tradycja picia herbaty z cytryną – okazuje się bowiem, że lekkie zakwaszenie roztworu niweluje osad). Andrew Taylor co tydzień degustuje 10 tys. próbek. Nic dziwnego, że potrafi w smaku i zapachu herbaty wyczuć np., że w hali fabrycznej, w której była produkowana, niedawno pomalowano ściany, a nawet to, że sortownię odwiedziła mocno wyperfumowana dama. Herbaciany susz trzeba bardzo szybko sortować i przesiewać, a potem natychmiast pakować do hermetycznych pojemników. Liście mogą bowiem wchłonąć z powietrza nawet 13 proc. wody, a wraz z nią obce aromaty. Tymczasem gotowy produkt nie powinien mieć więcej niż 2 proc. wody, nie może zawierać obcych barwników (do czarnej dla koloru dodaje się np. grafitu, a do zielonej – kurkumy) ani domieszek herbaty „spitej” (wcześniej wyekstrahowanej). Mój gospodarz najpierw dokładnie ogląda napar, a potem, głośno siorbiąc, wciąga go z łyżki, by dotarł aż do podniebienia miękkiego, rozprowadza językiem, chwilę się zastanawia i wypluwa. Werdykt brzmi: całkiem przyzwoita. Napar ma pomarańczowy (odpowiedni) kolor, smak wytrawny, bez obcych domieszek, dość mocny (ze względu na zawartość teiny) i cierpki (to efekt działania garbników – tanin). Ocena Andrew ma niebagatelne znaczenie. To na jej podstawie broker wyznacza cenę wywoławczą partii herbaty i wysyła ją na odbywającą się w każdą środę aukcję do Kolombo. Niestety, w czasie kryzysu maleje zapotrzebowanie na towary wysokiej jakości, a tutejsza herbata, obok m.in. indyjskiej górskiej Darjeeling, uchodzi za produkt wykwintny. W ubiegłym roku Sri Lanka była trzecim producentem herbaty na świecie, za Kenią i Indiami (ilość herbaty produkowanej w Chinach trudno oszacować). W porównaniu z rokiem ubiegłym w pierwszym kwartale 2009 r. produkcja spadła o 41,6 proc. Na dłuższą metę przyszłość cejlońskich plantacji wydaje się jednak niezagrożona. Przejściowy spadek popytu może nawet wyjść na zdrowie herbacianym krzewom. Choć niektóre z nich dostarczają surowca nieprzerwanie przez ponad 100 lat, od czasu do czasu wymagają odpoczynku. Normalnie dostają go raz na 4 lata, kiedy to nikt nie oskubuje ich z liści. W kryzysie będą mieć po prostu więcej wolnego. Paulina Szczucińska, 2009