Ten drewniany kościół w Polsce zbudowano bez gwoździ. Jego wnętrze zachwyca od 500 lat
Zgodnie z legendą to anioł nakazał zbójnikom postawić kościół w Dębnie. Efekt zapiera dech w piersiach.
Zbudowany jest bez jednego metalowego gwoździa, z drewna modrzewiowego i jodłowego. Kiedy pada deszcz, jest zamykany i nie wolno go zwiedzać, by drewno nie nasiąkło wilgocią. Miejscowi opowiadają, że postawili go zbójnicy. Może po to, by odkupić swe grzechy, kto wie? Legenda głosi, że w miejscu, gdzie teraz stoi świątynia, rósł wielki, rozłożysty dąb. W jego koronach miał się rzezimieszkom objawić św. Michał Archanioł. Towarzyszyły temu śpiewy i niebiańskie światło. Nieźle się więc musieli watażkowie przestraszyć albo faktycznie nawrócić, by wznieść taką świątynię, która do dziś zachwyca nie tylko koneserów. W tym kościele kręcono ślub Janosika i Maryny To jednak niejedyna zbójnicka opowieść związana z tym miejscem. Pewnie pamiętacie historię Janosika i kultowy film Jerzego Passendorfera. Scena ślubu słowackiego Robin Hooda i pięknej Maryny kręcona była w Dolinie Chochołowskiej. Ale wnętrze kościoła, do którego przy dźwiękach organów wchodzą Marek Perepeczko i Ewa Lemańska, to sam środek tego magicznego XV-wiecznego drewnianego kościółka. Jego unikatowa polichromia w 33 kolorach jest najstarszą w Europie, jaka w całości zachowała się na drewnie, i robi oszałamiające wrażenie. Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie na liście UNESCO By dotrzeć do świątyni wpisanej na listę UNESCO, wybieram słoneczny dzień, kiedy widoczność jest jak brzytwa. Uwielbiam tę trasę z Nowego Targu, bo w miarę zbliżania się do Dębna odsłaniają się przede mną szczyty Tatr. W śniegu i słońcu wyglądają nieziemsko. Co zobaczyć wokół zabytkowego kościoła w Dębnie? Wioska jest niewielka, mnóstwo w niej owiec, pasą się też wokół świątyni, a z drewnianej budki przy drodze do kościoła kupić można lody z owczego mleka. Zabytek otoczony jest drewnianym płotem, ale to, co mnie urzeka, to wiekowe lipy oraz jesiony, które tworzą tu charakterystyczny zielony krąg nad krytym gontem dachem. Obchodzę świątynię z zewnątrz, patrzę na świętego Floriana, który nad wejściem od wieków wylewa wodę z cebrzyka, mijam dwa groby tutejszych księży, bo jak nakazywała tradycja, grzebano duszpasterzy w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca ich posługi. Najstarsza taka polichromia w Europie. Wnętrze zachwyca kolorami Wchodzę do świątyni z wielką pokorą i szacunkiem do anonimowych mistrzów, którzy ją zdobili. Malowidła są jak barwna tkanina, która pokrywa sufity, ściany, chór, a nawet ławy. Siadam w jednej z ławek i patrzę na ołtarz, który jest majstersztykiem sztuki gotyckiej. Ma formę tryptyku i pochodzi z początku XVI w. W samym centrum ołtarza widać obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Obok Niej stoją św. Michał Archanioł, czyli patron kościoła, oraz św. Katarzyna Aleksandryjska, moja patronka. Postać świętego ma dość spokojny, a nawet łagodny wyraz twarzy. Swoje już zrobił. Jak dojechać do kościoła w Dębnie? Informacje praktyczne Dojazd: podróż z Zakopanego zajmie ok. 40 minut. W pobliżu kościoła znajduje się bezpłatny parking. Z dworca autobusowego w Nowym Targu regularnie kursują busy w kierunku Krościenka, Szczawnicy i Niedzicy, które zatrzymują się na przystanku w Dębnie. Źródło: Dębno Podhalańskie Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler.
Spłonął jeden z najcenniejszych zabytków w Sanoku. Po XVII-wiecznym kościele ocalał tylko drewniany krzyż
W kilkadziesiąt minut bezcenny świadek polskiej historii zamienił się w popiół. Mimo bohaterskiej walki strażaków straciliśmy zabytkowy kościół z 1667 roku, a wśród zgliszczy ostał się tylko drewniany krzyż.
W nocy z 15 na 16 sierpnia 2026 roku wybuchł pożar na terenie Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku – jednego z najważniejszych i największych skansenów w Europie. Ogień błyskawicznie strawił drewniany kościół pw. św. Mikołaja, który był absolutną perłą tej placówki. Zniszczeniu uległa także zabytkowa stodoła oraz XIX-wieczna chałupa z Niebocka. Choć z żywiołem walczyło blisko 140 strażaków z 27 zastępów, najważniejszego i najcenniejszego obiektu nie udało się uratować. Przez pożar kościoła skansen został zamknięty dla turystów do odwołania. Niemy świadek sarmackiej Polski Dlaczego strata tego budynku jest tak bolesna dla polskiego dziedzictwa? Kościół został wzniesiony w Bączalu Dolnym w 1667 roku. Były to czasy, gdy Rzeczpospolita z trudem leczyła rany po potopie szwedzkim. Obiekt ten był namacalnym dowodem geniuszu ówczesnych cieśli. Zbudowany w tradycyjnym, późnogotyckim układzie bez użycia współczesnych technologii, przetrwał zabory, dwie wojny światowe i społeczne niepokoje, by w latach 70. XX wieku znaleźć bezpieczną przystań w sanockim muzeum. Wraz ze ścianami świątyni przepadło jej wyjątkowe, przedsoborowe wyposażenie. Ogień strawił misternie rzeźbione ołtarze, obrazy oraz bezcenne organy, które były jeszcze starsze niż sam budynek. To instrument, którego dźwięk przez dziesięciolecia uświetniał muzealne obchody Niedzieli Palmowej. Bohaterska walka o ocalenie miasteczka Zgłoszenie o pożarze kościoła wpłynęło od ochrony obiektu tuż po godzinie 1:00 w nocy. – Po przybyciu pierwszych zastępów na miejsce, pożarem objęty był już cały budynek drewnianego kościoła św. Mikołaja oraz zagrożonych było około 10 drewnianych budynków znajdujących się w promieniu 50 metrów – relacjonował st. kpt. Paweł Giba, oficer prasowy PSP w Sanoku. Strażacy musieli skupić się na utworzeniu kurtyny wodnej, by ogień nie strawił sąsiedniej zabudowy galicyjskiego rynku. Obecnie na pogorzelisku pracują śledczy. – Zebrany materiał dowodowy i zabezpieczone dowody posłużą do wyjaśnienia okoliczności i przyczyn tego zdarzenia – poinformowała asp. szt. Anna Oleniacz z Komendy Powiatowej Policji w Sanoku. W oględzinach bierze udział biegły z zakresu pożarnictwa. Ostał ci się jeno krzyż Emocje budzi to, co ukazało się po ugaszeniu ognia. Mimo gigantycznej temperatury, która dosłownie spopieliła wnętrze, stopiła wyposażenie i spaliła liście na rosnących kilkanaście metrów dalej drzewach, stojący przed wejściem drewniany krzyż pozostał niemal nietknięty. – Trudno mi wytłumaczyć, dlaczego akurat on ocalał. Byłem tutaj niemal od początku pożaru i wiem, jaka panowała temperatura – przyznał w emocjonalnej rozmowie z portalem TVN24 dyrektor muzeum, Marcin Krowiak. Nie krył przy tym osobistego dramatu, nazywając stratę niepowetowaną. – Może to okrutne, ale pomyślałem: tylko nie ten kościół. Brałem tam ślub. Pracownicy skansenu traktują ocalenie krzyża jako symboliczny znak i bodziec do odbudowy. Cios we wspólne dziedzictwo Karpat Utrata XVII-wiecznej świątyni to tragedia dla wszystkich, którym leży na sercu ochrona zabytków. Sanocki skansen to wielki pomnik wspólnego, polsko-ukraińskiego dziedzictwa Karpat. Tuż obok spalonego rzymskokatolickiego kościoła, reprezentującego rdzennie polską kulturę Pogórzan, stoją tam bezcenne łemkowskie i bojkowskie cerkwie (m.in. z Grąziowej czy Rosolina). Zniszczenie któregokolwiek z tych budynków to bolesny cios we wspólną, wielokulturową historię całego regionu. Warto przypomnieć, że pożary w drewnianych muzeach na wolnym powietrzu to niestety znana bolączka i ogromne wyzwanie dla konserwatorów. To drugi tak niszczycielski pożar w historii sanockiego skansenu – poprzedni miał miejsce w 1994 roku. Tym bardziej na docenienie zasługują ludzie pracujący w muzeum, którym niezmiennie zależy na ochronie dziedzictwa. Dziś służby badają przyczyny pojawienia się ognia, a dyrekcja zapowiada działania, by to wyjątkowe miejsce znów mogło bezpiecznie cieszyć zwiedzających. Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa, TVN24, Interia Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pod kultową lodziarnią odkryto drewniany skarb. Teraz Gdańsk chce go pokazać światu
Gdańscy urzędnicy walczą o przyszłość jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat. Pozostałości drewnianego kościoła z XII wieku zostały odnalezione na terenie po starej lodziarni „Miś”. Teraz obiekt, przy wsparciu rządu, ma zostać muzealnie wyeksponowany.
Gdy w 2025 roku archeolodzy natrafili w Gdańsku na tajemnicze artefakty, wieść ta rozeszła się nie tylko po całym kraju, ale i świecie. Zagraniczne media zachwycały się średniowieczną płytą nagrobną z wyrytym na niej wizerunkiem rycerza w kolczudze i hełmie, pisząc o „polskim Lancelocie”. Dzięki badaniom dendrologicznym udało się również ustalić, że wiek odnalezionych belek może sięgać nawet 1140 roku, co świadczyłoby o zachowaniu się najstarszego drewnianego kościoła na terenach Polski. Średniowieczny zamek pod lodziarnią Do tego zaskakującego odkrycia doszło w miejscu, gdzie od lat 60. XX wieku znajdowała się kultowa lodziarnia „Miś”. Na samym początku archeolodzy odnaleźli cmentarz średniowieczny z ponad 300 grobami oraz nienaruszony szkielet rycerza z przełomu XIII i XIV wieku (co stało się głośną sensacją archeologiczną opisywaną m.in. przez New York Times). Wyjątkową wartość artefaktów stanowią odnalezione przez badaczy drewniane belki, których datowanie przypada na XII wiek. Konstrukcja jest doskonałym przykładem architektury Słowiańszczyzny, gdzie budynki wznoszono tzw. metodą zrębową. Dokładny układ świątyni pozostaje jednak wciąż nieznany – badaczom udało się wydobyć jak dotąd jedynie fragmenty drewnianej budowli, której duża część pozostaje ukryta pod chodnikiem i jezdnią ul. Sukienniczej w Gdańsku. Przyszłość odkrycia pod lodziarnią Tak spektakularne odkrycie musiało doczekać się równie głośnych planów zagospodarowania. Piotr Grzelak, zastępca prezydenta Gdańska, po rozmowach z archeologami wpadł na pomysł, który może ucieszyć entuzjastów historii. Drewniana świątynia w przyszłości ma bowiem zostać wykopana spod ziemi i wyeksponowana zwiedzającym. Obiekt ma trafić na muzealną wystawę, gdzie z dumą opowiadać będzie o dawnej historii Trójmiasta. Z tak ambitnymi planami wiążą się jednak liczne wyzwania. Pierwszym z nich – jak to zwykle bywa przy tego typu inwestycjach – jest bariera finansowa, którą Urząd Gdańska próbuje pokonać przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ostatnich dniach doszło do spotkania pomiędzy Piotrem Grzelakiem, wojewódzkim pomorskim konserwatorem zabytków Dariuszem Chmielewskim, miejską konserwator zabytków w Gdańsku Agnieszką Rózga-Micewicz, Waldemarem Ossowskim, dyrektorem Muzeum Gdańska, oraz Martą Cienkowską – ministrą kultury w rządzie. Ministerstwo ma pomóc miastu w zakresie finansowym i prawnym. Słowiańskie odkrycia na Pomorzu Drewniana świątynia to już kolejne znalezisko z czasów Słowian na terenie Gdańska. W grudniu 2022 roku Muzeum Gdańska ogłosiło odkrycie w piwnicach Ratusza Głównego Miasta pozostałości wału obronnego z lat 30. X wieku. Znalezisko to przesunęło wiedzę na temat wieku miasta o 60 lat wcześniej, niż dotychczas zakładano. Naukowcy natrafili również na słowiańską ceramikę. Jeszcze zanim drewniana świątynia trafi na ekspozycję, czeka ją specjalistyczna konserwacja. W tym celu belki trafią do Biskupina, gdzie funkcjonuje Muzeum Archeologiczne zajmujące się konserwacją zabytków. Źródło: Gdańsk.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Jak wyglądał kościół, w którym występował Bach? AI przywraca historię
Zapomnijcie o klasycystycznym wystroju tej świątyni. Nikolaikirche, czyli kościół św. Mikołaja w Lipsku, w czasach Jana Sebastiana Bacha był architektonicznym patchworkiem. Nowa symulacja komputerowa pozwala nam wejść w rolę XVIII-wiecznego wiernego i poczuć atmosferę nabożeństw, podczas których mistrz baroku wykonywał swoje utwory.
Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche) w Lipsku jest nie tylko perłą architektury, ale przede wszystkim miejsce o fundamentalnym znaczeniu dla historii muzyki. To właśnie tutaj, w latach 1723–1750, swoją misję kantora i organisty wypełniał Jan Sebastian Bach. Świątynia ta była świadkiem prawykonań jego najważniejszych dzieł, takich jak „Pasja według św. Jana”, „Oratorium na Boże Narodzenie” czy liczne kantaty lipskie. Kościół, którego już nie ma Współczesny wygląd wnętrza Nikolaikirche, z jego charakterystycznymi kolumnami, to efekt klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej przez Johanna Carla Friedricha Dauthe w latach 1784–1797. Na szczęście do naszych czasów zachowały się plany, ryciny i opisy sprzed przebudowy. Za czasów Bacha świątynia wyglądała inaczej. Była świadkiem licznych przebudów, dlatego obrosła różnymi elementami z wielu epok. Takie „patchworkowe” wnętrza Bach oglądał niemal codziennie. Innowacja w służbie historii Historyczne informacje o wnętrzu świątyni posłużyły do powstania projektu mającego na celu stworzenie wirtualnej rekonstrukcji. Jest to efekt interdyscyplinarnej współpracy prof. Alexandra Grychtolika (muzykologa i badacza Bacha), prof. Paula Zalewskiego (eksperta w dziedzinie konserwacji zabytków z Uniwersytetu Viadrina) oraz firmy Arte4D. Głównym celem było stworzenie precyzyjnego modelu 3D, który oddaje stan wnętrza z początków działalności Bacha w Lipsku, czyli z lat 20. XVIII wieku. Sztuczna inteligencja w roli architekta Kluczowym elementem projektu było wykorzystanie nowoczesnych technologii. Prof. Paul Zalewski podkreślił, że przy generowaniu złożonych modeli 3D i licznych detali wizualnych zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło zaoszczędzić czas. Mimo dużego wsparcia technologicznego naukowcy zaznaczają, że to człowiek nadal odgrywał decydującą rolę w interpretacji źródeł historycznych i nadzorowaniu procesu tworzenia „cyfrowego bliźniaka” kościoła. Akustyka i realia pracy kantora Model pozwala ocenić nie tylko przestrzeń dostępną dla muzyków na emporach organowych i chóralnych, ale także – co niezwykle istotne – warunki akustyczne panujące w całym ówczesnym wnętrzu kościoła. – Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy gruntownie odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, w tym układ przestrzenny chórów i chórów organowych, a także akustykę – wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował projekt. Informacje te są bezcenne dla muzykologów, bo pozwalają lepiej zrozumieć, jak struktura architektoniczna kościoła św. Mikołaja wpływała na kompozycję i brzmienie dzieł Jana Sebastiana Bacha. Co dalej z rekonstrukcjami kościoła? Wizualizacje stworzone przez Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem będą wykorzystywane w celach dydaktycznych na Uniwersytecie Europejskim Viadrina na kierunku ochrona dóbr kultury. Planowane jest też włączenie wirtualnej rzeczywistości do koncertów bachowskich. Dzięki technologii publiczność będzie mogła przenieść się w czasie i poczuć się jak wierni uczestniczący w nabożeństwie prowadzonym przez samego Jana Sebastiana Bacha ponad 300 lat temu. Źródło: Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder) Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Na ten moment Barcelona czekała 144 lata. Historyczna chwila dla Sagrada Familia
Papież Leon XIV poświęcił Wieżę Jezusa Chrystusa w bazylice Sagrada Familia w Barcelonie. Uroczystość, która odbyła się w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego, zgromadziła około 120 tysięcy osób. Dzięki ukończeniu i inauguracji 172,5-metrowej wieży słynna świątynia oficjalnie stała się najwyższym kościołem na świecie.
20 lutego 2026 roku w Barcelonie doszło do wydarzenia, które na zawsze zapisze się w historii światowej architektury. Na Wieży Jezusa monumentalnej świątyni Sagrada Familia zamontowano ostatni element wielkiego krzyża, kończąc tym samym zewnętrzne prace na budowie bazyliki. To moment, na który mieszkańcy Barcelony i miliony turystów czekały przez dekady. Tłumy zgromadzone pod świątynią z zapartym tchem obserwowały, jak ekipy budowlane podnoszą ostatni fragment krzyża na wysokość 172,5 metra. Kilka miesięcy później, 10 czerwca 2026 roku – dokładnie w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego – nastąpił kolejny historyczny moment. Podczas wizyty w Hiszpanii papież Leon XIV przybył do Barcelony, aby poświęcić Wieżę Jezusa Chrystusa. Wieczorna ceremonia zgromadziła w sercu Barcelony około 120 tysięcy osób. Punktem kulminacyjnym było rozświetlenie monumentalnego krzyża wieńczącego iglicę. Poświęcenie Wieży Jezusa Chrystusa oznaczało oficjalne ukończenie najważniejszego elementu projektu Gaudiego. Dzięki wysokości 172,5 metra Sagrada Familia stała się najwyższym kościołem na świecie. Imponujące rozmiary i symbolika krzyża Krzyż wieńczący wieżę jest prawdziwym arcydziełem sztuki inżynieryjnej. Jego całkowite wymiary to aż 17 metrów wysokości oraz 13,5 metra szerokości, natomiast samo górne ramię zamontowane 20 lutego mierzy 4,5 × 4,5 × 4,9 metra. Elementy krzyża zostały wykonane ze szkła oraz białej, szkliwionej ceramiki – dokładnie według pierwotnej wizji Gaudiego. Równie imponujące są rozmiary całej wieży. Centralna Wieża Jezusa, będąca rdzeniem układu architektonicznego świątyni, liczy aż 172,5 m wysokości. Otaczają ją cztery wieże Ewangelistów oraz wieża Najświętszej Maryi Panny. Od października 2025 roku, kiedy zamontowano dolne ramię krzyża, Sagrada Familia jest najwyższym kościołem na świecie – wyprzedzając Hauptkirche w Ulm w Niemczech, który mierzył 162,9 metra. Na szczególną uwagę zasługuje również zwornik wieży, którego budowę rozpoczęto w maju 2025 roku. Ma on aż 29 metrów wysokości i jest ozdobiony inskrypcjami, wykonanymi z białej ceramiki i cegły oraz motywami palmowymi. Tłumy mieszkańców i turystów Montaż ostatniego ramienia krzyża przyciągnął tłumy mieszkańców Barcelony i turystów. Widok żurawi unoszących ogromny fragment krzyża wywoływał okrzyki podziwu i wzruszenia. Z roku na rok świątynia przyciąga coraz więcej osób – według oficjalnych danych za 2024 rok, Sagrada Familia odwiedziło aż 4,8 miliona gości z całego świata. Najliczniej pojawiają się turyści z Hiszpanii, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych. Prace budowlane wokół świątyni rozpoczęto już w 1882 roku, a mimo upływu ponad 140 lat inwestycja napotykała na liczne przeszkody – od pandemii po formalne zawiłości prawne. Dopiero w 2019 roku władze Barcelony wydały pierwszy oficjalny dokument legalizujący budowę, kończąc wieloletnie niejasności dotyczące statusu ikonicznej budowli. Wizja Gaudiego zrealizowana: sztuka, wiara i nowoczesność w jednym miejscu Dzisiejszy dzień jest hołdem dla Antoniego Gaudiego, którego rocznica śmierci przypada 10 czerwca 2026 roku. Ostatnie etapy budowy, pod przewodnictwem architekta Jordiego Faulí, podkreślają nie tylko znaczenie dziedzictwa pozostawionego przez Gaudiego, ale też wytrwałość wszystkich, którzy przez lata pracowali nad ukończeniem świątyni. Krzyż na wieży Jezusa zostanie dodatkowo uzupełniony rzeźbą Baranka Bożego autorstwa Andrei Mastrovito, która według zamysłu Gaudiego ma znaleźć się w centrum monumentalnego zwieńczenia. We wnętrzu bazyliki nadal będą trwały prace wykończeniowe – planowane do 2028 roku. Zewnętrzne zakończenie budowy Wieży Jezusa to jednak moment przełomowy, symbolicznie domykający wizję Gaudiego. Źródła: Vatican News, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Budowali drogę i znaleźli skarb. Zabytkowy dzwon z cerkwi przeleżał w ziemi ponad stulecie
Podczas budowy drogi w Hostynnem ziemia odsłoniła niezwykły przedmiot. Mosiężny dzwon, ukryty prawdopodobnie przed wojenną konfiskatą, zachował się w doskonałym stanie. Odnaleziony artefakt z dawnej cerkwi to nie tylko cenny zabytek, ale i symbol burzliwej historii pogranicza. Poznajcie historię przedmiotu, który przetrwał dwie wojny światowe i wysiedlenia ludności.
Dzieje Hostynnego (woj. lubelskie) sięgają XIV wieku, kiedy to w 1394 roku wieś została wspomniana jako część parafii łacińskiej w Grabowcu. Jednak religijny krajobraz miejscowości przez stulecia definiowała obecność cerkwi – pierwsza z nich wzmiankowana była już w 1472 roku. Przez wieki świątynie w tym miejscu ulegały zniszczeniom, m.in. podczas najazdów tatarskich, ale zawsze je odbudowywano. Kluczowym momentem dla historii odnalezionego niedawno zabytku były lata 1889–1890, kiedy to wzniesiono murowaną świątynię prawosławną. To prawdopodobnie wtedy odlano dzwony, z których jeden przeleżał w ziemi ponad wiek. A o jego odkryciu poinformował w mediach społecznościowych Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Przypadkowe spotkanie z historią Do odkrycia doszło 22 maja 2026 roku, podczas prac ziemnych przy budowie drogi gminnej. Operatorzy maszyn, wykonując wykop pod kabel oświetlenia ulicznego w poboczu drogi, natrafili na metalowy obiekt. Znalezisko zlokalizowane było około 230 metrów od dzisiejszego kościoła, który niegdyś pełnił funkcję cerkwi. Choć lokalni mieszkańcy od dawna przypuszczali, że w okolicy mogą znajdować się ukryte przedmioty liturgiczne, wcześniejsze poszukiwania nie przynosiły rezultatów. Aż do teraz. Anatomia artefaktu Odnaleziony dzwon wykonano z mosiądzu, a jego serce z żelaza. Mimo upływu lat w ziemi, zachował się w całości i w bardzo dobrym stanie, bez pęknięć. Jest to przedmiot o znacznych gabarytach: całkowita wysokość wynosi 41 cm; średnica u dołu (tzw. gardło) to 43 cm; obwód dolnej krawędzi sięga 135 cm. Solidna konstrukcja „głowy” dzwonu, zwieńczona 15-centymetrową koroną służącą do zawieszenia, świadczy o kunszcie dawnych ludwisarzy. „Dzwon jest nadal sprawny i wydaje jednolity dźwięk, co prawda nieco stłumiony, ze względu na ułożenie go na ziemi” – podał Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Co wiemy o dzwonie? Zabytek posiada bogate zdobienia, które mogą pomóc w jego dokładniejszym datowaniu. Górna część dzwonu ozdobiona jest szerokim pasem z motywem roślinnym. Z kolei dolna partia, zwana wieńcem, posiada dwa wypukłe pierścienie oraz pasmo słabo czytelnego ornamentu, również ukazujące rośliny. Obecnie detale te są pokryte nalotem rdzy, jednak konserwatorzy podejrzewają, że pod warstwą osadu może kryć się data odlania dzwonu lub inne inskrypcje. Wnętrze dzwonu na ten moment wydaje się gładkie, choć nie wyklucza się istnienia ukrytych znaków ludwisarza pod plamami zabrudzeń. Dlaczego dzwon został ukryty? Ukrycie dzwonu w ziemi było z pewnością wynikiem burzliwych procesów historycznych pierwszej połowy XX wieku. Najbardziej prawdopodobny scenariusz zakłada rok 1915 i działania w ramach I wojny światowej, kiedy to lokalna ludność schowała go w obawie przed wycofującymi się Rosjanami lub wkraczającymi Austriakami, którzy rekwirowali wszelkie przedmioty z brązu i mosiądzu na cele wojenne. Inne hipotezy wskazują na lata 1923–1938, okres akcji likwidacji cerkwi lub czas II wojny światowej. Hostynne do 1945 roku było ukraińską wsią, a po deportacjach ludności w 1946 roku wiedza o dokładnym miejscu ukrycia skarbu została niemal całkowicie utracona. Przyszłość dźwięcznego zabytku Obecnie zabytek znajduje się pod opieką Urzędu Gminy w Werbkowicach. Lokalna społeczność wyraziła silne pragnienie, aby dzwon pozostał w pobliżu miejsca odnalezienia. Planowana jest profesjonalna konserwacja obiektu, po której dzwon zostanie wyeksponowany na specjalnej, zadaszonej konstrukcji na terenie Gminnego Centrum Zarządzania Kryzysowego w pobliskich Hostynne Werbkowicach. Źródło: LWKZ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Archeolodzy w katedrze we Fromborku. Skarby z jedwabiu i poszukiwania wuja Kopernika
Na największy w Polsce zbiór jedwabnych ornatów i sutann, odkryty w czasie badań wykopaliskowych, natknęli się archeolodzy wewnątrz archikatedry we Fromborku. To jedne z najcenniejszych w Polsce zespołów tkanin pogrzebowych z okresu od początku XVIII do początku XX wieku. Nowe badania związane są z postacią Mikołaja Kopernika.
Bazylika Archikatedralna we Fromborku to gotycka, trójnawowa hala bez wież, wzniesiona w latach 1329–1388. Budowla z prostokątnym prezbiterium stanęła na ufortyfikowanym Wzgórzu Katedralnym w miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni. Badacze w kryptach W kryptach znajdujących się pod posadzką archikatedry działają teraz archeolodzy w ramach projektu „Copernicus 2043” finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jak podaje Fundacja Nicolaus Copernicus, celem prowadzonych przez nią działań jest odnalezienie członka rodziny Mikołaja Kopernika – biskupa warmińskiego i zarazem wuja astronoma, Łukasza Watzenrodego (1447–1512). „W tym zakresie na obecnym etapie badań nie ma jeszcze rozstrzygających informacji, ponieważ analizowane miejsce stanowi kolejny etap prac terenowych” – zastrzegli eksperci. Gdyby to się udało, można by pobrać materiał genetyczny i porównać go ze szczątkami z katedry, które przypisywane są Mikołajowi Kopernikowi, chociaż naukowcy są w tej kwestii podzieleni. Imponujące wyposażenie grobowe duchownych W czasie tych poszukiwań naukowcy natknęli się na liczne pochówki duchownych. „Na obecnym etapie potwierdzono istnienie największego w Polsce odkrytego podczas badań archeologicznych zbioru jedwabnych ornatów, a także odkryto unikatowe elementy odzieży liturgicznej wykonane z jedwabiu, w tym największy zbiór sutann jedwabnych, które są niezwykłą rzadkością” – informują badacze w mediach społecznościowych. Poza tym udało się znaleźć krzyże relikwiarzowe, różańce, kielichy z hostiami z drewna, ze skóry oraz z papieru. „To także największy tego typu zbiór w Polsce. Do tej pory spotykane były zazwyczaj kielichy drewniane. Kielichy skórzane i papierowe są praktycznie niespotykane” – zwracają uwagę odkrywcy. Zwracają również uwagę na poduszki jedwabne, fragmenty dalmatyk i paliuszy. „Te znaleziska tworzą jeden z najcenniejszych w Polsce zespołów tkanin sepulkralnych (pogrzebowych) z okresu od początku XVIII do początku XX wieku. Szczątki i tekstylia przetrwały dzięki specyficznemu mikroklimatowi krypty” – podkreślono. Znaczenie znaleziska z Fromborka W ocenie odkrywców tego typu zbiór pozwoli na zbadanie mody i symboliki stroju dawnych przedstawicieli duchowieństwa. Będzie to też cenny wgląd w użyte techniki tkackie i w strukturę handlu jedwabiem. Archeolodzy nie kopali w archikatedrze w ciemno. Badania te poprzedziły analizy wykonane z pomocą m.in. georadaru. „Obecnie weryfikowana jest hipoteza, że w badanym obszarze mogła wcześniej znajdować się mniejsza krypta, w której – lub pod którą – mogą znajdować się pochówki dawnych biskupów warmińskich” – informują badacze. Prace wciąż trwają, a na obecnym etapie jest – jak przyznają naukowcy – więcej pytań niż odpowiedzi. Źródło: Fundacja Nicolaus Copernicus Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ten kościół jest bardziej pochylony niż wieża w Pizie. Trudno w nim utrzymać równowagę
Na całym świecie rozpoznawalność zdobyła Krzywa Wieża w Pizie, wokół której codziennie gromadzą się tłumy turystów, próbujących uchwycić ją na charakterystycznych zdjęciach. Nie jest to jednak jedyna budowla, która zaskakuje swoim nachyleniem. W Grecji znajduje się kościół, który pod tym względem budzi jeszcze większe zdumienie.
Niewielka grecka miejscowość, która jeszcze kilkanaście lat temu tętniła życiem, dziś pozostaje niemal całkowicie opuszczona. Wszystko zmieniło się w wyniku potężnego osuwiska ziemi, które zmusiło mieszkańców do natychmiastowej ewakuacji. Większość z nich nigdy nie wróciła do swoich domów, a krajobraz wsi zaczął stopniowo ulegać deformacji. Z każdym rokiem teren osuwa się coraz bardziej, a wraz z nim pochyla się także lokalny kościół – budowla, która dziś przyciąga uwagę turystów i badaczy, ponieważ jej kąt nachylenia jest już kilkukrotnie większy niż w przypadku słynnej wieży w Pizie. Ropoto – opuszczona wioska w Grecji po osuwisku ziemi Jeszcze na początku XXI wieku Ropoto było zwyczajną, malowniczo położoną wioską w regionie Tesalii, zamieszkaną przez około 800 osób. Grecka miejscowość rozwijała się dynamicznie – powstawały nowe domy, a mieszkańcy prowadzili spokojne życie, silnie związane z lokalną społecznością i otaczającą przyrodą. Położenie na zboczu przez długi czas uchodziło za jeden z największych atutów tej okolicy, jednak to właśnie ono z czasem stało się źródłem poważnego zagrożenia. Już w latach 60. XX wieku pojawiały się pierwsze niepokojące sygnały – pęknięcia w ziemi oraz niewielkie osunięcia po intensywnych opadach deszczu. Mimo ostrzeżeń teren uznano za odpowiedni do dalszej zabudowy, a w 1982 roku wydano zgodę na kontynuowanie osiedlania się w tym miejscu. Sytuacja zaczęła się wyraźnie pogarszać około 2010 roku, kiedy grunt stopniowo tracił stabilność, a mieszkańcy obserwowali pierwsze deformacje budynków i infrastruktury. Kulminacja nastąpiła w 2012 roku – po długotrwałych i intensywnych opadach deszczu doszło do potężnego osuwiska, które w krótkim czasie doprowadziło do katastrofy. Nasiąknięta wodą gleba zaczęła się przesuwać, a spływające ze zboczy potoki dodatkowo destabilizowały podłoże. W efekcie całe fragmenty wioski zaczęły „zjeżdżać” w dół, zabierając ze sobą budynki, drogi i instalacje. Około 300 rodzin zostało zmuszonych do ewakuacji, często bez możliwości zabezpieczenia swojego dobytku. Po katastrofie mieszkańcy próbowali uzyskać wsparcie państwa, jednak pomoc okazała się ograniczona, a wiele osób nie było w stanie odbudować życia w innym miejscu. Część z nich, mimo ryzyka, wróciła do zniszczonej miejscowości, jednak większość Ropoto pozostała opuszczona. Dziś wieś funkcjonuje jako „miasto duchów” – przestrzeń, w której zdeformowane domy i przechylone konstrukcje są widocznym śladem katastrofy. Jest często przywoływana jako przykład długotrwałego procesu degradacji terenu, w którym czynniki geologiczne, ukształtowanie zbocza oraz zlekceważone sygnały ostrzegawcze doprowadziły do nieodwracalnych zmian w krajobrazie i życiu lokalnej społeczności. Pochylony kościół w Ropoto. Bardziej krzywy niż wieża w Pizie Największą uwagę w opuszczonej miejscowości przyciąga dziś prawosławny kościół Panagia Theotokos, czyli świątynia Zaśnięcia Matki Bożej. To właśnie on stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem tego miejsca – nie ze względu na swoją historię religijną, lecz ekstremalne nachylenie, które znacząco przekracza to znane z włoskiej Pizy. Szacuje się, że budynek przechylił się nawet o około 17 stopni, co czyni go jedną z najbardziej odchylonych konstrukcji tego typu na świecie. Dla porównania Krzywa Wieża w Pizie odchyla się o zaledwie kilka stopni, co sprawia, że zestawienie tych dwóch obiektów działa na wyobraźnię, choć ich geneza jest zupełnie inna. W przypadku greckiej świątyni nie mamy do czynienia z wielowiekową anomalią architektoniczną, lecz z widocznym efektem gwałtownych zmian w strukturze podłoża. Kościół nie tylko się przechylił, ale również przesunął – według niektórych szacunków nawet o ponad 200 metrów. Dziś stoi na zboczu pod kątem, który intuicyjnie wydaje się niemożliwy do utrzymania przez stabilną konstrukcję. To właśnie ten kontrast – między zachowaną bryłą budynku a jego nienaturalnym położeniem – sprawia, że miejsce budzi tak silne emocje. Jeszcze bardziej niezwykłe jest doświadczenie wnętrza świątyni. Osoby, które decydują się wejść do środka, podkreślają, że już samo pokonanie schodów stanowi wyzwanie. Nachylenie podłogi powoduje zaburzenia równowagi, dezorientację przestrzenną, a często także zawroty głowy. W efekcie zwiedzanie kościoła nie jest jedynie bierną obserwacją, lecz doświadczeniem odczuwalnym fizycznie. To właśnie ten aspekt – połączenie silnego wrażenia wizualnego i realnego dyskomfortu – sprawia, że świątynia w Ropoto stała się jednym z najbardziej niezwykłych i niepokojących miejsc w Grecji, regularnie przyciągając turystów oraz uwagę mediów z całego świata. Źródła: Euronews, Greek City Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zyskała miano „polskiej Jerozolimy”. Święta przestrzeń rozciąga się na całe wzgórza
W sercu Małopolski, na styku Beskidu Makowskiego i Pogórza Wielickiego, rozpościera się przestrzeń, która od ponad czterech stuleci definiuje duchową tożsamość regionu i narodu – Kalwaria Zebrzydowska. Klasztor, będący symbolem tego miasta, to coś więcej niż sanktuarium. Mówimy tu o monumentalnym założeniu przestrzennym, w którym architektura, topografia i wiara tworzą nierozerwalną całość. Wpisanie tego kompleksu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku było jedynie formalnym potwierdzeniem jego wyjątkowej uniwersalnej wartości, opartej na kryteriach integralności, autentyczności i historycznej ciągłości tradycji pielgrzymkowej.
Spis treści: Polska Jerozolima Dróżki Kalwaryjskie Serce kultu maryjnego Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej jest jednym z najwybitniejszych osiągnięć sakralnych w Europie. Jego wartość wynika z genialnego połączenia wizji fundacyjnej Mikołaja Zebrzydowskiego, talentu manierystycznych i barokowych architektów i naturalnej, lecz celowo przetworzonej topografii Beskidu. Ewolucja sanktuarium od kultu pasyjnego do pełnego kultu pasyjno-maryjnego, ugruntowana poprzez cud krwawych łez Matki Bożej, stworzyła unikatowe miejsce, w którym pielgrzymi mogą przeżywać tajemnice zbawienia w komplementarny sposób. Polska Jerozolima Historia sanktuarium kalwaryjskiego jest ściśle powiązana z ambicjami i głęboką religijnością jednego z najważniejszych rodów arystokratycznych XVII-wiecznej Rzeczypospolitej – Zebrzydowskich. Inicjatorem i wielkim fundatorem kompleksu był Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda krakowski i starosta generalny krakowski. Jego motywacja do stworzenia Kalwarii, nazwanej później „polską Jerozolimą”, miała podłoże zarówno osobiste, jak i szerszy kontekst kontrreformacji, dążącej do umocnienia wiary poprzez wizualne i zmysłowe doświadczenie tajemnic religijnych. Legenda o trzech krzyżach W 1600 roku starosta krakowski ufundował niewielki kościół pw. Ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Obiekt powstał według modelu jerozolimskich kaplic, przywiezionego z Ziemi Świętej w 1599 roku przez Hieronima Strzałę. Według legendy działanie to było podyktowane niezwykłą wizją, którą miała doznać jego żona, Dorota. Szlachcianka, modląc się w komnacie lanckorońskiego zamku, miała ujrzeć trzy płonące krzyże nad zalesioną górą. Gdy opowiedziała o tym mężowi, ten zadecydował o wzniesieniu kościoła w miejscu niezwykłej wizji. W zamierzaniu Zebrzydowskiego miejsce to miało służyć prywatnej modlitwie. Wojewoda postanowił jednak wybudować kaplicę Grobu Chrystusa i niewielki klasztor. Akt fundacyjny Akt Fundacyjny, wydany w Krakowie 1 grudnia 1602 roku, formalnie ustanowił przeznaczenie terenu. Zebrzydowski przekazał wzgórze, przyszły klasztor i kościół pod opiekę zakonu bernardynów. Wybór Zebrzydowskiego miał wymiar symboliczny – bernardyni byli związani z opieką nad miejscami świętymi w Jerozolimie, co umacniało ideę Kalwarii jako jej wiernej kopii. Zebrzydowski zobowiązał się do budowy kościoła wzorowanego na kaplicach Męki Pańskiej w Jerozolimie, kaplicy Grobu Pańskiego i szeregu kaplic Drogi Krzyżowej, które miały służyć pobożności i refleksji. Architektoniczny mariaż Architektura Kalwarii Zebrzydowskiej jest wyjątkową syntezą późnego manieryzmu i wczesnego baroku, która rozwijała się dynamicznie przez cały XVII wiek. Za kluczowe projekty odpowiadali wybitni artyści. Początkowy projekt kościoła i klasztoru, realizowany w latach 1604–1609, został stworzony przez włoskiego architekta Jana Marię Bernardoniego i flamandzkiego architekta i złotnika Pawła Baudartha. Konsekracja pierwszego kościoła nastąpiła 4 października 1609 roku. Baudarth kontynuował prace, projektując pierwsze kaplice Drogi Krzyżowej w latach 1609–1617, w tym kluczowe obiekty jak Ratusz Piłata, Grób Pana Jezusa, Ogrójec czy Pałac Heroda. Wzory dla tych obiektów, w tym model dla samego kościoła, były sprowadzane bezpośrednio z Jerozolimy. Wybór Bernardoniego i Baudartha, specjalizujących się w estetyce kontrreformacyjnej, był kluczowy. Ich zadaniem było stworzenie dokładnej, ale jednocześnie artystycznie przetworzonej kopii Jerozolimy. Wierność topograficzna i architektoniczna miała potęgować poczucie autentycznego przeżywania Męki, co stanowiło centralny element barokowego kultu. Ciągłość dzieła Po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego jego dzieło było kontynuowane przez kolejnych członków rodu, którzy wprowadzili nowe akcenty w architekturze i kulcie. Jan Zebrzydowski, syn Mikołaja, kontynuował budowę po 1620 roku. Uzupełnił Dróżki Pasyjne o pięć kolejnych kaplic (Bramę Wschodnią, Kaplicę na Cedronie, Cyrenejczyka, Weronikę i Pierwszy Upadek pana Jezusa). Co ważne, to on zainicjował kult maryjny, budując osiem kaplic dedykowanych kontemplacji tajemnic życia Maryi, które stały się zalążkiem Dróżek Matki Bożej. Kolejnym kluczowym fundatorem był Michał Zebrzydowski, który rozbudował kompleks klasztorny, dodając drugi krużganek od strony północnej. Jego największym wkładem było ufundowanie kaplicy Matki Bożej Kalwaryjskiej, do dziś uznawanej za jeden z najpiękniejszych obiektów barokowych w Kalwarii. Ostatnim wielkim mecenasem była Magdalena Czartoryska, której fundacja pozwoliła na monumentalną rozbudowę kościoła, przekształcając go w dzisiejszą bazylikę. Dodano długą i szeroką nawę, a przede wszystkim imponującą fasadę z dwiema wieżami, ukończoną w 1702 roku, już po śmierci fundatorki. Dróżki Kalwaryjskie Kalwaria Zebrzydowska jest słynna przede wszystkim ze względu na swój kompleks dróżkowy, który stanowi wyjątkowy w skali światowej system ścieżek pielgrzymkowych, łączących kontemplację Męki Pańskiej i Boleści Matki Bożej. Praktyka pielgrzymowania dróżkami rozwijała się od połowy XVII wieku. Dróżki Pana Jezusa Dróżki Pana Jezusa, czyli rozszerzona Droga Krzyżowa, składają się z 28 stacji rozmieszczonych w 24 obiektach. Trasy te, wplecione w naturalny krajobraz Beskidu, mają długość przekraczającą 8 km. Unikatowe połączenie architektury i natury miało służyć jako fizyczne i duchowe doświadczenie. Długi czas przejścia (z modlitwami zajmuje około 5 godzin) i wymagający zalesiony teren czynią z Kalwarii Zebrzydowskiej przestrzeń przeznaczoną do głębokiej, często połączonej z fizycznym trudem, kontemplacji. Dostępna jest również krótsza opcja – Rzymska Droga Krzyżowa, która rozpoczyna się przy kaplicy „U Piłata” i może być pokonana w około 2 godziny. To spore udogodnienie dla grup lub osób z ograniczonym czasem. Dróżki Matki Bożej Kult maryjny, który zyskał na znaczeniu dzięki fundacjom Jana i Michała Zebrzydowskich i pojawieniu się cudownego obrazu, jest realizowany poprzez Dróżki Matki Bożej. Ścieżki te składają się z 24 stacji, zgrupowanych w 11 obiektach, z czego 10 jest współdzielonych ze stacjami Dróżek Pana Jezusa. Dróżki Matki Bożej są podzielone na trzy części: Boleści (cierpienia), Zaśnięcia (śmierć) i Wniebowzięcia (triumf). Kult maryjny kulminuje w uroczystościach Zaśnięcia i Pogrzebu Najświętszej Maryi Panny, które odbywają się na Dróżkach w sierpniu. Serce kultu maryjnego Wśród licznych zabytków Kalwarii Zebrzydowskiej, szczególne miejsce zajmuje cudowny wizerunek Matki Bożej Kalwaryjskiej, znajdujący się w barokowej Kaplicy Matki Bożej. Cud krwawych łez Obraz jest olejnym wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem, powstałym prawdopodobnie na początku XVII wieku. Kluczowym momentem dla historii kultu, który przyczynił się do gwałtownego wzrostu znaczenia sanktuarium, był cud, do którego miało dojść 3 maja 1641 roku. W tym dniu obraz, będący własnością Stanisława Paszkowskiego, miał zapłakać krwawymi łzami. W obliczu cudu, wezwani księża apelowali do Paszkowskiego, by przekazał wizerunek do kościoła. Według XVII-wiecznej kroniki, Paszkowski, choć początkowo skłonny ofiarować obraz do Marcyporęby, został w drodze w tajemniczy sposób ciągnięty za rękę i prowadzony przez lasy, aż nagle ukazała mu się słynna świątynia kalwaryjska. Ten nadprzyrodzony epizod, opisany przez kronikarza jako dziwny wypadek, został zinterpretowany jako bezpośrednia interwencja Boga, który sam wybrał Kalwarię Zebrzydowską. Obraz trafił do sanktuarium w 1641 roku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ślady po II wojnie światowej obok średniowiecznego kościoła. Tu archeolodzy mieli pełne ręce roboty
Potężne fundamenty średniowiecznego kościoła oraz schron z okresu II wojny światowej odkryli archeolodzy w centrum miasta Borken w Niemczech. Znalezisk było jednak zdecydowanie więcej. Wśród nich zagadkowy dół sprzed kilkuset lat.
Wiele współczesnych europejskich miast powstało już w czasach średniowiecza. Tak też jest w przypadku Borken w Nadrenii Północnej-Westfalii. Prawdopodobnie zatrzymał się w nim w czasie wojen saskich w 800 roku słynny Karol Wielki. Nazwa Borken wskazuje na to, że już od początku było to ufortyfikowane osiedle. Początkowo było określane jako „Burg” lub „Burk”, co oznacza rodzaj twierdzy, z czasem nazwa zmieniała się na Burken, a potem obecne Borken. Takie miasta skrywają pod współczesną zabudową wiele nawarstwień sprzed wielu stuleci. Dlatego podczas inwestycji budowlanych najpierw do pracy wkraczają archeolodzy. Tak też było i tym razem. Inwestycja wiedzie do odkryć Tym razem archeologów z LWL-Archäologie für Westfalen wezwano w miejsce planowanej budowy ośrodka zdrowia i nowego budynku Caritas w dzielnicy Brinkerhof. Wykopaliska poprzedziły badania geofizyczne, które umożliwiają zajrzenie pod ziemię bez wbijania w nią łopaty. Potężny kościół Pod zwałami ziemi skrywały się relikty po olbrzymiej świątyni. Są to dobrze zachowane fundamenty kościoła dawnego klasztoru Marienbrink, które spoczywały ukryte pod grubymi warstwami gruzu. Na inną część natrafiono już w 2024 roku. Najstarsze fragmenty tej budowli sakralnej pochodzą z XV wieku, co plasuje jej powstanie w okresie późnego średniowiecza. Podczas prac archeologicznych badaczom udało się odsłonić, zmierzyć oraz udokumentować części zachodniej i południowej ściany świątyni. Konstrukcja ta imponuje swoimi wymiarami. – Fundamenty kościoła są wyjątkowo dobrze zachowane w niektórych sekcjach. Udało nam się zidentyfikować mur zewnętrzny o szerokości do 1,25 metra i wysokości fundamentu około 1,60 metra – wyjaśnia kierownik wykopalisk dr Ulrich Holtfester. Do budowy tych masywnych elementów wykorzystano czerwoną cegłę połączoną z zaprawą wapienną. Naukowcy przypuszczają, że wewnątrz oraz wokół dawnego kościoła mogą znajdować się również pochówki. Piwnice i dół na zwłoki Wśród obiektów archeologicznych były też liczne ślady świadczące o intensywnym osadnictwie na przestrzeni ostatnich kilkuset lat. Udało się udokumentować zasypane piwnice starych budynków, dół na zwłoki zwierząt, a także jamy i dołki posłupowe z okresu wczesnonowożytnego. Odnotowano też liczne skorupy ceramiczne. Ślady po II wojnie światowej Archeolodzy natknęli się też na schron przeciwlotniczy, który pochodzi z okresu II wojny światowej. Znajduje się on w południowo-zachodniej części badanego obszaru, w bezpośrednim sąsiedztwie fundamentów dawnego kościoła klasztornego. Na ślad schronu natrafiono już w 2024 roku podczas wstępnych sondaży i pomiarów geofizycznych. Według wstępnych ocen archeologów, obiekt ten zajmuje znaczną część terenu przeznaczonego pod planowaną inwestycję. Jego obecność potwierdza, że centrum Borken było intensywnie przekształcane aż do czasów współczesnych, a zabudowa z okresu wojennego znacząco wpłynęła na dzisiejszy układ miasta. Wojna niszczy wszystko Dzisiejsze ulice Borken wyglądają zupełnie inaczej niż te dawne. Druga wojna światowa niemal całkowicie zatarła stary układ zabudowy. Podczas powojennej odbudowy zmieniono bieg dróg i orientację budynków. Dlatego podczas prowadzonych wykopalisk ratowniczych dochodzi czasem do niespodziewanych odkryć. W miejscu prowadzonych wykopalisk znajdowała się również synagoga powstała w XIX wieku i zniszczona w 1939 roku. Nie udało się jednak odkryć po niej żadnego śladu. Źródło: LWL-Archäologie für Westfalen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najważniejszy kościół katolicki na świecie kryje wiele sekretów. To tu pochowany jest Jan Paweł II
Bazylika św. Piotra na Watykanie, ze swoją potężną fasadą, górującą nad nią kopułą, lśniącymi marmurami i złotem, stanowi centrum katolickiego świata. Ściany monumentalnego kościoła skrywają długą historię, sięgającą skromnego grobu rybaka. To właśnie na miejscu pochówku pierwszego z apostołów wzniesiono najwspanialszą ze wszystkich świątyń. W tym artykule zgłębiamy jej tajemnice.
Spis treści: Jak powstała najwspanialsza świątynia chrześcijańskiego świata? Bazylika św. Piotra na Watykanie robi niesamowite wrażenie Mariaż sztuki i świętości Zwiedzanie bazyliki św. Piotra Trudno wskazać drugie miejsce, w którym głęboka wiara milionów ludzi, artystyczny i architektoniczny geniusz oraz dzieje chrześcijaństwa i współczesnego świata splatają się w spójną całość. Bazylika św. Piotra to coś więcej niż tylko kościół – miejsce codziennych mszy i modlitw. Jest trwającym świadectwem ludzkiej zdolności do tworzenia rzeczy wielkich. Jak powstała najwspanialsza świątynia chrześcijańskiego świata? Miejsce, w którym wzniesiono bazylikę św. Piotra, Wzgórze Watykańskie, nie zostało wybrane przypadkowo. To właśnie tam, w I wieku naszej ery, w pobliżu cyrku wzniesionego przez Kaligulę i Nerona Szymon Piotr poniósł męczeńską śmierć. Około 64 roku n.e., w czasie brutalnych prześladowań chrześcijan, został on ukrzyżowany, a jego ciało pochowano na pobliskim pogańskim cmentarzu. To właśnie ten skromny grób stał się duchowym fundamentem wszystkiego, co miało nadejść. Od grobu apostoła do bazyliki Konstantyna Przez niemal 250 lat miejsce to było celem pielgrzymek wiernych, chcących złożyć hołd pierwszemu biskupowi Rzymu. Dopiero w IV stuleciu, gdy Konstantyn Wielki zalegalizował chrześcijaństwo, uczczono jego pamięć w sposób godny wielkiego imperium. Około 324 roku nad grobem św. Piotra wzniesiono monumentalną bazylikę. Ogromna, pięcionawowa świątynia z transeptem przez około tysiąc lat pełniła funkcję najważniejszego sanktuarium zachodniego chrześcijaństwa. To właśnie tam, 25 grudnia 800 roku, papież Leon III koronował Karola Wielkiego na cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a niezliczone rzesze pielgrzymów przybywały tam, by modlić się przy grobie najwyższego z apostołów Chrystusa. Narodziny nowej świątyni Po dwunastu wiekach chwały i wojen, wspaniała bazylika znalazła się w opłakanym stanie. Monumentalna budowla nie tylko utraciła swój dawny blask, ale groziła też zawaleniem. Papiestwo nie mogło pozwolić, by najważniejsza ze wszystkich świątyń popadła w ruinę. W 1506 roku Juliusz II podjął odważną decyzję. Postanowił zburzyć stary kościół i wznieść na jego miejscu nowy, wspaniały gmach, który przyćmiłby wszystko, co wcześniej zbudowano. 18 kwietnia 1506 roku osobiście położył kamień węgielny pod nową budowlę. Zadanie zaprojektowania świątyni powierzono Donato Bramantemu. Czołowy architekt epoki przedstawił iście rewolucyjną wizję. Zamiast tradycyjnego, podłużnego planu bazyliki, zaproponował budowlę centralną na planie idealnego krzyża greckiego, zwieńczoną ogromną kopułą. Ta niezwykła koncepcja miała być manifestacją renesansowego humanizmu i dążenia do idealnej harmonii. Po śmierci Bramantego w 1514 roku, projekt pogrążył się w chaosie. Przez kolejne dekady, budowę nadzorowali kolejni mistrzowie: Rafael Santi, Giuliano da Sangallo i Baldassare Peruzzi. Każdy wprowadził własne modyfikacje do pierwotnego projektu, spowalniając tym samym postęp prac i oddalając realizację od pierwotnej wizji. Geniusz Michała Anioła W 1546 roku papież Paweł III powierzył kierownictwo nad budową Michałowi Aniołowi. Jeden z najgenialniejszych architektów epoki odrodzenia powrócił do koncepcji Bramantego, ale nadał jej własny wyraz. Wzmocnił filary, uprościł projekt i skupił całą swoją energię na stworzeniu kopuły, która miała stać się koroną Rzymu. W swoim projekcie uczynił ją dynamiczniejszą i bardziej strzelistą. Nad wspaniałą bazyliką pracował aż do śmierci. W 1564 roku, pozostawił po sobie ukończony tambur kopuły i precyzyjny model jej dalszej konstrukcji. Zakończenie prac Dzieło Bramantego, Rafaela i Michała Anioła kontynuowali kolejni znakomici architekci: Pirro Ligoria, Jacopo Barozzi da Vignola, Giacomo della Porta, Domenico Fontana, Giovanni Fontana i Carlo Maderna. Ten ostatni, zgodnie z życzeniem Pawła V, zmienił plan kościoła na krzyż łaciński. Wbrew wizji Michała Anioła, przedłużył jedno z ramion krzyża, tworząc trzy nawy. Zaprojektował również monumentalną, szeroką na 115 metrów fasadę. Ta decyzja, podyktowana względami funkcjonalnymi, doprowadziła do niezamierzonego, negatywnego skutku estetycznego. Oglądana z bliska fasada częściowo zasłania widok na kopułę. Ostatecznie 18 listopada 1626 roku papież Urban VIII dokonał konsekracji nowej świątyni – dzieła, którego budowa trwała 120 lat i objęła pontyfikaty 20 papieży. Bazylika św. Piotra na Watykanie robi niesamowite wrażenie Budowla ukończona wysiłkiem największych geniuszy swojej epoki prezentuje się iście imponująco. Powstała wspaniała bazylika o długości zewnętrznej 211,5 m i wewnętrznej 186 m. Nawa poprzeczna mierzy 137,5 m. Szerokość nawy głównej wynosi 27 m, a wysokość – 46 m. Największe wrażenie robi jednak ogromna kopuła. Mierząc od poziomu ulicy do wierzchołka krzyża, konstrukcja osiąga wysokość 133,3 m, natomiast od posadzki do brzegu latarni – 117,57 m. Średnica zewnętrzna to 58,9 m, a wewnętrzna – 41,5 m. Ogromna kopuła waży, bagatela, około 14 tys. ton. Mariaż sztuki i świętości Wnętrze o powierzchni ponad 15 tys. metrów kwadratowych skrywa niezliczone skarby. Wśród setek rzeźb i mozaik, trzy dzieła wyróżniają się w sposób szczególny. Pieta Michała Anioła Tuż po przekroczeniu progu bazyliki w oczy rzuca się jedna z najwspanialszych rzeźb świata. Michał Anioł stworzył słynną Pietę w latach 1498–1499, mając zaledwie 24 lata. Wykonana z jednego bloku karraryjskiego marmuru, przedstawia Matkę Bożą trzymającą na kolanach martwe ciało Chrystusa. Kompozycja przedstawia typową dla renesansu harmonię i spokój. Nie sposób doszukać się w niej dramatyzmu. Dzieło jest tak doskonałe, że początkowo nikt nie wierzył, że mógł je stworzyć tak młody artysta. Baldachim Berniniego Pod centrum kopuły Michała Anioła i nad grobem św. Piotra, w samym sercu bazyliki, wznosi się monumentalny barokowy baldachim, autorstwa Gian Lorenzo Berniniego. Dzieło, które artysta stworzył w latach 1624–1633, tworzy wizualne i duchowe centrum kościoła. Mierzący 28 metrów wysokości baldachim wspiera się na czterech gigantycznych, spiralnie skręconych kolumnach z brązu, których forma nawiązuje do kolumn z biblijnej świątyni Salomona. Na polecenie Urbana VIII, do jego budowy użyto brązu zdartego z belek portyku rzymskiego Panteonu. Akt ten miał symbolizować triumf chrześcijaństwa. Całość zdobią liczne detale, w tym pszczoły z herbu rodu Barberini, z którego pochodził papież. Katedra św. Piotra Wymieniając najwspanialsze dzieła, które znajdują się w bazylice, nie można nie wspomnieć o katedrze św. Piotra – symbolu władzy papieskiej. Olśniewające dzieło Berniniego zostało ukończone w 1666 roku. Gigantyczny, wykonany z pozłacanego brązu relikwiarz otacza starożytny drewniany tron, według tradycji należący do samego św. Piotra. Jako symbol nieprzerwanego autorytetu papieskiego, jest unoszony przez figury przedstawiające czterech ojców Kościoła, dwóch przedstawicieli tradycji zachodniej i dwóch wschodniej – św. Ambrożego, św. Augustyna, św. Atanazego i św. Jana Chryzostoma. Ponad tronem, w owalnym oknie z alabastru, znajduje się wspaniały witraż z gołębicą Ducha Świętego, z którego rozchodzą się złote promienie i anielskie zastępy. Zwiedzanie bazyliki św. Piotra Dziś bazylika św. Piotra na Watykanie jest nie tylko najważniejszą świątynią katolicką, ale także jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych na świecie. Wspaniała budowla przyciąga wiernych z całego świata, a także osoby zafascynowane architekturą i sztuką oraz zwykłych turystów, ciekawych niezwykłej atmosfery tego miejsca. Nie tylko wnętrze zostało udostępnione dla zwiedzających. Odwiedzający Watykan turyści mogę wejść także do Grot Watykańskich, słynnej nekropolii papieży. Głębiej pod powierzchnią znajduje się Nekropolia Watykańska, czyli starożytny cmentarz z I wieku. To właśnie tam według tradycji znajduje się grób pierwszego biskupa Rzymu. Należy jednak podkreślić, że ze względu na wyjątkową wartość archeologiczną, zwiedzanie tego obszaru podlega pewnym ograniczeniom. Dla zwiedzających udostępniona została także wspaniała kopuła Michała Anioła. Z zewnętrznego tarasu widokowego rozpościera się fantastyczna panorama Rzymu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polak odkrył średniowieczny kościół obok najstarszej piramidy świata. A to wszystko nawet bez wykopalisk
W samym sercu słynnej egipskiej nekropolii Sakkara, gdzie znajdują się faraońskie piramidy, zespół Tomasza Herbicha z Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk namierzył obszerną konstrukcję, prawdopodobnie kościół sprzed 1300 lat. Takiego odkrycia nikt się nie spodziewał.
Sakkara jest jednym z ważniejszych punktów programu dla turystów zwiedzających okolice Kairu. Głównie dlatego, że znajduję się tu pierwsza egipska piramida wzniesiona przez architekta Imhotepa dla faraona Neczericheta (Dżosera). Ale historia tego miejsca jest zdecydowanie dłuższa. Sakkara była tysiące lat później nekropolą zwykłych ludzi. A w czasach chrześcijańskich powstał tu klasztor św. Jeremiasza (Apa Jeremias). Okolice tego terenu postanowili przeszukać naukowcy w ramach The Leiden-Turin Archaeological Expedition to Saqqara (Wspólnej ekspedycji muzeów w Lejdzie i Turynie do Sakkary). Dokonano niespodziewanego odkrycia, które opisano w czasopiśmie „Rivista Del Museo Egizio”. Technologia, która widzi przez piach Podczas sezonów badawczych w 2022 i 2023 roku zespół pod kierunkiem Tomasza Herbicha z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN przeprowadził szeroko zakrojone badania magnetyczne w południowo-wschodniej części nekropolii. Metoda magnetyczna to bezinwazyjna technika badawcza, która pozwala na precyzyjne obrazowanie struktur ukrytych pod ziemią bez konieczności prowadzenia wykopalisk. Działa ona poprzez pomiar subtelnych zmian w natężeniu ziemskiego pola magnetycznego za pomocą specjalistycznego urządzenia zwanego magnetometrem W warunkach egipskich jest ona szczególnie skuteczna, gdyż muł nilowy wykorzystywany do budowy różnych konstrukcji zawiera tlenki żelaza, które wykazują reaktywność magnetyczną. Dzięki temu archeolodzy mogą tworzyć dokładne mapy podziemnych murów i budowli skrywających się pod piaskiem. Tak też było i tym razem. Architektura wyczytana z magnetycznych map Celem badań było zlokalizowanie zasięgu nekropolii z okresu Nowego Państwa, czyli czasów, w których władali tacy władcy jak Ramzes II czy Hatszepsut. Jednak najbardziej spektakularnym efektem tych prac było zlokalizowanie ogromnego kompleksu otoczonego murem - i nie miał on nic wspólnego z faraonami. Centralnym punktem tego znaleziska jest budowla wzniesiona z wypalonej cegły, którą badacze identyfikują jako kościół. Jego wymiary są imponujące – prostokąt o wymiarach około 40 na 19 metrów. Klasztor w sąsiedztwie grobowców Nowo odkryty kościół nie stał w izolacji. Analiza map magnetycznych wykazała obecność całego kompleksu monastycznego, w skład którego wchodziły mury obronne, ulice, a nawet place. Naukowcy sugerują, że mamy do czynienia z nieznaną wcześniej częścią potężnego klasztoru św. Jeremiasza (Apa Jeremias) lub obiektem ściśle z nim powiązanym. Świadczy o tym nie tylko bliskość - zaledwie 50 metrów od znanych wcześniej zabudowań klasztornych <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/3-475ffcc.jpg" width="3353" height="1948" alt="Po lewej mapa magnetyczna, po prawej rekonstrukcja. Na niebiesko widoczne groby z Nowego Panstwa, na szaro i czarno – rekonstrukcja muru nowo odkrytego klasztoru." title="Po lewej mapa magnetyczna, po prawej rekonstrukcja. Na niebiesko widoczne groby z Nowego Panstwa, na szaro i czarno – rekonstrukcja muru nowo odkrytego klasztoru." /> „Nowo wykryty kompleks wydaje się być zespołem klasztornym o praktycznie takiej samej orientacji jak klasztor św. Jeremiasza. Zatem struktura wzniesiona z wypalanej cegły to najprawdopodobniej kościół, mający być może 40 m na 19 m, co odpowiada niemal dokładnie wymiarom kościoła wewnątrz klasztoru św. Jeremiasza” – czytamy w artykule naukowym na temat nowego odkrycia. Skarby późnego antyku Choć Sakkara kojarzy się głównie z piramidami i grobowcami urzędników Nowego Państwa, nowe znaleziska przypominają o tętniącym tu życiu w okresie późnoantycznym (VII–VIII wiek n.e.). W pobliżu kościoła odnaleziono liczne artefakty z tego okresu: monety (w tym pochodzące z czasów panowania cesarza bizantyjskiego Konstansa II), fragmenty szklanych kielichów do wina oraz ceramiczne instalacje odwadniające wykonane z rzymskich amfor. Wszystko to wskazuje na to, że teren dawnej nekropolii faraonów został zaadaptowany przez chrześcijańskich mnichów na prężnie działający ośrodek religijny i gospodarczy. – Każdy projekt geofizyczny w rejonie piramid doprowadza do ujawnienia obecnością całkowicie nieznanych struktur - czego dobrym przykładem są prowadzone w ostatnich sezonach badania na terenie sąsiadujących z Sakkarą innych nekropolii – powiedział National Geographic Polska Tomasz Herbich. Ale zdaniem badacza również Sakkara może dalej skrywać pod piaskiem nieznane konstrukcje. Na przykład w 1997 roku prof. Karol Myśliwiec odkrył na tej nekropolii grobowiec wezyra Merefnebefa. Za to znalezisko i jego dokumentachę otrzymał tzw. polskiego Nobla, czyli Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej Co dalej z „magnetycznym” kościołem? Odkrycie kościoła i klasztoru przy użyciu geofizyki to dopiero początek drogi. Naukowcy mają teraz precyzyjną mapę, która pozwoli im zaplanować przyszłe wykopaliska. Można będzie bardzo precyzyjnie wyznaczyć wykopy badawcze, minimalizując ryzyko uszkodzenia cennych struktur. Na powierzchni nie pozostało wiele po odkopanym przed przeszło stu laty klasztorze św. Jeremiasza. Część tworzących go elementów architektonicznych można obejrzeć w Muzeum Koptyjskim w Kairze. A jakie skarby skrywa nowo odkryte założenie klasztorne? Tego dowiemy się po wykopaliskach. Źródła: National Geographic Polska, Rivista Del Museo Egizio Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnice wzgórza Montmartre – dlaczego bazylika Sacré‑Cœur budziła kontrowersje, zanim jeszcze powstała
Sacre Coeur to jeden z najbardziej wyjątkowych obiektów na mapie Paryża. Z jednej strony, mówimy tu o miejscu nieustającej modlitwy, które od ponad stu lat gromadzi wiernych, natomiast z drugiej – o świątyni zbudowanej na narodowej traumie i ideologicznej wojnie, która na dziesięciolecia podzieliła kraj. Jest symbolem wiary, ale także zaciętych bitew, które ukształtowały nowoczesną Francję.
Spis treści: Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Powstała niezwykła budowla Zwiedzanie Sacre Coeur Niektórzy paryżanie nazywają ten kościół „bezą”, co odnosi się do kształtu kopuły i koloru kościelnych murów. Faktem jest, że bazylika Sacre Coeur wzbudzała ogromne kontrowersje jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych i to nie zmieniło się do dziś. Mówimy tu jednak o świątyni, którą każdego roku odwiedza około 11 milionów osób. Pod względem popularności wśród zabytków sakralnych, wyżej w Paryżu plasowała się jedynie katedra Notre-Dame (przed pożarem). Co poza niezwykłą, całkowicie „nieparyską” architekturą ma do zaoferowania to niezwykłe miejsce? Niezwykłą historię. Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Historia bazyliki Sacre Coeur jest nierozerwalnie związana z jednym z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Francji, kiedy kraj pogrążył się w chaosie po przegranej wojnie z Prusami. Góra Męczenników i artystów Wybór miejsca pod budowę bazyliki nie był przypadkowy. Wzgórze Montmartre, czyli „Góra Męczenników”, od wieków było przesycone duchowym znaczeniem. Jak głosi legenda, to właśnie tam, w III wieku, wraz ze swoimi towarzyszami został stracony św. Dionizy, pierwszy biskup Paryża i patron Francji. Przez stulecia miejsce to było celem pielgrzymek. Na wzgórzu wzniesiono też potężne opactwo benedyktynek, które zostało zniszczone podczas Rewolucji Francuskiej. W XIX stuleciu Montmartre przeszło istotną transformację. Wiejski charakter tego miejsca, gdzie nie brakowało winnic i lokali z niskimi czynszami, zaczął przyciągać artystyczną bohemę. Wąskie, brukowane uliczki stały się domem i pracownią dla takich artystów jak Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Henri de Toulouse-Lautrec czy Amedeo Modigliani. Tym samym, wzgórze stało się synonimem artystycznej wolności. Tak oto powstało unikatowe tło dla projektu, który miał na zawsze odmienić oblicze wzgórza. „Ślub narodowy” W 1871 roku Francja poniosła druzgocącą klęskę w wojnie z Prusami. Upadek cesarza Napoleona III, oblężenie Paryża, klęska głodu i proklamacja Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu – to wszystko dogłębnie wstrząsnęło Francuzami. W Atmosferze moralnego kryzysu, dwóch przemysłowców – Alexandre Legentil i Hubert Rohault de Fleury – złożyło prywatny „ślub narodowy”. Przysięgli, że jeżeli Bóg ocali Francję przed całkowitym upadkiem, sami sfinansują budowę wspaniałej świątyni, poświęconej Najświętszemu Sercu Jezusa. W swoim postanowieniu upatrywali coś w rodzaju narodowej pokuty za „stulecie moralnego upadku”, który ich zdaniem rozpoczął się wraz z wybuchem Rewolucji Francuskiej. Inicjatywa trafiła na podatny grunt. Kręgi katolickie wyraziły swoje poparcie dla projektu, a znaczenie idei „pokutnej” świątyni zostało dodatkowo wzmocnione przez kolejne tragiczne wydarzenie – Komunę Paryską. 18 marca 1871 roku radykalni rewolucjoniści rozpoczęli dwumiesięczną, krwawą rewoltę. Insurekcja wybuchła na Montmartre, kiedy tłum uniemożliwił wojsku zabranie armat. Dla konserwatywnej części społeczeństwa Komuna Paryska była ostatecznym dowodem na moralny rozkład Francji. Tym samym budowa bazyliki zyskała nowy wymiar. Oprócz pokuty za klęskę wojenną, stała się symbolem pokuty za grzechy. Kościół, który dzielił zamiast jednoczyć 24 lipca 1873 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło ustawę, na mocy której budowa kościoła została uznana za inwestycję użyteczności publicznej. To dało władzy potężne narzędzie – prawo do wywłaszczenia gruntów na Montmartre. Takie działania wywołały ogromne niezadowolenie, zwłaszcza w kręgach republikańskich i antyklerykalnych. O zmianie decyzji nie było jednak mowy. Wybór wzgórza jako lokalizacji dla bazyliki nie wynikał wyłącznie z historycznej świętości tego miejsca. Montmartre uznano za miejsce narodzin rewolucyjnego chaosu, a budowa monumentalnego symbolu katolickiego miała być czymś w rodzaju wyzwania rzuconego laickiej Republice. Zwolennicy rozdziału Kościoła od państwa uznali to za prowokację. Przez cały okres trwania budowy inwestycja była przedmiotem nieustannych ataków politycznych. Antyklerykalni parlamentarzyści wielokrotnie podejmowali próby wstrzymania finansowania. Powrót do chrześcijańskich korzeni W konkursie na projekt bazyliki zwyciężył Paul Abadie. Jego praca okazała się radykalnym zerwaniem ze wszystkimi stylami, które wcześniej dominowały w Paryżu. Francuski architekt nie sięgnął do neogotyckich czy neobarokowych wzorców. Zamiast tego postawił na romano-bizantyjską wizję. Nie był to przypadkowy wybór. Gotyk był nierozerwalnie związany z historią francuskiej monarchii. Abadie wolał czerpać z wzorców kojarzonych z wczesnym chrześcijaństwem i Cesarstwem Bizantyjskim, których estetyka miała charakter uniwersalny, a nie narodowy. W swoim projekcie połączył wiele inspiracji. Kopuły i plan krzyża greckiego miały być nawiązaniem do Hagii Sophii w Konstantynopolu i bazyliki św. Marka w Wenecji. Z kolei detale konstrukcyjne zaczerpnął z architektury romańskiej, zwłaszcza z katedry Saint-Front w Périgueux. Budowa rozpoczęła się w 1876 roku. Prace trwały 38 lat. W tym czasie wybuchła I wojna światowa, co uniemożliwiło konsekrację świątyni. Poświęcenie nastąpiło dopiero 5 lat później. Powstała niezwykła budowla Kościół na planie krzyża greckiego mierzy 85 m długości i 35 m szerokości. Wokół potężnej kopuły centralnej twórca zaprojektował cztery mniejsze. O architektonicznej wyjątkowości Sacre Coeur świadczy także materiał, z którego wzniesiono świątynię. Abadie wybrał trawertyn z kamieniołomów w Château-Landon. Kamień ten wykazuje niezwykłą zdolność do samooczyszczania. W kontakcie z deszczówką wydziela kalcyt – białą substancję, która naturalnie pokrywa wszelkie zanieczyszczenia. Symbolika fasady Dominującym elementem bazyliki jest centralna kopuła. Mierząca 55 m wysokości i 16 m średnicy konstrukcja wznosi się na 83 m. Przed budową Wieży Eiffla była najwyższym punktem Paryża. Fasadę ozdobiono posągami z brązu, wzmacniającymi narodowy charakter budowli. Po obu stronach głównego wejścia umieszczono konne statuy dwóch świętych patronów Francji: Joanny d’Arc i króla Ludwika IX Świętego, wykonane przez Hippolyte’a Lefèbvre’a. Ich obecność sugeruje, że mimo uniwersalnego stylu świątynia jest głęboko zakorzeniona w historii kraju. Nietypowa jest także orientacja kościoła. Podczas gdy większość budowli sakralnych jest zorientowana na osi wschód-zachód, bazylikę Sacre Coeur wzniesiono na osi północ-południe. Decyzja ta była podyktowana dwoma względami: topograficznym (wąski kształt płaskowyżu na wzgórzu) i symbolicznym – fasadę bazyliki zwrócono w stronę serca Paryża, aby mogła je duchowo ochraniać. Kościół na niepewnym gruncie Budowa na niestabilnym gruncie Montmartre, pełnym starych kamieniołomów gipsu, wymagała ogromnych prac fundamentowych. W ziemię wbito 83 masywne filary, sięgające kilkadziesiąt metrów w głąb, aby dotrzeć do stabilnej warstwy nośnej, co znacznie opóźniło i podniosło koszty budowy. Wspaniałe wnętrze bazyliki Po przekroczeniu progu kościoła, w oczy natychmiast rzuca się sklepienie absydy. To właśnie tam znajduje się wspaniałe dzieło – monumentalna mozaika „Chrystus w Chwale”. Jest to jedna z największych mozaik na świecie, pokrywająca powierzchnię około 480 metrów kwadratowych. Zaprojektowana przez Luca-Oliviera Mersona, została wykonana z 25 tys. emaliowanych i pozłacanych kawałków ceramiki. Wnętrze kościoła wypełnia nie tylko wpadające przez witraże światło. W bazylice rozbrzmiewają dźwięki organów zbudowanych w 1898 roku przez organmistrza Aristide'a Cavaillé-Colla. Powstały na zamówienie barona Alberta de l’Espée. Zainstalowane w jego zamku, były największym prywatnym instrumentem we Francji. Do bazyliki trafiły dopiero w 1919 roku. Zwiedzanie Sacre Coeur Bazylika Sacre Coeur to przede wszystkim miejsce modlitwy, ale także niezwykła atrakcja architektoniczna i wspaniały punkt widokowy na miasto. Zwiedzanie jest dozwolone, jednak odwiedzający to niezwykłe miejsce, gdzie od 1 sierpnia 1885 roku trwa wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu, powinni zachować ciszę i uszanować atmosferę modlitwy. Jedną z największych atrakcji tego miejsca jest możliwość wejścia na centralną kopułę, skąd roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków na Paryż. Żeby dotrzeć na szczyt, trzeba pokonać wąską, krętą klatkę schodową i blisko 300 stopni. Windy, niestety, nie ma. Wysiłek jest jednak wart nagrody. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Remont ambony ujawnił zamurowane przejście. Znalezisko w XIII-wiecznym kościele w Płocku
Remont w kościele pw. św. Dominika w Płocku przyniósł zaskakujące efekty. Pod współczesnymi warstwami tynku odsłonięto zamurowane przejście oraz symbole na ścianach. Czego jeszcze nie wiemy o tej jednej z najstarszych ceglanych budowli na Mazowszu?
Ta świątynia z pewnością skrywa wiele zagadek. Kościół pw. św. Dominika w Płocku (tzw. kościół „na Górkach”) powstał w XIII wieku. Budynek wzniesiono z cegły. Do naszych czasów zachowały się najstarsze części murów od strony północnej w prezbiterium i w portalu. Być może jest to najstarsza zachowana ceglana budowla na Mazowszu. Czas na remont! Zabytkowe budowle podlegają ochronie konserwatorskiej. W ostatnim czasie w kościele pw. św. Dominika prowadzono prace techniczne przy ambonie. Pochodzi ona z późniejszej, bo późnobarokowej fazy istnienia świątyni. W czasie remontu oczyszczono powierzchnię ambony, uzupełniono ubytki oraz odtworzono brakujące elementy. Jednak nawet przy tak niewielkim zakresie prac w obiektach zabytkowych dochodzi często do ciekawych odkryć. Tak też było i tym razem. Zamurowane przejście – jedno ze „znalezisk” „Warto wspomnieć, że w trakcie prowadzonych prac doszło do kilku odkryć. Podczas demontażu współczesnych stopni prowadzących na ambonę odkuto fragmenty tynku, pod którym ukazał się wątek ceglany sugerujący zamurowane przejście na ambonę. Kolejnym odkryciem były znajdujące się na fragmentach pierwotnego tynku znaki wykonane czarnym konturem” – czytamy w mediach społecznościowych Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ten kościół z pewnością warto odwiedzić. Wewnątrz zobaczymy nie tylko ołtarz i ambonę w stylu rokokowym z połowy XVIII w., ale też krucyfiks z XVIII w. Uwagę zwraca również marmurowa chrzcielnica z 1. połowy XVIII wieku wykonana w stylu barokowym. Z kolei drewniana dzwonnica położona obok kościoła powstała po II wojnie światowej. Za jej wzór posłużyła konstrukcja, która stałą w tym miejscu 200 lat wcześniej. Do podobnych, zagadkowych odkryć dochodzi często w czasie remontów zabytkowych budowli. Kilka tygodni temu w czasie prac związanych z naprawą zapadającej się posadzi w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku natknięto się na pochówek czeskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, który, choć nie został oficjalnie świętym, był wielbiony przez lokalną ludność. Od Konrada Mazowieckiego po protestantów Kościół pw. św. Dominika w Płocku powstał dla dominikanów, których sprowadził książę Konrad Mazowiecki, czyli ta sama osoba, która sprowadziła do Polski Krzyżaków. Świątynia była konsekrowana między 1234 a 1237 rokiem. Wzniesiono ją z cegły w stylu romańskim z elementami gotyku. Jednocześnie zbudowano przylegający do kościoła klasztor. W 1243 roku Pomorzanie zaatakowali kompleks i go spalili, ale został szybko odbudowany. Do dużych zmian doszło pod koniec XVI wieku, kiedy świątynię przebudowano w stylu renesansowym. Wówczas powstała arkadowa fasada oraz kaplica ufundowana przez Zofię ze Szczepańskich Rawską. Następna przebudowa odbyła się w 1. połowie XVIII w. Wtedy wnętrze otrzymało późnobarokowy wystrój. Od początku XIX wieku do 1945 roku klasztor i kościół pw. św. Dominika w Płocku stał się siedzibą zboru protestanckiego. W 1945 r. kościół trafił w ręce katolików. Źródła: WUOZ w Warszawie, Zabytek.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
Otwarta po 140 latach krypta w Kłodzku ukazała niezwykłe znalezisko – szczątki czeskiego arcybiskupa. Arnoszt z Pardubic, choć nie został oficjalnie świętym, był uważany za wyjątkową postać. Dlaczego chciał być pochowany właśnie w Kłodzku? Archeolodzy i historycy próbują rozwikłać tę zagadkę.
Kłodzko uznawane jest za jedno z najpiękniejszych i najstarszych miast Dolnego Śląska. Na jego historię składają się złożone dzieje nie tylko Polski, ale też Niemiec czy Czech. Znakiem rozpoznawczym miasta i jego wielką atrakcją jest górująca nad nim twierdza, położona na Wzgórzu Zamkowym. Nie powinno zatem dziwić to, że archeolodzy i historycy co i rusz napotykają w tym miejscu na ciekawe pozostałości po historii. Zagadkowa krypta Najnowsze badania dwumetrowej krypty w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku nie były naukową fanaberią, ale koniecznością. Posadzka nad nimi zaczęła się zapadać, dlatego niezbędne były prace remontowe, by nie doszło do katastrofy. Rozpoczęły się badania archeologiczne. Ze strony polskiej prowadził je dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Z Czech była też spora reprezentacja naukowa z Uniwersytetu Pardubickiego, Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach oraz z Muzeum Narodowego w Pradze. Skąd taka duża liczba badaczy zza naszej południowej granicy? Otóż było wiadomo, że w krypcie spoczywają szczątki ważnej osobistości – duchownego Arnoszta z Pardubic (1297–1364), który prawdopodobnie pochodził z Kłodzka. Ten duchowny studiował na uniwersytetach w Padwie i Bolonii. Po powrocie do Czech został pierwszym arcybiskupem praskim. Odgrywał znaczącą rolę polityczną w regionie. Zgodnie z jego wolą pochowano go w Kłodzku, w ufundowanym przez niego kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Szczątki w skrzynce „Kilka dni temu po odsłonięciu kamiennej płyty krypty, archeolodzy natrafili na metalową skrzynkę zachowaną wraz z oryginalnymi pieczęciami z XIX wieku. W jej wnętrzu znajdowały się ludzkie szczątki owinięte w tkaniny, prawdopodobnie jedwabne, szklany pojemnik oraz fragmenty tkanin i metalowych ozdób” – czytamy w relacji Uniwersytetu Wrocławskiego w mediach społecznościowych. Co dalej ze szczątkami? Teraz polsko-czeski zespół przeprowadzi specjalistyczne analizy – m.in. badania izotopowe oraz genetyczne. Mają one dostarczyć nowych informacji na temat pochodzenia, diety czy wyglądu arcybiskupa. Bo choć w Kłodzku spędził niewiele czasu, to właśnie to miasto wybrał – z jakiegoś powodu – jako miejsce swojego spoczynku. Czy analizy rozwiążą tę zagadkę? Pośmiertne losy Arnoszta Grób Arnoszta po raz ostatni otwierano w 1881 roku. Wygląda na to, że niewiele pozostało z jego doczesnych szczątków. Umieszczono je w niewielkim szklanym naczyniu, które następnie złożono w metalowej skrzynce. W krypcie znajdowały się też liczne fragmenty drewna pochodzące z niezachowanej w całości drewnianej skrzyni. Odkryte elementy w krypcie sugerują badaczom, że w okresie baroku szczątki mogły być eksponowane. Trudno dziś jednak ustalić, kiedy dokładnie zadecydowano o ich ponownym pochówku. Wiadomo, że duchowny był czczony przez lud. Po jego śmierci wiele osób uznało go za świętego, mimo że nigdy nie został kanonizowany. Po zakończeniu ekspertyz szczątki arcybiskupa zostaną ponownie złożone w tej samej krypcie. Źródło: Uniwersytet Wrocławski Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jeden z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Eksperci mówią o rekordzie frekwencji
Katedra Notre Dame zbliża się do pierwszej rocznicy wielkiego ponownego otwarcia po katastrofalnym pożarze z 2019 roku. Dziś, po latach intensywnej odbudowy, obiekt znów przyciąga tłumy jak nigdy dotąd, a eksperci przewidują, że bieżący rok zakończy z rekordową frekwencją.
Kiedy w kwietniu 2019 roku płomienie ogarnęły dach i iglicę katedry Notre Dame, świat obserwował dramat paryskiej świątyni z niedowierzaniem. W następnych miesiącach uruchomiono międzynarodowe zbiórki i rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace ratunkowe, które dla wielu stały się symbolem walki o zachowanie europejskiego dziedzictwa. Proces odbudowy śledzono niemal na bieżąco – od pierwszych zabezpieczeń konstrukcji, po rekonstrukcję zniszczonych elementów. Gdy świątynia ponownie otworzyła swoje drzwi dla zwiedzających, zainteresowanie przerosło wszelkie oczekiwania. Odbudowa katedry po pożarze Renowacja katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku stała się jednym z największych projektów konserwatorskich współczesnej Europy. Tragiczne wydarzenia z 15 kwietnia 2019 roku doprowadziły do zawalenia się dachu, iglicy oraz części sklepienia. Ogień poważnie uszkodził wnętrze świątyni, obejmując również elementy konstrukcyjne uznawane za arcydzieła średniowiecznej inżynierii. Katedra, której budowę rozpoczęto w 1163 roku i kontynuowano blisko dwa stulecia, przez wieki była modyfikowana oraz restaurowana, pozostając jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Po pożarze zespoły konserwatorskie musiały odtworzyć nie tylko strukturę budynku, lecz także całe wyposażenie liturgiczne – w tym nowy ołtarz, chrzcielnicę i siedziska. Ocalono i wyeksponowano również relikwiarz z koroną cierniową Chrystusa. Jak podkreśla Philippe Picaud, odbudowa wnętrza była dopiero pierwszym etapem, gdyż w kolejnych latach renowacja obejmie także zewnętrzną część świątyni, w tym łuki przyporowe, gargulce i nowe witraże. Mimo trwających prac katedra pozostaje dostępna dla turystów i wiernych. – Dostosowujemy liczbę odwiedzających w zależności od tego, czy w danym momencie trwa nabożeństwo – wyjaśnia Picaud. Obecnie cały proces przebiega już sprawnie, choć z miesiąca na miesiąc liczba odwiedzających wyraźnie rośnie. Rekordowe zainteresowanie turystów po ponownym otwarciu Notre Dame Zainteresowanie odbudowaną katedrą cały czas się zwiększa, a liczby odwiedzających przekraczają nawet najbardziej optymistyczne prognozy. We wrześniu 2024 roku ponownie otwarto wieżę katedry, co dodatkowo zwiększyło ruch turystyczny. Teraz zwiedzający mogą pokonać 424 schody prowadzące na jej szczyt. Według Michela Picauda, prezesa organizacji Friends Notre-Dame de Paris, do sierpnia 2025 roku liczba odwiedzających osiągnęła około ośmiu milionów. – Jesteśmy z pewnością najczęściej odwiedzanym zabytkiem i katedrą we Francji – podkreśla Picaud. Dodaje, że według szacunków do końca roku liczba turystów z pewnością przekroczy 12 milionów, a niektóre prognozy mówią nawet o rekordowych 15 milionach. Rosnące zainteresowanie to efekt nie tylko renowacji, ale przede wszystkim ogromnych emocji i znaczenia miejsca, które po pożarze w 2019 roku stało się dla wielu symbolem kruchości, nadziei i odrodzenia. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Prawosławny proboszcz z Podlasia mówi wprost o swoich wiernych. „Mamy inne podejście”
Kościół prawosławny w Polsce to nie tylko cerkwie, ikony i Wielkanoc w innym terminie. W niektórych regionach wyznawcy prawosławia stanowią większość, a ich duchowni otwarcie mówią o różnicach z katolikami.
Spis treści: Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Ikony – sztuka, kanon i duchowość Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia Polska jest krajem zdominowanym przez katolików, ale istnieją miejsca, gdzie to wierni prawosławni stanowią większość. W takich regionach, jak województwo podlaskie czy południowo-wschodnia część Lubelszczyzny, duchowni prawosławni pełnią ważną rolę w życiu lokalnych społeczności. Choć religie chrześcijańskie mają wspólne korzenie, ich rytuały, kalendarze liturgiczne i architektura świątyń bywają zupełnie inne. Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji W Polsce, gdzie 95 proc. wierzących obywateli to katolicy, oczywiste wydaje się, że pątnicy wędrują na Jasną Górę. Ale szlak grupki ludzi z krzyżem wiedzie z Warszawy na Podlasie, gdzie wznosi się święta Góra Grabarka, zwana „prawosławną Częstochową”. Najważniejsze w Polsce prawosławne sanktuarium stało się znane z powodu tysięcy krzyży wotywnych otaczających cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego. Pielgrzymi przynoszą je przez cały rok, ale najwięcej przybywa ich 18 sierpnia, czyli w wigilię święta Przemienienia. Latem na Grabarkę codziennie przyjeżdża po kilka autokarów z turystami z kraju i zagranicy. – Ludzie są zaskoczeni niewielkimi rozmiarami świątyni i panującą w niej atmosferą skupienia i modlitwy. Tutaj tradycja harmonijnie łączy się z przyrodą – siostra Julita z żeńskiego klasztoru śś. Marty i Marii, istniejącego na Grabarce od 60 lat, cicho opowiada o spotkaniach z przyjezdnymi. Myślą, że krzyże wokół cerkwi to cmentarz. Zwykle niewiele wiedzą o prawosławiu. Pytają, jak wygląda spowiedź, czym się zajmują siostry w klasztorze albo – bardzo często – jakie są różnice między katolicyzmem i prawosławiem. Jak w kilku zdaniach opowiedzieć o różnicach narosłych przez wieki między Wschodem i Zachodem? Rozłam, zwany wielką schizmą, nastąpił w 1054 r., kiedy to Rzym i Konstantynopol rzuciły na siebie nawzajem klątwy. Jednak proces oddalania się Kościołów zaczął się dużo wcześniej, a wspomniana data jest raczej symboliczna. Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem W rzeczywistości już w IV w. zaznaczały się różnice między skłonnym do spekulacji teologicznych Wschodem a poświęcającym więcej uwagi prawnym formułom Zachodem. Wschód podążył drogą modlitwy i kontemplacji, uznając za niemożliwe poznanie Boga w jego istocie; Zachód tymczasem skłonił się ku scholastyce – filozofii uzasadniającej dogmaty i prawdy wiary za pomocą rozumu. Do tego dochodziło odmienne rozumienie pierwszeństwa Rzymu. Pozostałe cztery patriarchaty uważały go wprawdzie za primus inter pares, „pierwszego między równymi”, ale jego pierwszeństwo rozumiały jako wyłącznie honorowe. Później pojawiły się kolejne kwestie sporne. – Prawosławie pozostało wierne dogmatom pierwszych Soborów Powszechnych. Nie przyjęło dodanego do Symbolu Wiary słowa filioque, oznaczającego, że Duch Święty pochodzi także od Syna, a nie tylko od Ojca. Nie uznaje też Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny ani nieomylności papieża – siostra Julita wymienia główne różnice dogmatyczne między Kościołami. Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Tych odmienności jest dużo więcej – wystarczy spojrzeć na sakramenty. W prawosławiu chrzest polega na trzykrotnym zanurzeniu i odbywa się jednocześnie z bierzmowaniem, po czym dziecko może już przyjąć komunię. Występuje ona pod dwiema postaciami – chleba i wina. Ponadto księża mogą się żenić (ale tylko przed święceniami kapłańskimi) i mieć dzieci. Nie dotyczy to, oczywiście, biskupów – ci są wybierani spośród mnichów. – Głównym zadaniem mnicha jest modlitwa. To on modli się za ludzi zajętych pracą i codziennymi obowiązkami – wyjaśnia siostra Julita. Od 10 lat wypełnia swą misję w klasztorze na Świętej Górze Grabarce. Był on pierwszym utworzonym po II wojnie światowej żeńskim monasterem. W Polsce istniał wówczas tylko jeden klasztor – w Jabłecznej. Dla porównania – w okresie międzywojennym było 11 monasterów męskich i 5 żeńskich. Po wojnie znalazły się za wschodnią granicą lub zostały zlikwidowane. Życie klasztorne odrodziło się dopiero po zmianie ustroju w 1989 r. Mnisi powrócili do nastrojowego Supraśla, Turkowic, powstały klasztory i domy zakonne m.in. w Ujkowicach, Sakach, Wojnowie, Zwierkach, Kostomłotach. Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Do Zwierek mają być w tym roku przeniesione relikwie św. Gabriela. Chłopiec urodził się w tej wsi w XVII w.. Gdy miał sześć lat, pozostawiony bez opieki, zaginął. Martwego znaleziono na pobliskim polu. Po wielu latach przypadkowo naruszono trumnę i okazało się, że ciało nie uległo rozkładowi, co jest jedną z oznak świętości. Relikwie chłopca, po wielokrotnej zmianie miejsca (były nawet w Muzeum Ateizmu w Mińsku na Białorusi!), spoczywają teraz w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku – tej, którą w 1991 r. odwiedził papież Jan Paweł II. Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność W Polsce żyje ok. 550 tys. wyznawców prawosławia. Choć to skromna liczba przy 38 mln obywateli, stanowią najliczniejszą mniejszość wyznaniową – przed Świadkami Jehowy i protestantami. W granicach Polski prawosławie pojawiło się prawdopodobnie na początku XI w., a na pewno w XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego. Król zagwarantował wtedy poszanowanie wyznania prawosławnym Rusinom zamieszkującym przyłączoną do Polski Ruś Halicką. Ten styk wyznań, kultur i narodowości miał się później okazać przyczyną rozlicznych konfliktów. Kiedy Polska i Litwa zawarły unię, Korona stała się pierwszym w historii katolickim państwem, które miało w swoich granicach dużą społeczność prawosławną. Władysław Warneńczyk wydał pierwszy przywilej, równający w prawach oba Kościoły. Stało się to w 1443 r., a jakieś 50 lat później powstał pierwszy na ziemiach Rzeczypospolitej męski klasztor prawosławny – pw. św. Onufrego, w Jabłecznej nad Bugiem. Obok św. Góry Grabarki i Monasteru Supraskiego, jest dziś najważniejszym prawosławnym sanktuarium w Polsce. Od ponad 500 lat, czyli od momentu założenia, jest nieprzerwanie prawosławny. Nie przeszedł w ręce unitów, nawet kiedy jego przełożonym został zwolennik unii brzeskiej. Na jej mocy, w 1596 r., większość prawosławnych biskupów uznała zwierzchnictwo papieża. Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Wyznawcy prawosławia byli utożsamiani z rosyjskim zaborcą, a cerkwie uznawano za symbol rusyfikacji. Ujawnił się wówczas paradoks, żywy zresztą do dziś: Rosjanie uważali prawosławnych żyjących w Rzeczpospolitej za Polaków, zaś Polacy – za Rosjan. Antyrosyjskie nastroje spowodowały rozebranie w 1926 r. wielkiego soboru św. Aleksandra Newskiego, stojącego na placu Saskim (dziś Piłsudskiego) w Warszawie. Jego mierząca 70 m dzwonnica była najwyższym budynkiem ówczesnej stolicy. Nieliczni protestowali przeciwko burzeniu świątyni, argumentując m.in., że znajdują się w niej dzieła sztuki, których twórcy nie myśleli o żadnej polityce. Granity i marmury pozostałe po rozbiórce posłużyły do ozdobienia stołecznych gmachów. Zachowane fragmenty cennych mozaik były przez wiele lat przechowywane w Muzeum Narodowym, by ostatecznie trafić do katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie. Losy soboru podzieliły cerkwie w innych miastach, m.in. w Lublinie, we Włocławku, Kielcach, Białymstoku. W ramach porządków powrócono do tematu uniezależnienia się polskiego Kościoła prawosławnego od patriarchatu moskiewskiego (sam Piłsudski żądał „samodzielności Cerkwi Prawosławnej“). Większość biskupów opowiedziała się za ogłoszeniem autokefalii, czyli pełnej niezależności od zewnętrznych jurysdykcji. Droga do niej okazała się jednak długa i kręta, na dodatek naznaczona morderstwem. Archimandryta Smaragd Łatyszenko, przeciwny oddzielaniu się od rosyjskiego Kościoła, po dwugodzinnej burzliwej wymianie zdań z metropolitą Jerzym, ówczesnym zwierzchnikiem Kościoła w Polsce, z okrzykiem: – Oto masz, kacie prawosławia! – zastrzelił swego adwersarza. Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Tak powstał Kościół unicki (greckokatolicki), a prawosławie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów stało się nielegalne. Po kolejnych kilkudziesięciu latach ponownie zostało uznane, a nawet wprowadzono równouprawnienie wyznań, ale mniej więcej od połowy XVII w. było już tylko gorzej. Prawosławni w Polsce podlegali do tej pory metropolii kijowskiej. Kiedy Moskwa przejęła Zadnieprze z Kijowem, dostali się pod jurysdykcję moskiewską, a car Piotr Wielki otrzymał prawo ingerowania w sprawy Rzeczpospolitej w obronie prawosławia. Nic więc dziwnego, że na ziemiach polskich rosła niechęć do jego wyznawców. Sprawy próbował uporządkować Sejm Wielki. Zgodnie z planem, Kościół prawosławny miał nawiązać kontakt z Konstantynopolem, by stać się niezależnym od Moskwy. Plan został zrealizowany, ale dopiero w... 1924 r.. Wcześniej na przeszkodzie stanął bowiem trzeci rozbiór Polski. Pod zaborami prawosławni stracili niezależność i zostali poddani rusyfikacji. Po I wojnie światowej wyznawcy prawosławia – w liczbie ok. 4 mln – stanowili 12 proc. obywateli Rzeczypospolitej. Byli to głównie Rosjanie, Ukraińcy i Białorusini – prawdziwy zlepek kulturowy i narodowościowy, który pozostanie cechą charakterystyczną polskiego prawosławia. Wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 r., Kościół uzyskał samodzielność i odrębną organizację. Ale jak bumerang wrócił stary problem. Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Teksty przetłumaczył ks. Henryk Paprocki, opiekun punktu duszpasterskiego na Wilczej, nuty opracowała Anna Siegień, dyrygentka. Zorganizowali chór, sami pieką prosfory – odpowiednik opłatka. Po swoich nabożeństwach składają i przesuwają pod ścianę prosty ikonostas z dwiema ikonami: Matki Boskiej i Chrystusa. Przestawiają też pulpit z ikoną swego patrona, św. Grzegorza Peradze (to jedyny prawosławny święty związany z Warszawą) i rozstawiają krzesła, by mogła się odbyć msza polskokatolicka. – Piękno zbawi świat – stwierdził Fiodor Dostojewski. Jego słowa można odnieść do prawosławnej liturgii. To właśnie liturgia i ikona są znakami rozpoznawczymi prawosławia, przy czym jedno stanowi nieodłączny element drugiego. Gdy prawosławny wchodzi do chłodnego wnętrza kościoła, jest nie mniej zaskoczony jego surowością, niż katolik przepychem przedstawień sakralnych i ornamentów w cerkwi. Ikony i freski oświetlone świecami, zapach kadzidła, śpiew chóru – pozwalają odbierać piękno nabożeństwa różnymi zmysłami. Wzrok nie sięga tylko do ołtarza oddzielonego ikonostasem. Jego rolą – jak pisze Paul Evdokimov w swojej książce „O ikonie” – nie jest jednak zasłanianie, lecz ukazywanie tego, co dla oczu niewidzialne. Umieszczone są w nim w określonym porządku przedstawienia Matki Boskiej i Chrystusa, Ostatniej Wieczerzy, wielkich świąt, aniołów, ewangelistów i proroków. Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Autokefalia została nadana aż dwukrotnie. Tę przyznaną przez Konstantynopol ogłoszono 17 września 1925 r. w katedrze św. Marii Magdaleny w Warszawie. Spośród wszystkich prawosławnych Kościołów sprzeciwiła się tylko Moskwa. Polska zerwała wówczas stosunki z tym patriarchatem, które zostały wznowione dopiero w 1948 r. Dziś polski Kościół jest jednym z 15 autokefalicznych na świecie. Należą do nich starożytne patriarchaty: Konstantynopola (teraz to on jest dla Wschodu „pierwszym między równymi”), Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy, a także Bułgaria, Cypr, Grecja, Gruzja, Rumunia, Rosja, Serbia, Albania, Czechy i Słowacja oraz Kościół prawosławny w Ameryce. Po II wojnie światowej, na okrojonych polskich ziemiach, liczba prawosławnych zmniejszyła się do ok. 400 tys. Mimo to nadal stanowili największą po Kościele katolickim wspólnotę wyznaniową. Powojenne straty były jednak dotkliwe: z 10 hierarchów pozostało dwóch, z 1947 świątyń zachowały się 223, przetrwała mniej więcej jedna dziesiąta duchownych. Do tego doszło burzenie cerkwi na Chełmszczyźnie i akcja „Wisła” – przesiedlenia mniejszości ukraińskiej, grekokatolików i prawosławnych na ziemie odzyskane. Pozostałością po tej akcji jest dziś obecność niewielkich skupisk wyznawców prawosławia na zachodzie Polski. – Bez młodzieży nie ma życia w Kościele – powiedział biskup polskokatolicki Wiktor Wysoczański przed rozpoczęciem prawosławnej liturgii sprawowanej w Warszawie w języku polskim (między tymi wyznaniami właściwie nie istnieją różnice dogmatyczne). Faktycznie, w udostępnionej trzy lata temu przez Kościół starokatolicki niewielkiej kaplicy przy ulicy Wilczej średnia wieku wynosi jakieś 30 lat. Na liturgię przychodzi nawet 80 osób. Mimo że z trudem się mieszczą, chcą wysłuchać nabożeństwa po polsku. – W prawosławną liturgię zaangażowane są wszystkie zmysły: wzrok, węch, słuch, ale najważniejszy jest rozum. Dzięki zrozumiałym słowom on również jest włączony do modlitwy – wyjaśnia Anna Żornaczuk-Łuba. Do Warszawy przyjechała z Wałcza, leżącego koło Piły. To jedno z tych skupisk prawosławia, które powstało po akcji „Wisła”. Nabożeństwa odbywają się tam w języku cerkiewnosłowiańskim. – Nawet gdy korzysta się ze słownika i pozna język cerkiewnosłowiański, liturgia po polsku daje całkiem inne wrażenie, pozwala w pełni zrozumieć pieśni i modlitwy – dodaje. Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Mimo że liturgia zawiera te same elementy co katolicka – m.in. czytanie Listów Apostolskich i Ewangelii – komuś niezorientowanemu trudno to zauważyć, zwłaszcza gdy nabożeństwo jest odprawiane w języku cerkiewnosłowiańskim. Kapłan prowadzi dialog z chórem, wychodzi przez carskie wrota lub drzwi diakońskie, okadza ikony i wiernych. Ludzie stoją w milczeniu, śpiewają jedynie Symbol Wiary i modlitwę Ojcze nasz. Wszyscy często się żegnają – istnieje przy tym spora dowolność, w jakim momencie należy to robić. Złośliwi twierdzą, że prawosławni powinni się żegnać... przed lustrem, bo najpierw podnoszą rękę do prawego ramienia, a później do lewego. Wynika to z kolejności słów „i Świętego Ducha”, podczas gdy u katolików brzmią one „i Ducha Świętego”. Wszyscy żegnają się więc tak samo, tylko inaczej układają palce. Język cerkiewnosłowiański do dziś jest używany w wielu Kościołach prawosławnych na świecie – także w Polsce, chociaż w niektórych parafiach, np. we Wrocławiu, w Białymstoku czy Warszawie, stosuje się także język polski. Cerkiewnosłowiański wywodzi się z najstarszego literackiego języka Słowian – czyli starocerkiewnosłowiańskiego. Jego alfabet stworzyli bracia święci Cyryl i Metody, którzy w IX w. prowadzili misje chrystianizacyjne na ziemiach zamieszkanych przez Słowian. Oprócz dwu języków, w polskim Kościele są używane dwa kalendarze: juliański, zwany „starym”, i gregoriański, czyli „nowy”, oficjalny. Ten pierwszy coraz bardziej późni się w stosunku do drugiego – teraz jest to 13 dni (w 3000 r. opóźnienie sięgnie 21 dni). To stąd bierze się dwutygodniowa różnica w datach świąt w Kościołach katolickim i prawosławnym. Wyjątkiem pozostaje Wielkanoc. Podstawę wyliczania jej daty stanowi tzw. paschalia aleksandryjska – specjalne tablice, których założenia zostały opracowane prawdopodobnie w IV w. W tym roku prawosławni będą obchodzić Paschę tydzień po katolikach – rzadko wypada ona w tym samym terminie. – Ikona to okno ku wieczności – mówi ikonograf Grzegorz Zinkiewicz. Ikony – sztuka, kanon i duchowość Słońce wpada przez okna do jego pracowni, ukrytej na małej wsi niedaleko Bielska Podlaskiego. Pod ścianami stoją rozpoczęte prace. Niektóre to dopiero szkice na zagruntowanych lipowych deskach, na innych został już naniesiony kolorowy podkład. Grzegorz Zinkiewicz od ponad 12 lat pisze ikony (jak mówi się o ich malowaniu). Wcześniej, przez cztery lata, uczył się w Policealnym Studium Ikonograficznym w Bielsku Podlaskim. Oficjalnie otwarte w 1991 r., dokonało rewolucji w polskim prawosławiu: powrotu ikony kanonicznej do domów i świątyń. Coraz częściej zastępuje ona tanie papierowe reprodukcje i olejne obrazy, które pojawiły się w ikonostasach wskutek zniekształcenia kanonu ikony pod wpływem sztuki renesansowej i barokowej. Czym jest kanoniczność? To zgodność z postanowieniami soborowymi i tradycją, pojmowaną jako wierność duchowi pierwotnego Kościoła. Kanon określa symbolikę barw, gestów i wygląd świętych, a także etapy pracy, zabiegi malarskie i materiały, z jakich powinna być wykonana ikona. – Trzymanie się kanonów często jest uważane za skostnienie albo bezmyślne kopiowanie. A przecież dzięki nim ikona pozostaje czytelna, oddaje prawdę. Nie ma w niej miejsca na wyrażanie siebie jako artysty – mówi Zinkiewicz. Nie można zapominać, że ikona jest wspólnym dziedzictwem całego chrześcijaństwa. Jako obraz przeznaczony do kultu przyjęła się w pierwszej połowie V w., a więc na długo przed oddaleniem się Kościołów. Jednak Zachód przyznał ikonie rolę wyłącznie ozdobną. Teraz zaczął odkrywać ją na nowo. Bielską szkołę ukończyło kilka osób wyznania rzymskokatolickiego, które pracują teraz na potrzeby swojego Kościoła. Warsztaty pisania ikon odbywają się np. w Studium Chrześcijańskiego Wschodu przy klasztorze oo. Dominikanów w Warszawie. Ikona stała się w ostatnich latach modna, dostrzeżono w niej dzieło sztuki. Trzeba jednak pamiętać, że stanowi ona nieodłączny element prawosławnego nabożeństwa. – Ikona musi żyć w sakralnej przestrzeni, nie może być ozdobnikiem – mówi Grzegorz Zinkiewicz. – Dlatego największą satysfakcję daje mi pisanie ikon do świątyń. Kiedy widzę, jak są okadzane, ludzie je całują, zapalają przed nimi świece, czuję się pożyteczny i spełniony. Działające od dwóch lat Muzeum Ikon w Supraślu mieści się w murach Supraskiego Monasteru Zwiastowania Bogarodzicy. Klasztor z 500-letnią historią to odpowiednie miejsce do eksponowania sztuki sakralnej. Większość ikon przekazanych do muzeum została zatrzymana przez służby celne podczas próby ich przemytu zza wschodniej granicy. Z ponad tysiąca obrazów znajdujących się w zbiorach wystawiono jedną trzecią. Multimedialna ekspozycja obejmuje ikony pisane na desce, metalowe ikony podróżne, plakiety i krzyże. W sezonie placówka przeżywa oblężenie. Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką – Latem odwiedza nas nawet 4,5 tys. osób w ciągu miesiąca – opowiada Ewa Zalewska, pracownik muzeum. – W Krakowie prawosławie jest czystą egzotyką – mówi Tadeusz Krzyżański, który dziewięć lat temu, po przejściu na emeryturę, przeniósł się do Olchówki, wsi na skraju Puszczy Białowieskiej. Oprócz niego mieszka tu tylko jedna katolicka rodzina, reszta to prawosławni. – Znajomi z Krakowa zazdroszczą mi, że obchodzę święta dwa razy – uśmiecha się. Pracował kiedyś w krakowskiej telewizji, ale już po dwóch latach spędzonych w Olchówce poczuł się jak u siebie, zżył się z ludźmi. Wierzy, że miejscowi też go zaakceptowali. – Nu, tak ty uże nasz – usłyszał kiedyś w gwarze od dziadka na ulicy. Przy tej ulicy, parę lat temu, z inicjatywy Krzyżańskiego stanęły krzyże katolicki i prawosławny. Każdy, kto po raz pierwszy je widzi, musi się zatrzymać, mają bowiem wspólną poprzeczkę. Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia – Ekumenizm zaczyna się na samym dole – na ulicy, w sklepie, w banku, wśród prostych ludzi – stwierdza ks. Aleksander Surel, proboszcz prawosławnej parafii św. Mikołaja w Narewce. To jedna z tych kresowych wsi, gdzie na jednym końcu stoi cerkiew, a na drugim kościół. Przed wojną była jeszcze synagoga. Katolikiem jest tu co piąty mieszkaniec, ale na szczęście nikt nikomu nie zagląda w metrykę chrztu. – Kiedy spłonął kościół, w jego odbudowie pomagali prawosławni – mówi ks. Grzegorz Kułakowski, proboszcz rzymskokatolickiej parafii św. Jana Chrzciciela w Narewce. W pierwszą niedzielę czerwca obaj księża spotykają się w Olchówce, odległej od Narewki o parę kilometrów. Tego dnia odbywa się we wsi święcenie pól i zagród – tradycja zakazana kiedyś przez władze. W tym roku procesja z chorągwiami po raz szósty wyruszy spod szkoły i na koniec zatrzyma się pod krzyżami. Po drodze wszyscy będą się modlić przed stacjami ustawionymi przez mieszkańców. Bo nie wystarczy być prawosławnym albo katolikiem, żeby zostać zbawionym. Źródło: National Geographic Polska Artykuł po raz pierwszy opublikowany w 2009 roku na łamach magazynu „National Geographic Polska” Konsultacja: ks. Henryk Paprocki Nasza autorka Barbara Żukowska Redaktorka i dziennikarka. Przez lata prowadziła dział Adventure w Travelerze poświęcony ekstremalnym wyprawom. Redaktorka tłumaczeń książek z języka angielskiego o tematyce górskiej, przede wszystkim o himalaizmie. W redakcji nazywana Baśką z lasu. Z wykształcenia leśnik, z zamiłowania botanik i ornitolog. Z wielkiego miasta wróciła na Podlasie. Jest przewodnikiem turystycznym, oprowadza ludzi z całego świata po Puszczy Białowieskiej i Białowieskim Parku Narodowym. Z ukochanego lasu wychodzi głównie po to, by pojechać w równie ukochane góry i do Skandynawii. Strzela z łuku.
Zobaczyłem skarb, o który walczyła Katedra Notre Dame. Znajduje się w Gnieźnie
Zabytki z Gniezna skrywają wiele tajemnic. Wśród nich są srebrne lichtarze sprzed 300 lat. Były przedmiotem starań słynnej Katedry Notre Dame. Skusiły też szajkę złodziei. Poznajcie ich niezwykłą historię.
Spis treści: Skarby w muzeum Zmagania z Notre Dame Lichtarze pożądania Gniezno to miasto z niezwykłą historią. Pierwsza stolica Polski byłą areną licznych ważnych wydarzeń na przestrzeni stuleci. Odzwierciedlają to zarówno zabytki architektury, ale również obiekty przechowywane w muzeach. Około 2 tysiące zabytków można zobaczyć w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Taka liczba może przytłoczyć. Warto skupić się na kilku wybranych i poznać ich historię. Dzieje niektórych obiektów są naprawdę fascynując i zaskakujące, o czym przekonałem się w czasie ostatniej wizyty w Gnieźnie. Skarby w muzeum Po muzeum oprowadza mnie dyrektor placówki, Bartosz Przybyła. Gdy pytam go o najciekawsze zabytki z kolekcji, nie jest w stanie się zdecydować, bo za każdym z nich kryje się jakaś opowieść. Można też obejrzeć skarbiec katedry gnieźnieńskiej. – Ten skarbiec nie jest największy w Polsce, bo większe są jeszcze w Krakowie i Częstochowie, nasz plasuje się na trzeciej pozycji, natomiast jest skarbcem najstarszym – mówi mi szef muzeum. Niektóre obiekty pochodzą z X wieku, wśród nich jest kielich św. Wojciecha. – To jest chyba najcenniejsza rzecz – przyznaje Przybyła. Zmagania z Notre Dame Moją uwagę przykuwa jednak zestaw innych zabytków, zdecydowanie późniejszych – kilku srebrnych lichtarzy, czyli dużych świeczników ołtarzowych. Niespecjalnie rzucają się w oczy, ale staję przy nich jak wryty. Stało się to, gdy dyrektor muzeum mówi, że te obiekty chciały wypożyczyć władze słynnej Katedry w Notre Dame. Od razu zamieniam się w słuch. I pytam, co było tego przyczyną. Słyszę następującą opowieść: Arcybiskup gnieźnieński Michał Radziejowski (1645-1705) r. zamówił m.in. te lichtarze jako wystrój ołtarza do Katedry Gnieźnieńskiej z okazji ingresu, czyli uroczystego objęcia władzy nad diecezją. Ich wykonawcą był paryski złotnik Jacob Guillaume. Wystrój ołtarzowy wykonywał w latach 1705-1706. Zbiegło się to w czasie ze śmiercią zleceniodawcy. Po ich wykonaniu lichtarze umieszczono w jednej z kaplic w Notre Dame, ale w wyniku procesu sądowego wystrój ostatecznie trafił do Gniezna. Ta opowieść tutaj się nie kończy. W kwietniu 2019 roku miał miejsce katastrofalny pożar Katedry Notre Dame. Kilka lat później z pompą i paradą otwarto ją po kilkuletniej renowacji. Poszukiwano obiektów, które niegdyś się w niej znajdowały. Dlatego chciano wypożyczyć wystrój zamówiony przez arcybiskupa Radziejowskiego. – Zwrócono się do nas w roku 2022 roku. Pytano o cały komplet lub w ostateczności jeden element – przekazał mi dyrektor Przybyła. Ostatecznie gnieźnieńskie muzeum nie spełniło tej prośby. Lichtarze pożądania Okazuje się, że osób, które bardzo chciały wystrój ołtarzowy sprzed 300 lat było więcej. Szukając informacji na ich temat, natrafiam na historię kryminalną. I wyjaśnienie, dlaczego dziś w muzeum jest pięć a nie sześć lichtarzy. Obiekty te zdobiły ołtarz katedry do początku lat ’90. Ze względu na to, że wykonano je z cennego kruszca, zwróciły uwagę szajki złodziei. „Złodzieje weszli o godz. 16.00 do katedry, panował już mrok. Jak byśmy to określili dziś „centralnie” podeszli do ołtarza, jeden z nich zdjął świecznik z ołtarza i wsadził do worka, po czym - jak gdyby nigdy nic - wyszli z kościoła” – opisuje Jarosław Mikołajczyk na stronie Muzeum Początków Państwa Polskiego. Rabusiów udało się później zatrzymać, ale zdążyli przetopić zabytkowy lichtarz. Ważył 18,5 kg! Dziś pozostałe lichtarze, krzyż ołtarzowy i popiersia św. Piotra i Pawła, zlecone przez arcybiskupa Radziejowskiego, znajdują się w bezpiecznej muzealnej przestrzeni. Nigdzie się nie wybierają. Gdy poznaję niezwykłą historię tych zabytków, przyglądam się im z większą uwagą. Doceniam takie detale jak podstawy w formie zwierzęcych łap, zdobienia w postaci główek aniołków czy medaliony z wizerunkami Matki Bożej czy Chrystusa. Zabytków, za którymi kryją się niebanalne opowieści, jest w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej zdecydowanie więcej. Takie historie warto sobie dawkować. A to i inne muzea w Polsce odwiedzać regularnie, a nie raz w życiu. Źródła: National Geographic Polska, MPPP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kości dzieci zakopane pod wejściem do kościoła. Odkryto je w Bytomiu
Podczas wykopalisk archeologicznych na terenie kościoła św. Wojciecha w Bytomiu badacze odnaleźli zakopane szkielety czworga dzieci. Szczątki pochodziły z okresu średniowiecza.
Spis treści: Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu Niespodzianka w ostatniej chwili Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Podczas ostatnich wykopalisk związanych z remontem na placu Klasztornym, gdzie znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy dokonali kolejnego niezwykłego odkrycia. Pod głównym wejściem do świątyni natrafili na ludzkie szczątki. Wstępna analiza wykazała, że szkielety pochodziły z okresu średniowiecza. W sumie zidentyfikowano kości czworga dzieci. Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu W miejscu, gdzie znajdowały się dziecięce groby, badacze znaleźli ozdoby z miedzi oraz brązu, ceramikę z XIII lub XIV w., a także konstrukcję z bloków kamiennych i warstwę spalenizny. – Szczegółowe badania antropologiczne oraz pobranych próbek zaprawy i tynku powinny dać nam odpowiedź, z jakiego okresu pochodzą szkielety, ale również z jakiego surowca są bloki kamienne – mówi Jarosław Święcicki, archeolog ze Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich oraz Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, który prowadzi nadzór nad wykopaliskami. Dalsze badania mają rzucić światło na to, kto dokładnie został pochowany w miejscu zabytkowego kościoła i dlaczego dzieci pogrzebano właśnie w tym rejonie. Ponadto analiza ma zawęzić okres, z którego pochodzą szczątki. Już teraz wiadomo jednak, że archeolodzy dokonali bardzo interesującej obserwacji szkieletów. – Zauważyliśmy relikty ozdoby głowy najprawdopodobniej w formie siateczki lub ozdobnej chusty. Tego jeszcze nie wiemy, ponieważ koniec dnia przyniósł nam taką niespodziankę – przekazał National Geographic Polska Jarosław Święcicki. Niespodzianka w ostatniej chwili – Mamy robocze hipotezy czekające na konsultacje. Będziemy mieli dalsze robocze spotkanie z historykiem architektury i kolejny dzień „gorącej linii” z antropologiem – dodał badacz. Dużo może się zatem wyjaśnić w ciągu najbliższych kilku dni. Nieoficjalnie uczeni spekulują, że odkrycie może okazać się sensacją, jeśli potwierdzi się, że konstrukcje znalezione w miejscu grobów dzieci, lub same szczątki, pochodzą z XII lub XIII wieku. To by oznaczało, że stanowisko to pochodzi z czasów przed założeniem samego miasta. To na razie jednak tylko przypuszczenia, które muszą zostać poparte kolejnymi badaniami. W 2024 r. podczas prac prowadzonych na placu Klasztornym, przy którym znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy też natrafili m.in. na dwa szkielety, późnogotyckie, a także renesansowe kafle piecowe, żelazne gwoździe i ceramiczne naczynia. W tym roku również doszło do odkrycia na terenie placu, bo naukowcy znaleźli mury z XIV w. i ślady przebudów świątyni prowadzonych od XV w. Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Kościół św. Wojciecha powstał w połowie XV w., chociaż pierwsza, drewniana świątynia wraz z klasztorem dla sprowadzonych przez księcia Władysława Opolskiego w 1258 roku franciszkanów, została zbudowana w latach 1257–1258. Nosił on wówczas wezwanie św. Mikołaja. W wyniku wojen husyckich franciszkanie zostali w 1430 roku wygnani z miasta przez sympatyzujące z husytami mieszczaństwo. Przed 1450 rokiem bernardyni przebudowali kościół i klasztor, zastępując drewniane budynki murowanymi. Wobec rozwijającej się reformacji w ostatnich latach XVI w. zakon został zmuszony do opuszczenia klasztoru. Mnisi powrócili do niego w 1605 roku, na fali kontrreformacji. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół został zniszczony. Odbudowano go w XVIII w., a świątynię przebudowano w stylu barokowym i taka forma zachowała się do dziś. Dobudowano nawę główną, wieżę z kruchtą i nową fasadę, wnętrze zyskało barokowy styl i nowe organy. Źródło: muzeum.bytom.pl Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Szklana trumna w poznańskim kościele. Niezwykłe odkrycie sprzed 150 lat
Zachowaną w świetnym stanie szklaną trumnę z XIX wieku odkryto w trakcie remontu kościoła św. Marcina w Poznaniu. – Mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – uważa ekspert dr Emilian Prałat.
Spis treści: Szklana trumna proboszcza Znaczenie odkrycia Przyszłość niezwykłego znaleziska Pochówki pod posadzką kościołów to normalna sprawa. Wiele świątyń skrywa podziemia, w których na przestrzeni stuleci chowano ważne osobistości, w tym duchownych. Dlatego nowe odkrycie z kościoła św. Marcina w Poznaniu nie powinno być zaskoczeniem. Pod wieloma względami jednak jest. Szklana trumna proboszcza Do znaleziska doszło w lipcu w południowej części kościoła. W szklanej trumnie spoczywa ks. Maksymilian Kamieński, proboszcz parafii św. Marcina w Poznaniu w XIX w. Pochówek pochodzi z 1870 roku. Grobowiec zinwentaryzował badacz wielkopolskich krypt i podziemi, dr Emilian Prałat, który jest też społecznym opiekunem zabytków. – Z racji wieloletniego doświadczenia w pracach w tego rodzaju miejscach byłem pierwszą osobą, która weszła do krypty, oceniła stan zachowania wnętrza, krypty i stopień zachowania samych szczątków – przekazał National Geographic Polska ekspert. Znaczenie odkrycia Czy to odkrycie jest ważne? Zdaniem dr. Prałata zdecydowanie tak i to z paru powodów. – Trumny szklane nie są częstą formą pochówku. Przeznaczane były głównie do eksponowania szczątków świętych i jako reprezentacyjne ostensoria dla prominentnych osób. Wykonanie – cyna angielska i szkło zwierciadlane, jak czytamy w zapiskach proboszcza – również nie są częste – zauważa badacz. View oEmbed on the source website Ewenementem jest też to, że trumna przetrwała czas bombardowań i zniszczenia Poznania pod koniec II wojny światowej w 1945 roku, bo kościół był zrujnowany. – Sam natomiast grobowiec i pochówek były nienaruszone – zauważa historyk sztuki. W jego ocenie uwagę też zwracają dobrze zachowane są szczątki zmarłego i tekstylia – biret, stuła, ornat, sutanna, buty. – W połączeniu z wcześniejszymi informacjami mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – zaznacza dr Prałat. Szczegółowe informacje na temat grobowca będą opublikowane w drugim tomie z serii „Wielkopolskie krypty i podziemia” autorstwa dr. Prałata, który ukaże się w 2026 roku. Przyszłość niezwykłego znaleziska Nadal trwa remont świątyni. Już teraz wiadomo, że grobowiec zostanie wyeksponowany, chociaż nie jest jasne w jaki sposób. – Chcielibyśmy by po oczyszczeniu i zakonserwowaniu trumny i grobowca pojawiła się tafla szkła (lukssfera) przez którą będzie można zobaczyć pochówek. Znajdująca się we wnętrzu grobu tablica epitafijna zostanie wyjęta i umieszczona w pobliżu grobu – informuje dr Prałat. Dodaje, że w planie jest również zaaranżowanie nawy południowej w formie niewielkiej ekspozycji historyczno-artystycznej m.in. na temat proboszcza Kamieńskiego i samej świątyni. Kościół św. Marcina pochodzi z początku XVI w., ale już wcześniej w tym miejscu stała świątynia. W XVII wieku budynek spaliły wojska brandenburskie. Odbudowano go na przełomie XVII i XVIII w. Wówczas otrzymał barokowy wystrój wnętrza. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nowa twarz Matki Bożej poruszyła Hiszpanię. Wierni mówią o nieudanej operacji plastycznej
Nowy wygląd jednej z najważniejszych figur sakralnych w Hiszpanii wywołał burzę emocji. Wierni płaczą, protestują i porównują Madonnę do ofiary nieudanej operacji plastycznej. Co poszło nie tak?
Spis treści: Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Duchowy symbol Sewilli W Sewilli doszło do kryzysu, który poruszył niemal całą Hiszpanię. Chodzi o jedną z najsłynniejszych figur sakralnych w kraju – XVII-wieczną Matkę Bożą Macarena, znaną także jako Nuestra Señora de la Esperanza. Po przeprowadzeniu rutynowej renowacji figura natychmiast wywołała falę protestów, łez i oburzenia. Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Renowacja figury trwała zaledwie pięć dni. Prace miały zapewnić „oczyszczenie” i „zachowanie wartości artystycznej i duchowej”, jednak efekt zwiódł wiele osób. Okazało się, że zmieniono odcień skóry Maryi, a na jej twarzy pojawiły się nowe, nienaturalnie długie rzęsy. Wierni uznali, że Madonna straciła swoje matczyne spojrzenie. Niektórzy porównali efekty renowacji do nieudanej operacji plastycznej. Bractwo Macarena, od wieków opiekujące się figurą, znalazło się pod ogromną presją. W nocy z poniedziałku na wtorek, po dziewięciogodzinnych obradach, opublikowano oficjalne oświadczenie z przeprosinami „za moralne i dewocyjne szkody”. W oświadczeniu podkreślono, że prace prowadził prof. Francisco Arquillo Torres z Uniwersytetu w Sewilli. To on opracował raport obejmujący 11 punktów wymagających interwencji konserwatorskiej. Zgodnie z dokumentacją, nie planowano żadnych drastycznych zmian w wyglądzie Maryi. Z powodu kontrowersji figura szybko przeszła dwie nieoficjalne „mikrorestauracje”. Najpierw skrócono rzęsy, a następnie próbowano odwrócić cieniowanie skóry. Bazylikę kilkukrotnie zamykano, by uniknąć kolejnych protestów. Pomimo starań, wielu wiernych nadal twierdzi, że Maryja „nie przypomina tej, z którą dorastali”. Duchowy symbol Sewilli Na pomoc wezwano specjalistów z Andaluzyjskiego Instytutu Dziedzictwa Historycznego (IAPH). Mają ocenić bieżący stan figury i opracować plan ewentualnej rekonstrukcji pierwotnego wyglądu. Do konsultacji nieformalnie włączono także uznanych hiszpańskich konserwatorów zabytków. Nuestra Señora de la Esperanza to dla mieszkańców Andaluzji symbol lokalnej duchowości, kultu maryjnego i dziedzictwa kulturowego. Co roku w Wielkim Tygodniu figura bierze udział w procesjach, które przyciągają tłumy z całego świata. W Sewilli jest traktowana niemal jak członek rodziny. Dla wielu mieszkańców to najważniejszy symbol miasta. Właśnie dlatego ingerencje w jej wygląd to kwestie nie tylko estetyczne, ale też tożsamościowe i religijne. To już kolejny raz, gdy w Hiszpanii dochodzi do konfliktu między sztuką a sacrum. W 2024 roku kontrowersje wzbudził oficjalny plakat z okazji Wielkiego Tygodnia. Grafika przedstawiała realistycznego, zmysłowego Chrystusa na czerwonym tle. Projekt wywołał wówczas głośną dyskusję o tym, gdzie kończy się artystyczna ekspresja, a zaczyna obraza uczuć religijnych. Źródło: El Pais Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ostrów Tumski skrywa więcej niż katedrę. Co archeolodzy znaleźli pod ziemią?
Ostrów Tumski jest w Polsce niejeden. To unikatowe miejsca, które były kolebką chrześcijaństwa i państwowości. Znajdują się w kilku polskich miastach i pełne są zabytków, legend oraz znaczeń historycznych.
Spis treści: Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Ostrów Tumski jako miejsce żywej historii i duchowości Co odkryli archeolodzy? Słowo „ostrów” pochodzi ze staropolszczyzny i oznaczało wyspę, szczególnie na rzece lub pośród mokradeł. Z kolei „tumski” to przymiotnik od „tum” – archaicznego określenia katedry. Ostrów Tumski oznacza zatem „wyspę katedralną” – miejsce, w którym zbudowano główną świątynię diecezjalną. Ostrowy Tumskie były pierwszymi ośrodkami władzy świeckiej i kościelnej w Polsce. To tu powstawały grody piastowskie, katedry i siedziby biskupów. W wielu przypadkach miejsca te były jednocześnie pierwszymi osadami miejskimi w regionie. Odgrywały kluczową rolę w chrystianizacji kraju, administracji kościelnej i obronności. Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Nie sposób mówić o Ostrowach Tumskich, nie zaczynając od Poznania. To właśnie tutaj, według większości badaczy, Mieszko I przyjął chrzest w 966 roku. Ostrów Tumski w Poznaniu był pierwszym miejscem rezydencji Piastów i lokalizacją najstarszego biskupstwa na ziemiach polskich. Do dziś znajduje się tu monumentalna Bazylika Archikatedralna św. Piotra i Pawła, której początki sięgają końca X wieku. W jej podziemiach spoczywają szczątki Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Warto odwiedzić także Rezerwat Archeologiczny Genius Loci, gdzie można zobaczyć relikty pałacu książęcego oraz unikatową strukturę baptysterium – miejsca chrztu Mieszka. Wrocław Ostrów Tumski we Wrocławiu to najstarsza część miasta, która zachowała swój unikatowy klimat i funkcję religijną. Od roku 1000 pełnił rolę siedziby biskupstwa. Dziś zachwyca nie tylko historycznym znaczeniem, ale też pięknem architektury. Centralnym punktem jest Archikatedra św. Jana Chrzciciela, perła gotyku z charakterystycznymi, strzelistymi wieżami. W jej wnętrzu znajdują się barokowe ołtarze, późnogotycki tryptyk i kaplica św. Elżbiety z relikwiami. Spacer po Ostrowie Tumskim to prawdziwa podróż w czasie – wąskie brukowane uliczki, stylowe latarnie gazowe i Most Tumski, zwany „mostem zakochanych”, nadają temu miejscu niemal magiczny klimat. Tum pod Łęczycą Nieco mniej znany, ale równie ważny jest Tum w Tumie – wsi położonej kilka kilometrów od Łęczycy. W czasach piastowskich był to gród o dużym znaczeniu strategicznym i religijnym. To właśnie tam odbywały się zjazdy książęce i synody. Dziś największą atrakcją jest monumentalna Archikolegiata w Tumie, jeden z najlepiej zachowanych przykładów romańskiej architektury w Polsce. Budowla z XII wieku zachwyca surowym pięknem i proporcjami. Prace archeologiczne prowadzone w Tumie przez dziesięciolecia ujawniły istnienie grodziska, ślady drewnianych wałów i konstrukcji sprzed ponad tysiąca lat. Ostrów Tumski jako miejsce żywej historii i duchowości Pomimo swego wiekowego rodowodu, Ostrowy Tumskie nie są skansenami. To przestrzenie, które wciąż tętnią życiem – zarówno religijnym, jak i kulturalnym. Odbywają się tu koncerty organowe, procesje, wydarzenia plenerowe i rekonstrukcje historyczne. Muzea i rezerwaty archeologiczne pełnią funkcje edukacyjne, a turyści chętnie wybierają te miejsca jako punkt obowiązkowy na mapie podróży po Polsce. Dla wierzących są to miejsca pielgrzymkowe, pełne sacrum i symboliki. Dla miłośników historii – żywe laboratoria średniowiecza. Dla zakochanych – romantyczne zaułki, jak choćby wspomniany Most Tumski we Wrocławiu. Każdy Ostrów Tumski to żywa mapa narodowej tożsamości. Miejsca te są świadkami przełomowych wydarzeń, takich jak chrzest Polski, koronacje, procesje i konflikty dynastyczne. Warto odwiedzić te miejsca nie tylko dla pięknych zabytków, ale też po to, by poczuć puls polskiej historii i zrozumieć jej duchowy wymiar. Co odkryli archeolodzy? W ostatnich dekadach prowadzone były liczne badania archeologiczne na Ostrowach Tumskich, które dostarczyły bezcennych informacji o początkach polskiej państwowości. Jednym z najważniejszych odkryć było odnalezienie reliktów palatium Mieszka I w Poznaniu, wraz z kaplicą i baptysterium. Prace prowadzone przez zespół prof. Hanny Kóčka-Krenz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza ujawniły nie tylko strukturę zabudowań, ale także ślady wczesnośredniowiecznych obrzędów religijnych. W Tumie archeolodzy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN odkryli konstrukcje wałów grodowych, palisad i fundamentów drewniano-ziemnych, datowanych na przełom IX i X wieku. Badania wykazały, że miejsce to pełniło funkcję zarówno obronną, jak i religijną na długo przed powstaniem obecnej archikolegiaty. Źródła: Narodowy Instytut Dziedzictwa. Zabytki w Polsce, Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Po 80 latach milczenia „Mikołaj” wraca do Gdańska. To świadek historii miasta
Barokowy dzwon „Mikołaj”, symbol zapomnianej historii i duchowej siły miasta, znów rozbrzmi w kościele św. Mikołaja. Ale zanim to się stanie, musiał przejść długą, pełną zwrotów akcji drogę.
Spis treści: Zapomniany symbol Gdańska Powrót do Polski „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Gdzie znajduje się serce Gdańska? Jedni wskażą pewnie Fontannę Neptuna, inna zabytkową Bramę Żuraw. Tymczasem jednym z najstarszych miejsc w mieście jest liczący ponad 800 lat kościół św. Mikołaja. I to właśnie tam znajdowało się serce barokowego dzwonu „Mikołaj”. Dzwon milczał przed 80 lat, ale po wielu dekadach nareszcie wróci do domu. Zapomniany symbol Gdańska Dzwon „Mikołaj” został odlany w 1697 roku przez gdańskiego mistrza Absaloma Wittwercka. Pierwotnie zawisł w dzwonnicy dominikańskiego kościoła św. Mikołaja. Świątynia jest związana z zakonem od XIII wieku. Słynny dzwon jest świadkiem trudnej historii Gdańska. Przetrwał wojnę, przetopienia i niemieckie parafie. XX wiek okazał się dla „Mikołaja” szczególnie dramatyczny. W 1942 roku na mocy zbrodniczej ustawy Metallspende des deutschen Volkes III Rzesza masowo rekwirowała metalowe zabytki. Następnie przetapiano je na łuski i pociski. Właśnie wtedy ważący ponad tonę dzwon „Mikołaj” został zdjęty z wieży i przewieziony do Niemiec. Dwa inne dzwony z tego samego kościoła od razu trafiły do pieców hutniczych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Niemcy oszczędzili „Mikołaja”. Być może uratowała go artystyczna wartość. Na jego płaszczu widnieje relief fundatora, o. Justa Słowikowskiego. Mogła to być również kwestia przypadku. Powrót do Polski Po wojnie „Mikołaj” zyskał nowy dom w niemieckim Kassel. W 1952 roku zawisł na wieży kościoła Matki Bożej. Gdańszczanie nie zapomnieli jednak o swoim dzwonie. W 2017 roku rozpoczął się proces jego odzyskania. – To był czas intensywnego, ale owocnego dialogu – przyznaje o. Michał Osek, przeor gdańskich dominikanów. – Dziś możemy powiedzieć, że „Mikołaj” wraca do Gdańska na zawsze. Powrót był możliwy dzięki porozumieniu między parafiami, a także wsparciu niemieckich ministerstw spraw wewnętrznych i zagranicznych oraz konsulatu w Gdańsku. Parafia w Kassel pokryje koszty demontażu dzwonu, natomiast klasztor dominikanów sfinansuje jego transport do Polski. „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Dzwon ma zostać przywrócony na swoje miejsce w czerwcu 2025 roku. Ponownie trafi do kościoła, który sam również podnosi się po latach kryzysu. W 2018 r. świątynia została zamknięta w całości z powodu zagrożenia katastrofą budowlaną. Obecnie budynek przechodzi intensywną rewitalizację. Jeszcze w grudniu planowane jest ponowne otwarcie południowej nawy. Rok 2025 to nie tylko czas powrotu dzwonu. To również 270-lecie słynnych barokowych organów św. Mikołaja oraz początek obchodów 800-lecia obecności dominikanów w Gdańsku. W ramach obchodów zaplanowano koncerty, prezentacje historyczne oraz pielgrzymkę do Caleruegi – rodzinnego miasta św. Dominika w Hiszpanii. Źródło: PAP, National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Właśnie tutaj kryje się jeden z cudów Polski. I nikt nie spodziewa się tego, co zobaczy
Wiślica to jedno z najstarszych miejsc w Polsce, a tamtejsze Muzeum Archeologiczne kryje niezwykłą zagadkę. Pod dawną świątynią znajdują się sylwetki sześciu osób. Co symbolizują i jaka jest ich przeszłość?
W tym artykule: Władca na podłodze Chrzest, którego nie było Wiślica – informacje praktyczne Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Sześć postaci z twarzami skierowanymi ku niebu. Nabożnie złożone dłonie. Wszyscy zdają się nieznacznie unosić nad ziemią. Modlą się. Łacińska inskrypcja obok głosi: „Ci pragną być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd”. Owo „uniesienie do gwiazd” nawiązuje prawdopodobnie do idei platońskiej, według której dusze ludzkie po śmierci stają się ciałami niebieskimi. I deptani rzeczywiście byli, gdyż wizerunek ten zdobi podłogową posadzkę. To jeden z najcenniejszych zabytków polskiej sztuki romańskiej. Można go oglądać w niedawno otwartym na nowo Muzeum Archeologicznym w Wiślicy. Władca na podłodze Leżąca na ziemi sandomierskiej Wiślica jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce, a pierwsi osadnicy żyli tu już przynajmniej w drugiej połowie IX w. W 1146 r. rządy nad tymi terenami przejął – zgodnie z testamentem ojca, Bolesława Krzywoustego – Henryk Sandomierski. Polecił wznieść w mieście kolegiatę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, budowla została jednak ukończona dopiero w drugiej poł. XII w., już za panowania Kazimierza Sprawiedliwego. Księcia Henryka pochowano w krypcie wiślickiej świątyni, a około roku 1175 władca polecił pokryć jej posadzkę dekoracją. W wylanym na podłogę gipsie anonimowi twórcy wyryli sylwetki sześciu postaci oraz otaczających je zwierząt i roślin. Wyżłobienia wypełnili zabarwioną na czarno masą gipsową. I tak od blisko 850 lat posadzkę dawnego kościoła zdobią postacie Kazimierza Sprawiedliwego z żoną Heleną Znojemską oraz synami (Bolesławem i Kazimierzem), Henryka Sandomierskiego oraz nieznanej nam osoby duchownej (niektórzy dopatrują się w niej Wincentego Kadłubka). Chrzest, którego nie było Po ponownym otwarciu w 2022 r. muzeum tworzy jeden kompleks – goście zaczynają wycieczkę od pawilonu archeologicznego, w którym znajdują się relikty wczesnoromańskiego kościoła pw. św. Mikołaja z kaplicą grobową z XI w. To jedna z najstarszych świątyń przynależących do tzw. serii kupieckiej, stawianych przy szlaku handlowym łączącym Pragę z Rusią Kijowską. Na wystawie znajduje się też domniemana misa chrzcielna odkryta w 1959 r. Miała ona być dowodem na to, że chrzest przyjmowano tu już ok. 880 r. (jeszcze w obrządku słowiańskim), co by czyniło z Wiślicy najstarsze znane w Polsce miejsce udzielania tego sakramentu. Najnowsze badania wykazały jednak, że kształt „misy” wynika ze źle przeprowadzonej eksploracji stanowiska archeologicznego. Koncepcja została więc obalona. Być może kiedyś zostanie wyjaśniona też tajemnica znajdującej się w zbiorach muzeum romańskiej płaskorzeźby tzw. wisielca. Jest to pochodząca prawdopodobnie z XII w. płyta nagrobna z wizerunkiem anonimowego mężczyzny, przyciągającego uwagę nienaturalnie wydłużoną szyją. To sugerowało, że zmarł on na skutek powieszenia. Trasa zwiedzania wiedzie dalej, do podziemi bazyliki mniejszej postawionej na miejscu dawnych świątyń romańskich – i to właśnie pozostałości tamtych budowli można tu oglądać. Oprócz podłogi z wizerunkami modlących się osób są tu pozostałości ornamentowanej posadzki z II kolegiaty datowane na wiek XIII. Ostatni etap trasy – przejście do sali w tzw. Domu Długosza – pozwala gościom przenieść się do XV w. Z tego stulecia pochodzi gotycka polichromia przedstawiająca zmartwychwstałego Chrystusa oraz kobiety z krzyżem, ale też postać klęczącego mężczyzny, prawdopodobnie samego kronikarza Jana Długosza. Współczesna technologia użyta w muzeum ułatwia uwolnienie wyobraźni. Wzrok przesuwający się po dawnych murach napotyka cyfrowe hologramy i wizualizacje 3D pokazujące, jak wyglądały niegdyś i jak zmieniały się na przestrzeni wieków tutejsze świątynie, a ruchome lunety z aplikacją VR pozwalają się poczuć jak osoba przemierzająca nawy kościołów i uliczki miejscowości setki lat temu. W Wiślicy odległa historia przeplata się z nowoczesnością. Wiślica – informacje praktyczne Dojazd Najlepiej autobusem do Buska-Zdroju, a dalej lokalnymi busami. Nocleg Pensjonat Bajkowy w Busku-Zdroju. Obok parku Zdrojowego. Od 260 zł/2 os. Villa Senso w Busku-Zdroju. Od 160 zł za 2 os. Warto wiedzieć Zwiedzanie wystawy możliwe jest tylko z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji. Wstęp: 20 zł. Wiślica to ludnościowo najmniejsze miasto w Polsce – liczy sobie 503 mieszkańców. Status miasta odzyskała w 2018 r., po 148 latach. Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Przypomnijmy, że Muzeum Archeologiczne w Wiślicy został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. świętokrzyskiego. Wśród nominowanych znalazły się także Porcelanowy Rynek w Ćmielowie oraz 100-letnia sosna pospolita w Wełeczu. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler
Polska za granicą. Żurawia czy Archikatedrę Oliwską zobaczysz nie tylko w Gdańsku
Archikatedrę Oliwską, Długi Targ z ratuszem, a nawet słynną Bramę Żuraw – obejrzałem w czasie wizyty nie w Gdańsku, ale w zachodnich Niemczech. Jak to możliwe?
Spis treści: Gdańsk w niemieckim kościele Opowieści z krypty Biskup gdański aż po grób Gdańsk zaklęty w kamieniu i topografii Gdańska architektura jest nie do podrobienia. Liczba wiekowych budowli w tym mieście robi wrażenie. I nie sposób ich pomylić z innymi w Polsce czy w Europie. Gdańsk w niemieckim kościele – Chodź, zobaczysz Gdańsk w Düsseldorfie! – zachęcił mnie Bartosz Radojewski, znajomy pasjonat muzeów i dziedzictwa kulturowego. Od lat mieszka w Niemczech. Nie odpuścił chyba żadnego muzeum, które znalazło się w zasięgu jego wzroku. Ale jak to? Gdańsk w Düsseldorfie – w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia na zachodnich krańcach RFN? W linii prostej 900 km od Gdańska? – dziwię się. W końcu nadarzyła się okazja. Przybywam zaintrygowany do Düsseldorfu. Jest upalny letni dzień. No dobra – gdzie ten Gdańsk? – pytam Bartosza. Opowieści z krypty Bartosz prowadzi mnie do chłodnych wnętrz Bazyliki św. Lamberta. Świątynia ulegała wielu przebudowom i zniszczeniom w swojej długiej, 800-letniej historii. Ucierpiała na przykład w 1606 roku w związku z wybuchem w pobliskiej prochowni. Później – w wyniku działań w czasie II wojny światowej. Pora jednak znaleźć Gdańsk w… kościele. W pewnym momencie Bartosz z triumfem na twarzy wskazuje palcem na posadzkę i mówi – Oto i Gdańsk! Moim oczom ukazała się spora płyta nagrobna w kościelnej posadzce. Oprócz pokaźnego herbu rodowego widzę w środkowej części napis: dr Carl Maria Splett, Bischof von Danzig (17.01.1898 – 5.03.1964). A poniżej widzę pieczołowicie wykonaną panoramę Gdańska z m.in. Bramą Żuraw czy Długiem Targiem i w końcu z Archikatedrą Oliwską na pierwszym planie. Jest to miejsce pochówku niemieckiego biskupa gdańskiego, który był zmuszony do opuszczenia Polski. Biskup gdański aż po grób Kim był Carl Maria Splett? W 1938 roku został mianowany biskupem gdańskim. „Pod naciskiem gestapo, które zagroziło masowym aresztowaniem kapłanów, wprowadził oficjalny zakaz spowiadania po polsku, potajemnie nakazał jednak spowiadać w języku ojczystym penitenta. Splett mówił w języku polskim i polecał wszystkim niemieckim księżom posługującym w Gdańsku, aby też się go uczyli” – czytamy w artykule ks. Leszka Jażdżewskiego w piśmie „Na rozstajach”. Wstawiał się też za kapłanami aresztowanymi przez hitlerowców, ale bez rezultatów. Nie wszystko opinie na jego temat są tak pochlebne. W „Gazecie Więcborskiej” czytamy: „Interwencje Spletta u hitlerowskich władz, w których przyjaźnie do niego nastawieni autorzy chcą widzieć objaw oporu przeciw hitleryzmowi, w istocie były prawdopodobnie jedynie oczywistym ujęciem się zwierzchnika za prześladowanymi podwładnymi. Stosunek biskupa do nowej sytuacji objawił się publicznie na przykład w formie listu pasterskiego z 4 września 1939 r., w którym pisał m.in.: »W tej historycznej godzinie dziejowej nie zapomnijmy podziękować Bogu najwyższemu i prosić go o dalsze błogosławieństwo dla przyszłości, Führera, narodu i ojczyzny«”. – O Splettcie myślę przez pryzmat czasów, w których przyszło mu żyć. Był to niemiecki duchowny żyjący w politycznie gorącym mieście. Wydaje się też, że taki klimat odpowiadał jego temperamentowi. Była to postać niejednoznaczna – komentuje Radojewski. Władze PRL uwięziły Spletta we Wronkach. Ale wyszedł na wolność dzięki staraniom ks. prymasa Stefana Wyszyńskiego. Ostatnie msze w Polsce przed deportacją do Niemiec sprawował w kościele w Więcborku. Tam na pamiątkę swojego pobytu pozostawił kielich mszalny i patenę biskupa gdańskiego. Tytuł biskupa Gdańska Splett zachował aż do śmierci. Gdańsk zaklęty w kamieniu i topografii Płyta nagrobna z gdańskim motywem to jednak nie wszystko, co można znaleźć w Düsseldorfie związanego z Gdańskiem. Przy ruchliwej Danziger Strasse (ul. Gdańskiej) do dziś stoi zapomniany kamień upamiętniający Gdańsk. Można na nim dostrzec trzykrotnie powtórzone słowo „Danzig”. A Bartosz przez kilka lat mieszkał właśnie przy tej ulicy. W życiu nie ma przypadków. Przez wiele lat członkowie Bund der Danziger e. V. (BdDA), organizacji zrzeszającej wysiedlonych mieszkańców Wolnego Miasta Gdańska i ich potomków, składali przy tym kamieniu wieńce. W miastach zachodnioniemieckich po II wojnie światowej zmieniano nazwy ulic. Część denazyfikowano, usuwano nazwiska hitlerowskich notabli. Inne określano mianem miast, które znalazły się w granicach Polski. A przy niektórych z nich zamieszkiwały nawet grupy przesiedleńców. W ten sposób Niemcy chcieli wyrazić przywiązanie do swojego dawnego „Heimatu”, czyli regionu. Źródła: National Geographic Polska, Gazeta Więcborska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.