Remont ambony ujawnił zamurowane przejście. Znalezisko w XIII-wiecznym kościele w Płocku
Remont w kościele pw. św. Dominika w Płocku przyniósł zaskakujące efekty. Pod współczesnymi warstwami tynku odsłonięto zamurowane przejście oraz symbole na ścianach. Czego jeszcze nie wiemy o tej jednej z najstarszych ceglanych budowli na Mazowszu?
Ta świątynia z pewnością skrywa wiele zagadek. Kościół pw. św. Dominika w Płocku (tzw. kościół „na Górkach”) powstał w XIII wieku. Budynek wzniesiono z cegły. Do naszych czasów zachowały się najstarsze części murów od strony północnej w prezbiterium i w portalu. Być może jest to najstarsza zachowana ceglana budowla na Mazowszu. Czas na remont! Zabytkowe budowle podlegają ochronie konserwatorskiej. W ostatnim czasie w kościele pw. św. Dominika prowadzono prace techniczne przy ambonie. Pochodzi ona z późniejszej, bo późnobarokowej fazy istnienia świątyni. W czasie remontu oczyszczono powierzchnię ambony, uzupełniono ubytki oraz odtworzono brakujące elementy. Jednak nawet przy tak niewielkim zakresie prac w obiektach zabytkowych dochodzi często do ciekawych odkryć. Tak też było i tym razem. Zamurowane przejście – jedno ze „znalezisk” „Warto wspomnieć, że w trakcie prowadzonych prac doszło do kilku odkryć. Podczas demontażu współczesnych stopni prowadzących na ambonę odkuto fragmenty tynku, pod którym ukazał się wątek ceglany sugerujący zamurowane przejście na ambonę. Kolejnym odkryciem były znajdujące się na fragmentach pierwotnego tynku znaki wykonane czarnym konturem” – czytamy w mediach społecznościowych Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ten kościół z pewnością warto odwiedzić. Wewnątrz zobaczymy nie tylko ołtarz i ambonę w stylu rokokowym z połowy XVIII w., ale też krucyfiks z XVIII w. Uwagę zwraca również marmurowa chrzcielnica z 1. połowy XVIII wieku wykonana w stylu barokowym. Z kolei drewniana dzwonnica położona obok kościoła powstała po II wojnie światowej. Za jej wzór posłużyła konstrukcja, która stałą w tym miejscu 200 lat wcześniej. Do podobnych, zagadkowych odkryć dochodzi często w czasie remontów zabytkowych budowli. Kilka tygodni temu w czasie prac związanych z naprawą zapadającej się posadzi w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku natknięto się na pochówek czeskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, który, choć nie został oficjalnie świętym, był wielbiony przez lokalną ludność. Od Konrada Mazowieckiego po protestantów Kościół pw. św. Dominika w Płocku powstał dla dominikanów, których sprowadził książę Konrad Mazowiecki, czyli ta sama osoba, która sprowadziła do Polski Krzyżaków. Świątynia była konsekrowana między 1234 a 1237 rokiem. Wzniesiono ją z cegły w stylu romańskim z elementami gotyku. Jednocześnie zbudowano przylegający do kościoła klasztor. W 1243 roku Pomorzanie zaatakowali kompleks i go spalili, ale został szybko odbudowany. Do dużych zmian doszło pod koniec XVI wieku, kiedy świątynię przebudowano w stylu renesansowym. Wówczas powstała arkadowa fasada oraz kaplica ufundowana przez Zofię ze Szczepańskich Rawską. Następna przebudowa odbyła się w 1. połowie XVIII w. Wtedy wnętrze otrzymało późnobarokowy wystrój. Od początku XIX wieku do 1945 roku klasztor i kościół pw. św. Dominika w Płocku stał się siedzibą zboru protestanckiego. W 1945 r. kościół trafił w ręce katolików. Źródła: WUOZ w Warszawie, Zabytek.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
Otwarta po 140 latach krypta w Kłodzku ukazała niezwykłe znalezisko – szczątki czeskiego arcybiskupa. Arnoszt z Pardubic, choć nie został oficjalnie świętym, był uważany za wyjątkową postać. Dlaczego chciał być pochowany właśnie w Kłodzku? Archeolodzy i historycy próbują rozwikłać tę zagadkę.
Kłodzko uznawane jest za jedno z najpiękniejszych i najstarszych miast Dolnego Śląska. Na jego historię składają się złożone dzieje nie tylko Polski, ale też Niemiec czy Czech. Znakiem rozpoznawczym miasta i jego wielką atrakcją jest górująca nad nim twierdza, położona na Wzgórzu Zamkowym. Nie powinno zatem dziwić to, że archeolodzy i historycy co i rusz napotykają w tym miejscu na ciekawe pozostałości po historii. Zagadkowa krypta Najnowsze badania dwumetrowej krypty w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku nie były naukową fanaberią, ale koniecznością. Posadzka nad nimi zaczęła się zapadać, dlatego niezbędne były prace remontowe, by nie doszło do katastrofy. Rozpoczęły się badania archeologiczne. Ze strony polskiej prowadził je dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Z Czech była też spora reprezentacja naukowa z Uniwersytetu Pardubickiego, Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach oraz z Muzeum Narodowego w Pradze. Skąd taka duża liczba badaczy zza naszej południowej granicy? Otóż było wiadomo, że w krypcie spoczywają szczątki ważnej osobistości – duchownego Arnoszta z Pardubic (1297–1364), który prawdopodobnie pochodził z Kłodzka. Ten duchowny studiował na uniwersytetach w Padwie i Bolonii. Po powrocie do Czech został pierwszym arcybiskupem praskim. Odgrywał znaczącą rolę polityczną w regionie. Zgodnie z jego wolą pochowano go w Kłodzku, w ufundowanym przez niego kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Szczątki w skrzynce „Kilka dni temu po odsłonięciu kamiennej płyty krypty, archeolodzy natrafili na metalową skrzynkę zachowaną wraz z oryginalnymi pieczęciami z XIX wieku. W jej wnętrzu znajdowały się ludzkie szczątki owinięte w tkaniny, prawdopodobnie jedwabne, szklany pojemnik oraz fragmenty tkanin i metalowych ozdób” – czytamy w relacji Uniwersytetu Wrocławskiego w mediach społecznościowych. Co dalej ze szczątkami? Teraz polsko-czeski zespół przeprowadzi specjalistyczne analizy – m.in. badania izotopowe oraz genetyczne. Mają one dostarczyć nowych informacji na temat pochodzenia, diety czy wyglądu arcybiskupa. Bo choć w Kłodzku spędził niewiele czasu, to właśnie to miasto wybrał – z jakiegoś powodu – jako miejsce swojego spoczynku. Czy analizy rozwiążą tę zagadkę? Pośmiertne losy Arnoszta Grób Arnoszta po raz ostatni otwierano w 1881 roku. Wygląda na to, że niewiele pozostało z jego doczesnych szczątków. Umieszczono je w niewielkim szklanym naczyniu, które następnie złożono w metalowej skrzynce. W krypcie znajdowały się też liczne fragmenty drewna pochodzące z niezachowanej w całości drewnianej skrzyni. Odkryte elementy w krypcie sugerują badaczom, że w okresie baroku szczątki mogły być eksponowane. Trudno dziś jednak ustalić, kiedy dokładnie zadecydowano o ich ponownym pochówku. Wiadomo, że duchowny był czczony przez lud. Po jego śmierci wiele osób uznało go za świętego, mimo że nigdy nie został kanonizowany. Po zakończeniu ekspertyz szczątki arcybiskupa zostaną ponownie złożone w tej samej krypcie. Źródło: Uniwersytet Wrocławski Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jeden z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Eksperci mówią o rekordzie frekwencji
Katedra Notre Dame zbliża się do pierwszej rocznicy wielkiego ponownego otwarcia po katastrofalnym pożarze z 2019 roku. Dziś, po latach intensywnej odbudowy, obiekt znów przyciąga tłumy jak nigdy dotąd, a eksperci przewidują, że bieżący rok zakończy z rekordową frekwencją.
Kiedy w kwietniu 2019 roku płomienie ogarnęły dach i iglicę katedry Notre Dame, świat obserwował dramat paryskiej świątyni z niedowierzaniem. W następnych miesiącach uruchomiono międzynarodowe zbiórki i rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace ratunkowe, które dla wielu stały się symbolem walki o zachowanie europejskiego dziedzictwa. Proces odbudowy śledzono niemal na bieżąco – od pierwszych zabezpieczeń konstrukcji, po rekonstrukcję zniszczonych elementów. Gdy świątynia ponownie otworzyła swoje drzwi dla zwiedzających, zainteresowanie przerosło wszelkie oczekiwania. Odbudowa katedry po pożarze Renowacja katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku stała się jednym z największych projektów konserwatorskich współczesnej Europy. Tragiczne wydarzenia z 15 kwietnia 2019 roku doprowadziły do zawalenia się dachu, iglicy oraz części sklepienia. Ogień poważnie uszkodził wnętrze świątyni, obejmując również elementy konstrukcyjne uznawane za arcydzieła średniowiecznej inżynierii. Katedra, której budowę rozpoczęto w 1163 roku i kontynuowano blisko dwa stulecia, przez wieki była modyfikowana oraz restaurowana, pozostając jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w Europie. Po pożarze zespoły konserwatorskie musiały odtworzyć nie tylko strukturę budynku, lecz także całe wyposażenie liturgiczne – w tym nowy ołtarz, chrzcielnicę i siedziska. Ocalono i wyeksponowano również relikwiarz z koroną cierniową Chrystusa. Jak podkreśla Philippe Picaud, odbudowa wnętrza była dopiero pierwszym etapem, gdyż w kolejnych latach renowacja obejmie także zewnętrzną część świątyni, w tym łuki przyporowe, gargulce i nowe witraże. Mimo trwających prac katedra pozostaje dostępna dla turystów i wiernych. – Dostosowujemy liczbę odwiedzających w zależności od tego, czy w danym momencie trwa nabożeństwo – wyjaśnia Picaud. Obecnie cały proces przebiega już sprawnie, choć z miesiąca na miesiąc liczba odwiedzających wyraźnie rośnie. Rekordowe zainteresowanie turystów po ponownym otwarciu Notre Dame Zainteresowanie odbudowaną katedrą cały czas się zwiększa, a liczby odwiedzających przekraczają nawet najbardziej optymistyczne prognozy. We wrześniu 2024 roku ponownie otwarto wieżę katedry, co dodatkowo zwiększyło ruch turystyczny. Teraz zwiedzający mogą pokonać 424 schody prowadzące na jej szczyt. Według Michela Picauda, prezesa organizacji Friends Notre-Dame de Paris, do sierpnia 2025 roku liczba odwiedzających osiągnęła około ośmiu milionów. – Jesteśmy z pewnością najczęściej odwiedzanym zabytkiem i katedrą we Francji – podkreśla Picaud. Dodaje, że według szacunków do końca roku liczba turystów z pewnością przekroczy 12 milionów, a niektóre prognozy mówią nawet o rekordowych 15 milionach. Rosnące zainteresowanie to efekt nie tylko renowacji, ale przede wszystkim ogromnych emocji i znaczenia miejsca, które po pożarze w 2019 roku stało się dla wielu symbolem kruchości, nadziei i odrodzenia. Źródło: Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Prawosławny proboszcz z Podlasia mówi wprost o swoich wiernych. „Mamy inne podejście”
Kościół prawosławny w Polsce to nie tylko cerkwie, ikony i Wielkanoc w innym terminie. W niektórych regionach wyznawcy prawosławia stanowią większość, a ich duchowni otwarcie mówią o różnicach z katolikami.
Spis treści: Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Ikony – sztuka, kanon i duchowość Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia Polska jest krajem zdominowanym przez katolików, ale istnieją miejsca, gdzie to wierni prawosławni stanowią większość. W takich regionach, jak województwo podlaskie czy południowo-wschodnia część Lubelszczyzny, duchowni prawosławni pełnią ważną rolę w życiu lokalnych społeczności. Choć religie chrześcijańskie mają wspólne korzenie, ich rytuały, kalendarze liturgiczne i architektura świątyń bywają zupełnie inne. Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji W Polsce, gdzie 95 proc. wierzących obywateli to katolicy, oczywiste wydaje się, że pątnicy wędrują na Jasną Górę. Ale szlak grupki ludzi z krzyżem wiedzie z Warszawy na Podlasie, gdzie wznosi się święta Góra Grabarka, zwana „prawosławną Częstochową”. Najważniejsze w Polsce prawosławne sanktuarium stało się znane z powodu tysięcy krzyży wotywnych otaczających cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego. Pielgrzymi przynoszą je przez cały rok, ale najwięcej przybywa ich 18 sierpnia, czyli w wigilię święta Przemienienia. Latem na Grabarkę codziennie przyjeżdża po kilka autokarów z turystami z kraju i zagranicy. – Ludzie są zaskoczeni niewielkimi rozmiarami świątyni i panującą w niej atmosferą skupienia i modlitwy. Tutaj tradycja harmonijnie łączy się z przyrodą – siostra Julita z żeńskiego klasztoru śś. Marty i Marii, istniejącego na Grabarce od 60 lat, cicho opowiada o spotkaniach z przyjezdnymi. Myślą, że krzyże wokół cerkwi to cmentarz. Zwykle niewiele wiedzą o prawosławiu. Pytają, jak wygląda spowiedź, czym się zajmują siostry w klasztorze albo – bardzo często – jakie są różnice między katolicyzmem i prawosławiem. Jak w kilku zdaniach opowiedzieć o różnicach narosłych przez wieki między Wschodem i Zachodem? Rozłam, zwany wielką schizmą, nastąpił w 1054 r., kiedy to Rzym i Konstantynopol rzuciły na siebie nawzajem klątwy. Jednak proces oddalania się Kościołów zaczął się dużo wcześniej, a wspomniana data jest raczej symboliczna. Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem W rzeczywistości już w IV w. zaznaczały się różnice między skłonnym do spekulacji teologicznych Wschodem a poświęcającym więcej uwagi prawnym formułom Zachodem. Wschód podążył drogą modlitwy i kontemplacji, uznając za niemożliwe poznanie Boga w jego istocie; Zachód tymczasem skłonił się ku scholastyce – filozofii uzasadniającej dogmaty i prawdy wiary za pomocą rozumu. Do tego dochodziło odmienne rozumienie pierwszeństwa Rzymu. Pozostałe cztery patriarchaty uważały go wprawdzie za primus inter pares, „pierwszego między równymi”, ale jego pierwszeństwo rozumiały jako wyłącznie honorowe. Później pojawiły się kolejne kwestie sporne. – Prawosławie pozostało wierne dogmatom pierwszych Soborów Powszechnych. Nie przyjęło dodanego do Symbolu Wiary słowa filioque, oznaczającego, że Duch Święty pochodzi także od Syna, a nie tylko od Ojca. Nie uznaje też Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny ani nieomylności papieża – siostra Julita wymienia główne różnice dogmatyczne między Kościołami. Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Tych odmienności jest dużo więcej – wystarczy spojrzeć na sakramenty. W prawosławiu chrzest polega na trzykrotnym zanurzeniu i odbywa się jednocześnie z bierzmowaniem, po czym dziecko może już przyjąć komunię. Występuje ona pod dwiema postaciami – chleba i wina. Ponadto księża mogą się żenić (ale tylko przed święceniami kapłańskimi) i mieć dzieci. Nie dotyczy to, oczywiście, biskupów – ci są wybierani spośród mnichów. – Głównym zadaniem mnicha jest modlitwa. To on modli się za ludzi zajętych pracą i codziennymi obowiązkami – wyjaśnia siostra Julita. Od 10 lat wypełnia swą misję w klasztorze na Świętej Górze Grabarce. Był on pierwszym utworzonym po II wojnie światowej żeńskim monasterem. W Polsce istniał wówczas tylko jeden klasztor – w Jabłecznej. Dla porównania – w okresie międzywojennym było 11 monasterów męskich i 5 żeńskich. Po wojnie znalazły się za wschodnią granicą lub zostały zlikwidowane. Życie klasztorne odrodziło się dopiero po zmianie ustroju w 1989 r. Mnisi powrócili do nastrojowego Supraśla, Turkowic, powstały klasztory i domy zakonne m.in. w Ujkowicach, Sakach, Wojnowie, Zwierkach, Kostomłotach. Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Do Zwierek mają być w tym roku przeniesione relikwie św. Gabriela. Chłopiec urodził się w tej wsi w XVII w.. Gdy miał sześć lat, pozostawiony bez opieki, zaginął. Martwego znaleziono na pobliskim polu. Po wielu latach przypadkowo naruszono trumnę i okazało się, że ciało nie uległo rozkładowi, co jest jedną z oznak świętości. Relikwie chłopca, po wielokrotnej zmianie miejsca (były nawet w Muzeum Ateizmu w Mińsku na Białorusi!), spoczywają teraz w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku – tej, którą w 1991 r. odwiedził papież Jan Paweł II. Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność W Polsce żyje ok. 550 tys. wyznawców prawosławia. Choć to skromna liczba przy 38 mln obywateli, stanowią najliczniejszą mniejszość wyznaniową – przed Świadkami Jehowy i protestantami. W granicach Polski prawosławie pojawiło się prawdopodobnie na początku XI w., a na pewno w XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego. Król zagwarantował wtedy poszanowanie wyznania prawosławnym Rusinom zamieszkującym przyłączoną do Polski Ruś Halicką. Ten styk wyznań, kultur i narodowości miał się później okazać przyczyną rozlicznych konfliktów. Kiedy Polska i Litwa zawarły unię, Korona stała się pierwszym w historii katolickim państwem, które miało w swoich granicach dużą społeczność prawosławną. Władysław Warneńczyk wydał pierwszy przywilej, równający w prawach oba Kościoły. Stało się to w 1443 r., a jakieś 50 lat później powstał pierwszy na ziemiach Rzeczypospolitej męski klasztor prawosławny – pw. św. Onufrego, w Jabłecznej nad Bugiem. Obok św. Góry Grabarki i Monasteru Supraskiego, jest dziś najważniejszym prawosławnym sanktuarium w Polsce. Od ponad 500 lat, czyli od momentu założenia, jest nieprzerwanie prawosławny. Nie przeszedł w ręce unitów, nawet kiedy jego przełożonym został zwolennik unii brzeskiej. Na jej mocy, w 1596 r., większość prawosławnych biskupów uznała zwierzchnictwo papieża. Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Wyznawcy prawosławia byli utożsamiani z rosyjskim zaborcą, a cerkwie uznawano za symbol rusyfikacji. Ujawnił się wówczas paradoks, żywy zresztą do dziś: Rosjanie uważali prawosławnych żyjących w Rzeczpospolitej za Polaków, zaś Polacy – za Rosjan. Antyrosyjskie nastroje spowodowały rozebranie w 1926 r. wielkiego soboru św. Aleksandra Newskiego, stojącego na placu Saskim (dziś Piłsudskiego) w Warszawie. Jego mierząca 70 m dzwonnica była najwyższym budynkiem ówczesnej stolicy. Nieliczni protestowali przeciwko burzeniu świątyni, argumentując m.in., że znajdują się w niej dzieła sztuki, których twórcy nie myśleli o żadnej polityce. Granity i marmury pozostałe po rozbiórce posłużyły do ozdobienia stołecznych gmachów. Zachowane fragmenty cennych mozaik były przez wiele lat przechowywane w Muzeum Narodowym, by ostatecznie trafić do katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie. Losy soboru podzieliły cerkwie w innych miastach, m.in. w Lublinie, we Włocławku, Kielcach, Białymstoku. W ramach porządków powrócono do tematu uniezależnienia się polskiego Kościoła prawosławnego od patriarchatu moskiewskiego (sam Piłsudski żądał „samodzielności Cerkwi Prawosławnej“). Większość biskupów opowiedziała się za ogłoszeniem autokefalii, czyli pełnej niezależności od zewnętrznych jurysdykcji. Droga do niej okazała się jednak długa i kręta, na dodatek naznaczona morderstwem. Archimandryta Smaragd Łatyszenko, przeciwny oddzielaniu się od rosyjskiego Kościoła, po dwugodzinnej burzliwej wymianie zdań z metropolitą Jerzym, ówczesnym zwierzchnikiem Kościoła w Polsce, z okrzykiem: – Oto masz, kacie prawosławia! – zastrzelił swego adwersarza. Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Tak powstał Kościół unicki (greckokatolicki), a prawosławie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów stało się nielegalne. Po kolejnych kilkudziesięciu latach ponownie zostało uznane, a nawet wprowadzono równouprawnienie wyznań, ale mniej więcej od połowy XVII w. było już tylko gorzej. Prawosławni w Polsce podlegali do tej pory metropolii kijowskiej. Kiedy Moskwa przejęła Zadnieprze z Kijowem, dostali się pod jurysdykcję moskiewską, a car Piotr Wielki otrzymał prawo ingerowania w sprawy Rzeczpospolitej w obronie prawosławia. Nic więc dziwnego, że na ziemiach polskich rosła niechęć do jego wyznawców. Sprawy próbował uporządkować Sejm Wielki. Zgodnie z planem, Kościół prawosławny miał nawiązać kontakt z Konstantynopolem, by stać się niezależnym od Moskwy. Plan został zrealizowany, ale dopiero w... 1924 r.. Wcześniej na przeszkodzie stanął bowiem trzeci rozbiór Polski. Pod zaborami prawosławni stracili niezależność i zostali poddani rusyfikacji. Po I wojnie światowej wyznawcy prawosławia – w liczbie ok. 4 mln – stanowili 12 proc. obywateli Rzeczypospolitej. Byli to głównie Rosjanie, Ukraińcy i Białorusini – prawdziwy zlepek kulturowy i narodowościowy, który pozostanie cechą charakterystyczną polskiego prawosławia. Wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 r., Kościół uzyskał samodzielność i odrębną organizację. Ale jak bumerang wrócił stary problem. Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Teksty przetłumaczył ks. Henryk Paprocki, opiekun punktu duszpasterskiego na Wilczej, nuty opracowała Anna Siegień, dyrygentka. Zorganizowali chór, sami pieką prosfory – odpowiednik opłatka. Po swoich nabożeństwach składają i przesuwają pod ścianę prosty ikonostas z dwiema ikonami: Matki Boskiej i Chrystusa. Przestawiają też pulpit z ikoną swego patrona, św. Grzegorza Peradze (to jedyny prawosławny święty związany z Warszawą) i rozstawiają krzesła, by mogła się odbyć msza polskokatolicka. – Piękno zbawi świat – stwierdził Fiodor Dostojewski. Jego słowa można odnieść do prawosławnej liturgii. To właśnie liturgia i ikona są znakami rozpoznawczymi prawosławia, przy czym jedno stanowi nieodłączny element drugiego. Gdy prawosławny wchodzi do chłodnego wnętrza kościoła, jest nie mniej zaskoczony jego surowością, niż katolik przepychem przedstawień sakralnych i ornamentów w cerkwi. Ikony i freski oświetlone świecami, zapach kadzidła, śpiew chóru – pozwalają odbierać piękno nabożeństwa różnymi zmysłami. Wzrok nie sięga tylko do ołtarza oddzielonego ikonostasem. Jego rolą – jak pisze Paul Evdokimov w swojej książce „O ikonie” – nie jest jednak zasłanianie, lecz ukazywanie tego, co dla oczu niewidzialne. Umieszczone są w nim w określonym porządku przedstawienia Matki Boskiej i Chrystusa, Ostatniej Wieczerzy, wielkich świąt, aniołów, ewangelistów i proroków. Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Autokefalia została nadana aż dwukrotnie. Tę przyznaną przez Konstantynopol ogłoszono 17 września 1925 r. w katedrze św. Marii Magdaleny w Warszawie. Spośród wszystkich prawosławnych Kościołów sprzeciwiła się tylko Moskwa. Polska zerwała wówczas stosunki z tym patriarchatem, które zostały wznowione dopiero w 1948 r. Dziś polski Kościół jest jednym z 15 autokefalicznych na świecie. Należą do nich starożytne patriarchaty: Konstantynopola (teraz to on jest dla Wschodu „pierwszym między równymi”), Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy, a także Bułgaria, Cypr, Grecja, Gruzja, Rumunia, Rosja, Serbia, Albania, Czechy i Słowacja oraz Kościół prawosławny w Ameryce. Po II wojnie światowej, na okrojonych polskich ziemiach, liczba prawosławnych zmniejszyła się do ok. 400 tys. Mimo to nadal stanowili największą po Kościele katolickim wspólnotę wyznaniową. Powojenne straty były jednak dotkliwe: z 10 hierarchów pozostało dwóch, z 1947 świątyń zachowały się 223, przetrwała mniej więcej jedna dziesiąta duchownych. Do tego doszło burzenie cerkwi na Chełmszczyźnie i akcja „Wisła” – przesiedlenia mniejszości ukraińskiej, grekokatolików i prawosławnych na ziemie odzyskane. Pozostałością po tej akcji jest dziś obecność niewielkich skupisk wyznawców prawosławia na zachodzie Polski. – Bez młodzieży nie ma życia w Kościele – powiedział biskup polskokatolicki Wiktor Wysoczański przed rozpoczęciem prawosławnej liturgii sprawowanej w Warszawie w języku polskim (między tymi wyznaniami właściwie nie istnieją różnice dogmatyczne). Faktycznie, w udostępnionej trzy lata temu przez Kościół starokatolicki niewielkiej kaplicy przy ulicy Wilczej średnia wieku wynosi jakieś 30 lat. Na liturgię przychodzi nawet 80 osób. Mimo że z trudem się mieszczą, chcą wysłuchać nabożeństwa po polsku. – W prawosławną liturgię zaangażowane są wszystkie zmysły: wzrok, węch, słuch, ale najważniejszy jest rozum. Dzięki zrozumiałym słowom on również jest włączony do modlitwy – wyjaśnia Anna Żornaczuk-Łuba. Do Warszawy przyjechała z Wałcza, leżącego koło Piły. To jedno z tych skupisk prawosławia, które powstało po akcji „Wisła”. Nabożeństwa odbywają się tam w języku cerkiewnosłowiańskim. – Nawet gdy korzysta się ze słownika i pozna język cerkiewnosłowiański, liturgia po polsku daje całkiem inne wrażenie, pozwala w pełni zrozumieć pieśni i modlitwy – dodaje. Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Mimo że liturgia zawiera te same elementy co katolicka – m.in. czytanie Listów Apostolskich i Ewangelii – komuś niezorientowanemu trudno to zauważyć, zwłaszcza gdy nabożeństwo jest odprawiane w języku cerkiewnosłowiańskim. Kapłan prowadzi dialog z chórem, wychodzi przez carskie wrota lub drzwi diakońskie, okadza ikony i wiernych. Ludzie stoją w milczeniu, śpiewają jedynie Symbol Wiary i modlitwę Ojcze nasz. Wszyscy często się żegnają – istnieje przy tym spora dowolność, w jakim momencie należy to robić. Złośliwi twierdzą, że prawosławni powinni się żegnać... przed lustrem, bo najpierw podnoszą rękę do prawego ramienia, a później do lewego. Wynika to z kolejności słów „i Świętego Ducha”, podczas gdy u katolików brzmią one „i Ducha Świętego”. Wszyscy żegnają się więc tak samo, tylko inaczej układają palce. Język cerkiewnosłowiański do dziś jest używany w wielu Kościołach prawosławnych na świecie – także w Polsce, chociaż w niektórych parafiach, np. we Wrocławiu, w Białymstoku czy Warszawie, stosuje się także język polski. Cerkiewnosłowiański wywodzi się z najstarszego literackiego języka Słowian – czyli starocerkiewnosłowiańskiego. Jego alfabet stworzyli bracia święci Cyryl i Metody, którzy w IX w. prowadzili misje chrystianizacyjne na ziemiach zamieszkanych przez Słowian. Oprócz dwu języków, w polskim Kościele są używane dwa kalendarze: juliański, zwany „starym”, i gregoriański, czyli „nowy”, oficjalny. Ten pierwszy coraz bardziej późni się w stosunku do drugiego – teraz jest to 13 dni (w 3000 r. opóźnienie sięgnie 21 dni). To stąd bierze się dwutygodniowa różnica w datach świąt w Kościołach katolickim i prawosławnym. Wyjątkiem pozostaje Wielkanoc. Podstawę wyliczania jej daty stanowi tzw. paschalia aleksandryjska – specjalne tablice, których założenia zostały opracowane prawdopodobnie w IV w. W tym roku prawosławni będą obchodzić Paschę tydzień po katolikach – rzadko wypada ona w tym samym terminie. – Ikona to okno ku wieczności – mówi ikonograf Grzegorz Zinkiewicz. Ikony – sztuka, kanon i duchowość Słońce wpada przez okna do jego pracowni, ukrytej na małej wsi niedaleko Bielska Podlaskiego. Pod ścianami stoją rozpoczęte prace. Niektóre to dopiero szkice na zagruntowanych lipowych deskach, na innych został już naniesiony kolorowy podkład. Grzegorz Zinkiewicz od ponad 12 lat pisze ikony (jak mówi się o ich malowaniu). Wcześniej, przez cztery lata, uczył się w Policealnym Studium Ikonograficznym w Bielsku Podlaskim. Oficjalnie otwarte w 1991 r., dokonało rewolucji w polskim prawosławiu: powrotu ikony kanonicznej do domów i świątyń. Coraz częściej zastępuje ona tanie papierowe reprodukcje i olejne obrazy, które pojawiły się w ikonostasach wskutek zniekształcenia kanonu ikony pod wpływem sztuki renesansowej i barokowej. Czym jest kanoniczność? To zgodność z postanowieniami soborowymi i tradycją, pojmowaną jako wierność duchowi pierwotnego Kościoła. Kanon określa symbolikę barw, gestów i wygląd świętych, a także etapy pracy, zabiegi malarskie i materiały, z jakich powinna być wykonana ikona. – Trzymanie się kanonów często jest uważane za skostnienie albo bezmyślne kopiowanie. A przecież dzięki nim ikona pozostaje czytelna, oddaje prawdę. Nie ma w niej miejsca na wyrażanie siebie jako artysty – mówi Zinkiewicz. Nie można zapominać, że ikona jest wspólnym dziedzictwem całego chrześcijaństwa. Jako obraz przeznaczony do kultu przyjęła się w pierwszej połowie V w., a więc na długo przed oddaleniem się Kościołów. Jednak Zachód przyznał ikonie rolę wyłącznie ozdobną. Teraz zaczął odkrywać ją na nowo. Bielską szkołę ukończyło kilka osób wyznania rzymskokatolickiego, które pracują teraz na potrzeby swojego Kościoła. Warsztaty pisania ikon odbywają się np. w Studium Chrześcijańskiego Wschodu przy klasztorze oo. Dominikanów w Warszawie. Ikona stała się w ostatnich latach modna, dostrzeżono w niej dzieło sztuki. Trzeba jednak pamiętać, że stanowi ona nieodłączny element prawosławnego nabożeństwa. – Ikona musi żyć w sakralnej przestrzeni, nie może być ozdobnikiem – mówi Grzegorz Zinkiewicz. – Dlatego największą satysfakcję daje mi pisanie ikon do świątyń. Kiedy widzę, jak są okadzane, ludzie je całują, zapalają przed nimi świece, czuję się pożyteczny i spełniony. Działające od dwóch lat Muzeum Ikon w Supraślu mieści się w murach Supraskiego Monasteru Zwiastowania Bogarodzicy. Klasztor z 500-letnią historią to odpowiednie miejsce do eksponowania sztuki sakralnej. Większość ikon przekazanych do muzeum została zatrzymana przez służby celne podczas próby ich przemytu zza wschodniej granicy. Z ponad tysiąca obrazów znajdujących się w zbiorach wystawiono jedną trzecią. Multimedialna ekspozycja obejmuje ikony pisane na desce, metalowe ikony podróżne, plakiety i krzyże. W sezonie placówka przeżywa oblężenie. Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką – Latem odwiedza nas nawet 4,5 tys. osób w ciągu miesiąca – opowiada Ewa Zalewska, pracownik muzeum. – W Krakowie prawosławie jest czystą egzotyką – mówi Tadeusz Krzyżański, który dziewięć lat temu, po przejściu na emeryturę, przeniósł się do Olchówki, wsi na skraju Puszczy Białowieskiej. Oprócz niego mieszka tu tylko jedna katolicka rodzina, reszta to prawosławni. – Znajomi z Krakowa zazdroszczą mi, że obchodzę święta dwa razy – uśmiecha się. Pracował kiedyś w krakowskiej telewizji, ale już po dwóch latach spędzonych w Olchówce poczuł się jak u siebie, zżył się z ludźmi. Wierzy, że miejscowi też go zaakceptowali. – Nu, tak ty uże nasz – usłyszał kiedyś w gwarze od dziadka na ulicy. Przy tej ulicy, parę lat temu, z inicjatywy Krzyżańskiego stanęły krzyże katolicki i prawosławny. Każdy, kto po raz pierwszy je widzi, musi się zatrzymać, mają bowiem wspólną poprzeczkę. Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia – Ekumenizm zaczyna się na samym dole – na ulicy, w sklepie, w banku, wśród prostych ludzi – stwierdza ks. Aleksander Surel, proboszcz prawosławnej parafii św. Mikołaja w Narewce. To jedna z tych kresowych wsi, gdzie na jednym końcu stoi cerkiew, a na drugim kościół. Przed wojną była jeszcze synagoga. Katolikiem jest tu co piąty mieszkaniec, ale na szczęście nikt nikomu nie zagląda w metrykę chrztu. – Kiedy spłonął kościół, w jego odbudowie pomagali prawosławni – mówi ks. Grzegorz Kułakowski, proboszcz rzymskokatolickiej parafii św. Jana Chrzciciela w Narewce. W pierwszą niedzielę czerwca obaj księża spotykają się w Olchówce, odległej od Narewki o parę kilometrów. Tego dnia odbywa się we wsi święcenie pól i zagród – tradycja zakazana kiedyś przez władze. W tym roku procesja z chorągwiami po raz szósty wyruszy spod szkoły i na koniec zatrzyma się pod krzyżami. Po drodze wszyscy będą się modlić przed stacjami ustawionymi przez mieszkańców. Bo nie wystarczy być prawosławnym albo katolikiem, żeby zostać zbawionym. Źródło: National Geographic Polska Artykuł po raz pierwszy opublikowany w 2009 roku na łamach magazynu „National Geographic Polska” Konsultacja: ks. Henryk Paprocki Nasza autorka Barbara Żukowska Dziennikarka współpracująca z Travelerem. Pierwsza wyprawa na wschód i pierwsze zetknięcie z buddyzmem zrobiły na niej duże wrażenie.
Zobaczyłem skarb, o który walczyła Katedra Notre Dame. Znajduje się w Gnieźnie
Zabytki z Gniezna skrywają wiele tajemnic. Wśród nich są srebrne lichtarze sprzed 300 lat. Były przedmiotem starań słynnej Katedry Notre Dame. Skusiły też szajkę złodziei. Poznajcie ich niezwykłą historię.
Spis treści: Skarby w muzeum Zmagania z Notre Dame Lichtarze pożądania Gniezno to miasto z niezwykłą historią. Pierwsza stolica Polski byłą areną licznych ważnych wydarzeń na przestrzeni stuleci. Odzwierciedlają to zarówno zabytki architektury, ale również obiekty przechowywane w muzeach. Około 2 tysiące zabytków można zobaczyć w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Taka liczba może przytłoczyć. Warto skupić się na kilku wybranych i poznać ich historię. Dzieje niektórych obiektów są naprawdę fascynując i zaskakujące, o czym przekonałem się w czasie ostatniej wizyty w Gnieźnie. Skarby w muzeum Po muzeum oprowadza mnie dyrektor placówki, Bartosz Przybyła. Gdy pytam go o najciekawsze zabytki z kolekcji, nie jest w stanie się zdecydować, bo za każdym z nich kryje się jakaś opowieść. Można też obejrzeć skarbiec katedry gnieźnieńskiej. – Ten skarbiec nie jest największy w Polsce, bo większe są jeszcze w Krakowie i Częstochowie, nasz plasuje się na trzeciej pozycji, natomiast jest skarbcem najstarszym – mówi mi szef muzeum. Niektóre obiekty pochodzą z X wieku, wśród nich jest kielich św. Wojciecha. – To jest chyba najcenniejsza rzecz – przyznaje Przybyła. Zmagania z Notre Dame Moją uwagę przykuwa jednak zestaw innych zabytków, zdecydowanie późniejszych – kilku srebrnych lichtarzy, czyli dużych świeczników ołtarzowych. Niespecjalnie rzucają się w oczy, ale staję przy nich jak wryty. Stało się to, gdy dyrektor muzeum mówi, że te obiekty chciały wypożyczyć władze słynnej Katedry w Notre Dame. Od razu zamieniam się w słuch. I pytam, co było tego przyczyną. Słyszę następującą opowieść: Arcybiskup gnieźnieński Michał Radziejowski (1645-1705) r. zamówił m.in. te lichtarze jako wystrój ołtarza do Katedry Gnieźnieńskiej z okazji ingresu, czyli uroczystego objęcia władzy nad diecezją. Ich wykonawcą był paryski złotnik Jacob Guillaume. Wystrój ołtarzowy wykonywał w latach 1705-1706. Zbiegło się to w czasie ze śmiercią zleceniodawcy. Po ich wykonaniu lichtarze umieszczono w jednej z kaplic w Notre Dame, ale w wyniku procesu sądowego wystrój ostatecznie trafił do Gniezna. Ta opowieść tutaj się nie kończy. W kwietniu 2019 roku miał miejsce katastrofalny pożar Katedry Notre Dame. Kilka lat później z pompą i paradą otwarto ją po kilkuletniej renowacji. Poszukiwano obiektów, które niegdyś się w niej znajdowały. Dlatego chciano wypożyczyć wystrój zamówiony przez arcybiskupa Radziejowskiego. – Zwrócono się do nas w roku 2022 roku. Pytano o cały komplet lub w ostateczności jeden element – przekazał mi dyrektor Przybyła. Ostatecznie gnieźnieńskie muzeum nie spełniło tej prośby. Lichtarze pożądania Okazuje się, że osób, które bardzo chciały wystrój ołtarzowy sprzed 300 lat było więcej. Szukając informacji na ich temat, natrafiam na historię kryminalną. I wyjaśnienie, dlaczego dziś w muzeum jest pięć a nie sześć lichtarzy. Obiekty te zdobiły ołtarz katedry do początku lat ’90. Ze względu na to, że wykonano je z cennego kruszca, zwróciły uwagę szajki złodziei. „Złodzieje weszli o godz. 16.00 do katedry, panował już mrok. Jak byśmy to określili dziś „centralnie” podeszli do ołtarza, jeden z nich zdjął świecznik z ołtarza i wsadził do worka, po czym - jak gdyby nigdy nic - wyszli z kościoła” – opisuje Jarosław Mikołajczyk na stronie Muzeum Początków Państwa Polskiego. Rabusiów udało się później zatrzymać, ale zdążyli przetopić zabytkowy lichtarz. Ważył 18,5 kg! Dziś pozostałe lichtarze, krzyż ołtarzowy i popiersia św. Piotra i Pawła, zlecone przez arcybiskupa Radziejowskiego, znajdują się w bezpiecznej muzealnej przestrzeni. Nigdzie się nie wybierają. Gdy poznaję niezwykłą historię tych zabytków, przyglądam się im z większą uwagą. Doceniam takie detale jak podstawy w formie zwierzęcych łap, zdobienia w postaci główek aniołków czy medaliony z wizerunkami Matki Bożej czy Chrystusa. Zabytków, za którymi kryją się niebanalne opowieści, jest w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej zdecydowanie więcej. Takie historie warto sobie dawkować. A to i inne muzea w Polsce odwiedzać regularnie, a nie raz w życiu. Źródła: National Geographic Polska, MPPP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kości dzieci zakopane pod wejściem do kościoła. Odkryto je w Bytomiu
Podczas wykopalisk archeologicznych na terenie kościoła św. Wojciecha w Bytomiu badacze odnaleźli zakopane szkielety czworga dzieci. Szczątki pochodziły z okresu średniowiecza.
Spis treści: Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu Niespodzianka w ostatniej chwili Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Podczas ostatnich wykopalisk związanych z remontem na placu Klasztornym, gdzie znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy dokonali kolejnego niezwykłego odkrycia. Pod głównym wejściem do świątyni natrafili na ludzkie szczątki. Wstępna analiza wykazała, że szkielety pochodziły z okresu średniowiecza. W sumie zidentyfikowano kości czworga dzieci. Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu W miejscu, gdzie znajdowały się dziecięce groby, badacze znaleźli ozdoby z miedzi oraz brązu, ceramikę z XIII lub XIV w., a także konstrukcję z bloków kamiennych i warstwę spalenizny. – Szczegółowe badania antropologiczne oraz pobranych próbek zaprawy i tynku powinny dać nam odpowiedź, z jakiego okresu pochodzą szkielety, ale również z jakiego surowca są bloki kamienne – mówi Jarosław Święcicki, archeolog ze Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich oraz Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, który prowadzi nadzór nad wykopaliskami. Dalsze badania mają rzucić światło na to, kto dokładnie został pochowany w miejscu zabytkowego kościoła i dlaczego dzieci pogrzebano właśnie w tym rejonie. Ponadto analiza ma zawęzić okres, z którego pochodzą szczątki. Już teraz wiadomo jednak, że archeolodzy dokonali bardzo interesującej obserwacji szkieletów. – Zauważyliśmy relikty ozdoby głowy najprawdopodobniej w formie siateczki lub ozdobnej chusty. Tego jeszcze nie wiemy, ponieważ koniec dnia przyniósł nam taką niespodziankę – przekazał National Geographic Polska Jarosław Święcicki. Niespodzianka w ostatniej chwili – Mamy robocze hipotezy czekające na konsultacje. Będziemy mieli dalsze robocze spotkanie z historykiem architektury i kolejny dzień „gorącej linii” z antropologiem – dodał badacz. Dużo może się zatem wyjaśnić w ciągu najbliższych kilku dni. Nieoficjalnie uczeni spekulują, że odkrycie może okazać się sensacją, jeśli potwierdzi się, że konstrukcje znalezione w miejscu grobów dzieci, lub same szczątki, pochodzą z XII lub XIII wieku. To by oznaczało, że stanowisko to pochodzi z czasów przed założeniem samego miasta. To na razie jednak tylko przypuszczenia, które muszą zostać poparte kolejnymi badaniami. W 2024 r. podczas prac prowadzonych na placu Klasztornym, przy którym znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy też natrafili m.in. na dwa szkielety, późnogotyckie, a także renesansowe kafle piecowe, żelazne gwoździe i ceramiczne naczynia. W tym roku również doszło do odkrycia na terenie placu, bo naukowcy znaleźli mury z XIV w. i ślady przebudów świątyni prowadzonych od XV w. Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Kościół św. Wojciecha powstał w połowie XV w., chociaż pierwsza, drewniana świątynia wraz z klasztorem dla sprowadzonych przez księcia Władysława Opolskiego w 1258 roku franciszkanów, została zbudowana w latach 1257–1258. Nosił on wówczas wezwanie św. Mikołaja. W wyniku wojen husyckich franciszkanie zostali w 1430 roku wygnani z miasta przez sympatyzujące z husytami mieszczaństwo. Przed 1450 rokiem bernardyni przebudowali kościół i klasztor, zastępując drewniane budynki murowanymi. Wobec rozwijającej się reformacji w ostatnich latach XVI w. zakon został zmuszony do opuszczenia klasztoru. Mnisi powrócili do niego w 1605 roku, na fali kontrreformacji. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół został zniszczony. Odbudowano go w XVIII w., a świątynię przebudowano w stylu barokowym i taka forma zachowała się do dziś. Dobudowano nawę główną, wieżę z kruchtą i nową fasadę, wnętrze zyskało barokowy styl i nowe organy. Źródło: muzeum.bytom.pl Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Szklana trumna w poznańskim kościele. Niezwykłe odkrycie sprzed 150 lat
Zachowaną w świetnym stanie szklaną trumnę z XIX wieku odkryto w trakcie remontu kościoła św. Marcina w Poznaniu. – Mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – uważa ekspert dr Emilian Prałat.
Spis treści: Szklana trumna proboszcza Znaczenie odkrycia Przyszłość niezwykłego znaleziska Pochówki pod posadzką kościołów to normalna sprawa. Wiele świątyń skrywa podziemia, w których na przestrzeni stuleci chowano ważne osobistości, w tym duchownych. Dlatego nowe odkrycie z kościoła św. Marcina w Poznaniu nie powinno być zaskoczeniem. Pod wieloma względami jednak jest. Szklana trumna proboszcza Do znaleziska doszło w lipcu w południowej części kościoła. W szklanej trumnie spoczywa ks. Maksymilian Kamieński, proboszcz parafii św. Marcina w Poznaniu w XIX w. Pochówek pochodzi z 1870 roku. Grobowiec zinwentaryzował badacz wielkopolskich krypt i podziemi, dr Emilian Prałat, który jest też społecznym opiekunem zabytków. – Z racji wieloletniego doświadczenia w pracach w tego rodzaju miejscach byłem pierwszą osobą, która weszła do krypty, oceniła stan zachowania wnętrza, krypty i stopień zachowania samych szczątków – przekazał National Geographic Polska ekspert. Znaczenie odkrycia Czy to odkrycie jest ważne? Zdaniem dr. Prałata zdecydowanie tak i to z paru powodów. – Trumny szklane nie są częstą formą pochówku. Przeznaczane były głównie do eksponowania szczątków świętych i jako reprezentacyjne ostensoria dla prominentnych osób. Wykonanie – cyna angielska i szkło zwierciadlane, jak czytamy w zapiskach proboszcza – również nie są częste – zauważa badacz. View oEmbed on the source website Ewenementem jest też to, że trumna przetrwała czas bombardowań i zniszczenia Poznania pod koniec II wojny światowej w 1945 roku, bo kościół był zrujnowany. – Sam natomiast grobowiec i pochówek były nienaruszone – zauważa historyk sztuki. W jego ocenie uwagę też zwracają dobrze zachowane są szczątki zmarłego i tekstylia – biret, stuła, ornat, sutanna, buty. – W połączeniu z wcześniejszymi informacjami mamy do czynienia z wyjątkowym odkryciem – zaznacza dr Prałat. Szczegółowe informacje na temat grobowca będą opublikowane w drugim tomie z serii „Wielkopolskie krypty i podziemia” autorstwa dr. Prałata, który ukaże się w 2026 roku. Przyszłość niezwykłego znaleziska Nadal trwa remont świątyni. Już teraz wiadomo, że grobowiec zostanie wyeksponowany, chociaż nie jest jasne w jaki sposób. – Chcielibyśmy by po oczyszczeniu i zakonserwowaniu trumny i grobowca pojawiła się tafla szkła (lukssfera) przez którą będzie można zobaczyć pochówek. Znajdująca się we wnętrzu grobu tablica epitafijna zostanie wyjęta i umieszczona w pobliżu grobu – informuje dr Prałat. Dodaje, że w planie jest również zaaranżowanie nawy południowej w formie niewielkiej ekspozycji historyczno-artystycznej m.in. na temat proboszcza Kamieńskiego i samej świątyni. Kościół św. Marcina pochodzi z początku XVI w., ale już wcześniej w tym miejscu stała świątynia. W XVII wieku budynek spaliły wojska brandenburskie. Odbudowano go na przełomie XVII i XVIII w. Wówczas otrzymał barokowy wystrój wnętrza. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nowa twarz Matki Bożej poruszyła Hiszpanię. Wierni mówią o nieudanej operacji plastycznej
Nowy wygląd jednej z najważniejszych figur sakralnych w Hiszpanii wywołał burzę emocji. Wierni płaczą, protestują i porównują Madonnę do ofiary nieudanej operacji plastycznej. Co poszło nie tak?
Spis treści: Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Duchowy symbol Sewilli W Sewilli doszło do kryzysu, który poruszył niemal całą Hiszpanię. Chodzi o jedną z najsłynniejszych figur sakralnych w kraju – XVII-wieczną Matkę Bożą Macarena, znaną także jako Nuestra Señora de la Esperanza. Po przeprowadzeniu rutynowej renowacji figura natychmiast wywołała falę protestów, łez i oburzenia. Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Renowacja figury trwała zaledwie pięć dni. Prace miały zapewnić „oczyszczenie” i „zachowanie wartości artystycznej i duchowej”, jednak efekt zwiódł wiele osób. Okazało się, że zmieniono odcień skóry Maryi, a na jej twarzy pojawiły się nowe, nienaturalnie długie rzęsy. Wierni uznali, że Madonna straciła swoje matczyne spojrzenie. Niektórzy porównali efekty renowacji do nieudanej operacji plastycznej. Bractwo Macarena, od wieków opiekujące się figurą, znalazło się pod ogromną presją. W nocy z poniedziałku na wtorek, po dziewięciogodzinnych obradach, opublikowano oficjalne oświadczenie z przeprosinami „za moralne i dewocyjne szkody”. W oświadczeniu podkreślono, że prace prowadził prof. Francisco Arquillo Torres z Uniwersytetu w Sewilli. To on opracował raport obejmujący 11 punktów wymagających interwencji konserwatorskiej. Zgodnie z dokumentacją, nie planowano żadnych drastycznych zmian w wyglądzie Maryi. Z powodu kontrowersji figura szybko przeszła dwie nieoficjalne „mikrorestauracje”. Najpierw skrócono rzęsy, a następnie próbowano odwrócić cieniowanie skóry. Bazylikę kilkukrotnie zamykano, by uniknąć kolejnych protestów. Pomimo starań, wielu wiernych nadal twierdzi, że Maryja „nie przypomina tej, z którą dorastali”. Duchowy symbol Sewilli Na pomoc wezwano specjalistów z Andaluzyjskiego Instytutu Dziedzictwa Historycznego (IAPH). Mają ocenić bieżący stan figury i opracować plan ewentualnej rekonstrukcji pierwotnego wyglądu. Do konsultacji nieformalnie włączono także uznanych hiszpańskich konserwatorów zabytków. Nuestra Señora de la Esperanza to dla mieszkańców Andaluzji symbol lokalnej duchowości, kultu maryjnego i dziedzictwa kulturowego. Co roku w Wielkim Tygodniu figura bierze udział w procesjach, które przyciągają tłumy z całego świata. W Sewilli jest traktowana niemal jak członek rodziny. Dla wielu mieszkańców to najważniejszy symbol miasta. Właśnie dlatego ingerencje w jej wygląd to kwestie nie tylko estetyczne, ale też tożsamościowe i religijne. To już kolejny raz, gdy w Hiszpanii dochodzi do konfliktu między sztuką a sacrum. W 2024 roku kontrowersje wzbudził oficjalny plakat z okazji Wielkiego Tygodnia. Grafika przedstawiała realistycznego, zmysłowego Chrystusa na czerwonym tle. Projekt wywołał wówczas głośną dyskusję o tym, gdzie kończy się artystyczna ekspresja, a zaczyna obraza uczuć religijnych. Źródło: El Pais Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Ostrów Tumski skrywa więcej niż katedrę. Co archeolodzy znaleźli pod ziemią?
Ostrów Tumski jest w Polsce niejeden. To unikatowe miejsca, które były kolebką chrześcijaństwa i państwowości. Znajdują się w kilku polskich miastach i pełne są zabytków, legend oraz znaczeń historycznych.
Spis treści: Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Ostrów Tumski jako miejsce żywej historii i duchowości Co odkryli archeolodzy? Słowo „ostrów” pochodzi ze staropolszczyzny i oznaczało wyspę, szczególnie na rzece lub pośród mokradeł. Z kolei „tumski” to przymiotnik od „tum” – archaicznego określenia katedry. Ostrów Tumski oznacza zatem „wyspę katedralną” – miejsce, w którym zbudowano główną świątynię diecezjalną. Ostrowy Tumskie były pierwszymi ośrodkami władzy świeckiej i kościelnej w Polsce. To tu powstawały grody piastowskie, katedry i siedziby biskupów. W wielu przypadkach miejsca te były jednocześnie pierwszymi osadami miejskimi w regionie. Odgrywały kluczową rolę w chrystianizacji kraju, administracji kościelnej i obronności. Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Nie sposób mówić o Ostrowach Tumskich, nie zaczynając od Poznania. To właśnie tutaj, według większości badaczy, Mieszko I przyjął chrzest w 966 roku. Ostrów Tumski w Poznaniu był pierwszym miejscem rezydencji Piastów i lokalizacją najstarszego biskupstwa na ziemiach polskich. Do dziś znajduje się tu monumentalna Bazylika Archikatedralna św. Piotra i Pawła, której początki sięgają końca X wieku. W jej podziemiach spoczywają szczątki Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Warto odwiedzić także Rezerwat Archeologiczny Genius Loci, gdzie można zobaczyć relikty pałacu książęcego oraz unikatową strukturę baptysterium – miejsca chrztu Mieszka. Wrocław Ostrów Tumski we Wrocławiu to najstarsza część miasta, która zachowała swój unikatowy klimat i funkcję religijną. Od roku 1000 pełnił rolę siedziby biskupstwa. Dziś zachwyca nie tylko historycznym znaczeniem, ale też pięknem architektury. Centralnym punktem jest Archikatedra św. Jana Chrzciciela, perła gotyku z charakterystycznymi, strzelistymi wieżami. W jej wnętrzu znajdują się barokowe ołtarze, późnogotycki tryptyk i kaplica św. Elżbiety z relikwiami. Spacer po Ostrowie Tumskim to prawdziwa podróż w czasie – wąskie brukowane uliczki, stylowe latarnie gazowe i Most Tumski, zwany „mostem zakochanych”, nadają temu miejscu niemal magiczny klimat. Tum pod Łęczycą Nieco mniej znany, ale równie ważny jest Tum w Tumie – wsi położonej kilka kilometrów od Łęczycy. W czasach piastowskich był to gród o dużym znaczeniu strategicznym i religijnym. To właśnie tam odbywały się zjazdy książęce i synody. Dziś największą atrakcją jest monumentalna Archikolegiata w Tumie, jeden z najlepiej zachowanych przykładów romańskiej architektury w Polsce. Budowla z XII wieku zachwyca surowym pięknem i proporcjami. Prace archeologiczne prowadzone w Tumie przez dziesięciolecia ujawniły istnienie grodziska, ślady drewnianych wałów i konstrukcji sprzed ponad tysiąca lat. Ostrów Tumski jako miejsce żywej historii i duchowości Pomimo swego wiekowego rodowodu, Ostrowy Tumskie nie są skansenami. To przestrzenie, które wciąż tętnią życiem – zarówno religijnym, jak i kulturalnym. Odbywają się tu koncerty organowe, procesje, wydarzenia plenerowe i rekonstrukcje historyczne. Muzea i rezerwaty archeologiczne pełnią funkcje edukacyjne, a turyści chętnie wybierają te miejsca jako punkt obowiązkowy na mapie podróży po Polsce. Dla wierzących są to miejsca pielgrzymkowe, pełne sacrum i symboliki. Dla miłośników historii – żywe laboratoria średniowiecza. Dla zakochanych – romantyczne zaułki, jak choćby wspomniany Most Tumski we Wrocławiu. Każdy Ostrów Tumski to żywa mapa narodowej tożsamości. Miejsca te są świadkami przełomowych wydarzeń, takich jak chrzest Polski, koronacje, procesje i konflikty dynastyczne. Warto odwiedzić te miejsca nie tylko dla pięknych zabytków, ale też po to, by poczuć puls polskiej historii i zrozumieć jej duchowy wymiar. Co odkryli archeolodzy? W ostatnich dekadach prowadzone były liczne badania archeologiczne na Ostrowach Tumskich, które dostarczyły bezcennych informacji o początkach polskiej państwowości. Jednym z najważniejszych odkryć było odnalezienie reliktów palatium Mieszka I w Poznaniu, wraz z kaplicą i baptysterium. Prace prowadzone przez zespół prof. Hanny Kóčka-Krenz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza ujawniły nie tylko strukturę zabudowań, ale także ślady wczesnośredniowiecznych obrzędów religijnych. W Tumie archeolodzy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN odkryli konstrukcje wałów grodowych, palisad i fundamentów drewniano-ziemnych, datowanych na przełom IX i X wieku. Badania wykazały, że miejsce to pełniło funkcję zarówno obronną, jak i religijną na długo przed powstaniem obecnej archikolegiaty. Źródła: Narodowy Instytut Dziedzictwa. Zabytki w Polsce, Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Po 80 latach milczenia „Mikołaj” wraca do Gdańska. To świadek historii miasta
Barokowy dzwon „Mikołaj”, symbol zapomnianej historii i duchowej siły miasta, znów rozbrzmi w kościele św. Mikołaja. Ale zanim to się stanie, musiał przejść długą, pełną zwrotów akcji drogę.
Spis treści: Zapomniany symbol Gdańska Powrót do Polski „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Gdzie znajduje się serce Gdańska? Jedni wskażą pewnie Fontannę Neptuna, inna zabytkową Bramę Żuraw. Tymczasem jednym z najstarszych miejsc w mieście jest liczący ponad 800 lat kościół św. Mikołaja. I to właśnie tam znajdowało się serce barokowego dzwonu „Mikołaj”. Dzwon milczał przed 80 lat, ale po wielu dekadach nareszcie wróci do domu. Zapomniany symbol Gdańska Dzwon „Mikołaj” został odlany w 1697 roku przez gdańskiego mistrza Absaloma Wittwercka. Pierwotnie zawisł w dzwonnicy dominikańskiego kościoła św. Mikołaja. Świątynia jest związana z zakonem od XIII wieku. Słynny dzwon jest świadkiem trudnej historii Gdańska. Przetrwał wojnę, przetopienia i niemieckie parafie. XX wiek okazał się dla „Mikołaja” szczególnie dramatyczny. W 1942 roku na mocy zbrodniczej ustawy Metallspende des deutschen Volkes III Rzesza masowo rekwirowała metalowe zabytki. Następnie przetapiano je na łuski i pociski. Właśnie wtedy ważący ponad tonę dzwon „Mikołaj” został zdjęty z wieży i przewieziony do Niemiec. Dwa inne dzwony z tego samego kościoła od razu trafiły do pieców hutniczych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Niemcy oszczędzili „Mikołaja”. Być może uratowała go artystyczna wartość. Na jego płaszczu widnieje relief fundatora, o. Justa Słowikowskiego. Mogła to być również kwestia przypadku. Powrót do Polski Po wojnie „Mikołaj” zyskał nowy dom w niemieckim Kassel. W 1952 roku zawisł na wieży kościoła Matki Bożej. Gdańszczanie nie zapomnieli jednak o swoim dzwonie. W 2017 roku rozpoczął się proces jego odzyskania. – To był czas intensywnego, ale owocnego dialogu – przyznaje o. Michał Osek, przeor gdańskich dominikanów. – Dziś możemy powiedzieć, że „Mikołaj” wraca do Gdańska na zawsze. Powrót był możliwy dzięki porozumieniu między parafiami, a także wsparciu niemieckich ministerstw spraw wewnętrznych i zagranicznych oraz konsulatu w Gdańsku. Parafia w Kassel pokryje koszty demontażu dzwonu, natomiast klasztor dominikanów sfinansuje jego transport do Polski. „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Dzwon ma zostać przywrócony na swoje miejsce w czerwcu 2025 roku. Ponownie trafi do kościoła, który sam również podnosi się po latach kryzysu. W 2018 r. świątynia została zamknięta w całości z powodu zagrożenia katastrofą budowlaną. Obecnie budynek przechodzi intensywną rewitalizację. Jeszcze w grudniu planowane jest ponowne otwarcie południowej nawy. Rok 2025 to nie tylko czas powrotu dzwonu. To również 270-lecie słynnych barokowych organów św. Mikołaja oraz początek obchodów 800-lecia obecności dominikanów w Gdańsku. W ramach obchodów zaplanowano koncerty, prezentacje historyczne oraz pielgrzymkę do Caleruegi – rodzinnego miasta św. Dominika w Hiszpanii. Źródło: PAP, National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Właśnie tutaj kryje się jeden z cudów Polski. I nikt nie spodziewa się tego, co zobaczy
Wiślica to jedno z najstarszych miejsc w Polsce, a tamtejsze Muzeum Archeologiczne kryje niezwykłą zagadkę. Pod dawną świątynią znajdują się sylwetki sześciu osób. Co symbolizują i jaka jest ich przeszłość?
W tym artykule: Władca na podłodze Chrzest, którego nie było Wiślica – informacje praktyczne Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Sześć postaci z twarzami skierowanymi ku niebu. Nabożnie złożone dłonie. Wszyscy zdają się nieznacznie unosić nad ziemią. Modlą się. Łacińska inskrypcja obok głosi: „Ci pragną być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd”. Owo „uniesienie do gwiazd” nawiązuje prawdopodobnie do idei platońskiej, według której dusze ludzkie po śmierci stają się ciałami niebieskimi. I deptani rzeczywiście byli, gdyż wizerunek ten zdobi podłogową posadzkę. To jeden z najcenniejszych zabytków polskiej sztuki romańskiej. Można go oglądać w niedawno otwartym na nowo Muzeum Archeologicznym w Wiślicy. Władca na podłodze Leżąca na ziemi sandomierskiej Wiślica jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce, a pierwsi osadnicy żyli tu już przynajmniej w drugiej połowie IX w. W 1146 r. rządy nad tymi terenami przejął – zgodnie z testamentem ojca, Bolesława Krzywoustego – Henryk Sandomierski. Polecił wznieść w mieście kolegiatę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, budowla została jednak ukończona dopiero w drugiej poł. XII w., już za panowania Kazimierza Sprawiedliwego. Księcia Henryka pochowano w krypcie wiślickiej świątyni, a około roku 1175 władca polecił pokryć jej posadzkę dekoracją. W wylanym na podłogę gipsie anonimowi twórcy wyryli sylwetki sześciu postaci oraz otaczających je zwierząt i roślin. Wyżłobienia wypełnili zabarwioną na czarno masą gipsową. I tak od blisko 850 lat posadzkę dawnego kościoła zdobią postacie Kazimierza Sprawiedliwego z żoną Heleną Znojemską oraz synami (Bolesławem i Kazimierzem), Henryka Sandomierskiego oraz nieznanej nam osoby duchownej (niektórzy dopatrują się w niej Wincentego Kadłubka). Chrzest, którego nie było Po ponownym otwarciu w 2022 r. muzeum tworzy jeden kompleks – goście zaczynają wycieczkę od pawilonu archeologicznego, w którym znajdują się relikty wczesnoromańskiego kościoła pw. św. Mikołaja z kaplicą grobową z XI w. To jedna z najstarszych świątyń przynależących do tzw. serii kupieckiej, stawianych przy szlaku handlowym łączącym Pragę z Rusią Kijowską. Na wystawie znajduje się też domniemana misa chrzcielna odkryta w 1959 r. Miała ona być dowodem na to, że chrzest przyjmowano tu już ok. 880 r. (jeszcze w obrządku słowiańskim), co by czyniło z Wiślicy najstarsze znane w Polsce miejsce udzielania tego sakramentu. Najnowsze badania wykazały jednak, że kształt „misy” wynika ze źle przeprowadzonej eksploracji stanowiska archeologicznego. Koncepcja została więc obalona. Być może kiedyś zostanie wyjaśniona też tajemnica znajdującej się w zbiorach muzeum romańskiej płaskorzeźby tzw. wisielca. Jest to pochodząca prawdopodobnie z XII w. płyta nagrobna z wizerunkiem anonimowego mężczyzny, przyciągającego uwagę nienaturalnie wydłużoną szyją. To sugerowało, że zmarł on na skutek powieszenia. Trasa zwiedzania wiedzie dalej, do podziemi bazyliki mniejszej postawionej na miejscu dawnych świątyń romańskich – i to właśnie pozostałości tamtych budowli można tu oglądać. Oprócz podłogi z wizerunkami modlących się osób są tu pozostałości ornamentowanej posadzki z II kolegiaty datowane na wiek XIII. Ostatni etap trasy – przejście do sali w tzw. Domu Długosza – pozwala gościom przenieść się do XV w. Z tego stulecia pochodzi gotycka polichromia przedstawiająca zmartwychwstałego Chrystusa oraz kobiety z krzyżem, ale też postać klęczącego mężczyzny, prawdopodobnie samego kronikarza Jana Długosza. Współczesna technologia użyta w muzeum ułatwia uwolnienie wyobraźni. Wzrok przesuwający się po dawnych murach napotyka cyfrowe hologramy i wizualizacje 3D pokazujące, jak wyglądały niegdyś i jak zmieniały się na przestrzeni wieków tutejsze świątynie, a ruchome lunety z aplikacją VR pozwalają się poczuć jak osoba przemierzająca nawy kościołów i uliczki miejscowości setki lat temu. W Wiślicy odległa historia przeplata się z nowoczesnością. Wiślica – informacje praktyczne Dojazd Najlepiej autobusem do Buska-Zdroju, a dalej lokalnymi busami. Nocleg Pensjonat Bajkowy w Busku-Zdroju. Obok parku Zdrojowego. Od 260 zł/2 os. Villa Senso w Busku-Zdroju. Od 160 zł za 2 os. Warto wiedzieć Zwiedzanie wystawy możliwe jest tylko z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji. Wstęp: 20 zł. Wiślica to ludnościowo najmniejsze miasto w Polsce – liczy sobie 503 mieszkańców. Status miasta odzyskała w 2018 r., po 148 latach. Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Przypomnijmy, że Muzeum Archeologiczne w Wiślicy został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. świętokrzyskiego. Wśród nominowanych znalazły się także Porcelanowy Rynek w Ćmielowie oraz 100-letnia sosna pospolita w Wełeczu. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler
Polska za granicą. Żurawia czy Archikatedrę Oliwską zobaczysz nie tylko w Gdańsku
Archikatedrę Oliwską, Długi Targ z ratuszem, a nawet słynną Bramę Żuraw – obejrzałem w czasie wizyty nie w Gdańsku, ale w zachodnich Niemczech. Jak to możliwe?
Spis treści: Gdańsk w niemieckim kościele Opowieści z krypty Biskup gdański aż po grób Gdańsk zaklęty w kamieniu i topografii Gdańska architektura jest nie do podrobienia. Liczba wiekowych budowli w tym mieście robi wrażenie. I nie sposób ich pomylić z innymi w Polsce czy w Europie. Gdańsk w niemieckim kościele – Chodź, zobaczysz Gdańsk w Düsseldorfie! – zachęcił mnie Bartosz Radojewski, znajomy pasjonat muzeów i dziedzictwa kulturowego. Od lat mieszka w Niemczech. Nie odpuścił chyba żadnego muzeum, które znalazło się w zasięgu jego wzroku. Ale jak to? Gdańsk w Düsseldorfie – w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia na zachodnich krańcach RFN? W linii prostej 900 km od Gdańska? – dziwię się. W końcu nadarzyła się okazja. Przybywam zaintrygowany do Düsseldorfu. Jest upalny letni dzień. No dobra – gdzie ten Gdańsk? – pytam Bartosza. Opowieści z krypty Bartosz prowadzi mnie do chłodnych wnętrz Bazyliki św. Lamberta. Świątynia ulegała wielu przebudowom i zniszczeniom w swojej długiej, 800-letniej historii. Ucierpiała na przykład w 1606 roku w związku z wybuchem w pobliskiej prochowni. Później – w wyniku działań w czasie II wojny światowej. Pora jednak znaleźć Gdańsk w… kościele. W pewnym momencie Bartosz z triumfem na twarzy wskazuje palcem na posadzkę i mówi – Oto i Gdańsk! Moim oczom ukazała się spora płyta nagrobna w kościelnej posadzce. Oprócz pokaźnego herbu rodowego widzę w środkowej części napis: dr Carl Maria Splett, Bischof von Danzig (17.01.1898 – 5.03.1964). A poniżej widzę pieczołowicie wykonaną panoramę Gdańska z m.in. Bramą Żuraw czy Długiem Targiem i w końcu z Archikatedrą Oliwską na pierwszym planie. Jest to miejsce pochówku niemieckiego biskupa gdańskiego, który był zmuszony do opuszczenia Polski. Biskup gdański aż po grób Kim był Carl Maria Splett? W 1938 roku został mianowany biskupem gdańskim. „Pod naciskiem gestapo, które zagroziło masowym aresztowaniem kapłanów, wprowadził oficjalny zakaz spowiadania po polsku, potajemnie nakazał jednak spowiadać w języku ojczystym penitenta. Splett mówił w języku polskim i polecał wszystkim niemieckim księżom posługującym w Gdańsku, aby też się go uczyli” – czytamy w artykule ks. Leszka Jażdżewskiego w piśmie „Na rozstajach”. Wstawiał się też za kapłanami aresztowanymi przez hitlerowców, ale bez rezultatów. Nie wszystko opinie na jego temat są tak pochlebne. W „Gazecie Więcborskiej” czytamy: „Interwencje Spletta u hitlerowskich władz, w których przyjaźnie do niego nastawieni autorzy chcą widzieć objaw oporu przeciw hitleryzmowi, w istocie były prawdopodobnie jedynie oczywistym ujęciem się zwierzchnika za prześladowanymi podwładnymi. Stosunek biskupa do nowej sytuacji objawił się publicznie na przykład w formie listu pasterskiego z 4 września 1939 r., w którym pisał m.in.: »W tej historycznej godzinie dziejowej nie zapomnijmy podziękować Bogu najwyższemu i prosić go o dalsze błogosławieństwo dla przyszłości, Führera, narodu i ojczyzny«”. – O Splettcie myślę przez pryzmat czasów, w których przyszło mu żyć. Był to niemiecki duchowny żyjący w politycznie gorącym mieście. Wydaje się też, że taki klimat odpowiadał jego temperamentowi. Była to postać niejednoznaczna – komentuje Radojewski. Władze PRL uwięziły Spletta we Wronkach. Ale wyszedł na wolność dzięki staraniom ks. prymasa Stefana Wyszyńskiego. Ostatnie msze w Polsce przed deportacją do Niemiec sprawował w kościele w Więcborku. Tam na pamiątkę swojego pobytu pozostawił kielich mszalny i patenę biskupa gdańskiego. Tytuł biskupa Gdańska Splett zachował aż do śmierci. Gdańsk zaklęty w kamieniu i topografii Płyta nagrobna z gdańskim motywem to jednak nie wszystko, co można znaleźć w Düsseldorfie związanego z Gdańskiem. Przy ruchliwej Danziger Strasse (ul. Gdańskiej) do dziś stoi zapomniany kamień upamiętniający Gdańsk. Można na nim dostrzec trzykrotnie powtórzone słowo „Danzig”. A Bartosz przez kilka lat mieszkał właśnie przy tej ulicy. W życiu nie ma przypadków. Przez wiele lat członkowie Bund der Danziger e. V. (BdDA), organizacji zrzeszającej wysiedlonych mieszkańców Wolnego Miasta Gdańska i ich potomków, składali przy tym kamieniu wieńce. W miastach zachodnioniemieckich po II wojnie światowej zmieniano nazwy ulic. Część denazyfikowano, usuwano nazwiska hitlerowskich notabli. Inne określano mianem miast, które znalazły się w granicach Polski. A przy niektórych z nich zamieszkiwały nawet grupy przesiedleńców. W ten sposób Niemcy chcieli wyrazić przywiązanie do swojego dawnego „Heimatu”, czyli regionu. Źródła: National Geographic Polska, Gazeta Więcborska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Urokliwe miasteczko z 700-letnią tradycją. Znajdziesz je w niewielu przewodnikach
Grodzisk Wielkopolski to jedno z najbardziej zaskakujących miasteczek w regionie. Przez wieki słynął z piwa, które podbijało serca smakoszy daleko poza granicami kraju. A czym przyciąga dziś?
W tym artykule: Historia Grodziska Wielkopolskiego Z czego słynie Grodzisk Wielkopolski? Co warto zobaczyć w Grodzisku Wielkopolskim? Wielkopolska, ze względu na swoje położenie i bogate dziedzictwo kulturowe, ma do zaoferowania naprawdę wiele. Nic więc dziwnego, że z rok na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem turystów. W czasie podróży po regionie, oprócz przystanków w Poznaniu, Lesznie czy Kaliszu, warto zatrzymać się także w Grodzisku Wielkopolskim. To niewielkie miasteczko zachwyci absolutnie każdego. Historia Grodziska Wielkopolskiego Mimo że początki osadnictwa w tym miejscu datuje się na okres neolitu, to pierwsze wzmianki o Grodzisku Wielkopolskim pochodzą z XIII wieku. Świadcząca o wczesnopiastowskim rodowodzie nazwa miasta zmieniała się wielokrotnie na przestrzeni kolejnych dekad. Zanim przyjęto obecną formę, Grodzisk znany był jako Grodisze, Grottische, Grodisce, Grodih, Grodziscz, Grodyscze, Grodzysko i Grodzisko. Germanizacja na ziemiach polskich w okresie zaborów spowodowała, że Grodzisk nosił niemiecką nazwę Greatz. Po pierwszej wojnie światowej dodano przymiotnik Wielkopolski, aby odróżniał się od Grodziska Mazowieckiego. Duży wpływ na rozwój miasta miało jego strategiczne położenie przy ważnym szlaku z Poznania do Gubina i dalej do Saksonii. Choć dokładny przebieg trasy nie jest znany, historycy przypuszczają, że prowadził on przez Buk – Zbąszyń lub przez Stęszew – Grodzisk i Kopanicę. Gdy Grodzisk trafił pod opiekę rodu Ostroróg, nad Letnicą coraz chętniej osiedlali się dysydenci z Czech i Europy Zachodniej, a także Żydzi, którzy pojawili się w okolicach na początku XVI wieku. Świadczą o tym dokumenty z 1505 roku. Grodzisk Wielkopolski nieraz odegrał ważną rolę w polskiej historii. W czasie insurekcji kościuszkowskiej w 1794 r. miasto stało się punktem zbornym, do którego przewożono broń. Z kolei podczas Wiosny Ludów w Grodzisku doszło do bitwy w rejonie Doktorowa, gdzie kilkuset powstańców pod dowództwem Marcusa Mossego stawiło opór żołnierzom armii pruskiej. Niestety, zryw zakończył się porażką i śmiercią kilkudziesięciu kosynierów. Grodziszczan nie zabrakło także na frontach wojny polsko-bolszewickiej czy Powstania Wielkopolskiego. Do 1932 roku Grodzisk był miastem na prawach powiatu. Ponownie stał się siedzibą powiatu po przeprowadzonej pod koniec ubiegłego wieku reformie administracyjnej. Wyzwolenie miasta przez Armię Czerwoną nastąpiło 27 stycznia 1945 r. Tego samego dnia, gdy mieszkańcy witali radzieckich żołnierzy, niemieckie samoloty rozpoczęły nalot, w wyniku którego zginęło 8 osób. W 2003 r. liczące niewiele ponad 14 tysięcy mieszkańców miasto obchodziło 700-lecie uzyskania prawa miejskich. Tę okrągłą rocznicę upamiętnia płyta chodnikowa znajdująca się przed wejściem do ratusza. Z czego słynie Grodzisk Wielkopolski? Ze względu na swoje malownicze położenie w otoczeniu lasów, w bliskiej odległości od Poznania i Zielonej Góry oraz dobre skomunikowanie kolejowe, miasto jest chętnie odwiedzane przez turystów z pobliskich miejscowości. Największą popularność Grodziskowi przyniosła produkcja piwa, które po dziś dzień warzone jest w lokalnym browarze. Grodziskie tradycje piwowarskie sięgają średniowiecza. Tylko tutaj miłośnicy złocistego trunku mogli wypić piwo tzw. fermentacji górnej, produkowane na słodzie pszennym, specjalnie dymionym dymem dębowym lub bukowym. Nic dziwi zatem fakt, że było ono trzykrotnie droższe od tych warzonych w innych częściach kraju. Co ciekawe, w okresie dwudziestolecia międzywojennego produkowane w Grodzisku piwo (nazywane przez wielu „polskim szampanem”) i eksportowane było do 37 państw. Po II wojnie światowej zainteresowanie miejscowym piwem znacznie spadło, czego efektem było zaprzestanie dalszej produkcji. Dwie dekady później wznowiono działalność browaru przy ul. Poznańskiej. Raz w roku – przy okazji festynu Grodziskie Piwobranie – zabytkowy budynek jest udostępniany zwiedzającym. Sekret grodziskiego piwa tkwił nie tylko w oryginalnych recepturach, ale także lokalnej wodzie, charakteryzującej się bogatymi walorami smakowymi. Jak głosi miejscowa legenda, przed laty błogosławiony Bernard z Wąbrzeźna, dzięki modlitwie i swojemu błogosławieństwu, cudownie napełnił wyschniętą studnię, z której lokalni piwowarowie czerpali wodę do produkcji złocistego trunku. Na pamiątkę tamtych wydarzeń, w 2009 roku na rynku w Grodzisku, tuż obok drewnianej obudowy studni z Ii połowy XIX wieku, postawiono figurkę zakonnika. Stała się z dnia na dzień jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Mówi się, że kto potrze trzymany przez mnicha dzban, zostanie obdarzony „wiecznym szczęściem i miłością”. Co warto zobaczyć w Grodzisku Wielkopolskim? Atrakcje Grodziska Wielkopolskiego nie kończą się jednak na browarze. Najcenniejszymi zabytkami miasta są cztery świątynie z wybudowanym w XV wieku (przebudowanym w XVII w. w stylu barokowym) gotycki Kościołem farnym pw. św. Jadwigi Śląskiej na czele. Pozostałe świątynie – Kościół pobernardyński i drewniany Kościół pw. Świętego Ducha – powstały w XVII w. Z kolei Kościół poewangelicki Najświętszego Serca Pana Jezusa stanął w 1905 roku. Dużą popularnością wśród mieszkańców i przyjezdnych cieszy się również zabytkowy Park Miejski ze stawem i podświetlaną fontanną. Na jego terenie znajduje się XIX-wieczny dwór, gdzie ulokowana jest Muzealna Izba Pamięci Ziemi Grodziskiej. Odwiedzający mogą bliżej poznać historię miasta, zagłębić się w grodziską tradycję piwowarską oraz przyjrzeć się zabytkom regionalnym i na własne oczy zobaczyć obraz „Panorama Obrony Grodziska z 1948 roku”. Ważnym punktem na mapie Grodziska jest także Centrum Edukacyjno-Ekologiczne „Pod Chmurką”. Do najpopularniejszych atrakcji centrum z pewnością należy unikatowy, XVIII-wieczny młyn wietrzny, stanowiący element „Wielkopolskiego Szlaku Wiatracznego”. To największy tego typu szlaku na Starym Kontynencie. Co roku, we wrześniu, przy grodziskim wiatraku odbywa się festyn rodzinny. Źródło: wielkopolska.travel Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Czy Bolesław Chrobry został świętym? Wiemy, dlaczego tak mało się o tym mówi
Bolesław Chrobry, pierwszy koronowany władca Polski podejmował kroki, które mogłyby zapewnić mu status świętego. Pomimo tych działań, jego kanonizacja nigdy nie doszła do skutku. Dlaczego Polska, w przeciwieństwie do innych europejskich krajów, nie doczekała się świętego monarchy w pierwszych wiekach swojego istnienia?
Spis treści: Znaczenie świętości w średniowieczu Bolesław Chrobry a kanonizacja – co poszło nie tak? Czy Bolesław Chrobry został zapomnianym świętym? Co Bolesław Chrobry osiągnął w świetle Kościoła? Książęta i królowie pragnęli, by ich dynastie zyskały status stirps beata, czyli świętych rodów. Jednak w pierwszych wiekach chrześcijaństwa osiągnięcie tego celu nie było łatwe. Świętość postrzegano wtedy bardzo restrykcyjnie. Kościół otaczał czcią głównie pustelników, którzy poświęcili się całkowicie wierze oraz biskupów żyjących w czystości i pokorze. Dla świeckich władców droga na ołtarze była na początku dostępna wyłącznie poprzez męczeństwo. Znaczenie świętości w średniowieczu W średniowieczu świętość władców miała ogromne znaczenie, nie tylko z perspektywy duchowej, ale także politycznej. Posiadanie w rodzie osoby wyniesionej na ołtarze (tzw. stirps beata) zwiększało prestiż dynastii oraz dawało liczne korzyści, takie jak bliższe relacje z papiestwem czy większy autorytet wśród poddanych. Świętość była zatem istotnym narzędziem władzy, które skutecznie wzmacniało pozycję rodu na arenie międzynarodowej. Kult świętych w Europie Środkowej Władcy Europy Środkowej, jak król Stefan na Węgrzech czy książę Wacław w Czechach, szybko dostrzegli potencjał świętości jako narzędzia politycznego. Węgierski król Stefan został kanonizowany za swoje zasługi w umacnianiu chrześcijaństwa, w tym zakładanie diecezji, a książę Wacław w Czechach zyskał świętość dzięki swojej pobożności. W ten sposób święci monarchowie stali się symbolami władzy duchowej i politycznej, umacniając pozycję dynastii na dworach europejskich. Święci władcy jako narzędzie polityczne Świętość była również doskonałym narzędziem politycznej propagandy. Dynastie, takie jak Merowingowie czy dynastia ottońska, doskonale opanowały sztukę wynoszenia swoich krewnych na ołtarze, co pozwalało im umocnić swoją pozycję i prestiż w Europie. Proces ten był kontynuowany przez władców nowo chrześcijańskich państw, takich jak Węgry, Czechy czy Ruś Kijowska, gdzie świętymi zostawali królowie i książęta, którzy najwcześniej przyjęli chrześcijaństwo. Bolesław Chrobry a kanonizacja – co poszło nie tak? Mimo wielu zasług dla Kościoła, Bolesław Chrobry nie został wyniesiony na ołtarze. Choć podejmował liczne działania na rzecz Kościoła, jak choćby sprowadzenie do Polski ciała świętego Wojciecha, czy budowanie swojej pozycji jako chrześcijańskiego monarchy, jego kult nie przetrwał na dłuższą metę. Dlaczego? Polityczne i osobiste przeszkody Jednym z głównych powodów, które mogły uniemożliwić kanonizację Bolesława, były polityczne konflikty, w tym z jego ojcem, Mieszkiem I. Bolesław, zamiast pielęgnować pamięć ojca, starał się zdyskredytować jego zasługi, co mogło zniechęcić duchowieństwo do promowania jego kultu. Ponadto, w późniejszych latach panowania, Chrobry angażował się w kontrowersyjne działania, które mogły zaważyć na jego świętości – kronikarze wspominają o jego burzliwym życiu osobistym, w tym o gwałcie na ruskiej księżniczce Przedsławie. Działania Chrobrego na rzecz Kościoła Pomimo osobistych kontrowersji, Bolesław Chrobry konsekwentnie budował swoją pozycję jako chrześcijański monarcha. Surowo karał tych, którzy łamali chrześcijańskie prawa, a także finansował budowę kościołów i sprowadzał świętych relikwie. Jego współpraca z Kościołem miała na celu nie tylko umocnienie chrześcijaństwa w Polsce, ale również stworzenie wizerunku króla blisko związanego z Kościołem, co mogło przyczynić się do jego ewentualnej kanonizacji. Czy Bolesław Chrobry został zapomnianym świętym? W ostatnich latach coraz więcej historyków twierdzi, że Bolesław Chrobry mógł być otoczony lokalnym kultem po swojej śmierci. Dowodem na to mogą być odkrycia archeologiczne, które sugerują, że grób Bolesława został umieszczony w szczególnie prestiżowym miejscu w poznańskiej katedrze, co wskazuje na to, że planowano wyniesienie go na ołtarze. Dowody archeologiczne i historyczne W poznańskiej katedrze odkryto grób Bolesława w miejscu zarezerwowanym dla świętych. Badania sugerują, że ołtarz katedry został przesunięty, aby zrobić miejsce na pochówek króla, co mogłoby świadczyć o planach jego kanonizacji. Niestety, burzliwe wydarzenia polityczne, takie jak najazd Brzetysława i zniszczenie Gniezna, mogły przekreślić te plany, a kult króla z czasem zanikł. Porównanie z innymi świętymi władcami Podobnie jak inni monarchowie Europy Środkowej, Bolesław Chrobry miał wszelkie predyspozycje do bycia świętym. Jego działalność na rzecz Kościoła, osobista pobożność i polityczne zasługi mogły sprawić, że stałby się symbolem polskiej świętości. Niestety, brak kontynuacji działań na rzecz jego kanonizacji oraz zawirowania polityczne sprawiły, że jego kult nie przetrwał. Co Bolesław Chrobry osiągnął w świetle Kościoła? Mimo że Bolesław Chrobry nie został oficjalnie kanonizowany, jego wpływ na rozwój chrześcijaństwa w Polsce jest niezaprzeczalny. Jako pierwszy król Polski umocnił pozycję Kościoła w państwie i konsekwentnie dążył do tego, aby Polska stała się częścią chrześcijańskiej Europy. Chociaż nie zyskał statusu świętego, jego działania miały długotrwały wpływ na rozwój religii w Polsce i na postrzeganie polskiego władcy jako chrześcijańskiego monarchy. Źródło: National Geographic Polska.
Zaskakujące skarby pod podłogą kościoła. Wśród nich figurka… małpy
Kilkaset monet z różnych okresów, ale też wykonaną z brązu figurkę małpy i kości do gry sprzed setek lat, odkryli archeolodzy w czasie prac badawczych pod podłogą Kościoła Mariackiego w Gardelegen w Niemczech.
Spis treści: Skarby spod podłogi Jakie zguby znaleziono pod posadzką? Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Gdy w doniesieniach prasowych czytamy o archeologicznych skarbach, znalazcami coraz częściej są amatorzy, którzy przeczesują pola uprawne z pomocą wykrywaczy metali. Liczą na łut szczęścia – że niczym w stogu siana znajdą w ziemi igłę w postaci garnca pełnego monet. Są jednak pewne miejsca, które niemal zawsze skrywają cenne skarby, również w postaci monet. A mianowicie… miejskie latryny, w których często trafiają się przeróżne cenne zguby. Skarbnicą wiedzy są też oczywiście wszelkie wiekowe budowle – zamki czy kościoły. W takich lokalizacjach praktycznie każde inwazyjne działanie skończyć się może ważkim odkryciem. Skarby spod podłogi Wyjście do kościoła, szczególnie w niedziele i święta, to ważne wydarzenia dla wiernych. Już przed setkami lat ubierali się na tę okazję w najlepsze szaty, a ich skórzane mieszki wypełniały monety. W podniosłej atmosferze ludzie mniej skupiali się na przyziemnych sprawach. W takich okolicznościach łatwo było coś zgubić. Dowodów na to dostarczają choćby badania przeprowadzone ostatnio pod drewnianą podłogą gotyckiego Kościoła Mariackiego w Gardelegen w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech. Są one częścią szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, których koszt wynosi ponad 1 mln euro. W trakcie robót zdemontowano łącznie 145 m kwadratowych drewnianej podłogi do głębokości 40 centymetrów. A pomiędzy deskami znaleziono w sumie blisko 1000 przedmiotów, z których najstarsze mają nawet 700 lat. Za prace odpowiadał Urząd ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) Saksonii-Anhalt. Pierwsza niewielka świątynia stanęła w tym miejscu około 1200 roku. W XIII wieku kościół przebudowano na konstrukcję pięcionawową. Pod koniec XV wieku doszło do większych prac renowacyjnych. Jakie zguby znaleziono pod posadzką? W sumie archeolodzy i wolontariusze odkryli 679 monet, z czego część była bardzo silnie skorodowana. Przeanalizował je numizmatyk Horst Konietzko z Salzwedel. Wyniki analizy umieścił w obszernej bazie badanych S.E.S.A.M., gdzie rejestrowane są tego typu znaleziska z Saksonii-Anhalt. Oprócz monet pod podłoga kościoła znaleziono: paciorki; szpilki (zapewne do spinania włosów i szat); kości zwierzęce; fragmenty naczyń ceramicznych; metalowe okucia; okucia książek; fragmenty szkła, w tym malowane; przybory osobiste, takie jak pęseta. Takich przedmiotów badacze się spodziewali. Jednak były też inne, które wzbudziły dyskusje, bo były dość zaskakujące. Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Wśród przedmiotów, które skrywały szczeliny posadzki, były również trzy kości do gry. Badacze przyznają, że jest to dość enigmatyczne znalezisko, bo przecież takich przedmiotów używano raczej w karczmach, a nie w świątyniach. Z kolei w nawie głównej odkryto figurkę (jej wysokość to 8 cm) z brązu przedstawiającą małpę. Eksperci z Urzędu Ochrony Zabytków i Archeologii Saksonii-Anhalt intensywnie dyskutowali na jej temat. Zwierzę siedzi na cokole, jego lewa ręka spoczywa na kolanie, a prawa trzyma przedmiot przypominający róg, którego zwężający się koniec znika w kąciku ust. Nie jest na przykład jasne, czy małpa ukazana jest z rogiem do picia, czy może instrumentem dętym. Górna część pleców małpy i tył głowy są spłaszczone, a na plecach znajduje się okrągły kołek, co wskazuje, że był on przymocowany do nieznanego większego obiektu. Zabytek pochodzi z późnego gotyku (XV w. lub pierwszych dekad XVI w.) Według pierwszej interpretacji figurka ukazuje upojoną alkoholem małpę. Pije z rogu. Sądzono, że jeśli małpy mają dostęp do alkoholu, to upijają się nim do nieprzytomności. W ten sposób sparodiowano ludzką skłonność do trunków z procentami. Druga interpretacja mówi, że małpa dzierży trąbkę. Zwierzę z instrumentem uosabia uwodzicielską moc muzyki, która prowadzi w życiu na manowce. Tego typu przedmioty rzadko odkrywane są w kościołach. Pewnie dlatego, że małpy uważane były za stworzenia demoniczne, a ich zachowanie za karykaturę grzesznych, złośliwych ludzi. Znane są wizerunki małp naśladujących ludzi zaplątanych w pnącza i sidła, ale też grający w planszówki. Źródło: LDA-LSA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Za serialem „Świt Ameryki” kryje się prawdziwa historia. Masakra w Mountain Meadows była makabryczna
Serial Netflixa „American Primeval” przedstawia, jak napięcia między mormonami w Utah a rządem USA osiągnęły punkt kulminacyjny w latach 50. XIX wieku. Masakra w Mountain Meadows była brutalnym atakiem milicji mormonów na ponad stu osadników.
Spis treści: Konflikt mormonów z rządem USA Początek wojny w Utah Karawana Baker-Fancher przybywa do Utah Masakra w Mountain Meadows Niespokojne pogranicze. Brutalne masowe zabójstwo. Najnowszy miniserial Netflixa, „Świt Ameryki” (American Primeval) przedstawia sytuację w Utah w połowie XIX wieku. Chodzi o masakrę w Mountain Meadows – odrażający akt masowej przemocy z 1857 roku. Zginęło wówczas 120 osadników. Przedstawienie masakry w serialu jest przerażające, ale rzeczywistość była jeszcze gorsza. Dekada napięć i wzajemnej podejrzliwości między mormonami a rządem Stanów Zjednoczonych doprowadziła do tzw. wojny w Utah. To konflikt nazywany pierwszą wojną domową w historii USA. Konflikt mormonów z rządem USA Pionierzy z Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich – ruchu religijnego powszechnie znanego jako mormonizm – przybyli do Utah po raz pierwszy w 1847 r. Zależało im na wolności praktykowania swojej religii. Prześladowani mormoni uciekli z Nowego Jorku, Missouri i Illinois. Joseph Smith, założyciel religii, został zamordowany podczas rozruchów w 1844 r. Brigham Young, nowy przywódca mormonów, poprowadził swoich zwolenników w głąb Ameryki. Ich celem było Terytorium Utah – teren, który USA nabyły od Meksyku i Teksasu po wojnie amerykańsko-meksykańskiej. Mormoni próbowali założyć tam swój własny kraj. Jednak rząd federalny nie zgodził się na to. Zamiast tego ustanowił Terytorium Utah, a Brigham Young został jego pierwszym gubernatorem. Ten ruch powinien przynieść stabilizację, ale sytuacja pogorszyła się w latach 50. XIX wieku. Terytorium nękały braki w zaopatrzeniu i konflikty między białymi osadnikami a rdzennymi mieszkańcami. Brigham Young uważał, że rząd federalny ingeruje w sprawy mormonów. Gdy ich kościół ujawnił, że akceptuje poligamię, kontrowersje rozprzestrzeniły się na cały kraj. Początek wojny w Utah W 1857 r. nowo wybrany prezydent USA James Buchanan postanowił odwołać Younga ze stanowiska gubernatora. Uznał Utah za zbuntowane terytorium i zaplanował dużą wyprawę wojskową w celu odzyskania władzy. Wiadomości o nadchodzącej ofensywie sprawiły, że Young ogłosił stan wojenny w sierpniu 1857 r. Mormońska milicja zaczęła przygotowywać się do starcia z wojskami federalnymi. Young miał przewagę w walce z rządem federalnym. Utah było ważnym przystankiem na lądowej trasie na Zachód. Tędy podróżowali osadnicy, których grupy łączyły się i tworzyły karawany wozów. Mormoni byli do nich wrogo nastawieni i nie chcieli sprzedawać im niezbędnych produktów. Terytorium Utah było w stanie najwyższej gotowości, a jego mormoni szykowali się na totalną wojnę w obronie swej religii. Karawana Baker-Fancher przybywa do Utah W sierpniu 1857 roku przez Terytorium Utah chciała przejechać duża karawana wozów z Arkansas. Znana obecnie jako grupa Baker-Fancher, zmierzała do Kalifornii dokładnie tą samą trasą, którą zdaniem mormonów miały wykorzystać wojska federalne do inwazji. Członkowie karawany, złożonej głównie z metodystów, wdali się w konflikt z miejscowymi mormonami. Drwili z ich przekonań religijnych i kłócili się o kupno niezbędnego zaopatrzenia. Gdy grupa Baker-Fancher dotarła w pobliże Cedar City, doszło do starć. Przywódca karawany wozów Alexander Fancher stanął naprzeciwko lokalnych przywódców milicji, takich jak John D. Lee i burmistrz Cedar City Isaac Haight. Mormoni postanowili dać osadnikom nauczkę. Wynajęli grupę miejscowych Indian ze szczepu Pajutów, aby wina za atak spadła na nich. Masakra w Mountain Meadows We wrześniu 1857 r. mormońska milicja z wynajętymi Pajutami rozpoczęła atak na grupę Baker-Fancher. Osadnicy bronili się, ustawiając swoje wozy w krąg. Oblężenie trwało cztery dni. 11 września mormoni zaoferowali członkom karawany bezpieczny przejazd przez Utah, jeśli złożą broń. Gdy to zrobili, milicjanci zaczęli strzelać. „Niektóre młode kobiety błagały zabójców, żeby je oszczędzili” – wspominała Nancy S. Cates, jedna z ocalałych, w 1875 r. „Ale oni nie mieli dla nich litości, okładając je kolbami strzelb i rozbijając im głowy”. W sumie zamordowano sto dwadzieścia osób. Jedynymi ocalałymi były małe dzieci, z których większość została później adoptowana przez miejscowych. Po masakrze jej sprawcy zacierali ślady. Tylko jeden z napastników, John D. Lee, został oskarżony. Najpierw obwinił Pajutów, potem twierdził, że to mormońska milicja kazała mu zabić osadników. Zasugerował nawet, że masakra była dziełem samego Brighama Younga. W marcu 1877 r. został stracony przez pluton egzekucyjny w miejscu, gdzie doszło do masakry. Wojna w Utah nie trwała długo. Young zrezygnował ze stanowiska gubernatora w 1858 r., pozwalając na ulokowanie garnizonu armii na terytorium Utah. Mormoni, którzy uciekli w obawie przed oblężeniem federalnym, powrócili do swoich domów. Utah stało się stanem USA w 1896 r. Pamięć o masakrze trwa jednak do dziś. Czy brutalność milicji była tolerowana, a nawet planowana przez przywódców mormonów? Czy atak w Mountain Meadows był anomalią, czy dowodem na nietolerancję religijną? Na te pytania być może nigdy nie znajdziemy odpowiedzi. Źródło: National Geographic
Największy kościół świata jest kopią Bazyliki św. Piotra. Nie znajduje się jednak w Europie
Największy kościół świata, choć łudząco przypomina Bazylikę świętego Piotra w Watykanie, wcale nie znajduje się na Starym Kontynencie. W poszukiwaniu rekordowej świątyni należy udać się do zachodniej Afryki.
W tym artykule: Gdzie znajduje się największy kościół świata? Największy, ale czy najwyższy? Największy kościół w Polsce Najmniejszy kościół na świecie Większość osób zapytanych o największy kościół świata bez wahania wskazuje na Bazylikę św. Piotra. Rzeczywistość wygląda jednak inaczej. Mimo że watykańska świątynia imponuje zarówno swoimi rozmiarami, jak i zewnętrzną formą, to nie dzierży palmy pierwszeństwa pod względem wielkości. Ustępuje bowiem – ku zaskoczeniu wielu – swojej afrykańskiej kopii. Gdzie znajduje się największy kościół świata? Na obrzeżach Jamusukro, konstytucyjnej stolicy Wybrzeża Kości Słoniowej, wznosi się monumentalna Bazylika Matki Bożej Królowej Pokoju i to ona piastuje miano największego kościoła świata. Budowę iworyjskiej świątyni zainicjował w 1985 r. ówczesny prezydent kraju, Félix Houphouët-Boigny, który także zadecydował o jej lokalizacji. Tempo prac budowlanych pod kierownictwem architektów Pierre’a Fakhoury i Patricka d’Hauthuille’a było imponujące. Już w 1990 r. bazylika trafiła do Księgi Rekordów Guinnessa jako największy chrześcijański budynek sakralny na świecie, a rok później została pobłogosławiona przez Jana Pawła II. Ojciec Święty wybrał to miejsce także na oficjalne obchody III Światowego Dnia Chorych w 1995 r. oraz na II Międzynarodowe Spotkanie Kapłanów, zorganizowane w lipcu 1997 r. Śmiało można przyznać, że afrykański odpowiednik Bazyliki św. Piotra to kolos w świecie architektury sakralnej. Budynek ma 158 m wysokości, a jego całkowita powierzchnia wynosi 30 tys. m kw. (o 7 tys. m kw. więcej niż watykański pierwowzór). Dzięki tak ogromnej przestrzeni świątynia jest w stanie pomieścić wewnątrz aż 18 tysięcy wiernych. Na rozległym dziedzińcu przed bazyliką miejsce znajdzie kolejne 30 tys., a otaczający teren pozwala na zgromadzenie nawet 150 tys. osób jednocześnie. Rzeczywistość okazuje się zgoła inna. Frekwencja podczas nabożeństw jest wyjątkowo niska. Wynika to z faktu, że religią dominującą wśród Iworyjczyków jest islam, a katolicy stanowią stanowią mniej niż 20% ogółu ludności. Ponadto koszty budowy, wynoszące około 300 milionów dolarów, wzbudziły kontrowersje i protesty, szczególnie w kontekście trudnej sytuacji gospodarczej kraju. Wnętrza bazyliki olśniewają marmurowymi wykończeniami, kopułę pokryto warstwą złota, natomiast okna wypełnione bogato zdobionymi witrażami. Co więcej, zarówno w świątyni, jak i w jej otoczeniu, wznosi się ponad 300 imponujących kolumn. W ramach ciekawostki dodajmy, że od 1991 r. bazyliką opiekują się polscy pallotyni ze Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego. Największy, ale czy najwyższy? Największy nie zawsze oznacza najwyższy. Bazylika Matki Bożej Królowej Pokoju w Jamusukro, choć pod względem powierzchni nie ma sobie równych, wysokością ustępuje katedrze w Ulm w południowych Niemczech. Ulmer Münster – niegdyś katolicki, obecnie protestancki kościół – mierzy 161,53 m i od ponad 130 lat dzierży tytuł najwyższej świątyni globu. Jej budowa rozpoczęła się pod koniec XIV wieku i trwała, z przerwami, prawie pięć stuleci. Zakończyła się w 1890 roku, gdy do użytku oddano długo wyczekiwaną, wykonaną w stylu gotyckim kościelną wieżę, będącą po dziś dzień najwyższą tego typu konstrukcją na świecie. Zanim katedra w Ulm zyskała miano najwyższego kościoła świata, poprzedni rekord również należał do niemieckiej świątyni. Mowa o wpisanej na listę UNESCO katedrze w Kolonii, której dwie strzeliste wieże osiągają wysokość 157 metrów. I choć obie imponują swoją monumentalnością i architektonicznym rozmachem, wkrótce zostaną zdetronizowane przez bazylikę Sagrada Família w Barcelonie. Ta wciąż powstająca, zaprojektowana przez Antoniego Gaudíego świątynia ma osiągnąć rekordową wysokość 172,5 metra. Planowany termin ukończenia prac to rok 2026. Największy kościół w Polsce Wśród największych kościołów świata dominują przede wszystkim świątynie z Niemiec, Francji czy Włoch, które od wieków zachwycają i przyciągają pielgrzymów z różnych części globu. Na liście najbardziej okazałych budowli sakralnych znajdziemy także polski akcent – Bazylikę Najświętszej Maryi Panny Licheńskiej. Ulokowana nieopodal Konina bazylika jest aktualnie największym kościołem w kraju. Upamiętnia ona objawienia maryjne z połowy XIX wieku, których świadkami byli Tomasz Kłossowski i Mikołaj Sikatka. Budowa tej imponującej świątyni rozpoczęła się w 2004 roku i zakończyła dekadę później, stając się jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Polsce. Rocznie Licheń odwiedza ok. półtora miliona pielgrzymów i turystów. Krzyż na wieży licheńskiej świątyni wznosi się na imponującą wysokość 141 metrów, co czyni ją jedną z najwyższych budowli sakralnych nie tylko w Europie, ale i na świecie. Na tym polu – oprócz wspomnianych już niemieckich katedr w Ulm i Kolonii – ustępuje jedynie: Katedrze Najświętszej Marii Panny w Rouen (151 m; w latach 1876–1880 najwyższy budynek na świecie), Kościołowi św. Mikołaja w Hamburgu (147,88 m; w latach 1874–1876 najwyższy budynek na świecie), Katedrze Najświętszej Marii Panny w Strasburgu (142 m; najwyższy XV-wieczny budynek na świecie). Najmniejszy kościół na świecie Dla porównania, Kościół pw. Św. Elżbiety Węgierskiej w miejscowości Benalmádena koło Malagi, uznawany za najmniejszy na świecie, zajmuje niecałe 2 m kw. powierzchni. Niewielka świątynia, wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa, mieści się w zamku Colomares. Budowla powstała na przełomie lat 80. i 90. minionego wieku z inicjatywy hiszpańskiego lekarza Estebana Martina i miała upamiętnić 500-lecie odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Źródła: stacja7.pl; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Takiego odkrycia jeszcze nie było. W kościele św. Mikołaja znaleziono sarkofag
Historia Świętego Mikołaja wciąż kryje wiele tajemnic. Od biskupa z Miry po jeden z symboli Bożego Narodzenia. Jak zmieniał się wizerunek ulubionego świętego dzieci? Ostatnie odkrycia archeologiczne rzucają nowe światło na miejsce jego pierwotnego pochówku.
Spis treści: Strój Świętego Mikołaja Prawdziwy św. Mikołaj Historyczne odkrycie w kościele św. Mikołaja Święty Mikołaj śmiało może ubiegać się o tytuł ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Powód jest jasny: już od ponad 100 lat kojarzy się najmłodszym z prezentami. Co ciekawe, choć dziś chyba nikt nie wyobraża sobie świąt Bożego Narodzenia bez Mikołaja, jest to stosunkowo nowa postać. Przynajmniej jeśli chodzi o jego współczesne wyobrażenie – starszego pana z brzuszkiem i długą, siwą brodą. Strój Świętego Mikołaja Znany nam dziś wizerunek Świętego Mikołaja ukształtował się na przestrzeni XIX i XX wieku. W 1823 roku Clement Clarke Moore w wierszu „The Night Before Christmas” opisywał Mikołaja jako pulchnego, wesołego darczyńcę. W drugiej połowie XIX wieku ilustrator Thomas Nast stworzył serię rysunków przedstawiających świętego w czerwonym stroju, co przyczyniło się do popularyzacji takiego wizerunku. Jednak to kampanie reklamowe Coca-Coli z lat 30. XX wieku miały kluczowy wpływ na utrwalenie konkretnego wyglądu Świętego Mikołaja w powszechnej świadomości. W 1931 roku firma zleciła artyście Haddonowi Sundblomowi stworzenie serii ilustracji przedstawiających Mikołaja pijącego coca-colę. Sundblom inspirował się wcześniejszymi opisami i ilustracjami. Na ich podstawie stworzył wesołego, pulchnego staruszka z białą brodą, ubranego w czerwony strój z białymi futrzanymi wykończeniami. Kolorystyka stroju Świętego Mikołaja zgrywała się z barwami Coca-Coli, co dodatkowo wzmacniało identyfikację marki ze świętami. Bożonarodzeniowe reklamy napoju do dziś cieszą się globalną popularnością. Prawdziwy św. Mikołaj Jak każda legenda, ta o Świętym Mikołaju również ma w sobie ziarenko prawdy. Święty Mikołaj istniał naprawdę, choć wyglądał zdecydowanie inaczej niż ten skomercjalizowany. W rzeczywistości pochodził z gorącego wybrzeża Morza Śródziemnego, a dokładnie z terenów dzisiejszej Turcji. Urodził się około 300 roku n.e. w Patarze, bogatym licyjskim mieście. Był jedynym dzieckiem kupca handlującego pszenicą. Już w młodości przypisywano mu cudowne zdolności. Mały Mikołaj miał na przykład przeżyć zawalenie się kościoła. Jako dorosły zasłynął z hojności i pomocy potrzebującym. Uratował tonący statek, zapewnił posag trzem dziewczętom, a nawet wskrzesił dzieci. Te opowieści dały początek legendzie o dobrodusznym starcu obdarowującym dzieci prezentami. Mikołaj został biskupem w pobliskiej Mirze (dziś Demre), gdzie przez lata pełnił swoją posługę, zyskując miano patrona dzieci i żeglarzy. Po śmierci 6 grudnia 343 roku mieszkańcy miasta pochowali go w specjalnie wzniesionym kościele, który szybko stał się miejscem kultu. Choć budowla była kilkukrotnie niszczona przez trzęsienia ziemi i najazdy, odbudowywano ją w różnych epokach. Historyczne odkrycie w kościele św. Mikołaja Kościół św. Mikołaja to dziś jeden z najcenniejszych zabytków bizantyjskiej architektury. Świątynia od 2000 roku znajduje się na liście informacyjnej UNESCO. Przyciąga nie tylko chrześcijańskich pielgrzymów, lecz także turystów z całego świata, którzy mogą podziwiać odrestaurowane wnętrza nawiązujące do dawnej świetności. Na miejscu prowadzone są badania archeologiczne, a ich ostatni owoc zelektryzował nie tylko badaczy. Podczas wykopalisk w kościele odkryto sarkofag wykonany z lokalnego wapienia, charakteryzujący się prostą formą. Ma około 2 metrów długości i od 1,5 do 2 metrów wysokości, z pokrywą w kształcie półkolistej wypukłości. W pobliżu sarkofagu znaleziono również fragmenty kości zwierzęcych oraz glinianych lamp, co może rzucać światło na rytuały i kontekst pochówku. Kierująca wykopaliskami dr hab. Ebru Fatma Fındık podkreśla, że jest to pierwszy sarkofag odkryty w tym regionie znajdujący się in situ. To oznacza, że pozostaje w miejscu, w którym pierwotnie został ustawiony, w przeciwieństwie do sarkofagów przenoszonych w inne miejsca. – Szczególnie ekscytujące jest to, że odkrycia dokonano w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, który według tradycji kryje grób św. Mikołaja. W ramach naszego projektu z radością zakończymy zarówno prace wykopaliskowe, jak i renowację obszaru, na którym się znajduje, co znacząco wpłynie na rozwój turystyki w naszym kraju – dodaje dr hab. Ebru Fatma Fındık w komunikacie prasowym. Co ciekawe, to nie pierwsze odkrycie archeologiczne związane z miejscem pochówku św. Mikołaja. Tradycyjnie uważa się, że biskup Miry został pochowany w tamtejszym kościele. Jednak w XI wieku jego szczątki zostały wykradzione przez włoskich kupców i przewiezione do Bari, gdzie spoczywają w Bazylice Świętego Mikołaja. W 2022 roku tureccy archeolodzy ogłosili odkrycie pierwotnego miejsca pochówku św. Mikołaja pod posadzką kościoła w Demre. Sarkofag był pusty. Co skrywa ten znaleziony w kościele św. Mikołaja? To powinny ujawnić dalsze badania terenowe w ramach projektu tureckiego Ministerstwa Kultury i Turystyki „Dziedzictwo dla przyszłości”. Źródło: Biuro prasowe Biura Radcy ds. Kultury i Informacji Ambasady Turcji w Polsce Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Opactwo westminsterskie jest jedną z najważniejszych budowli w Anglii. To tam koronowani są brytyjscy władcy
Opactwo westminsterskie, czyli kolegiata św. Piotra w Westminsterze, to bez wątpienia jeden z najważniejszych budynków w Anglii. Jest miejscem początku panowania brytyjskich monarchów, a dla wielu z nich klasztorne mury stały się także miejscem pochówku. Obok koronowanych głów, spoczęli tam najbardziej zasłużeni dla Wielkiej Brytanii – wybitni politycy, żołnierze, naukowcy, myśliciele i artyści. W opactwie westminsterskim swoje tablice pamiątkowe mają też ci, którzy ze względów obyczajowych nie mogli być pochowani w jednej z klasztornych krypt. Przyjrzymy się nieco bliżej kościołowi koronacyjnemu angielskich władców i władczyń.
Spis treści: Historia opactwa westminsterskiego Osoby pochowane w opactwie westminsterskim Opis opactwa westminsterskiego Zwiedzanie opactwa westminsterskiego Ciekawostki o opactwie westminsterskim Koronacja Karola III, która odbyła się 6 maja 2023 roku, była 40. ceremonią namaszczenia brytyjskiego monarchy, która odbyła się w opactwie westminsterskim. Wciąż żywy zwyczaj narodził się na początku XI wieku. Należy jednak podkreślić, że historia klasztoru, który stał się jedną z najważniejszych anglikańskich świątyń, rozpoczęła się przynajmniej sto lat wcześniej. Historia opactwa westminsterskiego Najstarsze wiarygodne źródła na temat klasztoru wybudowanego na nieistniejącej dziś wyspie Thorney na Tamizie są datowane na X wiek. Trzeba jednak wspomnieć, że według niepotwierdzonych informacji, wcześniej istniał tam klasztor związany z kultem św. Piotra. Według jednej z legend, mężczyzna łowiący ryby na Tamizie miał ujrzeć na wyspie postać pierwszego z dwunastu apostołów. Upamiętnieniem tego wydarzenia miał być klasztor. W latach 960–970 król Edgar i biskup Dustin sprowadzili tam wspólnotę benedyktynów. Mnisi wznieśli na wyspie drewniane zabudowania klasztorne. Zbudowana na planie krzyża kamienna świątynia w stylu romańskim stanęła tam sto lat później. Jej fundatorem był Edward Wyznawca. Zgodnie z życzeniem króla, klasztor miał być miejscem jego pochówku. Opactwo konsekrowano w 1066 roku, na tydzień przed śmiercią władcy. W tym samym roku prawdopodobnie w opactwie odbyła się koronacja Harolda II Godwinsona. Czas panowania Anglosasów dobiegł jednak końca wraz z inwazją Normanów na Anglię. Pod koniec 1066 roku na króla namaszczono Wilhelma Zdobywcę. To właśnie nieślubny syn Roberta I zapisał się w historii jako pierwszy król Anglii koronowany w opactwie westminsterskim. Dzieje benedyktynów w opactwie Wciąż obecni na wyspie benedyktyni zyskiwali na znaczeniu. W pobliżu klasztornych dóbr powstało miasto zamieszkiwane przez ok. 3 tysiące osób. Zakonnicy zyskiwali przywileje ziemskie i gospodarcze. Ich wysoką pozycję polityczną najlepiej potwierdza fakt, że opat klasztoru zasiadał w Izbie Lordów. Zakonnicy pozostawali w Westminsterze przez kolejne stulecia, aż do 1534 roku, kiedy Henryk VIII zerwał stosunki, dyplomatyczne i kościelne, z papieżem. Powołał wówczas niezależny Kościół anglikański i wypowiedział wojnę katolicyzmowi. Król zarządził kasatę klasztorów, w następstwie czego benedyktyni utracili opactwo westminsterskie. Do klasztoru powrócili w czasie panowania Marii I Tudor, która nawiązała ponowne stosunki z Rzymem. Elżbieta I, która zasiadła na tronie kilka lat później, ponownie uczyniła anglikanizm religią państwową. Benedyktyni po raz drugi opuścili klasztor i nigdy nie wrócili do Westminsteru. Przebudowy klasztoru Pierwsza istotna przebudowa opactwa nastąpiła w czasie panowania Henryka III. Wzorem Edwarda Wyznawcy, najstarszy syn Jana bez Ziemi zażyczył sobie, żeby klasztor był miejscem pochówku jego i królowej. W 1220 roku dobudowano Lady Chapel, ale ambicje króla sięgały wyżej. Chciał uczynić z klasztoru miejsce, które mogłoby konkurować z katedrą w Reimis. Gruntowna przebudowa rozpoczęła się w 1245 roku. Zmodernizowana budowla miała styl gotycki z elementami sztuki anglosaskiej i twórczości włoskiej grupy artystów kamieniarstwa Cosmati. Po śmierci Henryka III prace stanęły na sto lat. Wznowiono je dopiero z polecenia Ryszarda II. Przebudowa dobiegła końca w 1495 roku, gdy na tronie zasiadał Henryk V. Na początku XVI wieku Henryk XVII nakazał wyburzyć wzniesioną w XIII stuleciu kaplicę Matki Boskiej. Z polecenia króla obiekt odbudowano w modniejszym wówczas stylu gotyku perpendykularnego. Plan przebudowy zakładał także wzniesienie dwóch wież u zachodniego końca zachodniej nawy. Zamiar ten udało się zrealizować dopiero dwieście lat później. Kolejne mniejsze przebudowy trwały do XIX wieku. Dalsze prace miały już wyłącznie charakter renowacyjny, konserwacyjny i rekonstrukcyjny. Osoby pochowane w opactwie westminsterskim Opactwo westminsterskie jest miejscem pochówku siedemnastu brytyjskich władców. W 1760 roku złożono tam ciało Jerzego II. Ceremonie pogrzebowe jego następców odbywały się na zamku w Windsorze, w kaplicy św. Jerzego. Tylko ciało królowej Wiktorii zostało złożone w parkowym mauzoleum. W XX wieku w opactwie odbyły się nabożeństwa pogrzebowe ku pamięci hrabiego Mountbattena, księżnej Diany i Elżbiety Bowes-Lyon, jednak wszyscy oni spoczęli w innych miejscach. Także ciało zmarłej w 2022 roku Elżbiety II nie zostało złożone w opactwie Westminster. Na terenie opactwa łącznie pochowano ok. 3300 zmarłych. Gotyckie mury są miejscem spoczynku nie tylko koronowanych głów, ale także poetów i pisarzy (m.in. Geoffreya Chaucera), uczonych (m.in Izaaka Newtona), muzyków (m.in Henry'ego Purcella) i architektów (m.in. Roberta Adama). Znajduje się tam także ponad 600 tablic pamiątkowych, poświęconych wybitnym osobom, które z różnych względów nie mogły być pochowane na terenie opactwa. Opis opactwa westminsterskiego Pomimo trzęsienia ziemi z 1750 roku i niemieckich bombardowań w czasie II wojny światowej, opactwo westminsterskie zachowało styl nadany mu przez Henryka III. Po kataklizmie w XVIII wieku konieczna była częściowa odbudowa. Na szczęście naloty z 1940 roku wywołały tylko niewielkie zniszczenia. Zbudowany z inicjatywy Edwarda Wyznawcy klasztor miał styl romański. Późniejsze przebudowy i modernizacje sprawiły, że ostatecznie opactwo westminsterskie zyskało charakter budowli gotyckiej. Najbardziej wyrazistymi elementami obiektu są wspaniałe kaplice. Na szczególną uwagę zasługuje kaplica Henryka VII ze skomplikowanym sklepieniem i bogato zdobionymi nagrobkami królewskimi. To właśnie ta budowla jednym z najwspanialszych przykładów gotyckiej architektury w całej Anglii. Nad zachodnim wejściem górują wzniesione w XVIII wieku bliźniacze wieże. W nawie głównej szczególnie wyróżniają się stalle. Stamtąd można przejść do zabudowań wewnętrznych ze wspaniałymi krużgankami. Wnętrze opactwa westminsterskiego Wnętrza opactwa westminsterskiego, podobnie jak sama bryła budowli, są jednym z najwspanialszych przykładów gotyckiej sztuki sakralnej. Bogato zdobione, sprawiają wrażenie przytłaczających. Studiując ich detale, można zauważyć, że każdy witraż i każdą rzeźbę wykonano z niewiarygodną, wręcz kunsztowną precyzją. Zwiedzanie opactwa westminsterskiego Opactwo westminsterskie wciąż pełni funkcję kościoła. Należy jednak podkreślić, że jest też atrakcją turystyczną. Do zwiedzania udostępnione są wszystkie najważniejsze miejsca, w tym: kaplica Edwarda Wyznawcy, kaplica Henryka VII, kaplica św. Pawła, kaplica Pyxu, kaplica Królewskich Sił Powietrznych, grobowiec Elżbiety I, Krypta Normandzka, Zakątek Wigów, Zakątek Poetów, kolegium św. Piotra. Wejście na teren opactwa jest biletowane. Bezpłatnie można uczestniczyć we mszy świętej, jednak wówczas nie ma możliwości zwiedzenia obiektu. Ciekawostki o opactwie westminsterskim Na zakończenie zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat kościoła koronacyjnego królów Anglii i Wielkiej Brytanii. Opactwo Westminster jest wyjątkowym obiektem, nie tylko ze względu na swoje przeznaczenie. Trzeba bowiem podkreślić, że szczególny jest także jego status prawny. Dawny kościół klasztorny benedyktynów nie podlega diecezji. Ma status „royal peculiar”, czyli wyjątku królewskiego. Głównym duchownym opactwa westminsterskiego jest mianowany przez monarchę dziekan Westminsteru. Używany w ceremoniale koronacyjnym tron jest nazywany tronem króla Edwarda. Należy jednak podkreślić, że nazwa nie nawiązuje do osoby Edwarda Długonogiego, na zamówienie którego powstał. Mebel upamiętnia Edwarda Wyznawcę. Pierwotnie był tylko ozdobą kaplicy św. Edwarda. W ceremonii koronacyjnej jest używany od XIV wieku. Drewniane siedzisko dodano dopiero w XVII stuleciu. Początkowo królowie i królowe siadali na kamieniu ze Scone (zwanym Kamieniem Przeznaczenia), zrabowanym przez Długonogiego podczas I wojny o niepodległość Szkocji. Wandale wielokrotnie brali na celownik tron koronacyjny. W XVIII i XIX wieku wyryli na nim inskrypcje, które są widoczne do dziś. Jedna z nich głosi, że „P. Abbott spał na tym krześle 5–6 lipca 1800”. W następnym stuleciu (a dokładnie w 1914 roku), radykalne działaczki z organizacji Women's Social and Political Union podłożyły w pobliżu mebla ładunek wybuchowy. Eksplozja oderwała jeden z narożników tronu i spowodowała pęknięcie bryły, ale o tym przekonano się dopiero w 1950 roku, gdy czworo studentów wykradło z opactwa Kamień Przeznaczenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Archeolodzy odkryli najstarszy kościół w Armenii. Naukowcy mówią o sensacji
Pozostałości nieznanego wcześniej wczesnochrześcijańskiego kościoła w starożytnym mieście Artaxata odkryli archeolodzy w Armenii. Świątynia z IV wieku jest najstarszym archeologicznie udokumentowanym kościołem w tym kraju.
Spis treści: Kościół w kształcie krzyża Jak wyglądał najstarszy kościół Armenii? Chrześcijaństwo w Armenii. Kiedy się tam rozprzestrzeniło? Najstarsze kościoły na świecie pochodzą z III i IV wieku. Jest ich niewiele i nie wszystko zachowały się w całości. Dlatego odkrycie każdego kolejnego lub pozostałości po nim jest tak ważne dla naukowców. Najnowszego odkrycia dokonano w Artaxata. Miasto to było stolicą królestwa Armenii, rządzonego przez dynastie Artaksydów i Arsacydów. Miasto rozwinęło się w ważną metropolię w okresie hellenistycznym i było stolicą Armenii przez prawie sześć wieków. Kościół w kształcie krzyża Znalezisko dokonane w Artaxata składa się z ośmiokątnego w planie budynku z przedłużeniami w kształcie krzyża. Zespół przebadał wykopaliskowo część kościoła. Resztę rozpoznał przy użyciu metod geofizycznych, które nie wymagają fizycznej ingerencji w podłoże i nie niszczą nawarstwień archeologicznych. – Budynek z IV wieku jest najstarszym archeologicznie udokumentowanym kościołem w kraju – sensacyjnym dowodem na wczesne chrześcijaństwo w Armenii – mówi profesor Achim Lichtenberger z Uniwersytetu w Münster w Niemczech, jeden z kierowników badań. – Ośmiokątne [w planie – przyp. red.] kościoły nie były tu dotąd znane. Natomiast znamy je dobrze z regionu wschodniego Morza Śródziemnego, gdzie pojawiły się po raz pierwszy w IV wieku naszej ery – dodaje dr Mkrtich H. Zardaryan z Narodowej Akademii Nauk Armenii, który prowadzi ekspedycję ze strony ormiańskiej. Wspólne badania trwają w mieście Araxata od 2018 roku. Jak wyglądał najstarszy kościół Armenii? Pod względem typologicznym znalezisko odpowiada wczesnochrześcijańskim budynkom upamiętniającym. W bocznych częściach archeolodzy odkryli pozostałości drewnianych platform. To było korzystne dla badaczy, bo materiały organiczne można wydatować z pomocą popularnej wśród archeologów metody radiowęglowej. Okazało się, że te fragmenty zabudowy pochodzą z połowy IV wieku naszej ery. Należy zaznaczyć, że jest to najstarszy fizyczny dowód na to, iż była to najstarsza świątynia chrześcijańska w Armenii. Tradycyjnie uważa się, że jeszcze starsza była katedra w Eczmiadzynie. Miała powstać w pierwszych latach IV wieku. Wtedy byłaby starsza od świątyni z Artaxata o kilka dekad. Dowód na to mamy jednak tylko w postaci źródeł pisanych, a nie danych archeologicznych. Ośmiokątny budynek w Artaxata, o długości około 30 metrów, miał prostą podłogę wyłożoną zaprawą i terakotowymi płytkami. A o tym, że wnętrze świątyni było bogato zdobione świadczą fragmenty znalezionego marmuru. Ten materiał musiano sprowadzić z obszaru Morza Śródziemnego, co było kosztownym przedsięwzięciem. Niemiecko-ormiański zespół prowadzi badania w tym sezonie od września. Archeolodzy będą kontynuować wykopaliska. Mają nadzieję dokonać nowych odkryć i uzyskać odpowiedzi na kolejne pytania. Na przykład chcą dowiedzieć się, komu poświęcony był ten kościół. Chrześcijaństwo w Armenii. Kiedy się tam rozprzestrzeniło? Armenia jest uważane za pierwszy kraj na świecie, do którego dotarło chrześcijaństwo i zostało w nim przyjęte. Według legendy święty Grzegorz Oświeciciel nawrócił ormiańskiego króla Tiridatesa III na chrześcijaństwo w Artaxata w 301 r. n.e. Średniowieczny klasztor Chor Wirap, znajdujący się nieopodal nowo odkrytego kościoła, jest świadectwem tej tradycji. Początkowo władca Armenii więził w lochach tego miejsca Grzegorza Oświeciciela. Jednak po cudownym uzdrowieniu, którego miał dokonać Grzegorz, Tiridates III miał go uwolnić i ogłosił chrześcijaństwo religią państwową. Artaxata odgrywała bardzo istotną rolę w pierwszych wiekach naszej ery. To miasto położone na kilkunastu wzgórzach niedaleko słynnej góry Ararat rozkwitało i stało się areną ważnych politycznych wydarzeń. Już grecki geograf i historyk Strabon opisywał jego dogodne położenie. Źródło: Westfalski Uniwersytet Wilhelma w Münsterze. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czy chrześcijaństwo było początkowo religią zdominowaną przez kobiety? Znamy odpowiedź
Chrześcijaństwo wyraźnie miało w pierwszych wiekach naszej ery przekaz skierowany do kobiet. Przekaz ten przynajmniej niekiedy bywał skuteczny i w niektórych środowiskach kobiety przyjmowały nową religię jako pierwsze. Czy oznacza to, że kobiety zdominowały wówczas wyznawców chrześcijaństwa?
Spis treści: Początkowa dominacja kobiet wśród chrześcijan? Tekla. Bohaterska postać kobieca chrześcijaństwa Mieszane małżeństwa to nic dziwnego Rola kobiet we wspólnotach chrześcijańskich Kobiety. Organizatorki życia publicznego? U schyłku starożytności, kiedy przytłaczająca większość ludzi w Europie i na Bliskim Wschodzie przychodziła na świat w rodzinach chrześcijańskich, liczba wyznawców tej religii obojga płci była zasadniczo taka sama. We wcześniejszym okresie jednak, gdy wciąż jeszcze trwał proces chrystianizacji, mogło to wyglądać inaczej. Początkowa dominacja kobiet wśród chrześcijan? Nie mamy wprawdzie danych statystycznych, ale w naszych źródłach nierzadko znajdujemy ślady przekonania, że chętniej niż mężczyźni chrześcijaństwo przyjmowały kobiety. Od razu zaznaczę, że wzmianki o chrześcijaństwie jako o religii kobiet nigdy nie służyły prostemu opisowi rzeczywistości. Były zawsze argumentem w sporze. Z jednej strony sięgali po niego ci, którzy z chrześcijaństwa kpili, tak jak Celsus, charakteryzujący je jako religię kobiet, dzieci i niewolników. W społeczeństwie grecko-rzymskim określenie religii jako kobiecej było dla niej w oczywisty sposób kompromitujące. Z drugiej strony wzmianka o nawróconych kobietach była argumentem dla tych, którzy starali się wywrzeć presję na ociągających się z konwersją mężczyznach. Instrumentalny charakter takich uwag nie oznacza jednak automatycznie, że były one nieprawdziwe. W społeczeństwie, w którym aktywność polityczna, ekonomiczna i społeczna kobiet była silnie ograniczona, religia stanowiła sferę, w której miały one stosunkowo dużo swobody. Zwłaszcza w początkowym okresie istnienia chrześcijaństwa, kiedy kierownictwo gmin było kolektywne i zanim wykształciła się grupa kleru, łącząca zarządzanie, nauczanie i funkcje kultowe, kobiety odgrywały w nich dosyć dużą rolę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/10/08Maparozprzestrzenianiachrzescijanstwa-b5ad4a7.jpg" width="2500" height="1692" alt="Il. Filip Pachla, na podstawie J. Fousek, V. Kaše, A. Mertel, E. Výtvarová, A. Chalupa ze zmianami R. Wiśniewskiego, CC BY 4.0, PLOS One 2018" title="Il. Filip Pachla, na podstawie J. Fousek, V. Kaše, A. Mertel, E. Výtvarová, A. Chalupa ze zmianami R. Wiśniewskiego, CC BY 4.0, PLOS One 2018" /> Atrakcyjne były dla nich zapewne również te elementy nauczania chrześcijańskiego, które podkreślały fundamentalną równość obu płci. Np. słowa Pawła: „Nie ma już Żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie” (List do Galatów 3, 28). Tekla. Bohaterska postać kobieca chrześcijaństwa Wreszcie literatura apokryficzna oraz teksty o męczennikach pokazywały heroiczne postacie kobiet aktywnie uczestniczących w krzewieniu wiary i gotowych trwać przy niej aż do śmierci. Przykładem jest św. Tekla, postać najpewniej fikcyjna, ale będąca jedną z najpopularniejszych bohaterek starożytnej literatury chrześcijańskiej. Często określana jest w niej mianem Pierwszego Męczennika, przysługującego prócz niej jedynie św. Szczepanowi. Powstałe w II wieku apokryficzne „Akta Pawła i Tekli” pokazują, jak ta dwójka apostołów prowadzi równoległe misje ewangelizacyjne, podróżuje z miasta do miasta, śmiało staje przed rzymskimi urzędnikami i dokonuje cudów. W zakończeniu historii Tekla znika we wnętrzu skały nieopodal Seleucji Izauryjskiej (dziś Silifike w południowej Turcji). Nad nią z czasem wyrasta jej sanktuarium, jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych świata śródziemnomorskiego. Chrześcijaństwo wyraźnie miało przekaz skierowany do kobiet. Przekaz ten przynajmniej niekiedy bywał skuteczny i w niektórych środowiskach kobiety przyjmowały nową religię jako pierwsze. Mieszane małżeństwa to nic dziwnego Mężowie nie zawsze szli w ich ślady, więc rodziny mieszane zdarzały się dosyć często. Grupą, w której widzimy to stosunkowo dobrze, bo niekiedy możemy prześledzić historię jej reprezentantów przez kilka pokoleń, jest arystokracja rzymska epoki konstantyńskiej. Ciekawe, że podział religijny nie tworzył przepaści dzielącej tę grupę. W IV i V wieku, poza kilkoma sytuacjami dramatycznego sporu religijnego, jej członkowie utrzymywali doskonałe stosunki. Kwestie religijne nie stawały na przeszkodzie małżeństwom zaaranżowanym w interesie wielkich senatorskich rodów. Co więcej, małżonkowie często pozostawali przy swojej religii. Wielu autorów kościelnych wzywało wprawdzie, by nie oddawać dziewcząt chrześcijańskich poganom, lub starało się, by mąż poszedł w ślady żony. Ich nawoływania, przynajmniej w krótkiej perspektywie, miały jednak niewielki skutek. Ludzie nie widzieli na ogół problemu w tym, by wyznawcy różnych religii żyli pod jednym dachem. Możemy spodziewać się, że w innych grupach społecznych sytuacja wyglądała podobnie. W nich jednak bardzo rzadko możemy śledzić losy rodzin i ich indywidualnych członków. Rola kobiet we wspólnotach chrześcijańskich We współczesnej refleksji nad wczesnym Kościołem wiele emocji budzi to, jak silna była ich rola i w jakich sferach mogły ją one odgrywać. Dla dzisiejszych chrześcijan (a przynajmniej katolików) kluczowe jest pytanie o to, czy kobiety mogły pełnić funkcje kapłańskie. Ale pytanie o pozycję kobiet nie ogranicza się do tego, czy mogły one stać przy ołtarzu. Równie ważne jest to, czy mogły nauczać i organizować życie wspólnoty. Nie ma specjalnych wątpliwości, że mogły to robić w gminach, do których pisał Paweł z Tarsu i o których wspominają „Dzieje Apostolskie”. Na przykład wśród 27 osób pozdrawianych przez Pawła w „Liście do Rzymian” 10 stanowią kobiety. Ich krótko wspomniana rola w głoszeniu Ewangelii w żaden sposób nie jest podrzędna wobec tej, którą odgrywają mężczyźni. W zakończeniu listu Paweł poleca wspólnocie rzymskiej kobietę imieniem Febe, „siostrę i służebnicę Kościoła w Kenchrach”. To ona z pewnością przewiozła jego list z Koryntu do Rzymu. Nie wiemy, czy podróżowała sama, ale jeśli towarzyszyli jej mężczyźni, Paweł uznał ich za mniej ważnych. Liczba kobiet wymienionych w tym liście jest szczególnie wysoka, ale są one obecne w całym korpusie listów Pawłowych. Stanowią około jednej piątej wymienionych tam osób. Wspólnoty chrześcijańskie nie są tu całkowitym ewenementem. Kobiety. Organizatorki życia publicznego? W okresie wczesnego cesarstwa niektóre kobiety odgrywały także ważną rolę w życiu miast. Fundowały budowle publiczne, czasem sprawowały urzędy, nieraz stawiano im pomniki. Teksty literackie, pisane przez mężczyzn i na mężczyznach skupione, pokazują nam takie postacie w małym stopniu. Ale widzimy je w inskrypcjach honoryfikacyjnych, czyli w oficjalnych napisach umieszczonych na kamiennych tablicach bądź posągach, upamiętniających zasługi ludzi, którym miasto było wdzięczne. Wśród takich osób kobiety stanowią około 10%. Sądząc po korpusie listów Pawła, udział kobiet w grupach kierujących pierwszymi gminami mógł być jeszcze wyższy. Sprzyjały temu z pewnością religijny charakter wspólnot oraz ich luźna i wciąż płynna struktura. Już jednak w ciągu II wieku, wraz z krzepnącą organizacją gmin chrześcijańskich, pozycja kobiet wyraźnie słabnie. W luźnej grupie liderów nowego ruchu kobiety mogły znaleźć dla siebie miejsce. O wiele trudniej było to osiągnąć w hierarchicznej strukturze, na której czele w II wieku stanął jeden biskup. Nie znamy dobrze poświadczonego przypadku, by funkcję tę sprawowała kobieta. Z naszych źródeł szybko znikają też postaci innych współczesnych autorom kobiet poza męczennicami. Wyjątkiem są dwie kobiety należące do powstałego pod koniec II wieku montanizmu. Głosił on ponowne zesłanie Ducha Świętego, które objawić się miało w odnowieniu daru proroctwa. Troje znanych nam z imienia proroków tego nurtu to sam Montanus oraz dwie kobiety: Pryscylla i Maksymilla. Obie ewidentnie należały do grona przywódców ruchu. Paradoksalnie jednak taka ich rola mogła przyczynić się do dalszego osłabienia pozycji kobiet w głównym nurcie chrześcijaństwa. Podobnie jak proroctwo, zaczęła ona być bowiem kojarzona z montanizmem i tym samym stała się podejrzana. Jeśli więc na początku III wieku autorzy chrześcijańscy wspominają jeszcze o współczesnych kobietach nauczających lub udzielających chrztu, to jedynie po to, by podkreślić, że jest to zwyczaj heretycki. To jest fragment książki autorstwa prof. Roberta Wiśniewskiego pt. „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom I: Wierni, biskupi, eremici”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa RN. Tytuł, wstęp, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Tak wyglądała rodzina królewska w Sudanie tysiąc lat temu. Powstały rekonstrukcje szat
Na podstawie malowideł z średniowiecznej katedry w Faras w Sudanie projektantki wspólnie z archeologami zrekonstruowali królewskie stroje. – Gdy po raz pierwszy ujrzałam modeli ubranych w zrekonstruowane przez nas stroje, miałam ciarki na całym ciele – mówi National Geographic Polska dr hab. Dobrochna Zielińska.
Spis treści: Katedra z Faras – złoty los w archeologii Poznać średniowieczną Nubię. Ale jak? Projektanci i archeolodzy. Moda wkracza do świata nauki Chrześcijaństwo z importu. Skąd się wzięło w Afryce już 1500 lat temu? Kilka dekad temu było głośno o polskich wykopaliskach w Faras w Sudanie. Odkrycie malowideł wewnątrz nubijskiej katedry sprzed tysiąca lat uznaje się czasem za jedno z największych odkryć polskiej archeologii. Dokonał jego prof. Kazimierz Michałowski – założyciel Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Katedra z Faras – złoty los w archeologii Znalezisko miało miejsce w nietypowych okolicznościach. Michałowski na początku lat 60. odpowiedział na apel UNESCO o pomoc w ratowaniu zabytków zagrożonych zalaniem wodami Nilu w związku z budową Wielkiej Tamy Asuańskiej. Wybrał miasto Faras, jedną ze stolic średniowiecznego królestwa Makurii, które istniało na terenach południowego Egiptu i północnego Sudanu pomiędzy VI a XIV wiekiem. Dziś to miejsce jest zatopione. Już w czasie pierwszej kampanii wykopaliskowej Polacy odkryli nubijską katedrę. Jej ściany były ozdobione ponad 120 malowidłami, z czego ponad 60 można podziwiać dziś w Muzeum Narodowym w Warszawie. Odkrycie szybko stało się światową sensacją. „Prasa światowa uznała, że Polacy wygrali największy los w owej »loterii« nubijskiej” – wspominał prof. Michałowski. Poznać średniowieczną Nubię. Ale jak? Archeolodzy ubolewają nad tym, że do dzisiaj zachowało się niewiele źródeł pisanych na temat średniowiecznej Nubii. Było to jednym z powodów rozpoczęcia przez badaczy pod kierunkiem dr. Karela Innemée z Wydziału Archeologii UW projektu badania ikonografii. Przedsięwzięcie sfinansowano ze środków Narodowego Centrum Nauki i unijnego grantu w ramach działania „Marii Skłodowskiej-Curie”. Naukowcy między innymi przeanalizowali stroje widoczne na malowidłach naściennych pochodzących z katedry w Faras. – Podobnie jak dziś, szaty i dekoracyjne elementy stroju należały do niewerbalnego systemu komunikacji, w którym każdy element ma swoje znaczenie. Monumentalne wizerunki przedstawicieli dworu i kleru były ważnym elementem wystroju nubijskich kościołów. Miały oddziaływać na wiernych i ukazywać im związki pomiędzy królestwem a Kościołem oraz boskie źródło władzy – zwracają uwagę badacze. Chrześcijaństwo z importu. Skąd się wzięło w Afryce już 1500 lat temu? Chrześcijaństwo trafiło do dzisiejszego Sudanu w Afryce z Konstantynopola w VI wieku. Dlatego widoczny jest jego wyraźny wpływ na formę oficjalnych strojów władców oraz przywódców religijnych Nubii. Jak zauważają naukowcy zaangażowani w projekt, stroje dworskie obrazują zmieniającą się w czasie kombinację widocznych inspiracji bizantyjskich, które przyszły do królestwa wraz z chrystianizacją, z elementami rodzimej kultury i nowej mody płynącej z muzułmańskiego wschodu. Projektantki i archeolodzy. Moda wkracza do świata nauki Naukowcy nie poprzestali na suchych analizach malowideł. Aby lepiej poznać ówczesnej stroje, zrozumieć ich konstrukcję, objętość i ciężar, ważnym elementem przedsięwzięcia było odtworzenie pięciu kompletnych sylwetek ukazanych na malowidłach zdobiących niegdyś ściany katedry w Faras. Projektantki i kostiumografki z Wydział Projektowania USWPS zrekonstruowały dwa przykłady stroju królewskiego i dwóch matek królewskich oraz strój biskupa. – Gdy po raz pierwszy ujrzałam modeli ubranych w zrekonstruowane przez nas stroje, miałam ciarki na całym ciele. Pracowałam z malowidłami nubijskimi przez wiele lat. Te motywy znam na pamięć. A teraz wyglądało to tak, jakby postaci z malowideł ożyły – mówi National Geographic Polska dr hab. Dobrocha Zielińska. Wspólnie z dr Magdaleną Woźniak-Eusèbe odpowiadała za analizy historyczne. W sesji w strojach wzięli udział Sudańczycy, przedstawiciele wspólnoty z Holandii i Niemiec. – Gdy je ubrali, od razu inaczej zaczęli się poruszać. Idealnie wcielili się w rolę swoich przodków – oceniła archeolożka. Sesja odbyła się w kościele pastora van Ars w Hadze w Holandii. Większość strojów, które zrekonstruowano można zobaczyć wśród malowideł prezentowanych w Galerii Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie. Trzy stroje zrekonstruowano z malowideł z X wieku, dwa – z XIII wieku. By osiągnąć prawdopodobne efekty, nie wystarczyła znajomość barwników. Konieczna była również wiedza o tkaninach, które mogły być używane w średniowiecznej Nubii. Ekspertki wybrały te najbardziej zbliżone do oryginalnej kolorystyki. Pomocą były zbiory dawnych tkanin z Textile Research Centre w Lejdzie w Holandii oraz malowidła z Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie. Ekspertki pieczołowicie odtworzyły nie tylko tkaniny, ale też widoczne na nich wzory. W tym celu haftowały. Odtworzono też inne elementy stroju. Akcesoria noszone przez postacie, oryginalnie wykonane ze złota, odtworzono z mosiądzu, z użyciem naturalnych i syntetycznych kamieni jubilerskich. Z efektami prac zespołu będzie można zapoznać się w czasie pokazów w Luwrze – wstęp wolny, ale obowiązują rezerwacje (17 października) i na Uniwersytecie Sorbońskim w Centre de civilisation polonaise (15 października) we Francji. Źródło: Costumes of Authority. The Image of Royalty and Clergy in Christian Nubia, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Początki naszej eksploracji głębin sięgają XIX w., kiedy to w latach 1872–1876 brytyjski okręt żaglowo-parowy HMS Challenger stał się centrum pierwszej wyprawy badawczej systematycznie zbierającej próbki z dna oceanu i dokumentującej różnorodność życia morskiego. W wieku XX dzięki postępowi technologicznemu badania morskich otchłani nabrały tempa. W 1930 r. Amerykanie William Beebe i Otis Barton zeszli w batysferze na głębokość 923 m, co było rekordem tamtych czasów. Nawiasem mówiąc, oryginalną batysferę zaprojektowaną przez Bartona można dziś oglądać w Muzeum National Geographic w Waszyngtonie. W 1960 r. batyskaf Trieste z Jacques’em Piccardem i Donem Walshem na pokładzie dotarł do najgłębszego punktu na Ziemi – dna Rowu Mariańskiego. Kolejne dekady przyniosły rozwój zaawansowanych łodzi podwodnych, takich jak Alvin, który w 1986 r. zlokalizował wrak Titanica. W tym wydaniu wraz z reportażystką Annie Roth wybieramy się na pokład statku OceanXplorer. Ta doskonale wyposażona superjednostka umożliwia badania oceanu od jego powierzchni aż po najmroczniejszą głębię. W numerze znajdziecie również m.in. relację z marszu Paula Salopka przez Chiny, materiały o niedźwiedziach z Alaski oraz Saharze z czasów, gdy była ona zielona. Życzę przyjemnej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści 8 | W centrum uwagi 14 | Gdy twarze są takie same W wieku 39 lat pewna dziennikarka wreszcie dowiedziała się, dlaczego nie jest w stanie rozpoznawać i zapamiętywać ludzi. Powód? Zaburzenie neurologiczne zwane prozopagnozją. 20 | Głębokie zrozumienie Korzystając z możliwości, jakie daje statek OceanXplorer, naukowcy badają rekina sześciopara szarego głęboko pod powierzchnią oceanu. 42 | Fortele gąsienic Zobacz zdumiewające sposoby, w jakie próbujące przetrwać larwy motyli oszukują potencjalnych drapieżników – od wizualnego naśladowania części roślin po rzucanie wężowego spojrzenia. 48 | Jak zbudować dinozaura Grupa ekspertów przez lata wydobywała kości potężnych dinozaurów ze skał w stanie Utah i składała w całość, by w końcu móc wyeksponować niemal kompletny szkielet w muzeum w Los Angeles. 70 | W raju niedźwiedzi brunatnych W Parku Narodowym Katmai na Alasce goście mogą obserwować codzienne życie niedźwiedzi. Ich połowy ryb w strumieniach przypominają czasem popisy akrobatów. 84 | Jelenia autopromocja Poroże jeleni jest najszybciej rosnącą kością spośród wszystkich kręgowców. Ten fenomen ma zaskakujący potencjał zastosowań medycznych. 86 | Po śladach Długiego Marszu W najnowszej relacji ze swej pieszej wędrówki dookoła świata Paul Salopek przypomina inny imponujący marsz – armii chińskich komunistów Mao Zedonga sprzed 90 lat. 100 | Anakonda dzielona przez dwa Najcięższy wąż świata, znany ze swego śmiercionośnego uścisku, jest obecnie klasyfikowany jako dwa odrębne gatunki. Mimo że wizualnie identyczne, genetycznie są bardziej odległe niż my i szympansy. 102 | Sekrety Zielonej Sahary Przez dwie dekady paleontolog Paul Sereno powraca do cmentarzyska z epoki kamienia – okresu, kiedy dzisiejsza pustynia była zieloną sawanną.
W 1030 r. w Polsce doszło do rebelii. Lud zbuntował się przeciw Piastom i wrócił do pogaństwa
W 1030 r. było w Polsce arcybiskupstwo i trzy biskupstwa. Dziesięć lat później – tylko jedno biskupstwo. W katedrze w Gnieźnie mieszkały dzikie zwierzęta. We Wrocławiu wzniesiono pogańską świątynię. Dzięki naukowcom możemy wreszcie wywnioskować, co się wtedy stało.
W tym artykule: Chrystianizacja Polski postępowała powoli Sytuacja w księstwach Upadek władzy Mieszka II Początek powstania Wrocław wraca do pogaństwa Atak Brzetysława Wielkopolska buntuje się przeciw władzy Ponowna chrystianizacja Polski O nawrocie pogaństwa napisano mnóstwo, ale popadano w dwie skrajności. Z jednej strony od czasów szkolnych tkwi w nas zbitka „966 rok – chrzest Polski”, a reakcja pogańska to tylko epizod. Z drugiej – snuto wizję chciwych duchownych zdzierających dziesięciny i kronikarzy-zakonników fałszujących historię. Przy okazji od czasu do czasu wyciąga się też postać Bolesława Zapomnianego – domniemanego władcy Polski i zwolennika pogaństwa, którego „za karę” usunięto z kart kronik. Ciekawa opowieść, szkoda, że niekoniecznie prawdziwa. Chrystianizacja Polski postępowała powoli W 1030 r. państwo Piastów nie było wcale pełne chrześcijan. Wprawdzie od chrztu Mieszka I upłynęły 64 lata, ale akcja misyjna szła jak po grudzie. Władca i jego otoczenie wyznawali chrześcijaństwo. Założono arcybiskupstwo w Gnieźnie, powstały biskupstwa w Poznaniu, Krakowie i Wrocławiu, ufundowano kilka klasztorów – i na tym koniec. Poganie nadal byli poganami, jednorazowe skropienie wodą przez biskupa niewiele zmieniało w ich życiu. „Lud przewrotny i nie całkiem chrześcijański” – tak mówiła o swoich poddanych polska królowa Rycheza, żona Mieszka II. To nie były czasy, gdy księża jeździli po wioskach zbierać dziesięciny. Sam władca z zebranych podatków odstępował Kościołowi jego dolę. Jednak duchowni budzili niechęć, bo byli „wspólnikami” Piastów. Na pierwszych polskich władców patrzymy dziś przez różowe okulary. Tymczasem nie leżało im na sercu dobro poddanych, ale liczył się sukces ich dynastii, rodu. Dysponując zastępami zbrojnych, często obcokrajowcami (w tym wikingami ze Skandynawii), najpierw siłą opanowali Wielkopolskę, a potem ruszyli po kolejne ziemie. Mazowsze, Małopolska, Śląsk, Morawy, Łużyce, Grody Czerwieńskie. Utrzymanie armii, wznoszenie grodów, prowadzenie wojen – to wszystko kosztowało i za to wszystko musieli płacić zwykli ludzie. Wyjaśniono tajemnicę pogańskich pogrzebów na północy Europy. W rytuałach wykorzystywano konie Konie udomowiono około 5 tys. lat temu. O tym, jak ważne były te zwierzęta dla ludzi zamieszkujących Europę, świadczą chociażby końskie pochówki na skandynawskich cmentarzach. Najnowsze ... Sytuacja w księstwach Władza świecka wspierała chrystianizację w osobliwy sposób. Znana jest relacja o tym, jak Chrobry kazał wybijać zęby łamiącym posty i przebijać moszny cudzołożnikom (choć sam miał na koncie bigamię). Raczej nie działo się tak w całym kraju, bo Piastowie nie dysponowali wystarczającymi środkami technicznymi. Może co najwyżej w Wielkopolsce albo przy okazji wizyt władcy na poszczególnych terenach. Trudno mówić w tym czasie o państwie polskim jako o jednorodnej całości. Inaczej wyglądała sytuacja w Wielkopolsce, gdzie najdotkliwiej odczuwano rządy Piastów, którzy tam rezydowali i skupiali większość drużyny. Co innego działo się na Śląsku, gdzie pozostawiono dawne elity, choć rozpoczęto dużo inwestycji budowlanych i wciąż dawały się we znaki skutki wojen z Niemcami. Jeszcze inaczej sprawy się miały w Małopolsce, gdzie chrześcijaństwo trzymało się najmocniej. Kiedy w 966 r. Mieszko I przyjmował chrzest, Małopolska znajdowała się jeszcze w granicach państwa czeskiego. Jego władcy byli chrześcijanami od kilku pokoleń. Możliwe, że już w tym czasie rezydował w Krakowie biskup. Upadek władzy Mieszka II W 1030 r. w Polsce panował Mieszko II Lambert – wykształcony, protektor Kościoła, przez żonę Rychezę spowinowacony z największymi rodami Rzeszy. Ale kraj kipiał niezadowoleniem. Zresztą oprócz poddanych Piastów z dziada pradziada mieszkało w kraju wielu jeńców schwytanych w czasie wypraw wojennych. Było wśród nich wielu pogan z Pomorza i Połabia, których zmuszano do niewolniczej pracy. Zazwyczaj do wystąpień przeciw władzy nie dochodzi w apogeum ucisku i represji, lecz gdy system nieco „poluzuje”. Tak też zdarzyło się w Polsce, gdzie wnet po 1030 r. miało dojść do porachunków na szczytach władzy. Co trzeci polski monarcha z dynastii Piastów zmarł śmiercią nienaturalną, więc bezwzględna gra o tron nie była niczym nowym. Mieszko II miał dwóch braci: starszego przyrodniego Bezpryma i młodszego rodzonego Ottona. Prawdopodobnie obu wypędził z kraju – w każdym razie przebywali w 1031 r. na Rusi. Jesień tego roku okazała się tragiczna dla Mieszka II. Najpierw uległ armii niemieckiego króla Konrada II, a potem musiał pędzić na wschód, bo do kraju wkroczyli Rusini, a z nimi Bezprym i Otto. Mieszko II przegrał bitwę i ratował się ucieczką. Ponieważ pozostałe drogi ucieczki były odcięte, schronił się w Czechach na dworze nienawidzącego go księcia Oldrzycha. Ten zaś uwięził polskiego króla i wykastrował. Rządy w Polsce objął Bezprym. Ułożył sobie relacje z Niemcami, odsyłając Konradowi II królewską koronę i swoją bratową królową Rychezę. Początek powstania Lecz okazał się tyranem. Zawiązano przeciw niemu spisek, po części inspirowany przez braci: wygnanego Mieszka II i obecnego w kraju Ottona. W 1032 r. Bezprym został zabity. Mieszko II wrócił do kraju, ale musiał dopuścić rodzinę do władzy. Uznał zwierzchnictwo niemieckiego króla, który podzielił Polskę na trzy części: obok Mieszka II i Ottona swój udział dostał ich stryjeczny brat Dytryk. Dotychczasowy system ewidentnie upadał, nadchodził czas na zmiany. Kiedy wybuchło powstanie? Praktycznie co kronikarz, to inna data. Kosmas z Pragi wskazuje na 1022 r., ale bywało, że mieszały mu się notatki. Jak przypuszcza archeolog Sławomir Moździoch, może to być „spotykane u tego kronikarza 10-letnie przedatowanie wydarzeń” – czyli wychodziłby rok 1032. Ruski dziejopis Nestor pisze o rebelii pod rokiem 1030, gdzie zgromadził jednak notatki dotyczące dłuższego przedziału czasu. „Roczniki hildesheimskie” przesuwają ją na okres po 1034 r. Podobna datacja wynika z relacji kronikarza Polski – Anonima zwanego (słusznie czy niesłusznie) Gallem. Bałagan niesłychany. Jedni historycy multiplikują liczbę powstań ludowych, inni spierają się, która data jest właściwa. Na szczęście z pomocą przychodzi archeologia. Wrocław wraca do pogaństwa Powstanie zaczęło się na Śląsku. We Wrocławiu buntownicy zajęli gród i… zaczęli niwelować wały. „Grody zbudowane przez Piastów budziły niechęć miejscowej ludności nie tylko ze względu na fakt, że były ośrodkami militarnego i ﬁskalnego aparatu państwa, bo w tym przypadku zostałyby po prostu wykorzystane przez buntowników. Były także symbolami zewnętrznej przemocy” – pisze Sławomir Moździoch. Zaraz po tym przystąpiono do budowy pogańskiej świątyni. Wedle badań drzewo na budulec ścięto między jesienią 1032 a wiosną 1033 r. Świątynia wykazuje dużo podobieństw do tych wznoszonych przez Wieletów. Możliwe więc, że to ci pogańscy Słowianie żyjący między Łabą a Odrą, pałający nienawiścią do Piastów, pomogli zorganizować przewrót. Nie przetrwała wrocławska katedra. Struktury kościelne uległy zagładzie – po latach nawet nie pamiętano, że w 1. połowie XI w. istniało tu biskupstwo! Katalogi biskupów zaczynały się od Hieronima, który objął urząd w 1051 r. Co się działo z metropolitą wrocławskim, gdy w jego stolicy budowano świątynię pogańską? Albo został zamordowany, albo salwował się ucieczką. Atak Brzetysława O ile na Śląsku podnieśli głowę wyznawcy słowiańskich bogów, o tyle w pozostałych dzielnicach panował względny spokój. Mieszko II poskładał je w całość po śmierci brata Ottona (1033) i wypędzeniu kuzyna Dytryka. Sam zmarł jednak już w 1034 r. Jego następcą został 18-letni syn Kazimierz Odnowiciel. Do kraju wróciła Rycheza, chcąca współrządzić z niedoświadczonym synem. Stabilizacja okazała się krótkotrwała. Bliżej nieznani możnowładcy w 1036 r. wypędzili królową. Kazimierz miał być tylko ich marionetką. Jednak gdy okazało się, że nie ma na to ochoty – zbuntowali się. Nastoletni władca musiał uciekać na Węgry, gdzie król Stefan Wielki zamknął go w więzieniu. Mimo braku księcia, chrześcijaństwo trzymało się. W Krakowie w 1037 r. wyświęcono księdza, co wskazuje, że biskup normalnie urzędował. W Wielkopolsce może już dochodziło do wystąpień przeciw elitom, ale w Gnieźnie, Poznaniu i Gieczu trzymali się zwolennicy „piastowskiego” modelu. Ale nie zdawali sobie sprawy, że siedzą na beczce prochu. Uciemiężeni poddani mieli dosyć, a wojowniczy sąsiedzi tylko czekali na stosowny moment do ataku. Lont pod tą beczką prochu podpalił Brzetysław I, książę Czech. Dowiedziawszy się o uwięzieniu Kazimierza, wkroczył do Polski w 1038 r. Złupił Kraków, po czym ruszył do Wielkopolski. Choć Czesi byli najeźdźcami – palili miasta, grabili – to część ludności witała ich niemal jak wybawców. Mieszkańcy Giecza poprosili Brzetysława, aby zabrał ich do Czech. Pokazuje to, jak wielkie obciążenia musieli znosić i że byli gotowi na swoistą emigrację zarobkową. Polscy możni i członkowie drużyny książęcej próbowali stawiać opór najeźdźcom, ale koniec końców górą był Brzetysław. Splądrował Gniezno i Poznań, ogołocił je ze złota, srebra, relikwii i mieszkańców. Po czym ruszył w drogę powrotną, prowadząc jeńców i 100 wozów ze skarbami. Niejako przy okazji podporządkował sobie Śląsk. Wielkopolska buntuje się przeciw władzy Nie wiadomo, czy Brzetysław wystąpił jako sojusznik zbuntowanych Wielkopolan, czy jego najazd przekonał ich, że najwyższy czas rzucić wyzwanie elitom. W każdym razie rozpętało się piekło. Anonim zwany Gallem opisuje to plastycznie: „Niewolnicy powstali na panów, wyzwoleńcy przeciw szlachetnie urodzonym, sami się do rządów wynosząc, i jednych z nich na odwrót zatrzymali u siebie w niewoli, drugich pozabijali, a żony ich pobrali sobie w sprośny sposób i zbrodniczo rozdrapali dostojeństwa”. Wolność odzyskiwali też jeńcy wojenni i wracali w rodzinne strony. Znana jest historia Mojżesza Węgrzyna, jeńca z Rusi, który został przywieziony do Polski w 1019 r. Po wybuchu powstania ludowego podążył do ojczyzny. Porzucano też chrześcijaństwo – kojarzone z aparatem represji. Zabijano duchownych. Znaczniejsi ginęli od miecza, mniej ważnych kamienowano. Interesujące, że już po wszystkim, gdy mozolnie odbudowywano strukturę polskiego Kościoła, nie starano się o rozkrzewienie kultu którejkolwiek z ofiar. Już w 1974 r. zwracała na to uwagę historyk Danuta Borawska, która jednak zastrzegała, że „nie możemy lekceważyć samej tradycji”, którą przekazał Anonim. O zabijaniu kapłanów w Polsce wspominają też źródła ruskie. Może niechęć do pomordowanych duchownych była tak wielka, że próba rozkrzewienia kultu przyniosłaby więcej strat niż pożytku? Powstanie rozlewało się po Wielkopolsce. Kto z elit przeżył pierwszą falę buntu, uciekał na Mazowsze – mimo złego stanu dróg i czyhających band buntowników. Tam za Wisłą czekał inny świat. W tej dzielnicy władzę sprawował Miecław, formalnie namiestnik z czasów Kazimierza, faktycznie już samodzielny książę. Rósł w siłę, bo rzeka imigrantów płynęła nieustannie. W rezultacie – jak pisał Anonim Gall – „pola roiły się od oraczy, pastwiska od bydła, a miejscowości od mieszkańców”. Tymczasem w opustoszałych katedrach w Poznaniu i Gnieźnie legowiska urządziły sobie dzikie zwierzęta. Ponowna chrystianizacja Polski Niebawem sytuację w Wielkopolsce spacyfikowano. Po pierwsze przebywający na wygnaniu wielkopolscy możnowładcy namawiali Miecława, by podporządkował sobie i tę dzielnicę. Zapewne władca Mazowsza podjął w tym kierunku jakieś kroki. Po drugie około 1040 r. wrócił do kraju Kazimierz, wiodąc 500 rycerzy. W ciągu dekady udało mu się odzyskać Małopolskę i Wielkopolskę, pokonać Miecława i wyrwać Czechom Śląsk. Jednocześnie próbował na nowo zorganizować polski Kościół. Punktem wyjścia było jedyne istniejące biskupstwo – krakowskie. W 1051 r. powołano do życia biskupstwo wrocławskie. W 1075 r. – już za rządów Bolesława Szczodrego, syna Kazimierza – wskrzeszono arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Nie licząc elit i może mieszkańców większych ośrodków, pracę misyjną zaczynano praktycznie od początku. Jednak musiała przebiegać w bardziej chrześcijańskiej atmosferze. W źródłach nie ma bowiem mowy o przebijaniu moszen cudzołożnikom i wybijaniu zębów za łamanie postów. Archeolodzy zauważyli też w grodach we Wrocławiu i w Opolu ciekawe zjawisko. W czasach przed Kazimierzem trzymano w nich bydło i trzodę, później już nie. „Czyżby nowe załogi czuły się w grodach pewniej?” – zastanawiał się Sławomir Moździoch („»Bodaj się Piastów rządy nam święciły«. Archeologia o początkach państwa piastowskiego”; 2011). Pogaństwo trwało. Stwierdzenia z XII-wiecznych dokumentów, że możnowładcy zajmowali się szerzeniem wiary, nie są więc pustymi frazesami. Powstawały nowe świątynie, zagęszczała się sieć parafii. Mimo to chrystianizacja była procesem długotrwałym. Nawet do dziś przetrwało wiele zwyczajów pogańskich, tyle że w chrześcijańskiej otoczce. Samo powstanie z lat 30. XI wieku przedstawia się zwykle jak ostatni zryw obrońców starej wiary przed naporem chrześcijaństwa. Jednak wątki religijne pojawiły się niejako przy okazji buntu.Ówczesny Kościół był kojarzony z represyjnym systemem, jaki zafundowali swoim poddanym pierwsi Piastowie.
Nietypowe wniebowstąpienie Chrystusa na artefakcie sprzed 1500 lat. W Austrii odkryto unikatowy relikwiarz
Moment wniebowstąpienia Chrystusa z rydwanu zaprzęgniętego w dwa konie można zobaczyć na zabytku z VI wieku, który odkryto wśród ruin kościoła w Austrii. Takie przedstawienie jest unikatowe.
W tym artykule: Relikwiarz z kości słoniowej Żmudny proces konserwacji – to też część archeologii Biblijne przedstawienia na relikwiarzu O wielu spektakularnych zabytkach wydobytych w czasie wykopalisk dowiadujemy się w momencie dokonania znaleziska. Jednak nie zawsze archeolodzy mogą się od razu czym chwalić. Czasami obiekty najpierw należy poddać konserwacji, by zaprezentować je w pełni. Dwa lata temu naukowcy prowadzili wykopaliska w późnoantycznej osadzie na wzgórzu w Burgbichl w gminie Irschen w południowej Austrii. Natknęli się tam na chrześcijański relikwiarz ukryty wśród ruin nieznanego wcześniej kościoła. Zabytek ten odzyskał właśnie blask dzięki konserwatorom. Relikwiarz z kości słoniowej Dla archeologów było to niespodziewane odkrycie. Pod ołtarzem w bocznej części kaplicy natknęli się na fragmenty przedmiotu wykonanego z bardzo drogiego wówczas materiału – kości słoniowej. Uznali, że był to relikwiarz, czyli ozdobna skrzyneczka na relikwię (szczątki osoby uznanej przez Kościół za świętą). Ściany tego okrągłego pojemnika były bardzo bogato zdobione. Relikwiarze uznawane są jako „najświętsza” część świątyni i wraz z jej opuszczeniem były zabierane. Tak nie stało się w tym przypadku. Jest to pierwszy taki obiekt znaleziony w kontekście archeologicznym w Austrii. Odkrywcy określają zabytek również łacińskim termin pyxis (puszka). Ta druga nazwa sugeruje, że naczynie mogło pełnić rolę pojemnika na konsekrowane komunikanty. Nie wspominają nic o odkryciu prochów. Odkryto części drewna, ale nie jest jasne, czy mogła być to jakaś relikwia, na przykład z Krzyża Pańskiego. – Znamy około 40 tego typu pojemników z kości słoniowej na całym świecie. O ile mi wiadomo, ostatni raz jeden z nich znaleziono podczas wykopalisk około 100 lat temu – opowiada archeolog, który dokonał odkrycia, Gerald Grabherr. Żmudny proces konserwacji – to też część archeologii Konserwacji dokonano na Uniwersytecie w Innsbrucku. Jak wyjaśnia konserwatorka Ulrike Töchterle, kość słoniowa pochłania wilgoć z otoczenia. Tym samym staje staje się bardzo miękka i podatna na uszkodzenia. Dlatego zabytek z austriackiego kościoła zachował się słabo. Odnaleziono zaginiony relikwiarz św. Swituna. „Dla Kościoła jest to sensacja” W katedrze w Stavanger w Norwegii archeolodzy natknęli się na relikwiarz, w którym przechowywano szczątki św. Swituna. To archeologiczna sensacja, bo miał być zniszczony 500 lat temu. Konserwacja trwała dwa lata. Problem stanowiło zawilgocenie. W marmurowej kapliczce panowała wysoka wilgotność – 90%. Dlatego ryzyko kondensacji i powstawania pleśni było bardzo wysokie. Jednocześnie zabytek nie mógł wyschnąć za szybko, by nie popękał. – Oznaczało to, że musieliśmy zapewnić bardzo ostrożny i długotrwały proces suszenia – precyzuje Töchterle. Większa część artefaktu jest już nieodwracalnie zniszczona. Jednak naukowcy pracują nad rekonstrukcją 3D. Biblijne przedstawienia na relikwiarzu Wśród wyrzeźbionych na ściankach pojemnika motywów widoczna jest postać u podnóża góry. To mężczyzna odwracający wzrok. Ręka sięgająca z nieba nad nim, umieszcza coś między ramionami mężczyzny. – Jest to typowe przedstawienie przekazania praw Mojżeszowi na górze Synaj, początku przymierza między Bogiem a człowiekiem ze Starego Testamentu – wyjaśnia Gerald Grabherr. Dalej widoczne są inne postacie biblijne. Widać mężczyznę na rydwanie z dwoma zaprzężonymi do niego końmi. I tutaj również widoczna jest ręka wychodząca z chmur, która ciągnie tę postać do nieba. – Zakładamy, że jest to przedstawienie wniebowstąpienia Chrystusa, wypełnienia przymierza z Bogiem. Przedstawienie scen ze Starego Testamentu i ich powiązanie ze scenami z Nowego Testamentu jest typowe dla późnej starożytności – mówi Grabherr. Jednak przedstawienie wniebowstąpienia Chrystusa z tak zwaną bigą, czyli dwukonnym rydwanem, jest – jak podkreśla ekspert – szczególne i wcześniej nieznane. Źródło: Uniwersytet w Innsbrucku. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.