DNA ujawniło historię matki i córki żyjących 12 tysięcy lat temu. To opowieść o bliskości
Dwa szkielety sprzed 12 tysięcy lat od momentu odkrycia we włoskiej jaskini intrygowały badaczy swoim ułożeniem. Osoby złożono do grobu czułym uścisku. Nowoczesne badania genetyczne ujawniły nie tylko pokrewieństwo zmarłych. Przyniosły też najstarszą diagnozę rzadkiej choroby.
W 1963 roku archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w południowych Włoszech. W jaskini Grotta del Romito znaleźli wspólny grób dwóch osób. Większa postać obejmowała mniejszą, co bywa interpretowane jako gest czułości. Przez dekady badacze zastanawiali się, kim byli ci ludzie. Mniejszy szkielet, nazwany „Romito 2”, należał do osoby o wzroście zaledwie 110 centymetrów. Miała ona nienaturalnie krótkie ręce i nogi. Większy szkielet, „Romito 1”, miał 145 centymetrów, co również było niskim wynikiem jak na tamte czasy. Naukowcy długo spierali się o ich płeć i stopień pokrewieństwa. Czy łączyły ich więzy krwi, czy może wspólna choroba? Tradycyjne metody badania kości nie dawały jasnej odpowiedzi na to pytanie. Genetyczne śledztwo w skali mikro Przełom przyniosły prace międzynarodowego zespołu ekspertów z Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz współpracowników z Włoch, Portugalii i Belgii, który postanowił zbadać DNA z kości skroniowych. Ta część czaszki jest twarda jak skała i doskonale chroni materiał genetyczny przed zniszczeniem. Wyniki analizy genetycznej, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „New England Journal of Medicine” były jednoznaczne: obie osoby to kobiety. Co więcej, badania potwierdziły, że to matka i córka. W ich kodzie genetycznym odkryto konkretną „usterkę” w genie NPR2. Gen ten działa w organizmie jak kontroler wzrostu kości. U córki naukowcy znaleźli dwie zmienione kopie tego genu. Bardzo rzadka mutacja Oznacza to, że naukowcom udało się wykryć najstarszą w historii ludzkości diagnozę rzadkiej choroby: dysplazji akromezomelicznej typu Maroteaux. Matka posiadała tylko jedną wadliwą kopię genu, co wyjaśniało jej nieco niższy wzrost. Paleogenomika pozwoliła więc zidentyfikować konkretną mutację u osób żyjących tysiące lat temu. – Dzięki zastosowaniu analizy kopalnego DNA możemy teraz zidentyfikować specyficzne mutacje u osób żyjących w pradziejach. Pomaga to ustalić, jak dawno temu istniały rzadkie schorzenia genetyczne, a także może odkryć nieznane wcześniej warianty – mówi dr Ron Pinhasi z Uniwersytetu Wiedeńskiego, który współkierował badaniem. To badanie pokazuje, że rzadkie choroby nie pojawiły się w czasach nowożytnych, lecz towarzyszą nam od zawsze. – Zrozumienie ich historii może pomóc w rozpoznawaniu takich schorzeń dzisiaj – komentuje współautor publikacji, Adrian Daly z Centrum Szpitala Uniwersyteckiego w Liège. Empatyczni łowcy i zbieracze Najbardziej fascynujący jest jednak społeczny wymiar tego odkrycia. Córka cierpiąca na poważne skrócenie kończyn dożyła wieku dorosłego lub późnej młodości. W surowym środowisku sprzed 12 tysięcy lat osoba z tak dużymi ograniczeniami fizycznymi nie poradziłaby sobie sama. Jej przetrwanie było możliwe tylko dzięki wsparciu grupy. Społeczność łowców i zbieraczy musiała pomagać jej w poruszaniu się i dzielić się z nią jedzeniem. Fakt, że matka i córka zostały pochowane razem w tak czuły sposób, świadczy o silnych więziach emocjonalnych. Historia z Grotta del Romito udowadnia, że empatia i opieka nad chorymi są wpisane w ludzką naturę od zarania dziejów. Zagadką pozostaje przyczyna śmierci obu kobiet. Źródło: New England Journal of Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
T. rex dojrzewał powoli. Paleontolodzy odkryli, że rósł nawet do czterdziestki. To Piotruś Pan wśród dinozaurów
Powątpiewasz we własną dojrzałość? Masz jeszcze czas: okazuje się, że król dinozaurów – Tyrannosaurus rex – pełną dorosłość osiągał dopiero po czterech dekadach życia. Długoletni – dłuższy, niż do tej pory przypuszczaliśmy – wzrost miał pomóc mu osiągnąć zawrotną docelową wagę 8 ton. Wisienką na torcie jest to, że według badaczy zwykle dożywał mniej więcej trzydziestki. Czy zatem nigdy nie był w pełni dojrzały?
Przez dekady naukowcy sądzili, że T. rex kończył swój wzrost około 25. roku życia. Najnowsze badania przeprowadzone przez zespół paleontologów z Oklahoma State University, Intellectual Ventures i Chapman University ujawniają jednak, że ten ikoniczny drapieżnik mógł rosnąć aż do czterdziestki. Często jednak nie dożywał tego wieku. Skąd wiemy, ile żyły tyranozaury? Oszacowanie wieku tyranozaurów jest możliwe dzięki nowatorskiemu podejściu badawczemu opracowanemu przez matematyka i paleobiologa Nathana Myhrvolda. Polega ono na zastosowaniu zaawansowanych algorytmów statystycznych i specjalistycznego oświetlenia przekrojów kości. Wykorzystując światło spolaryzowane, może odkryć wcześniej niewidoczne pierścienie wzrostu, co umożliwia precyzyjne oszacowanie nie tylko wieku, ale i tempa dojrzewania dinozaura. Im zwierzę wolniej rośnie, tym pierścienie są bliżej siebie. W odróżnieniu od wcześniejszych analiz, które mogły uwzględniać jedynie ostatnie 10–20 lat życia dinozaura, nowe podejście pozwoliło zrekonstruować pełniejszą krzywą wzrostu. Myhrvold wyjaśnia, że tak skomponowana krzywa dostarcza realistycznego obrazu tego, jak Tyrannosaurus rex się rozwijał i jak duże były różnice pomiędzy osobnikami. Wiemy więcej. „To nie jest T. rex” W trakcie badania przeanalizowano 17 okazów – jak się zdawało – tyranozaura. Obejmowały one zarówno dorosłe, jak i młodociane osobniki: wśród nich znalazły się „Jane” i „Petey”, czyli specyficzne, nieco tajemnicze szczątki dinozaura. Okazało się, że znacząco odbiegają one statystycznie od pozostałych – może to oznaczać, że nie należą one wcale do gatunku Tyrannosaurus rex. Z niezależnych analiz wynika, że oba osobniki mogą być przedstawicielami różnych gatunków z rodzaju Nanotyrannus – nowo odkrytych mniejszych krewnych T. rexa. Pomniejszone „tyranozaury” były wcześniej mylone z młodocianymi osobnikami właściwego gatunku, a przez to trudniej było oszacować tempo dojrzewania króla dinozaurów. Mylnie przyjmowano, że dojrzewają jedynie 20 lat. Czy tyranozaury mogły być jeszcze większe? Największe do tej pory badanie przekrojów kości tyranozaura pozwoliło ustalić, że mógł on rosnąć nawet przez 40 lat, co pozwalało mu nabrać masę 8 ton. Długotrwały okres wzrostu pozwalał młodym osobnikom na funkcjonowanie w innych niszach ekologicznych niż sztuki dorosłe. To zaskakujące, ponieważ według wcześniejszych analiz dinozaury te dożywały zaledwie… trzydziestki. Mogło wynikać to jednak z odniesionych ran w walce o terytorium czy obecności pasożytów. Wielcy mięsożercy nie mieli przecież łatwego życia. A zatem ile żyły te wielkie gady? Pewną podpowiedzią dotyczącą rzeczywistej długości życia tyranozaura jest to, że krokodyle czy papugi – a więc jedni z jego najbliższych żyjących krewnych – dożywają sędziwego wieku nawet 80 lat. Być może uda się znaleźć inne szczątki tego niezwykłego dinozaura, które nieco rozjaśnią nam sytuację. Skoro dojrzewał 40 lat, to powinien żyć przynajmniej 50! Jak dotąd charakterystyczny gad wciąż nas zaskakuje. Udaje mu się to już od niemal 100 lat! Źródło: PeerJ Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zniknięcie robaka-zombie pożerającego kości budzi postrach naukowców. To mroczny, ale kluczowy składnik ekosystemu
Chociaż brzmi to jak halloweenowa historia, to robaki pożerające kości są rzeczywistością. Co więcej, ich zniknięcie zamiast cieszyć, niepokoi naukowców. Są one ważnym składnikiem równowagi ekologicznej głębin oceanów. A od 10 lat słuch po nich zaginął.
Robaki-zombie, czyli pierścienice z rodzaju Osedax, są niewielkie i ukryte na dnie oceanów. Mają jednak do odegrania ogromną rolę w ekosystemie: odpowiadają za rozkładanie kości wielorybów, a dzięki temu wspierają łańcuch pokarmowy i bioróżnorodność głębinowych stref. Eksperymenty z udziałem kości humbaka nie wykazały jednak ich aktywności – co się stało z pierścienicami i czy to początek poważniejszych problemów? Niezwykły rozkładacz kości i jego rola w ekosystemie Pożeracze kości są grupą pierścienic, która odgrywa kluczową rolę w procesie dekompozycji szczątków wielorybów (i nie tylko) opadających na dno morskie. Są niezwykłe, ponieważ nie posiadają ani ust, ani przewodu pokarmowego – składniki odżywcze pozyskują dzięki symbiozie z bakteriami rozkładającymi materię kostną. Ich praca przypomina trochę horror: samice Osedax wytwarzają charakterystyczne „korzenie”, które penetrują wnętrze kości, umożliwiając rozkład i uwalnianie cennych substancji zasilających kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego dna morskiego. Proces ten jest niezwykle ważny dla całego ekosystemu. Wielorybie szkielety tworzą dzięki temu lokalne oazy życia i bioróżnorodności, przyciągając wiele gatunków uzależnionych od tych mikrohabitatów. Badaczy bardzo martwi brak pierścienic i poszukują ich tam, gdzie tylko się da: Naukowców martwi brak „zombie” Najnowsze eksperymenty przeprowadzone przez Ocean Networks Canada oraz University of Victoria wykazały, że na kościach humbaka zanurzonych na głębokość prawie 1000 metrów u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej przez 10 lat nie pojawiły się żadne kolonie Osedax. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. To wyjątkowe i alarmujące odkrycie – robaki-zombie do tej pory uważano za stały elementy oceanicznej fauny. Ich brak możne oznaczać, że inne organizmy nie są w stanie efektywnie rozłożyć kości, co prowadzi do zaburzenia całego łańcucha pokarmowego na dnie oceanu. Czemu pierścienice zniknęły? Dr Fabio De Leo – naukowiec współprowadzący eksperyment – twierdzi, że zniknięcie pierścienic można tłumaczyć niskim stężeniem tlenu obecnym w miejscu obserwacji. Zjawisko rozprzestrzeniania się tzw. stref minimum tlenowego (ang. OMZ – Oxygen Minimum Zones), czyli obszarów dna morskiego o bardzo niskiej zawartości tlenu utrudnia rozwój wielu organizmów, a w wyniku globalnych zmian klimatycznych i ocieplania się oceanów staje się coraz bardziej powszechne. Kości wieloryba zostały umieszczone pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w Barkley Canyon, w miejscu szlaków migracyjnych humbaków i wielorybów szarych – traf chciał, że miejsce to zostało właśnie strefą minimum tlenowego. Badania sugerują, że może to uniemożliwiać Osedax skuteczną kolonizację nowych stanowisk. Jaka przyszłość czeka dno morskie po zniknięciu pożeraczy kości? Robaki-zombie są kluczowym elementem podtrzymującym bioróżnorodność oceanu. Ich brak może doprowadzić do lokalnego, a w dłużej perspektywie także regionalnego zaniku unikalnych zespołów organizmów. Od ich losów zależy los wielu innych gatunków. Eksperymenty badające populację Osedax są niezbędne do tego, byśmy lepiej zrozumieli kluczową rolę pierścienic w ekosystemie. Uświadamiają nam, że brak nawet jednego ogniwa w skomplikowanym łańcuchu pokarmowym może skutkować wyginięciem wielu istnień. Konieczne są międzynarodowe działania na rzecz zachowania dna morskiego, zanim skutki zanikania pożeraczy kości staną się nieodwracalne. Źródło: Frontiers in Marine Science, Ocean Networks Canada Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Mierzy tylko 6 cm, a miał chronić królewskie grobowce w Egipcie. Znalezisko sprzed 3400 lat
Był maleńki, a mógł pełnić kluczową rolę wśród wartowników strzegących królewskiej nekropolii. Ten unikatowy kościany gwizdek odkryto w starożytnym mieście Achetaton, które założył faraon-heretyk Echnaton. To pierwszy taki artefakt z czasów starożytnego Egiptu.
Tell el-Amarna jest jednym z najbardziej frapujących stanowisk archeologicznych Egiptu. 3400 lat temu w połowie drogi między tradycyjnymi stolicami Memfis i Tebami, faraon Echnaton rozkazał wzniesienie nowej siedziby od zupełnych podstaw. Miasto istniało zaledwie 25 lat. Potem zostało porzucone. Na jego obrzeżach powstały wykute w skałach grobowce dla rodziny królewskiej. To zapewne z nimi ma związek nowe odkrycie dokonane przez zespół pod kierunkiem prof. Michelle C. Langley z Griffith University w Australii. Gwizdek – pierwsze takie znalezisko W Tell el-Amarna, bo tak obecnie nazywa się stanowisko archeologiczne, archeolodzy prowadzą wykopaliska od wielu dekad. W czasie prac odkryli tysiące przedmiotów – skorup ceramicznych, ale też kości świadczących o diecie starożytnego społeczeństwa. W czasie analizy przedmiotów wykopanych w 2008 roku badacze natknęli się na niepozorną kostkę. Był to paliczek o długości 6,3 cm należący do racicy bydła. Ten był dość nietypowy. Jedynym celowym śladem modyfikacji jest otwór wykonany w jego wnętrzu, na całej jego długości. Eksperci uznali, że musiał być to starożytny gwizdek. Drugiego takiego wykonanego z kości do tej pory w Egipcie ery faraonów nie odkryto. – Gwizdek to bardzo niepozorny artefakt. Kość nie została zmodyfikowana przez człowieka, z wyjątkiem pojedynczego otworu, który został wywiercony przez środek i wzdłuż kości. Ta „prostota” konstrukcji znacznie różni się od wielu bardzo starannie ukształtowanych narzędzi i ozdób wykonanych z kości słoniowej, kości, drewna i innych materiałów – przekazała National Geographic Polska prof. Langley. Zagraj na kości – archeologia eksperymentalna Aby upewnić się, czy faktycznie z pomocą takiego przedmiotu można wykonywać dźwięki, wykonano dwie jego kopie artefaktu. W trakcie testowania odkryto, że grzbietowa powierzchnia proksymalnego kłykcia zapewnia idealną naturalną powierzchnię do oparcia dolnej wargi pod odpowiednim kątem, aby wdmuchiwać powietrze do gwizdka. Okazało się, że wytwarzany ton był wysoki i możliwe było osiągnięcie z jego pomocą donośnego dźwięku. Uzyskany wysoki ton przyczynił się do wykluczenia niektórych hipotez użycia gwizdka. Na przykład jest mało prawdopodobne, aby artefakt ten był używany do imitowania nawoływania ptactwa wodnego, które wymaga niższego tonu. Choć byłby bardziej odpowiedni do imitowania nawoływania ptaków drapieżnych. Do czego służył gwizdek? Zdaniem badaczy instrumentu używali strażnicy, którzy patrolowali okolice placu budowy grobowców rodziny królewskiej faraona Echnatona. Gwizdek znaleziono w tzw. kamiennej osadzie, która znajdowała się nieopodal nich i w której mieszkali robotnicy odpowiedzialni m.in. za ich wykuwanie grobowców. Użycie gwizdka umożliwiało łatwe ostrzeganie sąsiadujących strażników o zagrożeniu lub innych urzędników, gdy należało zwrócić uwagę na określone miejsce. Możliwe jest, że gwizdek służył do przekazywania komend psom stróżującym. Pustynne otoczenie osady kamiennej było idealne dla sygnalizacji, ponieważ wysoki ton gwizdka mógł osiągnąć znaczną głośność. Egipt to nie tylko świątynie i grobowce Dlaczego podobne obiekty nie zostały odkryte do tej pory? – Z uwagi na to, że przedmioty z kości są raczej codziennymi (przyziemnymi) narzędziami, które ludzie wytwarzali i używali. Uważam, że zostały one w dużej mierze odsunięte na bok na rzecz bardziej efektownych wizualnie znalezisk. Ta sytuacja zaczęła się zmieniać w ostatnich latach, ale dopiero zaczynamy odkrywać ten obszar – przekazała National Geographic Polska prof. Michelle C. Langley. Zauważyła, że badacze Egiptu długo zwracali uwagę tylko na grobowce i świątynie, a niewiele uwagi poświęcali zwykłym ludziom. Być może więc w przepastnych magazynach, gdzie zalegają setki tysięcy zabytków znajdziemy jeszcze niejedną perełkę. Źródło: International Journal of Osteoarchaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rzymscy żołnierze i dziecko pod podłogą koszar – tajemniczy rytuał sprzed wieków
Hiszpańscy badacze dokonali interesującego odkrycia. Okazało się, że szczątki znalezione w trakcie wykopalisk należały do starożytnego niemowlęcia. Nie spodziewali się ich głównie dlatego, że prace prowadzone były… w rzymskim obozie wojskowym. Jak kości dziecka znalazły się między żołnierzami?
Naukowcy z Uniwersytetu w Burgos i Leon przeprowadzili badania dotyczące szczątków, które odnaleziono w castrum legionu VI Victrix – obozie wojskowym w najstarszej rzymskiej osadzie w północnej Hiszpanii. Okazało się, że to kości dziecka, które – ku zaskoczeniu badaczy – złożone były w kwaterach żołnierzy niższej rangi. To pierwsze tego rodzaju odkrycie. Naukowcy opublikowali wyniki w czasopiśmie „Childhood in the Past”. Rzymianie w Hiszpanii Rzymski legion VI Victrix został założony przez cesarza Oktawiana Augusta i wysłany do Hiszpanii w I wieku p.n.e. Castrum zlokalizowane było w malowniczej przełęczy prowadzącej przez góry Asturii. Obecność szczątków dziecka w forcie była tym bardziej zaskakująca, że ten sam Oktawian August odpowiedzialny był za wiele reform w rzymskiej armii: między innymi te regulujące obecność kobiet i dzieci w obozach. Za czasów Augusta żołnierzom zakazano między innymi zawierania małżeństw w trakcie służby, co uniemożliwiało zakładanie legalnych rodzin w armii. To wszystko określało tzw. Lex Iulia et Papia. Nietypowe szczątki Kości, które badał zespół pod kierownictwem Marty Fernández-Viejo, należały do 38–42-tygodniowego niemowlęcia. Badacze chcieli szczegółowo przeanalizować szczątki w kontekście przyczyny śmierci i miejsca pochówku. Ich analiza wskazała, że dziecko nie było w pełni rozwinięte w porównaniu z szacowanym wiekiem. Wnioskowano, że mogło być niedożywione, chore lub przechodzić dużo stresu w okresie prenatalnym. Nie zaobserwowano jednakże zewnętrznych śladów urazów fizycznych, więc być może nie padło ono ofiarą dzieciobójstwa. Badacze wskazują jednak, że uduszenie czy utonięcie nie zostawiłoby śladów na kościach. Dziecko w kwaterach żołnierzy Szczątki niemowlęcia złożone były w rzymskiej dachówce umieszczonej pod podłogą. Nie byłoby w tym nic dziwnego – to ugruntowany w tradycji sposób chowania małych dzieci w Imperium Rzymskim. Specyficzna była jednak lokalizacja: do tej pory nigdy nie znaleziono kości w samych kwaterach żołnierzy, a już na pewno nie tych niższego szczebla. Zazwyczaj niemowlęta chowano w pomieszczeniach domowych, w pobliżu pieców i palenisk lub na specjalnych cmentarzach. Szczątki dzieci w fortach brytyjskiego Wału Hadriana składano właśnie na specjalnym cmentarzu zewnętrznym czy w okolicznych osadach. Kości mające przynosić szczęście Ustalono, że niemowlę żyło w okresie przejściowym. Dawne zwyczaje zezwalające kobietom i dzieciom wstęp do twierdz legionowych przetrwały mimo nowych praw. Badacze sugerują także, że miejsce pochówku może mieć związek z rzymskimi wierzeniami o duchach zmarłych – zwłaszcza tymi zmarłymi przedwcześnie. Zakłada się więc, że niemowlę mogło być częścią pochówku fundamentowego. To zwyczaj składania szczątków ludzkich lub zwierzęcych pod budynkami, którym miały zapewniać boską ochronę. Szczątki mogły także przynosić szczęście jednemu, konkretnemu żołnierzowi – najpewniej ojcu dziecka. Taki pogrzeb zmieniałby nasz obraz dotyczący rzymskiej wojskowości. Do tej pory uważano, że w rzymskich legionach życie wojskowe było ściśle oddzielone od życia domowego i religijnego. Oznacza to także, że reformy Augusta nie miały takiej mocy, jaką chcielibyśmy im nadawać. A już z pewnością nie na rubieżach Cesarstwa Rzymskiego. Źródło: Childhood in the Past, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kości dzieci zakopane pod wejściem do kościoła. Odkryto je w Bytomiu
Podczas wykopalisk archeologicznych na terenie kościoła św. Wojciecha w Bytomiu badacze odnaleźli zakopane szkielety czworga dzieci. Szczątki pochodziły z okresu średniowiecza.
Spis treści: Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu Niespodzianka w ostatniej chwili Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Podczas ostatnich wykopalisk związanych z remontem na placu Klasztornym, gdzie znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy dokonali kolejnego niezwykłego odkrycia. Pod głównym wejściem do świątyni natrafili na ludzkie szczątki. Wstępna analiza wykazała, że szkielety pochodziły z okresu średniowiecza. W sumie zidentyfikowano kości czworga dzieci. Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu W miejscu, gdzie znajdowały się dziecięce groby, badacze znaleźli ozdoby z miedzi oraz brązu, ceramikę z XIII lub XIV w., a także konstrukcję z bloków kamiennych i warstwę spalenizny. – Szczegółowe badania antropologiczne oraz pobranych próbek zaprawy i tynku powinny dać nam odpowiedź, z jakiego okresu pochodzą szkielety, ale również z jakiego surowca są bloki kamienne – mówi Jarosław Święcicki, archeolog ze Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich oraz Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, który prowadzi nadzór nad wykopaliskami. Dalsze badania mają rzucić światło na to, kto dokładnie został pochowany w miejscu zabytkowego kościoła i dlaczego dzieci pogrzebano właśnie w tym rejonie. Ponadto analiza ma zawęzić okres, z którego pochodzą szczątki. Już teraz wiadomo jednak, że archeolodzy dokonali bardzo interesującej obserwacji szkieletów. – Zauważyliśmy relikty ozdoby głowy najprawdopodobniej w formie siateczki lub ozdobnej chusty. Tego jeszcze nie wiemy, ponieważ koniec dnia przyniósł nam taką niespodziankę – przekazał National Geographic Polska Jarosław Święcicki. Niespodzianka w ostatniej chwili – Mamy robocze hipotezy czekające na konsultacje. Będziemy mieli dalsze robocze spotkanie z historykiem architektury i kolejny dzień „gorącej linii” z antropologiem – dodał badacz. Dużo może się zatem wyjaśnić w ciągu najbliższych kilku dni. Nieoficjalnie uczeni spekulują, że odkrycie może okazać się sensacją, jeśli potwierdzi się, że konstrukcje znalezione w miejscu grobów dzieci, lub same szczątki, pochodzą z XII lub XIII wieku. To by oznaczało, że stanowisko to pochodzi z czasów przed założeniem samego miasta. To na razie jednak tylko przypuszczenia, które muszą zostać poparte kolejnymi badaniami. W 2024 r. podczas prac prowadzonych na placu Klasztornym, przy którym znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy też natrafili m.in. na dwa szkielety, późnogotyckie, a także renesansowe kafle piecowe, żelazne gwoździe i ceramiczne naczynia. W tym roku również doszło do odkrycia na terenie placu, bo naukowcy znaleźli mury z XIV w. i ślady przebudów świątyni prowadzonych od XV w. Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Kościół św. Wojciecha powstał w połowie XV w., chociaż pierwsza, drewniana świątynia wraz z klasztorem dla sprowadzonych przez księcia Władysława Opolskiego w 1258 roku franciszkanów, została zbudowana w latach 1257–1258. Nosił on wówczas wezwanie św. Mikołaja. W wyniku wojen husyckich franciszkanie zostali w 1430 roku wygnani z miasta przez sympatyzujące z husytami mieszczaństwo. Przed 1450 rokiem bernardyni przebudowali kościół i klasztor, zastępując drewniane budynki murowanymi. Wobec rozwijającej się reformacji w ostatnich latach XVI w. zakon został zmuszony do opuszczenia klasztoru. Mnisi powrócili do niego w 1605 roku, na fali kontrreformacji. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół został zniszczony. Odbudowano go w XVIII w., a świątynię przebudowano w stylu barokowym i taka forma zachowała się do dziś. Dobudowano nawę główną, wieżę z kruchtą i nową fasadę, wnętrze zyskało barokowy styl i nowe organy. Źródło: muzeum.bytom.pl Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najdłuższa rzeka w Anglii jest pełna ludzkich kości. Archeolodzy mają swoją teorię
W Tamizie, najdłuższej rzece Anglii, archeolodzy odkrywają ciągle setki ludzkich kości. Teraz wyjaśniło się, z jakiego pochodzą okresu. Naukowcy przypuszczają, że ludzi złożono tam w czasie rytuałów.
Spis treści: Tamiza pełna kości Z jakiego okresu pochodzą kości w Tamizie? Zagadkowe rytuały z dawnych epok w Tamizie Kulty wodne – nie tylko w Wielkiej Brytanii Tamiza była świadkiem wielu ważnych wydarzeń w historii Anglii. Nic w tym dziwnego, w końcu przepływa przez jej stolicę – Londyn. To w niej archeolodzy natykają się na różne zabytki, ale też ludzkie kości. Wiele z nich wydobyto też podczas w XIX i XX wieku podczas pogłębiania koryta rzeki. Tamiza pełna kości Naukowcy podsumowali właśnie szerokie badania dotyczące kości odkrytych w Tamizie. Podstawowym pytaniem było: z jakiego pochodzą okresu? Dlatego wytypowali 30 z nich i poddali datowaniu radiowęglowemu. Określenie wieku mało umożliwić rozwiązanie zagadki ich lokalizacji – na dnie wielkiej rzeki. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Z jakiego okresu pochodzą kości w Tamizie? Na potrzeby najnowszego badania przyjrzano się szczątkom wydobytym z dolnego biegu Tamizy (tj. od śluzy Teddington do ujścia Tamizy) i obecnie przechowywanym w londyńskim Muzeum Historii Naturalnej. Z tej instytucji jest też główna autorka analizy, dr Nichola Arthur. Okazało się, że szczątki pochodzą z bardzo szerokich ram czasowych. Byli to ludzie żyjący od około 4000 lat p.n.e. do około 1800 lat n.e. Z czasów wczesnego średniowiecza, czyli od 300 do 600 roku n.e. nie odnotowano żadnych szkieletów. Może to odzwierciedlać spadek liczby ludności na tym obszarze między końcem okresu rzymskiego na początku V wieku naszej ery a ustanowieniem saksońskiego portu handlowego Lundenwic (Londynu) na początku VII wieku naszej ery. Zagadkowe rytuały z dawnych epok w Tamizie W wyniku analiz kości okazało się, że większość z nich pochodzi z okresu epoki brązu i epoki żelaza, szczególnie wczesnej i została znaleziona w górnych odcinkach rzeki. Są to lata 2300 p.n.e. – 43 n.e. Zdaniem badaczy, szczątki ludzi złożono do wody zapewne w czasie jakichś rytuałów. Takie praktyki, w czasie których składano do rzek, zbiorników wodnych i bagien przedmioty czy ludzi, znane są z tego okresu z obszaru północno-zachodniej Europy. Woda uważana była za domenę bóstw lub bogów, więc tam, za pośrednictwem różnych środkówm próbowano ich przebłagać. Wcześniej sugerowano, że szczątki trafiły do Tamizy w wyniku erozji cmentarzysk lub w wyniku działań zbrojnych pomiędzy Celtami i Rzymianami, ale autorzy artykułu nie są zwolennikami tych koncepcji. Kulty wodne – nie tylko w Wielkiej Brytanii Naukowcy zwracają uwagę, że część kości odkrywanych w Wielkiej Brytanii w środowiskach wodnych była celowo rozczłonkowywana. To analogiczne praktyki znane z Europy kontynentalnej. To samo tyczy się zabytków: bywają celowo wyginane i łamane. Tak się stało się na przykład z niedawno <a href="Szcz%C4%99%C5%9Bliwy%20przypadek%20przyni%C3%B3s%C5%82%20wyj%C4%85tkowe%20odkrycie.%20W%20Danii%20znaleziono%20miecz%20o%20bardzo%20nietypowym%20kszta%C5%82cie.%20Zosta%C5%82%20dwukrotnie%20wygi%C4%99ty,%20tak%20%C5%BCeby%20nie%20mo%C5%BCna%20by%C5%82o%20go%20u%C5%BCywa%C4%87%20w%20walce.%20Zamiast%20tego%20z%C5%82o%C5%BCono%20go%20w%20bagnie%20jako%20cz%C4%99%C5%9B%C4%87%20rytualnej%20ofiary.">odkrytym mieczem w Danii, który bardziej przypominał literę S niż broń. Podobne „wodne” skarby odkrywane są również w Polsce. Kilka lat temu Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu ogłosił znalezisko 450 ozdób z brązu oraz licznych ludzkich kości na terenie dawnego jeziora na Pojezierzu Chełmińskim. Naukowcy uważają, że są to prawdopodobnie artefakty związane z rytuałami ofiarnymi z przełomu epoki brązu i żelaza lub z początku epoki żelaza, czyli około VII–VI w. p.n.e. Tego znaleziska dokonała Kujawsko-Pomorska Grupy Poszukiwaczy Historii, która za zgodą Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu penetrowała torfowisko. Analizę zabytków wykonał dr hab. Jacek Gackowski z Katedry Prahistorii Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zadziwiające znalezisko w Holandii. Odkryto podłogę wykonaną z kości
Wykopaliska archeologiczne w holenderskim Alkmaar odsłoniły tajemniczą podłogę. Wykonano ją ze zwierzęcych kości. Prawdopodobnie pochodzi z XV wieku.
Spis treści: Odkrycie w trakcie remontu budynku Dlaczego ktoś stworzył podłogę z kości? Kolejne badania mogą rzucić nowe światło na znalezisko Kto choć raz robił remont wie, jak uciążliwy i męczący jest to proces. Z tego splotu uciążliwości wychodzi zawsze coś dobrego – a więc efekt końcowy, zwieńczenie trudów i nerwów – ale czasem można trafić na skutki uboczne. I nie chodzi o źle wykonaną pracę, ale o odkrycia, które zdarzają się całkowitym przypadkiem, gdy ktoś ma szczęście. Tak było np., gdy podczas remontu kuchni pewna para odnalazła skarb lub (znowu podczas remontu kuchni!) kiedy mężczyzna odnalazł 400-letnie dzieło sztuki. Odkrycie w trakcie remontu budynku Jak widać, opłaca się remontować w szczególności kuchnie, ale ślady przeszłości możemy znaleźć w każdej części budynku. Przekonali się o tym archeolodzy z Holandii, którzy otrzymali osobliwe zgłoszenie z Alkmaar w północno-zachodniej części kraju. Tam podczas renowacji budynku przy ulicy Achterdam znaleziono podłogę, która została ułożona z kości zwierzęcych. Badacze w oświadczeniu podkreślają, że to bardzo rzadko spotykane znalezisko. Co ciekawe, kości nie były ułożone na całej powierzchni podłogi, lecz jedynie w jednej jej części. Analiza wykazała, że kości należały do bydła. Były to głównie kości pęcinowe (powyżej kopyta). – Byliśmy bardzo szczęśliwi, że mieliśmy okazję zobaczyć na własne oczy tę kostną podłogę. Odkrywanie czegoś z minionej epoki i dodawanie nowych informacji do historii Alkmaar jest dużym przywilejem. Tego typu podłogi można spotkać bardzo sporadycznie. W przeszłości można było je znaleźć w Hoorn, Enkhuizen i Edam, a teraz także w Alkmaar – mówi Nancy de Jong, jedna z autorek analizy archeologicznej. Dlaczego ktoś stworzył podłogę z kości? Naukowcy twierdzą, że użycie kości nie miało związku z żadnymi praktykami czarnej magii ani z konkretnym rytuałem. Raczej miało wymiar praktyczny. Być może właścicielom budynku zabrakło kafelków lub stare uległy zniszczeniu, dlatego wykorzystano kości, aby zakryć ubytki. – Niemal taką samą podłogę odnaleziono w Hoorn. Pionowo umieszczone kości zostały również wykorzystane w połączeniu z podłogą wyłożoną kafelkami – podkreśla de Jong. – Często obserwowaliśmy to wśród podłóg pochodzących z XV wieku. Zjawisko to mogło częściej występować w Holandii – dodała badaczka. Co ciekawe, wszystkie kości, które znajdowały się w podłodze, zostały odpiłowane na tej samej wysokości, tak aby wyglądały niemal identycznie. Kolejne badania mogą rzucić nowe światło na znalezisko Nie wiadomo jeszcze, kiedy odkładnie podłoga z kości mogła powstać. Budynek, w którym ją znaleziono pochodzi z 1609 roku, ale podłoga była częścią budowli, która stała tu wcześniej. Nowy obiekt zbudowano na fundamentach poprzedniego. Badacze uważają, że prawdopodobnie kości ułożone zostały ok. XV wieku. – Być może kości zostały tam umieszczone w jakimś szczególnym celu. Być może dlatego, że dobrze pasowało to do rzemiosła, które być może było tu praktykowane. Mógł to być również tani sposób wypełnienia podłogi – mówi de Jong. W kolejnych miesiącach archeolodzy będą prowadzili dalsze badania, aby dokładnie ustalić, ile lat ma kościana podłoga. Będą również poszukiwali śladów, które mogłyby rzucić światło na to, czym ten budynek był i co się w nim działo. – Analiza tych kości może ujawnić coś, co mogłoby powiedzieć nam na temat sposobu jej użytkowania – wyjaśnia archeolog. – Praca naszych archeologów jest niezwykle ważna. Jestem podekscytowany, że mogą regularnie brać udział w takich projektach – mówił Anjo Van de Ven, radny ds. dziedzictwa z Alkmaar. – W historycznym centrum miasta niezwykle ważne jest, aby w sposób wyjątkowo ostrożny pracować i prowadzić wykopaliska. Nadal jest tam wiele ukrytych historii, które tylko czekają na odkrycie – dodaje. Źródło: Arkeonews. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tak wyglądała kobieta pochowana 400 lat temu z sierpem na szyi. Spektakularna rekonstrukcja
Zmarła w wieku zaledwie 18–20 lat. W XVII wieku pochowano ją z sierpem na szyi na cmentarzu w rejonie dzisiejszego Pnia w woj. kujawsko-pomorskim. Światowej sławy ekspert odtworzył realistyczny wizerunek kobiety.
Spis treści: Tak wyglądała „wampirka” Zosia Dlaczego kobietę pochowano w tak dziwny sposób? Pień – czy czeka nas więcej zagadek? W 2022 r. naukowcy odkryli w Pniu parę grobów, ale jeden zwrócił ich szczególną uwagę. Był to pochówek kobiety. Na jej szyi znajdował się żelazny sierp. Z kolei na palcu lewej stopy zamknięto trójkątną kłódkę. Znalezisko wzbudziło wielkie zainteresowanie w kraju i za granicą. Z tego powodu badacze postanowili odtworzyć jej realistyczny wizerunek. Właśnie zaprezentowali wynik. Tak wyglądała „wampirka” Zosia Do udziału w projekcie zaproszono znanego szwedzkiego rekonstruktora i jednocześnie archeologa, Oscara Nilssona. To on wykonał popiersie zmarłej, która archeolodzy nazywają Zosia. Dlaczego takie imię? Jak wyjaśniła National Geographic Polska Magdalena Zagrodzka z Toruńskiego Stowarzyszenia Edukacyjnego „Ewolucja”, reprezentująca zespół badaczy, tak ją określił jeden z pracowników zatrudnionych w czasie wykopalisk i takie miano już przylgnęło do zmarłej. Popiersie ukazuje młodą kobietę z jasnymi oczami i ciemnymi blond włosami. Na głowie ma jedwabny czepek – pozostałości po nim znaleźli w czasie wykopalisk archeolodzy. Oznacza to, że mogła pochodzić z zamożnej rodziny. Ciało kobiety ułożono na poduszce w staranny sposób. Eksperci zauważają, że zmarła nie była skazana za rzekome czary – ciała takich osób traktowano w inny sposób. Dlatego interpretacja tego pochówku jest dla badaczy zagadką. Wykonane rekonstrukcji wizerunku zmarłej było wieloetapowe. Pierwszym krokiem w rekonstrukcji były badania antropologiczne szkieletu wykonane przez dr Alicję Drozd-Lipińską z Muzeum we Włocławku. Kolejno przystąpiono do zrobienia tomografii i skanu czaszki zmarłej. Dr Łukasz Czyżewski z Instytutu Archeologii UMK w Toruniu przygotował pliki 3D, z których wykonano wydruk czaszki w trójwymiarze w skali 1:1. Potem do pracy przystąpił Nilsson. Artysta doklejał do wydruku kołki o różnej długości, które odzwierciedlają grubość ciała w anatomicznych punktach twarzy. Na nie nałożył mięśnie wykonane ze specjalnej gliny. Następnie zamontował gałki oczne i kolejne warstwy imitujące tkanki i skórę, z uwzględnieniem m.in. porów skóry, rysów twarzy oraz blizn po urazach. Ostatnim etapem było zanurzenie „twarzy” w silikonie i osadzenie w nim włosów, rzęs i brwi. Warto przypomnieć, że artysta wykonał wcześniej m.in. rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wynik obiegł cały świat. Dlaczego kobietę pochowano w tak dziwny sposób? Z jakiego powodu kobieta miała na szyi sierp i kłódkę na dużym palcu lewej stopy? Badacze sądzą, iż był to rodzaj zabezpieczenia. Jednak nie zmarłej, tylko lokalnych mieszkańców. Przypuszczalnie lokalna społeczność sądziła, że kobieta powstanie z grobu w postaci wampirzycy czy strzygi. – To pierwszy taki przypadek, gdy spotykamy się z podwójnym zabezpieczeniem. W grobie znajdował się zarówno sierp, jak i kłódka. Wprawdzie znane są w Polsce pochówki z kłódkami, ale nigdy nie występowały one wraz z żelaznym sierpem – powiedział tuż po odkryciu National Geographic, archeolog prof. Dariusz Poliński z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W XVII wieku zmarłych chowano na cmentarzach przykościelnych. Nekropola, na której złożono wampirkę była inna, bo z dala od świątyni. Zdaniem badaczy mógł być to cmentarz dla wykluczonych, gdzie chowano takie osoby, o których nie chciano pamiętać albo obawiano się ich nawet po śmierci. Pień – czy czeka nas więcej zagadek? Planowane są dalsze analizy szkieletu. Już teraz wiemy jednak o zmarłej całkiem sporo. Oprócz rekonstrukcji wizerunku eksperci wykryli w jej kościach nowotwór w trzonie mostka. Mógł powodować ból i przyczynić się do powstania deformacji w postaci widocznego na klatce piersiowej guza. Analizy DNA i izotopowe dały też ciekawe wyniki: ma z nich wynikać, że „wampirka” ma pochodzenie skandynawskie. Archeolodzy chcą też kontynuować prace terenowe, czyli wykopaliska, w 2025 roku. Z badań geofizycznych wynika, że grobów może być więcej. Warto przypomnieć, że na tym samym cmentarzu odkryto do tej pory szereg innych nietypowych pochówków. Wśród nich jest grób dziecka pochowanego twarzą do dołu, z „antywampiryczną” trójkątną kłódką umiejscowioną pod stopą. Źródła: Nauka w Polsce, UMK, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Frankenstein” sprzed 2500 lat. Ten szkielet został ułożony z kości 5 osób
Archeolodzy wykopali szkielet z czasów rzymskich. Znajdował się na starożytnej nekropolii. Badania wykazały jednak, że kości nie należały do jednej osoby, lecz pięciu.
Spis treści: Tajemniczy grób w rzymskiej nekropolii „Frankenstein” ułożony z kości co najmniej 5 osób Dlaczego ktoś tak ułożył kości? Ingerencja w szczątki zmarłych najczęściej kojarzona jest z bezczeszczeniem zwłok lub z obrzędami czarnej magii, jak to bywało w dawnych czasach. Jednak archeologia zna liczne przykłady manipulacji ludzkimi zwłokami po śmierci. Szkielety bywały wykopywane, aby np. uciąć zmarłemu głowę, spalić jego kości lub założyć na palcu u nogi kłódkę, tak jak to miało miejsce w przypadku wampirki z polskiej miejscowości Pień, której szkielet odkryto na tamtejszym cmentarzu. Tajemniczy grób w rzymskiej nekropolii Jednak znacznie rzadsze są przykłady, gdy z kości kilku osób ktoś stworzył jeden szkielet. Takiego odkrycia dokonał międzynarodowy zespół naukowców w Belgii. Uczeni badali szczątki odkryte w latach 70. XX wieku na cmentarzu z czasów rzymskich w miejscowości Pommerœul, niedaleko granicy z Francją. Wykopaliska odsłoniły wówczas 76 pochówków kremacyjnych, a także jeden grób, w którym pochowano człowieka w pozycji embrionalnej. Analiza szczątków, a także artefaktów, które znajdowały się w grobach wykazała, że większość z nich należała do Rzymian i datowano je na II–III w n.e. Jednak to właśnie pochówek, w którym pozostały ludzkie kości, najbardziej intrygował naukowców. Stwierdzono, że jest on nietypowy dla tradycji rzymskiej, choć uważano, że z tego okresu pochodził. „Frankenstein” ułożony z kości co najmniej 5 osób Nowe badanie wykazało jednak, że szkielet został ułożony z kości co najmniej pięciu osób. Datowanie radiowęglowe wykazało, że ludzie, z których ułożono szczątki, pochodzili z trzech różnych epok okresu neolitu. Najstarszy miał 9000 lat, a najmłodszy 5000. Naukowcy twierdzą jednak, że do osobliwego ułożenia tego „Frankensteina” doszło ok. 2500 lat temu. – Znane są pośmiertne manipulacje ciałami ludzkimi. Rzadziej jednak kości różnych osób są łączone w jedną „osobę”, którą następnie chowało się w grobie. Prawdopodobne, że do powstania tego osobnika użyto kości więcej niż pięciu osób. Jednak sekwencjonowanie DNA potwierdziło na razie obecność pięciu – powiedziała LiveScience Barbara Veselka, główna autorka badania z Wolnego Uniwersytetu w Brukseli. Co ciekawe, w okolicy czaszki starożytnego „Frankensteina” znaleziono rzymską szpilkę z kości. Datowana była na okres od 69 do 210 r. n.e. Analiza genetyczna samej czaszki wykazała, że ​​należała do kobiety żyjącej w czasach rzymskich, około trzeciego do czwartego wieku. Wygląda na to, że albo ktoś umieścił czaszkę kobiety w neolitycznym pochówku, który już wcześniej składał się z kości kilku osób, albo w czasach rzymskich ktoś z wielu różnych kości stworzył ten szkielet, wykorzystując kość kobiety, być może bliskiej autorowi tego mrocznego dzieła. Dlaczego ktoś tak ułożył kości? Naukowcy sugerują, że jeśli pierwsza hipoteza jest prawdziwa, to Rzymianie mogli przypadkowo odkryć ten osobliwy neolityczny grób podczas zakopywania innych skremowanych szczątków. Następnie widząc, że szkieletowi brakuje głowy, mogli włożyć tam inną czaszkę, aby go „ukończyć” przed ponownym zasypaniem, w ramach szacunku dla nieszczęśnika. Z kolei szpilka została tam umieszczona jako dar grobowy. Inna hipoteza zakłada, że jakiś Rzymianin celowo utworzył szkielet składający się z kości ludzi z różnych okresów, w tym rzymskiego, aby ułożyć w ten sposób nową osobę. – Jeśli tak, to według naszej wiedzy byłby to pierwszy rzymski grób, w którym z kości prehistorycznych i rzymskich, złożono nowego „osobnika” – podkreślają uczeni. Pytanie jednak brzmi – po co ktoś miałby to robić? – Niezależnie od tego, czy połączenie kości miało miejsce w późnym neolicie, czy w okresie rzymskim, było to działanie wyraźnie zamierzone – napisali naukowcy. – Być może społeczność ta inspirowała się pewnymi przesądami lub czuła potrzebę nawiązania kontaktu z tą osobą, która wcześniej żyła na tym samym obszarze – zastanawiają się badacze. – Pomimo różnic kulturowych możliwe jest, że ludzie z czasów neolitu i Rzymu wybierali tę nekropolię ze względu na bliskość rzeki. Przez wieki zbiorniki wodne uważano za ważne zarówno pod względem geograficznym, jak i duchowym – powiedziała Veselka. Źródło: Antiquity. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dzięki DNA potwierdzono prawdziwość wydarzenia z nordyckiej sagi. To pierwszy taki przypadek
Szczątki mężczyzny, które znaleziono na dnie studni zamku Sverresborg w Norwegii, należały do postaci opisanej w jednej ze średniowiecznych nordyckich sag. Taki wniosek był możliwy również dzięki analizom DNA.
Spis treści: „Sverris saga” i zatrute źródło Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Czy można wierzyć średniowiecznym czy starożytnym podaniom? Ile rzeczywiście jest w nich prawdy? Naukowcy z reguły sceptycznie do nich podchodzą. Tym razem jednak uważają, że mają niezwykły dowód na chociaż częściowo potwierdzenie nordyckiej sagi sprzed 800 lat. „Sverris saga” i zatrute źródło „Sverris saga” opowiada o najeździe, który miał miejsce w 1197 roku. To wówczas król Sverre Sigurdsson i jego najemnicy zostali pokonani w zamku Sverresborg przez swoich rywali, Baglerów. Aby pogrążyć pokonanych, Baglerowie do studni wrzucili mężczyznę. W ten sposób zatruli źródło wody pitnej. Saga jak to saga. Niewiele osób sądziło, że opowieść ta jest prawdziwa. Tymczasem w 1938 roku badacze znaleźli kości w zamkowej studni. W tamtym czasie brakowało narzędzi, aby wykonać ich szczegółową analizę. Międzynarodowy zespół badaczy z Norwegii, Irlandii, Islanii i Danii opublikował właśnie artykuł na łamach czasopisma naukowego „iScience”, w którym przedstawiono ekspertyzy genetyczne i fizyko-chemiczne tych kości. Wniosek jest zaskakujący. Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Eksperci najpierw wykonali badanie radiowęglowe. Jest to najbardziej popularna metoda określania wieku szczątków organicznych w archeologii. Okazało się, że ciało ma około 800 lat (metoda określa wiek w przybliżeniu). Dalsze analizy wykazały więcej zgodności z sagą. Otóż były to szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał od 30 do 40 lat. – To pierwszy przypadek, kiedy osoba opisana w tych historycznych tekstach została faktycznie odnaleziona – mówi jeden z autorów analizy, profesor Michael D. Martin z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w Trondheim w Norwegii. I pewnie się to niebawem zmieni, bo jak sam naukowiec zauważył: „w całej Europie znajduje się wiele średniowiecznych i starożytnych szczątków, które są coraz częściej badane przy użyciu metod genetycznych”. Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Wgląd w nieszczęsną postać człowieka wrzuconego do studnia dała naukowcom genetyka. Martin Rene Ellegaard z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w ramach pracy nad doktoratem pobrał próbki z zęba do zsekwencjonowania genomu. Dzięki temu wiemy, że zmarły miał najprawdopodobniej niebieskie oczy i blond lub jasnobrązowe włosy. Z kolei jego przodkowie prawdopodobnie pochodzili z najbardziej wysuniętego na południe norweskiego hrabstwa obecnego Vest-Agder. Badania genetyczne to złożona sprawa. Do wyciągnięcia wniosków na temat pochodzenia mężczyzny pomocne były pobrane współcześnie próbki DNA od żyjących Norwegów. Naukowcy określają takie informacje jako dane referencyjne, z którymi mogą porównać informacje pozyskane ze szczątków kopalnych. – A więc im więcej starożytnych genomów sekwencjonujemy i im więcej współczesnych osobników sekwencjonujemy, tym lepsza będzie analiza w przyszłości – podkreśla prof. Agnar Helgason z deCODE Genetics w Islandii. – Te dane referencyjne to dosłownie tysiące genomów współczesnych Norwegów i wiele tysięcy innych europejskich genomów – dodaje prof. Martin. Technologia ta ma jednak swoje ograniczenia, ponieważ pobranie próbki genomu mężczyzny ze studni de facto oznaczało zniszczenie zęba. Dlatego nie udało się przeprowadzić innych testów, np. takich, które umożliwiają wykrycie patogenów. Naukowcy chcieliby przetestować próbki innych postaci historycznych. Prof. Martin wskazuje na osobę ważnego norweskiego świętego Olafa, który jest pochowany gdzieś w katedrze w Trondheim. – Myślę, że jeśli w końcu jego szczątki zostaną odkryte, można będzie podjąć się wysiłku, aby opisać go fizycznie i prześledzić jego pochodzenie za pomocą sekwencjonowania genetycznego – mówi prof. Martin. Źródło: iScience. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nowe informacje o „najstarszej bitwie Europy”. Część wojowników przybyła z daleka
Z Bawarii i Moraw mogli przybyć wojownicy, którzy uczestniczyli w wielkiej bitwie z lokalnymi plemionami 3300 lat temu w północno-wschodnich Niemczech w dolinie rzeki Tollense. Taki wniosek był możliwy na podstawie analizy tysięcy grotów strzał.
Spis treści: Dolina rzeki Tollense pełna kości Grot prawdę powie Armia przybyła z południa? Kiedy w Europie miały miejsce pierwsze wielkie bitwy? Z reguły kojarzmy je ze średniowieczem lub historią wielkich klasycznych cywilizacji, takich jak grecka. Okazuje się jednak, że w europejskim interiorze w pradziejach, daleko poza głównymi centrami cywilizacyjnymi, również sporo się działo na niwie militarnej. Dolina rzeki Tollense pełna kości W 2010 roku ruszyły wykopaliska w dolinie Tollense w Meklemburgii na Pomorzu Przednim w Niemczech. Miejsce to szybko stało się archeologiczną sensacją. Znaleziono tam na długości 1,5 km liczne szczątki ludzkie ze starszej epoki brązu (1300–1200 lat p.n.e.), które nosiły ślady urazów. Towarzyszyły im szkielety koni. Kości nie były umieszczone w grobach. Walały się bez ładu. Dlatego archeolodzy są pewni, że jest to świadectwo gwałtownych zdarzeń. Kilka faktów na to wskazuje. Kości należą głównie do młodych mężczyzn wyposażonych w broń. A wokół odkryto olbrzymią liczbę grotów strzał z brązu. Wygląda to na pole bitwy i to najstarsze w tej części Europy. Naukowcy szacują, że w walce uczestniczyło około 2 tys. wojów. Kto starł się w tym miejscu i z jakiego powodu? Trudno odpowiedzieć jest na to pytanie, bo ówczesna ludność północnych Niemiec nie znała pisma. Dlatego zdani jesteśmy na domysły. I na specjalistyczne analizy archeologów. Grot prawdę powie Aby odpowiedzieć na liczne pytania dotyczące pradziejowej bitwy, zespół badaczy z kilku niemieckich instytucji porównał brązowe i krzemienne groty strzał znalezione w dolinie z ponad 4000 współczesnych im grotów z całej Europy. Wyniki tej iście benedyktyńskiej pracy opublikowano w czasopiśmie naukowym „Antiquity”. – Groty strzał są swego rodzaju „dymiącym pistoletem” – mówi główny autor badań, Leif Inselmann, który zebrał ponad 4700 grotów strzał z Europy Środkowej do swojej pracy magisterskiej na Uniwersytecie w Getyndze. – Podobnie jak narzędzia zbrodni w kryminale, dają nam one wskazówkę na temat sprawcy – uczestników bitwy w dolinie Tollense i ich pochodzenia – dodaje. Większość grotów strzał należy do typów znajdowanych w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. To sugeruje, że większość ludzi, którzy walczyli w Tollense, mieszkała w tym regionie. Jednak inne odkryte rodzaje grotów nie były znane na tym obszarze. Mowa o takich z prostymi lub rombowymi podstawami, z jednostronnymi zadziorami lub ze spiczastym trzpieniem, pochodzą z południa – współczesnej Bawarii i Moraw. Tego typu groty strzał nie były znajdowane w grobach z regionu Tollense. Oznacza to, że miejscowa ludność nie nabywała grotów strzał w drodze wymiany handlowej z południem. Armia przybyła z południa? Te ustalenia rodzą kolejne pytania. Czy z południa przybyła armia, która starła się z lokalnymi plemionami lub ludami? Naukowcy uważają, że przynajmniej niektórzy wojownicy walczący w Tollense nie pochodzili z tego obszaru. Trudno powiedzieć, jaka była to skala. Można jednak przypuszczać, że była to „południowa armia”. Na kilku stanowiskach archeologicznych z tego samego okresu w południowych Niemczech znaleziono również duże ilości brązowych grotów strzał. Jest to dowód na to, że XIII wiek p.n.e. był okresem europejskich pradziejów, w którym nastąpił wzrost konfliktów zbrojnych. Zresztą w strefie Morza Śródziemnego było wówczas niespokojnie. Upadło państwo hetyckie, grasowały Ludy Morza. Są to kolejne ślady, obok tych z Tollense, najwcześniejsze przykłady konfliktu międzyregionalnego w Europie. A To sugeruje, że okres ten należy wiązać ze zwiększoną skalą walk i profesjonalizacją zorganizowanej przemocy. – Konflikt w dolinie Tollense datuje się na okres poważnych zmian. Rodzi to pytania o organizację takich brutalnych batalii. Czy wojownicy z epoki brązu byli zorganizowani jako koalicja plemienna, orszak lub najemnicy charyzmatycznego przywódcy? – zastanawia się Inselmann. Źródło: Antiquity. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Już w czasach piramid siedząca praca zbierała żniwo. Choroby stawów były wśród skrybów codziennością
Nie tylko zwyrodnienia kręgosłupa, ale też kości śródręcza i dolnej części ud uprzykrzały życie skrybów żyjących w czasach piramid w Egipcie. Jak widać, siedzący tryb życia nie jest wynalazkiem współczesności.
W tym artykule: Historia siedzenia ma już tysiące lat Zwyrodnienia pisarzy. Chore były nie tylko kręgosłupy Wysoka pozycja społeczna = zwyrodnienia stawów i stres fizyczny Lekarze biją dziś na alarm. Zbyt długie siedzenie połączone ze złą postawą ciała fatalnie wpływa na stan naszego zdrowia. Siedzenie – szczególnie przez długi okres i bez przerw – bardzo niekorzystnie działa na kręgosłup. Może też prowadzić do otyłości i cukrzycy. Historia siedzenia ma już tysiące lat Okazuje się, że siedzący tryb życia wcale nie jest wynalazkiem XX czy XXI wieku. Zespół badaczy i badaczek z Czech pod kierunkiem dr. Petry Brukner Havelkovej z Wydziału Antropologii Muzeum Narodowe w Pradze opublikował właśnie na łamach czasopisma „Scientific Reports” wyniki analiz szczątków kostnych blisko 70 dorosłych mężczyzn, w tym 30 skrybów. Zmarli żyli w czasach Starego Państwa, czyli w latach 2700-2180 lat p.n.e. To wówczas powstała większość piramid egipskich, w tym słynna Wielka Piramida, czyli grobowiec wzniesiony dla faraona Cheopsa. Grobowce, z których pozyskano kości do analiz, znajdują się w Abusir. Na tej nekropolii również powstały piramidy, w których pochowano kilkoro władców. Zwyrodnienia pisarzy. Chore były nie tylko kręgosłupy Badacze zidentyfikowali zmiany zwyrodnieniowe stawów, które były bardziej powszechne wśród skrybów w porównaniu z mężczyznami wykonującymi inne zawody. Zmiany te dotyczyły stawów łączących dolną szczękę z czaszką, prawego obojczyka, górnej części prawej kości ramiennej (w miejscu, w którym styka się ona z ramieniem), pierwszej kości śródręcza prawego kciuka, dolnej części uda (w miejscu, w którym styka się ono z kolanem) oraz całego kręgosłupa, ale szczególnie jego górnej części. Na pierwszy rzut oka niektóre ze zmian trudno jest połączyć z siedzącą pracą skryby. Najbardziej oczywiste są zwyrodnienia kręgosłupa. I dzisiaj górna część kręgosłupa zaczyna najszybciej dokuczać osobom, które wykonują siedzącą pracę. Autorzy artykułu sugerują, że zmiany zwyrodnieniowe obserwowane w kręgosłupach i barkach skrybów mogły wynikać z długotrwałego siedzenia w pozycji skrzyżowanej z głową pochyloną do przodu, zgiętym kręgosłupem i niepodpartymi ramionami. Co jednak ze zmianami w kolanach, biodrach i kostkach? Te mogą wskazywać, że skrybowie preferowali siedzenie z lewą nogą w pozycji klęczącej lub skrzyżowanej, a prawą nogą zgiętą z kolanem skierowanym do góry (w pozycji kucającej). Zapewne też siadywali po turecku. Autorzy artykułu zauważają, że posągi i płaskorzeźby w grobowcach przedstawiały skrybów siedzących w obu pozycjach, a także stojących podczas pracy. Za stół służyła poła „spódniczki”, którą skrybowie mieli na sobie. Wymagało to jednak ciągle pochylonej i zapewne niezbyt wygodnej pozycji, skoro dochodziło do uszkodzenia kręgosłupów. Dlaczego nie korzystano ze stołów? – Były to czasy, zanim stoły i krzesła stały się powszechne w środowiskach życia i pracy. Nie było zatem możliwe, aby skryba siedział przez kilka godzin przy biurku i na specjalnych krzesłach, jak to jest powszechne dzisiaj. Pisanie odbywało się więc na podłodze lub na stojąco. Oprócz spódniczki, która mogła być używana jako „stół” pod papirusem podczas siedzenia, istniały różne maty lub niższe stoliczki, których można było używać do pracy – komentuje dla National Geographic Polska jedna z badaczek zaangażowanych w badanie, egiptolożka z Czeskiego Instytut Egiptologii na Uniwersytecie Karola, Veronika Dulíková. W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem Zmarł w wieku zaledwie 25 lat. Cierpiał na artretyzm, a jego kręgosłup był zniszczony przez siedzący tryb życia. Czescy archeolodzy odkryli w Egipcie grobowiec faraońskiego skryby sprzed 25... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-egipcie-odkryto-grobowiec-faraonskiego-skryby-przez-siedzaca-prace-mial-problemy-z-kregoslupem-701b1cb.jpg" width="938" height="625" alt="W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem" title="W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem" /> Ale skąd u skrybów zwyrodnienie stawów szczękowych? Mogło być wynikiem żucia końcówki łodygi sitowia, którą pisano na papirusie, w celu uformowania „stalówki”. Początkowo wcale nie przypominała ona ostrych stalówek znanych z naszych wiecznych piór. Skrybowie przycinali i rozgniatali końcówki trzcinki, by możliwie jak najbardziej nasiąknęły pigmentem. Natomiast zwyrodnienie prawego kciuka mogło być spowodowane częstym ściskaniem trzcinki, którą pisano. – Być może największą niespodzianką [w czasie badań – przyp. red.] było ekstremalne przeciążenie stawów szczękowych u skrybów. Było to coś, czego początkowo nawet nie zakładaliśmy, skupiając się głównie na reszcie szkieletu poza czaszką – skomentowała dla National Geographic Polska dr Brukner Havelková. Przyznała, że takie zwyrodnienie wydaje się jednak logiczne i zrozumiałe. Wysoka pozycja społeczna = zwyrodnienia stawów i stres fizyczny W starożytnym Egipcie tylko 1-3% populacji poznało sztukę pisania. Z estymacji badaczy wynika, że w okresie Starego Państwa w Egipcie żyło około 1-1,5 miliona ludzi. Oznacza to, że piśmiennych, czyli znających hieroglify, było kilkadziesiąt tysięcy osób. Głównie byli to skrybowie, którzy na potrzeby aparatu państwa zapisywali przychody dworu faraona czy potężnych założeń świątynnych zarządzanych przez kapłanów. Osoby te cieszyły się poważaniem i wysokim statusem. Ale wygląda na to, że starożytni skrybowie nie przestrzegali BHP w zakresie higieny pracy. Pozycje, w których siedzieli podczas pracy, prowadziły do zmian zwyrodnieniowych szkieletu. Powtarzalne czynności związane z pisaniem i dostosowaniem trzcinki do pisania podczas pracy skryby, powodowały ekstremalne przeciążenie szczęki, szyi i ramion. Być może wyniki badań paleopatologów należy uznać za ostrzeżenie dla nas. I zdecydowanie lepiej dbać o nasze kręgosłupy. Autorzy zidentyfikowali również zmiany kostne, które mogą wskazywać na stres fizyczny. Był on spowodowany powtarzającym się używaniem kości ramiennej i lewej kości biodrowej. Te zmiany odnotowano częściej wśród skrybów niż mężczyzn wykonujących inne zawody. Inne cechy szkieletu, które były bardziej powszechne wśród skrybów, to wgłębienie na obu rzepkach i spłaszczona powierzchnia na kości w dolnej części prawej kostki. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Chińskie groby na prekolumbijskim stanowisku archeologicznym w Peru. Skąd się tam wzięli Azjaci?
Niedaleko elitarnego mauzoleum z VIII–X w. w Castillo de Huarmey w Peru, w którym pochowano wśród niezliczonych skarbów kilkadziesiąt osób, polscy archeolodzy odkryli dwa pochówki… Chińczyków. To było spore zaskoczenie na naukowców.
W tym artykule: Nietypowe groby i zaskoczenie studentów Skąd przyszli? Kim byli? Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Co mówią kości zmarłego? Ponad dekadę temu to była prawdziwa sensacja archeologiczna. Wiadomość obiegła cały świat. W 2010 roku naukowcy pod kierunkiem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz z Uniwersytetu Warszawskiego dokonali w Peru odkrycia pierwszego w historii zbiorowego pochówku kobiet najwyższych elit imperium Wari sprzed ponad tysiąca lat. Wraz ze zmarłymi do grobów złożono ponad 1300 przedmiotów wykonanych ze złota, srebra, brązu, zdobionej ceramiki, drogich kamieni, drewna, kości oraz muszli. Wydawać by się mogło, że więcej zaskoczeń w Castillo de Huarmey już nie wchodzi w grę. A jednak. Nietypowe groby i zaskoczenie studentów O najnowszych, nietypowych odkryciach pisze na łamach Archeowieści prof. Wiesław Więckowski. To antropolog fizyczny z Katedry Archeologii Ameryk Wydziału Archeologii UW, który współpracuje z badaczami w Castillo de Huarmey. Do znaleziska doszło w 2017 roku, ale dopiero teraz badacze opracowali znalezisko i opublikowali je w specjalistycznym czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Zagadkowe groby odkryto na południe od wzgórza Castillo w obrębie strefy budynków o charakterze ceremonialnym lub audiencjonalnym, której dziedzińce służyły zgromadzeniom publicznym. W samym centrum założenia archeolodzy natrafili na doskonale zachowane tkaniny. Wśród nich szybko zauważono doskonale zmumifikowane ciało. – Ekscytacja studentów pracujących na tym odcinku była wielka. Wraz z postępem prac odsłaniano więcej tkanin i szybko okazało się, że zmumifikowane zwłoki były pochowane w pozycji wyprostowanej, owinięte w czerwoną, grubo tkaną tkaninę. Było to o tyle dziwne, że zwyczajowy sposób grzebania zmarłych na tym obszarze to forma tak zwanego fardo, czyli tobołu grzebalnego, w którym ciało było umieszczane w mocno skurczonej pozycji – wspomina prof. Więckowski. Dyskusje na temat enigmatycznego pochówku nie miały końca. Aż do momentu, gdy w okolicy dłoni mumii zauważono… mankiet ubrania. – Jak wiadomo, prekolumbijskie stroje – dość dobrze rozpoznane dzięki zarówno wykopaliskom, jak i ikonografii – mankietów takich, jak przy współczesnych rękawach koszul, nie miały. Szybko też okazało się, że mankiet był spięty…. białym, błyszczącym w promieniach słońca guzikiem z czterema otworkami. Stało się oczywiste, że mamy do czynienia z pochówkiem, bardzo dobrze zmumifikowanym i zachowanym, ale zupełnie… współczesnym – relacjonuje naukowiec. Drugi, podobny pochówek odkryto nieopodal w 2022 roku. Był mocno zniszczony, ale wszystko wskazuje, że pochodzi z tego samego okresu i jest to też grób Azjaty. Skąd przyszli? Kim byli? – Pochówki należały do przedstawicieli diaspory chińskiej – stwierdza bez cienia wątpliwości prof. Więckowski. Takie ustalenie umożliwiła bardzo skuteczna mumifikacja tkanek miękkich zmarłego. Natomiast ostatecznej odpowiedzi udzieliły analizy ubrań, w które odziany był zmarły. Ubranie było dość nietypowe według naszych standardów. Zmarły miał na sobie dwie koszule z charakterystycznymi zapięciami pod szyją, w stylu chińskim. Potem zapinaną bluzę z żółtawego filcu, również z podobnymi zapięciami typu haftka. Z kolei na to założona była zielona bluza z kołnierzykiem i rozpięciem jak w koszulce polo. Całość zamykała zielona marynarka, u której każdy guzik był inny. Z oględzin wynika, że wszystkie ubrania były silnie zużyte, wielokrotnie cerowane i naprawiane. Ciało owinięto do pochówku w czerwony koc. Stopy były owinięte w worek po mące. – Całość robiła zatem wrażenie bardzo biednego człowieka, który nosił na sobie i miał przy sobie wszystko, co posiadał – podsumowuje prof. Więckowski. Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Elementy wyposażenia grobu (szczególnie guziki i worek na mąkę) pozwoliły na dość precyzyjne określenie jego wieku. Wszystko wskazuje na pierwsze dwudziestolecie XX wieku jako czas, w którym musiało dojść do pochówku. Przybycie Azjatów do Ameryki Południowej było związane z wielką polityką. W 1839 roku młoda peruwiańska republika ogłosiła koniec niewolnictwa. Doprowadziło to jednak do niespodziewanych problemów w postaci braku siły roboczej. – Aby zapobiec katastrofie ekonomicznej, państwo postanowiło sprowadzić robotników z Chin. W latach 1849–1874 ponad 100 000 osób sprowadzono z kontynentalnych Chin. Byli to praktycznie wyłącznie młodzi mężczyźni szukający lepszego życia niż w targanym wewnętrznymi niepokojami i biedą własnym kraju – opowiada prof. Więckowski. Imali się najtrudniejszych prac: w rolnictwie, przy nawadnianiu pól, zbiorach, transporcie czy przy przenoszeniu ciężkich ładunków. Ich los jednak był zbliżony do losu niewolników. Była jedna różnica – posiadali kontrakt na pracę z datą zakończenia. Wówczas „stawali się wolni”. Na początku XX wieku chińscy imigranci sprowadzani do pracy w Peru od połowy XIX wieku, uwalniali się od niewolniczych kontraktów. Wszystko wskazuje na to, że taka jest opowieść zmarłych pochowanych na prekolumbijskiej nekropolii. Podobne pochówki Azjatów odkrywane są na całym środkowym wybrzeżu Peru. Wiele z nich zlokalizowanych jest również w obrębie stanowisk archeologicznych. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> Co mówią kości zmarłego? Prof. Więckowski przyjrzał się szczątkom zmarłego Chińczyka. Był on mężczyzną w średnim wieku, który za życia bardzo ciężko pracował fizycznie. Na przykład na lędźwiowym odcinku jego kręgosłupa widoczne są zmiany patologiczne określane jako kręgoszczelina, co wiąże się je z dużym wysiłkiem fizycznym. Uwagę badacza zwróciły też liczne i silnie wyrażone przyczepy mięśniowe. Świadczą one o dźwiganiu ciężarów. – Wszystko to sugeruje to, że „nasz Chińczyk” rzeczywiście mógł być robotnikiem na którejś z okolicznych hacjend – uważa prof. Więckowski. Co ciekawe, zapewne na krótko przed śmiercią mężczyźnie ścięto warkoczyk, typowy dla robotników chińskich utrzymujących swoje tradycje. Powody takiego zabiegu były dwa: ze względu na przyjęcie chrześcijaństwa lub za karę za przekroczenie jakichś norm kulturowych. Biorąc pod uwagę lokalizację pochówku poza cmentarzem, można założyć ten drugi scenariusz. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Znaleziono ludzkie szczątki w kanałach więzienia. Miały kilka tysięcy lat
Podczas budowy nowego więzienia w Anglii odnaleziono ludzkie szczątki. Okazało się, że był to pochówek człowieka, którego pogrzebano ok. 4500 lat temu.
W tym artykule: Neolityczne szczątki w więziennych kanałach Kości były bardzo dobrze zachowane Czym był kopiec, który znajdował się obok grobowca? Wykopaliska doprowadziły również do odkrycia rzymskiej drogi W angielskiej wsi Full Sutton w hrabstwie East Yorkshire odbywała się budowa nowego więzienia. Podczas prac kanalizacyjnych natrafiono na ludzki szkielet. Pracownicy budowy zawiadomili o odkryciu lokalnych archeologów, którzy od razu przyjechali na miejsce. Stanowisko zostało zabezpieczone, a kości poddano badaniom. Neolityczne szczątki w więziennych kanałach Szczątki znajdowały się na niewielkim, okrągłym pomniku. Zmarły został umieszczony w jamie grobowej w pozycji embrionalnej. Datowanie wykazało, że człowiek ten żył ok. 4500 lat temu. Zespół badaczy stwierdził, że to nie pierwszy taki pochówek na okrągłym kurhanie. W Wielkiej Brytanii kilkukrotnie odnajdywano podobne groby. – Teren ten był uprawiany przez rolników, a w wyniku orki ziemia została naruszona. Jednak biorąc pod uwagę warunki gruntowe, szczątki te były zaskakująco dobrze zachowane – powiedział rzecznik Yorkshire Water, firmy, która odpowiada za budowę nowego więzienia. Kości były bardzo dobrze zachowane Zespół dodał, że warunki tutejszej gleby nie były na tyle korzystne, aby szczątki ludzkie mogły przetrwać tak długi czas. Jednak grób zasypano „mieszaniną spalonego kamienia i węgla drzewnego” z sąsiedniego kopca, co mogło pomóc szczątkom przetrwać. – Pochówek nie zawierał żadnych artefaktów. Jednak same kości stanowią ważne źródło naukowe. Specjalistyczne analizy często dostarczają dowodów, które mogą rzucić światło na życie danej osoby – przekazali naukowcy w oświadczeniu. Najstarsze szczątki człowieka w Polsce należą do neandertalskiego dziecka. Gdzie się znajdują? Najstarsze szczątki człowieka w Polsce pochodzą sprzed ponad stu tysięcy lat. Są to kości dłoni należące do neandertalskiego dziecka. Nie jest jasne, czym dokładnie był ów kopiec, który znajdował się nieopodal grobu. Badacze sugerują, że mógł to być rodzaj pieca lub paleniska. – Jedna z teorii zakłada, że w tych piecach podgrzewano kamienie i umieszczano je w dołach w celu podgrzania wody – twierdzą archeolodzy. – Odzyskany materiał paleośrodowiskowy może pomóc odpowiedzieć na niektóre z wielu pozostałych pytań dotyczących życia cztery i pół tysiąca lat temu – dodali. Czym był kopiec, który znajdował się obok grobowca? Istnieje również alternatywna teoria, która zakłada, że na tych „spalonych kopcach” mogły znajdować się konstrukcje. Przypominały one bardzo pierwotne sauny. Co więcej, to prehistoryczne palenisko zawierało dół, który przypominał studnię. Naukowcy mają nadzieję, że próbki gleby pobrane z jej wnętrza dostarczą więcej informacji dotyczących tej enigmatycznej struktury. Najwcześniejsze „spalone kopce” (ang. burnt mound) pochodzą z późnego neolitu. Datuje się je na lata od 1900–1500 p.n.e. oraz od 1200–800 p.n.e. Występowały rzadko również w epoce żelaza. Uważa się, że kopce te powstały w wyniku okresowego oczyszczania koryta. Podczas niego wsypywano fragmenty kamieni i węgiel drzewny, które zostały zużyte do podgrzewania wody. Kopce miały często kształt półksiężyca. Wykopaliska doprowadziły również do odkrycia rzymskiej drogi – Te wykopaliska to był fascynujący projekt, w którym warto było wziąć udział. Budowa kanalizacji więziennej doprowadziła nas do wyjątkowych odkryć – powiedział Adam Ellis, kierownik projektu w Yorkshire Water. W ramach projektu w Full Sutton odkryto również fragmenty fundamentów nieznanej wcześniej rzymskiej drogi. Badacze przekazali, że je położenie sugeruje, iż prowadziła na północ, w stronę pozostałości rzymskiego miasta Derventio w Reckondales. Badania archeologiczne przeprowadziła firma Ecus Archaeology. Sama budowa kanalizacji więziennej ma być warta 5 milionów funtów. Kanały mają długość 5,2 km. – Nasz projekt jest już w trakcie realizacji, a tworzona obecnie kanalizacja będzie obsługiwała nowe więzienie – dodał Ellis. Na czas wykopalisk prace budowlane oczywiście zostały zatrzymane. Ecus Archaeology pracująca na terenie Yorkshire Water stwierdziła, że te trzy stanowiska dają wgląd w prehistoryczną i wczesnohistoryczną przeszłość tego obszaru. Źródło: Yorkshire Water. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Danii odkryto czaszkę „bagiennej mumii”. Nosi ślady brutalnego morderstwa
Archeolodzy dokładnie zbadali czaszkę bagiennej mumii, którą odkryto w Danii. Okazało się, że człowiek ten 5000 lat temu został złożony w ofierze. Wcześniej brutalnie go pobito.
W tym artykule: Kim był człowiek z Vittrup? Mężczyzna nie pochodził z Danii Człowiek z Vittrup mógł zostać złożony w ofierze W pobliżu wsi Vittrup w Danii w 1915 roku archeolodzy natknęli się na rów, w którym znajdowały się ludzkie i bydlęce szczątki. Po analizie okazało się, że zarówno człowiek, jak i zwierzę datowane są na podobny okres, ok. 3800–3500 lat p.n.e. Kości te zostały przewiezione do Duńskiego Muzeum Narodowego, gdzie trafiły do magazynu. Zapomniano o nich na prawie sto lat. Kim był człowiek z Vittrup? Dopiero w XXI wieku naukowcy znów zainteresowali się szczątkami odkrytymi na torfowisku. Badania sprzed kilku lat wykazały, że człowiek z Vittrup żył jednak między 3300 a 3100 r. p.n.e. W ubiegłym roku naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu w Szwecji postanowili jeszcze raz przyjrzeć się zmarłemu. Badacze doszli do zaskakujących wniosków, które opisali na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Zespół stwierdził, że człowiek z Vittrup mógł być wędrownym handlarzem krzemienia, być może imigrantem, który w tym regionie napotkał lokalną ludność. Spotkanie nie skończyło się jednak dla niego zbyt dobrze. Ślady na kościach sugerują, że został bardzo brutalnie zamordowany. Pozostałości po człowieku z Vittrup to jedynie prawa kostka, lewa dolna goleń oraz fragmenty czaszki wraz ze szczęką i 16 zębami. To jednak wystarczyło, aby ustalić, że człowiek ten zmarł w wieku ok. 30–40 lat. Mężczyzna nie pochodził z Danii – Śmiertelnie zmaltretowane ciało człowieka z Vittrup zostało złożone na duńskim bagnie, prawdopodobnie w ramach rytualnej ofiary. Do tego wydarzenia doszło ok. 5100–5300 lat temu, czyli w okresie lokalnej kultury pucharów lejkowatych – napisał zespół w artykule. Badacze odnaleźli różnice w cechach morfologicznych czaszki między człowiekiem z Vittrup a neolitycznymi rolnikami zamieszkującymi tereny dzisiejszej Danii. – Ten handlarz przypominał raczej łowców-zbieraczy, którzy zamieszkiwali Skandynawię w ciągu poprzednich tysiącleci – twierdzą uczeni. I dodają, że prawdopodobnie pochodził on z Norwegii lub Szwecji, z okolic koła podbiegunowego. Nowe badania wykazały, że bagienne mumie były częścią bardzo długiej, europejskiej tradycji Naukowcy przeanalizowali setki bagiennych mumii, które odnaleziono w Europie. Okazuje się, że ten rodzaj mumifikacji był częścią bardzo długiej tradycji. Większość ofiar była brutalnie ... – Dodatkowo zawartość izotopów tlenu w szkliwie wskazuje, że jako dziecko żył w chłodniejszym klimacie, czyli na północ od rejonów zamieszkanych przez rolników. Dane genetyczne faktycznie wskazują, że jest on blisko spokrewniony z człowiekiem mezolitycznym znanym z Norwegii i Szwecji – napisali naukowcy. Co ciekawe, wyniki analizy izotopów w szkliwie i kolagenie kostnym wykazały, że w dzieciństwie człowiek ów prowadził rybacko-myśliwski styl życia. Autorzy ustalili, że mógł w latach młodzieńczych spożywać głównie ryby, takie jak dorsz i dorada, a także mięso wielorybów. Człowiek z Vittrup mógł zostać złożony w ofierze Dopiero w latach późniejszych (ok. 12. roku życia) jego dieta stała się „typowa dla rolników”. – Tak zmienną historię życia odzwierciedla także analiza białek ze stwardniałych osadów organicznych na zębach – wyjaśnili uczeni. Naukowcy nie wiedzą, dlaczego mężczyzna ten zdecydował się na emigrację do innej części Skandynawii. Autorzy sugerują, że najprawdopodobniej jego wyjazd był spowodowany chęcią handlu lub wymiany towarów. Pewne jest jedno. Koniec jego życia był niezwykle bolesny. – Stan uszkodzenia jego czaszki jest wynikiem co najmniej ośmiu uderzeń – napisali naukowcy. Twierdzą, że prawdopodobnie wymierzono je twardym przedmiotem o zaokrąglonej powierzchni, być może maczugą. – Ciosy podzieliły ją na kilka części. Nie ma śladów gojenia, czyli urazy były śmiertelne – dodali. Naukowcy zastanawiają się tylko, czy było to przypadkowe morderstwo, czy może zaplanowane działanie. Biorąc pod uwagę, że zwłoki człowieka z Vittrup znajdowały się w towarzystwie zwierzęcia, na terenie mokradeł, bardzo możliwe, że był to element lokalnego rytuału, a nieszczęśnik został złożony w ofierze na cześć nieznanego bóstwa. Źródło: PLOS One. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kilkadziesiąt pochówków z maskami i drewniane berła. Spektakularne odkrycie sprzed tysiąca lat w Peru
73 nienaruszone pochówki z rzeźbionymi maskami i piękne drewniane berła odkryto w Pachacámac na południe od Limy w Peru. Znaleziska dokonali archeolodzy z Papieskiego Katolickiego Uniwersytetu w Peru pod kierownictwem prof. Krzysztofa Makowskiego. Znaleziska pochodzą z czasów Imperium Wari i mają około tysiąca lat.
W tym artykule: W dawnych Andach nikt nie umierał… Pachacámac – wyrocznia i świątynia Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Kim byli zmarli? Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Co już wiemy o Pachacámac? Pochówki mają formę tobołów grzebalnych. Oznacza to, że zmarłych zawinięto w tkaniny. Ciekawostką jest fakt, że zmarli obu płci mieli przytwierdzone do tobołów maski z rzeźbionego drewna i ceramiki. Groby pochodzą z okresu ekspansji Imperium Wari, czyli z lat 800–1100 n.e. O odkryciu pierwszy poinformował serwis Archeowieści. Zdaniem badaczy toboły, czyli ciała ludzi zawinięte w tkaniny, początkowo składano indywidualnie, a później także grupowo. Natomiast stan zachowania większości z nich jest rewelacyjny. W dawnych Andach nikt nie umierał… – W Andach przedhiszpańskich nikt nie umierał. Wszyscy byli predestynowani do dalszego życia w równoległym świecie przodków (hurin pacha). Warunkiem było, aby członkowie rodziny spełnili swój obowiązek i przygotowali zmarłego do dalszego życia – wyjaśnia prof. Makowski. W jego ocenie powszechność tobołów grzebalnych na cmentarzyskach wybrzeża Peru w okresach późnych (800–1531/32) i na początku okresu kolonialnego w przypadku pochówków wszystkich grup wiekowych obu płci jest świadectwem, że wspomniany obowiązek zapewnienia ciągłości życia po życiu swoim bezpośrednim przodkom był traktowany bardzo na poważnie. – Wszak to zmarli powracają co roku na ziemię i pilnują zbiorów. Od nich też zależy obfitość wody, która spływa z gór na pustynne wybrzeża i wypełnia kanały nawadniające – dodaje naukowiec. Pachacámac – wyrocznia i świątynia Pachacámac była bardzo znaną świątynią i wyrocznią bóstwa Pacha Kamaq w późniejszym okresie – w czasie panowania Inków. Jego imię oznacza „ten, który daje życie ziemi”. Pochówki znaleziono na terenie rozległego zespołu cmentarzysk z różnych okresów, u stóp Świątyni Malowanej. Nekropole odkrył już pod koniec XIX wieku Max Uhle, który jest uważany za pioniera archeologii naukowej w Andach. Poza ogólnymi informacjami nie opublikował swoich znalezisk. Z kolei cmentarzysko ulegało systematycznemu niszczeniu, również przez rabusiów. – Można przypuszczać, że niewielki procent grobów w obrębie wykopalisk Uhlego było dobrze zachowanych. Stąd też wyjątkowość aktualnego odkrycia – podkreślono w serwisie Archeowieści. Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Najnowsze badania przeprowadzono w miejscu, w którym osunął się mur z okresu inkaskiego i kolonialnego. Naukowcy przypuszczali, że zwały cegieł mułowych utrudniły dostęp rabusiom do grobów. Okazało się być to prawdą. To tam prof. Makowski i jego współpracownicy – Cynthia Vargas, Doménica Villavicencia Mergoni i Ana Fernández – natknęli się na doskonale zachowane toboły grzebalne. Kim byli zmarli? Naukowcy stwierdzili, że na cmentarzysku objętym wykopaliskami przez prof. Makowskiego wcale nie pochowano elity, jak sugerowano wcześniej. Porównywalne jest ze stanowiskiem Ancón, które zarówno w okresie Imperium Wari, jak i w okresach późniejszych było miejscem pochówku rybaków. Pachacámac w okresie Imperium Wari – a dokładnie między 800 a 1100 rokiem – miał charakter osady z platformą ceremonialną. Platforma ta obecnie znajduje się jest pod zwaliskami i tarasami Świątyni Malowanej z okresu inkaskiego, a zatem późniejszego o kilkaset lat. Pochówki są prawdziwą kopalnią informacji o pozycji społecznej mężczyzn, kobiet i dzieci. Do laboratorium udało się przenieść w całości 19 tobołów. Niebawem zostaną prześwietlone z pomocą tomografii komputerowej bez konieczności ich otwierania. Badacze porównają też odkrycia z Pachacámac z tymi z Castillo de Huarmey. Tam w 2010 roku, zespół pod kierownictwem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz odkrył pierwszy w historii zbiorowy pochówek kobiet najwyższych elit imperium Wari. Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Oprócz pochówków zespół prof. Makowskiego odkrył dwa berła. Były złożone w depozycie wotywnym i przykryte warstwą fragmentów muszli tropikalnej Spondylus princeps, importowanej z Ekwadoru. Przedmioty są rzeźbione w drzewie i dekorowane wizerunkami dwóch dostojników noszących nakrycie głowy typu Tiwanaku. Berła znaleziono w niewielkiej odległości od cmentarzyska. Pochodzą z tego samego okresu. Co już wiemy o Pachacámac? Pachacámac, wbrew poprzednim koncepcjom, nie funkcjonowało nieprzerwanie jako święte miasto i centrum kultu od czasów budowy Starej Świątyni kultury Lima do podboju hiszpańskiego. W okresie trwania Imperium Wari było stosunkowo skromną osadą o odmiennym planie i charakterze, Pachacámac stało się monumentalnym założeniem godnym funkcji wyroczni i jedną z trzech najważniejszych świątyń w centralnych Andach dopiero prawie pięć stuleci później. Czyli po włączeniu tej części wybrzeża Peru do Imperium Inków. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem
Zmarł w wieku zaledwie 25 lat. Cierpiał na artretyzm, a jego kręgosłup był zniszczony przez siedzący tryb życia. Czescy archeolodzy odkryli w Egipcie grobowiec faraońskiego skryby sprzed 2500 lat.
W tym artykule: Grobowiec faraońskiego skryby z czasów okupacji Jak wyglądał grobowiec? Rabusie byli pierwsi, zostawili szkielet Archeolodzy z Czeskiego Instytut Egiptologii na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Karola w Pradze od lat prowadzą wykopaliska na nekropolii w Abusir w Egipcie. Znajdują się tam nie tylko faraońskie piramidy, ale również grobowce należące do wysokich urzędników i świty egipskich królów. Grobowiec faraońskiego skryby z czasów okupacji W I tysiącleciu przed naszą erą Egipt znacząco osłabł politycznie i militarnie. Wpadał w obce ręce. To właśnie z tych czasów pochodzi grób skryby, na który natknął się zespół czeskich egiptologów. Do odkrycia doszło w kwietniu tego roku wśród innych szybowych grobowców z okresu saicko-perskiego, czyli XXVI i XXVII dynastii. Skrywał się tam grobowiec skryby sprzed 2500 lat. To wówczas perski władca Kambyzes podbił i podporządkował sobie Egipt. On i kilku kolejnych władców perskich było faraonami, czyli królami Egiptu. – Jest to bogato zdobiony grobowiec szybowy średniej wielkości, którego właściciel, niejaki Dżehutimhat, pełnił funkcję królewskiego skryby – wyjaśnia prof. Ladislav Bareš, który od ponad dwóch dekad koordynuje czeskie wykopaliska w tym rejonie. W jego ocenie to znalezisko rzuca światło na zmiany zachodzące w Egipcie w tych burzliwych czasach, czyli w VI i V wieku p.n.e. Jak wyglądał grobowiec? Grobowiec faraońskiego skryby składał się z trzech zasadniczych elementów. Pierwszym była cześć naziemna, ale ona została zniszczona już w starożytności. To tam bliscy zmarłego składali dary. Druga część to 14-metrowy szyb prowadzący do podziemi. Trzecia i zasadnicza część grobowca to właśnie komora grobowa wykuta głęboko pod ziemią. To na nią natknęli się czescy egiptolodzy w tym roku. Komora grobowa jest bogato zdobiona hieroglifami i rozmaitymi scenami. Na przykład północna ściana pokryta jest zaklęciami, które miały chronić przed ukąszeniem węży. Po raz pierwszy zapisano je w Tekstach Piramid, czyli na ścianach faraońskich grobowców sprzed 4300 lat. Na południowej i zachodniej ściany ukazano liczne ofiary. Z kolei na suficie komory grobowej znajdują się przedstawienia podróży słońca po niebie w jego porannych i wieczornych barkach, którym towarzyszą hymny na cześć wschodzącego i zachodzącego słońca. Uwagę archeologów zwrócił duży kamienny sarkofag pokryty inskrypcjami zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Pokryto nimi też kamienną pokrywę. Widać na niej wizerunki egipskich bogiń: Izydy i Neftydy, którym towarzyszą teksty zapewniające zmarłemu ochronę. Rabusie byli pierwsi, zostawili szkielet Niestety, grobowiec został obrabowany, zapewne już w starożytności, być może około V wieku n.e. Zachowały się jednak szczątki zmarłego. Po złodziejach pozostały też wypalone pochodnie. Nie wynieśli kilku fragmentów naczyń ceramicznych; część pochodziła z Syro-Palestyny. Co ciekawe, z analizy antropologicznej wykonanej przez egipskich ekspertów wynika, że Dżehutimhat zmarł w wieku około 25 lat. Jego szkielet nosił ślady choroby zawodowej. Widoczne są zwyrodnienia związane z siedzącym trybem pracy, podobne jak w przypadku osób spędzających dzisiaj dużo czasu przy komputerze w biurze. Dodatkowo cierpiał na ciężką osteoporozę. Bliscy i rodzina pisarza byli pochowani nieopodal, na tej samej nekropoli. Dzięki temu wiemy na przykład, że jego matka pochodziła prawdopodobnie z Nubii, czyli dzisiejszego Sudanu. Źródło: Uniwersytet Karola w Pradze. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wyjątkowy grób sprzed setek lat. Pochowano w nim człowieka, który miał 4 metalowe palce
Archeolodzy w Niemczech odnaleźli grób, w którym pochowano mężczyznę w średnim wieku. Naukowcy zauważyli, że do jednej dłoni była przymocowana proteza, składająca się z czterech metalowych palców.
W tym artykule: Mężczyzna z czterema protetycznymi palcami Bardzo rzadkie odkrycie Stracił palce, żył dalej Najstarsza proteza na świecie Niemieccy archeolodzy odkryli niezwykły grób. Pochowano w nim mężczyznę, który nie miał czterech palców lewej dłoni. W ich miejscu znajdowała się jednak metalowa proteza. Badacze uważają, że zmarły stracił palce w wyniku amputacji. Pochówek odnaleziono podczas prac rurociągowych w pobliżu kościoła parafialnego św. Grzegorza w Freising, w Bawarii. Mężczyzna z czterema protetycznymi palcami – Nawet dla doświadczonych archeologów to znalezisko jest czymś wyjątkowym – napisali w oświadczeniu naukowcy. – Na pozostałości dłoni znajdowała się wyrafinowana konstrukcja wykonana z żelaza – czytamy. Analiza szkieletu wykazała, że mężczyzna miał 30–50 lat. Uczeni datują jego pochówek na lata 1450–1620. Sama proteza była wynalazkiem średniowiecznym. Naukowcy podkreślają, że to kolejny dowód na to, że w ówcześni lekarze tworzyli innowacje. Miały one ułatwiać życie ludziom, którym amputowano kończyny. – Obecnie w Europie Środkowej znanych jest około 50 podobnych protez z okresu późnego średniowiecza i czasów nowożytnych. Należą do nich zarówno proste, nieruchome protezy, jak i te z elementami mechanicznymi – wyjaśniają niemieccy badacze. Bardzo rzadkie odkrycie Proteza składała się z palców: wskazującego, środkowej, serdecznego i małego. Każdy z nich jest nieruchomy. Znajdują się w pozycji, która imituje naturalny układ dłoni. Palce są delikatnie zakrzywione. – Protezę prawdopodobnie przywiązano pasami do kikuta ręki – mówi dr hab. Walter Irlinger, kierownik wydziału konserwacji w Bawarskim Państwowym Urzędzie Ochrony Zabytków, który badał i zabezpieczał szkielet. Jak dawniej plombowano zęby? Historia implantów sięga 2300 lat Protezy i implanty zębowe nie są wynalazkiem współczesnej medycyny. Odkrycie najstarszego implantu zębowego na terenie północnej Francji dowodzi, że starożytni Celtowie byli nie tylko wojo... Naukowcy nie wiedzą, w jaki sposób mężczyzna stracił fragment ręki, ani dlaczego właściwie potrzebował protezy. W czasach przełomu średniowiecza i starożytności tego rodzaju wynalazki były bardzo rzadkie. – Konstrukcję pokryto skórą, a konserwator znalazł po wewnętrznej stronie palców składaną tkaninę – czytamy. Oznacza to, że prawdopodobnie mężczyzna nosił na żelaznej dłoni pewnego rodzaju nakrycie lub rękawicę, która ukrywała sztuczną dłoń. – Wewnątrz żelaznej protezy znaleźliśmy również materiał przypominający gazę. Prawdopodobnie służył do zabezpieczania kikuta przed obtarciami – twierdzą autorzy. Stracił palce, żył dalej – Wiele konfliktów zbrojnych w Europie Środkowej wydarzyło się w późnym średniowieczu i wczesnej epoce nowożytnej. Freising zyskało w tym okresie wielkie wpływy. Było jednak kilkukrotnie miejscem ofensyw wojskowych. M.in. podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648). Prawdopodobnie doprowadziło to do częstszych amputacji i zwiększonego zapotrzebowania na protezy – czytamy w oświadczeniu. Prof. Irlinger przypomniał, że jedną z najsłynniejszych „żelaznych dłoni” w Niemczech miał rycerz Götz von Berlichingen. W 1530 roku stracił prawą rękę podczas oblężenia Landshut. Wojownik został trafiony kulą armatnią. – W przeciwieństwie do żelaznej ręki z Freising, jego proteza była mobilna i wyjątkowo złożona technicznie – dodaje badacz. Najstarsza proteza na świecie Co ciekawe, najstarsza proteza na świecie to prawdopodobnie tak zwany palec kairski. To drewniana konstrukcja, która imitowała duży palec u nogi. Odnaleziono ją w starożytnej egipskiej mumii. Datowanie wykazało, że sztuczny fragment stopy miał nawet 3000 lat. Protezę odnaleziono ponad 20 lat temu na terenie nekropolii Sheikh Abd el-Qurna, znajdującej się na zachód od Luksoru w Egipcie. Znakomicie wykonany protetyczny palec był dopasowany do szczątków kobiety, uważanej za córkę starożytnego egipskiego kapłana o wysokim statusie. Źródło: BLFD. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Walki na większą skalę odbywały się w Europie o 1000 lat wcześniej, niż sądzono. Dowody w masowym grobie
Wielomiesięczne i szeroko zakrojone walki mogły mieć miejsce w Europie nawet ponad 5 tysięcy lat temu. Poświadczają to kości mężczyzn odkryte w masowym grobie w hiszpańskim schronisku skalnym.
W tym artykule: Masowy grób w schronisku skalnym Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Walki i szersze konflikty międzyludzkie towarzyszyły naszemu gatunkowi od zarania. Kiedy jednak przerodziły się w bardziej zorganizowane i długotrwałe działania? W Europie miało to nastąpić dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Masowy grób w schronisku skalnym Historię wielomiesięcznych i intensywnych walk należy jednak przesunąć o tysiąc lat. Przekonują o tym hiszpańscy archeolodzy w artykule opublikowanym w naukowym periodyku „Scientific Reports”. Międzynarodowy zespół badaczy ponownie przyjrzał się ponad 300 szkieletom złożonym w schronisku skalnym w San Juan ante Portam Latinam w regionie Rioja Alavesa w północnej Hiszpanii. Poszukiwali śladów po ranach zagojonych i niezagojonych (w wyniku których ludzie umarli). Masowy grób sprzed tysięcy lat odkryto przypadkowo w 1985 roku. Wówczas spychacz odsłonił kości ludzkie. Wykopaliska ratownicze ruszyły dopiero w 1990 roku. Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Okazało się, że kości należącej do 65 osób nosiły ślady po niezaleczonych urazach, a 89 – po takich, które się zagoiły. To bardzo duże liczby – uznali badacze – bo dotyczą ponad 23 proc. osób pochowanych w schronisku skalnym. Urazy charakterystyczne dla walk mieli w dużej mierze młodzi i dorośli mężczyźni. Ponad 74 proc. niezagojonych urazów i 70 proc. zagojonych urazów miało miejsce u dorastających lub dorosłych mężczyzn, co stanowi znacznie wyższy odsetek niż u kobiet i stanowi niespotykaną liczbę w porównaniu do innych europejskich miejsc masowych pochówków z okresu neolitu. Naukowcy zwracają uwagę, że wiele śmiertelnych urazów nie jest widocznych w kościach, bo dotyczy tkanek miękkich. Można zatem przypuszczać, że więcej osób pochowanych w hiszpańskim schronisku skalnym zmarło w wyniku konfliktu. Udało się też ustalić, ile lat mają kości. Wszystko dzięki badaniom z wykorzystaniem metody radiowęglowej. Zmarli żyli od 5400 do około 5000 lat temu Zarówno duża liczba osób rannych, jak i nieproporcjonalnie wysoki odsetek poszkodowanych mężczyzn sugerują, że obrażenia powstały w wyniku konfliktu, który potencjalnie trwał co najmniej kilka miesięcy – uważają autorzy artykułu. W Słowacji odkryto duży masowy grób. Zmarli mieli odcięte głowy, a wśród nich byli nastolatkowie Archeolodzy odnaleźli masowy grób w Słowacji. Pochodzi sprzed 7000 lat. Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze. Czy wiadomo, kim byli? Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Wygląda na to, że część osób zmarła na skutek postrzału z łuku. Wśród kości znaleziono bowiem ponad 50 grotów strzał. Wcześniejsze badania wykazały, że 36 z nich miało niewielkie uszkodzenia związane z trafieniem w cel. Naukowcy uważają, że odkrycia z hiszpańskiej jaskini poświadczają jeden z pierwszych szeroko zakrojonych konfliktów. Mógł trwać wiele miesięcy. Nie jest jasne, co było jego przyczyną. Autorzy spekulują na temat kilku możliwych przyczyn. Jedna z teorii mówi o napięciach między różnymi odmiennymi kulturowo grupami w regionie w okresie późnego neolitu. Z badań izotopowych wynika, iż część zmarłych była niedożywiona. To również może być związane z przyczynami konfliktu. Niewykluczone, że konkurowano o zasoby. Do tej pory sądzono, że w epoce neolitu walki były krótkotrwałe i zaangażowane w nie były niewielkie grupy liczące 20-30 osób. Społecznościom miało brakować zaplecza logistycznego do dłuższych konfliktów. Te miały stać się możliwe dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Znalezisko z Półwyspu Iberyjskiego zdaje się jednak przeczyć temu przeświadczeniu. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Stragany, monety i kości sprzed ponad 200 lat. Odkrycia archeologiczne na Placu Trzech Krzyży w Warszawie
Pozostałości straganów, monety i kości zwierząt nawet sprzed 200 lat odkryli archeolodzy w czasie badań na Placu Trzech Krzyży w centrum Warszawy. Towarzyszyły przebudowie nawierzchni. Współcześni drogowcy mieli też okazję przyjrzeć się technice pracy swoich poprzedników.
W tym artykule: Stragany wśród błota Koniec targu. Wkracza Komisja Brukowa Bruk z czasów PRL Co dalej z brukiem? Plac Trzech Krzyży to miejsce znane warszawiakom. Swoją nazwę zawdzięcza dwóm kolumnom, które zwieńczone są pozłacanymi krzyżami. Trzeci krzyż jest nieco ukryty. Trzyma go posąg świętego Jana Nepomucena. Plac uzyskał swój kształt w XVIII wieku. Jako że znajduje się w ciągu Traktu Królewskiego w Warszawie, zapuszczają się tam również turyści w drodze do budynków parlamentu czy do Łazienek Królewskich. W ostatnim czasie trwała jego przebudowa. Okazało się, że już kilkanaście centymetrów pod asfaltem znajdowały się skarby przeszłości. Stragany wśród błota Pod koniec XVIII wieku w miejscu obecnego placu utworzono targowisko miejskie. Jego nawierzchnia nie była utwardzona. Co ciekawe, bruk w okolicach placu ułożono w połowie XVIII wieku. Jednak sam plac nie zmienił się pod tym względem. Idąc po zakupy, mieszkańcy często brodzili w błocie i w odchodach koni, które w tamtych czasach były popularnym środkiem transportu. – Podczas prac archeologicznych odnaleźliśmy jego [targu – przyp. red.] pozostałości – dosyć dobrze zachowane drewniane elementy stoisk oraz kości zwierzęce. Ubój zwierząt na stoiskach z mięsem odbywał się na miejscu – stąd odnalezione kości, głównie świńskie – podał warszawski Zarząd Dróg Miejskich. Udało się też natrafić na cenniejsze znaleziska. Archeolodzy odkopali monety pochodzące sprzed kilkuset lat. Koniec targu. Wkracza Komisja Brukowa Targowisko funkcjonowało na placu aż do około 1830 roku. Wówczas je zamknięto. Stało się to w wyniku decyzji Komisji Brukowej. Była ona powołana w 1740 roku pod kierunkiem marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego w celu poprawy warunków sanitarnych w Warszawie. Komisja działała jednak stopniowo. Dopiero w 1831 roku podjęła decyzję o wybrukowaniu placu. – Aby ułożyć bruk na placu, należało pozbyć się istniejącego targowiska. Budowniczowie nie rozbierali jednak straganów, a po prostu zrównali je z ziemią. W nowoczesnym budownictwie podbudowa jezdni składa się z wielu warstw specjalistycznych materiałów – tak, aby maksymalnie wydłużyć jej żywotność. Może trudno w to uwierzyć, ale w podbudowie pod dawnym brukiem zastano błoto, końskie odchody, świńskie kości i zburzone drewniane stragany. Do niedawna po tak ugruntowanej nawierzchni jeździły w stolicy samochody, autobusy miejskie i rowery – opisał ZDM. Bruk z czasów PRL W czasach komunistycznych powierzchnia Placu Trzech Krzyży była prawdziwym patchworkiem. – Stara nawierzchnia pl. Trzech Krzyży pokryta była asfaltem pamiętającym jeszcze czasy PRL. Wszystkie znaleziska, które udało nam się odkryć, przykryte były więc grubą warstwą podbudowy — w tym dawnej nawierzchni z bruku — oraz nawierzchni asfaltowej – informuje ZDM. O jakości prac wykonywanych za czasów PRL drogowcy mogli przekonać się podczas poprzednich przebudów. – Bruk, który przetrwał wojnę, nie był traktowany przez drogowców z PRL z należytym szacunkiem. Wszelkie prace związane z układaniem instalacji podziemnych kończyły się tym, że bruk układany był niedbale lub często zastępowano go zupełnie innym materiałem. Nikt nie przejmował się różnicą poziomów nawierzchni czy trwałością tak wykonanej naprawy – podaje ZDM. W Łeknie odkryto średniowieczną drogę. Ma ponad 500 lat i skrywa np. dawne monety Średniowieczna droga sprzed kilku wieków odkryta w Łeknie miała utwardzoną drewnianą nawierzchnię. Między jej deskami odkryto m.in. zguby dawnych przechodniów. Co dalej z brukiem? Remont odbywał się pod nadzorem konserwatora zabytków. Z jezdni po stronie zachodniej placu drogowcy usunęli cały bruk. Było go stosunkowo niewiele i był w złym stanie. Z kolei na jezdni wschodniej zachowało się sporo bruku. Zinwentaryzowano go i zabezpieczono siatką. Następnie został przykryty ponownie asfaltem. Być może będzie eksponowany w przyszłości. – Ten stosunkowo prosty w założeniach, aczkolwiek już nie w realizacji projekt na pewno nie kończy dyskusji o docelowym kształcie placu, lecz dopiero ją rozpoczyna. Oczywiście wykonane prace nie pójdą na marne — plac jest w znacznym stopniu przebadany – zapewniają drogowcy. Źródło: ZDM. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Który okres w dziejach Bliskiego Wschodu był najbardziej brutalny? Naukowcy mają odpowiedź
Najbardziej brutalny okres w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu miał miejsce około 4500–3300 lat p.n.e. w okresie chalkolitu. Takie ustalenie naukowców możliwe było po przeanalizowaniu kilku tysięcy szkieletów z urazami.
W tym artykule: Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Jakie były przyczyny konfliktów? Epoka brązu i później Obszar Bliskiego Wschodu był w miejscem, w którym powstały pierwsze znane cywilizacje. To tam doszło do udomowienia zwierząt i niektórych roślin, na przykład zbóż. Znajomość rolnictwa rozprzestrzeniła się stamtąd do Europy. Na Bliskim Wschodzie istniały też wielkie cywilizacje – sumeryjska, asyryjska czy hetycka. Jest to zatem obszar bardzo interesujący dla badaczy przeszłości człowieka. Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Naukowcy byli świadomi, że na terenie Bliskiego Wschodu od tysiącleci dochodziło do różnego rodzaju konfliktów zbrojnych i agresji. Jednak nikt do tej pory nie zajął się tym zagadnieniu bliżej. Nie było jasne, kiedy dochodziło najczęściej do przemocy. Zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii i Polski postanowił przyjrzeć się kościom ludzkim z Bliskiego Wschodu. Pochodziły z Turcji, Iraku, Iranu, Syrii, Libanu, Izraela i Jordanii i były datowane na lata 12 000–400 p.n.e. Dzięki takiemu szerokiemu zakresowi chronologicznemu udało się dokonać ciekawych obserwacji. W sumie przeanalizowano ponad 3500 szkieletów pod kątem urazów czaszek lub ran zadanych bronią. Wyniki opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Nature Human Behavior”. Jakie były przyczyny konfliktów? Okazało się, że najwięcej urazów miało miejsce około 4500–3300 lat p.n.e., czyli w okresie chalkolitu. Autorzy publikacją sugerują, że przemoc w tym czasie zbiegła się z powstaniem pierwszych scentralizowanych protopaństw. Wówczas sporadyczne utarczki i waśnie poszły w zapomnienie. Nastała epoka konfliktów zbrojnych na dużą skalę. Chalkolit to epoka, która nastąpiła po neolicie. Jeszcze w neolicie gęstość zaludnienia była niska, mimo że rolnictwo rozprzestrzeniało się na coraz większe tereny. Od około 4400 lat p.n.e. zmieniły się warunki klimatyczne i było bardziej sucho. Być może była to jedna z przyczyn rozwoju pierwszych miast. Wtedy tworzące się elity zaczęły konkurować o kontrolę nad zasobami. Z kolei miejska ciasnota i rosnące nierówności mogły wywoływać konflikty międzyludzkie – sugerują autorzy artykułu. Krzyżowcy w Jordanii. Polscy archeolodzy na tropie rezydencji wojowniczych rycerzy Wśród średniowiecznych ruin na przedmieściach stolicy Jordanii polscy archeolodzy odkryli blok ze znakiem krzyża. Czy krzyżowcy wznieśli tam w XII wieku nieznaną do tej pory historykom rezy... Epoka brązu i później Naukowcy stwierdzili, że przemoc była mniej obecna w życiu ludzi na Bliskim Wschodzie we wczesnej i środkowej epoce brązu (3300-1500 lat p.n.e.). To wówczas powstały pierwsze spisane kodeksy prawne i powstała instytucja sądu. Te elementy cywilizacji najbardziej rozwinęły się w latach 2400–1700 p.n.e. W tym okresie cały Bliski Wschód połączył też dalekosiężny handel. Doszło również do profesjonalizacji armii. Wzrost przemocy nastąpił ponownie w późnej epoce brązu i epoce żelaza, czyli w latach 1500-400 p.n.e. Wówczas nastąpiła trwająca 300 lat susza, która mogła przyczynić się do niepokojów. Miały miejsce masowe ruchy ludnościowe. Do władzy doszło imperium asyryjskie, które prowadziło kampanie wojskowe, przeprowadzało masowe deportacje i przymusowe opodatkowanie. Zdaniem naukowców nowe badania rzucają nowe światło na historię konfliktów we wczesnych społecznościach. – Zrozumienie różnic w poziomie przemocy w przeszłości jest nie tylko głównym problemem nauk społecznych, ale także w antropologii, archeologii i historii – zaznaczają naukowcy. Źródło: Nature Human Behavior Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W krypcie katedry w Świdnicy odnaleziono ludzkie kości. Niektóre należały do dzieci
Archeolodzy prowadzili badania w krypcie katedry świdnickiej, która znajdowała się w podziemiach. Odnaleźli tam kości co najmniej 38 osób. Troje z nich to dzieci.
W tym artykule: W podziemnej krypcie odnaleziono kości co najmniej 38 osób W pomieszczeniu znajdował się również sarkofag i ossuarium Katedra w Świdnicy ma najwyższą wieżę na całym Śląsku W sierpniu tego roku w podziemiach katedry św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy odbywały się prace budowlane. Robotnicy przebili się wówczas przez ścianę i odnaleźli dodatkowe pomieszczenie, które okazało się kryptą. Podczas kilku miesięcy badań odnaleziono wiele niezwykłych zabytków. Teraz badacze przekazali, że w krypcie znajdowały się również kości co najmniej 38 osób. W podziemnej krypcie odnaleziono kości co najmniej 38 osób Rzeczniczka Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Małgorzata Moczulska przekazała, że badaniem ludzkich szczątków znalezionych w podziemiach gotyckiej katedry zajmuje się antropolog z tej samej uczelni, prof. Jacek Szczurowski. – Samo znalezienie i eksploracja szczątków to dopiero początek badań, z których dowiemy się m.in. z jakiego powodu zmarły osoby, których szczątki złożone zostały w krypcie, w jakim były wieku, jak się odżywiały i z jakiej warstwy społecznej pochodziły – przekazał naukowiec w rozmowie z PAP. – Ta krypta najprawdopodobniej przez wiele lat służyła jako pomieszczenie, gdzie przenoszone były kości. Nie wiemy tylko skąd: czy z innego miejsca w kościele, czy też z cmentarza przy świątyni. W krypcie znaleźliśmy liczne kości szkieletu postkranialnego i 17 czaszek. Na dziś wiemy, że należały do 38 osób. Wśród nich jest trójka dzieci. Jedno z nich zmarło w okresie okołoporodowym – powiedział prof. Szczurowski. W pomieszczeniu znajdował się również sarkofag i ossuarium Badacz przyznał, że antropolodzy będą chcieli teraz ustalić płeć tych osób, a także wiek, w którym zmarły. – Ze śladów na kościach odczytamy czy chorowali, jak się odżywiali, czy ciężko pracowali. Dowiemy się, na co liczymy, czegoś więcej o ówczesnym społeczeństwie Świdnicy – przyznał naukowiec. Badacze zaznaczają, że kolejne badania mogą również rzucić nowe światło na historię zabytkowej budowli. To pierwsze takie odkrycie w Polsce. Pod Jarosławiem odnaleziono grób scytyjskiego wojownika W Sobiecinie pod Jarosławiem w województwie podkarpackim archeolodzy odnaleźli grób scytyjskiego wojownika. Pochodzi sprzed 2500 lat. Jego odkrywcy podkreślają, że to wyjątkowe znalezisko n... W pierwszym etapie badań, który nastąpił zaraz po odkryciu krypty, znaleziono tam XVII-wieczny cynowy sarkofag, który był zdobiony polichromią (wielobarwna ozdoba stosowana w architekturze od czasów starożytnych) oraz ossuarium, czyli naczynie do przechowywania kości, albo prochów zmarłego. Naukowcy poinformowali, że w sarkofagu znajdowały się szczątki hrabiego Georga von Schlicka. To austriacki dowódca z czasów wojny trzydziestoletniej. To konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 roku, w którym ścierały się siły protestanckiego państwa Świętego Cesarstwa Rzymskiego, zwanego potocznie Pierwszą Rzeszą Niemiecką, które wspierały inne państwa europejskie, takie jak Szwecja, Dania i Francja a katolicką dynastią Habsburgów. Chociaż wojna miała początkowo podłoże religijne, mocarstwa europejskie wykorzystały ten pretekst do osłabienia potęgi monarchii habsburskiej. Katedra w Świdnicy ma najwyższą wieżę na całym Śląsku Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika w Świdnicy to gotycki kościół, który znajduje się przy placu Jana Pawła II, w południowo-wschodniej części średniowiecznego miasta i jest jednym z jego najważniejszych zabytków. W marcu 2017 roku budynek został wpisany na listę Pomników Historii. Wieża katedry ma ponad 101 metrów wysokości, co sprawia, że jest najwyższą wieżą na terenie Śląska i szóstą co do wielkości w Polsce. Kościół został wybudowany w XIV wieku na polecenie księcia Bolka II Świdnickiego. To konsekwencja pożaru wcześniejszego drewnianego budynku sakralnego, który stał w tym samym miejscu. Według legendy sam książę położył pierwszy kamień pod budowę nowej konstrukcji. W kolejnych wiekach budynek był rozbudowywany i użytkowany najpierw przez ewangelików, a w XVII wieku przez jezuitów. W drugiej połowie XVIII wieku – za zgodą władz pruskich – kościół został zamieniony na magazyn zbożowy. Ponownie odrestaurowany pod koniec XIX wieku. Źródło: PAP Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zjawiskowa rekonstrukcja twarzy średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na dwie rzadkie choroby
Naukowcy dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny, który cierpiał na niskorosłość. Jego szczątki odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Badacze odkryli wówczas, że pochowano go w nietypowy sposób.
W tym artykule: Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W grudniu ubiegłego roku polscy badacze dokonali niecodziennego odkrycia. Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Arizony dokonali analizy wyjątkowych szczątków, które odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Współcześnie to mała wieś znajdująca się w województwie wielkopolskim, która liczy ponad 600 mieszkańców. W średniowieczu jednak była średniej wielkości miastem szlacheckim. Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Od lat 80 na terenie klasztoru odbywały się wykopaliska archeologiczne. Polscy uczeni zlokalizowali wówczas dawny cmentarz, na którym pochowano kilkaset osób. W artykule naukowym, w którym opisano ubiegłoroczne badania, naukowcy poinformowali, że ich uwagę zwróciły szczątki nazwane Ł3/66/90. Szkielet należał do mężczyzny, który został pochowany w nietypowym miejscu, z dala od innych grobów, na pozostałościach wału grodu. Badania wykazały, że człowiek ten cierpiał na wiele rodzajów dysplazji. To nieprawidłowości w wyglądzie komórek oraz zaburzeniu w budowie tkanki, które mogą wskazywać m.in. na zaburzenia budowy lub różnicowania komórek oraz ich struktury. – Dr Elżbieta Miłosz w poprzednich badaniach ustaliła, że mężczyzna chorował na achondroplazję. Jednak nasza analiza wykazała, że cierpiał także na dyschondrosteozę Lériego-Weilla i hemimielię łokciową – mówiła przed rokiem w rozmowie z National Geographic dr Magdalena Matczak. Oszałamiająca rekonstrukcja twarzy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tak wyglądali nasi przodkowie Naukowcy dokonali zjawiskowej rekonstrukcji twarzy człowieka rozumnego. To najstarszy Homo sapiens, którego genom zsekwencjonowano. Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby – Achondroplazja była najczęściej spotykaną dysplazją w zapisie archeologicznym. Jednak dyschondrosteozę Lériego-Weilla odkryto w zaledwie kilku szkieletach – napisali w badaniu, które opublikowano w czasopiśmie naukowym „International Journal of Osteoarchaeology”. – Mężczyzna ten jest pierwszym przypadkiem z okresu średniowiecza w Europie Środkowej, u którego zdiagnozowano zarówno achondroplazję, jak i dyschondrosteozę Lériego-Weilla – stwierdzili uczeni. Naukowcy wykonali skany 3D szkieletu chorego człowieka, a datowanie radiowęglowe jego kości wykazało, że żył między IX a XI wiekiem. Miał ok. 35–40 lat. Na podstawie kości badacze nie wiedzieli jednak, jak mógł wyglądać za życia. Tutaj z pomocą przyszedł Cicero Moraes, brazylijski specjalista zajmujący się cyfrową grafiką 3D, postanowił dokonać rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny. W tym celu wykorzystał badania z ubiegłego roku, a także skany i dokonał prawdziwej „magii”. Moraes jest znany z wykonania wielu rekonstrukcji w przeszłości. Odtworzył wygląd m.in. rdzennego mieszkańca Brazylii Zuzu, kobiety z epoki brązu, Homo sapiens sprzed 45 tys. Lat, a także św. Walentego, czy Marii Magdaleny. Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W najnowszej rekonstrukcji zespół Moraesa wykorzystał skany czaszki, które zostały dostarczone przez naukowców odpowiedzialnych za ostatnie badania. Graficy następnie wgrali je do programu do edycji zdjęć w trójwymiarze. Kolejnym krokiem było wykorzystanie markerów grubości tkanek miękkich i rozmieszczenie danych na zcyfryzowanej czaszce. Autorzy opisali swoją pracę na stronie internetowej bioRxiv. – Aby poznać rozmiar innych struktur, takich jak nos, uszy, usta i inne rysy twarzy, wykonaliśmy serię projekcji na podstawie pomiarów wykonanych za pomocą tomografii komputerowej żywych ludzi – mówi Cícero Moraes w rozmowie z Live Science w e-mailu. – Zaimportowaliśmy także tomografię żywego człowieka, wirtualnego dawcy, którego budowę czaszki dostosowano do kształtu Ł3/66/90, modyfikując także tkanki miękkie – wyjaśnia autor. Jak zwykle zespół stworzył dwa modele. Jeden czarno-biały, który w jak najbardziej realistyczny i obiektywny sposób pokazuje wszystkie szczegóły twarzy tego człowieka, a także model, który Moraes nazywa „spekulacyjnym”. Pokazuje on Polaka z Łekna z ciemnymi włosami i z brodą. Na tym zdjęciu widać również jego karnację, a także kolor oczu. Co najważniejsze, na obydwu modelach widać cechy dysplazji, na którą cierpiał ten człowiek. Widać tu jego ponad przeciętnie wydatne czoło, a także zapadniętą nasadę nosa. Źródło: bioRxiv Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zagadkowe praktyki sprzed 6 tys. lat. „Recykling” kości zmarłych ludzi w hiszpańskiej jaskini
Kości zmarłych ludzi, złożone blisko 6 tysięcy lat temu we wnętrzu jaskini Cueva del Mármoles, były wtórnie wykorzystane po ich śmierci. Z części kości długiej wykonano na przykład narzędzie, a z czaszki... puchar.
W tym artykule: Jaskinia jako miejsca pochówków Odkrycia z Cueva del Mármoles Puchar z czaszki. Do czego służył? Takie są wyniki z badań naukowców ze Szwajcarii i Hiszpanii, które opublikowano w czasopiśmie „Plos One”. Co ciekawe, w analizach wzięli udział eksperci medycyny sądowej. Nie jest to pierwsza jaskinia na Półwyspie Iberyjskim, w której naukowcy natknęli się na tego typu zagadkowe praktyki dotyczące ludzkich zwłok. Jaskinia jako miejsca pochówków Ludzie składali swoich zmarłych w jaskiniach od tysięcy lat na różnych kontynentach. Również z Polski znamy takie przykłady. Na przykład w Jaskini Borsuka koło Krakowa w Małopolsce naukowcy znaleźli pochodzące z paleolitu szczątki dziecka. Było pochowane wraz z licznym zestawem ozdób. Praktyka składania zwłok w jaskiniach stała szczególnie powszechna na południu Półwyspu Iberyjskiego od około IV tysiąclecia p.n.e. Na stanowiskach archeologicznych w tym regionie powszechne są również dowody różnego rodzaju manipulacji pochowanymi szczątkami ludzkimi. Mowa o ich przełamywaniu, skrobaniu, nacinaniu i obrabianiu na różny sposób. Do teraz trwają dyskusje, co było powodem takich praktyk. Odkrycia z Cueva del Mármoles Wewnątrz jaskini archeolodzy namierzyli łącznie szczątki należące do co najmniej 12 osób. Ich wiek oszacowano na od V do II tysiąclecia p.n.e. Dość liczne były ślady po pośmiertnej ingerencji w kości w postaci złamań czy zadrapań. Jedna czwarta ze stu przeanalizowanych kości nosiła ślady jakiejś formy obróbki. Ingerencje w kości wykonano dość szybko po śmierci ludzi. Co było przyczyną ingerencji w kości zmarłych? Być może były to próby wydobycia szpiku i innych tkanek. Wśród tych szczątków znajdowała się jedna kość piszczelowa. Być może była użytkowana jako narzędzie. Świadczą o tym ślady na jednej z krawędzi, które przeanalizowano pod mikroskopem. Puchar z czaszki. Do czego służył? Znaleziono też obrobioną czaszkę, która przywodzi na myśl puchar. Naukowcy określili znalezisko jako „skull cup”. O czym świadczy ten obiekt? Naukowcy wskazują na dwie możliwości. Być może po śmierci próbowano dostać się do mózgu zmarłego lub zmarłej w celu jego konsumpcji. Jest też inna opcja. Czaszka uległa modyfikacji w celu jej dalszego wykorzystania w jakimś celu. Naukowcy nie sprecyzowali jednak, do czego mogła służyć. Podobne czary czy też puchary z ludzkich czaszek były szeroko wykorzystywane w różnych kulturach do spożywania rytualnych napojów czy posiłków. Traktowane były też jako trofea. Najstarsza czaszka obrobiona w ten sposób pochodzi z Wielkiej Brytanii i ma blisko 15 tysięcy lat. Korzystanie z czaszek jako czar poświadczone jest z bliższych nam czasów. Na przykład greccy historycy Herodot i Strabon pisali w swoich dziełach, że Scytowie po zabiciu swoich wrogów używali ich czaszek jako kubków. Naukowcy podkreślają, że nie ma jasnej odpowiedzi, jaki był powód modyfikacji kości z Cueva del Mármoles. Wiadomo, że była to w pradziejach powszechna praktyka w tym regionie. Być może obróbka szczątków miała znaczenie symboliczne, albo modyfikacji dokonywano w różnych okresach z różnych powodów. Pełne zrozumienie przyczyn obróbki kości prawdopodobnie nigdy nie będzie dla nas możliwe. Pierwsze badania archeologiczne w tej jaskini miały miejsce w 1934 roku. Z przerwami trwały do 2018 roku. Być może dalsze prace przyniosą nowe interesujące znaleziska. Źródło: Plos One. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.