Archeolodzy odkryli dowody na międzynarodową wymianę sprzed tysięcy lat. Odległość robi wrażenie
Archeolodzy odkryli nieznane pradziejowe kopalnie miedzi w Hiszpanii. Wydobywanie rud w tak wczesnym okresie nie jest dla archeologów niczym zaskakującym. Ale w tym przypadku miedź trafiała do miejsca odległego o tysiące kilometrów!
Często panuje przekonania, że globalizacja rozpoczęła się w ostatnich stuleciach, ale z roku na rok archeolodzy mają coraz więcej dowodów na to, że sięga ona zdecydowanie głębiej w historię człowieka. Wiadomo, że jakiś rodzaj wymiany produktów prowadziły wielkie cywilizacje – egipska czy mezopotamska, a później – rzymska. W cieniu pozostają pradziejowe społeczności niepiśmiennej Europy. Ale okazuje się, że i one powiązane były między sobą różnego rodzaju dalekosiężnymi kontaktami. Epoka brązu – epoka zmian Trudno podać dokładną datę, kiedy nastała epoka brązu, bo było to uzależnione od miejsca. W Europie można mówić o przedziale od 3000 do 900 roku p.n.e. To czasy pojawienia się wyrobów z brązu na dużą skalę. Obiekty z tego stopu były symbolem statusu społecznego w coraz bardziej zhierarchizowanych społeczności. Ale żeby posiadać i wykonać takie przedmioty, niezbędny był dostęp do złóż rudy miedzi. Nie wszędzie były one łatwo osiągalne ze względu na uwarunkowania geologiczne. Kopalnie miedzi w Hiszpanii Zespół badaczy ze szwedzkiego Uniwersytetu w Göteborgu poinformował właśnie o zlokalizowaniu w Estremadurze w południowo-zachodniej Hiszpanii sześciu nieznanych do tej pory pradziejowych kopalni z epoki brązu. W sumie zadokumentowano sześć stanowisk archeologicznych. Wychodnie rud są różnorodne – są to zarówno mniejsze obszary wydobywcze, jak i rozległe odkrywkowe kopalnie. Szczególnie godna uwagi była jedna kopalnia, w której odkryto około 80 kamiennych siekier z rowkami – narzędzi używanych do kruszenia i przetwarzania rudy. Dzięki nim wiadomo, w jakiej epoce dochodziło do wydobycia rudy. Dowody na powiązania międzynarodowe Prof. Johan Ling z Uniwersytetu w Göteborgu od lat zajmuje się tematyką wyrobów z brązu w pradziejowej Europie. Z prowadzonych przez archeologów badań izotopowych tych artefaktów odkrywanych w Skandynawii wynika, że rudy, z których je wykonano, pochodzą również z Półwyspu Iberyjskiego. – Nowo odkryte kopalnie z epoki brązu, zidentyfikowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat – zarówno przez inne zespoły badawcze, jak i około 20 nowych kopalni udokumentowanych przez naszą grupę badawczą w latach 2024–2026 – zmieniają nasze rozumienie tego, jak bardzo Europa była ze sobą powiązana już 3000 lat temu – mówi prof. Ling. „Wierzchołek góry lodowej” Nowe odkrycia dowodzą, że wydobycie metali w południowo-zachodniej Europie było znacznie bardziej rozległe i zorganizowane, niż wcześniej sądzono. Skala wydobycia świadczy o tym, że rudy były istotnym elementem wymiany dóbr i to na wielkie odległości. – Odkrycie nieznanych kopalni z epoki brązu w Estremadurze to tylko wierzchołek góry lodowej. Szacujemy, że w tym regionie – podobnie jak w Andaluzji – nawet 150 prehistorycznych kopalń może wciąż pozostawać nieudokumentowanych i niezbadanych – podkreśla prof. Ling. W jego ocenie, najnowsze bania mają potencjał, aby fundamentalnie zmienić nasze rozumienie epoki brązu, w którym wydobycie miedzi było jednym z kluczowych motorów napędowych kształtowania się złożonej stratyfikacji społecznej. Nie tylko miedź. Również „złoto północy” To, że rudy niezbędne do wytapiania brązu mogły być transportowane na wielkie odległości, nie jest dla archeologów zupełnym zaskoczeniem. W czasie epoki brązu na masową skalę „eksportowano” bałtycki bursztyn do strefy Morza Śródziemnego. Do dziś trwają badania na temat tego, jakimi trasami tam trafiał. Wiadomo jednak, że bursztyn był ceniony przez wyższe sfery i był symbolem statusu. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To największa dziura wykopana przez człowieka w Polsce. Wygląda jak gigantyczna rana w krajobrazie
Największa dziura w ziemi w Polsce przyciąga nie tylko geologów, ale i zwykłych turystów. Nie każdy wie, jak potężna jest to konstrukcja i co się z nią stanie po zakończeniu wydobycia. Kopalnię odkrywkową węgla brunatnego można oglądać w samym centrum naszego kraju.
Spis treści: Rozmiary, które przytłaczają Węgiel brunatny sprzed milionów lat Maszyny jak z innego świata Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Co dalej z Bełchatowem? „Jestem w Mordorze” – myślę, rozglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się armii złowrogich postaci. Na horyzoncie wznoszą się kominy elektrowni, z których unoszą się białe obłoki – nie dymu, a najczęściej pary wodnej. Krajobraz wokół przypomina scenografię z filmu science fiction: ogromne ściany ziemi, szarozielona mozaika taśmociągów i koparek, a wszystko tonie w pylistym powietrzu i charakterystycznej ciszy industrialnego kolosa. Rozmiary, które przytłaczają Znajduję się w miejscu, które zyskało przydomek „największa dziura w ziemi” – w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Bełchatów, uznawanej za największy tego typu obiekt w Polsce i jedną z największych kopalni w Europie. To technologiczne monstrum, które fascynuje zarówno swoją skalą, jak i wpływem na środowisko oraz gospodarkę energetyczną kraju. Kopalnia Bełchatów rozciąga się na długość około 12 km, ma 3 km szerokości i osiąga głębokość do 310 metrów w najgłębszych punktach. Jej całkowita powierzchnia to ponad 3,5 tys. ha. Dla wyobrażenia: na tym obszarze zmieściłoby się nawet 5 tysięcy boisk piłkarskich! Dno odkrywki leży setki metrów poniżej poziomu otaczającego terenu – człowiek na jego tle wydaje się mikroskopijny. Węgiel brunatny sprzed milionów lat Wydobycie surowca poprzedza usunięcie grubych warstw nadkładu – czyli ziemi i skał, które zalegają nad złożem. W Bełchatowie ten nadkład ma nawet 150 metrów grubości. Dopiero pod nim znajduje się to, po co istnieje ta gigantyczna operacja – węgiel brunatny, czyli sprasowane szczątki roślinne sprzed około 20 milionów lat. Zdarza się, że podczas prac wydobywczych odnajdywane są pozostałości roślinne, np. fragmenty dawnych drzew – sekwoi, iglastych, włókien pni. Nie brakuje także odkryć paleontologicznych – w tym kości mamutów, szczątki gadów i inne skamieniałości. Maszyny jak z innego świata W ruchu widzę gigantyczne koparki wielonaczyniowe, z których największe ważą do 8 tysięcy ton – czyli niemal tyle, co Wieża Eiffla. Każda z tych maszyn obsługiwana jest przez pięcioosobową załogę. Na dnie odkrywki przemieszczają się także ciężarówki, zwałowarki i dziesiątki kilometrów taśmociągów, które łączą kopalnię z elektrownią. Cała operacja trwa bez przerwy – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Cały wydobyty węgiel trafia do Elektrowni Bełchatów, największej elektrowni węglowej w Europie, która odpowiada za produkcję około 20% krajowej energii elektrycznej. Proces jest prosty w teorii: spalanie węgla, generowanie pary wodnej, napędzanie turbin, a następnie produkcja energii elektrycznej. W praktyce to jednak ogromne wyzwanie inżynieryjne – zarówno pod względem logistyki, jak i ochrony środowiska. Spalanie węgla brunatnego wiąże się bowiem z emisją znacznych ilości dwutlenku węgla, co czyni Bełchatów jednym z największych emitentów CO₂ w Unii Europejskiej. Kilka lat temu kopalnia trafiła też na niechlubną listę największych trucicieli w Europie. Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Popularne stwierdzenie, że „kopalnię Bełchatów widać z kosmosu”, należy włożyć między mity i marketingowe hasła. Rzeczywiście – obiekt ten jest doskonale widoczny na zdjęciach satelitarnych, jednak: gołym okiem z orbity Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (400 km nad Ziemią) nie sposób jej zobaczyć wyraźnie, widoczność obiektów z tej wysokości zależy od rozmiarów, kontrastu, pogody i kąta padania światła, w rzeczywistości ludzkie oko nie dostrzega z takiej odległości obiektów o szerokości kilku kilometrów. To ten sam typ miejskiej legendy, co przekonanie, że z kosmosu widać Wielki Mur Chiński. Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Choć kopalnia to przede wszystkim zakład przemysłowy, zyskała popularność jako niezwykłe miejsce turystyki industrialnej. Można ją zwiedzać w zorganizowanych grupach – specjalnie przystosowanymi ciężarówkami. Zainteresowanie jest tak duże, że rezerwacje miejsc przyjmowane są z miesięcznym wyprzedzeniem. Dodatkową atrakcją jest taras widokowy, z którego można objąć wzrokiem ogromną część wyrobiska. Warto również odwiedzić pobliską Górę Kamieńsk, powstałą z nadkładu kopalni – dziś miejsce rekreacyjne z wyciągiem narciarskim, trasami rowerowymi i farmą wiatrową. Co dalej z Bełchatowem? Eksploatacja kopalni Bełchatów nie będzie trwała wiecznie. Zasoby złoża wyczerpią się najprawdopodobniej do 2036 roku, a Elektrownia Bełchatów ma zakończyć działalność najpóźniej w latach 40. XXI wieku. To wymusi na regionie głęboką transformację gospodarczą – zwłaszcza w kierunku odnawialnych źródeł energii i tworzenia nowych miejsc pracy. Źródła: Ministerstwo Energii, ddbelchatow.pl Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
Odkryto największy szafir gwiaździsty świata. Ma 3563 karaty, właśnie zaprezentowano go na Sri Lance i... można go kupić
W Kolombo na Sri Lance zaprezentowano właśnie „Star of Pure Land”, czyli największy na świecie purpurowy szafir gwiaździsty. Okrągły kamień jest wart ponad 300 mln dolarów.
Pochodzący z Rathnapura kamień wywołał niemałe poruszenie. Nie co dzień widzi się szafir, który waży imponujące 3563 karaty. W Kolombo zorganizowano specjalną pokazową galę, która przyspieszyła bicie serca nie tylko miłośników kamieni szlachetnych, ale także ekspertów z całego świata. Właściciele kamienia, którzy pragną pozostać anonimowi, zapowiedzieli, że są gotowi go sprzedać. Kamień wydobyto w „mieście klejnotów” Olbrzymi purpurowy szafir gwiaździsty (będący odmianą korundu) został odkryty w 2023 roku w jednym z wyrobisk w okolicach Rathnapura – miejscowości nazywanej „miastem klejnotów”. Skąd to miano? To właśnie stamtąd pochodzi wiele słynnych kamieni szlachetnych, a miejscowe kopalnie słyną z wyjątkowych znalezisk. Szafir zaprezentowano publicznie po raz pierwszy w minioną sobotę, a wydarzeniu na Sir Lance towarzyszył temu gemmolog – specjalista od klejnotów – Ashan Amarasinghe. Podkreślił on wyjątkowość kamienia, zwracając uwagę na jego rzadki efekt asteryzmu. Co czyni ten szafir wyjątkowym? Rozmiar to nie wszystko Według gemmologa „Star of Pure Land” jest największym udokumentowanym naturalnym purpurowym szafirem gwiaździstym. Kamień jest okrągły, i chociaż został wypolerowany, to zachował naturalne cechy. Jego najbardziej wyjątkową właściwością jest jednak dobrze widoczny efekt asteryzmu – zjawiska optycznego przypominającego gwiazdę. W kamieniu mieni się aż sześć wyraźnych promieni – coś niezwykle rzadkiego. Chociaż zachwyca rozmiarem, to właśnie dzięki asteryzmowi uznaje się go za unikat na skalę światową. Kamień uzyskał certyfikaty dwóch niezależnych laboratoriów potwierdzające jego autentyczność i wyjątkowe właściwości. Wartość szafiru przyprawia o zawrót głowy Wartość „Star of Pure Land” została oszacowana przez międzynarodowych rzeczoznawców na minimum 300 mln dolarów. Niektóre szacunki mówią nawet o 400 mln. To sprawia, że kamień ten staje się potencjalnie najdroższym szafirem świata. Wydobycie kamieni szlachetnych: ryzykowna gra na granicy etyki Sri Lanka od dawna słynie z wydobycia szafirów o niezwykłej barwie, przejrzystości i połysku. Pojawiają się jednak kwestie etyczne: warunki pracy w kopalniach określa się jako ekstremalnie niebezpieczne i prymitywne, a pracownicy pracują za głodowe stawki. Wydobycie przynosi także potencjalne szkody środowiskowe. Kontrowersje potęguje kontrast między luksusem handlarzy szafirami a nędzą górników, co obniża stabilność społeczną i gospodarczą kraju. W tym kontekście trudno się dziwić, że właściciele kamienia chcą pozostać anonimowi. Występują jako zespół „Star of Pure Land Team” i zrezygnowali z podawania tożsamości – jako przyczynę podają względy bezpieczeństwa i wysoką wartość kamienia. Prawdy możemy jednak nie poznać nigdy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To największe poradzieckie miasto-widmo. Workuta wygląda jak z horroru, a jej historia faktycznie go przypomina
W zamarzniętych na kość mieszkaniach w szafach wciąż wiszą ubrania, na ścianach wiszą rodzinne zdjęcia, w kredensach stoi szkło a na regałach książki. Opuszczone, pełne śniegu i lodu bloki bez szyb, kopalnie i maszyny, wyglądają jak lokacje gry komputerowej – i faktycznie, trafiły do kilku gier. A jednak, wbrew wszystkiemu, Workuta wciąż żyje i mieszka tu kilkadziesiąt tysięcy ludzi.
Spis treści: Jedno z najzimniejszych miejsc Europy – klimat Workuty Bogactwa naturalne i obozy pracy Czarne złoto Arktyki: kopalnie Workuty Workuta dziś: miasto cieni i „zakładnicy” Północy Workuta w popkulturze: gry i urbex Położona 160 kilometrów na północ od koła podbiegunowego, Workuta wygląda jak najbardziej przygnębiające miejsce na świecie. To miasto, które powstało na fundamencie niewolniczej pracy – na początku lat 50. XX wieku w kilkunastu obozach przebywało ponad 70 tysięcy ludzi, w tym Polacy. Po ich likwidacji, pod koniec lat 80. w Workucie mieszkało ponad sto tysięcy ludzi, dziś – niecałe 50. Powoli lecz nieubłaganie staje się ona miastem-widmem, z tysiącami opuszczonych mieszkań. Jedno z najzimniejszych miejsc Europy – klimat Workuty Panuje tu klimat subarktyczny, charakteryzujący się krótkim, chłodnym latem oraz ekstremalnie długą i śnieżną zimą. Trwa ona od ośmiu do dziesięciu miesięcy, a średnia temperatura w lutym spada do około minus 20°C. To właśnie w Workucie odnotowano rekordowo niską dla kontynentu europejskiego temperaturę minus 52 st. Celsjusza. Noc polarna trwa od 17 do 27 grudnia, natomiast dzień polarny od 30 maja do 14 lipca. Otoczenie miasta to monotonna, pozbawiona lasów tundra, której grunt przez większą część roku skuwa wieczna zmarzlina. Latem rozmarza na głębokość zaledwie kilkudziesięciu centymetrów, zamieniając okolicę w podmokłe bagno, nad którym unoszą się chmary komarów i niezwykle agresywnych meszek. To właśnie w tym niegościnnym krajobrazie Sowieci postanowili zbudować jeden ze swoich najstraszniejszych i najważniejszych kompleksów obozowych. Bogactwa naturalne i obozy pracy Historia Workuty jest nierozerwalnie związana z Gułagiem – systemem obozów pracy przymusowej w ZSRR. Wszystko zaczęło się w 1930 roku, gdy odkryto bogate złoża węgla. Już rok później przybyli tu pierwsi więźniowie, którzy w nieludzkich warunkach budowali podwaliny pod przyszły przemysł. W 1938 roku utworzono Workutłag, który z czasem stał się jednym z największych i najcięższych obozów pracy w ZSRR. Więźniowie zbudowali od podstaw nie tylko 22 kopalnie, ale także całą infrastrukturę: drogi, linie kolejowe (w tym strategiczną Peczorską Magistralę Kolejową) oraz samo miasto, które prawa miejskie otrzymało w 1943 roku. Szacuje się, że w latach 1932–1962 przez obozy Workuty przeszło około 2 milionów osób, a liczba ofiar śmiertelnych mogła wynieść nawet 200 tysięcy. W lipcu 1953 roku, kilka miesięcy po śmierci Stalina, w obozach Workuty wybuchł jeden z największych buntów w historii Gułagu. Dekret o amnestii objął głównie więźniów kryminalnych, pomijając politycznych, co stało się iskrą dla masowego protestu. Około 15 600 więźniów w kilku obozach odmówiło wyjścia do pracy, żądając rewizji wyroków i poprawy warunków. Bunt został brutalnie stłumiony 1 sierpnia w obozie przy kopalni nr 29. Obozy ostatecznie zlikwidowano w 1962 roku, jednak wielu byłych więźniów pozostało w mieście, nie mając dokąd wrócić. Podobnie przygnębiającą historię ma wiele innych miejsc na terenie dawnego ZSRR, m.in. Norylsk. Polacy w Workucie Polacy stanowili znaczącą grupę więźniów i zesłańców w Workucie. Pierwsza duża fala napłynęła po agresji ZSRR na Polskę w 1939 roku. Choć układ Sikorski-Majski z 1941 roku przyniósł wielu z nich amnestię, po 1945 roku do łagrów trafiła kolejna grupa Polaków, w tym żołnierze Armii Krajowej. Wśród znanych postaci, które przeszły przez piekło Workuty, byli m.in. kardynał Kazimierz Świątek, pisarka Beata Obertyńska czy harcmistrz Józef Grzesiak „Czarny”. Repatriacja Polaków stała się możliwa dopiero po 1955 roku, na mocy porozumień między rządami ZSRR a PRL. Do dziś w tundrze wokół Workuty odnaleźć można drewniane krzyże upamiętniające polskich więźniów. Czarne złoto Arktyki: kopalnie Workuty Strategiczne złoża wysokiej jakości węgla koksowniczego o niskiej zawartości siarki, kluczowego dla sowieckiej metalurgii, były jedynym powodem, dla którego zbudowano miasto i cały kompleks przemysłowy. Pierwszą sztolnię, „Rudnik nr 1”, uruchomiono w 1934 roku. Pod koniec lat 80. XX wieku Workutę otaczała sieć 13 kopalń. Po rozpadzie Związku Radzieckiego górnictwo w Workucie zaczęło gwałtownie podupadać. Gospodarka rynkowa obnażyła jego słabości: wysokie koszty pracy najemnej w warunkach arktycznych sprawiły, że wydobycie węgla stało się nieopłacalne. Stopniowo zamykano kolejne kopalnie. Dziś pozostały czynne zaledwie 4: Vorgashorskaya, Vorkutinskaya, Zapolyarnaya oraz Komsomolskaya. Ta ostatnia jest najgłębszą kopalnią węgla w Rosji, schodzącą na głębokość ponad 1100 metrów. Symbolicznym końcem pewnej epoki była tragiczna katastrofa górnicza w 2016 roku, w której w wyniku wybuchów metanu zginęło 36 osób. Upadek przemysłu wydobywczego stał się bezpośrednią przyczyną katastrofy demograficznej i społecznej, z którą miasto zmaga się do dziś. Workuta dziś: miasto cieni i „zakładnicy” Północy Dzisiejsza Workuta to obraz drastycznego wyludnienia. Miasto otacza „pierścień” opuszczonych osiedli górniczych, takich jak Rudnik czy Chalmer-Ju, które zamieniły się w miasta-widma. Dla wielu mieszkańców stała się pułapką, z której nie sposób uciec. Ze względu na koszty utrzymania pustych budynków, w mieście trwa program „kontrolowanej kompresji”: mieszkańcy zamykanych osiedli są stopniowo przenoszeni do centrum. Workuta oferuje obecnie jedne z najtańszych mieszkań w Rosji – trzypokojowe lokum można kupić już za równowartość tysiąca dolarów, a niekiedy lokale oddawane są za darmo w zamian za przejęcie opłat za media. Rządowy program przesiedleńczy działa niezwykle wolno, a wielu starszych mieszkańców czuje się „zakładnikami Dalekiej Północy”, bez szans na opuszczenie miasta przed śmiercią. A jednak w Workucie wciąż tli się życie. Działa monumentalny Pałac Kultury Górników, a co roku odbywa się Festiwal Północy. W 2023 roku rząd Rosji nadał Workucie status „arktycznego bastionu”, co wiąże się z obietnicami nowych inwestycji. Workuta w popkulturze: gry i urbex Podczas gdy realna Workuta powoli znika z mapy, jej legenda odradza się w zaskakujący sposób w wirtualnym świecie. Najbardziej znanym przykładem jest gra „Call of Duty: Black Ops”, w której gracz bierze udział w brawurowej ucieczce z tamtejszego łagru, nawiązującej do powstania z 1953 roku. Miasto pojawia się także w grze przygodowej „Z.A.T.O. // I Love the World and Everything In It”, osadzonej w fikcyjnej, zamkniętej strefie Vorkuta-5. Dla fanów urbeksu (eksploracji miejskiej, szczególnie miejsc opuszczonych) Workuta to miejsce kultowe. Opuszczone bloki mieszkalne z zamarzniętymi wnętrzami, porzucone kopalnie i postsowieckie slogany, jak „Chwała zdobywcom Arktyki”, przyciągają fotografów i podróżników, choć – z oczywistych względów – ostatnio głównie rosyjskich. Zdjęcia m.in. Lany Sator i Marii Passer czy filmy kanału Youtube Ninurta są na to najlepszym dowodem. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zjechałem pod ziemię i zostałem „turystą kopalnianym”. Czy to faktycznie hit Górnego Śląska?
Według niektórych źródeł węgiel na Śląsku wydobywano już w XVI wieku, a inne surowce – takie jak srebro – nawet wcześniej. Chociaż historyczne kopalnie z epoki przemysłowej dawno już nie pełnią swojej pierwotnej funkcji, to rozległe podziemne labirynty udostępnione są do zwiedzania, pielęgnując historię o fedrujących hajerach. Zszedłem na szychtę i sprawdziłem, czy faktycznie warto je odwiedzić.
Jest wiele powodów, by odwiedzić Górny Śląsk, ale coraz bardziej modna – również wśród zagranicznych gości – jest tzw. „turystyka kopalniana”. Ten region Polski to perła epoki przemysłowej, który głęboko pod ziemią skrywa setki kilometrów wydrążonych korytarzy: także sprzed wieków. Czy warto wybrać się na zwiedzanie kopalni i czy to atrakcja dla każdego? Przekonałem się na własnej skórze i – wytarłszy ręce z węgla – opowiadam. 1. Kopalnia Guido w Zabrzu Zwiedzanie zacząłem z grubej rury – wybrałem się na najgłębiej położoną trasę turystyczną w górnictwie węglowym w Polsce. Znajduje się ona w zabytkowej kopalni Guido w Zabrzu, która swoją nazwę przyjęła od dawnego właściciela, pruskiego magnata i przemysłowca, hrabiego Guido Henckela von Donnersmarcka. Jej początki sięgają 1855 roku. Już zjazd autentyczną sztolą – czyli rodzajem ciasnej windy-klatki, której do tej pory używają górnicy w czynnych kopalniach – na głębokość 320 metrów przyspieszył bicie mojego serca. A był to dopiero początek. Podziemna wędrówka w akompaniamencie opowieści przewodnika naprawdę przeniosła mnie do początku XX wieku, a prezentacja używanych w kopalni olbrzymich maszyn… cóż, wywołała niemałą ekscytację. Zdziwiło mnie też to, że na tak dużej głębokości było względnie ciepło. Reszta musi pozostać tajemnicą, nie chcę psuć niespodzianki. Oprócz klasycznego zwiedzania w kopalni Guido można także wziąć udział w tzw. „Podziemnej Szychcie”, podczas której poczujecie się jak prawdziwi górnicy – z pełnym ekwipunkiem i strojem sztygarskim w najgłębszych rejonach kopalni – oraz w „Mrokach Kopalni”: specjalnej trasie przygotowanej dla osób sprawnych fizycznie, która prowadzi do porzuconej ponad dwadzieścia lat temu, skąpanej w ciemności kopalni węglowej. 2. Sztolnia Królowa Luiza Niedaleko Kopalni Guido znajduje się Sztolnia Królowa Luiza, która w tym roku otrzymała prestiżowe miano „Cudu Polski” w plebiscycie „National Geographic Traveler”. To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa, wypełniona wodą sztolnia mierzy aż 14 km. Na turystów czeka spływ specjalnymi łodziami wśród ciasnych, podziemnych korytarzy i nowoczesne, multimedialne pokazy. Można spotkać także Skarbnika – legendarnego ducha kopalni. To dodatkowy dreszczyk emocji, a taki spływ to sposób na poznanie kopalni z nieco innej strony. 3. Muzeum Śląskie w Katowicach, czyli „turystyka kopalniana” bez schodzenia tak głęboko pod ziemię Muzeum Śląskie ma siedzibę na terenie dawnej kopalni Katowice i jest prawdziwą perłą stolicy Górnego Śląska. Przede wszystkim wrażenie zrobiła na mnie skala zrewitalizowania poprzemysłowej przestrzeni, a jestem z Łodzi: w moim rodzinnym mieście także coś o tym wiemy. Koncepcją muzeum jest inspirowanie zwiedzających dziedzictwem Śląska: jego intelektualnym i artystycznym dorobkiem oraz zadziwiającą historią pełną wielokulturowości. Bogate kolekcje muzeum znaleźć można już 14 metrów pod ziemią, więc odwiedziny nie wymagają schodzenia tak głęboko pod powierzchnię. W Muzeum znajdziemy galerię sztuki polskiej XIX wieku czy wystawy poświęcone historii Górnego Śląska i górnictwa. Skala projektu robi ogromne wrażenie – to jedno z najnowocześniejszych muzeów w Polsce. Jeśli nie lubicie schodzić pod ziemię, to na terenie muzeum znajduje się także wieża widokowa z tarasem na wysokości 40 metrów, na który dostajemy się szybem wyciągowym „Warszawa II” – wybudowano go 100 lat temu. Rozpościera się z niej wspaniały widok na panoramę miasta. Jak dojechać do Katowic? Najlepszą bazą podczas zwiedzania Górnego Śląska są Katowice – do stolicy regionu dojedziemy wygodnymi pociągami z Warszawy (ok. 2,5–3h), Łodzi (ok. 3h), Krakowa (nawet mniej niż 1h), Wrocławia (ok. 2h) czy innych większych polskich miast. Jeśli przyjeżdżacie pociągiem – tak jak ja – to dobrze zatrzymać się w znajdującym się dosłownie naprzeciwko dworca hotelu Mercure Katowice Centrum z charakterystyczną, roślinną fasadą: jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Spodobało mi się, że miejsce pieczołowicie pielęgnuje tradycje Górnego Śląska: zjadłem tam – z ręką na sercu – najlepszy żurek i roladę śląską w życiu. A musicie wiedzieć, że do tej pory również nie próżnowałem! Ze swojej strony mogę powiedzieć, że zdecydowanie warto zanurzyć się w „turystykę kopalnianą” – niezależnie od tego, co obecnie myślimy o wydobyciu węgla, stanowił on podwaliny rewolucji przemysłowej i związany jest z nim kawał historii naszego kraju. Warto ją znać – po prostu. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kiruna musiała ustąpić miejsca kopalni. Miasto stało się największym projektem relokacyjnym na świecie
Kiruna to swoisty paradoks. Miasto narodziło się i żyje dzięki kopalni, ale przez kopalnię nie może dalej funkcjonować, przynajmniej nie w lokalizacji, w której znajduje się obecnie. Przemysłowy moloch nieustannie się rozrasta, co stwarza coraz większe zagrożenie dla mieszkańców. Jakie plany wobec Kiruny ma rząd Szwecji? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Informacje o Kirunie Decyzja o przeniesieniu Kiruny Plan przeprowadzki Ciekawostki o Kirunie Wiele miast, miasteczek i wsi musiało przepaść, by giganci przemysłu mogli kontynuować swoją działalność. Przykładów nie trzeba szukać daleko. Weźmy choćby Ujków Stary, niewielką wieś w województwie małopolskim, która dosłownie zniknęła z powierzchni ziemi w następstwie wydobycia metodą na zawał rud cynkowo-ołowiowych. Takich miejscowości jest znacznie więcej, ale szwedzka Kiruna nie podzieli ich losu. Informacje o Kirunie Kiruna jest największym miastem w szwedzkiej części Laponii i najdalej wysuniętym na północ zamieszkanym obszarem Szwecji. Tereny miasta rozpościerają się w regionie Norrbotten, w malowniczym sąsiedztwie jeziora Luossajärvi i gór Kiirunavaara i Luossavaara. Na pierwszy rzut oka nic nie wskazuje, że Kiruna jest też siedzibą największej podziemnej kopalni rudy żelaza. Panuje tam typowo skandynawski ład i porządek. W mieście działa duży ośrodek sportów zimowych. Centrum stanowi skupisko ciekawych zabytków, a w pobliżu miasta znajduje się Park Narodowy Abisko. Oprócz mieszkańców, na ulicach można spotkać turystów, którzy w Kirunie chcą doświadczyć życia za kołem podbiegunowym, gdzie czas płynie inaczej niż na innych szerokościach geograficznych. A jednak przemysłowy moloch działa tam od początku XX wieku i właśnie przez to do miasta przylgnęło jeszcze jedno „naj”. W 2004 roku Kiruna stała się największym i najradykalniejszym przedsięwzięciem relokacyjnym na świecie. Naturalne bogactwo Kiruny Pod górami Kiirunavaara i Luossavaara znajdują się jedne z największych na świecie złóż rudy żelaza. Znajdują się na głębokości około 2 km i mierzą około 4 km długości i do 120 m grubości. Roczne wydobycie surowca przekracza 27 mln ton, co stanowi około 80 proc. produkcji w całej Unii Europejskiej. Eksploatacją podziemnych pokładów zajmuje się szwedzki koncern LKAB (Luossavaara Kiirunavaara Aktiebolag). Pierwsze górnicze osady utworzono tam już pod koniec XIX wieku. W 1900 roku gminie nadano nazwę Kiruna. Gdyby nie cenne bogactwa, ukryte głęboko pod ziemią, miasto najprawdopodobniej nigdy by nie powstało. Decyzja o przeniesieniu Kiruny Z biegiem czasu Kiruna zaczęła się rozrastać. Przemysł wydobywczy zapewniał zatrudnienie i stał się gwarantem zarobków. Dziś w kopalni zatrudnionych jest większość mieszkańców (około dwie trzecie). Gdyby przemysłowy gigant nagle „zwinął interes”, miasteczko zostałoby skazane na wymarcie. Należy jednak podkreślić, że kopalnia nieustannie zwiększa swój zasięg, a to stanowi ogromny problem. Przez to Kiruna dołączyła bowiem do grona miast „pożeranych” przez przemysł. W 2004 roku eksperci z LKAB przedstawili prognozę górniczą, w której stwierdzili, że dalsza działalność i rozrost kopalni wywrze negatywny wpływ na konstrukcję budynków w niektórych częściach miasta. Stało się jasne, że przeniesienie zagrożonych obszarów jest absolutną koniecznością. Początkowy plan zakładał przesunięcie centrum na północ od pierwotnej lokalizacji. Rozpoczęła się debata na ten temat. W 2007 roku eksperci uznali, że odpowiedniejszy będzie kierunek wschodni (w odległości około 3 km), gdzie dalsze wydobycie nie powinno wpływać na bezpieczeństwo obiektów budowlanych i mieszkańców Kiruny (choć należy podkreślić, że gwarancji nie ma). Finalny plan przeprowadzki został ukończony w 2010 roku. Projekt architektoniczny „nowej Kiruny” przedstawiono trzy lata później. Plan przeprowadzki W większości przypadków, gdy mieszkańcy muszą zostać przesiedleni ze względu na szkody górnicze lub z obawy o ich wystąpienie w przyszłości, przeniesienie miasta zwykle oznacza zrównanie go z ziemią. Plany rządu szwedzkiego wobec Kiruny są jednak inne. Bo o ile wiele budynków rzeczywiście skazano na wyburzenie, to niektóre, zwłaszcza te cenne, zostaną przeniesione do nowej lokalizacji. Zależnie od konstrukcji i stanu technicznego, część obiektów zostanie przewieziona w całości. Pozostałe mają być rozebrane i ponownie złożone na nowej działce. W tym gronie znalazł się między innymi zabytkowy kościół (przypominający namioty lapońskich myśliwych), który w jednym z plebiscytów został okrzyknięty najatrakcyjniejszą budowlą w Szwecji. Przeniesione zostaną także niektóre domy, sklepy, lokale usługowe, budynki użyteczności publicznej i domy mieszkalne. „Przeprowadzkę” centrum rozpoczęto od budowy nowego ratusza. Bryła budynku nawiązuje do kształtu minerałów żelaza. Obok stanęła zabytkowa dzwonnica zdemontowana ze starej siedziby władz miasta. Była pierwszym obiektem przeniesionym do „nowej Kiruny”. Relokacja ma zakończyć się w 2035 roku. Teoretycznie miasto ma być bezpieczne do końca XXI wieku. Co będzie dalej z Kiruną? Na to pytanie na razie nikt nie zna odpowiedzi. Ciekawostki o Kirunie Na koniec zostawiliśmy kilka interesujących faktów na temat wysuniętego najdalej na północ miasta Szwecji. Ruda żelaza najczęściej ma czystość na poziomie od 30 do 40%. Natomiast surowiec wydobywany w Kirunie osiąga około 70%. czystości. To właśnie dlatego w mieście kompas okazuje się nieprzydatny. Igła po prostu zaczyna „wariować”. W XX wieku w Kirunie działała najdalej wysunięta na północ linia tramwajowa. W 1993 roku podjęto jednak decyzję o jej likwidacji. Koszt przeniesienia centrum miasta do nowej lokalizacji jest szacowany na około trzy miliardy euro. Przedsięwzięcie w całości sfinansuje koncern LKAB. Wkrótce po podjęciu decyzji o przeniesieniu centrum, koncern zaczął skupować nieruchomości od mieszkańców. Zaoferowano im cenę rynkową z 25-procentowym naddatkiem. Ruda żelaza nie jest jedynym bogactwem gminy. Na początku 2023 roku koncern LKAB wykrył w pobliżu miasta duże złoża metali ziem rzadkich. Kopalniane chodniki, które wyłączono już z eksploatacji, nie leżą odłogiem. Uprawia się w nich grzyby shiitake. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gdzie jest najgłębsza kopalnia w Polsce? Niestety, nie można jej zwiedzać
Najgłębsza kopalnia w Polsce? Wszystko zależy od tego, czy pytamy o najgłębszą kopalnię przemysłową, czy o taką, którą można również zwiedzać. Inna kwestia to rozróżnienie, czy chodzi o kopalnię soli, czy węgla. Znamy odpowiedzi na wszystkie te pytania. Zejdźmy pod ziemię.
Spis treści: Gdzie jest najgłębsza kopalnia w Polsce? Najgłębsza kopalnia soli w Polsce Najgłębsza kopalnia węgla w Polsce Kopalnie do zwiedzania w Polsce Najgłębsza kopalnia w Polsce pozostaje zamknięta dla zwiedzających, ale to niejedyny kompleks podziemnych korytarzy, jaki możemy eksplorować. W naszym kraju znajduje się wiele imponujących kopalni. To nie powinno dziwić, biorąc pod uwagę bogate tradycje górnicze Polaków. Gdzie jest najgłębsza kopalnia w Polsce? Najgłębszą kopalnią w Polsce jest Kopalnia Węgla Kamiennego „Budryk”. To jedna z najnowocześniejszych kopalni w Polsce, położona w Ornontowicach na Górnym Śląsku. Została założona w latach 70. XX wieku i rozpoczęła działalność w 1979 roku. Kopalnia nosi imię Józefa Budryka – zasłużonego inżyniera górnictwa i działacza społecznego. „Budryk” należy do Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW) i specjalizuje się w wydobyciu węgla koksowego typu 35. Jest on kluczowym surowcem dla przemysłu stalowego. Złoża sięgające ponad 1300 metrów czynią kopalnię jedną z najgłębszych w Polsce. Dzięki zaawansowanym technologiom wydobycia i efektywnemu zarządzaniu „Budryk” odgrywa istotną rolę w polskim przemyśle górniczym, dostarczając surowiec zarówno na rynek krajowy, jak i międzynarodowy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/BudrykIIIundI-2d1a282.jpg" width="2147" height="1476" alt="Jaka jest najgłębsza kopalnia w Polsce?, fot. Klaumich49 - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=58468128" title="Jaka jest najgłębsza kopalnia w Polsce?, fot. Klaumich49 - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=58468128" /> Kopalnia znana jest z wprowadzania nowoczesnych rozwiązań technologicznych, w tym zaawansowanych systemów transportu materiałów oraz automatyzacji procesów wydobywczych. Szczególną uwagę zwraca na bezpieczeństwo pracy oraz ochronę środowiska, inwestując w projekty ograniczające emisję metanu i innych gazów cieplarnianych. Dla regionu kopalnia „Budryk” to nie tylko miejsce pracy dla wielu mieszkańców, ale także ważny element lokalnej tożsamości. Zakład aktywnie angażuje się w życie społeczności poprzez wsparcie inicjatyw kulturalnych i edukacyjnych. Najgłębsza kopalnia soli w Polsce Najgłębszą kopalnią soli w Polsce jest Kopalnia Soli „Kłodawa”, znajdująca się w województwie wielkopolskim. Sól w tej kopalni wydobywa się z głębokości nawet 750 metrów pod ziemią, co czyni ją najgłębszą czynną kopalnią soli w kraju. Złoża soli kamiennej w Kłodawie powstały około 250 milionów lat temu i należą do formacji triasowych. Dzięki swojej głębokości oraz wyjątkowej czystości wydobywana sól ma szerokie zastosowanie – od przemysłowego przez spożywcze po drogowe. Kopalnia ta oferuje również atrakcje turystyczne, umożliwiając zwiedzanie podziemnych korytarzy na głębokości 600 metrów. Kopalnia „Kłodawa” różni się od „Wieliczki” tym, że nadal prowadzi regularne wydobycie soli, choć jednocześnie oferuje wycieczki dla turystów. Zwiedzanie tej kopalni pozwala poznać proces wydobycia soli kamiennej i dowiedzieć się więcej o geologicznej historii regionu. Najgłębsza kopalnia węgla w Polsce Wśród kopalni węgla pod względem głębokości wspomniana KWK „Budryk” nie ma sobie równych. Warto jednak wiedzieć także o innych głębokich kopalniach węgla w Polsce. Na przykład KWK „Pniówek” w Pawłowicach czy KWK „Zofiówka” w Jastrzębiu-Zdroju. One również osiągają imponujące głębokości ponad 1000 metrów. Praca w takich kopalniach wymaga zmierzenia się z ekstremalnymi warunkami, takimi jak wysokie temperatury czy wysokie ciśnienie. Dzięki nowoczesnym technologiom i ścisłym przepisom BHP, górnictwo na dużych głębokościach w Polsce wciąż pozostaje jednym z najlepiej rozwiniętych na świecie. Kopalnia Węgla Kamiennego „Pniówek” Kopalnia Węgla Kamiennego „Pniówek” znajduje się w Pawłowicach, na terenie Górnego Śląska. Jest jednym z kluczowych zakładów należących do Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW). Rozpoczęła swoją działalność w 1974 roku, a jej nazwa nawiązuje do historycznego miejsca, gdzie znajdowały się obfite pokłady węgla. „Pniówek” specjalizuje się w wydobyciu węgla koksowego typu 35. Kopalnia sięga do złóż znajdujących się na głębokości od 600 do 1000 metrów, co czyni ją jednym z nowoczesnych zakładów wydobywczych w Polsce. Duże złoża wysokiej jakości węgla oraz zastosowanie zaawansowanych technologii zapewniają „Pniówkowi” znaczącą pozycję na krajowym i międzynarodowym rynku. Kopalnia intensywnie inwestuje w nowe technologie oraz modernizację infrastruktury, szczególnie w zakresie bezpieczeństwa pracy. Ze względu na występowanie zagrożeń naturalnych, takich jak wysoka zawartość metanu, „Pniówek” stosuje zaawansowane systemy monitorowania i prewencji. „Pniówek” odgrywa kluczową rolę w rozwoju gospodarczym Pawłowic i okolic. Kopalnia nie tylko zapewnia miejsca pracy, ale także aktywnie angażuje się w życie lokalnej społeczności, wspierając inicjatywy sportowe, kulturalne i edukacyjne. Kopalnia Węgla Kamiennego „Zofiówka” w Jastrzębiu-Zdroju Kopalnia Węgla Kamiennego „Zofiówka”, położona w Jastrzębiu-Zdroju, jest jedną z najważniejszych kopalni w strukturze Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW). Jej początki sięgają lat 60. XX wieku, a nazwa kopalni nawiązuje do imienia córki hrabiego Feliksa von Königsdorffa, dawnego właściciela ziemskiego tym terenie. „Zofiówka” specjalizuje się w wydobyciu węgla koksowego, który jest niezbędny w produkcji stali. Kopalnia eksploatuje złoża znajdujące się na głębokości od 700 do 1200 metrów. Zakład charakteryzuje się wysokim poziomem mechanizacji oraz efektywnością wydobycia, co umożliwia wydobycie dużych ilości węgla przy jednoczesnym zachowaniu standardów środowiskowych. Przez lata „Zofiówka” mierzyła się z różnymi wyzwaniami, w tym z zagrożeniami metanowymi i tąpnięciami. W odpowiedzi na te problemy kopalnia inwestuje w zaawansowane systemy bezpieczeństwa oraz nowoczesne metody prewencji i zarządzania ryzykiem. W 2018 roku zakład przeżył tragiczną katastrofę górniczą, co zaowocowało poprawieniem procedur bezpieczeństwa. „Zofiówka” jest istotnym pracodawcą w regionie i odgrywa dużą rolę w rozwoju lokalnej społeczności. Kopalnia wspiera różnorodne inicjatywy społeczne, edukacyjne i kulturalne, podkreślając swoje zaangażowanie w poprawę jakości życia mieszkańców Jastrzębia-Zdroju i okolic. Jest także symbolem historii i tradycji górniczej regionu. Kopalnie do zwiedzania w Polsce Choć wiele kopalni w Polsce jest przeznaczonych wyłącznie do działalności przemysłowej, istnieją takie, które można zwiedzać. Wśród najgłębszych dostępnych dla turystów wyróżnia się Kopalnia Soli „Wieliczka”. To jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych kraju. Jej najniżej położona trasa turystyczna znajduje się na głębokości 135 metrów, jednak poziomy górnicze kopalni sięgają znacznie głębiej – aż 327 metrów. Zwiedzanie „Wieliczki” to niezapomniane przeżycie. Turyści mogą podziwiać wspaniałe komory, podziemne jeziora, kaplice i rzeźby wykonane z soli. Jest to również miejsce wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z kolei kopalnia Guido w Zabrzu ma najgłębszą na świecie udostępnioną do zwiedzania trasę w kopalni węgla. Wyrobiska utrzymane są w stanie, w jakim kilkadziesiąt lat temu pozostawili je ostatni pracujący tam górnicy. Źródło: National Geographic Polska.
Ludzie zanieczyszczali środowisko już ponad 5 tys. lat temu. Naukowcy mają dowody
Ślady po zanieczyszczeniu środowiska ołowiem sprzed ponad 5 tysięcy lat, zidentyfikowano w rejonie Morza Egejskiego. Gdy nie istniały jeszcze piramidy egipskie, człowiek zaczął czynić spustoszenie wśród natury.
Spis treści: Nie powstały jeszcze piramidy, ale zanieczyszczenia – już były Rzymianie dorzucają do pieca Punkt zwrotny w historii – nie tylko ołów Z reguły gdy wspomina się o ołowiu w kontekście starożytności, wskazuje się na jego szerokie zastosowanie w czasach Imperium Rzymskiego. Niedawno naukowcy stwierdzili nawet, że częsty kontakt Rzymian z toksycznym ołowiem spowodował, że ich iloraz inteligencji uległ pogorszeniu. Teraz naukowcy mają dowody na to, że zanieczyszczenie tym pierwiastkiem w środowisku pojawiło się zdecydowanie wcześniej. Nie powstały jeszcze piramidy, ale zanieczyszczenia – już były Zespół niemieckich i greckich badaczy przeanalizował zawartość ołowiu w rdzeniach osadów morskich pobranych z całego Morza Egejskiego oraz rdzenia z torfowiska Tenaghi Philippon w lądowej Grecji. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment”. Następnie przeanalizowali zawartość pyłków i zarodników z tych rdzeni oraz porównali z innymi, pobranymi wcześniej. Takie rdzenie są zapisem tysięcy lat historii naturalnej. Mające kilka metrów osady rejestrują zmiany w środowisku. Okazało się, że początek zanieczyszczania ołowiem spowodowanym przez działalność człowieka nastąpił już 5200 lat temu. Tym samym jest to najstarsze znane na świecie zanieczyszczenie środowiska ołowiem. Dotąd najstarsze wyniki pomiarów osiągnięto dla obszaru Serbii i były późniejsze o około 1200 lat. Potwierdzenie na to pochodzi tylko z rdzenia z lądowej Grecji. Co było przyczyną? To zanieczyszczenie pokrywa się w czasie z rozwojem na Półwyspie Bałkańskim 6–5 tysięcy lat temu technologii metalurgii i pozyskiwania srebra z rud ołowiu w wyniku ich prażenia. Okazuje się, że torfowisko Tenaghi Philippon jest zlokalizowane niedaleko zagłębia pradziejowych kopalń. Rzymianie dorzucają do pieca Jednak zdecydowanie wyższe poziomy ołowiu na obszarze egejskim pojawiły się około 2150 lat temu. Ich zawartość jest podwyższona w wielu rdzeniach pobranych z morza. Na skalę zanieczyszczenia w tym późniejszym okresie wskazuje dwu- lub trzykrotny wzrost zawartości ołowiu w stosunku do naturalnego poziomu bazowego we wszystkich rdzeniach. Przyczyną jest ekspansja Imperium Rzymskiego na wschodnie obszary Morza Śródziemnego i podporządkowanie Grecji przez Imperium Rzymskie po 146 roku p.n.e. Pod wpływem Rzymian na masową skalę zaczęto eksploatować złoża bogate w złoto, srebro i inne metale. „Włączenie greckich obszarów do rzymskiej sfery politycznej dało nowym władcom możliwość korzystania z zasobów naturalnych niedawno zdobytych prowincji, co doprowadziło do bezprecedensowego wzrostu eksploatacji greckich okręgów górniczych w celu wydobycia złota, srebra i innych metali” – zauważają autorzy artykułu. Wysokie poziomy ołowiu utrzymywały się w całym Cesarstwie Rzymskim i pierwszej połowie Cesarstwa Bizantyjskiego do około 800 roku n.e. Cząsteczki ołowiu były uwalniane do atmosfery w czasie prażenia rudy, więc zanieczyszczenie rozprzestrzeniało się na większe odległości. Ołów mógł też zanieczyszczać źródła wody pobliskich osad oraz glebę na polach uprawnych. Punkt zwrotny w historii – nie tylko ołów Zwiększona zawartość ołowiu w glebie czy w wodzie była tylko jednym z symptomów agresywnych zmian w środowisku naturalnym, które zaczęły się w 2 tysiące lat temu. Zanieczyszczenie tym pierwiastkiem związane jest też ze znacznymi zmianami w użytkowaniu gruntów, w tym wylesianiem i ekspansją rolnictwa na tereny dotąd dzikie. Metalurgia wymagała też dużych zasobów drewna, co miało swoje konsekwencje w środowisku naturalnym. „Doszliśmy do wniosku, że cezura zanieczyszczenia środowiska ołowiem od ok. 2150 lat p.n.e., kiedy Imperium Rzymskie zaczęło okupować starożytną Grecję, stanowi punkt zwrotny w historii środowiska regionu Morza Egejskiego” – czytamy w artykule naukowym. Badacze dodają, że wcześniej zanieczyszczenia występowały jedynie lokalnie. Rzymianie spowodowali, że stały się problemem globalnym. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Centralia płonie od kilkudziesięciu lat. Niektórzy mieszkańcy nie opuścili swoich domów
Centralia jest nazywana płonącym miastem duchów. Brzmi jak krótki opis miejsca z horroru? Nic bardziej mylnego. Najstraszniejsze scenariusze nie powstają wyłącznie w wyobraźni scenarzystów. Niektóre pisze samo życie. W latach 60. XX wieku rozpętał się tam podziemny pożar. Ziemia pod miastem płonie do dziś i nic nie wskazuje na to, by sytuacja szybko wróciła do normy.
Spis treści: Informacje o Centralii Historia Centralii Hitowy horror „Silent Hill” zdobył ogromną popularność na całym świecie. Nie każdy jednak wie, że przedstawione w filmie płonące miasteczko ma swój pierwowzór w realnym świecie. Twórcy filmu inspirowali się Centralią i choć miasto w stanie Pensylwania nie jest tak przerażające, a w jego historii próżno szukać „horrorowego mroku”, to nie sposób uniknąć porównań do wykreowanego przez filmowców świata. Informacje o Centralii Centralia to niewielkie górnicze miasteczko w amerykańskim stanie Pensylwania. Powstało w 1841 roku, gdy rozpoczęto eksploatację znajdujących się tam pokładów węgla. W 1866 roku niewielka osada uzyskała prawa miejskie. Zaczęła się rozrastać, by finalnie osiągnąć powierzchnię 52 hektarów. W szczytowym okresie mieszkało tam kilka tysięcy osób. W 1984 roku populacja wyniosła 10, a obecnie w miasteczku mieszka zaledwie 5 osób. Można więc powiedzieć, że dziś jest to tzw. miasto duchów – opuszczony teren, który powoli zamienia się w ruinę. Należy jednak podkreślić, że historia tego miejsca jest inna. W odróżnieniu od większości wyludnionych miast w Stanach Zjednoczonych, Centralia nie opustoszała z powodu wyczerpania jej naturalnych bogactw. Historia Centralii Górnicze miasteczko rozkwitało, ale wszystko, co dobre, ma swój koniec. Z czasem wydobycie węgla generowało coraz większe koszty, a zyski spadały. W latach 20. XX wieku zaczęto zamykać kopalnie, ale ostateczny cios dla Centralii i jej mieszkańców miał dopiero nadejść. Zadał go nie kto inny, jak sam włodarz miasta. W 1962 roku burmistrz zlecił strażakom usunięcie wysypiska, które znajdowało się na obrzeżach miasta. W praktyce oznaczało to, że wydał polecenie spalenia śmieci. Co prawda nie istnieją żadne dokumenty, w których wymieniono metodę uprzątnięcia odpadów, ale nie ma wątpliwości, że chodziło o kontrolowane wypalanie, które, mimo że nielegalne, w praktyce było najtańszą i najskuteczniejszą metodą. 27 maja strażacy podpalili stertę odpadów, która piętrzyła się w wyrobisku nieczynnej kopalni odkrywkowej. Gdy płomienie zrobiły swoje, dogasili pogorzelisko i udali się do swoich domów. Ognia nie dało się opanować Cała sprawa pewnie nie wyszłaby na jaw, gdyby nie dziwne wydarzenia w kolejnych dniach. Nad zgliszczami składowiska odpadów znów zaczął unosić się dym. Strażacy ponownie zalali to miejsce wodą, ale kilka dni później problem powrócił. Wpadli wówczas na pomysł przysypania śmieci ziemią. Nic to nie dało, bo pożar dotarł znacznie głębiej, niż sądzono. W trakcie kolejnych prób dogaszania ognia odkryto, że na północnej ścianie wyrobiska znajduje się tunel o wysokości 150 cm i szerokości prawie 500 cm. Prowadził do podziemnej sieci starych korytarzy. Strażacy zrozumieli, z czym przyszło im się zmagać. Ogień rozprzestrzenił się przez niezabezpieczone tunele i dotarł do pokładów węgla. Pożar podsycany napływającym z góry powietrzem osiągał coraz większe rozmiary. Gaszenie płomieni na powierzchni nie mogło już zmienić niczego. Władze bagatelizowały zagrożenie Górnicy wpadli na pomysł użycia koparek parowych do przekopania wyrobiska, ale formalności ciągnęły się w nieskończoność. Jakby tego było mało, wysypisko wciąż pozostawało czynne. W kolejnych dniach do niedogaszonego wyrobiska wywrotki zrzucały sterty odpadów. Zanim koparki parowe przystąpiły do pracy, ze ścian zaczęły wydobywać się kłęby dymu. Strażacy byli bezsilni Strażacy pracujący w górniczym miasteczku doskonale wiedzieli, jak radzić sobie z takimi pożarami. Standardowe działanie przewidywało odcięcie dopływu powietrza poprzez zamknięcie szybów wentylacyjnych i grodzi. Niestety, liczba tuneli w nieczynnych kopalniach była tak duża, że nie udało się skutecznie zdusić ognia. Pożądanego rezultatu nie przyniosło także zalewanie kopalń. Ogień pochłaniał nie tylko węgiel, ale także pokłady siarki, chmury metanu i drewniane wzmocnienia korytarzy. Zawalał się chodnik za chodnikiem, co skutkowało osuwaniem się ziemi na powierzchni. Sytuacja stawała się coraz poważniejsza Kolejne wysiłki zmierzające do opanowania szalejącego pod ziemią żywiołu kończyły się niepowodzeniem. Tymczasem życie w Centralii toczyło się normalnym rytmem. Mieszkańcy nie wierzyli, że całe miasto może być zagrożone. Dotarło to do nich, gdy we wciąż pracujących kopalniach zaczął pojawiać się tlenek węgla. W jednej chwili około 200 górników wysłano na przymusowy urlop. Sytuacja stawała się coraz poważniejsza. W 1979 roku pracownicy tamtejszej stacji paliw stwierdzili, że podziemne zbiorniki osiągają temperaturę 79 stopni Celsjusza. Przecinającą miasto drogę stanową spowiły obłoki dymu, co wymusiło jej zamknięcie. Zaczęto odnotowywać coraz więcej przypadków podtrucia tlenkiem węgla w domach. Mimo to nie zarządzono ewakuacji mieszkańców. Władze zaleciły tylko regularne wietrzenie pomieszczeń. Kropką nad „i” okazał się wypadek, do którego doszło 14 lutego 1981 roku. 12-letni Todd Dombowski bawił się w przydomowym ogródku, gdy nagle zapadła się pod nim ziemia. Gdyby nie szybka interwencja kuzyna chłopca, nieszczęśnika czekałaby niechybna śmierć. Zapadlisko mierzyło 90 m głębokości, a temperatura na jego dnie przekraczała 200 stopni Celsjusza. Dla wszystkich stało się wówczas jasne, że w Centralii nie da się dalej żyć. Jedna decyzja pogrążyła miasto Dodatkowo wszelkie kalkulacje wskazywały, że walka z pożarem nie ma ekonomicznego uzasadnienia. Relokacja mieszkańców była tańszym rozwiązaniem. W 1984 roku rozpoczęto przenoszenie tych, którzy jeszcze nie opuścili Centralii. 7 lat później władze odkupiły od mieszkańców ich domy i wydały polecenie zrównania ich z ziemią. Miasteczko przestało istnieć, a doprowadziła do tego jedna nieodpowiedzialna decyzja. Centralia do dziś jest zamieszkana Nie wszyscy zdecydowali się opuścić swoje domy. W mieście pozostało dziesięć osób. Władze zgodziły się na to, ale pod warunkiem, że po śmierci właścicieli, nieruchomości nie będą dziedziczone. W mieście ustawiono znaki ostrzegawcze i zamknięto drogi, które nie nadawały się do dalszego użytku. Dziś żyje tam pięć osób, a podziemne pokłady węgla wciąż płoną. Zdaniem ekspertów, pożar może trwać jeszcze przez 250 lat. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Podwodny wodospad co roku przyciąga tłumy turystów. Czy istnieje naprawdę?
Podwodny wodospad wzbudza zachwyt wśród turystów odwiedzających Mauritius. Czy ten zapierający dech w piersiach widok to rzeczywisty cud natury, a może jedynie złudzenie?
W tym artykule: Czy podwodny wodospad istnieje? Ile kosztuje lot nad wodospadem na Mauritiusie? Podziemny wodospad w Polsce Mauritius od dawna kusi turystów swoimi rajskimi krajobrazami i egzotycznym klimatem. Jednak największe emocje budzi podwodny wodospad, który zachwyca swoim spektakularnym wyglądem i zyskał miano jednej z najbardziej niezwykłych atrakcji wyspy. Ale czy to niesamowite zjawisko faktycznie istnieje? Czy podwodny wodospad istnieje? Podwodny wodospad na Mauritiusie to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk, które zdaje się przeczyć prawom natury. Wygląda jak monumentalny wodospad spływający w głębiny oceanu, ale w rzeczywistości jest to niezwykle efektowna iluzja optyczna, wynikająca z wyjątkowego ukształtowania dna morskiego i gry kolorów wody. Wyspa Mauritius ulokowana jest na Mascarene Plateau – ogromnym podmorskim płaskowyżu, który gwałtownie opada na głębokość kilku tysięcy metrów. W okolicy Le Morne osady i piasek, przemieszczane przez prądy oceaniczne, tworzą wrażenie wody spływającej w dół. To właśnie ukształtowanie dna, w połączeniu z krystalicznie czystą wodą, odpowiada za niesamowity efekt. Na intensywność złudzenia wpływają także różnice w kolorze wody. Jasne, turkusowe odcienie na płytkich wodach przechodzą w głębokie granaty tam, gdzie znajduje się dno. Z góry widok ten przypomina zsuwający się stok. Ile kosztuje lot nad wodospadem na Mauritiusie? Aby w pełni zrozumieć niezwykłość „podwodnego wodospadu” i docenić jego optyczny fenomen, najlepiej podziwiać go z lotu ptaka. Na Mauritiusie można skorzystać z wycieczek helikopterem, których ceny wahają się od 300 do 1500 dolarów, w zależności od liczby pasażerów i wybranej trasy. Podczas 30-minutowego rejsu podziwiać można nie tylko wodospad, ale także inne niezwykłe miejsca na wyspie, takie jak Rezerwat 7 Kolorów Ziemi czy wulkan Trou Aux Cerfs. Podziwianie „podwodnego wodospadu” najlepiej zaplanować na wczesny ranek. To właśnie wtedy, jak przekonują lokalni przewodnicy, gra światła i kolorów oceanu jest najbardziej efektowna, a krajobraz zachwyca intensywnością barw i kontrastów. Podziemny wodospad w Polsce Alternatywą dla spektakularnego, choć iluzorycznego, podwodnego wodospadu na Mauritiusie są podziemne wodospady, które można znaleźć także w Polsce. Jednym z takich miejsc jest wodospad w Sztolni Czarnej na terenie Kopalni Złota w Złotym Stoku. Aby zobaczyć tę niezwykłą atrakcję, odwiedzający muszą zejść 23 metry pod ziemię. W podziemnych korytarzach dawnej kopalni złota i arsenu można podziwiać niepowtarzalny widok oraz poczuć wyjątkowy klimat tego miejsca. Historia górnictwa i surowe piękno natury tworzą tam wyjątkową harmonię, która zachwyca każdego, kto zdecyduje się na tę niezwykłą wyprawę. Bilet normalny uprawniający do zwiedzania kopalni kosztuje 53 zł. W cenę wliczona jest opłata za usługę przewodnicką, a bilet umożliwia również wstęp do Muzeum Minerałów i Izby Górnictwa. Dla dzieci od 4. roku życia, młodzieży szkolnej, studentów, emerytów i rencistów dostępne są bilety ulgowe w cenie 43 zł. Obiekt otwarty jest przez cały rok, z wyjątkiem: Wigilii, pierwszego dnia Świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy oraz przypadającego 1 listopada dnia Wszystkich Świętych. Źródła: exim.pl; National Geographic Traveler
Wieliczka to historia i dziedzictwo ukryte pod ziemią. Każdy powinien ją odwiedzić choć raz w życiu
W kopalni soli w Wieliczce byłam dosłownie kilka dni temu i niebawem wrócę tam, by odkryć jej kolejne tajemnice. Czym mnie urzekła i dlaczego uważam, że jest warta odwiedzenia niezależnie od pory roku? Chodźcie, wszystko wam opowiem.
W tym artykule: Szczypta magii Poruszająca historia solą pisana Podróż do wnętrza Ziemi Wieliczka – informacje praktyczne Podkrakowska Wieliczka skrywa jeden z najcenniejszych skarbów Polski, który dla wielu osób – choć w zasięgu ręki – pozostaje nieodkryty. Znajdująca się w niej kopalnia soli fascynuje nie tylko turystów, ale również geologów czy historyków z całego świata. Przyciąga swoją tajemniczością i mistycznym wręcz (a na pewno filmowym) klimatem. Jednocześnie dla sporej części Polaków pozostaje jedynie nieco rozmytym wspomnieniem ze szkolnej wycieczki. A szkoda, bo Kopalnia Soli „Wieliczka” to coś więcej niż idealne miejsce na zdjęcie klasowe. Szczypta magii Powstała na przełomie XVIII i XIX wieku, liczy około trzech kilometrów, składa się z 20 komór położonych na głębokościach od 64 do 135 metrów. Spora jej część dostępna jest również dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Trasa turystyczna, bo o niej mowa, to około trzygodzinny spacer w półmroku, który momentami sprawia wrażenie wycieczki po alternatywnej rzeczywistości. Wyruszając na trasę turystyczną, wchodzimy do wykreowanego przez człowieka świata, gdzie historia, sztuka i geologia tworzą niezwykłą opowieść o ludzkiej determinacji i geniuszu. Jest prawdziwie upalne lato – palące słońce i ponad 30 stopni w cieniu, a ja mam na sobie klasyczny T-shirt, proste, materiałowe spodnie i wygodne buty zamiast (adekwatnej do pogody) zwiewnej sukienki. Jestem tak ubrana, bo wiem, że kopalnię „Wieliczka” charakteryzuje unikatowy mikroklimat. Temperatura pod ziemią to mniej więcej 16 stopni. Do tego wysoka wilgotność powietrza, w którym poza tym, co nad ziemią, znajdują się jeszcze spore ilości chlorku sodu, potasu, magnezu i wapnia. Pokonuję kilkaset schodów, by znaleźć się w ciemnym, chłodnym i wilgotnym podziemiu wykutym w polskim złocie – przepięknie połyskującej soli. Byłam tutaj prawie dwie dekady temu, ale mam wrażenie, jakbym doświadczała tej magii po raz pierwszy. Przez kolejne korytarze prowadzi mnie przewodnik z przeszło 40-letnim doświadczeniem, który o tym miejscu wie (prawdopodobnie) wszystko. Opowieść wciąga mnie bez reszty. I chociaż pamiętam, że początki wydobycia soli sięgają XIII wieku, a sama kopalnia była jednym z głównych źródeł dochodów Królestwa Polskiego, to historię tego miejsca odkrywam z zupełniej innej perspektywy. Perspektywy, której daleko jest do podręcznikowej wzmianki o wpisaniu „Wieliczki” na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Poruszająca historia solą pisana Wędrując podziemnymi ścieżkami, odkrywam kolejne komory, które są świadectwem żmudnej, wieloletniej pracy, ale też pomysłowości, artyzmu i wiary, która pozwalała górnikom przetrwać (na przestrzeni wieków w „Wieliczce” powstało kilkadziesiąt miejsc kultu). Każda ma swoją unikatową historię, nieco inny charakter i formę. Jedne są zupełnie surowe i piękne w swojej prostocie, inne zaskakują monumentalnymi rzeźbami czy finezjami zdobieniami. Nie zaskoczę was raczej, pisząc, że ogromne wrażenie zrobiła na mnie położona na głębokości 101 metrów Kaplica św. Kingi. To prawdziwe arcydzieło. Warto spędzić w niej nieco więcej czasu, by dobrze przyjrzeć się ołtarzowi i zdobiącym ściany płaskorzeźbom. Zachwyt trudno jest opisać słowami, dlatego powinniście zobaczyć to na własne oczy. Z każdą kolejną minutą czuję się w „Wieliczce” coraz bardziej wyjątkowo. Kiedy w jednej z komór zostaję sama, a z głośników płynie utwór Chopina, mam wrażenie, że jestem w bajce, że odkrywam nieznany świat, że to nie dzieje się naprawdę. To miejsce wielokrotnie mnie zaskakuje, wzrusza i porusza. Uświadamiam sobie, że ta „atrakcja turystyczna” jest miejscem, w którym możemy czuć się dumni z naszego dziedzictwa. Wdzięczni górnikom za ich trud i poświęcenie. Bo wydobycie soli nie było wyłącznie wyczerpującą pracą fizyczną. Wymagało ogromnej wiedzy i siły, także tej psychicznej. Podróż do wnętrza Ziemi Dziś, choć wydobycie soli zostało zakończone, kopalnia pozostaje ważnym miejscem na mapie Polski – jest jednym z najcenniejszych zabytków kultury materialnej i niematerialnej. To jedyne w swoim rodzaju centrum kulturalno-rozrywkowe, a także miejsce, w którym możemy zadbać o swoje zdrowie. Wrócę tu, by przemierzyć trasę górniczą, wejść (dosłownie) na kolejny poziom znajomości tego miejsca. Przeżyć interaktywne doświadczenie, które pozwala zrozumieć, a nawet przez chwilę przekonać się, jak wyglądała codzienna praca górników. Opuszczając podziemia, już planowałam kolejną wizytę. Zabiorę tu moich bliskich. Późnią jesienią, może zimą. Bo właściwie pora roku nie ma znaczenia. To miejsce, do którego zawsze warto wpaść na weekend, które warto zobaczyć i zwiedzić przynajmniej raz w życiu. Mówi się, że jest stolicą wschodniej Polski. Klimatem przypomina niejedno włoskie miasto „Polska Jest Najpiękniejsza” to stały cykl serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”, w którym wybieramy miejsce miesiąca. Wraz z początkiem wakacji obi... Wieliczka – informacje praktyczne Wieliczka leży rzut beretem od Krakowa, dlatego noclegu warto poszukać właśnie tam. Ja postawiłam na hotel ibis Styles Kraków Centrum, tuż przy bezpośredniej trasie do Wieliczki. To świetna baza wypadowa i doskonałe miejsce, by zrelaksować się po całym dniu zwiedzania. Jeśli chodzi o dojazd do kopalni, możliwości jest wiele. Od samochodu, przez pociąg, aż po rower. Z Dworca Głównego w Krakowie co 30–60 minut odjeżdżają pociągi do Wieliczki. Podróż trwa niespełna pół godziny. Wolicie transport drogowy? Postawcie na busy lub komunikację miejską. Autobusy linii 304 kursują z centrum Krakowa bezpośrednio do Wieliczki, a prywatne busy ulokowane są pod Galerią Krakowską. Trasa Turystyczna Kopalnia Soli „Wieliczka” otwarta jest dla zwiedzających w godz. 07:30 – 18:30. Bilety normalne, ulgowe, rodzinne od 81 zł za osobę; oprowadzanie dostępne w różnych językach. Więcej informacji znajdziecie na oficjalnej stronie obiektu – kopalnia.pl.
Tarnowskie Góry to miejsce niezwykłe. Czekają tu na was Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga
Zabytkowa Kopalnia Srebra to jeden z najbardziej niezwykłych skarbów z naszej listy UNESCO. Tarnowskie Góry warto odwiedzić o każdej porze roku.
W tym artykule: Sztolnia Czarnego Pstrąga Podziemne atrakcje Zabytkowa Kopalnia Srebra Realia pracy gwarków Historia Tarnowskich Gór Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga - informacje praktyczne Jestem w brzuchu ziemi. Szyb Sylwester – wąski i bardzo kręty – sprowadził mnie 162 stopnie w dół, do miejsca, gdzie w inny sposób dostać się nie można. Tajemniczego i baśniowego Sezamu pełnego swego czasu niezmierzonych bogactw, które czekały na śmiałków. Od zarania dziejów ludzie wydobywają ukryte w głębi ziemi cenne kruszce, rudy metali, kamienie szlachetne czy węgiel. Niczym gorączka rozpalały one umysły szukających szczęścia mężczyzn. To najczęściej oni pracowali w takich właśnie mało przyjaznych miejscach, ryzykując życie i zdrowie, by poprawić swój los. Sztolnia Czarnego Pstrąga Tymczasem zagubiona w mroku wsłuchuję się w kapanie wody i własny oddech. Obserwuję, jak błyskawicznie wyostrzają mi się zmysły. Im mniej widzę, tym więcej czuję i słyszę. Znajduję się w wąskim, najwyżej metrowej szerokości i dwumetrowej wysokości chodniku. Płynie nim woda, a na niej unoszą się łódki. Wsiadam do pierwszej z nich i ruszam wraz z nurtem tego podziemnego strumienia. Nawet nie muszę się odpychać od ścian – czego zresztą nie zaleca opiekujący się mną Kazimierz Szeliga, przewodnik po Sztolni Czarnego Pstrąga. Znajduje się ona na terenie Tarnowskich Gór, w pięknym parku Repeckim, jakieś 5 km od Zabytkowej Kopalni Srebra. – Sztolnia ma dwa wejścia: szyb Sylwester i szyb Ewa – opowiada pan Kazimierz, stojąc na dziobie łodzi. – A między nimi jest 600-metrowy chodnik, którym się właśnie przemieszczamy. To jeden z najdłuższych w Europie podziemnych przepływów łodziami po XIX-wiecznej sztolni – dodaje. Suniemy z prądem po krystalicznie czystej wodzie, a mroki kopalni rozświetlają nam jedynie lampy karbidowe. Jest wilgotno, chłodno, ciemno. Przewodnik opowiada, że dawniej w tej wodzie żyły pstrągi i po długiej przerwie znów tutaj wróciły. To właśnie od nich sztolnia wzięła swoją nazwę. Oprócz pstrągów w kopani żyją też nietoperze. Mają tu swoją drugą pod względem liczebności kolonię w Polsce. Otaczające nas skały, kruszconośne dolomity, zawierały olbrzymie złoża galeny, rudy ołowiu z domieszką srebra i cynku. Aby się do nich dostać, górnicy zwani tu gwarkami drążyli setki kilometrów chodników. My płyniemy jednym z tych, które odprowadzały wodę z kopalni. Bo, jak się okazuje, to właśnie ona najbardziej utrudniała im życie. Podziemne atrakcje Chodniki wymagały nieustannego odwadniania, które początkowo odbywało się ręcznie wiadrami. Potem pomagały konie zaprzężone do kieratów, wreszcie maszyna parowa, która uprościła i zrewolucjonizowała cały proces. Był czas, kiedy na kopalni pracowało ich aż osiem, czyli najwięcej na świecie. Jednak postęp miał swoją cenę. Urządzenia pożerały 11 tys. ton węgla rocznie, co było ogromnym kosztem. Dlatego w XIX w. zaczęto myśleć o budowie sztolni, która osuszałaby inne, wykorzystując grawitację. Ta, którą płynę, odprowadza wodę wprost do pobliskiej rzeki Dramy. Co jakiś czas mijamy bramy, czyli miejsca, w których gwarkowie wzmocnili kruche ściany cegłami lub zaprawą. Pierwsza to Brama Pamięci. Druga – Odważnych, bo jak tłumaczy pan Kazimierz, każdy na początku boi się ciemności, jednak w tym miejscu pozbywa się już strachu. Z kolejnej – Mądrości – kapie woda. Jeżeli kropla spadnie nam na głowę, to znak, że staniemy się jeszcze mądrzejsi, gdy zaś na rękę – będziemy bogatsi. Czwarta jest Bramą Leniwych. Według legendy do jej budowy zatrudniono sześciu leniwych gwarków, których dzieło zawaliło się, zanim je skończyli. Musieli naprawić błąd na własny koszt, a darmowa praca wyleczyła ich z lenistwa. Przewodnik zachęca, żeby postukać w bramę, dzięki czemu pozbędziemy się wad. – Kto nie puka, to znaczy, że jest już nawet i na to za leniwy – śmieje się pan Kazimierz. I dodaje, że gdybyśmy płynęli tym chodnikiem dalej, to rzeką Dramą, która jest dopływem Odry, dotarlibyśmy aż do Bałtyku. – Można więc powiedzieć, że kopalnia ma połączenie z naszym morzem – żartuje. Gdybyśmy wybrali przeciwny kierunek, to po 3 km dotarlibyśmy do Zabytkowej Kopalni Srebra. Jednak na razie ta opcja jeszcze nie jest możliwa. Pokonanie całego wodnego chodnika zajmuje około godziny i kończy się w szybie Ewa, którym wydostaję się na powierzchnię. Ale tę trasę można odbyć nie tylko łodzią. Są tu organizowane raftingi, floatingi, podczas których płynie się w kompletnej ciemności i ciszy. Jest to zapewne w takich warunkach przeżyciem jedynym w swoim rodzaju. Wreszcie morsowanie, choć podobno woda o temperaturze 10 st. C nie jest wielkim wyzwaniem dla prawdziwych morsów. Zabytkowa Kopalnia Srebra Nasza historia to opowieść o Kopciuszku, który się dostał na wielki bal – mówi Tomasz Stemplewski z Lokalnej Organizacji Turystycznej Miast Gwarków. To znaczy o tym, jak Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga 9 lipca 2017 r. znalazły się na liście UNESCO. – Nikt poza mieszkańcami i Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zarządza obiektami, nie wierzył, że to się uda – wspomina. A jednak komitet docenił wyjątkowość górniczego kompleksu, który wpłynął na rozwój gospodarczy całego świata. Dość powiedzieć, że w XVIII w. 20 proc. zapotrzebowania na rudę ołowiu i srebra pokrywało właśnie górnicze pole o powierzchni ponad 150 km kw. wokół Tarnowskich Gór. Wymyślono tu też unikatowy system gospodarowania wodą i stworzono barwną kulturę górniczą wokół kultu św. Barbary. Już w 1721 r. powołano Bractwo Świętej Barbary, które istnieje do dzisiaj. Na liście światowego dziedzictwa UNESCO w ramach jednego wpisu znalazło się w sumie aż 28 obiektów pogórniczych, leżących głównie w Tarnowskich Górach oraz w części Bytomia i gminy Zbrosławice. Realia pracy gwarków Chodniki wydrążone na głębokości 40 metrów czasami są tak niskie, że muszę się zginać wpół. To, jak się śmieje przewodnik, wymusza złożenie pokłonu duchowi tego miejsca. Mnie zaś daje wyobrażenie, w jak trudnych warunkach musieli tu pracować ludzie. Gwarkowie średnio dożywali 40 lat, więc długo nie cieszyli się bogactwem, o ile się go dorobili. Pracujący po 12 godz. dziennie mężczyźni, bo tylko oni mogli zostawać gwarkami, często cierpieli z powodu pogarszającego się wzroku, reumatyzmu i chorób spowodowanych zimnem i wilgocią. Jednak nie zniechęcało ich to do tego zajęcia. – Każdy gwarek na początku musiał wykopać szyb, znaleźć rudę, wytopić ją i sprzedać – opowiada Andrzej Szewerda, przewodnik oprowadzający mnie już po terenie Zabytkowej Kopalni Srebra. Tutejsza trasa turystyczna ma długość 1740 m. Przypomina kształtem trójkąt, który tworzą łączące się ze sobą dawne szyby górnicze: Anioł, Żmija i Szczęść Boże. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... – Jeżeli młody gwarek się zakochał – wyjaśnia mi genezę tych nazw pan Andrzej – i założył rodzinę, pierwszy szyb na cześć żony nazwał Anioł. Jeśli mu się poszczęściło, to kolejnym był Szczęść Boże. A że różnie to z tym powodzeniem bywa i mogło się ono od górnika odwrócić, a żona zaczynała marudzić. Stąd trzeci szyb nazwał Żmija – śmieje się. Według zwyczaju każdy szyb musiał mieć tu inną nazwę, stąd tak oryginalne jak: Małpi Ogon, Pieczeń Wieprzowa, Pasza czy Piwo Jasne. Mijam kolejne elementy mrocznego świata. Można powiedzieć wręcz podziemnego miasta – labiryntu chodników prowadzących do mniejszych lub większych komór wyglądających, jakby przed chwilą opuścili je robotnicy. Te wielkie wybrane przestrzenie oznaczają, że było tu dużo rudy. Według szacunków wydobyto stąd aż 2,5 tys. ton srebra. A że stanowiło ono 2 proc. rudy ołowiu, to daje wyobrażenie, ile ołowiu musiano stąd pozyskać. A dlaczego tutejszych górników nazywano gwarkami? Otóż na terenie kopalni robotnicy nie mogli rozmawiać. Pracowali w ciszy, by usłyszeć zagrożenie i móc się w porę ewakuować. – Otwierali się dopiero na powierzchni, w karczmie przy piwie, i wówczas dużo gwarzyli. Stąd prawdopodobnie gwarkowie – wyjaśnia przewodnik. Jedną z największych atrakcji kopalni jest też możliwość podróży łodzią na dystansie 270 m. Odbywa się ona między dwoma przystaniami przy szybach Szczęść Boże i Żmija. Historia Tarnowskich Gór Początki wydobycia galeny na terenach wokół Tarnowskich Gór sięgają końca XV w. Wówczas to rolnik Jan Rybka podczas prac polowych odkrył grudkę ciężkiego kruszcu, zapoczątkowując rozwój górnictwa. W ciągu czterech stuleci powstało tu około 20 tys. szybów wiertniczych, wydrążono 150 km chodników i kilkadziesiąt kilometrów sztolni odwadniających. Obok kopalni szybko wyrosło miasto, od szybów zwanych po staropolsku gorami nazwane Tarnowskimi Górami. Kopalnię zamknięto w 1913 r., kiedy wyczerpały się tutejsze źródła galeny. Jednak kultura gwarków przetrwała w licznych tradycjach. Jedną z nich jest coroczna wielka impreza plenerowa Gwarki, w której biorą udział tysiące mieszkańców miasta, czyniąc ich dziedzictwo wciąż żywym. Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga - informacje praktyczne Zwiedzanie obu obiektów odbywa się w towarzystwie przewodników. Bilet do Sztolni Czarnego Pstrąga (wycieczka trwa godzinę) kosztuje 55 zł, ulgowy 45 zł. Floating dla 1 osoby 100 zł, morsowanie 35 zł za osobę. Kopalnię Srebra możemy odwiedzić za 65 zł, ulgowy 55 zł. Pakiet obu atrakcji 110 zł, ulgowy 90 zł. 64. edycja imprezy Gwarki odbędzie się w dniach 6–8 września 2024 r. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Podziemia z czasów budowy Wielkiej Piramidy otwarte dla zwiedzających. „To miejsce jest magiczne”
Około 4500 lat temu, czyli w czasach budowy Wielkiej Piramidy w Egipcie, we wschodniej Anglii w Grime’s Graves na masową skalę wydobywano krzemień. Podziemia wykute przez pradziejowych górników są pełne tajemnic. Właśnie otwarto nową trasę turystyczną.
W tym artykule: Grime’s Grave. Zabytek z czasów Stonehenge Krzemień jak złoto Pradziejowe kopalnie otwarte dla turystów Kopalnia jest nadal pełna zagadek Z lotu ptaka obszar ten wygląda jak powierzchnia Księżyca, albo miejsce nalotu dywanowego z czasów II wojny światowej. Nic bardziej mylnego. To ślady po działalności górników, którzy 2500 lat p.n.e. z pomocą prostych narzędzi drążyli głębokie szyby, z których pozyskiwali krzemień. Grime’s Grave. Zabytek z czasów Stonehenge Wielka kopalnia powstała w dzisiejszym hrabstwie Norfolk w tym samym czasie, gdy w zachodniej Anglii z wielkim mozołem układano kamienie tworzące najsłynniejszy krąg kamienny świata – Stonehenge. Nazwa Grime's Graves (graves – z ang. grobowce) jest myląca. Anglosasi, którzy przybyli ze wschodu i zobaczyli wzniesienia w postaci urobku wydobytego z podziemi stwierdzili, że są to grobowce jednego z ich bogów. Niepoprawna nazwa przylgnęła do tego miejsca. Neolityczni górnicy używali narzędzi wykonanych z poroża jelenia. Z ich pomocą wykuli labirynt tuneli w 430 szybach kopalnianych. Niektóre z nich sięgają aż 13 metrów. Krzemień jak złoto Kilka tysięcy lat temu najcenniejszym surowcem do produkcji narzędzi był krzemień. Ten rodzaj surowca kamiennego używano w wielu miejscach na świecie. Ze względu na swoją wszechstronność tworzonego z niego zarówno duże narzędzia, jak i niewielkie ostrza do łuków, ale też przedmioty kultowe. Krzemień w Grime's Graves był tak dobrej jakości, że mógł być używany do produkcji drobnych, specjalistycznych narzędzi. Gigantyczny kawałek krzemienia prawdopodobnie pochodzący z tego obszaru został nawet znaleziony tak daleko, jak Avebury w hrabstwie Wiltshire, czyli blisko 300 km na południowy-zachód. Pradziejowe kopalnie otwarte dla turystów Grime’s Grave było niedostępne dla turystów przez kilka lat, gdyż pracowano nad nową ścieżką dla turystów. Powstał też nowy gmach wejściowy wraz z odświeżoną ekspozycją. Od końca kwietnia można ponownie wejść do podziemi. Teraz, dzięki nowej konstrukcji nad jednym z szybów kopalnianych, odwiedzający mogą z łatwością zejść 9 metrów pod ziemię i zobaczyć podziemia oraz przekonać się, w jakich warunkach pracowano tam w czasach, kiedy w Egipcie wznoszono piramidy. – To wspaniałe, że odwiedzający będą mogli zobaczyć na naszej nowej wystawie kilka niezwykłych obiektów, które niedawno wydobyliśmy (z szybów – przyp. red.), a następnie zejść głęboko pod ziemię, aby doświadczyć tego całkowicie nieziemskiego uczucia – mówi Jennifer Wexler z English Heritage, agencji, która opiekuje się dziedzictwem Anglii. Zdaniem archeologów w wydobycie surowca zaangażowani byli wszyscy członkowie społeczności: kobiety, mężczyźni, a nawet… psy! W jaki sposób – tego dowiemy się na wystawie. Archeolog Phil Harding spędził kilka lat na badaniu tego miejsca. Według niego Grime’s Graves jest „nie tylko magicznym miejscem, ale także świadectwem umiejętności neolitycznych inżynierów”. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... Kopalnia jest nadal pełna zagadek Dopiero w latach 1868-70, kiedy przebadano pierwszy z szybów i stwierdzono, że jest to kopalnia z czasów neolitu. Ale do dziś większość z ponad 400 szybów pozostała nietknięta przez archeologów. Badania geofizyczne sugerują, że kopalnie obejmowały znacznie większy obszar, niż do tej pory sądzono. Naukowcy uważają, że z szybów nie tylko wydobywano krzemień, ale odprawiano w nich jakieś zagadkowe rytuały. Wskazują na to wyniesione platformy przypominające ołtarze, na których ułożono bogato zdobione naczynia ceramiczne. Na jednej z nich znaleziono siedem kopaczek z poroża. Niektóre ze złożonych „darów” przypominają podobne artefakty odkrwyane w obrębie wielkich centrów ceremonialnych z tego okresu. W tunelach archeolodzy natykali się również na rzeźbione kule, kredowe kubki, figurki fallusów i inne przedmioty, które nie służyły zapewne żadnemu praktycznemu celowi. Ślady po różnego rodzaju aktywnościach, na przykład paleniu ognisk, odkryto też wewnątrz szybów, z których już nie wydobywano krzemienia. W 1939 roku doszło do odkrycia prostej figurki okrzykniętej boginią, ale są pewne wątpliwości dotyczące jej autentyczności. Źródło: English Heritage Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gdyby nie kobalt, twój smartfon by nie działał. Cena tego metalu jest jednak wysoka
W Demokratycznej Republice Konga szaleje kobaltowa gorączka, maniacka pogoń za pozyskaniem jak największych ilości tego cennego surowca. Rzadki srebrzysty metal jest kluczowym komponentem ładowalnych baterii litowo-jonowych.
W tym artykule: Kobalt made in DRK Kolonializmu ciąg dalszy? Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Poza tym kobalt znajduje zastosowanie w wielu innowacyjnych technologiach, mających zasadnicze znaczenie dla obniżenia emisji dwutlenku węgla, które jest niezbędne dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Kobalt made in DRK Katanga na południowo-wschodnim krańcu Demokratycznej Republiki Konga (DRK) posiada największe na naszej planecie zasoby kobaltu. Występują tam też niezwykle bogate złoża innych cennych metali, w tym miedzi, żelaza, cyny, niklu, manganu, germanu, tantalu, wolframu, uranu, złota, srebra i litu. Znajdują się tam od zawsze. Drzemały cicho pod ziemią do momentu, gdy zagraniczne gospodarki nadały im wartość. Nowoczesne technologie tworzą popyt na kolejne metale, które jak się przypadkiem składa, występują w Katandze. Pozostałe regiony Konga też posiadają złoża cennych minerałów. Obce mocarstwa od wieków penetrują wszystkie zakątki kraju, wydzierając mu jego skarby: kość słoniową, olej palmowy, diamenty, drewno, kauczuk… oraz niewolniczą siłę roboczą. Niewiele państw może się poszczycić taką rozmaitością bogactw naturalnych jak Kongo. I nigdzie nie są one równie brutalnie wykorzystywane. Kolonializmu ciąg dalszy? Pogoń za kobaltem przywodzi na myśl okrutne rządy króla Leopolda II, prywatnego właściciela Wolnego Państwa Konga. W latach 1885–1908 bezwzględnie łupił je z kości słoniowej i kauczuku. Osoby obeznane z historią tamtej epoki mogą uznać, że przesadzam, porównując to, co dziś dzieje się w Kongu, z okrucieństwami tamtej epoki. Rzeczywiście, szacuje się, że pod rządami Leopolda II życie straciło trzynaście milionów Kongijczyków, połowa ówczesnej populacji kolonii. Obecnie w wypadkach w kopalniach minerałów i w następstwie zatrucia środowiska w rejonach górniczych umiera kilka tysięcy osób rocznie. Nie zapominajmy jednak, że niewolnicza praca Afrykanów od wieków jest wpisana w tradycję kolonializmu. Współczesne prawo międzynarodowe zakazuje niewolnictwa erga omnes (łac. wobec wszystkich) i jus cogens (łac. norma bezwzględnie obowiązująca). Mimo to najubożsi mieszkańcy Konga nadal są wyzyskiwani przez bogatych i potężnych. Ten fakt stawia pod znakiem zapytania moralne podstawy współczesnej cywilizacji i cofa ludzkość do czasów, gdy wartość życia Afrykanina wyznaczał koszt jego odtworzenia. Powrót do kolonialnej moralności, który sam w sobie stanowi przemoc, odbywa się nie tylko w Afryce, lecz na całym globalnym Południu. Ogromna podklasa ludzkości nadal egzystuje tam w nieludzkich warunkach, wykonując pracę niewolniczą na najniższym szczeblu globalnego ładu gospodarczego. Od czasów kolonialnych zmieniło się znacznie mniej, niż mogłoby się nam wydawać. Dramatyczna sytuacja w kongijskim sektorze górniczym jest niewygodna dla wszystkich interesariuszy długiego łańcucha dostaw kobaltu. Żaden producent smartfonów, tabletów, laptopów czy pojazdów elektrycznych nie chce przyznać, że kobalt w jego urządzeniach pochodzi z kopalni, gdzie dzieci pracują w niebezpiecznych warunkach. Ponadnarodowe koncerny w swoich biuletynach i komunikatach prasowych piszą o przestrzeganiu międzynarodowych norm praw człowieka, polityce zerowej tolerancji dla pracy dzieci i rygorystycznych procedurach due diligence w obszarze pozyskiwania surowców. Ogromna skala zniszczeń powodowanych wydobywaniem kobaltu w imię pozyskiwania energii odnawialnej nie ma analogii we współczesnej historii. Jednak wewnętrznie sprzeczny charakter górnictwa nie jest zjawiskiem nowym. Znaczna część innowacji, które miały kluczowe znaczenie dla rozwoju ludzkości, wiązała się z wydłubywaniem z ziemi metali i minerałów. Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Rewolucja zaczęła się, kiedy około siedmiu tysięcy lat temu ludzie nauczyli się używać ognia do obrabiania kruszcu i zaczęli wytapiać środki płatnicze, ozdoby i broń. Pięć tysięcy lat temu odkryto cynę, którą zaczęto dodawać do miedzi. Tak wynaleziono brąz, pierwszy stop twardszy od poszczególnych jego składników. Epoka brązu przyniosła szybki rozwój metalurgii i w konsekwencji gwałtowny rozwój cywilizacji. Brązu używano do produkcji broni, narzędzi rolniczych i monet. Pojawiły się pierwsze formy pisma, wynaleziono koło, powstała i rozwinęła się cywilizacja miejska. W epoce brązu zaczęto również używać kobaltu do barwienia ceramiki. W epoce żelaza wynaleziono produkowaną z rudy żelaza stal, która posłużyła do wyrobu jeszcze mocniejszych i trwalszych narzędzi oraz broni. Pojawiły się armie i imperia. We wczesnym średniowieczu Europejczycy wymyślili koncesje górnicze. Władza wydawała podmiotom komercyjnym zezwolenie na wydobywanie minerałów na określonym obszarze w zamian za część dochodów. System ten obowiązuje do dzisiaj. Ogromny postęp technologiczny w górnictwie, jaki dokonał się w średniowieczu, zawdzięczamy upowszechnieniu się wynalezionego przez Chińczyków prochu. Górnicy zaczęli go wykorzystywać do wysadzania skał. Niezwykle lukratywny import minerałów, zwłaszcza złota, z Nowego Świata sfinansował renesans i otworzył drogę do rewolucji przemysłowej. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Wydobywany w Europie węgiel umożliwił industrializację wraz ze wszystkimi jej negatywnymi konsekwencjami. Takimi jak zanieczyszczenie środowiska, obniżenie jakości powietrza i przyspieszenie zmian klimatycznych. Rewolucja przemysłowa przyniosła dalsze ulepszenia narzędzi górniczych: mechaniczne świdry ułatwiły eksploatację złóż w twardych skałach, pasy transmisyjne, wagoniki i samochody ciężarowe zastąpiły pracę rąk przy ładowaniu, wyciąganiu na powierzchnię i naziemnym transporcie urobku. Te i wiele innych technologicznych innowacji umożliwiły wydobywanie minerałów na znacznie większą skalę i z głębiej położonych pokładów, niż było to dotychczas możliwe. Na początku XX wieku minerały kopalne były obecne już w niemal każdej dziedzinie życia. Żelaza w postaci stali używano do budowania domów, mostów, statków, pociągów, samochodów i samolotów. Aluminium, cyna, nikiel i inne metale zyskały tysiące zastosowań w przemyśle i rozwiązaniach konsumenckich. Miedź stosowano do produkcji przewodów oraz zespołów obwodów elektrycznych, wyposażenia wojskowego i urządzeń produkcyjnych. Pochodne ropy naftowej dały nam plastik. Zwiększenie wydajności rolnictwa byłoby niemożliwe bez maszyn zbudowanych z wykorzystaniem wydobywanych z ziemi metali. W wartym miliardy dolarów przemyśle wydobywczym dominują dziś węgiel, żelazo, boksyt, fosforany, gips i miedź. Szybko jednak zyskują na znaczeniu pierwiastki, które są niezbędne do produkcji nowoczesnych urządzeń i dla technologii energii odnawialnej. Bogate złoża wielu z nich, przede wszystkim kobaltu, znajdują się w środkowej Afryce. To jest przedruk z książki „Krwawy kobalt. O tym, jak krew Kongijczyków zasila naszą codzienność” autorstwa Siddhartha Kary w przekładzie Hanny Pustuły-Lewickiej, która ukazała się nakładem Wydawnictwa W.A.B.
Cud w „kopalni śmierci”. Ich walkę o życie śledziła cała Polska
Ratownicy byli przekonani, że idą po zwłoki. Lekarz, który udzielił pomocy dwójce polskich grotołazów, nie miał wątpliwości, że udało im się przeżyć tylko dzięki przyjaźni.
W tym artykule: Zbawienna kałuża Marzenie o śmierci Wyprawa po trupy Uwięzieni w sobie Złośliwy los Z godziny na godzinę bolesna prawda dociera do nich coraz silniej: w tych warunkach powrót na powierzchnię jest niemożliwy. Utknęli w pułapce, 20 m pod ziemią, w nieczynnej kopalni niklu. Mają ze sobą niewiele: czosnek, ciasto, haczyki, spławiki. Po wyjściu zamierzali iść na ryby. Przed zejściem pod ziemię zostawili reklamówkę. Teraz mają nadzieję, że jeśli ktoś ją zobaczy, może wezwie pomoc. Ale poniemiecka kopalnia w Szklarach jest usytuowana daleko za miastem, na pagórkowatym, zalesionym terenie. Ludzie tędy nie chodzą. Adam Alagierski, 28-letni geolog, i Rafał Wszoła, 25-letni speleolog, szukali tego miejsca długo, pytali miejscowych, studiowali mapy. Gdyby nie popsuł się karabinek, a lina nie zawiodła, w tym momencie opowiadaliby już pewnie znajomym, jak wspaniałą przygodę przeżyli. Że na dole jest pięknie. Że widzieli prawdziwe geologiczne cuda: chalcedon, serpentynit, gabro, sjenit. Że po tym, jak nacieszyli już nimi oczy, pobrali próbki do badań. Że gdy odnaleźli kopalnię, byli szczęśliwi. Że weszli do niej od razu, tak jak stali: w koszulkach, dżinsach, tylko z kaskami na głowie. Że spuścili się po linie, którą zaczepili o zawias włazu. Że wymagało to odwagi, nawet pewnego szaleństwa, bo lina była cienka, miała zaledwie 10 mm. Że kupili ją na bazarze. I że w gruncie rzeczy zeszli na dół nielegalnie. Ale tu, pod ziemią, nie ma komu wysłuchiwać ich opowieści. Nie ma też szans, by wspiąć się 20 m na powierzchnię po śliskiej, cienkiej linie, w której popsuł się karabinek. Z kopalni nie ma innego wyjścia. Są wściekli, krzyczą na siebie. Drą się o pomoc, ale nikt ich nie słyszy. Wokół rozchodzi się puste echo. Zakładają się (o kilo kokosanek), że pomoc przyjdzie w przeciągu trzech dni. Zbawienna kałuża Lipiec 1994 r. był wyjątkowo gorący. Dlatego w pierwszej chwili, gdy tu zeszli, chłód wydawał im się zbawienny. W kopalni jest siedem stopni powyżej zera. Teraz, gdy czekają na pomoc, przyjemna temperatura zamienia się w śmiertelne niebezpieczeństwo. Mają T-shirty z krótkimi rękawami, nie wzięli ze sobą żadnej ciepłej odzieży. Grozi im wychłodzenie organizmu. Czekają. Przygotowują legowisko: rozkładają folie, usuwają kamyczki. Stracili wiele energii na próby wyjścia, muszą oszczędzać siły. Zapalają świeczki, mają ich dużo. Przykładają ogień do twarzy, by było choć trochę cieplej. Kopalnia w blasku świec wygląda pięknie, Adam patrzy z zachwytem na chryzoprazy. To soczyście zielone minerały występujące głównie w Australii i tu, na Dolnym Śląsku. Mijają trzy doby. Pomoc nie nadchodzi. Jest coraz zimniej, przytulają się do siebie. – Jest ci tak zimno, że nie czujesz głodu, pragnienia, nic. Tylko to przeraźliwe zimno – wspominał później Adam. – Gdyby nie Rafał, szybciej bym wystygł – dodawał. Śni im się, że ktoś nakrywa ich ciepłym kocem lub że biorą gorącą kąpiel. Adam słyszy we śnie głos: „Po co tu siedzicie, skoro jest wyjście”. Ale głos kłamie. Wyjścia nie ma. 10 najstraszniejszych katastrof lotniczych wszech czasów. Z perspektywy pilota Nie cierpię podsycania czyjegoś strachu, ale w interesie historii i dla tych z was, którymi powoduje chorobliwa ciekawość, prezentuję poniższą listę - przeczytajcie fragment książki "Pil... Popełniają fatalny błąd: przez nieuwagę gaszą wszystkie świeczki naraz. Nie mają zapałek. Odtąd będą skazani na absolutne ciemności. Chodzą na czworakach, nie widzą nawet konturów przedmiotów. Ich mózgi wariują z braku światła. Po tygodniu są spragnieni. Ale nie ma wody, jest tylko breja i własny mocz. Błoto robi się na skutek przenikania wody przez grunt. Żeby napić się tych kropelek, trzeba zjeść trochę gliny. Mocz jest ohydny, ale za to ciepły. To jedyne źródło energii, jaką mogą dać wychłodzonym organizmom. Brudna kałuża wielkości popielniczki to ich drugi sposób, by nie umrzeć z pragnienia. Znajduje się w innej części kopalni. Chodzenie tam staje się świętym rytuałem. Kropelki od gliny odcedzają za pomocą butelki przeciętej na pół. Picie sprawia im ból, bo breja jest zimna. Mają pierwsze objawy hipotermii: drżenie mięśni, skurcze ścięgien, silne zawroty głowy. Czekają już 300 godzin. Marzenie o śmierci Któregoś dnia Adam idzie po wodę sam. Gubi się. Długo szuka drogi powrotnej. Jest mu zimniej niż wtedy, gdy leży przy Rafale. Bez wymiany cieplnej z ciałem kolegi umrze z wychłodzenia o wiele szybciej. Utrzymanie temperatury jest kluczowe w ich walce o życie. Przestali ze sobą rozmawiać, by się nie wyziębiać. Oddychają powoli. Poruszają się coraz mniej. Całe godziny leżą na foliach, wtuleni w siebie, zziębnięci, milczący. Mija 14. dzień udręki. W absolutnej ciemności, w głuchej ciszy poczucie czasu zupełnie się zaciera. Nie wiedzą nawet, jaka jest pora dnia, ile już tu są, czy upłynęło 20 godzin, czy 400? Każda minuta się dłuży, nie istnieje żaden punkt odniesienia. Nic się nie zmienia. Jest ciemno i cicho jak w grobie. Adam myśli o samobójstwie. Chce umrzeć, żeby nie było mu już tak zimno. Ale przed samobójstwem powstrzymuje go wspominanie małe- go synka: nie chce go osierocić. Walczy o swoje życie. Dla niego. Odcięty od świata mózg tworzy przedziwne halucynacje. Rafał w ciemnościach widzi kolorowe postacie. Adam czyta wyimaginowane gazety. Zdaje im się, że słyszą ludzkie kroki. Układają się w dziwne geometryczne figury, wierząc, że to zapewni im dopływ ciepła. Obaj kompletnie tracą poczucie rzeczywistości. Ich organizmy spaliły już cały tłuszcz, teraz pożerają białko. Są tutaj 20 dni. Stygną. W tym samym czasie pani Janina ciągle ogląda telewizję i zajmuje się ogródkiem. Dwa plecaki zostawione przez młodych już ponad dwa tygodnie temu przenosi do innego pokoju. Jest przekonana, że „miastowe studenty” wróciły do Poznania. Tymczasem matka Rafała Wszoły porusza niebo i ziemię, aby odszukać syna. Policja w ciągu kilku dni dociera do świadków, którzy widzieli młodych ludzi idących w kierunku nieczynnych kopalń w Szklarach. Jeszcze tego samego dnia, 19 sierpnia rozpoczyna się akcja ratunkowa. Wyprawa po trupy Człowiek umiera bez wody po siedmiu dniach, bez jedzenia po trzech tygodniach. Minęły 24 dni. Nikt nie wierzy, że dwaj mężczyźni jeszcze żyją. Panuje przekonanie, że ratownicy schodzą pod ziemię po trupy. Na zejście do nieczynnej kopalni zdecydował się wałbrzysko-kłodzki GOPR. Początkowo do akcji nie dopuszczono rodziców. Nie chciano narażać ich na widok zwłok. Pani Janina, pytana przez dziennikarzy, czemu nie zawiadomiła policji wcześniej, odpowiada ze szczerością: „Policji? Przecież to takie dobre chłopaki!”. W akcji uczestniczy jedenastu ratowników GOPR. – Przez pierwsze dwie godziny kopaliśmy nie tam, gdzie trzeba. W końcu znaleźliśmy właściwe wejście. Byłem zdenerwowany całą sytuacją. Zacząłem głośno psioczyć na cały świat. Wtedy z głębi kopalni dobiegły mnie niewyraźne jęki: halo, halo, pomocy, tutaj. To byli oni! Usłyszeli mój głos. Implozja Titana. To nagranie pokazuje, jak doszło do tragedii Przyczyną śmierci wszystkich pasażerów znajdujących się na pokładzie podwodnej łodzi Titan była implozja. W sieci – niespełna tydzień od dramatycznych wydarzeń na Atlantyku – pojawi... Gdy do nich zszedłem, leżeli na foliach. Mieli kłopoty z poruszaniem się. Milczeli. Zastosowaliśmy specjalne uprzęże. Wyciągnęliśmy ich stamtąd – relacjonuje Travelerowi uczestnik akcji ratunkowej Zbigniew Jagielaszek, obecnie szef szkolenia GOPR. Na zewnątrz stoi pięciu strażaków i 20 policjantów (cała komenda z Ząbkowic). – Nie podnosić głosu! – syczy ratownik GOPR do tłumu przed kopalnią. – Oni byli w grobowej ciszy przez trzy tygodnie! – tłumaczy powody swej nadzwyczajnej ostrożności. Obie ofiary trafiają na oddział intensywnej terapii do szpitala w Ząbkowicach Śląskich. Lekarze nie mają wątpliwości, że „jaskiniowcy”, jak nazywali ich pacjenci szpitala, nie przeżyliby pod ziemią kolejnej doby. Są u kresu: wychłodzeni, odwodnieni, wyczerpani. Schudli po 20 kilo. Dr Piotr Wojtylak, który ich leczy, nie może wyjść z podziwu. W wywiadach mówi, że 24 dni bez jedzenia to kres ludzkich możliwości. – Przeżyli dzięki temu, że byli przyjaciółmi – stwierdza. Uwięzieni w sobie Ze szpitala wyszli po miesiącu. Ich ciała wróciły do zdrowia: przytyli, wygrzali się w ciepłych kołdrach. Ale na psychice każdego z nich pozostała skaza. Rafał Wszoła odciął się od świata. Tuż po tragedii rozmawiał z dziennikarzami, ale szybko zrozumiał, że dłużej tego nie wytrzyma. Przeszedł na rentę inwalidzką. Popadł w silne przygnębienie. Nabrał wrogości do świata. Zerwał kontakt z Adamem. Przeżyta trauma nie daje mu spokoju. – Spotkałem się z nim w rok po katastrofie. Przebywał wtedy w Ośrodku Pomocy Społecznej w Otwocku – mówi Krzysztof Kopczyński, producent filmu dokumentalnego 24 dni, który rekonstruuje tragiczne wydarzenia w kopalni w Szklarach. – Odbyliśmy dwugodzinną rozmowę. Zrozumiałem, że dramatyczne przeżycie zmieniło jego postrzeganie rzeczywistości. Rafał przebywał już wtedy we własnym świecie – wspomina. I dodaje: – Mam dla jego doświadczeń duży szacunek: wrócił z krainy śmierci do krainy życia. Być może czuje więcej od nas. Adam Alagierski, w przeciwieństwie do Rafała, z całej historii wyciągnął optymistyczne wnioski. – Warto było spędzić te 24 dni w kopalni. Dopiero tam zrozumiałem, że nigdy nie byłem nieszczęśliwy – mówił wielokrotnie. Chętnie przyjechał na plan zdjęciowy, zszedł nawet z ekipą filmową do kopalni. – Nic się tam nie zmieniło. Wszystkie rzeczy, które tam zostawili: folie, butelki, świeczki, spławiki, leżały w tym samym miejscu. To był dla niego mocny obrazek – wspomina Maciej Odoliński, reżyser filmu 24 dni. Adam poczuł silne dreszcze. To był dla niego wyjątkowy moment. Był znowu tutaj, w tym cichym grobie, gdzie niemal wyziębił się na śmierć. Stał obok reżysera i uśmiechając się, mówił wzruszony: – Nie ma mnie takiego, jakim byłem. Złośliwy los Gdyby Adam i Rafał nie przeżyli, nie znalibyśmy szczegółów ich wypadku. Ale wszystko, co wiemy, wiemy tylko od nich. Maciej Odoliński był prawdopodobnie jedynym dziennikarzem, z którym Adam i Rafał rozmawiali szczerze. W filmie 24 dni reżyserowi udało się stworzyć intymny obraz postaci Adama, zbliżyć się do prawdy o tamtych wydarzeniach. Żałuje, że Rafał nie chciał wziąć udziału w produkcji. Przyznaje, że wiele drastycznych opisów nie nadawało się do emisji. Twierdzi, że bohaterowie wciąż mają przed światem wiele tajemnic, o których nigdy nie powiedzą. – Być może liczyli na to, że zrobią biznes na chryzoprazach, pięknych zielonych minerałach. Robili to dla pieniędzy – uważa Zdzisław Wiatr, naczelnik wałbrzysko-kłodzkiej grupy GOPR, który dowodził akcją ratunkową. O Adamie i Rafale ma złe zdanie. Ich zejście do nieczynnej kopalni uważa za lekkomyślność. – Nie znali podstawowych technik linowych, dlatego nie mieli szans się wydostać. Teoretycznie wyjście było możliwe: mieli paski, sznurowadła, plecaki, linę. Myślę, że gdyby w tych samych warunkach w kopalni znalazło się dwóch goprowców, uratowaliby się w ciągu kilkudziesięciu godzin – ocenia Wiatr. Kilka lat później Adam Alagierski postanowił pokazać swojemu dorastającemu synowi kopalnię w Szklarach, która zmieniła jego życie. Los okazał się piekielnie złośliwy: Adam wpadł do kopalni, mocno się potłukł, połamał sobie nogi. Gdyby nie syn, który został na zewnątrz, znowu zostałby uwięziony w miejscu, z którego już raz go wydobyto. Chłopak wezwał pomoc. Na miejsce niemal od razu przybyli ratownicy. Ci sami, co 19 sierpnia 1994 r. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler” (nr 01/2013).
Kopalnia kredy w Mielniku nazywana jest „wielką białą dziurą w ziemi”. To jedyne takie miejsce w Polsce
Odkrywka w Mielniku jest jedyną na terenie Polski czynną kopalnią tego typu. Do połowy XX wieku kreda była tu wydobywana ręcznie. Dzisiaj teren kopalni kredy można oglądać ze specjalnie utworzonego tarasu widokowego.
W tym artykule: Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku Wielka dziura w ziemi Kopalnia kredy nowym „cudem Polski” Z tarasu widokowego ciężarówki i koparki wyglądają jak dziecięce zabawki. W obłokach wzniecanego pyłu suną przez oślepiający bielą krajobraz, znacząc na ziemi linie, rysy i pęknięcia. Wielu osobom ta przestrzeń kojarzy się z obrazkami powierzchni Księżyca. Więcej jest w niej jednak czegoś baśniowego, trochę nierealnego, zdumiewającego. Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku na Podlasiu jest obecnie jedyną tego typu w Polsce. Ma długą historię – ludzie wydobywali w tym miejscu kredę już w XVI wieku. Oczywiście inna była wówczas skala i możliwości technologiczne. Kopano po prostu płytkie szyby. Do połowy ubiegłego stulecia wszystkie prace wykonywano bez udziału maszyn, a urobek wykorzystywany był głównie przez okolicznych mieszkańców. Dopiero w ostatnich dekadach wjechał tu ciężki sprzęt, a wydobycie zostało zmechanizowane. Dziś pozyskuje się tu rocznie około 80 tysięcy ton kredy, z czego większość przetwarzana jest na miejscu, w nowoczesnym zakładzie. Biała skała osadowa powstała na dnie mórz i oceanów, które miliony lat temu zalewały teren dzisiejszej Polski, niemal od zawsze przyciągała uwagę ludzi. Kreda, klasyfikowana jako odmiana wapienia, dzięki lekkości i porowatości łatwo poddaje się obróbce. Jej jasny, niemal biały kolor był przydatny przy produkcji farb, ceramiki i cegieł. Z czasem zaczęto ją również wykorzystywać w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym i kosmetycznym. O tym, jak mocno obecność kopalni odkrywkowej wpływała na życie mieszkańców regionu, świadczy już sama nazwa wsi (niegdyś miasta) Mielnik. Pochodzi ona od rosyjskiego słowa „mieł”, czyli kreda właśnie. Wiele mielnickich rodzin związanych jest z kopalnią od pokoleń. Wielka dziura w ziemi Samo miejsce jest tak naprawdę ogromną dziurą w ziemi. Niezwykłość nadaje mu jednak jasna barwa kredy, która kontrastuje z zielonym otoczeniem. Wyrobisko wygląda jak ogromna czapa lodowa lub góra usypana z soli. Nawet drogi prowadzące do kopalni są zasnute białym pyłem, tworząc geometryczne linie przecinające ciemniejszy krajobraz. Mimo przemysłowego charakteru ta przestrzeń ma w sobie jakieś naturalne piękno. Od lat przyjeżdżali tu więc turyści chcący zobaczyć „wielką białą dziurę w ziemi”. Na ich potrzeby zbudowano w końcu spory taras widokowy, do którego da się wygodnie dojechać autem. Obok zadaszonego punktu ustawiono też tablice informacyjne przedstawiające historię kopalni i tradycję pozyskiwania kredy, a także kilka zabytkowych wózków, którymi dawniej wywożono urobek. Można usiąść wygodnie na drewnianych ławach i kontemplować to miejsce, obserwując powolny ruch sprzętu, tarasowe białe zbocza i cały rozległy teren będący zadziwiającym miksem efektów działań człowieka i natury. Nazywane jest „małym Krakowem”. Historia tego niezwykłego miasta sięga ponad 6000 lat wstecz Przez wielu nazywane jest „małym Krakowem” lub „Miastem Szkła”. Krosno, bo o nim mowa, zachwyca mieszkańców i turystów niepowtarzalnym klimatem oraz piękną starówką. Kopalnia kredy nowym „cudem Polski” Kopalnia kredy w Mielniku to jeden z 16 laureatów wakacyjnego plebiscytu Travelera „Cuda Polski 2023”. Przypomnijmy, że o miano „nowego cudu” walczyły trzy propozycje z Podlasia. Oprócz zwycięskiej kopalni także Kraina Otwartych Okiennic oraz Kanał Augustowski. A oto pełna lista zwycięzców plebiscytu „Cuda Polski 2023”: Dolnośląskie – Miasto Bardo, Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera, Lubelskie – Włodawa, Lubuskie – Park Książęcy Zatonie, Łódzkie – Monopolis, Małopolskie – Pustynia Błędowska, Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie, Opolskie – Twierdza Nysa, Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce, Podlaskie – Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku, Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo, Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy, Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski, Warmińsko-Mazurskie – Gołdap, Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno, Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.
Wśród bogów i ludzi Fascynacja Grecją, a właściwie kulturą antyczną, towarzyszyła mi od dziecka. Mity greckie były jedną z pierwszych lektur, które przeczytałam. Losy bogów rozpalały moją wyobraźnię, podobnie jak herosów i innych antycznych bohaterów. Wszyscy na nich wyrośliśmy i zapewne większość z nas po cichu marzyła, żeby w dorosłym życiu zobaczyć te wspaniałe i przesiąknięte historią miejsca. Starożytne świątynie uznawane za cuda świata, marmurowe posągi uchodzące za rzeźbiarski kanon. Grekom zawdzięczamy igrzyska olimpijskie, demokrację, najlepszy z możliwych systemów politycznych, rozwój medycyny i filozofii, do którego przyczynili się Platon, Sokrates czy Arystoteles. Postęp w naukach matematycznych i astronomii. Położyli też podwaliny pod rozwój literatury, poezji i dramatu. To w Grecji wybudowano dziesiątki amfiteatrów, które dostarczały rozrywki jej mieszkańcom. Ale Grecja to też tysiące wysp na Morzu Śródziemnym, które kuszą białymi miasteczkami, pysznym jedzeniem, doskonałym winem i oliwą oraz tysiącami piaszczystych plaż. I ciepłym morzem. A jak wiadomo, my, mieszkańcy północy Europy, bardzo potrzebujemy słońca, szczególnie podczas wakacji. Stąd pomysł na to greckie wydanie Travelera przesiąknięte mitami, legendami, historiami i wyjątkowymi miejscami, które warto rozważyć, planując swój urlop. Zarówno aktywny, jak i ten bardziej stacjonarny, bo dobrze jest zatrzymać się na dłużej w jednym miejscu, by zobaczyć, jak odpoczywają i bawią się Grecy. I odrobić tę lekcję po powrocie do domu. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści PLANETA TRAVELERA 10 | Wieści ze świata 14 | Kierunek kultura Miejsce miesiąca 16 | Krynica-Zdrój. Śladami Nikifora i Jana Kiepury 22 | Kowno. To tutaj bije serce litewskiej kultury i sztuki TEMAT NUMERU – GRECJA 30 | CYKLADY Wielki błękit i wielka biel 38 | MILOS Perła Morza Egejskiego 44 | EUBEA Miód, plaże i gwiazdy 50 | MESENIA I LAKONIA Cuda Peloponezu 56 | PÓŁWYSEP MANI Kamienne wieże i puste plaże 62 | MACEDONIA Śladami starożytnej historii 68 | KRETA Surowe piękno dzikiej natury 74 | TOP 6 MNIEJ ZNANYCH WYSP Astypalea, Karpatos, Ikaria, Elafonisos, Kefalinia, Kithira DOOKOŁA EUROPY 82 | SZWAJCARIA Kolejowa podróż Ekspresem Złotej Przełęczy 88 | NIEMCY Wyspy Fryzyjskie. Na styku ziemi i morza 94 | CZECHY Na szlaku romantycznych zamków ADVENTURE 100 | Test Travelera Lekkie plecaki na górski szlak i miejskie wędrówki
Czy wydobywanie cennych surowców z asteroid to następny krok w eksploracji kosmosu?
Czy czytasz ten artykuł na laptopie lub smartfonie? Te i inne urządzenia elektryczne i wiele innych produktów przemysłowych powstają dzięki cennym i rzadkim surowcom wydobywanym z głębi Ziemi. Wraz z rozwojem technologii, niezbędne minerały - w tym metale strategiczne (niezbędne dla kluczowych gałęzi gospodarki bądź obronności danego kraju) i rzadkie - stały się niezbędnym paliwem dla naszego współczesnego życia.
W tym artykule: Po surowce w kosmos? Żelazo, nikiel, platyna, złoto... Plany już istnieją Po surowce w kosmos? Jednak wraz z gwałtownie rosnącym popytem i coraz większym wydobyciem, szanse na to, że te nieodnawialne zasoby wkrótce się wyczerpią. Dlatego, zanim do tego dojdzie, eksperci i naukowcy mają nadzieję znaleźć jakieś alternatywy. Rozwiązanie może leżeć dosłownie ponad naszymi głowami, w kosmosie! Nieskończone morze zasobów oferowanych przez asteroidy, przyciągnęło znaczną uwagę w tym względzie. Fascynujący i potencjalnie bardzo lukratywny pomysł wydobywania surowców z asteroid jest uważany za możliwą przyszłość eksploracji kosmosu. Asteroidy to po prostu skały i ogromne głazy, które krążą wokół Słońca, głównie w pasie asteroid pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. Są to obiekty, które pozostały po burzliwym formowaniu się naszego rodzimego układu planetarnego około 4,6 miliarda lat temu. Te kosmiczne skały o różnych rozmiarach i kształtach mogą mieć setki kilometrów są jednak dużo mniejsze od planet, a nasz Układ Słoneczny pełen jest milionów z nich. Typowe rodzaje asteroid lub planetoid (jak nazywa się te największe z nich), które mogą być potencjalnie eksplorowane to węglowe (typu C), krzemowe (typu S) i metaliczne (typu M). Szacuje się, że istnieje ponad 1500 takich planetoid, które stanowią potencjalne źródło minerałów. Żelazo, nikiel, platyna, złoto... Asteroidy zawierają duże ilości cennych zasobów, takich jak żelazo, nikiel, platyna, złoto, rod i magnez. Naukowcy stawiają hipotezę, że asteroidy są pełne wielu minerałów, których stężenie jest kilkakrotnie wyższe niż na Ziemi. Co ciekawe, wcześniejsze badania wykazały, że asteroidy mogły dostarczyć wiele cennych złóż surowców na Ziemię, kiedy ta jeszcze się formowała. Z drugiej strony, asteroidy zawierają również duże ilości wody w postaci lodu, która mogłaby zostać wykorzystana w przyszłych misjach kosmicznych poprzez przetworzenie jej na paliwo (obydwa pierwiastki z których się składa nadają się do tego bardzo dobrze), które mogłoby podtrzymać bardziej długotrwałe misje. Te aspekty sprawiają, że asteroidy są niewykorzystaną skarbnicą naszego, nieco dalszego kosmicznego otoczenia! Popularny astrofizyk Neil deGrasse Tyson powiedział kiedyś, że pierwszym bilionerem będzie osoba, która wykorzysta zasoby naturalne na asteroidach. Według szacunków, wartość minerałów znajdujących się w pasie asteroid mogłaby zapewnić 100 miliardów dolarów każdemu mieszkańcowi Ziemi! Na przykład, asteroida o nazwie 16 Psyche zawiera wystarczająco dużo niklu i żelaza, aby zaspokoić zapotrzebowanie Ziemi na kilka milionów lat a dodatkowo znajduje się na niej taka ilość złota, że każdy człowiek mógłby dostać go całe kilogramy. W sumie wartość tej asteroidy wyceniana jest na aż 10 000 kwadrylionów dolarów. Nic dziwnego, że kilka agencji kosmicznych, w tym amerykańska NASA, postawiło sobie za cel zbadanie takich asteroid. Plany już istnieją Jedna z najbardziej ambitnych misji NASA dotyczy właśnie tej asteroidy. Mająca polecieć w kosmos sonda w sierpniu 2022 doleci do 16 Psyche do 2026 roku. NASA zapewniła jednak, że misja koncentruje się na naukowych badaniach asteroidy i nie ma na celu zbadania perspektyw wydobywczych. Niemniej jednak, 16 Psyche stała się najbardziej pożądanym kandydatem do przyszłego wydobycia surowców z asteroidy. Innym pomysłem na wydobywanie surowców z asteroid jest skierowanie ich na bezpieczną orbitę bliżej Ziemi, Księżyca lub Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Inna alternatywa przewiduje misje z wykorzystaniem rojów miniaturowych satelitów znanych jako CubeSat. Ponadto, aby wydobyć wodę, eksperci zaproponowali metodę optycznego górnictwa, która skupiałaby ciepło słoneczne na powierzchni asteroidy, aby usunąć wodę z jej skał. Inną zrównoważoną metodą dotarcia do odległych obiektów jest wykorzystanie silników elektrycznych do wydobycia, co wymaga mniej paliwa. Pomysłów jest naprawdę wiele, jednak jednym z najtrudniejszych elementów ewentualnej misji wydobywczej pozostaje przetransportowanie metali szlachetnych z powrotem na Ziemię. Ponieważ rozwój technologii i nauka o tym jest wciąż w fazie początkowej, niektóre pomysły obejmują przechowywanie ich na rakietach wielokrotnego użytku lub przy użyciu technologii druku 3D. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, to pozornie science fiction wkrótce stanie się rzeczywistością. Główną zaletą takiego rozwiązania jest dla wielu to, że takie metody pozwolą spowolnić wyczerpywanie się zasobów naturalnych Ziemi. Obecna dekada ma zrewolucjonizować oblicze eksploracji kosmosu, a wydobycie cennych minerałów z asteroid może być jednym z istotnych elementów tego procesu.
Gigantyczny diament znaleziony w Botswanie. Może być trzecim co do wielkości w historii
O wydobyciu kamienia o masie 1098 karatów poinformowała firma wydobywcza Debswana. Nowo odkryty diament może być trzecim największym diamentem, jaki kiedykolwiek znaleziono.
Gigantyczny klejnot odkryto 1 czerwca w kopalni Jwaneng w południowej Botswanie, która według Bloomberga jest uważana za najcenniejszą kopalnię na świecie. W środę 16 czerwca przedstawiciele firmy wydobywczej Debswana przekazali rekordowy diament prezydentowi kraju Mokgweetsiemu Masisiemu. Lynette Armstrong pełniąca obowiązki dyrektora Debswany powiedziała, że diament o wymiarach 73 na 52 na 27 mm jest największym jaki odkryto w ciągu 50 lat działalności firmy. – Z naszej wstępnej analizy wynika, że może to być trzeci co do wielkości klejnot na świecie. Rzadki i niezwykły kamień wiele znaczy w kontekście diamentów i samej Botswany. Przynosi nadzieję narodowi, który walczy – powiedziała Armstrong. Sierra Leone: Krew za diamenty Uważane za najcenniejsze kamienie szlachetne na świecie. Mieszkańcy Sierra leone płacą za nie najwyższą cenę. Największym diamentem, jaki kiedykolwiek znaleziono jest Cullinan – dzięki masie 3106 karatów jest większy od obu kolejnych rekordzistów razem wziętych. Cullinan został odkryty w RPA w 1905 roku. Trzy lat później został pocięty na około 100 fragmentów, a największy z nich (530-karatowy) został wysłany do Londynu, gdzie został osadzony w królewskim berle, jednym z klejnotów koronnych Anglii, które są przechowywane w Tower of London. Drugie miejsce zajmuje o wiele mniejszy kamień – 1109-karatowy Lesedi La Rona, odkryty w 2015 roku, także na terenie Botswany. Czemu diamenty są cenne? Jak powstaje rubin? Poznajcie sekrety minerałów i szlachetnych kamieni Kamień kamieniowi nierówny, ale nie ma chyba takiego, który nie znalazłby żadnego zastosowania. Jak powstają i co z nimi robimy? Ile jest wart rekordowy diament? Debswana jeszcze nie podjęła decyzji, czy sprzeda gigantyczny diament za pośrednictwem De Beers – międzynarodowej korporacji specjalizującej się w wydobyciu i handlu diamentami, czy za pośrednictwem państwowej firmy Okavango Diamond Company. Na razie wszyscy zainteresowani czekają na wycenę znaleziska. Dla porównania dodajmy, że 1109-karatowy Lesedi La Rona w 2017 roku został sprzedany za 53 mln dolarów. – Debswana będzie współpracować z rządem Republiki Botswany i firmą De Beers, aby wycenić i sprzedać diament tak, aby zapewnić maksymalne korzyści mieszkańcom Botswany – powiedziała rzeczniczka firmy Rachel Mothibatsela. Debswana jest spółką powstałą na mocy porozumienia (tzw. joint venture) między Anglo American De Beers i rządem Botswany, która jest wiodącym producentem diamentów w Afryce. Na Uranie i Neptunie diamenty spadają z nieba. Naukowcy wiedzą, dlaczego Nie na powierzchni tych zmrożonych planet, ale tysiące kilometrów pod nią ciśnienie i temperatura są tak duże, że fragmenty węgla z rozłupanych węglowodorów zbijają się w diamenty i o... Minister ds. minerałów, Lefoko Moagi, powiedział, że odkrycie gigantycznego diamentu, który jeszcze nie otrzymał oficjalnego imienia, nie mogło nastąpić w lepszym momencie. Pandemia COVID-19 mocno odbiła się na sprzedaży diamentów w 2020 i w początkach 2021 roku, co było ogromnym ciosem dla krajowej gospodarki, której eksport w 90 proc. opiera się na diamentach. W ubiegłym roku całkowita sprzedaż surowca diamentowego w kraju spadła o 30 proc. Także produkcja Debswany spadła do 16,6 mln karatów, czyli o 29 proc. w porównaniu z rokiem 2019. Sprzedaż spadła o 30 proc. Drogocenne znalezisko może okazać się receptą na problemy branży wydobywczej. Obecnie botswańska firma planuje zwiększyć produkcję do poziomu sprzed pandemii.
Zachwycające zdjęcie „złotych rzek” Amazonii. NASA wyjaśnia, co naprawdę się za nim kryje
Mieniące się złotem rzeki biegnące przez amazoński las deszczowy w Peru można podziwiać na zdjęciu opublikowanym przez NASA. Niestety za piękną fotografią kryję brudna historia. „Rzeki złota” to w rzeczywistości doły wykopane przy nielegalnym wydobyciu złota.
Zdjęcie zrobiono z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) dokładnie 24 grudnia 2020 roku. Niezwykła fotografia mimo swojej malowniczości jest kolejnym dowodem na skalę niszczycielskiego wydobycia złota w regionie Madre de Dios w południowo-wschodnim Peru. NASA wyjaśnia, że to, co na zdjęciu wygląda jak rzeki płynnego złota to w rzeczywistości błotniste doły, w których górnicy poszukiwali lub nadal poszukują cennego metalu. Setki basenów, z których usunięto roślinność, wypełnionych wodą i otoczonych błotem dzięki odbitemu światłu słonecznemu z perspektywy ISS mogło zmienić się w tak ujmujący obraz. Doły, w których prowadzono wykopaliska, układają się w rzeczny szlak, bowiem górnicy podążają szlakami starych rzek, w których przez setki lat odkładały się cenne minerały – wyjaśniają eksperci NASA. Peru jest wiodącym eksporterem złota, a Madre de Dios kluczową lokalizacją dla ogromnego nieuregulowanego przemysłu, w którym tysiące górników próbuje zarobić na życie. Większość wydobycia odbywa się „poza rządową administracją”. Przemysł wydobywczy doprowadził do intensywnego wylesiania i niszczenia ważnych siedlisk dzikich zwierząt na obszarze, który jeszcze do niedawna był oazą bioróżnorodności. W częściach regionu będącego domem dla wielu dzikich gatunków - w tym małp, jaguarów i motyli - górnictwo jest główną przyczyną wylesiania – uważają naukowcy. Badanie z 2019 roku wykazało, że wylesianie związane z wydobyciem złota tylko w 2018 roku zniszczyło niemal 10 000 hektarów peruwiańskiej Amazonii. Nielegalne kopalnie złota nie pozostają też bez wpływu na zdrowie mieszkających w pobliżu ludzi. Górnicy mieszają osady z gotowaną rtęcią, aby oddzielić złoto od innych minerałów. W rezultacie co roku do rzek lub atmosfery trafia do 55 ton (50 ton metrycznych) rtęci. Według badania PLOS One z 2012 r., mieszkańcy, którzy jedzą dużo ryb z tych zanieczyszczonych rzek, są ponad trzy razy bardziej narażeni na zatrucie rtęcią niż osoby nie jedzące ryb. Wydobycie złota jest napędzane wciąż rosnącą ceną kruszcu. Lokalne społeczności traktują często nielegalny lub półlegalny proceder jako najlepszy i najpewniejszy sposób utrzymania. Szacuje się, że w 2012 r. w regionie wydobywczym Amazonii pracowało około 30 000 górników. W innej części Peru, La Pampa, ogromna gorączka złota, która trwała blisko dekadę, została ostatecznie zatrzymana przez rząd w 2019 r.
Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami
Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "polskie złoto" nie jest naszym jedynym bogactwem naturalnym, a górnicy schodzili i schodzą pod ziemię także po inne surowce.
W tym artykule: Kopalnia Uranu w Kletnie Kopalnia Soli w Wieliczce Kopalnia Soli w Bochni Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach Kopalnia ćwiczebna Sztygarka w Dąbrowie Górniczej Kopalnie Złota w Złotym Stoku Kopalnia Soli Kłodawa Zabytkowa kopalnia Guido w Zabrzu Chełmskie Podziemia Kredowe w Chełmie Kopalnia Podgórze w Kowarach Tunele drążone przez długie lata tworzą prawdziwe podziemne miasta i wijące się niczym labirynt korytarze. Część z nich udostępniono do zwiedzania. Większość podziemnych tras turystycznych znajduje się w nieczynnych kopalniach, ale warto podkreślić, że w niektórych wciąż wre praca. Prezentujemy zestawienie najciekawszych kopalń, które można zwiedzić. Na wielu osobach już samo uczucie przebywania głęboko pod ziemią robi ogromne wrażenie. Jeżeli dodamy do tego niezwykłą atmosferę, która wypełnia podziemne korytarze, otrzymamy receptę na niezwykle interesującą wycieczkę, tym bardziej, że kopalnie można zwiedzać przez cały rok, nie tylko w sezonie wakacyjnym. Kopalnia Uranu w Kletnie Pierwszy obiekt na naszej liście działał w latach 1948-1953. Kopalnia Uranu w Kletnie leży w Masywie Śnieżka, a dokładnie - na stoku Żmijowca. Pierwsze udokumentowane prace górnicze prowadzono na tym terenie w XV wieku. Wydobywano tam wówczas rudę żelaza i miedzi. Eksperci nie mają jednak wątpliwości, że Masyw Śnieżka był eksploatowany znacznie wcześniej. Kopalnia obejmowała 3 szyby i 20 sztolni. Wszystkie wyrobiska liczyły łącznie ok. 37 km. Dziś korytarze kopalni można zwiedzać. Na trasie wycieczki pojawiają się związane z górnictwem eksponaty, podziwiać można także występujące lokalnie minerały. Ciekawostką jest zwiedzanie nocne. W ramach tej oferty, jedynym źródłem światła w sztolni są lampy naftowe. Kopalnia Soli w Wieliczce Kolejny punkt na naszej liście to prawdopodobnie najsłynniejsza udostępniona do zwiedzania kopalnia w Polsce. O tym, jak wspaniały jest obiekt w Wieliczce, najlepiej świadczy fakt, że w 1978 roku doczekał się wpisu na listę UNESCO. Niesamowity klimat tego miejsca tworzy przede wszystkim podziemna kaplica św. Kingi z kunsztownie wykonanymi solnymi rzeźbami i wspaniałymi żyrandolami. Turyści mogą zwiedzać wyrobiska, korytarze i komory znajdujące się na głębokości 64-135 metrów pod ziemią. Kopalnia Soli w Bochni Równie imponująca jest Kopalnia Soli w Bochni. Obiekt można zwiedzać pieszo, łódką lub kolejką. Korytarze, komory i wyrobiska, których historia sięga XIII wieku (obiekt w Bochni jest najstarszą kopalnią soli w Polsce), robią ogromne wrażenie, podobnie zresztą jak wykłute w kamieniu kaplice. Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach Zabytkowa kopalnia srebra w Tarnowskich Górach, podobnie jak Kopalnia Soli w Wieliczce, doczekała się wpisu na listę UNESCO. Udostępniony do zwiedzania (w 1976 roku) obiekt stanowi tylko niewielki fragment wyrobisk znajdujących się na terenie, na którym kiedyś obficie eksploatowano rudy ołowiu i cynku. Trasa turystyczna położona jest 40 metrów pod ziemią, a jej długość to 1740 metrów. Niewielki, bo 270-metrowy fragment szlaku pokonuje się łodzią. Kopalnia ćwiczebna Sztygarka w Dąbrowie Górniczej Kolejna kopalnia w naszym zestawieniu została udostępniona do zwiedzania w 2010 roku i obecnie funkcjonuje przy Muzeum Miejskim Sztygarka. Kiedyś obiekt ćwiczebny służył uczniom dąbrowskiej szkoły górniczej. Dziś stanowi ogromną atrakcję tego miasta. Zwiedzający mogą zobaczyć podziemne korytarze i kaplice św. Barbary. Ekspozycja obejmuje też znajdujące się w sztolni maszyny górnicze. Kopalnie Złota w Złotym Stoku Kopalnia złota w Polsce? Choć znana z amerykańskiego kina gorączka złota ominęła Stary Kontynent, to w Polsce eksploatowano niegdyś żyły tego szlachetnego metalu. Jedna z takich kopalń znajduje się w malowniczej Kotlinie Kłodzkiej i dziś jest dostępna dla zwiedzających. Trasa turystyczna jest niezwykle atrakcyjna i w obrazowy sposób przedstawia barwną historię tego niezwykłego miejsca. Do zwiedzania udostępniono także laboratorium, w którym produkowano arszenik, skarbiec wypełniony "złotymi" sztabkami i kilka innych ciekawych obiektów. Niewątpliwą atrakcją kopalni jest pięknie oświetlony podziemny wodospad, jedyny taki w Polsce. Większość trasy pokonamy pieszo, ale niewielki fragment trzeba przepłynąć łódką. Na powierzchnię wyjedziemy z najniższego poziomu, Podziemnym Pomarańczowym Tramwajem. Kopalnia Soli Kłodawa Co ciekawe, w kolejnym obiekcie z naszego zestawienia wciąż prowadzone są prace wydobywcze. Część kopalni soli w Kłodawie udostępniono jednak zwiedzającym. Trasa turystyczna pozwala poznać proces powstawania złóż kłodawskich i przedstawia historię samego obiektu. Winda zjeżdża na głębokość 600 metrów pod ziemią. Korytarz stanowiący trasę turystyczną prowadzi do kaplicy św. Kingi i do nieczynnych komór, w których obecnie znajduje się ekspozycja urządzeń i maszyn górniczych. Zabytkowa kopalnia Guido w Zabrzu Przenosimy się do Zabrza. Zwiedzanie w tamtejszej kopalni odbywa się na dwóch poziomach - 170 i 320 metrów pod ziemią. Na pierwszym zwiedzający wchodzą na interaktywną ścieżkę, na której mogą zapoznać się z metodami pracy górników pracujących tam na przełomie XIX i XX wieku. Ciekawostką są ciekawie przygotowane efekty dźwiękowe. Z głębi korytarza do zwiedzających docierają rozmowy górników, a w niektórych miejscach słychać charakterystyczny pisk szczurów i trzask stropu. Na niższym poziomie zobaczymy wyrobiska. Co ciekawe, pozostawiono je w stanie pierwotnym, czyli w takim, w jakim znajdowały się, gdy podziemia tętniły jeszcze życiem. Chełmskie Podziemia Kredowe w Chełmie Niezwykle ciekawą kopalnię znajdziemy też w Chełmie. Pierwsze wyrobiska kredy powstały tam już w XVI wieku i mieściły się w piwnicach domów. Z czasem zaczęto łączyć je w kompleks komór, które sięgały na głębokość 20 metrów pod ziemią. W XVIII wieku zakazano dalszej rozbudowy, gdyż kontynuowanie prac mogło doprowadzić do zapadnięcia się ulic i budynków. Do zwiedzania oddana została trasa o długości ok. 1000 metrów. Kopalnia Podgórze w Kowarach Nasze zestawienie zamyka druga w zestawieniu kopalnia uranu. Trasa turystyczna liczy ok. 1600 metrów. Przemierzając wyrobiska, poznamy niezwykłą historię tego miejsca, poznamy specyfikę pracy górników i używane przez nich metody wydobycia złóż uranu.
Tu dzieci rodzą się z wadami, dorośli chorują, wojsko i policję zżera korupcja. Wszystko z powodu złota
​W tym wyspiarskim kraju ponad milion wydobywców na małą skalę cierpi na zatrucie rtęcią, a dzieci rodzą się z poważnymi wadami wrodzonymi.
SEKOTONG, INDONEZJA Ipan ma 16 miesięcy, przeżywa trzeci napad padaczkowy od rana. Jego głowa jest za duża w stosunku do ciała, a nogi chude jak zapałki. Plecy wygina w łuk, sztywnieją mu nogi i ręce. Krzyczy z bólu. Jego mama, Fatimah, próbuje go ukoić, ale niewiele może zrobić. Dukun, czyli szaman, twierdzi, że duszą Ipana zawładnęły duchy małpy, nietoperza i ośmiornicy. Za jego radą Fatimah wraz z mężem Nursahem zmienili imię chłopca z Iqbal na Ipan i karmili go malutkimi kulkami ryżowymi zmieszanymi z mięsem ośmiornicy. - Dukun twierdzi, że to dlatego właśnie nogi Ipana wyglądają jak nogi małpy – opowiada Nursah. – W zasadzie nie wierzymy w to, ale jestem skłonny spróbować wszystkiego - dodaje ojciec Ipana. Dla lekarzy jednak główny winowajca jest bardziej przyziemny – diagnozują zakażenie rtęcią czyli rtęcicę. Rodzice Ipana pracują jako górnicy w małych kopalniach i zanim Ipan się urodził przez lata używali metali ciężkich przy uzyskiwaniu złota, także wtedy, gdy Fatimah była w ciąży. Miliony ludzi w 70 krajach Azji, Afryki i Ameryki Południowej mają styczność z wysokim stężeniem rtęci odkąd wydobycie na małą skalę rozpowszechniło się w ciągu ostatniej dekady. Według Programu Środowiskowego Organizacji Narodów Zjednoczonych co najmniej 10 milionów górników, w tym nie mniej niż 4 miliony kobiet i dzieci, pracuje przy wydobyciu złota na małą skalę i metodami tradycyjnymi, co daje 15 procent złota w skali światowej. Ponad milion górników próbuje zarabiać na życie przy nielegalnych kopalniach złota w przynajmniej 850 miejscach – twierdzi Yuyun Ismawati, zwycięzca nagrody Goldmanów w dziedzinie ochrony środowiska z 2009 roku, który prowadzi szczegółowe badania na temat wydobycia na małą skalę. Wielu górników pada ofiarą skorumpowanych władz, które czerpią zyski ze złota zamiast wprowadzać ustawy zakazujące używania rtęci. W Indonezji, archipelagu składającym się z 17 500 wysp i czwartej po względem liczebności populacji na świecie, występują jedne z najgorszych problemów z rtęcią, jak twierdzi Stephan Bose-O’Reilly, ekspert w dziedzinie pediatrii, który jest wolontariuszem w indonezyjskiej organizacji ochrony środowiska BaliFokus Foundation. Sytuacja w Indonezja jest jedną z najgorszych na świecie – powiedział Bose-O’Reilly podczas ostatniej wycieczki do Indonezji, by badać pracujących przy złocie górników. – Nigdzie nie widziałem czegoś podobnego. Ipan jest jedną z co najmniej 46 ofiar podejrzanych o zatrucie rtęcią w zubożałej południowo-zachodniej części Lomboku – turystycznej wyspy niedaleko Bali. Zdaniem Ismawati kolejne 131 osób z rtęcicą zidentyfikowano na wyspach Jawa, Lombok i Sulawesi. W odległych wioskach na terenie całej Indonezji zatrutych osób jest prawdopodobnie o wiele więcej. Ismawati szacuje, że w całym kraju ofiar zatrucia rtęcią jest od 100 do 200 tysięcy, a od 10 do 20 tysięcy dzieci urodziło się z wadami wrodzonymi na skutek ekspozycji na rtęć w życiu płodowym. Niektórzy wydobywcy podgrzewają rtęć w swoich kuchniach, gdzie opary mogą osiągać stężenie cztery razy większe niż bezpieczny próg ustalony przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Rtęć, która jest neurologiczną trucizną, w dużych dawkach prowadzi do dobrze udokumentowanych wad wrodzonych, w tym do wyniszczającego kalectwa i chorób układu nerwowego. Najsłynniejsza historia zatrucia rtęcią pochodzi z Japonii z lat 50., kiedy jedna z fabryk wyrzuciła ścieki z rtęcią do zatoki Minamata. Ponad 2000 osób zatruło się przez owoce morza, niektóre umarły, a dziesiątki dzieci cierpiało na skutek poważnych wad wrodzonych. W Indonezji powszechne jest zatrudnianie dzieci przy złożach złota, chłopcy już w wieku 8 lat wydobywają kruszec, a w wieku 12 lat palą amalgamat z rtęci i złota. 14-letni Mujiburrahman, który mieszka w wiosce Luang Baluk w zachodniej części Lomboku mówi, że zaczął używać rtęci dwa lata temu. – Palę amalgamat dwa, trzy razy w tygodniu – opowiada. Nigdy nie zakładam stroju ochronnego. Dym po prostu “ulatnia się”. Lekarze zidentyfikowali wady wrodzone lub choroby wywołane rtęcią u 24 dzieci w kopalniach w dystrykcie Sekotong w południowo-zachodniej części Zachodniego Lomboku. Wśród ofiar jest Lailatul Azwa urodzona we wrześniu bez lewej ręki. Podobnie jak Ipan, cierpi na częste napady padaczki. 6-letnia Aida urodziła się ze zdeformowanymi palcami u obydwu rąk. Nyimas, która miała powiększoną czaszkę i inne poważne deformacje, zmarła na początku tego roku w wieku 8 lat. Całe życie spędziła praktycznie w stanie wegetatywnym. Opary rtęci są bardzo toksyczne dla mózgu, zwłaszcza podczas jego rozwoju, ekspozycje mogą być więc szkodliwe dla ciężarnych i małych dzieci – uważa Philippe Grandjean, profesor zdrowia środowiskowego z Harvardu, jeden z czołowych ekspertów z zatrucia rtęcią na świecie. Indonezyjska gorączka złota Małe kopalnie złota zaczęły działać w Indonezji po upadku Suharto w 1998 – wieloletniego wodza wojskowego kraju – i rozwinęły się w erze rozluźnionych rządów. Pomimo zakazu wprowadzonego przez rząd w 2014 roku, prawie wszyscy wydobywcy metodą tradycyjną używają rtęci do wytapiania złota. Indonezyjskie wydobycie na małą skalę generuje pięć miliardów dolarów w złocie rocznie, według szacunków Atmadji Sumarkidjo, specjalnego doradcy Luhuta Pandjaitana – ministra koordynującego sprawy bezpieczeństwa i polityki kraju. To około siedem procent całej produkcji złota w kraju. Produkt krajowy brutto Indonezji w 2015 roku wyniósł około 875 miliardów dolarów. Górnicy setki ton rtęci wypuszczają do wody, gleby i powietrza, nierzadko w biednych, odległych miejscach, zatruwając przy tym jedzenie i dziką przyrodę. W niektórych wioskach rodziny używają odpadów zawierających rtęć jako bazy dla ich domów albo pokryć dla podwórek i chodników. W regencji Wonogiri w środkowej części Jawy, gdzie drobni górnicy działają od ponad 15 lat, mieszkańcy zaniepokoili się, kiedy dwa lata temu lokalna agencja ochrony środowiska zbadała okoliczne gujawy, manioki, papaje i banany i okazało się, że zawierają duże stężenie rtęci. - Dzieci mieszkające na obszarach z kopalniami wystawiane są na działanie rtęci już w życiu płodowym, niektóre rodzą się z deformacjami – podkreśla Ismawati. – Kiedy dorastają, wdychają skażone powietrze, piją skażoną wodę i jedzą skażony ryż. Górnicy tłumnie przybywają do nowoodkrytych złóż złota w Indonezji, często położonych na obszarach parków narodowych lub innych ziem państwowych, gdzie pracują bez wymaganych pozwoleń. Kopią głębokie szyby górnicze, pogłębiają rzeki, niszczą lasy i zanieczyszczają środowisko. W górniczych społecznościach hałaśliwe młyny kulowe działają prawie bez przerwy i często w pobliżu domów. Mielą rudy złota razem z rtęcią i wodą, by ostatecznie otrzymać złoto. Jak młyny turkoczą i wirują, skała pęka i drobinki złota wiążą się z rtęcią. Następnie górnicy odsączają płyn i odzyskują część nadmiaru rtęci, choć większość i tak w postaci oparów zanieczyszcza powietrze albo spływa na ziemię i do szlaków wodnych. Na ostatnim etapie uzyskiwania złota górnicy z reguły podgrzewają rtęć i złoto przy pomocy palników gazowych i tym samym uwalniają trujące opary. Lekarze ostrzegają, że wdychanie tych oparów powstałych na skutek palenia amalgamatu jest najniebezpieczniejszą formą kontaktu z rtęcią. Gotowanie rtęci 67-letni Karto Paimin mieszka ze swoją rodziną na łagodnych wzgórzach Wonogiri w drewnianym domu w stylu jawajskim, z wysokim spiczastym dachem i dużą powierzchnią mieszkalną. Pod domem w zboczu wzgórza rodzina wykopała 15-metrowy tunel, by szukać rud złota, które następnie członkowie rodziny mielą z rtęcią w swoim młynie kulowym stojącym w ogródku. Po wielogodzinnej pracy Paimin uzyskuje małą grudkę rtęci i złota, którą zabiera do kuchni na końcu domu. W pomieszczeniu podłoga jest brudna, ściany są z plecionego bambusa a skromny drewniany piec nie ma komina. Dwa duże garnki z zupą gotują się na ogniu wczesnym popołudniem. Paimin przynosi kawałek rury o długości 18 centymetrów z zatopionym jednym końcem. Wrzuca do niej amalgamat ze złota i rtęci i kładzie rurkę na ogniu. Druga, otwarta końcówka rurki wychodzi na małe postawione na podłodze naczynie z wodą. Jego 33-letnia córka Yuni oraz 9-letni wnuk Galang kucają w pobliżu, by popatrzeć. Pod wpływem ogrzewania się rurki rtęć topi się i większość spływa do naczynia. Jednak część też zamienia się w parę, a opary wydostają się z pokoju. Krishna Zaki z organizacji BaliFokus przynosi do kuchni przenośny analizator pary i testuje powietrze. Wykrywa około 4000 nanogramów rtęci na metr sześcienny, czyli cztery razy więcej niż bezpieczny próg 1000 nanogramów ustalony przez WHO. Ismawati od razu informuje członków rodziny, że powietrze w kuchni nie jest bezpieczne i że wszyscy powinni wyjść na zewnątrz. Ale nikt z nich – nawet dziecko – nie bierze tej rady pod uwagę. Kiedy proces dobiega końca Paimin otrzymuje gorącą dwugramową kulkę złota, którą może sprzedać za mniej więcej 75 dolarów. Przed domem żona Paimina, 55-letnia Dinah, skarży się na bóle głowy i trudności z oddychaniem. Ismawati robi jej proste testy na koordynację, takie jak dotknięcie nosa palcem i równoczesne ruszanie nadgarstkami. Testy nie wypadają dobrze, więc Ismawati zaleca badanie na zatrucie rtęcią. Dinah jest zszokowana. Ani ona ani jej mąż nie mieli pojęcia o tym, że rtęć może być szkodliwa. - Teraz już wiem - ubolewa Paimin. - Ale jeszcze wczoraj nie wiedziałem, a przecież gotowałem rtęć w kuchni - dodaje. - Od czasów starożytnego Rzymu, kiedy niewolnicy pracowali przy kopalniach z siarczanem rtęci, uważano, że rtęć wywołuje wiele problemów zdrowotnych, takich jak bóle głowy, drgawki, ślinienie się, trudności z chodzeniem, a nawet i śmierć. Jednak zatrucie rtęcią nie jest łatwe do zdiagnozowania, bo wiele jego objawów występuje też przy innych chorobach. W Indonezji skala problemów zdrowotnych związanych z ekspozycją na rtęć dopiero teraz wychodzi na światło dzienne, kiedy BaliFokus, lekarze ochotnicy i kilkoro przedstawicieli rządu poszukują ofiar i badają powietrze, jedzenie, domy i wodę na obecność rtęci. Erick Gunawan, lekarz w służbie zdrowia publicznego w Sekotong na wyspie Lombok, z pomocą BaliFokus przeprowadził dwie kontrole wśród społeczności wydobywców i odkrył dziesiątki potencjalnych ofiar zakażenia rtęcią. Wierzy, że jest ich o wiele więcej i ma nadzieję na dalsze badania kontrolne. - To jest jak góra lodowa - komentuje. - Widać tylko czubek, nie widać całej reszty, która jest niżej. Skargi i wymuszenia Powoli nadciągająca klęska ekologiczna zaczęła przyciągać uwagę czołowych polityków w administracji prezydenta Joko Widodo. Minister odpowiedzialny za bezpieczeństwo kraju, Luhut Pandjaitan, w zeszłym roku wymienił nielegalne górnictwo jako jeden z problemów kraju. Jego doradca Sumarkidjo twierdzi, że minister po części miał na myśli nielegalnych wydobywców, którzy niszczą środowisko i zwiększają obecność rtęci w swoich społecznościach. Jego zdaniem ministra w szczególności zaniepokoiła szybka destrukcja i powszechne użycie rtęci przez wydobywców na odległej wyspie Buru w archipelagu Moluki – miejscu, które kiedyś mieściło więzienie, a od 2012 roku gorączka złota przyciąga tam dziesiątki tysięcy wydobywców. - Przykład wyspy Buru pokazuje, że nie mamy do czynienia z problemem na małą skalę - dodaje. - Oczyszczanie z rtęci zajmie nam wiele lat. Gatot Sugiharto, założyciel związku zawodowego górników w Indonezji, twierdzi, że górnicy są zmuszani do oddawania połowy swoich zarobków skorumpowanym policjantom i żołnierzom, którzy kontrolują dostęp do kopalni i domagają się zapłaty. Utrzymuje, że miliardy dolarów trafiają do portfeli urzędników, którzy przecież powinni dążyć do zakazu używania rtęci. - Górnicy tracą około 50 procent zysków na haraczach - opowiada. - Czasami policja zgarnia wszystko. Sumarkidjo zgadza się, że nielegalny status górników sprawia, że padają ofiarą wyłudzeń i przyznaje, że policja i wojsko mają w tym swój udział. - Nie mamy dowodów na to, ile biorą - twierdzi doradca ministra. - Ale nie można działać nielegalnie bez pozwolenia władz - policji i lokalnego wojska. Każdy korzysta z okazji, by wziąć coś dla siebie - tłumaczy. Sugiharto, były górnik, opowiada się za legalizacją wydobywców na małą skalę, bo to jego zdaniem jedyna droga do zaprzestania używania rtęci. Działanie poza prawem oznacza brak podatków dla górników, a państwo pozbawiane jest potrzebnych dochodów. Gdyby ich praca była legalna, rząd mógłby im pokazać metody, które nie wymagają użycia rtęci, kontrolować ich działalność i ściągać podatki, by opłacić służbę zdrowia, oczyścić środowisko z rtęci i przywrócić mu stan naturalny. - Nielegalna działalność oznacza brak jakiejkolwiek kontroli działań - podkreśla. - Górnicy korzystają z rtęci w domach, ukrywają to przed społeczeństwem albo przedstawicielami rządu. To niezwykle niebezpieczne, bo czasami palą rtęć w swoich kuchniach albo pokojach. Światowa akcja Zasięg skażenia rtęcią na całym świecie doprowadził do działań na arenie międzynarodowej. W 2013 roku 128 państw podpisało Konwencję z Minaty w sprawie rtęci, której celem jest ograniczenie handlu i użycia rtęci na świecie. Porozumienie ONZ nie zabrania użycia rtęci w małych kopalniach, ale wymusza na sygnatariuszach podjęcie działań, by zredukować jej użycie i by wyeliminować ją tam, „gdzie to wykonalne”. Państwa zobowiązane są do przedstawienia szczegółowych planów postępowania między innymi w celu eliminacji palenia amalgamatu i edukowania społeczeństwa o zagrożeniach związanych z rtęcią. Indonezja podpisała porozumienie, ale nie znajduje się wśród 25 państw, które już je ratyfikowały, jak na przykład Stany Zjednoczone. Porozumienie zacznie obowiązywać, kiedy ratyfikuje je 50 państw. Tuti Hendrawati Mintarsih, dyrektorka generalna ds. niebezpiecznych odpadów w indonezyjskim ministerstwie środowiska i leśnictwa, twierdzi, że jej agencja przygotowuje plan działania dla Indonezji. Jednak przy radzeniu sobie z problemem rtęci, rządowi przeszkadzają nakładające się na siebie jurysdykcje i brak środków finansowych, by móc zlokalizować ofiary, zaoferować pomoc i posprzątać po skażeniu. W międzyczasie górnictwo bez przeszkód funkcjonuje jak zawsze. Resti Fauzia ma dwa lata i nigdy nie wypowiedziała ani jednego słowa. Jej matka Ocih twierdzi, że przestała chodzić kiedy miała 18 miesięcy. Nie potrafi chwytać przedmiotów ani stać samodzielnie. Kiedy śpi, miewa napady padaczki. Rodzina dziewczynki mieszka w wiosce Pangkal Jaya, blisko góry Pongkor, niecałe 100 kilometrów na południowy-zachód od Dżakarty. Nielegalni wydobywcy szukają tam złota od co najmniej 2000 roku. Obecnie pracuje tam ponad 10 000 wydobywców. Od 15 lat rodzina używa młyna kulowego umieszczonego za drzwiami kuchni. Lekarze ochotnicy współpracujący z BaliFokus zbadali dziewczynkę i stwierdzili, że cierpi na rtęcicę. W dniu badania poziom stężenia rtęci poza kuchnią wyniósł 20 razy więcej niż próg bezpieczeństwa WHO. - Nikt nam nigdy nie powiedział, że rtęć jest niebezpieczna – stwierdza Ocih. Powyższy artykuł powstał we współpracy z Pulitzer Center on Crisis Reporting.
Te zdjęcia pokazją piękno ukryte w mroku. Fotograf National Geographic odkrywa świat kopalni soli w Bochni
Tego fotografa naszym czytelnikom nie musimy przedstawiać. Adam Brzoza często gości na łamach National Geographic, jego zdjęcia zdobywają setki miłośników na portalach społecznościowych. Teraz jego zdjęcia ilustrują album o wyjątkowym miejscu w Polsce.
Album fotograficzny Adama Brzozy "Kopalnia Soli Bochnia. Historia wykuta w soli” to fotograficzna opowieść o ukrytym w podziemnym mroku świecie sztolni, gdzie od pokoleń górnicy wyrobisk solnych. Wydany przez Kopalnie album ilustrują piękne fotografie, które wydobywają życie z tajemniczych korytarzy. Początki wydobycia tam soli kamiennej sięgają XIII wieku, jednak znacznie dłużej pozyskiwano w okolicy sól ze studni solankowych. Historia i dorobek tego miejsca utorowały mu drogę na prestiżową listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zobacz zdjęcia z albumu Kopalnia Soli Bochnia. Historia wykuta w soli” >>>
Coraz bliżej gigantycznej kopalni odkrywkowej na Alasce. „To katastrofa, która czeka na swoją kolej”
Krok bliżej do otwarcia odkrywkowej kopalni największych znanych nietkniętych depozytów miedzi na Ziemi. Planowana od ponad 30 lat Pebble Mine ma znaleźć się na brzegach Zatoki Bristolskiej, w południowej części Alaski, miejscu zwanym ekologicznym kołem napędowym alaskańskiej gospodarki i domem dla słynnego łososia czerwonego (Oncorhynchus nerka).
View oEmbed on the source website Projekt blokowany przez prezydenta Baracka Obamę (”cud natury nie będzie przehandlowany najlepszemu oferentowi”) jest ”na siłę” przepychany przez kolejne agencje rządowe pod kierownictwem Donalda Trumpa. Zielone światło dał właśnie Korpus Inżynieryjny Armii Stanów Zjednoczonych (USACE), odpowiedzialny za wskazanie ”najbardziej praktycznego” sposobu zbudowania kopalni. Warte 300 mld dolarów złoża (szacunki z 2010 roku) miałyby być wydobywane przynajmniej 45 lat (plany z 2010 roku zakładały wydobycie do 42 proc. złoża) przynosząc inwestorom już na początku 2 mld dolarów zysku rocznie (z każdym rokiem więcej). Koszt inwestycji szacowanych na niecałe 5 mld miałby zwrócić się w 3 lata. Problem w tym, że miejscowi jej nie chcą, a amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) dopiero pod naciskiem Trumpa wycofała swoją absolutnie krytyczną ocenę projektu budowy kopalni dokonaną jeszcze w 2014 roku. Niechęć administracji Obamy, niemożność otrzymania praw do ziemi od miejscowych oraz masowy sprzeciw organizacji ekologicznych sprawiły, że w ostatnich 10 latach z największej niegdyś kooperatywy górniczej na świecie, Pebble Limited Partnership, kolejno wycofwali się niemal wszyscy parnterzy (Mitsubishi Corporation w 2011, Anglo American w 2013 i Rio Tinto Group w 2014) pozostawiając na placu boju jedynie firmę Northern Dynasty, w pełni kontrolowaną przez kanadyjską korporację górniczą Hunter Dickinson. Gdy sąd w 2019 roku uznał prawo EPA do wycofania swojej negatywnej opinii wobec kopalni odkrywkowej rudy miedzi (ale też złota i molibdenu), zgodnie z amerykańską praktyką do pracy nad projektem wydobywczym przystąpili inżynierowie w mundurach. Zmienili oni pierwotną koncepcję wożenia rudy promem przez jezioro Iliamna i budowy tam całorocznego terminala. Lepiej, zdecydowali w swoim raporcie, wozić rudę miedzi wokół jeziora. View oEmbed on the source website Sęk w tym, że grunty, po których miałaby biec ta droga niemal w pełni są własnością ludzi szczerze nienawidzących koncepcji kopalni – członków miejscowych plemion indiańskich, rybaków i ludzi żyjących z wartego 1,5 mld przemysłu zatrudniającego 14 tys. osób i źródła połowy dostępnego na rynku łososia czerwonego. Dali temu jasny wyraz wykupując w 2019 roku całostronicowe ogłoszenie w dzienniku ”New York Times” przekonując potencjalnych inwestorów, że ludzie dążący do stworzenia kopalni chcą popełnić ekologiczną zbrodnię. Teraz, gdy korpus inżynierów ogłosił swój raport a za 30 dni, zgodnie z procedurami, zgodę na kontynuowanie projektu wskazaną ścieżką, Pebble Limited Partnership ma prawo ubiegać się o stanowe pozwolenia, m.in. na wydobycie. Ocenia się, że może to potrwać do 3 lat. Amerykańskie prawo zezwala przyznawać inwestorom, deweloperom prawa do działania, na gruntach których nie są jeszcze właścicielami. Oczywiście nie mogą rozpocząć wydobycia czy budowy domów zanim właściciele nie sprzedadzą im praw do gruntu. Raport USACE wskazuje, że olbrzymia kopalnia odkrywkowa miedzi w środku alaskańskiej dziczy nie zaszkodzi miejscowemu ekosystemowi. Eksperci przeciwni koncepcji rozkopywania Alaski wytykają armii błędy oraz ignorowanie krytyki państwowych naukowców wskazujących na problemy z koncepcją kopalni już 6 lat temu. View oEmbed on the source website – Pebble Mine to katastrofa, która tylko czeka na swój moment – przekonuje szef National Wildlife Federation Collin O’Mara. Według USACE negatywny wpływ kopalni będzie ograniczał się jedynie do ”zniszczenia 160 km habitatu ryb i 18 km kwadratowych strumieni i mokradeł”. Pisząc o obszarze 110 tys. km przeplatanym gęstą siecią rzek i jezior przekonują, że ”kopalnia nie wpłynie na wartość tego terenu czy życie mieszkających tam ludzi”. Raport korpusu inżynierów Armii USA wskazuje, że lepszą opcją byłoby zmniejszyć skalę pierwotnego projekt (kopalnia działałaby też tylko 20 lat zamiast 45). Dopuszcza jednak możliwość późniejszego rozbudowania do wcześniej planowanych rozmiarów. W tym czasie z dziury w ziemi głębokiej na ponad pół kilometra miano by wydobyć 1,4 mld ton skały. Odpad po ekstrakcji rudy z którego wycieka szczególnie kwaśna woda, byłby trzymany za specjalnie zbudowaną tamą przez czas istnienia kopalni a potem przeniesiony w miejsce odkrywki. To, czego krytykom analizy inżynierów brakuje najbardziej, to brak informacji o potencjalnych długofalowych skutkach dopuszczanego rozszerzania kopalni. Zwraca się uwagę, że w podejrzany sposób w planach opracowanych przez mundurowych najcenniejsze fragmenty złoża znajdują się poza terenem wskazanej przez nich pomniejszonej wersji kopalni. Według Daniela Schindlera z University of Washington w Seattle, inżynierowie bagatelizują też znaczenie wzajemnych powiązań bogatej sieci strumieni pozwalających przetrwać dużej populacji łososia. Jego zdaniem, zniszczenie nawet części tej sieci miałoby dramatyczny efekt dla całego systemu wodnego, a w konsekwencji dla ryb. View oEmbed on the source website – To nad czym tutaj debatujemy, to czy zmienić całe dorzecze Zatoki Bristolskiej w teren wydobycia miedzi, bo do tego prowadzą te plany – zwraca uwagę Joel Reynolds, prawnik Natural Resources Defense Council, jednej z organizacji próbujących zablokować Pebble Mine. EPA w 2014 roku oceniała skutki wydobycia całego złoża miedzi wokół planowanej kopalni. Jego wydobycie potrwałoby 80 lat i stworzyłoby w ziemi dziurę 2/3 wielkości Wielkiego Kanionu. Jezioro toksycznych ścieków byłoby wystarczająco duże, by utopić tam cały Manhattan. Jedyne, co miałoby uchronić Alaskę przed katastrofę ekologiczną to mająca wytrzymać tysiące lat i częste w tym rejonie trzęsienia ziemi tama.
Rosja: z nieczynnej kopalni miedzi wylała toksyczna rzeka. O katastrofie ostrzegano wcześniej
Z nieczynnej kopalni miedzi w obwodzie swierdłowskim, w okolicy umownej granicy między Europą i Azją na Uralu, wyciekła olbrzymia ilość toksycznych odpadów. Zatrute zostały okoliczne rzeki i jeziora w pobliżu wioski Ljovicha. Po upublicznieniu zdjęć pokazujących skalę ekologicznej tragedii, prokuratura z odległego o 45 km miasta Niżny Tagił wszczęła śledztwo.
Oczyszczona, w teorii, woda z kopalni trzymana była w zbiornikach ziemnych. Prawdopodobnie pod wpływem niedawnych obfitych opadów nastąpiło ich rozszczelnienie. Sądząc po zdjęciach z drona (udostępnił je ekolog-amator), ilość mazi, która wylała się do pobliskich cieków wodnych jest olbrzymia. Śledczy sprawdzają czy właściciel kopalni może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej i finansowej. Koszty sprzątania skażenia w tej skali będą potężne. – Sprawdzamy próbki wody, żeby ustalić, czy zgodnie z przepisami przed przelaniem do zbiorników odpady poddano filtracji – wyjaśniła rzeczniczka prokuratury, Marina Kanatova. View oEmbed on the source website Według Andreja Wolegowa z pozarządowej organizacji ekologicznej EcoPravo, rozszczelnione zbiorniki miały jedynie charakter techniczny i znajdująca się tam woda powinna była zostać uzdatniona. Wszystko jednak wskazuje, że trzymane tam kwaśne ścieki nigdy oczyszczane nie były. View oEmbed on the source website Wolegow pisał do prokuratury w Niżnym Tagile już rok temu, ostrzegając przed możliwymi skutkami przepełniania się zbiorników. Odpisano mu, że firma zarządzająca nieczynną od 2004 roku kopalnią nie ma wystarczających środków na zakup wapna do neutralizacji kwaśnych odpadów. Władze centralne w Moskwie nie chciały ostatecznie zalać kopalni i zapieczętować jej na dobre licząc na nikłą szansę wznowienia jej działalności. Cała Syberia, nie tylko okręg swierdłowski, ma ekologiczny problem. Pomijając lokalne skażenia, jak opisywane tutaj, czy to z 29 maja (rozszczelnienie zbiornika na paliwo w miejscowości Norylsk w Kraju Krasnojarskim), dramatyczne skutki niosą wywołane zmianami klimatu fale gorąca, pożary i topnienie wiecznej zmarzliny (prowadzące do uwalniania metanu) Sama wioska Ljovicha w mediach pojawia się już trzeci raz w ostatnich dekadach. Pierwszym razem w 2007 roku zainteresowanie mediów wzbudziło makabryczne znalezisko - ciała 15 kobiet i dziewczynek, najpewniej ofiar handlarzy ludźmi. Kolejnego straszliwego odkrycia dokonał miejscowy rybak w 2012. Z dna jeziora wyłowił beczki z 248 zmumifikowanymi płodami.