Rio de Janeiro to miasto, w którym kontrasty tańczą w rytmie bossa novy – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Moniki Morzyńskiej o Rio de Janeiro – mieście pełnym kontrastów – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Miasto, które zna się na pamięć Tam, gdzie fawela spotyka ocean Vanessa Rio uderza cię w twarz zaraz po przylocie. Gorące powietrze i brutalna wilgotność otulają ciało jak niewidzialny, lepki płaszcz. Ubranie przykleja się do skóry, a oddech staje się cięższy i głębszy, próbując przystosować się do nowego otoczenia. Wychodząc z lotniska, z każdym krokiem wchodzę coraz głębiej w chmurę dymu papierosowego. W umówionym punkcie czekam na kierowcę taksówki. Podjeżdża skuter. Całe szczęście mam ze sobą tylko plecak – bo zamawiając transport przez lokalną aplikację, z moim niedoskonałym portugalskim nie zrozumiałam, że właśnie taki pojazd zamówiłam. Nie mam wyjścia, wsiadam. Miasto, które zna się na pamięć W drodze na Copacabanę wszystko staje się bardziej intensywne: kolory, zapachy, światła mijanych dzielnic – i mój strach. Kierowca przecina zatłoczone ulice, jakby znał tylko jeden bieg „gaz do dechy”. Rio to miasto ruchu. Gęste od ludzi, dźwięków i napięcia. Jezdnie są pełne samochodów poruszających się w pozornym chaosie, któremu przewodzą skuterzyści nieuznający żadnych przepisów drogowych – w tym mój kierowca. Docieram na Copacabanę o 20:30. Tuż pod hotelem widzę rozłożone na ulicy kartony – tej nocy będą dla kogoś materacem. Ten obraz, jak się później okaże, stanie się dla mnie początkiem nowego myślenia o tym miejscu. Stać mnie już tylko na zimny prysznic, podłączenie telefonu do ładowarki i sen. Po 34 godzinach podróży sen staje się największym luksusem. Jednak za cenę, jaką zapłaciłam za bilety lotnicze z Krakowa do Rio – niczego nie żałuję. To nie jest moja pierwsza podróż do Rio. A jednak, za każdym razem czuję się tak, jakby była. Lecę tu spontanicznie, bez planu. Z potrzeby doświadczenia rytmu miasta, pobycia wśród mieszkańców, nacieszenia oczu widokiem oceanu w otoczeniu gór. Tam, gdzie fawela spotyka ocean Kolejnego dnia wsiadam w metro i jadę na moją ulubioną plażę: Praia da Gávea, leżącą tuż za słynnymi Copacabaną i Ipanemą. To również ulubiona plaża mieszkańców pobliskiej faweli Rocinha, w dodatku pozostająca poza zasięgiem masowej turystyki. Wychodząc z metra widzę największą fawelę w Rio. Idąc pieszo w stronę plaży, mijam kilka luksusowych budynków, w tym architektoniczną perełkę – Hotel Nacional Rio, zaprojektowany przez Oscara Niemeyera. To jedno z tych miejsc, gdzie nierówność społeczna staje się namacalna. Fawele, wpisane w miejski krajobraz niczym barwne mozaiki, kontrastują z elegancką zabudową. Ten widok rzuca wyzwanie nie tylko Rio, ale też naszej własnej percepcji ludzkości. View Gallery on the source website I wtedy Rio uderza cię ponownie – tym razem swoim nieopisywalnym pięknem. Miasto unosi się nad ziemią, zawieszone między urwistymi wzgórzami. Monumentalna rzeźba Jezusa Chrystusa góruje nad wszystkim i jest widoczna niemal z każdego punktu. Góry tworzą oazę dla plaż i mieszkańców, a zarazem rzucają cień na złożoność społeczną. Spędzam pół dnia na plaży. Patrzę raz na ocean, raz na góry. Innym razem – na ludzi grających w piłkę nożną. Cariocas – jak nazywa się mieszkańców Rio – mogliby uprawiać plażowanie na olimpiadzie, zdobywając złoty medal. Próbuję uchwycić ten obraz i zapisać go w pamięci. Przez całe popołudnie nie spotykam ani jednego turysty. Czas płynie mi na obserwacjach i nieudolnych próbach skakania przez ogromne fale, co chwilę ląduję pod wodą, porwana przez ich siłę. Vanessa W końcu lituje się nade mną dziesięciolatka. Chwyta mnie za rękę i pyta: – Jak masz na imię? – Monika. Zanim zdążę się zorientować, że nadchodzi kolejna ogromna fala, słyszę: – Monika to brzydkie imię. Będę mówić do ciebie Vanessa. Śmieję się. Moja nowa znajoma zaprasza mnie do domu. Nie zastanawiam się długo, przyjmuję zaproszenie. Po drodze rozmawiamy nieporadnie. Mam jednak wrażenie, że w Rio wystarczy uśmiech i język ciała, żeby się zrozumieć. Dopiero po dłuższej chwili orientuję się, że jestem w środku faweli. Na szczytach wzgórz, życie toczy się inaczej. Mieszkańcy codziennie pokonują setki nierównych schodów stromo pnących się w górę, często zalanych ściekami i tak wąskich, że ruch obustronny jest praktycznie niemożliwy. Jest duszno i ciasno, mijamy surowe, niewykończone budynki, z wiszącymi kablami nielegalnie podłączonego prądu. Docieramy do domu. Jest skromny i ma tylko jedno okno. Zostaję przyjęta jak dobra znajoma, częstują mnie Guaraną, napojem gazowanym z owocu guarana. Spędzam z moją koleżanką i jej mamą dwie następne godziny. Oprowadzają mnie po faweli i zapewniają kolejną dawkę śmiechu. W Rio nie da się uciec od biedy. Ubóstwo, które tu widzę łamie serce. Rio de Janeiro to miasto kontrastów, wyzwań, nieskończonego zachwytu i ludzkich historii. Miejsce, w którym mogą spróbować cię okraść trzy razy, a za czwartym razem ktoś ci pomoże. To miejsce, które niczego nie udaje. I które – chcąc nie chcąc – zmienia perspektywę na zawsze. Nie jest wygodne. Nie jest łatwe. Ale ma w sobie prawdę, której czasem brakuje innym miejscom. Nie da się go tylko zobaczyć, trzeba je poczuć i przeżyć. Moje Rio miało dziesięć lat i nazywało mnie Vanessą. Jakie będzie twoje? Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Trekking w Kirgistanie – podróż przez Tien-szan, jeziora i dziką naturę. Artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Relacja Ewy Kolbusz-Taczały z trekkingu w Kirgistanie – jednym z najbardziej fascynujących przyrodniczo krajów Azji Centralnej – znalazła się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Pomysł był prosty: bierzemy namioty, pakujemy plecaki i ruszamy na trekking do Kirgistanu. Nasza trasa prowadzi z Jety Oguz przez przełęcz Teleti i obok jeziora Ala-Kul do Aku-Suu. Pierwsze dni trekkingu w Tien-szanie – zachwyt i nagłe załamanie pogody Lądujemy w Ałmatach w Kazachstanie i przeprawiamy się do Karakołu – miasta w Kirgistanie i bramy Tien-szanu. Po całym dniu w autobusach i marszrutkach jesteśmy na miejscu. Bierzemy taksówkę do Jety Oguz, skąd ruszamy pieszo. Cel: dojść jak najwyżej pod przełęcz Teleti i rozbić namiot przed zmrokiem. Wygodny szlak prowadzi przez rozległe łąki pełne krów i koni. Po drodze mijamy także jurty i pasterzy. Podglądamy życie, niczym zawieszone w czasie. Turyści schodzący z góry mówią, że przełęcz jest nie do przejścia. Spadła masa śniegu i jest duże zagrożenie lawinowe. Początkowo nie dajemy się zniechęcić, ale kolejne ostrzeżenia gaszą nasz zapał. Docieramy na miejsce i rozbijamy obóz na rozległej polanie, nad rzeką. Pachnie mokrą trawą i ozonem. Jesteśmy niemal sami w dolinie. Wokół – szczyty w świeżym śniegu, ale to nie niewinny cukier puder, który czasem spada w Tatrach jesienią, lecz ciężka masa zalegająca w żlebach. Noc okazuje się trudna. Kirgiskie bakterie eliminują niektórych zawodników, a kolejne opady śniegu sprawiają, że decydujemy się wrócić do Karakołu. Jezioro Ala-Kul – turkusowy raj i walka z burzą w górach Po dwóch dniach odpoczynku wracamy w góry – planujemy trasę z doliny Karakoł do jeziora Ala-Kul i dalej do Altyn-Arashan. Rano docieramy marszrutką do bramy parku narodowego i ruszamy w górę. Szlak wiedzie szeroką, zieloną doliną, w której wije się rzeka i pasą się stada koni. Widok, jak z typowego „landsztafu”, który na ścianie wydaje się kiczowaty i nierealny, a tutaj zapiera dech w piersiach. Zostawiamy plecaki w obozie i ruszamy na lekko w stronę lodowca pod Pik Karakoł. Po kilku godzinach docieramy do moreny. Niestety nadciągają ciemne chmury, robi się zimno i zaczyna grzmieć. Coraz częściej. Odwrót! Nie wiem, jak to się stało, że w międzyczasie, w tych warunkach zostałam narzeczoną… ale to już zupełnie inna historia. Biegniemy w dół ulewie i po kilku godzinach docieramy do obozu. Cali mokrzy. Na szczęście ciepła jurta i kirgiskie napoje wyskokowe robią swoje i pozwalają się ogrzać. Następnego dnia ruszamy w stronę jeziora Ala-Kul. Szlak wiedzie przez lasy, kwieciste łąki, kluczy po gołoborzach, mija wodospady, aż wreszcie wyprowadza nas skalistą ścieżką na punkt widokowy na jezioro. Obłędne, turkusowe jezioro otoczone górami i lodowcami. Nierealne. View Gallery on the source website Odpoczywamy chwilę nad wodą i ruszamy dalej. Niestety, pogoda znów się psuje. Wiatr i śnieg nie dają nam cieszyć się widokami. Gdy stajemy na przełęczy, leje całkiem mocno i grzmi. Zbiegamy błotnistym zboczem w dół, uciekając przed burzą. Song-Kul – najpiękniejsze jezioro Kirgistanu i chwile absolutnego szczęścia Niżej pogoda się poprawia, ale zejście do Altyn-Arashan dłuży się niemiłosiernie, a ciężkie plecaki nie pomagają. Na szczęście myśl o gorących źródłach podtrzymuje morale. Gdy docieramy do celu, wioska nas rozczarowuje. Nie jest urocza, a gorące źródła nie są dzikie – jak to miało miejsce w naszych wyobrażeniach – a ujarzmione rurami i obudowane czymś, co bardziej przypomina wybetonowany kurnik niż miejsce relaksu. Na szczęście domowe jedzenie rekompensuje trochę te rozczarowania. Zasypiamy w ciepłej jurcie, by rano ruszyć na ostatni odcinek do Aku-Suu, skąd wracamy marszrutką do Karakołu. Po chwili odpoczynku wyruszamy nad jezioro Song-Kul. Po całym dniu w marszrutkach, psującym się jeepie i kurzu kirgiskich dróg, docieramy na przełęcz chroniącą to miejsce przed resztą świata. To jak brama do innego wymiaru. Song-Kul leży trzy tysiące metrów nad poziomem morza, jak w kraterze, otoczone pierścieniem gór. Brzegi porasta falująca na wietrze trawa, a w niej – stada koni. Aż po horyzont. Wydaje się, że tam mamy wrażenie, jakbyśmy wjeżdżali do Równiny Serengeti. Nie ma słów, żeby to wyrazić. Błękit jeziora miesza się z błękitem nieba. Zieleń traw jest soczysta i błyszczy się w słońcu. Do tego brak ludzi. Tylko kilka pasterskich jurt, w których mieszkają Kirgizi. Poza nimi nie ma tu nikogo. Rozbijamy namiot nad brzegiem i siedzimy kilka godzin bez ruchu zapatrzeni w taflę jeziora, w zachodzące nad nim słońce i konie. Pasące się spokojnie kilka metrów obok nas. Żyjące swoim najlepszym życiem. Pachnie trawą, wodą i szczęściem. Ten widok zostanie ze mną na lata. Ten idealny moment, którego nie da się opisać, wyrazić słowami czy pokazać na zdjęciach. Uczucie wydestylowanego szczęścia. Te kilka wspomnień z Kirgistanu nie oddają tego, jaki jest ten kraj i co ma do zaoferowania, ale mam nadzieję, że zachęcą kogoś, żeby tam pojechać i przywieźć swoje wspomnienia, swoją historię z tego pięknego miejsca. Z kraju gór i koni. Z kraju, gdzie tradycja wciąż miesza się z nowoczesnością. Z kraju ośnieżonych szczytów i kwitnących łąk. Z kraju prostego życia i szczęścia. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Polska autorka wyróżniona przez „Travelera”. Opisała wyspę, na której czas płynie inaczej
Artykuł Andżeliki Doby o Archipelagu Eolskim – znanym z aktywnych wulkanów – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Echa przeszłości: maski, pumeks i ludzkie historie Homerycka Odyseja: wiatr Eola i błądzący bohater W pracowni Paolino Spady: rozmowy o sztuce i życiu Rowerem przez krajobrazy i smaki wyspy Budzik ustawiony na czwartą trzydzieści rano na Lipari to nie przymus, lecz obietnica. Wschodzące słońce, malujące horyzont nad majaczącymi w oddali wulkanicznymi stożkami Stromboli i Panarei, jest spektaklem, który porywa. Poranne światło godzinami tańczy na falach, odbija się od bielonych fasad domów, budząc wyspę do życia bez pośpiechu. Tu, na największej z siedmiu wulkanicznych sióstr Archipelagu Eolskiego, życie płynie innym rytmem. To podróż w poszukiwaniu dolce far niente w jego najbardziej autentycznej, nieperfekcyjnej, a jednocześnie głęboko satysfakcjonującej formie. Dzień na Lipari zawsze zaczynam od sycylijskiego „buongiorno” – brzoskwiniowej granity z odrobiną lokalnego wina Malvasia, podanej z puszystą brioche. Ten rytuał, spożywany w ciszy poranka, szybko stał się moim ulubionym. Stąd już tylko krok do portu i na łódź. Błękit krystalicznych wód Eolskich kontrastuje z czernią wulkanicznej ziemi, a na horyzoncie kolejno wynurzają się Alicudi, Filicudi, Salina i Vulcano. Okrążając wyspę, podziwiać można imponujące klify, ukryte zatoczki i malownicze jaskinie. Nierzadko towarzyszami podróży okazują się figlarne delfiny, dodając magii do tej surowej, autentycznej destynacji, która w naturalny sposób selekcjonuje turystów. Echa przeszłości: maski, pumeks i ludzkie historie Lipari to wyspa przesiąknięta historią sięgającą ponad sześciu tysięcy lat. Regionalne Muzeum Archeologiczne im. Luigi Bernabò Brea, mieszczące się w kompleksie Zamku Lipari, to prawdziwa skarbnica wiedzy. Od starożytnej ceramiki neolitycznej po rzymskie artefakty, każda gablota opowiada o cywilizacjach, które kształtowały to miejsce. Szczególne miejsce w kolekcji zajmują maski teatralne, odnajdywane podczas wykopalisk. Te gliniane wyobrażenia ludzkich twarzy, pochodzące głównie z okresu hellenistycznego (III–I wiek p.n.e.), były używane w greckich komediach i tragediach. Ich ekspresyjne miny, często groteskowe lub heroiczne, świadczą o bogatej kulturze teatralnej na wyspie i głębokim powiązaniu Lipari z antycznym światem. Były nie tylko elementem stroju aktora, ale przede wszystkim nośnikiem emocji i archetypów, pozwalającym widzom na natychmiastowe rozpoznanie postaci. View Gallery on the source website W muzeum wiele miejsca poświęcono również obsydianowi – wulkanicznemu szkłu, które przez tysiąclecia było głównym towarem eksportowym wyspy. Lipari słynęło również z kopalń pumeksu (pomice), lekkiego, porowatego kamienia używanego m.in. do produkcji materiałów budowlanych i kosmetyków. W rozmowach z mieszkańcami dowiedziałam się, że praca w tych kopalniach, choć dawała stabilizację, wiązała się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Pył pumeksowy, wdychany przez robotników przez lata, prowadził do chorób układu oddechowego, w tym pylicy płuc. To gorzkie świadectwo ludzkiej ceny rozwoju. Ostatnie kopalnie pumeksu na Lipari zostały zamknięte w 2007 roku, co było ważnym krokiem w ochronie środowiska i zdrowia mieszkańców. Homerycka Odyseja: wiatr Eola i błądzący bohater Lipari, jak cały Archipelag Eolski, jest miejscem, gdzie mitologia przenika do rzeczywistości. To tutaj, zgodnie z epopeją Homera, po upadku Troi błądził Odyseusz. Jego morska wędrówka, pełna wyzwań i nadprzyrodzonych spotkań, zaprowadziła go na wyspę Eolię, rządzoną przez Eola – il re dei venti, króla wiatrów. Homer w „Odysei” barwnie opisuje spotkanie Odyseusza z Eolem, który hojnie obdarzył go workiem zawierającym wszystkie niepomyślne wiatry, pozwalając wiać tylko sprzyjającemu Zefirowi. To miało zapewnić bezpieczny powrót na Itakę. Niestety, ciekawość towarzyszy, którzy w nadziei na znalezienie skarbów otworzyli worek, gdy ich władca spał, wypuściła uwięzione wichury. Rozpętała się potężna burza, która zepchnęła okręty z powrotem na Eolię. Eol, rozwścieczony i przekonany, że Odyseusz jest przeklęty przez bogów, odmówił dalszej pomocy, skazując go na dalszą, długą i pełną cierpień tułaczkę po morzach. Te mityczne opowieści wciąż tętnią życiem na Lipari. Spacerując po wyspie czuje się echa starożytnych legend. Błękitne wody, które widziały okręty Odyseusza, wulkaniczne krajobrazy, które mogły być świadkami gniewu Eola – wszystko to sprawia, że podróż po Lipari staje się czymś więcej niż tylko zwiedzaniem. Staje się zanurzeniem w opowieść, która od tysiącleci kształtuje wyobraźnię ludzkości. W pracowni Paolino Spady: rozmowy o sztuce i życiu Historia na Lipari żyje nie tylko w muzeach, ale tętni w małych uliczkach i w pasji rzemieślników. Najlepiej widać to w pracowni Paolino Spady. Wieczory spędzone tam, często przy kieliszku Malvasii, stały się dla mnie sercem tej podróży. Paolino, rzeźbiarz, który wraz z bratem Giovannim kontynuuje rodzinną tradycję, z dużymi emocjami i sentymentem opowiadał o swoim ojcu, Giuseppe Spadzie – wielkim artyście, który miał zaszczyt realizować monumentalny Altare della Patria w Rzymie. Przez dziesiątki lat bracia krok po kroku odwzorowywali maski i postaci z muzeum, tchnąc w nie nowe życie. Nasze rozmowy ożywiały mity i legendy. Paolino szczegółowo opisywał proces tworzenia replik starożytnych masek i mitologicznych postaci. „Glina, pasja i talent” – tymi słowami podsumowywał istotę swojej pracy. W tych rozmowach odkrywałam prawdziwe dolce far niente – nie jako lenistwo, lecz jako umiejętność celebrowania chwili, odnajdywania wartości w autentyczności i prostocie. Rowerem przez krajobrazy i smaki wyspy Popołudnia na Lipari to czas na aktywność i odkrywanie. Wyspa idealnie nadaje się do zwiedzania rowerem. Kręte drogi prowadzą przez winnice, gaje oliwne i zapierające dech w piersiach punkty widokowe. Jednym z najpiękniejszych jest ten rozciągający się z małego kościoła Quattrocchi. Panorama obejmuje skaliste wybrzeże, błękitne morze, a w oddali widać Salinę, gdzie kręcono nagrodzony Oscarem film „Il Postino” (Listonosz), oraz najbardziej odległe Alicudi i Filicudi. To miejsce, gdzie krajobraz staje się obrazem. Wieczorem Lipari ożywa, ale zachowuje swój kameralny charakter. Kolacje to celebracja lokalnych smaków. Na wyspach najlepiej smakują świeżo złowione owoce morza – proste, ale pełne morskiego aromatu. Do tego obowiązkowo podaje się insalata eoliana – orzeźwiającą sałatkę z pomidorów, czerwonej cebuli, ogórka, kaparów i świeżej bazylii, obficie skropioną lokalną oliwą. To prostota składników, która w połączeniu z jakością tworzy niezapomniane doznania. Lipari skrada serce i duszę. Pozwala marzyć. To miejsce z historią liczoną w tysiącleciach, a zarazem oferujące proste przyjemności. Nauczyła mnie, że perfekcja nie musi być idealna. Że czas płynie wolniej, a prawdziwe bogactwo kryje się w autentycznych doświadczeniach, w rozmowach z ludźmi, w historii, która otacza nas na każdym kroku. Tu znalazłam czas na oddech, na refleksję, na poszukiwanie własnej drogi w rytmie wulkanicznej wyspy. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Najdalej na północ. Tam, gdzie rządzą niedźwiedzie – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Katarzyny Gierycz o Longyearbyen – najbardziej na północ wysuniętym mieście świata – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Miasto bez korzeni Arktyka nie pachnie morzem Tu wygrywa natura Znak ostrzegawczy na końcu chodnika Longyearbyen. Kolorowe, niegdyś górnicze miasto wciśnięte między czysty błękit arktycznego morza a wysokie góry fiordu. Wrośnięte w surową tkankę tundry. Miasto hen na północnym krańcu świata, dumne ze swego 78 równoleżnika. Bijące rekordy bycia „naj”: najdalszy bar północy, kościół, sklep, fortepian... i samo, zamieszkane miasto. Bo choć istnieją inne, położone dalej – pozostają widmami: niemymi, opuszczonymi świadkami kopalnianej, minionej świetności. Miasto bez korzeni Jeden supermarket, parę sklepów, kilka barów i restauracji. Mały port i życie zawieszone między morzem a górami. Kilka, nieczynnych już, kopalni wokół. Nie można się tu urodzić i nie można być pogrzebanym. Nie można być biednym, ale i bogactwo nie rzuca się w oczy. Lepiej być młodym i zdrowym – do szpitala jest ponad 1000 km. Wodą. Trudno się przywiązywać. Niedługo może wyjechać on albo ja. Za miesiąc, dwa, rok albo kilka lat będą tu zupełnie nowi ludzie. Z innych krajów, z innych światów. Niewielu zostaje na dłużej. Tylko pięć rodzin ma szansę usiąść do stołu w trzy pokolenia. Większość przeżyje noc i dzień polarny najwyżej kilka razy i wróci „do siebie” – jednego z 60 krajów pochodzenia mieszkańców wyspy. Codzienność Svalbardu nie jest łatwa. Arktyka nie pachnie morzem Lipiec 2025. Właśnie przylecieliśmy. Pierwsze, co uderza to cisza i przestrzeń. Zmysły starają się dostroić do miejsca nieoczekiwanego i jakby wytłumionego. Nos też nie ma o co się zaczepić. Nawet nie pachnie tutaj morzem. Uderza brak słono-rybnego zapachu wybrzeża. Nie ma kutrów rybackich. Jednostki, które stoją w porcie nie służą gastronomii. Wiele z nich to statki badawcze, ale większość to rozmaitej wielkości łodzie turystyczne. Pozwalają doświadczyć „arktycznej przygody”. Turyści z południowej części globu, bo przecież trudno znaleźć tutaj innych, złaknieni są podbiegunowych doświadczeń. Złaknieni widoku lodowców i zwierząt polarnych, z niedźwiedziem na czele. Aby go zobaczyć gotowi są na wiele. Nadzieja zobaczenia króla Arktyki pomaga znosić targanie zimnym wiatrem, zmienną pogodę oraz uporczywe „wypatrywanie” oczu w rytmie gwałtownego czasem bujania łodzi. Teoretycznie łatwiej mają odwiedzający Svalbard w czasie krótkiego lata. Tundra mieniąca się zielenią, przetykaną kolorami kwiatów, brązem oraz złotem, stanowi lepsze tło niż śnieg. Ale natura bywa kapryśna. View Gallery on the source website Zobaczenie misia – chociaż więcej ich tu niż ludzi – wcale nie jest proste. Podobnie innych wielkich, dosłownie i w przenośni, bohaterów tego miejsca: wielorybów. Bywają tu. Można zobaczyć płetwala błękitnego, ale trzeba mieć szczęście. Nie dlatego, że ich w sezonie mało, ale dlatego, że skala tego miejsca przerasta nasze, przesiąknięte cywilizacją, wyobrażenia. Tu wygrywa natura Svalbard wymaga innej miary. Wielkie są połacie pustych dolin czy grzbietów górskich, wielkie są lodowce i ogromny jest bezmiar otaczających archipelag wód. Trudno od razu zrozumieć, że nawet 30-metrowe olbrzymy mają gdzie się ukryć. Niełatwo pojąć, że 3000 niedźwiedzi ma wystarczająco dużo miejsca, by nie być stale „do dyspozycji” i nie zważać na spragnione wrażeń turystyczne oczy. Svalbard uczy szacunku do przyrody, do jej niezależności. Natura zderza się z wolą człowieka. I wygrywa. Stajemy się gośćmi, a nie panami. Musimy się dostroić i – często – wyjechać z niespełnionymi marzeniami. Nie dopiąć swego? Nie zobaczyć upragnionych zwierząt, nie mieć zdjęć, nigdzie ich nie zamieścić? Zaakceptować, że komuś innemu, chwilę wcześniej lub później jednak się udało? Dzisiejszy człowiek nie bardzo to lubi. Trudno nam znosić porażki i być cierpliwym. Ale… Svalbard wymaga innej miary. Tutaj zwalnia czas i zasad nie dyktuje człowiek. Na szczęście – na pocieszenie? – wystarczy przejść się po kolorowym Longyearbyen, by zobaczyć wiele zwierząt. W lecie napotkamy niezliczoną ilość gniazdujących ptaków, a przez cały rok śmieszne, nieduże svalbardzkie renifery pasące się spokojnie pomiędzy domami. Zobaczymy też najpewniej, przemykającego gdzieś chyłkiem, lisa polarnego. Znak ostrzegawczy na końcu chodnika W lipcu na zwiedzanie mamy dużo czasu. Dzień trwa całą dobę i organizm wariuje. Spacery o północy, w jasnym słońcu, nie są niczym dziwnym. Przynajmniej na początku. Chodzimy więc dużo, ale, niestety, nie daleko. Z każdej strony miasta granicę wyznacza charakterystyczny znak: niedźwiedź na tle trójkąta ostrzegawczego. Dalej nie można iść bez broni. Koniec samodzielnej przechadzki w tę stronę, chociaż nogi i serce rwą się do zachwycających krajobrazów i przestrzeni w dolinie. Dalsza droga jedynie z przewodnikiem z bronią. Kolejny raz to turysta musi się podporządkować. Zaakceptować warunki. Znowu zmienia się pogoda, plamy słońca wyłaniają się zza chmur to tu, to tam. Rozjaśniona tundra mieni się barwami, a w oddali widać skąpane w błękicie morza i powietrza białe szyty gór. Prosta i zarazem piękna surowość krajobrazu zapiera dech w piersi. Aż zatyka wolnością. Zwłaszcza, że zaczyna znowu wiać, co przy dobrym ubraniu zupełnie nie przeszkadza. Wiatr omiata twarze i myśli. Pomaga przewietrzyć się. Przewietrzyć ciało i ducha. Poustawiać priorytety. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Najpierw odpadły podeszwy, potem przyszły kolejne straty. Podróże kosztowały mnie więcej niż się spodziewałem
Reportaż Jacka Mosakowskiego z Doliny Śmierci i z Czarnobyla znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Oddajmy hołd wszystkim cichym bohaterom naszych podróży: odzieży i obuwiu, które tych wędrówek nie przetrwały. Piekielny żar Doliny Śmierci i walka o każdy krok Dolina Śmierci to pustynia w Kalifornii i Nevadzie, znana z nieludzkich warunków i temperatur przekraczających wszelkie przyzwoite normy. Siedzę w aucie, termometr pokazuje, że na zewnątrz jest 50 stopni Celsjusza czy, jakby to powiedzieli Amerykanie, ponad 120 stopni Fahrenheita. „Co to pięćdziesiąt stopni, żaden upał niestraszny temu, kto jeździł komunikacją miejską w lecie" – myślę i dumnie wychodzę z samochodu. Fala gorąca uderza mnie w twarz. Przez chwilę nie jestem pewny, czy to jeszcze Kalifornia, czy może wnętrze wielkiego, rozgrzanego do czerwoności piekarnika. W policzki, czoło, dłonie bije piekielny żar, nawet oddychać ciężej, bo nozdrza palą przy każdym wdechu. Gorąco tak, że nie da się nawet myśleć. Odruchowo stawiam pierwszy krok na twardej, ostrej soli typowej dla Doliny Śmierci, potem drugi krok. Parzy w pięty, da się jednak wytrzymać, idę dalej. Lecz co to? Czuję nieplanowany luz w stopach. Oto podeszwa jednego z butów, żadne tam trampki czy sandały, tylko grube adidasy – postanowiła pójść na swoje i zaczęła odklejać się od czubka. Czyli trzeba będzie ją naprawić po powrocie, jednak chyba nic poważnego. Wykonuję więc następny krok i znowu luz, tym razem w drugim bucie. Trudno, naprawi się oba. Z każdym kolejnym krokiem jednak podeszwy odklejają się coraz bardziej, aż po przejściu kilkunastu metrów całkowicie zostają za mną, stając się osobnym, wolnym bytem. Dolina Śmierci kontra buty 1:0, lecz i tak było warto! Takich wrażeń jednak nie zapewnia przejazd komunikacją miejską. Mrok Czarnobyla i radioaktywne pamiątki na podeszwach Albo ta wizyta w Czarnobylu. Przewodnik nieraz pił z lokalnymi strażnikami, więc przymykali oko, gdy schodziliśmy z utartych ścieżek do miejsc niedostępnych dla zwykłych turystów. Wizyta wewnątrz piątego, nigdy niedokończonego bloku reaktora, z jego surowością i mrokiem opuszczonych hal, była niezapomnianym przeżyciem. View Gallery on the source website Równie mocno uderzyło mnie wchodzenie zniszczonymi klatkami schodowymi na dachy wieżowców w Prypeci. Widok betonowych blokowisk, które znikają w gęstwinie drzew, jest tyleż ponury, co fascynujący – to dziś jedno z najbardziej zielonych miast świata. Najbardziej jednak zapadła mi w pamięć wizyta w piwnicach szpitala, gdzie do dziś porzucone są ubrania ludzi, którzy gasili czarnobylską elektrownię. Ciemny korytarz, mrok rozcinany tylko snopem latarki i licznik Geigera, który nagle, po długiej ciszy, wpada w nerwowy terkocik. To moment, który przyprawia o gęsią skórkę. Choć większość miejsc w Strefie jest już bezpieczna, wciąż trafiają się „gorące” pamiątki: a to składzik z odzieżą, a to maszyna do czyszczenia ulic, a to przypadkowy kamyk wśród traw. Ech, stwierdziłem, że nie ma co ryzykować – jeśli jakikolwiek radioaktywny pył przywarł do moich podeszew, niech tam zostanie. Moje buty do Polski nie wróciły. Od Rzymu po Hongkong: Tragikomiczne straty podróżnika Były też i historie tragikomiczne. Rzym jest wspaniały słońce, zabytki, pyszne jedzenie, dolce vita! Zabrałem więc na wyjazd ulubioną koszulkę, żeby tym piękniejsze były wspomnienia uwiecznione na zdjęciach. Skąd mogłem podejrzewać, że kupione we włoskiej drogerii pudełko wyglądające jak proszek do prania, nie jest proszkiem, tylko wybielaczem? Wyglądało tak samo! W ten sposób moja ulubiona koszulka stała się ofiarą bariery językowej i z czerwonej przeobraziła się w biało-czerwoną. Przynajmniej było patriotycznie! Niewiele więcej szczęścia miały tenisówki zabrane do Hongkongu. Cyberpunkowe miasto przywitało mnie deszczem, co aż tak mi nie przeszkadzało – czyż to nie idealna aura, by podziwiać futurystyczne wieżowce, neony i pokazy laserowe nad Zatoką Wiktorii? Tylko czemu na spacer po ulewie ubrałem białe buty? Błąd godny amatora! Śnieżna biel przegrała z miejskim brudem, jednak widok metropolii przyszłości spowitej podeszczową mgłą wynagrodził mi tę stratę. Pójdę o zakład, że nie tylko ja mam w bagażu doświadczeń podobne historie. Któż z nas, wędrując czy latając, nie stracił jakiegoś przedmiotu, do którego był szczerze przywiązany? A jednak dalej ruszamy w drogę. I pewnie nie przestaniemy, bo przeżycia są o wiele ważniejsze niż najukochańsze nawet buty czy koszulka. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Dotarłam do zaginionego królestwa w Himalajach. Ludzie żyją tu tak, jak ich przodkowie setki lat temu
Artykuł Marianny Armańskiej o królestwie Mustangu znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Królestwo Mustangu – zaginiony świat u podnóża Himalajów Przedszkole na krańcu świata 100 kilometrów przez pustynię dla jednego marzenia Szkoła w Phylak – kolejny krok pomocy Są miejsca, które choć odległe, stają się dziwnie bliskie. Nie dlatego, że są spektakularne, ale dlatego, że budzą w nas to, co najlepsze. Nie spodziewałam się, że miejsce, do którego tak trudno dotrzeć, może tak głęboko poruszyć moje wnętrze. Królestwo Mustangu – zaginione buddyjskie królestwo, leżące na półpustynnej wyżynie u podnóża Himalajów. Kraina ciszy i wiatru. Królestwo Mustangu – zaginiony świat u podnóża Himalajów Zanim postawiłam stopę na nepalskiej ziemi, dostałam od losu prezent – samolot utknął w powietrznej kolejce do lądowania w Katmandu. Przez ponad pół godziny krążyliśmy wokół chmur – raz się w nie zanurzając, raz oddalając – a na drugim planie widziałam ośnieżone szczyty himalajskich ośmiotysięczników. Zawieszenie między niebem a ziemią. Czysta magia. Ale to był dopiero początek. Kilka dni później dotarłam do Królestwa Mustangu, zaginionego buddyjskiego świata, gdzie życie biegnie niespiesznie, a ludzie żyją tak, jak ich przodkowie setki lat temu. Przez wieki region był zamknięty dla obcych, a otworzył się dopiero w 1992 roku. Położony na półpustynnej wyżynie stanowi fragment dawnego Tybetu. Krajobraz jest niemal księżycowy – rozległy i milczący. Ale to nie góry poruszyły mnie najmocniej. To byli ludzie. Przedszkole na krańcu świata Z dala od wydeptanych szlaków, w szałasie z kamieni – nie większym niż dwa na dwa metry – spotkałam starszą kobietę z twarzą pooraną wiatrem i czasem. Bez słowa podała mi herbatę i… jabłko. Tym gestem skradła moje serce na zawsze, bo jestem wielką fanką jabłek. W Lo Manthang, stolicy regionu, gdy wspinałam się po stromych schodach na dach, by przewietrzyć ubrania, poczułam nagle ciepły dotyk na dłoni. To była ręka kilkuletniego chłopca – Aruna. Spojrzał na mnie z uśmiechem i już po chwili siedzieliśmy razem, przeglądając w moim telefonie zdjęcia z wcześniejszych wypraw. Arun nie znał mojego języka, ja nie znałam jego, ale to nie przeszkodziło nam się zaprzyjaźnić. Właśnie wtedy, wysoko w Himalajach, narodziła się we mnie potrzeba zrobienia czegoś więcej. Nie chciałam być tylko turystką z plecakiem, która przemierza szlaki i wraca do swojego świata. Zapragnęłam, aby dzieci takie jak Arun miały więcej możliwości, by mogły się uczyć i rozwijać, zamiast tylko pomagać w domu. Tak zrodziła się myśl o przedszkolu na krańcu świata – miejscu, które dałoby dzieciom szansę na lepszą przyszłość. Kiedy podzieliłam się tym marzeniem ze współtowarzyszką podróży, opowiedziała mi o fundacji „Szkoły na Końcu Świata”, która wspiera edukację dzieci i młodzieży z Mustangu. Dzięki ich programowi stypendialnemu „Scholarships for Better Future” młodzi ludzie dostają szansę na lepszą przyszłość. 100 kilometrów przez pustynię dla jednego marzenia Po powrocie do Polski nie mogłam przestać myśleć o Mustangu. Nie chciałam być tylko turystką, która przyszła, zobaczyła i wróciła. Postanowiłam działać. Kilka miesięcy później stanęłam przed ogromnym wyzwaniem – biegiem przez pustynię. Do pokonania miałam 100 kilometrów w cztery dni, w upale sięgającym 50°C, z całym ekwipunkiem na plecach. Postanowiłam połączyć Mustang i pustynię, by zbierać środki na czesne dla jednej ze stypendystek fundacji – Dolmy Gurung. Dolma Gurung to pierwsza kobieta z regionu, która dostała szansę studiowania medycyny tybetańskiej w Katmandu. Jej marzeniem było zostać lekarką i wrócić pomagać swoim. Ma szansę zostać pierwszą kobietą-lekarzem w swoim regionie. Za każdy pokonany przeze mnie kilometr na pustyni można było symbolicznie wpłacić 1, 2 lub 5 złotych, pomagając w ten sposób spełnić marzenie młodej kobiety z odległego królestwa. Szkoła w Phylak – kolejny krok pomocy Rok później, wspólnie z fundacjami „Szkoły na Końcu Świata” oraz austriacką „Schule macht Schule”, zorganizowałam zbiórkę brakujących funduszy na wyposażenie nowo powstającej szkoły w Phylak. Między innymi na 10 piętrowych łóżek, by dzieci miały gdzie odpoczywać po długich dniach nauki i zabawy. Nie wiem, czy Arun i starsza pani z jabłkiem pamiętają mnie. Ale to właśnie oni poruszyli coś we mnie. To dzięki nim przestałam patrzeć na podróż tylko przez pryzmat szczytów i krajobrazów. Zaczęłam widzieć ludzi. Ta podróż, ten bieg i te zbiórki to opowieść o tym, że każde spotkanie może coś zmienić. Czasem wystarczy jedno miejsce, by odmienić swoje spojrzenie na świat. Dla mnie tym miejscem był Mustang. Nie przez wysokość gór, lecz przez głębokość spotkań. To, co najcenniejsze, nie wydarzyło się na szczytach, ale w spojrzeniach, uśmiechach i herbacie z jabłkiem. I w drobnej dłoni Aruna, która niespodziewanie chwyciła moją. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
„Odwiedziłam kraj niestabilny, kulturowo zamknięty i głęboko patriarchalny” – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Podróż do Jemenu to nie tylko logistyczne wyzwanie – to także konfrontacja z własnymi schematami myślenia i społecznymi stereotypami. Dla kobiety, która decyduje się spojrzeć temu światu prosto w oczy, to doświadczenie staje się czymś znacznie większym niż turystyka.
Spis treści: Kraj wymagający, decyzja świadoma Hadramaut – region ludzi i historii Album Eyes of Yemen Do Jemenu nie trafia się przypadkiem. To nie jest miejsce z listy „top 10 podróżniczych destynacji” – i właśnie to czyni tę podróż tak wyjątkową. Gdy 21 listopada wylądowałam w Seiyun, w regionie Hadramaut, wiedziałam, że czeka mnie coś więcej niż tylko egzotyka. Czekało mnie doświadczenie, które konfrontuje z wyobrażeniami, stereotypami i własnymi granicami. Kraj wymagający, decyzja świadoma Jemen to kraj wymagający – politycznie niestabilny, kulturowo zamknięty, głęboko patriarchalny. Dla kobiety – tym bardziej podróżniczki – to przestrzeń pełna wyzwań. A jednak właśnie tam postanowiłam wyruszyć, wierząc, że prawdziwe zrozumienie świata wymaga odwagi spojrzenia mu w oczy – także tam, gdzie nie wszystko jest łatwe czy wygodne. Dojazd do Jemenu to zupełnie inny poziom logistyki: wiza załatwiana przez lokalnego przewodnika, certyfikat HIV, przeloty przez Kair, nieustannie zmieniające się rozkłady Yemenia Airlines. Po przylocie – obowiązkowy ubiór (abaja, nikab), osobne strefy dla kobiet i mężczyzn, uzbrojeni eskortujący strażnicy. Dla Europejki brzmi to jak dystopia. Ale dla mieszkańców to codzienność. Hadramaut – region ludzi i historii Podróżowaliśmy wyłącznie po regionie Hadramaut – względnie stabilnym i otwartym na przyjezdnych. Odwiedziliśmy m.in. słynne jemeńskie miasta Al Mukallę i Shibam, zwane „Manhattanem pustyni” – miasto z wieżowcami z gliny, wpisane na listę UNESCO. Ale nie architektura zrobiła na mnie największe wrażenie. To ludzie. Mieliśmy możliwość obserwacji – choćby przez krótką chwilę – kobiet z regionu Hadramaut: beduińskich pasterek w stożkowych słomkowych kapeluszach „madhalla”. Opiekują się kozami od najmłodszych lat, pracują w pełnym słońcu, zakryte od stóp do głów. To ciężka, codzienna praca, ale wykonywana z godnością. Każda pasterka zna swoją trzodę tak, jak matka zna dzieci – rozróżnia je po głosie, reaguje na ich potrzeby. Po ślubie część kobiet rezygnuje z pasterstwa, inne kontynuują – zależnie od sytuacji. Ten wybór, choć ograniczony, ma ogromne znaczenie. Podczas wizyt w wioskach, m.in. w Wadi Doan, spotkaliśmy dzieci, które opuściły lekcje, by nas zobaczyć, mężczyzn grających w domino, kobiety spoglądające zza murów. Było w tym coś autentycznego i poruszającego – ludzie chcieli być zauważeni. Chcieli, żebyśmy ich zapamiętali, zabrali ich obraz ze sobą – choćby na zdjęciu. Album Eyes of Yemen To właśnie oni – ich otwartość, ciekawość i chęć pokazania swojego świata – zainspirowali mnie do stworzenia albumu fotograficznego „Eyes of Yemen”. To zbiór portretów i kadrów, w których mieszkańcy Jemenu stają się bohaterami własnej opowieści. Album powstał w dwóch egzemplarzach, które trafią do głównego przewodnika wyprawy. Zabierze je podczas kolejnej podróży i przekaże mieszkańcom wioski Wadi Doan – jako wyraz wdzięczności i szacunku. Chciałam, by wiedzieli, że ich twarze, historie i gesty naprawdę zostały zauważone i zapamiętane. Jemen to kraj paradoksów – surowy, wymagający, często niezrozumiały z naszej perspektywy, a jednocześnie pełen ciekawości i gościnności. Nikt z nas nie odważył się prosić o zdjęcie – to sami mieszkańcy o nie prosili. Dzieci, starcy, przechodnie. Chcieli być częścią naszej podróży do ich kraju. To była wyprawa trudna, ale prawdziwa. Nie po to, by oceniać czy zmieniać. Po to, by słuchać, patrzeć i być obecnym. Nawet jeśli nie rozumiemy czyjegoś świata – nie jesteśmy od tego, by go poprawiać. Jesteśmy tylko gośćmi. I może właśnie dlatego – mimo konfliktów, biedy i trudności – ludzie w Jemenie się uśmiechają. Do obcych. Na ulicy. Bez powodu. Po prostu. I my, przyzwyczajeni do europejskiego dystansu, zaczęliśmy się uśmiechać też. Bo to naprawdę robi różnicę. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową. Magdalena Skawińska pasjonatka gór wysokich i podróży do miejsc nieoczywistych, wrażliwa na ludzi, historie i to, co dzieje się pomiędzy wersami przewodników. Fotografuje, pisze i słucha – z szacunkiem do każdego fragmentu świata.
„Odwiedziłam miasteczko, które pokochał Van Gogh” – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Małgorzaty Pazury o Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Auvers-sur-Oise śladami Vincenta Van Gogha to podróż pełna emocji, historii i niezwykłych miejsc, które zachowały swój dawny urok. Wyruszamy tam na początku maja – w tym samym okresie, gdy przybył tu mistrz malarstwa. Spacerem przez Auvers-sur-Oise – tam, gdzie malował Van Gogh Auvers-sur-Oise (nie pytajcie mnie, jak to wymówić) odwiedzamy z początkiem maja. To mniej więcej ta sama pora, kiedy w 1890 roku pojawił się tu Vincent Van Gogh. Jest gorący, upalny wręcz dzień i już domyślam się, dlaczego miasteczko przypadło Holendrowi do gustu. Przez ostatnie 70 dni życia namalował tu aż 74 obrazy. Jest nas czwórka – trzy pokolenia kobiet z naszej rodziny: babcia, dwie córki i wnuczka. Wspólna podróż szlakiem naszych ulubionych artystów, a w zasadzie – moich ukochanych malarzy. Dziewczyny też lubią sztukę, więc szukając pomysłu na wielopokoleniową wyprawę, uznałyśmy, że to będzie strzał w dziesiątkę. Dlaczego Van Gogh pokochał to miasteczko? Auvers-sur-Oise to piękne, wiosną i latem tonące w kwiatach miasteczko, leżące – jak wskazuje nazwa – nad rzeką Oise. Już pod koniec XIX wieku swoje letnie domy miało tu wielu możnych Paryżan. Zauroczonych tym miejscem było wielu artystów: Paul Cézanne, Camille Pissarro czy Berthe Morisot. Kilka głównych ulic miasta to zadbane domy z bujnymi ogrodami, a wśród nich skromnie stoją te, które malował Van Gogh. Pierwsze kroki – ratusz i gospoda Ravoux Od razu kierujemy się na główną ulicę i już z daleka dostrzegam znajomą bryłę ratusza – tę samą, którą Van Gogh uwiecznił na jednym ze swoich obrazów. Od ponad stu lat nie zmieniła się ani trochę! Pędząc pod ratusz, o mały włos nie przegapiłabym gospody państwa Ravoux, gdzie Vincent wynajmował pokój. Najbardziej ujmuje mnie fakt, że budynek nadal pełni swoją funkcję użytkową – można tu zjeść lokalne dania czy wypić kieliszek wina. To właśnie tutaj mieszkał i zmarł Van Gogh. Na poddaszu, za 3,5 franka dziennie, miał skromny pokoik. Po jego śmierci właściciele – z przesądu – nigdy więcej nie wynajęli tego miejsca. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/auvers-sur-oise-van-gogh-GettyImages-484931645-c9e38f3.jpg" width="1024" height="681" alt="„Protestancka stodoła” – obraz, który według niektórych mógł być ostatnim dziełem Vincenta van Gogha, zaprezentowany podczas konferencji prasowej wystawy w Palazzo Panciatichi we Florencji, 2014." title="'The Protestant Barn Mystery' Exhibition Presentation" /> Śladami obrazów – kościół, cmentarz, pole pszenicy Główną ulicą zmierzamy w stronę kościoła, ale najpierw odwiedzamy mały park przy informacji turystycznej. Stoi tam pomnik Van Gogha, który – moim zdaniem – świetnie oddaje jego kruchą i pełną niepokoju naturę. Kościół Matki Bożej Wniebowziętej, pochodzący z końca X wieku, to kolejny znany motyw z jego twórczości. Budynek wygląda dokładnie tak jak na obrazie. Robimy sobie krótką sesję zdjęciową i ruszamy dalej – na cmentarz. W prostym grobie, porośniętym bluszczem, spoczywa Vincent Van Gogh. Obok niego pochowany jest jego brat Teo, który wspierał go przez lata. To właśnie on namówił Vincenta do przyjazdu do Auvers. Choć początkowo pochowany w Utrechcie, w 1919 roku – dzięki żonie Johanny – został przeniesiony obok brata. Wąską drogą pomiędzy polami docieramy do miejsca, gdzie najprawdopodobniej powstał słynny obraz „Pole pszenicy z krukami”. W maju jednak pszenica dopiero zaczyna rosnąć, więc widok znacząco różni się od tego na płótnie. Rue Daubigny – kwiaty, kolory i ostatnie dzieło Wracamy w stronę kościoła, by kontynuować spacer najładniejszą ulicą miasteczka – Rue Daubigny. Kamienne domy, kolorowe okiennice i wszechobecne kwiaty: glicynia, róże, irysy. W bocznej uliczce zauważam malarza z kapeluszem i sztalugą. Uwiecznia na płótnie to samo miejsce, co Van Gogh. Takie chwile zostają pod powiekami na lata. Dochodziłyśmy właśnie do miejsca, gdzie powstał ostatni obraz Van Gogha – uznane za niedokończone „Korzenie drzew”. Drzewa nadal tu stoją, jak gdyby nigdy nic. To nie koniec – co jeszcze warto zobaczyć w Auvers? W miasteczku mogłybyśmy spędzić jeszcze kilka godzin. Na naszej liście nadal czekało Muzeum Daubigny, dom doktora Gacheta czy tutejszy zamek. Ale podróże to sztuka wyboru – czasem trzeba zostawić coś na następny raz. Być może wrócimy tu kiedyś, by wypić kieliszek wina w Auberge Ravoux. Mojej mamie, siostrze i córce dziękuję za wspólną podróż – to była wzruszająca i niezapomniana przygoda.
Zostań autorem National Geographic Traveler! Rusza konkurs z okazji 20-lecia magazynu
W tym roku „National Geographic Traveler” obchodzi wyjątkowy jubileusz – 20 lat obecności w Polsce. Z tej okazji zapraszamy naszych czytelników do udziału w konkursie, dzięki któremu wasze podróżnicze historie mogą trafić prosto na łamy magazynu.
To wyjątkowa szansa, by zadebiutować jako autor „Travelera” – magazynu, który od dwóch dekad inspiruje do odkrywania świata, szukania emocji i zadawania pytań tam, gdzie inni widzą tylko zdjęcie z wakacji. Konkurs kierujemy do wszystkich, którzy kochają podróże i chcą o nich opowiadać. Twoim zadaniem jest napisanie krótkiego reportażu (maksymalnie 5000 znaków ze spacjami), w którym opiszesz miejsce, które cię poruszyło, zaskoczyło albo zmieniło sposób, w jaki patrzysz na świat. Może to być zakątek Polski, daleki kraniec globu, albo podróż życia, która zaczęła się tuż za rogiem. „Traveler” to nie tylko magazyn – to społeczność ludzi, którzy patrzą na świat z pasją, ciekawością i otwartym sercem. Jeśli czujesz, że twoja historia zasługuje na opowiedzenie – nie czekaj. Co można wygrać? Najlepsze trzy teksty zostaną opublikowane w drukowanym wydaniu „National Geographic Traveler”. Dziesięć wyróżnionych tekstów – na stronie national-geographic.pl. Szczegóły nagród znajdują się w regulaminie konkursu. To niepowtarzalna okazja, by zostać częścią redakcyjnego zespołu i podzielić się swoją historią z tysiącami czytelników. Jak wziąć udział? Wejdź na stronę: national-geographic.pl/konkurs-traveler Wypełnij formularz i dołącz swój tekst (do 5000 znaków). Możesz dołączyć także zdjęcia (opcjonalnie, maks. 5). Czas na zgłoszenia masz do 13 lipca 2025 r. Rozstrzygnięcie konkursu Rozstrzygnęliśmy nasz konkurs. Oto wyniki. Zwycięzcom serdecznie gratulujemy!
To był bardzo stomatologiczny wyjazd. Wśród zwycięzców, którzy pojechali z Travelerem do Asturii, znalazła się dentystka, a góry Picos de Europa cały czas szczerzyły do nas zęby
Na lotnisku w Barcelonie, gdzie czekaliśmy na opóźniający się samolot do Oviedo, Kasia wyjęła z torebki nic dentystyczna i na zakrętce od butelki zademonstrowała nam, jak należy prawidłowo nitkować ząbki. Wcześniej z uśmiechem godnym dentysty oświadczyła, ze jest świeżo upieczonym lekarzem stomatologii. Taki był początek Travelerowej wyprawy do Hiszpanii z laureatami konkursu „Odkrywamy dzika Europę”. Nasz cel stanowiła Asturia – górzysty region na północy Hiszpanii graniczący z Atlantykiem. W grupie, prócz dentysty, znalazła się dwójka ekonomistów i specjalista od organizacji koncertów (trzy Anie) oraz pasjonat quadrokopterów (Kacper). To oni najbardziej przekonywająco odpowiedzieli na pytanie, dlaczego powinniśmy ich zabrać do Asturii. W ekipie znalazł się także przedstawiciel ambasady Hiszpanii, a ściślej Turespanii w Polsce (Grzegorz) oraz wysłannik Travelera. Zaraz na początku wyprawy Kasia mianowała się Mac-Gyverem. Z jej okularów przeciwsłonecznych wypadła śrubka i kiedy sytuacja wydawała się juz beznadziejna, wymyśliła, żeby zastąpić ją kolczykiem. Widać stomatolog jest w stanie wypełnić każdy ubytek. Z okularami, ale należącymi do kogo innego, była jeszcze jedna przygoda. Podczas składania obozu zostały ciasno zwinięte razem z namiotem (Intersport zafundował laureatom sprzęt turystyczny marki McKinley). O dziwo po jego rozłożeniu nadawały się do użytku. Zaskoczeń generalnie nie brakowało. Kacper miał w plecaku wszystko co niezbędne do przeżycia w trudnych warunkach, w tym racje żywnościowe bodaj na miesiąc. Hitem okazały się kruche ciasteczka upieczone przez jego babcie. Jedna Ania swobodnie mówiła po hiszpańsku. Druga Ania twierdziła, że zna hiszpański tylko troszkę, po czym wypowiadała różne kwestie w tym języku, czasem w zupełnie niespodziewanych momentach. Poza tym kondycyjnie biła wszystkich na głowę. Przekonana, ze w Asturii będziemy zdobywać wysokie szczyty, pilnie trenowała przed wyjazdem – biegała, jeździła na rowerze, chodziła na basen. Trzecia Ania dzielnie rzucała palenie. Grzegorz zachowywał stoicki spokój w każdej sytuacji. Wiadomo, dyplomata. Przez kilka dni wędrowaliśmy po wapiennych masywach Picos de Europa. Kiedy patrzyliśmy na tamtejsze krajobrazy, pojawiała się myśl, że wskutek nieoczekiwanej pomyłki wylądowaliśmy nie w Hiszpanii, lecz w szwajcarskich Alpach. Z soczystych pastwisk dobiegały dźwięki dzwonków zawieszone na szyjach krów, koni, kóz, owiec, osłów. Wokół wyłaniały się wapienne szczyty przekraczające 2500 m n.p.m. Asturia reklamuje się jako paraiso natural („naturalny raj”) i nie ma w tym przesady. Poza obleganymi przez turystów miejscami, takimi jak jeziora Enol i Ercina, nie spotyka się wielu piechurów. Jeziora są tamtejszym Morskim Okiem, do którego ludzie dojeżdżają samochodem. Wchodzą na gran, robią zdjęcia i zawracają, nie wiedząc, ile tracą. Bo dalej robi się jeszcze piękniej i rośnie szansa spotkania dzikiej zwierzyny. My widzieliśmy kozice i kilkakrotnie sepy kasztanowate oraz orłosępy, dla których te tereny są prawdziwym rogiem obfitości. Idylliczny krajobraz gór i pastwisk dopełnia tradycyjna zabudowa z pomarańczowymi dachówkami. Do niedawna najbardziej izolowana wsią w Asturii było Bulnes. Docierało się do niej na piechotę stromym wąwozem. Kilka lat temu przebito tunel i poprowadzono kolejkę zębatą, co zakończyło erę izolacji. Ale nim to się stało, miała miejsce dosc zabawna historia. W jednym z miasteczek położonych w dolinie zadzwonił w szpitalu telefon. Ktoś z Bulnes wzywał karetkę pogotowia. – Panie, przecież tam nie ma drogi – zdenerwował się dyżurny lekarz. – Wiem – padła przytomna odpowiedz. – Niech karetka zaczeka na dole, zniesiemy pacjenta. I rzeczywiście, po dwóch godzinach przyniesiono na noszach babcie. Przez całą drogę na dół krzyczała, żeby jej nie zabierać do szpitala, bo chce umrzeć w Bulnes. Po wyleczeniu wróciła do wioski. Nad ta osada wznosi się skalny szczyt, który słonce o zachodzie oświetla na pomarańczowo, podczas gdy cała okolica kryje się w cieniu. To Naranjo de Bulnes, najbardziej obfotografowana góra Asturii. Podczas trekkingu w Picos de Europa nieczęsto słyszy się szum potoku. Zjawiska krasowe, typowe dla wapiennych masywów, można tam obserwować na każdym kroku. Większość wody ucieka w głąb ziemi i bywa towarem deficytowym. W niektórych górskich schroniskach, np. Vega de Ario, gdzie spędziliśmy jedna noc, woda do mycia była racjonowana. W pobliżu nie ma strumieni ani jezior i jeśli przez dłuższy czas nie pada, zaczyna się jazda na rezerwie. Okolice tego schroniska warte są jednak rezygnacji z prysznica. Z pobliskich szczytów otwiera się imponujący widok na głębokie doliny, leje krasowe, przełęcze. Bliskość oceanu sprawia, ze w dole często rozciąga się morze chmur. To prawdziwy dach Europy. Najlepsze jest to, że można pójść, gdzie oczy poniosą, choć to obszar chroniony parkiem narodowym. Nikt tu nie zabrania schodzenia ze szlaków turystycznych i nie karze mandatem. Caminante no hay camino, se hace camino al andar, czyli „Wędrowcze, nie ma szlaku, wytyczysz go, idąc” – tak sto lat temu pisał hiszpański poeta Antonio Machado. Żal byłoby nie skorzystać z takiej możliwości. My także poszliśmy własna droga, prowadzeni przez naszego przewodnika Pabla i jego GPS. Z biegiem rzeki Ausevy zeszliśmy z gór w doliny. W pewnym momencie rzeka znikła pod ziemia, po czym pojawiła się na powierzchni kilka kilometrów dalej, w Covadonga. Ta miejscowość jest czymś więcej niż sanktuarium maryjnym. Pielgrzymi przybywają do figurki Matki Boskiej znajdującej się w grocie, by prosić o łaski, ale chcą też zobaczyć miejsce, które symbolizuje początek Rekonkwisty. W VIII w. chrześcijanie wygrali w Covadonga bitwę z muzułmanami, co zapoczątkowało wypieranie Maurów z Półwyspu Iberyjskiego. Solidna rozgrzewka w górach bardzo się przydała, gdy przesiedliśmy się na konie. Po trekkingu wyruszyliśmy konno w teren podziwiać panoramę całych Gór Kantabryjskich. Nasze umiejętności jeździeckie trudno było zaliczyć do zaawansowanych. Na szczęście wierzchowce same szły za przewodnikiem. Na nieszczęście, kiedy jeden zaczynał kłusować, naśladowały go wszystkie pozostałe. Nie upłynęło wiele czasu, a nasza uwaga zaczęła się skupiać nie na widokach górskich łańcuchów, lecz na próbach utrzymania się w siodle. Kiedy po pięciu godzinach wracaliśmy do stajni, mieliśmy obawy, czy zdołamy utrzymać się na nogach po zejściu na ziemię. Sądziliśmy, że wrazen z rajdu konnego nic nie zdoła przebić. Zmieniliśmy zdanie, gdy przyszła pora na eksplorację jaskiń. Grotołazi żywo reagują na nazwę Picos de Europa. To speleologiczne eldorado. Wystarczy rzec, że na liście dziesięciu najgłębszych na świecie znalazła się jedna z tego masywu, a kolejne zajęły dalsze pozycje. Rejon ten jest tak obiecujący, że trwają poszukiwania jaskini, która zdetronizowałaby obecna rekordzistkę z Kaukazu. Nikt oczywiście nie wymagał od nas zjeżdżania na linie do studni bez dna. Naszym celem była „pozioma” jaskinia Tinganon, jedna z najciekawszych w Asturii. Jak to często z takimi formacjami bywa, także ta znajduje się w niepozornej okolicy. Ścieżynka wydeptana przez speleologów prowadziła przez kolczaste zarośla, pastwisko ze złym bykiem (choć nikt nie sprawdzał jego nastroju) i zwaliska kamieni. Dopiero później otwierało się gigantyczne wejście wysokie na 80 m. Stanęliśmy przed nim spoceni i zmęczeni. Nie mieliśmy się wpychać do dziury w ziemi, mieliśmy wkroczyć do naturalnej katedry! Przez kilka godzin szliśmy korytem podziemnej rzeki, słysząc tylko kapanie wody i własne głosy. Przekraczaliśmy naturalne baseny, prześlizgiwaliśmy się miedzy głazami i podziwialiśmy wysokie sklepienie oświetlone czołówkami. Podziemna Asturia jest równie warta uwagi co nadziemna. Nigdy nie traciliśmy gór z zasięgu wzroku, niezależnie od miejsca, w którym się znaleźliśmy. Nawet nad oceanem, z plaży w Ribadesella, dokąd pojechaliśmy po wyjściu z jaskini, widać było ich zarysy. W niewielu miejscach w Europie sąsiedztwo wysokich masywów i oceanu jest tak bliskie. I jeszcze jedno. Jeśli za miarę autentyczności jakiegoś miejsca przyjąć proporcje liczby turystów miejscowych do zagranicznych, to Asturia zajęłyby miejsce w czołówce. Podczas spływu rzeka Sella byliśmy jedynymi obcokrajowcami w tłumie Hiszpanów. Także gdy zatrzymaliśmy się na krótko w Cangas de Onís, uroczym miasteczku, którego wielka atrakcja jest rzymski most z wizygockim krzyżem (symbolem Asturii), słychać było przede wszystkim hiszpański. Kiedy pokazałam znajomym zdjęcia z wyprawy, ktoś zapytał, czy to był obóz surwiwalowy. Niezły dowcip, pomyślałam najpierw, ale później przyjrzałam się kadrom. A tam: idziemy z plecakami na tle wysokich szczytów. Jedziemy konno w górskim plenerze. W kaskach i kombinezonach wspinamy się po zboczu. Brodzimy po pas w wodzie w jaskini. Przeciągamy kajaki po płyciznach na rzece. Rzeczywiście posmakowaliśmy nowych rzeczy, przećwiczyliśmy wszystkie partie mięśni, poczuliśmy te, o których istnieniu nie mieliśmy pojęcia. Ale poza kilkoma krytycznymi momentami gęby nam się ciągle śmiały. Wróciliśmy nieco zmęczeni fizycznie, za to pełni wrażeń. Po powrocie Grzegorz napisał w mailu, ze na nasze doskonałe nastroje niewątpliwie wpływ miało hiszpańskie słonce (trzeba przyznać, że trafiliśmy na świetną pogodę), ale on dorzuciłby jeszcze góry. Może ten zębaty horyzont tez tak dobrze działa? Notabene łańcuch górski to po hiszpańsku sierra, ale sierra oznacza także piłę – taka do ciecia, z zębami właśnie. A nie mówiłam, ze to był bardzo stomatologiczny wyjazd? INFO Powierzchnia: 10,6 tys. km2 (nieco większa od woj. opolskiego). Właściwie jest to Księstwo Asturii ze stolica Oviedo. Języki: hiszpański (urzędowy), asturyjski. KIEDY Sąsiedztwo oceanu sprawia, ze latem nie jest gorąco (średnie temperatury wynoszą 19°C), zaś zimy są łagodne (średnio 8°C). Z powodu częstych opadów deszczu nawet późnym latem jest tam zielono. DOJAZD Najlepiej dolecieć do Madrytu lub Barcelony, stamtąd krajowymi połączeniami (Iberia, Vueling, Ryanair) do Oviedo (Aeropuerto de Asturias). Dla miłośników kolei niezłym wyjściem może być przejazd z Madrytu pociągiem Alvia do Oviedo (ok. 4,5 h; 50 euro w jedną stronę). www.renfe.es NOCLEGI Duży wybór hoteli, hostali, pensjonatów, kempingów. Albergues oznacza schronisko zwykle z wieloosobowymi pokojami, Hospedaje to dosłownie „gospoda”, ale jest rodzajem stylowego hotelu. Ekskluzywne domy wiejskie to casas rurales czy casas de aldea. W Asturii znajdują się też dwa paradory – państwowa sieć hoteli najczęściej 4-gwiazdkowych w zabytkowych budowlach, zamkach, pałacach, klasztorach. W Asturii Parador de Gijón mieści się w stuletnim młynie, a Parador de Cangas de Onís w kompleksie przyklasztornym nad rzeką Sella. Hotele 3-gwiazdkowe to ceny od 50 euro za noc za pokój. Za połowę tej kwoty można znaleźć hotel o niższym standardzie, Wostal albo pensjonat. www.spain.info, www.infoasturias.com, www.paradores.es Podczas trekkingu najlepiej nocować w schroniskach górskich – refugios. Za łóżko w Sali wieloosobowej trzeba zapłacić ok. 10 euro. Np. w Vega de Ario łóżko kosztuje 12 euro, śniadanie 5,2 euro, obiad i kolacja po 14,5 euro. www.thepicosdeeuropa.com Miejsce na kempingu to koszt 5 euro za osobę. JEDZENIE Asturia jest w Hiszpanii nazywana kraina serów. Do ich produkcji używa się mleka krowiego, owczego i koziego. Najbardziej znany, także poza Hiszpania, to cabrales, ale wyrabia się tam wiele innych gatunków, np. pleśniowy niebieski gamoneu w rejonie Cangas de Onís. Asturia słynie także z sadów jabłkowych i produkowanego z tych owoców cydru (sidra). Tego alkoholowego napoju można spróbować w sidrería, czyli pijalni cydru. WARTO WIEDZIEĆ Zainteresowani aktywnym spędzeniem czasu w Asturii mogą skorzystać z pomocy biura Frontera Verde specjalizującego się w turystyce aktywnej. www.fronteraverde.com
Wyniki konkursu - Jaki największy skarb znalazłeś w czasie swoich podróży
Do redakcji napłynęło bardzo dużo prac. Z nich wybraliśmy dwie, których autorzy zdobyli nagrody główne a sześć wyróżniliśmy nagrodami dodatkowymi.
Oto lista zwycięzców konkursu "Skarb z podróży": Nagroda główna: 1. Michał Pazdan 2. Kamila Braulińska Nagrody dodatkowe: 1. Ala Marcinkowska 2. Marcin Silko 3. Katarzyna Partyka 4. Magdalena Pizon 5. Elżbieta Kędzierska 6. Zofia Drapella Gratulujemy!
Traveler Adventure Team "Odkrywamy dziką Europę". Do wygrania 5 wypraw trekkingowych do Norwegii oraz wiele atrakcyjnych nagród rzeczowych (m.in. kurtki, plecaki, namioty, śpiwory) marki McKiNLEY.
Tutaj znajdziecie szczegóły konkursu. Zapraszamy do udziału!