Chemia w Watykanie, tajne sentencje i rewolucja Franciszka. Jak naprawdę działa dymny telegraf?
Biały dym ogłaszający wybór nowego papieża to jeden z najbardziej ikonicznych obrazów współczesnego świata. Mało kto jednak wie, że za tą kilkusetletnią tradycją stoi dziś... zaawansowana chemia laboratoryjna. Jak Watykan radzi sobie z dymnymi pomyłkami, w jaki sposób kardynałowie ukrywali swoje pismo i dlaczego na mapie konklawe pojawiły się kraje, o których nikt wcześniej by nie pomyślał? W trzeciej odsłonie analizy podcastu National Geographic Marcin Dzierżanowski odsłania technologiczne i proceduralne sekrety Watykanu.
Spis treści: Słoma odchodzi do lamusa. Chemiczne sekrety watykańskiego pieca Ukryte sentencje i zaginane karty. Jak kardynałowie maskowali swoje pismo? Mongolia i Izrael w grze. Egzotyczne peryferia papieża Franciszka Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Świat pędzi naprzód, a wraz z nim zmieniają się nawet najbardziej konserwatywne rytuały. Choć Kaplica Sykstyńska wciąż pozostaje odcięta od świata zewnętrznego, to metody komunikacji kardynałów z wiernymi musiały przejść technologiczną metamorfozę. Dawne, zawodne systemy oparte na paleniu słomy ustąpiły miejsca precyzyjnym substancjom barwiącym. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic dziennikarz i publicysta Marcin Dzierżanowski w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem udowadnia, że za tradycyjną otoczką konklawe kryje się fascynująca ewolucja procedur i wielka rewolucja geograficzna. Słoma odchodzi do lamusa. Chemiczne sekrety watykańskiego pieca Przez wieki system informowania Rzymu o wyniku głosowania był prosty. Jeśli papieża nie wybrano, karty do głosowania palono z dodatkiem mokrej słomy, co dawało czarny dym. Jeśli wybór okazał się skuteczny – palono same karty, a nad dachem unosił się biały dym. W praktyce jednak dym bardzo często przybierał niejednoznaczny, szary kolor, wprowadzając zgromadzony na placu św. Piotra tłum oraz media w ogromną konsternację. – W tej chwili dym jest czarny z dodatkiem chemikaliów specjalnych, barwiących dym, po to, żeby wierni widzieli, że dym jest czarny, czyli papież nie został wybrany – wyjaśnia Marcin Dzierżanowski. Dzisiejsze konklawe wykorzystuje nowoczesne wkłady chemiczne aplikowane do specjalnego, drugiego pieca zainstalowanego w Kaplicy Sykstyńskiej. Dzięki temu barwa sygnału jest wyrazista i nie pozostawia złudzeń. To fascynujący przykład tego, jak nowoczesna chemia uratowała jedną z najstarszych tradycji medialnych świata, eliminując ryzyko dymnych pomyłek. Ukryte sentencje i zaginane karty. Jak kardynałowie maskowali swoje pismo? Współczesne głosowanie nakazuje purpuratom wpisywanie nazwiska drukowanymi literami, aby nikt nie rozpoznał ich charakteru pisma. Jednak system zapewniania anonimowości przed laty wyglądał zupełnie inaczej i przypominał skomplikowaną grę kryptograficzną. Pełną, bezwarunkową anonimowość wprowadzono bowiem dopiero w latach 40. XX wieku. Wcześniej najważniejszą zasadą było to, aby nikt nie mógł zagłosować na samego siebie, co do dziś pozostaje surowo zakazane. – Anonimowość częściowa była zapewniona: kardynał wpisywał sentencję jakąś – wyobrażam sobie, że to mógł być cytat z Pisma Świętego, ale nigdy nie zostało to ujawnione – i zaginał kartkę – zdradza publicysta. Dopiero w ściśle określonych sytuacjach kryzysowych lub przy konieczności weryfikacji liczby głosów komisja skrutacyjna mogła otworzyć specjalną zakładkę na karcie, powiązać sentencję z konkretnym autorem i sprawdzić, czy dany kardynał nie dopuścił się złamania reguł. Ten niezwykle skomplikowany system weryfikacji ostatecznie uproszczono, stawiając na całkowitą tajność i prostotę odczytu, w której trzech kolejnych kardynałów głośno weryfikuje każde zapisane nazwisko. Mongolia i Izrael w grze. Egzotyczne peryferia papieża Franciszka Ostatni wielki sekret współczesnego konklawe nie dotyczy jednak samych procedur, ale rewolucji personalnej, która na naszych oczach zmienia układ sił w Kościele. Tradycyjnie Kolegium Kardynalskie było zdominowane przez potężne, europejskie i włoskie stolice biskupie. Papież Franciszek postanowił jednak całkowicie zburzyć ten stary porządek. W kościelnym języku mówi się o kreowaniu kardynałów z tzw. peryferii. Franciszek zaczął świadomie mianować purpuratów z miejsc, w których katolicy stanowią absolutną mniejszość, a geopolityczny wpływ Watykanu wydawał się znikomy. – Mamy dzisiaj pierwszego w historii kardynała z Mongolii. Nigdy wcześniej nikt nie mógł się spodziewać, że Mongolia będzie miała swojego kardynała. Mamy kardynała w państwie Izrael – punktuje Marcin Dzierżanowski. Ta zmiana geograficzna sprawia, że współczesne frakcje i sympatie podczas wyborów nie opierają się już wyłącznie na tradycyjnym podziale Zachodu. Głos państw globalnego południa oraz najdalszych zakątków Azji staje się kluczowy, a aura tajemniczości wokół tego, kto wyjdzie z konklawe jako nowy papież, jest dziś większa niż kiedykolwiek wcześniej w historii. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Armia papieża, zakazane nominacje i honorowe głosy dla Polaków. Czego nie wiesz o konklawe?
Większość z nas postrzega Watykan wyłącznie przez pryzmat instytucji czysto religijnej, zapominając, że przez stulecia Państwo Kościelne dysponowało potężną, 80-tysięczną armią, a papieże prowadzili bezwzględną grę polityczną. Kto tak naprawdę mógł zostać następcą św. Piotra i jak wielkie mocarstwa Europy kupowały głosy kardynałów? W drugiej części analizy podcastu National Geographic Marcin Dzierżanowski odsłania mało znane, świeckie oblicze papieskich elekcji.
Spis treści: Kto naprawdę może zostać papieżem? Martwe przepisy i rewolucja wiekowa Honorowe głosy dla Wyszyńskiego i sekretna propozycja w kuluarach Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Choć historia zna liczne przypadki potomstwa namiestników św. Piotra, system prawny był nieubłagany. Nawet w czasach swawolnych papieży renesansowych dzieci z prawego czy nieprawego łoża nie miały żadnego prawa do dziedziczenia tronu. Aby utrzymać ciągłość władzy nad państwem i armią, Kościół musiał wypracować unikatowy i odporny na kryzysy mechanizm. Tak narodziła się monarchia elekcyjna. Przez długie wieki w całej Europie istniały tylko dwa państwa rządzone w ten sposób: Rzeczpospolita Obojga Narodów oraz właśnie Państwo Kościelne. Ta specyfika sprawiała, że każda śmierć papieża otwierała drogę do brutalnej walki najpotężniejszych dworów europejskich o wpływy polityczne we Włoszech. Kto naprawdę może zostać papieżem? Martwe przepisy i rewolucja wiekowa Wokół tego, kto może zasiąść na tronie papieskim, narosło mnóstwo mitów. Powszechnie uważa się, że nowym papieżem musi zostać jeden z obecnych na konklawe kardynałów. Teoretycznie jednak prawo kanoniczne przez wieki mówiło coś zupełnie innego. – Teoretycznie można wybrać każdego księdza, a kiedyś można było wybrać każdego mężczyznę ochrzczonego. Przepis ten zmienił się na początku XX wieku, ale i tak był całkowicie martwy. Gdyby wybrano osobę świecką, musiałaby natychmiast przyjąć święcenia – tłumaczy Marcin Dzierżanowski. Dziś wybór kandydata spoza Kolegium Kardynalskiego jest niewyobrażalny ze względów czysto praktycznych. Kolegium to przeszło jednak w XX wieku gigantyczną metamorfozę. Dopiero w latach 60. wprowadzono kluczową reformę ograniczającą czynne prawa wyborcze kardynałów do 80. roku życia. Wynikało to z faktu, że dzięki postępowi medycyny hierarchowie zaczęli żyć znacznie dłużej, co rodziło ryzyko, że o losach Kościoła decydowaliby ludzie zmagający się z głęboką demencją lub fizycznie niezdolni do zniesienia trudów konklawe. Honorowe głosy dla Wyszyńskiego i sekretna propozycja w kuluarach W watykańskich archiwach kryją się również niezwykłe, polskie ślady, o których rzadko wspomina się w podręcznikach. Jednym z nich jest postać kardynała Stefana Wyszyńskiego. Choć Prymas Tysiąclecia nigdy nie miał realnych szans na wybór, podczas konklawe cieszył się gigantycznym uznaniem na arenie międzynarodowej. – Podobno kardynał Wyszyński dostawał pojedyncze głosy. Wiadomo było, że nie zostanie papieżem, ale chciano go w ten sposób uhonorować za jego wielki autorytet i postawę po wyjściu z internowania w komunistycznej Polsce – zdradza nasz ekspert. Z tym wątkiem wiąże się także zakulisowa anegdota z legendarnego konklawe w październiku 1978 roku, które ostatecznie wybrało Karola Wojtyłę. W trakcie tajnych narad kardynał Franz König z Wiednia podszedł nagle do Stefana Wyszyńskiego i rzucił konspiracyjnie: „Słuchaj, a może Polaka wybierzemy?”. Wyszyński, przekonany, że austriacki purpurat mówi o nim, natychmiast zaoponował: „Nie, nie, absolutnie! Nie mógłbym zostawić Warszawy”. Na co König z uśmiechem odpowiedział: „Ale ja nie miałem na myśli ciebie...”. Choć Wyszyński miał być początkowo zdegustowany pomysłem, by papieżem został tak młody człowiek, historia pokazała, że ten dynamiczny wybór na zawsze odmienił oblicze Watykanu i świata. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Złoty kielich, czarny dym i legenda o papieżycy. Jak naprawdę wygląda konklawe?
Biały lub czarny dym unoszący się nad Kaplicą Sykstyńską to dla milionów ludzi jedyny namacalny znak tego, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami Watykanu. Co jednak dzieje się w miejscu, gdzie kardynałowie oddają telefony komórkowe, a głosy wrzucają do złotego kielicha, zamiast do tradycyjnej urny? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic dziennikarz i publicysta Marcin Dzierżanowski obala w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem najpopularniejsze mity wokół papieskich wyborów.
Spis treści: Kardynałowie bez smartfonów. Dlaczego konklawe nie trwa już pół roku? Złoty kielich zamiast urny i zakaz głosowania na samego siebie Pomiędzy kinowym thrillerem a rzeczywistością – mit papieżycy Joanny i rewolucja Franciszka Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Wybór nowego biskupa Rzymu od wieków elektryzuje cały Kościół Katolicki, rozpalając również wyobraźnię twórców literatury i kina. Hit kinowy „Konklawe” na nowo ożywił dyskusję, ile w watykańskich procedurach jest politycznej intrygi, a ile rzeczywistego sacrum. Chociaż film zachwyca realizmem scenograficznym, rzeczywistość potrafi być jeszcze bardziej fascynująca niż fikcja. Jak wygląda proces, w którym monarchia elekcyjna decyduje o losach ponad miliarda wiernych? W rozmowie Mateusza Łysiaka z Marcinem Dzierżanowskim odsłaniamy kulisy jednej z najbardziej tajemniczych instytucji świata. Kardynałowie bez smartfonów. Dlaczego konklawe nie trwa już pół roku? W historii Kościoła wybory papieskie potrafiły ciągnąć się miesiącami. Najdłuższe udokumentowane konklawe w 1740 roku trwało aż 179 dni. Współcześnie taki scenariusz jest jednak praktycznie niemożliwy. Marcin Dzierżanowski zwraca uwagę na prozaiczną, ale kluczową barierę psychologiczną współczesnych czasów: – Kardynałowie muszą zdać telefony komórkowe. Wytrzymałbyś pięć miesięcy bez telefonu? – pyta nasz ekspert. Sama instytucja konklawe (łac. cum clave – pod kluczem) powstała właśnie po to, by zmusić elektorów do szybkiego działania. W średniowieczu zniecierpliwiony lud rzymski potrafił odciąć kardynałów od luksusowego jedzenia, a nawet... zdjąć dach z budynku, w którym obradowali. Dzisiejsze ścisłe odcięcie od świata, połączone z zaawansowanymi procedurami antypodsłuchowymi, ma zupełnie inny cel. Pozwala purpuratom odciąć się od nacisków zewnętrznych i skupić wyłącznie na wyborze. Co ciekawe, dopiero Jan Paweł II zmienił spartańskie warunki noclegowe, przenosząc kardynałów do Domu Świętej Marty. Wcześniej elektorzy musieli spać w prowizorycznych warunkach w pobliżu miejsca głosowania, co bez wątpienia przyspieszało ich decyzje. Złoty kielich zamiast urny i zakaz głosowania na samego siebie Same procedury głosowania na konklawe znacząco odbiegają od standardów demokratycznych, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Zapomnijmy o tradycyjnych urnach wyborczych. Nie inaczej było podczas konklawe w 2025 roku. – Kardynałowie wpisują imię i nazwisko kandydata na pięknej karcie, drukowanymi literami, tak aby nie można było odczytać charakteru pisma. Wrzucają ją na specjalną tackę, a z tej tacki głosy są wrzucane do złotego kielicha – wyjaśnia Marcin Dzierżanowski. Wybory odbywają się zazwyczaj cztery razy dziennie – dwa razy przed południem i dwa razy po południu. Pierwsza tura to zazwyczaj tzw. rozeznanie terenu, podczas którego krystalizują się liderzy poszczególnych frakcji – najczęściej konserwatywnej i reformatorskiej. Aby wygrać, kandydat musi uzyskać większość 2/3 głosów. Taki próg uniemożliwia wybór radykałów i wymusza poszukiwanie kompromisu. Dokładnie tak stało się w 1978 roku, gdy Karol Wojtyła objawił się jako kandydat kompromisowy, łączący zwaśnione skrzydła. Co ciekawe, pełną anonimowość głosowania wprowadzono dopiero w latach 40. XX wieku. Wcześniej stosowano skomplikowane systemy weryfikacji, mające na celu sprawdzenie, czy żaden z kardynałów nie oddał głosu na samego siebie, co było surowo zakazane. Pomiędzy kinowym thrillerem a rzeczywistością – mit papieżycy Joanny i rewolucja Franciszka Ekspert w rozmowie odnosi się także do głośnego filmu „Konklawe” analizując, gdzie kończą się fakty, a zaczyna hollywoodzka fikcja. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych motywów produkcji jest temat interpłciowości, który nawiązuje do głęboko zakorzenionego w historii archetypowego lęku przed kobietą na tronie papieskim. Mowa tu o słynnej legendzie o papieżycy Joannie. – Ewidentnie ci starsi panowie mieli jakiś lęk przed kobietami i gdzieś to tak krążyło. Istnieje legenda – niektórzy historycy mówią, że może być w tym coś z prawdy – że był specjalny kardynał, który przez jakiś czas w średniowieczu sprawdzał narządy, genitalia papieża na takim specjalnym tronie, żeby upewnić się, że na tronie papieskim na pewno zasiada mężczyzna – przytacza publicysta. Dzierżanowski punktuje również filmowe nieścisłości, jak choćby postać tajemniczego kardynała nominowanego in pectore (w sercu), który niespodziewanie zjawia się na konklawe z listem polecającym. W rzeczywistości jeśli papież umiera przed ogłoszeniem nazwiska takiego kardynała, jego nominacja bezpowrotnie przepada (tak stało się z jednym z kardynałów mianowanych przez Jana Pawła II). Jednak współczesne Kolegium Kardynalskie przechodzi prawdziwą rewolucję, którą zapoczątkował papież Franciszek. Odchodząc od tradycyjnych, europejskich stolic biskupich, Franciszek zaczął kreować kardynałów z tzw. peryferii świata. Dzięki temu w dzisiejszym konklawe biorą udział duchowni z Mongolii czy Izraela, co całkowicie zmienia układ sił globalnego południa i sprawia, że każde kolejne głosowanie staje się jeszcze bardziej nieprzewidywalne. Posłuchaj całej rozmowy o kulisach konklawe Czy kinowe intrygi to tylko fikcja, a historyczne anegdoty o sprawdzaniu męskości papieży to jedynie złośliwe mity? Dlaczego przez stulecia kardynałowie woleli znosić głód i brak dachu nad głową, zamiast pójść na szybki kompromis? Rozmowę z Marcinem Dzierżanowskim poprowadził w maju 2025 roku Mateusz Łysiak z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Tłum oszalał, gdy usłyszeli jego imię. Kim jest pierwszy amerykański papież?
Pierwszy amerykański papież został wybrany po zaskakującym konklawe. Nowy następca św. Piotra przyjął imię Leon XIV i już od pierwszych chwil zaskoczył stylem i językiem. Kim jest duchowny, który z Peru trafił do Rzymu?
Spis treści: Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? Biografia Leona XIV Języki, styl, symbolika Niespodzianka konklawe Bliski Franciszkowi, ale niezależny Po stosunkowo krótkim konklawe nasz reporter znalazł się wśród tłumu na Placu Świętego Piotra, gdy świat po raz pierwszy ujrzał nowego papieża — Leona XIV. Dziś watykańscy insiderzy zastanawiają się, jak głębokie zmiany może przynieść jego pontyfikat. Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? W otoczeniu starożytnych rytuałów i watykańskiego ceremoniału, w blasku rzymskiego, wiosennego wieczoru, były kardynał Robert Prevost wyszedł na balkon Bazyliki św. Piotra jako pierwszy w historii papież pochodzący ze Stanów Zjednoczonych. Przyjął imię Leon XIV — które tłum zgromadzony na placu podjął z entuzjazmem, skandując włoską wersję: „Le-o-ne”. Od momentu, gdy z komina Kaplicy Sykstyńskiej uniósł się biały dym, aż do pojawienia się Leona na balkonie minęła niespełna godzina. W tym czasie ulice wokół Watykanu zapełniły się rzeszami ludzi: młodymi zakonnikami i zakonnicami biegnącymi z uniesionymi habitami, wiernymi owiniętymi w narodowe flagi, wspinającymi się na latarnie i kolumny, by lepiej widzieć. Biografia Leona XIV Robert Prevost ma 69 lat i pochodzi z Chicago. Znaczną część życia spędził jednak w Ameryce Południowej — przez dekadę pracował jako misjonarz w Trujillo w Peru, a następnie był biskupem w Chiclayo. Od 2015 roku posiada także obywatelstwo peruwiańskie. W swoim pierwszym papieskim przemówieniu podziękował poprzednikowi, papieżowi Franciszkowi. Wezwał do „zjednoczenia wszystkich ludzi w pokoju” oraz budowania „Kościoła, który tworzy mosty i otwiera ramiona dla świata – jak ten plac”. Języki, styl, symbolika Papież mówił poprawną, choć nieco sztywną włoszczyzną, by po chwili przejść na znacznie swobodniejszy hiszpański. Pozdrowił mieszkańców Peru i podziękował współpracownikom, wzbudzając entuzjazm wśród hiszpańskojęzycznej części tłumu. W przeciwieństwie do Franciszka, który wybrał nowatorskie imię i prostą białą mozzettę, Leon XIV postawił na klasykę: dostojne imię i czerwony, futrzany płaszcz z haftowaną stułą. To subtelny sygnał, że nie zamierza być papieżem-rewolucjonistą. Niespodzianka konklawe Prevost został 267. papieżem i nowym przywódcą 1,4 miliarda katolików. Jak Franciszek i Jan Paweł II przed nim, był kandydatem-niespodzianką. Jego nazwisko nie pojawiało się w prognozach — bukmacherzy stawiali na watykańskiego sekretarza stanu Pietro Parolina, arcybiskupa Tagle’a z Filipin oraz patriarchę Pierbattistę Pizzaballę z Jerozolimy. Nawet sam papież wydawał się zaskoczony. Gdy wychodził na balkon, ledwo powstrzymywał wzruszenie. Nic dziwnego — zza jego pleców widać było panoramę Rzymu skąpaną w złocistym świetle i tłum ludzi ciągnący się aż po Zamek Świętego Anioła. Bliski Franciszkowi, ale niezależny Według wieloletnich watykańskich dyplomatów, Leon XIV uważany jest za centrowego kontynuatora papieża Franciszka, szczególnie pod względem otwartości i spraw społecznych. Choć wyznaje podobne wartości, co jego poprzednik, nie zawsze się z nim zgadzał. W 2023 roku otwarcie skrytykował decyzję Franciszka dopuszczającą błogosławienie par pozamałżeńskich, w tym jednopłciowych. Ostrzegał, że może to zaszkodzić Kościołowi w krajach, gdzie homoseksualizm pozostaje nielegalny. opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Konklawe 2025: jest nowy papież! Kto zastąpił Franciszka?
Zakończyło się konklawe. Wśród najczęściej wymienianych faworytów do objęcia tronu Piotrowego było dwóch Włochów, Filipińczyk, Węgier oraz Gwinejczyk. Kto został wybrany?
W tym artykule: Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Polak nie został papieżem Kiedy odbyło się konklawe? Świat pożegnał papieża Franciszka 26 kwietnia odbyło się ostatnie pożegnanie papieża Franciszka. Cały świat z niecierpliwością oczekiwał wyników konklawe, które wyłoniło następcę zmarłej w Poniedziałek Wielkanocny głowy Kościoła katolickiego. Biały dym, zwiastujący wybór nowego papieża pojawił się nad Watykanem po godz. 18. Ponad godzinę później dowiedzieliśmy się, że 267. Ojcem Świętym został Robert Prevost z USA, przyjmując imię Leon XIV. To pierwszy kardynał z Ameryki Północnej na tronie Piotrowym w historii. Ma 69 lat. Jest augustianinem, przez wiele lat pracował w Peru i ma obywatelstwo tego kraju. Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Po śmierci Ojca Świętego trwały spekulacje, kto obejmie tron Piotrowy. Wśród głównych kandydatów wymieniani byli włoscy kardynałowie – Matteo Zuppi i Pietro Parolin. Obaj urodzeni w 1955 roku, należeli do bliskiego otoczenia Franciszka. Kard. Zuppi kieruje archidiecezją bolońską i jest przewodniczącym Konferencji Episkopatu Włoch, natomiast kard. Parolin dotychczas pełnił funkcję sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej i był drugą najważniejszą, zaraz po papieżu, osobą w Watykanie. Wiele mówiło się także o kandydaturze niespełna 68-letniego kardynała Luisa Antonio Tagle. To były arcybiskup metropolita Manili i prymas Filipin. Zdaniem ekspertów jego wybór oznaczałby kontynuację kościelnej polityki papieża Franciszka. Coraz częściej w spekulacjach przewijały się także nazwiska dwóch kardynałów z Afryki – Roberta Saraha z Gwinei oraz Petera Turksona z Ghany. Ten ostatni urodził się w 1948 roku i przez lata pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka. Co ciekawe, w 2013 r., tuż po abdykacji Benedykta XVI, był jednym z głównych faworytów do zostania papieżem. View Gallery on the source website Na następcę papieża Franciszka najczęściej typowani byli również: Peter Erdo z Węgier, Jean-Marc Aveline z Francji, Mario Grech z Malty, Raymond Burke z USA, Willem Eijk z Holandii, Anders Arborelius ze Szwecji. Polak nie został papieżem W szerokim gronie kandydatów do objęcia tronu Piotrowego wymieniano także kardynała Konrada Krajewskiego. Od 12 lat pełni on funkcję jałmużnika papieskiego, odpowiadając za niesienie pomocy najbardziej potrzebującym. Ciekawostką jest, że podczas konklawe w 2005 i 2013 roku Krajewski, jako ceremoniarz papieski, brał udział w ceremonii ogłoszenia nowego papieża, podczas której tradycyjnie wypowiadane są słowa „Habemus papam”. 61-letni duchowny z Łodzi, choć na tle wielu innych kardynałów uchodzi za stosunkowo młodego, według watykanistów właśnie z tego powodu mogł mieć ograniczone szanse. Oprócz kard. Konrada Krajewskiego o wyborze nowego biskupa Rzymu zdecydowali także trzej inni kardynałowie z Polski – Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Kiedy odbyło się konklawe? Zgodnie z obowiązującymi przepisami, konklawe powinno rozpocząć się między 15. a 20. dniem po śmierci papieża. Jeśli wszyscy elektorzy stawią się wcześniej, możliwe jest przyspieszenie terminu. Konklawe zaczęło się 7 maja. W zgromadzeniu udział wzięło 133 kardynałów, którzy nie ukończyli 80. roku życia. Do momentu wyboru nowego papieża władzę w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante – czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona – może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak, wspomniany chwilę wcześniej kard. Stanisław Ryłko. Przypomnijmy, że poprzednie dwa konklawe, w 2005 i 2013 roku, trwały też zaledwie dwa dni. Świat pożegnał papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia, w Poniedziałek Wielkanocny o godzinie 7:35 w Domu Świętej Marty. Pięć dni później na placu św. Piotra odbyło się jego uroczyste pożegnanie, które zgromadziło – jak podaje Watykan – ok. 250 tys. osób. Zgodnie ze swoją wolą, Ojciec Święty spoczął w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Większej. Franciszek został wybrany papieżem 13 marca 2013 roku. Był pierwszą głową Kościoła katolickiego pochodzącą z Ameryki Południowej. W ciągu dwunastu lat pontyfikatu odwiedził 66 krajów świata, opublikował cztery encykliki i mianował ponad 160 kardynałów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nie tylko modlitwa. Odkrywamy, co naprawdę dzieje się w Rzymie przed konklawe
Konklawe mające wybrać nowego papieża właśnie trwa. Kardynałowie z całego świata zjechali do Rzymu. Zanim zostali zamknięci w Kaplicy Sykstyńskiej, spędzali czas na modlitwie i rozmowach. Ale też... korzystali z ostatnich chwil wolności w ulubionych miejscach.
Spis treści: Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Każde konklawe jest ważne dla Rzymu, Kościoła katolickiego i świata, ale ma charakter nie tylko religijny. Jest to także spotkanie ludzi z różnych miejsc i kultur, którzy razem tworzą to wydarzenie. I oczywiście ma ono także wymiar czysto ludzki. A oto kilka ciekawostek z tym związanych. Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Zanim zostaną zamknięci w Watykanie na czas konklawe, wielu kardynałów zatrzymuje się w miejscach zakwaterowania związanych z ich regionem pochodzenia lub zakonem. Benedyktyni, na przykład, mogą zamieszkać w głównej siedzibie zakonu na wzgórzu Awentyn. Dominikanie – w pobliskim Santa Sabina. Podobnie jezuici mają swoją potężną siedzibę przy Via dei Penitenziari i pobliski dom gościnny z ukrytym ogrodem na murach Watykanu. Angielscy katolicy mają zakwaterowanie w Venerable English College przy Campo de’ Fiori, założonym w 1579 roku. Bogate freski i zdobienia kaplicy i refektarza tego kolegium są przedsmakiem tego, czym mogłaby być architektura anglikańska, gdyby nie reformacja. Filipińscy duchowni z kolei mogą zatrzymać się w swoim własnym Papieskim Kolegium przy Via Aurelia, założonym zaledwie 40 lat temu. Tam styl jest zupełnie inny – przypomina hotel Hilton z lat 60., z modernistycznymi krucyfiksami. Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni W okresie poprzedzającym konklawe kardynałowie uczęszczają na wiele prywatnych kolacji. Są to głównie skromne, klasztorne posiłki w refektarzach przylegających do kolegiów, klasztorów i siedzib zakonów w centrum Rzymu. Gdy wychodzą na miasto, duchowni preferują kilka tradycyjnych rodzinnych restauracji, omijanych przez turystów. Jedną z nich jest Trattoria Fiammetta, założona w 1944 roku, ukryta w bocznej uliczce niedaleko Piazza Navona. Wśród specjalności lokalu są klasyki kuchni rzymskiej. Jednym z nich jest saltimbocca alla Romana – cienko krojona wieprzowina w sosie śmietanowym. Innym – smażone kwiaty cukinii nadziewane mozzarellą i anchois. Starszych duchownych przyciąga Al Passetto di Borgo, kilkaset metrów od Placu św. Piotra. Jest tak staroświecka, prosta i oświetlona twardym, białym światłem rodem z lat 80., że turyści omijają ją na rzecz modniejszych lokali. Jedzenie jest jednak niezawodne, niedrogie i zdecydowanie w stylu starego Rzymu. Według właściciela Antonello Fulvimariego) W tym tygodniu byli tam amerykański kardynał Seán Patrick O'Malley oraz były arcybiskup Waszyngtonu Donald Wuerl – obaj w ubraniach cywilnych. Niektórzy z duchownych klientów Fulvimariego przychodzą tu od czasów, gdy byli nowicjuszami w latach 60. „Lubią miejsca, które się nie zmieniają i zawsze przypominają im dom” – mówi Fulvimari. „To przy kolacji zapadają wszystkie ważne decyzje.” Ale księża odwiedzają też bardziej rozrywkowe atrakcje miasta. Bar z fortepianem New King – dogodnie położony blisko Watykanu i Amerykańskiego Kolegium Papieskiego – jest tradycyjnie popularny wśród młodych amerykańskich duchownych. Autor spotykał ich tam w cywilnych ubraniach, śpiewających musicalowe przeboje przy fortepianie. Restauracja Manila na wzgórzu Esquilino słynie z karaoke po kolacji. Cieszy się ono powodzeniem wśród stęsknionych za domem filipińskich księży w ubraniach świeckich. Kardynał Luis Antonio Tagle z Filipin, faworyt wśród kandydatów papieskich, znany jest z występów karaoke na YouTube. Podczas konklawe jednak nie ma miejsca na takie rozrywki. Kościół nadal opłakuje papieża Franciszka – to czas powagi, nie folgowania sobie. Włoska prasa ma długą i niechlubną tradycję szuykania sensacji, więc nie wypada, by ktoś związany z Kościołem został sfotografowany w barze nocnym. „Izolacja kardynałów i zabezpieczenia wokół konklawe służą między innymi ochronie ich przed takimi jak wy – prasą” – zauważa ojciec Browne. Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Tymczasem na niższym poziomie ogromny zespół watykańskich pracowników ciężko pracuje, by uruchomić maszynerię konklawe. Na rogu Placu św. Piotra rozstawiono ogromne centrum prasowe, wyposażone w wiele studiów, łącza satelitarne, przemysłowy internet wi-fi i monitory. Zespół zakonnic przygotowuje zakwaterowanie dla kardynałów i organizuje posiłki, które będą spożywać wspólnie w refektarzu Domu Świętej Marty. I są jeszcze gwardziści szwajcarscy – członkowie najmniejszej armii świata. Niewielu 19-latków służy w zbroi przez cztery godziny dziennie, ze wzrokiem utkwionym przed siebie, trzymając ciężką halabardę. Chyba że jest się członkiem 135-osobowej Gwardii Szwajcarskiej. Mimo pozorów – czerwono-pomarańczowo-niebieskich renesansowych mundurów, kryz i stalowych hełmów – osobista straż papieża to nie tylko żołnierze reprezentacyjni. Rekrutowani są od 500 lat wyłącznie spośród praktykujących katolików szwajcarskich. Wszyscy przeszli szkolenie w szwajcarskiej armii oraz miesiąc w ośrodku szkoleniowym sił specjalnych w Ticino. Uczeni tam byli technik walki wręcz. Kiedy nie wyglądają jakby zeszli z fresku Rafaela, noszą ciemnoniebieskie kombinezony SWAT i czapki z daszkiem, w których ćwiczą w piwnicach Watykanu scenariusze walki z terrorystami. Gdy papież pojawia się publicznie, zakładają czarne garnitury, pod którymi noszą broń palną, gaz pieprzowy i kajdanki. Podczas dwuletniej służby młodzi gwardziści prowadzą półklasztorne życie. Jedzą, ćwiczą, szkolą się i pracują niemal wyłącznie w granicach 44-hektarowego Watykanu. Jeśli spojrzeć w górę z Piazza Leonina, tuż przy portyku św. Piotra, widać ich dormitoria z wiszącymi mundurami. Czasem mają jednak chwilę wolnego. Wyskakują wtedy na piwo i burgera do ulubionego pubu Morrison’s przy Piazza Risorgimento, tuż za watykańskimi murami. W ostatni piątek wieczorem grupa czterech młodych gwardzistów piła belgijskie piwo i żegnała się znakiem krzyża przed zjedzeniem burgera z boczkiem. Są niezwykle uprzejmi, ale unikają rozgłosu. Nadchodzące dni będą intensywne? Och tak, zgodzili się, bardzo intensywne. Ale nie mogą o tym mówić. Jak wszyscy watykańscy pracownicy pomocniczy – od kucharzy po urzędników kurii – złożyli przysięgę milczenia. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Jeszcze w 1978 roku nowo wybrany papież Jan Paweł I wjechał do Bazyliki św. Piotra na sedia gestatoria – tronie niesionym na barkach rycerzy papieskich. W 2013 roku papież Franciszek podróżował tym samym autobusem, co jego kardynalscy koledzy, i regularnie organizował wielkie przyjęcia w Watykanie, na które zapraszano bezdomnych, osoby transseksualne i narkomanów. Nie zamieszkał w pałacu papieskim, tylko w skromnym dwupokojowym apartamencie w Domu Świętej Marty. W dniach poprzedzających oficjalne rozpoczęcie konklawe wszyscy kardynałowie – zarówno elektorzy (poniżej 80 lat), jak i starsi koledzy – uczestniczą w niemal codziennych spotkaniach zwanych Kongregacjami Generalnymi. Choć formalnie są to spotkania zamknięte, watykańska służba prasowa relacjonuje ich ogólny przebieg. Jest to okazja, by ci, którzy chcą wypowiedzieć się na temat przyszłości Kościoła, mogli wygłosić przemówienia. Ale nie nazywajmy tego kampanią. Jak głosi stare rzymskie powiedzenie: kto wchodzi na konklawe jako papież, wychodzi z niego jako kardynał. „To, co nazywa się politykowaniem i targami, to w rzeczywistości poznawanie ludzi” – mówi ojciec Browne. Kardynałowie „znają kilka kluczowych postaci w kurii rzymskiej, na przykład kardynała Pietro Parolina. Ale niekoniecznie znają wszystkich pozostałych.” Starsi duchowni wciąż podkreślają, że konklawe to nie polityka. Szwedzki kardynał Anders Arborelius z Sztokholmu ostrzega, że patrzenie na Kościół przez pryzmat polityki i oczekiwanie papieża, który realizuje czyjąś agendę, jest niebezpieczne. Jak powiedział Catholic News Service: „ludzie potrzebują dziś kogoś, kto pomoże im wyzwolić się z grzechu, nienawiści, przemocy, kto przyniesie pojednanie”. Jednak zagrożenia, przed którymi stoi Kościół katolicki, są ogromne. Chcąc nie chcąc nowy papież znajdzie się w centrum każdej wojny kulturowej. Do tego dochodzą katastrofalne spadki liczby wiernych w Europie i potrzeba odbudowy zaufania po dekadach skandali seksualnych. Trudno więc uniknąć wniosku, że niewiele jest bardziej politycznych funkcji niż papież. Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Podczas samego konklawe kardynałowie zamieszkają w Domu Świętej Marty wewnątrz Watykanu. Zostaną tam całkowicie odcięci od świata zewnętrznego. Jedyną oznaką ich decyzji będzie dym: czarny oznacza brak decyzji, biały – wybór nowego papieża większością dwóch trzecich głosów. Na Placu św. Piotra wzrok wszystkich zwrócony będzie ku prostemu kominowi na dachu Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie w piecu palone są karty do głosowania po każdej turze. Kolegium Kardynalskie zmieniło się nie do poznania. Tylko 52 z 135 elektorów pochodzi z Europy, z czego tylko 17 z Włoch (dla porównania – 28 w 2013 roku). Azja ma 23 kardynałów, Afryka 18, co odzwierciedla misję Franciszka, by rozwijać Kościół w tych regionach. Wśród najnowszych kardynałów są duchowni z miejsc, gdzie chrześcijan jest niewielu. Na przykład John Ribat z Nowej Gwinei, 45-letni Mykola Bychok z Australii, 50-letni Giorgio Marengo z Mongolii. Bychok i Marengo opublikowali uśmiechnięte selfie na Placu św. Piotra z 51-letnim kardynałem Américo Manuelem. Młodość jednak nie zawsze działa na korzyść. „Kardynałowie nie lubią, gdy papież jest zbyt młody” – mówi europejski dyplomata pracujący od lat pro bono dla Watykanu. „A jeśli popełnili błąd?” Kolegium obejmuje pełne spektrum poglądów, od ultratradycjonalistów Opus Dei po liberałów inspirowanych teologią wyzwolenia lat 60. Ale równowaga sił przesuwa się z Europy na globalne Południe. „Parolin to kandydat establishmentu kurii, ale uważa się, że może brakować mu charyzmy, by porwać Trzeci Świat” – mówi dyplomata w ekskluzywnym rzymskim klubie Nuovo Circolo degli Scacchi. Z kolei „Tagle to uroczy człowiek, ale media podważają jego szanse, przypominając o domniemanym tuszowaniu nadużyć”. Często dwóch silnych kandydatów znosi się nawzajem, prowadząc do impasu, co daje szansę czarnemu koniowi. Franciszek był trzecim kandydatem, początkowo bez szans, podobnie Jan Paweł II. Obaj stali się jednymi z najbardziej wpływowych papieży stulecia. Po wyborze papieża i ogłoszeniu decyzji przez biały dym nowy pontifex zakłada białą sutannę i pojawia się na balkonie bazyliki. W stroju kryje się wiele symboliki – i polityki. W pierwszych chwilach pontyfikatu Franciszek postanowił udowodnić, że nie każdy bohater nosi pelerynę. Po wyborze w 2013 roku odmówił włożenia czerwonej, futrzanej kapy (mozzetta) oraz czerwonych skórzanych sandałów. Zamiast tego założył prostą białą kapę i zwykłe czarne buty. Na co dzień, jak zaświadczają współpracownicy, nosił czarny garnitur i koszulę zwykłego proboszcza. Gdy konklawe podejmie decyzję, nowy papież uda się do Pokoju Łez obok Kaplicy Sykstyńskiej, by przywdziać białą sutannę i zapłakać nad utraconym życiem. Ale teraz są jeszcze tylko kardynałowie. Jeden z tych mężczyzn wprowadzających się rankiem do Domu Świętej Marty nigdy już nie będzie mógł swobodnie przejść ulicami Rzymu, napić się kawy w ulubionym barze ani zjeść kolacji w restauracji. Zostanie zamknięty w Watykanie – i w protokole papieskim – na resztę życia. Nic dziwnego, że niektórzy z nich spędzają jeszcze wieczory w Rzymie. Być może z myślą, że to ich ostatnie chwile wolności. Opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Kto zostanie nowym papieżem? Franciszek mógł zasugerować następcę
Po śmierci papieża Franciszka rozpoczyna się jedno z najbardziej tajemniczych wydarzeń w Kościele katolickim – konklawe. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Co naprawdę dzieje się za zamkniętymi drzwiami Kaplicy Sykstyńskiej? I czy azjatycki Franciszek to nowy faworyt? Marcin Dzierżanowski odkrywa kulisy wyboru głowy Kościoła w najnowszym podcaście National Geographic Polska.
Spis treści: Jak naprawdę wygląda konklawe? Kto zostanie papieżem? 21 kwietnia 2025 roku, w drugi dzień świąt wielkanocnych, zmarł Papież Franciszek. O tym, kto zastąpi go na tronie Piotrowym dowiemy się już niebawem. Konklawe zaplanowano na 7 maja. Współcześnie wybory papieża trwają około dwóch dni. Historia zna jednak przypadki, kiedy konklawe trwało tygodniami lub dłużej. Najdłużej wybierano papieża w 1740 roku – ponad 6 miesięcy. Dlaczego? O tym mówi Marcin Dzierżanowski, dziennikarz, publicysta i autor książek, w najnowszym podcaście National Geographic Polska. Jak naprawdę wygląda konklawe? Wybory papieża elektryzują opinię publiczną, niezależnie od wyznania. Następca świętego Piotra nie ma już co prawda takiej władzy politycznej jak dawniej, jednak nadal jest uważany za pewien autorytet i to nie tylko w kwestiach wiary. Zmarły Franciszek uchodził za papieża progresywnego. Oczywiście na tyle, na ile jest to możliwe w Kościele katolickim. Jako pierwszy napisał encyklikę poświęconą ekologii („Laudato si”) i głośno mówił o różnych wykluczonych grupach. Czy jego pontyfikat będzie kontynuowany? To zastanawia miliony ludzi na całym świecie. Wszystko wyjaśni się na początku maja podczas konklawe. Nikt, kto nie uczestniczył w wyborach papieża, nie wie do końca, jak przebiegają. Pewne fakty są jednak znane, choć nie wszystkim. Marcin Dzierżanowski przybliżył je w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem. – Kardynałowie wybierają spośród siebie, chociaż nie ma tego w przepisach. Teoretycznie można wybrać każdego księdza. Kiedyś można było nawet wybrać każdego ochrzczonego mężczyznę – mówił. W rozmowie pojawia się też wątek głośnego filmu „Konklawe” z ubiegłego roku. Ile jest w nim prawdy, a co jest fikcją fabularną? Odpowiedzi na te i inne pytania również padają w najnowszym Podcaście National Geographic Polska. Kto zostanie papieżem? Ponoć trudno przewidzieć, kto zostanie papieżem, a wymieniani kandydaci ostatecznie nie wygrywają konklawe. Nie jest to jednak do końca prawda. W 2005 r. Joseph Ratzinger był nieoficjalnym faworytem i to właśnie on zasiadł na Piotrowym tronie jako Benedykt XVI. Również i w tym roku pojawiają się nazwiska kardynałów, którzy mogą być brani pod uwagę w trakcie konklawe. Wśród nich nie brakuje Polaków. Jest i poważny kandydat z Filipin – kardynał Luis Antonio Tagle, nazywany „azjatyckim Franciszkiem”. Najnowszy odcinek podcastu możecie wysłuchać i obejrzeć na górze strony, a także na kanale YouTube Poza Horyzontem i naszym Spotify.
Na ten widok czekają wszyscy wierni. Jak powstaje biały dym nad Watykanem?
Każdy wie, co oznacza biały dym nad Watykanem. Ale mało kto zastanawia się, co tak naprawdę unosi się z komina Kaplicy Sykstyńskiej w momencie wyboru następcy św. Piotra. National Geographic Magazine zapytał o to eksperta w dziedzinie chemii pirotechnicznej, Chrisa Mocellę.
W tym artykule: Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Trwa okres sede vacante. Co to właściwie oznacza? Papież Franciszek zmarł w poniedziałek nad ranem, w wieku 88 lat. Wiadomość o jego odejściu poruszyła miliony wiernych na całym świecie. Choć Watykan pogrążony jest w żałobie, już teraz rozpoczynają się przygotowania do kolejnego, niezwykle ważnego momentu w historii Kościoła, czyli konklawe. To właśnie wtedy oczy całego świata znów zwrócą się ku Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie biały dym obwieści wybór nowego następcy św. Piotra. Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Biały dym unoszący się z komina Kaplicy Sykstyńskiej to najbardziej rozpoznawalny znak wyboru nowego papieża. Ale co sprawia, że ten historyczny moment ma właśnie taką oprawę? Amerykańska redakcja National Geographic Magazine zapytała o to autora książki „Chemia pirotechniki”, Chrisa Mocelli. Niektórzy mogą być zaskoczeni Katia Andreasi, National Geographic Magazine: Jak można kontrolować kolor dymu? Czy one wszystkie nie powinny być po prostu szare? Chris Mocella: Istnieją dwa sposoby na wytworzenie dymu: spalanie, które produkuje dym, gdy płonący obiekt częściowo strawi ogień, i parowanie, podczas którego twarde materiały w wyniku działania wysokich temperatur najpierw topią się w ciecz, a potem zamieniają się w gaz. Podczas gdy w procesie spalania płonący materiał oprócz dymu, produkuje także sadze i popiół (które przybierają ciemną barwę), tak przy parowaniu spalany przedmiot, nie płonie jako obiekt w stałym stanie skupienia, lecz zmienia się w substancję płynną, a dopiero ta ulatnia się w pełni, tworząc mglisty dym. Co może zostać wykorzystane do przygotowania białego dymu? Istnieją pewne produkty reakcji spalania, które mogą przybrać białą lub jasnoszarą barwę, zwłaszcza niektóre związki cynku i fosfor, które przy udziale temperatury reagują z wodą, dając w efekcie gęsty, biały dym. Zaawansowana wiedza chemiczna nie jest do tego potrzebna. A z jakiej metody mogą korzystać w Watykanie? Choć parowanie jest możliwe, to metoda ta jest trudna do opanowania do perfekcji. Kardynałowie korzystają więc raczej z prostego procesu spalania opiłków cynku i siarki, w efekcie czego powstaje siarczek cynku, który wyglądem przypomina gęsty, ciężki dym w kolorze brudnej bieli. A co w przypadku czarnego dymu? W tym wypadku sytuacja jest prosta: czarny dym najłatwiej jest otrzymać podczas półspalania czyli w sytuacji, gdy spalamy materiały organiczne takie jak drewno, przy ograniczonym dostępie tlenu. Wówczas otrzymujemy sporo czarnych cząsteczek, które nie uległy całkowitemu spaleniu czyli czarny dym. Czy do produkcji czarnego dymu w Watykanie używało się kiedyś słomy? Jeśli konkretny rodzaj słomy zostanie spalony przy ograniczonym dostępie tlenu, rzeczywiście można otrzymać czarny dym, jednak nie otrzymamy go w takiej ilości, ani nie będzie tak gęsty, jak byśmy sobie tego życzyli. Żeby dym był naprawdę czarny, musi być gęsty, a w związku z tym trzeba go wyprodukować bardzo dużo w krótkim czasie. Oznacza to, że potrzebne będą nieco bardziej złożone materiały pirotechniczne niż zwykła słoma. Czy tak naprawdę kardynałowie mogą stworzyć taki kolor dymu, jaki tylko im się podoba, np. zielony albo czerwony? Tak, bez problemu można wyprodukować kolorowy dym. Cześć barwników może bardzo szybko zmienić stan skupienia ze stałego na ciekły pod wpływem wysokiej temperatury, a zaraz później wyparować w postaci drobnych, kolorowych cząsteczek, tworząc kolorowy dym. Trzeba jednak zachować ostrożność podczas procesów spalania kolorowych materiałów pirotechnicznych. Barwniki są często wykonane z materiałów organicznych, dlatego zamiast kolorowego dymu, możemy otrzymać szary lub czarny, jeśli zaczną się spalać zbyt intensywnie. Nie da się otrzymać kolorowego dymu w sposób naturalny? To się zdarza bardzo rzadko z tego względu, że do jego wytworzenia niezbędne są konkretne materiały i warunki. W tej chwili nie przychodzi mi do głowy żaden przykład, gdzie odbyłoby się to bez żadnej ingerencji ze strony człowieka. Na koniec nie mógłbym nie zadać tego pytania komuś, kto jest pirotechnikiem. Czy kardynałowie mogliby zamiast dymu wypuścić przez komin fajerwerki? Oczywiście. Jest jednak kilka warunków: przede wszystkim komin musiałby być zupełnie prosty i nie mieć żadnych blokad. Trzeba byłoby również się usunąć daszek, który jest umieszczony na końcu komina. W przeciwnym razie kardynałowie musieliby się liczyć z bardzo bliskim spotkaniem z fajerwerkami w Kaplicy Sykstyńskiej, czego Michał Anioł najpewniej nie brał pod uwagę… Trwa okres sede vacante. Co to właściwie oznacza? Po śmierci papieża Franciszka Kościół katolicki wszedł w czas przejściowy, w tradycji nazywany jest sede vacante. To moment, kiedy tron papieski pozostaje pusty, a wierni z niecierpliwością oczekuje wyboru następcy św. Piotra. Formalnie władza przechodzi wówczas w ręce Kolegium Kardynałów, które zarządza Watykanem, ale nie podejmuje decyzji wiążących dla Wspólnoty. Ich głównym zadaniem jest zwołanie konklawe, czyli ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, podczas którego zostanie wybrany nowy papież. Papież Franciszek zmarł w Poniedziałek Wielkanocny, 21 kwietnia 2025 r., w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna Źródło: National Geographic Magazine
Już niedługo kolejne konklawe. Jak długo wybierano papieża w przeszłości?
Konklawe, czyli wybory Ojca Świętego, to tradycja owiana wieloma tajemnicami. Głosowanie kardynałów odbywa się w izolacji, co dodatkowo sprzyja namnażaniu niepotwierdzonych teorii.
Spis treści: Co to jest konklawe? Te rzeczy pokazane w filmie to prawda Pierwsze konklawe Najdłuższe konklawe Konklawe 1978 Kontrowersje wokół konklawe Ostatnie miesiące 2024 roku upływały w kinach pod znakiem od dawna wyczekiwanych premier. Jeden z najgłośniejszych filmów tego roku byłoczywiście „Gladiator II”. Kontynuacja hitu Ridleya Scotta sprzed niemal ćwierćwiecza zbierała mieszane recenzje od widzów i krytyków, ale i tak cieszyła się satysfakcjonującymi wynikami oglądalności. I to niemal na całym świecie. Już po kilku pierwszych dniach seansów produkcja zarobiła blisko 90 milionów dolarów. To rzecz jasna niejedyny film, jaki można było oglądać w kinach. Znacznie słabszym wynikiem frekwencyjnym, ale lepszymi opiniami cieszyło się między innymi „Konklawe”. Jest to ekranizacja powieści Roberta Harrisa o tym samym tytule. Co to jest konklawe, wie pewnie każdy. Nie wszyscy za to zdają sobie jednak sprawę, z jakim wieloma regułami – a historycznie także skandami – wiąże się wybór papieża. Co to jest konklawe? Te rzeczy pokazane w filmie to prawda Przed seansem „Konklawe” należy pamiętać, że nie jest to film historyczny. Fabuła odpowiada czasom współczesnym, choć nie padają tam imiona ani zmarłego papieża – Franciszka I – ani jego ostatnich poprzedników. Film przedstawia pewne fakty dotyczące tradycji związanej z wyborami papieża. Nieodłącznym elementem konklawe jest dym: czarny lub biały. Dopiero pojawienie się tego drugiego oznacza, że Kościół katolicki ma nowego Ojca Świętego. Jak właściwie powstaje biały dym wypuszczany z komina Kaplicy Sykstyńskiej? Amerykańska redakcja National Geographic Magazine zapytała o to autora książki „Chemia pirotechniki”, Chrisa Mocelli. Jego zdaniem chodzi o spalania opiłków cynku i siarki, w efekcie czego powstaje siarczek cynku, który wyglądem przypomina gęsty, ciężki dym w kolorze brudnej bieli. Kolejny istotny szczegół uwzględniony w filmie „Konklawe” to fakt, że na czas wyborów papieskich kardynałowie elektorzy są odizolowani od świata. Ma to zapobiec wpływowi czynników zewnętrznych, takich jak polityka, media czy naciski ze strony rządów lub grup interesów. Proces wyboru papieża jest ściśle tajny. Kardynałowie składają przysięgę zachowania dyskrecji i nieujawniania szczegółów obrad. To, co dokładnie dzieje się za murami Kaplicy Sykstyńskiej w czasie konklawe pozostaje tajemnicą. Niektóre informacje i zasady dotyczące wyboru Ojca Świętego są jednak powszechnie jawne. Wiadomo na przykład, że konklawe odbywa się w czasie od 15 do 20 dni po śmierci papieża. Jak wyglądały wybory następcy świętego Piotra w ciągu wieków? Niektóre przeszły do historii nie tylko z uwagi na wyniki, ale i sam przebieg głosowania kardynałów. Pierwsze konklawe Pierwsze oficjalne konklawe odbyło się w 1276 roku, po śmierci papieża Grzegorza X. Było to pierwsze konklawe zgodne z zasadami ustanowionymi w konstytucji Ubi periculum z 1274 roku. Przebiegało w Watykanie i trwało krótko – zaledwie 1 dzień, od 21 do 22 stycznia 1276 roku. Papieżem został wybrany kardynał Pierre de Tarentaise, który przyjął imię Innocenty V. Najdłuższe konklawe Odpowiedzi na pytanie „kiedy było najdłuższe konklawe?” mogą byś dwie. Bardzo często wskazywane są wybory papieża w Viterbo. I trzeba przyznać, że rzeczywiście były rekordowo długie. Trwały od 29 listopada 1268 roku do 1 września 1271 roku, a więc 2 lata, 9 miesięcy i 2 dni. Kościół w tym czasie znajdował się w trudnym położeniu politycznym. Wybór papieża był przedmiotem walki między różnymi frakcjami politycznymi, w tym wpływami cesarstwa i monarchii w Europie. Po śmierci papieża Klemensa IV kardynałowie mieli ogromne trudności w osiągnięciu porozumienia. Mieszkańcy Viterbo, zniecierpliwieni przedłużającym się procesem, dosłownie zamknęli kardynałów w pałacu biskupim, usunęli dach budynku, aby pogorszyć warunki i ograniczyli dostawy jedzenia. W końcu kardynałowie wybrali papieża Grzegorza X, który nie był nawet kardynałem. Jego wybór był kompromisem mającym na celu zakończenie impasu. W świetle prawa w Viterbo odbyło się nie konklawe, a papieska elekcja. Formalne zasady konklawe nie były jeszcze ustanowione, ale właśnie to wydarzenie doprowadziło do ich wprowadzenia. Stąd też nazwa con clave, czyli „pod kluczem”. Najdłuższe konklawe po formalnym wprowadzeniu zasad odbyło się zaś w 1740 roku, po śmierci papieża Klemensa XII. Trwało ono 6 miesięcy i 2 dni (od 18 lutego do 17 sierpnia 1740 roku). Dlaczego wybór papieża zajął wówczas ponad pół roku? Przyczyniły się do tego polityczne konflikty między frakcjami kardynałów. A w szczególności wpływ mocarstw europejskich, takich jak Austria, Francja i Hiszpania, które próbowały zabezpieczyć swoje interesy poprzez wybór „odpowiedniego” papieża. Napięta sytuacja utrudniała osiągnięcie większości dwóch trzecich głosów wymaganej do wyboru papieża. Ostatecznie na Ojca Świętego wybrano kardynała Prospera Lorenzo Lambertiniego, który przyjął imię Benedykt XIV. Do dziś oficjalnie nie ma limitu czasu na wybór papieża. Konklawe 1978 Rok 1978 był wyjątkowy w historii Kościoła katolickiego, ponieważ odbyły się dwa konklawe w odstępie kilku miesięcy z powodu śmierci dwóch kolejnych papieży: Pawła VI i Jana Pawła I. Rok ten przeszedł do historii jako „rok trzech papieży”. Drugie konklawe z 1978 roku szczególnie dobrze pamiętają Polacy. To właśnie w tym roku, dokładnie 16 października, kardynał Karol Wojtyła z Krakowa został wybrany na papieża. Był to pierwszy Ojciec Święty spoza Włoch od ponad 450 lat (od czasu Hadriana VI w 1522 roku). Pełnił pontyfikat jako Jan Paweł II. To pierwszy i jak dotąd jedyny Ojciec Święty z Polski. Kontrowersje wokół konklawe Konklawe zawsze budziło zainteresowanie, ale nie obyło się bez kontrowersji i skandali. Niektóre towarzyszące mu wydarzenia szczególnie podważały moralny i duchowy charakter tych wyborów. O skandalu do dziś mówi się w kontekście wyboru na papieża Rodrigo Borgia, kardynała z wpływowej hiszpańskiej rodziny. Zdobył on poparcie kardynałów poprzez otwartą korupcję – obiecywał im wysokie urzędy kościelne i fortuny w zamian za głosy. Jego pontyfikat (jako Aleksandra VI) był naznaczony kolejnymi kontrowersjami, w tym nepotyzmem – faworyzował swoje dzieci, szczególnie Cezara i Lukrecję Borgiów, którym zapewniał wpływowe stanowiska i bogactwa. Był także oskarżany o symonię (sprzedaż urzędów kościelnych) i moralne nadużycia, które osłabiły autorytet papiestwa w tym okresie. W ciągu wieków zasady konklawe były modyfikowane, aby zapobiegać takim nadużyciom. Historia pokazuje jednak, że ludzkie ambicje i uwarunkowania polityczne nie zawsze można całkowicie wyeliminować z procesu wyboru papieża. Częściowo widać to także w filmie „Konklawe”. Źródło: National Geographic Polska.
Kaplica Sykstyńska ma ponad 500 lat i nie przestaje zachwycać. Wieki temu przeszła cenzurę
Kaplica Sykstyńska jest codziennie odwiedzana przez turystów. Co ich tam przyciąga?
W tym artykule: Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska znajduje się w Watykanie we Włoszech. Można w niej podziwiać jedne z najbardziej znanych fresków na świecie. Za najcenniejsze uważa się ta na suficie. Namalował je Michał Anioł. Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska to prostokątny budynek z sześcioma łukowatymi oknami na każdej ze ścian. Zewnętrzna część kaplicy jest pozbawiona ozdób. Wewnętrzne ściany i sufit zdobią freski mistrzów florenckiego renesansu. Freski na bocznych ścianach kaplicy zostały namalowane w latach 1481–1483. Na północnej ścianie znajduje się sześć fresków przedstawiających wydarzenia z życia Chrystusa. Ich autorzy to Perugino, Pinturicchio, Sandro Botticelli, Domenico Ghirlandaio i Cosimo Rosselli. Na południowej ścianie znajduje się sześć innych fresków, przedstawiających wydarzenia z życia Mojżesza autorstwa Perugino, Pinturicchio, Botticellego, Domenico i Benedetto Ghirlandaio, Rosselli, Luca Signorelli i Bartolomeo della Gatta. Mniejsze freski między oknami przedstawiają różnych papieży. Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Słynna Kaplica Sykstyńska nie od razu i nie u wszystkich budziła zachwyt. Papież Paweł IV, oburzony wszechobecną nagością przedstawionych postaci, domagał się nawet jej całkowitego zamalowania. Ostatecznie zmusił jednego z uczniów Michała Anioła do zakrycia najbardziej „bezwstydnych” elementów dzieła (co przyniosło mu złośliwą ksywę „Majtkarza”). Włoski pisarz Pietro Citati napisał kiedyś, że 5 mln osób, które co roku odwiedza watykański unikat to śmiertelne zagrożenie dla bezcennych fresków Michała Anioła. Malowidło, którego osobną częścią jest gigantyczny fresk ołtarzowy Sąd Ostateczny, przez wielu uważane jest za dzieło sztuki wszech czasów. To jednocześnie największe dzieło malarskie zaprojektowane i wykonane przez jednego człowieka. Samo sklepienie ma ponad 1 tys. m² powierzchni. W latach 90. dokonano największych w dziejach renowacji fresków. W ich wyniku dzieło odzyskało jaskrawe i jasne kolory (które zresztą oburzyły niektórych zachowawczych konserwatorów). Wbrew apelom Pietra Citatiego, dyrektor Muzeów Watykańskich oświadczył, że nigdy nie ograniczy dostępu do kaplicy dla turystów i wiernych. Podkreślił, że to nie tylko dzieło sztuki, ale również kompendium teologii i prawdziwy ilustrowany katechizm. Magii temu niezwykłemu miejscu dodaje fakt, że od ponad 500 lat odbywają się tu wybory papieża. Podczas ostatniego konklawe doszło do awarii pieca, w którym tradycyjnie spala się karty do głosowania. W efekcie kaplica uległa silnemu zadymieniu. Podobno ceremoniarze zastanawiali się, czy przy wyborze następcy Benedykta XVI nie zrezygnować z tej archaicznej czynności i nie skorzystać z nowoczesnej niszczarki dokumentów. Ostatecznie jednak biały dym, który pojawił się po wyborze papieża Franciszka, uzyskano w wyniku spalania kart i odpowiedniej mieszanki chemicznej. Słynne rzeźby świata. Najstarsza figura powstała nawet 300 tysięcy lat temu W starożytności rzeźbiarstwo było jedną z najważniejszych dziedzin artystycznych. W tym okresie powstało wiele figur i posągów, które stanowią przykład monumentalnych dzieł sztuki. Sł... Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Freski na suficie, znane też po prostu jako sufit Kaplicy Sykstyńskiej, zostały zamówione przez papieża Juliusza II w 1508 r. Michał Anioł namalował je w latach 1508–1512. Freski przedstawiają wydarzenia i postacie ze Starego Testamentu. Fresk Sądu Ostatecznego na zachodniej ścianie został namalowany przez Michała Anioła dla papieża Pawła III w latach 1534–1541. To jedno z największych osiągnięć malarstwa zachodniego. Trwające 10 lat czyszczenie i renowacja sufitu Sykstyńskiego, zakończone w 1989 r., usunęły nagromadzony przez kilka stuleci brud, dym i lakier. Czyszczenie i renowacja Sądu Ostatecznego została zakończona w 1994 r. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kardynałom debatującym w Watykanie nad wyborem nowego papieża udało się dojść do porozumienia. Nad plac Św. Piotra popłynął biały dym
Aktualizacja (20:48): Ojciec Święty Franciszek I pobłogosławił tłumy zgromadzone na placu Św. Piotra: - Zostawiam Was teraz i bardzo dziękuję za takie przyjęcie. Módlcie się za mnie. Niedługo się zobaczymy. Módlcie się do Matki Boskiej, by zachowała Rzym. Dobranoc. Wszystkiego dobrego! - nowy papież pożegnał się z wiernymi i w akompaniamencie bicia dzwonów opuścił balkon Bazyliki Św. Piotra. (Źródło: Gazeta.pl) Aktualizacja (20:15): Nowym papieżem został pochodzący z Argentyny Jorge Bergoglio, który przyjął imię Franciszek! Tożsamość nowego zwierzchnika Kościoła Katolickiego nie jest jeszcze znana, podobnie jak wybrane przez niego papieskie imię. Nowy Ojciec Święty przebywa w tym momencie prawdopodobnie w tzw. Pokoju Łez, gdzie czekają na niego szaty. Stamtąd uda się do Kaplicy Paulińskiej, gdzie odda się modlitwom. Na placu Św. Piotra oczekuje na niego tłum wiernych, rozlewający sie także na odchodzące od niego uliczki. Wierni wiwatują na cześć nowego Ojca Świętego, gra także orkiestra włoskiego wojska, na papieża czekają również szwajcarscy gwardziści w odświętnych mundurach. Obecnie w "papieksim" oknie Bazyliki Świętego Piotra zapaliło się światło, co oznacza, że tylko minuty dzielą nas od poznania tożsamości nowego Ojca Świętego.