„Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
Nowe analizy satelitarne i terenowe ujawniają, że lasy deszczowe w Afryce – szczególnie te w dorzeczu Konga – nie pełnią już roli „zielonych płuc” świata. Utrata biomasy, wypalanie gruntów i działalność przemysłowa sprawiają, że zamiast pochłaniać dwutlenek węgla, stają się jego źródłem.
Masowe wylesianie oraz szkody powodowane m.in. przez działalność górniczą sprawiły, że w latach 2010–2017 lasy deszczowe w dorzeczu Konga przestały pełnić funkcję kluczowego pochłaniacza dwutlenku węgla. Teraz emitują go więcej, niż pochłaniają – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Scientific Reports”. Lasy i sawanny Afryki odpowiadały za około 20% globalnego pochłaniania CO2 przez roślinność. Lasy Afryki: od pochłaniania do emisji CO₂ Zespół prof. Heiko Balztera z Uniwersytetu w Leicester (Wielka Brytania) oszacował zmiany biomasy dzięki satelitarnym pomiarom koloru, wilgotności i wysokości koron drzew, zestawiając je z pomiarami terenowymi. Badacze wykazali, że po okresie wzrostu biomasy w latach 2007–2010, w kolejnych siedmiu latach (2011–2017) afrykańskie lasy – w tym kluczowe obszary Madagaskaru i Afryki Zachodniej – traciły średnio 106 mln ton biomasy rocznie. Odpowiada to emisji około 200 mln ton CO2 każdego roku. Niewielki wzrost biomasy na sawannach nie był w stanie zrównoważyć tych strat. Rola dorzecza Konga Największą rolę odgrywały lasy Konga, które co roku absorbowały blisko 600 mln ton CO2, ustępując skalą jedynie Amazonii. Postępujące wycinki, nielegalne pozyskiwanie drewna oraz degradacja środowiska przez przemysł wydobywczy doprowadziły do dramatycznego spadku tej zdolności. Badanie nie uwzględniło jednak rozległych, wciąż słabo zbadanych torfowisk pod lasami Konga, które pochłaniają niewielkie ilości CO2, lecz przechowują aż 30 mld ton węgla. Ich rola wciąż wymaga zbadania. Jak działa cykl węglowy? Ekosystemy Afryki odgrywają kluczową rolę w globalnym cyklu węglowym. Biorąc pod uwagę całą roślinność świata, lasy w Afryce pochłaniają około 20% obecnego w atmosferze Ziemi węgla. Ale odpowiadają już za 40% światowych emisji węgla ze spalania biomasy oraz 20% emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów. Jak to możliwe? Pochłanianie węgla w lasach i na sawannach zachodzi poprzez fotosyntezę, a jego emisja – przez pożary, których przyczyn jest wiele. Mogą występować naturalnie, ale w większości są wywołane m.in. wypalaniem gruntów pod rolnictwo i przemysł oraz spalaniem drewna na opał. I to między innymi spalanie biomasy sprawiło, że afrykańskie lasy (i w mniejszym stopniu sawanny) emitują więcej CO2, niż pochłaniają. Co można zrobić, by zatrzymać leśną emisję CO₂? Przede wszystkim – przestać wycinać. Na tegorocznym szczycie klimatycznym COP30 w Amazonii Brazylia ogłosiła powstanie funduszu Tropical Forests Forever, który ma wypłacać krajom tropikalnym 4 dolary za każdy hektar zachowanego lasu. Dotychczas zgromadzono jednak jedynie 6,6 mld dolarów wobec docelowych 25 mld, co stawia pod znakiem zapytania skuteczność inicjatywy. Warto przypomnieć, że w ostatnich latach także las deszczowy Amazonii emitował więcej dwutlenku węgla, niż pochłaniał. Tam jednak wylesianie zostało objęte rządowymi ograniczeniami. Naukowcy podkreślają, że utrata zdolności pochłaniania CO2 przez lasy oznacza konieczność jeszcze większego ograniczenia emisji z paliw kopalnych, jeśli świat ma osiągnąć neutralność klimatyczną. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najciemniejsza rzeka świata nie przestaje zaskakiwać – zanurzona w niej dłoń znika
Najciemniejsza rzeka świata pochłania niemal całe światło, sprawiając, że wszystko znika pod jej taflą. Naukowcy od lat próbują wyjaśnić, co stoi za tym niezwykłym zjawiskiem.
Spis treści: Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Co zamienia rzekę Ruki w „dżunglową herbatę”? Zaskakujące źródło ciemnej wody Ukryte zagrożenie w sercu Afryki. Jak torfowiska Ruki mogą wpłynąć na klimat? Zwana potocznie „rzeką ciemności”, rzeka Ruki w Kotlinie Konga nie przestaje zadziwiać badaczy. Wody tego naturalnie płynącego cieku charakteryzują się niecodzienną absorpcją światła – po zanurzeniu dłoni przestaje być ona widoczna już kilka centymetrów pod powierzchnią. To efekt wyjątkowych warunków fizykochemicznych, które sprawiają, że rzeka pochłania ponad 90% światła słonecznego. Co ciekawe, mimo tak niskiej przejrzystości, w rzece żyje wiele gatunków ryb i roślin, które zaadaptowały się do tych ekstremalnych warunków. Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga – Byliśmy zaskoczeni kolorem tej rzeki – mówi Travis W. Drake, badacz z Politechniki Federalnej w Zurychu. Tak wspomina Ruki, dopływ Konga, jedną z największych rzek w Kotlinie Konga. Wody Ruki są tak ciemne, że gdy zanurzy się w niej dłoń, przestaje się ją widzieć. Zdaniem badaczy Ruki to jedna z najczarniejszych – a być może nawet najciemniejsza rzeka świata. Jej wody są ciemniejsze nawet od Rio Negro, największego lewego dopływu Amazonki. Czemu zawdzięczają swoje wyjątkowe zabarwienie? Według badaczy ogromnym ilościom rozpuszczonej materii organicznej, które trafiają do rzeki z lasów równikowych, przez którą płynie. Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Ruki pozostaje słabo poznaną rzeką. Nigdy wcześniej nie była badana przez naukowców. Od lat 30. ubiegłego wieku rejestrowano jedynie zmiany poziomu jej wód. Natomiast nigdy wcześniej nie analizowano jej składu chemicznego. Tego zdania podjął się międzynarodowy zespół naukowców dopiero w 2019 r. Badacze założyli stację pomiarową w pobliżu miasta Mbandaka. Przez następny rok mierzyli poziom rzeki oraz pobierali próbki jej wody. Analiza tych ostatnich miała wyjaśnić, ile rozpuszczonej materii organicznej znajduje się w Ruki. Co zamienia rzekę Ruki w „dżunglową herbatę”? Zaskakujące źródło ciemnej wody Ruki okazała się bardzo szczególną rzeką. W pobliżu miejsca, gdzie wpływa do Kongo, ma kilometr szerokości. Jej zlewnię porastają pierwotne lasy deszczowe, natomiast wzdłuż jej brzegów ciągną się rozległe torfowiska. Rzeka ma niski stopień nachylenia i mało osadów. Zawiera natomiast ogromne ilości rozpuszczonego węgla organicznego, który zabarwia ją na ciemno. Skąd ten węgiel bierze się w rzece? Z otaczającej ją puszczy. Jej powierzchnię pokrywa dedrytus, czyli martwe szczątki roślin i zwierząt, a także ich odchody. Ulewne deszcze wymywają tę bogatą w węgiel, martwą materię organiczną do rzeki. Ale to nie wszystko. W porze deszczowej rzeka wylewa, a jej warstwa stojąca w lasach może mieć nawet ponad metr głębokości. Powódź utrzymuje się tygodniami, po czym woda bardzo powoli wraca do koryta rzeki, zabierając ze sobą rozdrobnione martwe rośliny i rozkładające się szczątki zwierząt. – Ruki to zasadniczo dżunglowa herbata – mówi Travis Drake. Ukryte zagrożenie w sercu Afryki. Jak torfowiska Ruki mogą wpłynąć na klimat? Analizy składu chemicznego wody z Ruki potwierdziły to, co naukowcy spostrzegli na pierwszy rzut oka. – Ten system rzeczny jest jednym z najbogatszych w rozpuszczony węgiel organiczny na świecie – mówi Matti Barthel, współautor pracy o Ruki opublikowanej w czasopiśmie „Limnology and Oceanography”. W wodzie z Ruki znajduje się cztery razy więcej związków węgla organicznego niż w Kongo i półtora raza więcej niż w Rio Negro. I chociaż zlewnia Ruki stanowi tylko jedną dwudziestą Kotliny Konga, aż jedna piąta rozpuszczonego węgla organicznego w rzece Kongo pochodzi właśnie z tego dopływu. Naukowcy badali też obieg węgla w całej zlewni Ruki. Szczególnie interesowały ich ciągnące się wzdłuż rzeki torfowiska. Są one wielkimi rezerwuarami nierozłożonej materii organicznej, a przez to – węgla. – Torfowiska w Kotlinie Konga zawierają aż 29 mld ton węgla – mówi Matti Barthel. Kluczowe jest, by nie doszło do ich wysuszenia. Mokre torfowiska są niegroźne: nie emitują dwutlenku węgla. Jednak gdy zaczynają schnąć i się degradują – np. w rezultacie poszukiwań zasobów naturalnych i zmiany gospodarki wodnej w okolicy – torf zasiedlają bakterie i grzyby, które bardzo szybko rozkładają składającą się na niego materię organiczną. W rezultacie dochodzi do uwolnienia do atmosfery ogromnych ilości CO2. Na szczęście w zlewni Ruki na razie nic takiego nam nie grozi – badacze ustalili, że tamtejsze torfowiska ciągle mają się dobrze. Źródła: ETH Zurich, Limnology and Oceanography Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wysyp zagadkowych obserwacji „dinozaurów” w Kongo. Czym są te stworzenia?
Przez stulecia miejscowi opowiadali historie o mokele-mbembe, legendarnym stworzeniu, które miało czaić się w dorzeczu Konga. W miarę jak znikają lasy, liczba rzekomych obserwacji rośnie. Co się dzieje w tym afrykańskim kraju?
Spis treści: Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Koszt utraconych lasów Drzewa zaczęły się trząść, małpy wrzeszczeć, a ptaki uciekać ku niebu. Głęboko w sercu Parku Narodowego Odzala-Kokoua Selah Abong'o zamarła, przekonana, że zaraz napotka legendarną postać: mokele-mbembe, mitycznego dinozaura Konga. W 2003 roku młoda kongijska konserwatorka przyrody zapuściła się w gęsty las, aby zbadać niszczycielską epidemię wirusa Ebola, która pochłonęła ponad 5000 zachodnich goryli nizinnych. Ale tego dnia epidemia zeszła na dalszy plan. Uruchomiła się wyobraźnia. – To był po prostu naprawdę duży słoń – śmieje się Selah Abong'o. – Nie mamy tu dinozaurów, choć łatwo pomylić słonia lub hipopotama z jednym z nich, co też zrobiłam. Byłam wtedy żółtodziobem – dodaje. Wylesienie w Kongo przyczyną mitu? Dwie dekady później legenda o mokele-mbembe nadal jest żywa. Opowieści na temat tego stworzenia niosą się po wioskach i są ubarwiane po każdej kolejnej „obserwacji”. Abong'o twierdzi, że powodem jest wylesianie. Dorzecze Konga – drugi co do wielkości las deszczowy na Ziemi i jeden z jej najważniejszych ekosystemów – od czasu rzekomego spotkania Abong'o z dinozaurem straciło 23 miliony hektarów lasów. Czyli obszar porównywalny z całą Wielką Brytanią. W miarę jak ludzkie osady wkraczają coraz dalej w siedliska, spotkania między mieszkańcami a dziką przyrodą stają się coraz częstsze. Opowieść o legendarnym zwierzęciu zatoczyła pełne koło – wcześniej była to obsesja wśród kryptozoologów i zwolenników kreacjonizmu. Teraz mit powrócił do swoich korzeni. – W większych osadach, które wciskają się w siedliska [zwierząt – przyp. red.], ludzie nie są przyzwyczajeni do widoku dużych zwierząt. I nagle napotykają je przez cały czas – mówi Laura Vlachova, czeska działaczka na rzecz ochrony przyrody. – To właśnie ci ludzie mówią mi, że widzieli mokele-mbembe. Myślę, że to naprawdę pokazuje, jak folklor zaczyna odzwierciedlać rzeczywistość kurczącego się ekosystemu – dodaje. Kiedy mity spotykają się z rzeczywistością Jak mówi Abong'o, wśród Ba'Aka – ludu zamieszkującego lasy Republiki Środkowoafrykańskiej, Republiki Konga, Gabonu i Kamerunu – opowieści o „tym, który zatrzymuje rzeki” przetrwały wieki. Jeśli legendarne stworzenie istnieje, prawdopodobnie zamieszkuje jezioro Tele, odległy zbiornik wodny otoczony dżunglą na bagnach Likouala. Jezioro znajduje się na terenie rezerwatu Lac Télé Community Reserve, dziewiczego obszaru o powierzchni 4400 kilometrów kwadratowych. To tam w czasie badań przeprowadzonych w 2006 i 2007 roku odkryto zdumiewającą liczbę 125 000 goryli. To nawet więcej niż całkowita szacowana globalna populacja gatunku w tym czasie. Jednak pomimo oddalenia utrata siedlisk w regionie nasila się. Osady w dużej mierze opierają się na rolnictwie żarowym. Uprawia się maniok, orzeszki ziemne, banany i kukurydzę. Drzewa i krzewy są wycinane, a pozostała roślinność jest spalana, aby wzbogacić glebę popiołem, co przyczynia się do krótkotrwałej żyzności. Zwykle w ciągu dwóch do pięciu lat gleba ponownie się wyjaławia, co zmusza rolników do oczyszczania nowych terenów. W 2023 r. kongijski biolog Joseph Oyange zaobserwował to na własne oczy, gdy odwiedzał rodzinę w północnym Kongo. Ujrzał dym unoszący się z dwóch hektarów dżungli, którą wykarczowano bez świadomości, że znajdowało się tam siedlisko goryli. Przesiedlone naczelne żerowały nocą na polach, pozostawiając rano zdeptane uprawy. Jeden z nastolatków, słysząc krzyki goryli, powiedział później Oyange: „To był ryk mokele-mbembe”. – W tych mitach często jest ziarno prawdy, więc nie lekceważę ich całkowicie. Ale jestem sceptyczny i dopóki ktoś nie pokaże mi dowodu na istnienie zwierzęcia podobnego do dinozaura, nie uwierzę w to. Zwykle za [takimi opowieściami – przy. red.] kryje się prawdziwe zwierzę, z którym jest mylone – mówi Allard Blom, wiceprezes ds. globalnych programów afrykańskich lasów w World Wildlife Fund (WWF). Koszt utraconych lasów Dorzecze Konga to jednak nie tylko źródło folkloru. To kluczowy ekosystem zarówno dla lokalnych społeczności, jak i dla całej planety. Rozciągający się na obszarze ustępującym tylko Amazonii, jest często nazywany „płucami Afryki”. Pochłania 1,5 miliarda ton CO2 rocznie, co czyni go największym pochłaniaczem dwutlenku węgla na świecie. Ale jest w stanie oblężenia. Rolnictwo, pozyskiwanie drewna, górnictwo i rosnąca populacja z roku na rok coraz bardziej zagłębiają się w dżunglę, podczas gdy korupcja na szczeblu rządowym przyzwala na niekontrolowaną gospodarkę leśną. Osłabienie lasów deszczowych będzie miało oczywiście globalne konsekwencje. Jedną z nich jest rosnąca bliskość między ludźmi a dzikimi zwierzętami, która ułatwia przenoszenie chorób odzwierzęcych, takich jak COVID-19, Ebola i małpia ospa. – Im bardziej jesteśmy narażeni na kontakt z dzikimi zwierzętami, tym większe są szanse, że wirusy te przedostaną się do populacji ludzkiej. To kwestia statystyki – zauważa Blom. Ale ta dynamika jest mieczem obosiecznym. Gwałtowna ingerencja człowieka w dorzeczu Konga przyczynia się do chorób wśród goryli i szympansów. Obie te populacje maleją z roku na rok – wskazuje Gwili Gibbon, kierownik ds. ochrony w African Parks. Efekty tych interakcji nie są nowością dla Selah Abong'o, która prawie 20 lat temu pomyliła słonia leśnego z mokele-mbembe. – Moi koledzy wciąż mi dokuczają z tego powodu – mówi z uśmiechem. – Ale kiedy myślę o tym teraz, jest mi smutno. Ludzie wciąż mylą słonie i małpy z mokele-mbembe, a dzieje się tak głównie z powodu wylesiania. Choroby odzwierzęce, takie jak Ebola, wciąż się rozprzestrzeniają, ponieważ ludzie coraz bardziej wkraczają do lasów. A Kongo wciąż zanika – kończy przyrodniczka. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Gdyby nie kobalt, twój smartfon by nie działał. Cena tego metalu jest jednak wysoka
W Demokratycznej Republice Konga szaleje kobaltowa gorączka, maniacka pogoń za pozyskaniem jak największych ilości tego cennego surowca. Rzadki srebrzysty metal jest kluczowym komponentem ładowalnych baterii litowo-jonowych.
W tym artykule: Kobalt made in DRK Kolonializmu ciąg dalszy? Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Poza tym kobalt znajduje zastosowanie w wielu innowacyjnych technologiach, mających zasadnicze znaczenie dla obniżenia emisji dwutlenku węgla, które jest niezbędne dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Kobalt made in DRK Katanga na południowo-wschodnim krańcu Demokratycznej Republiki Konga (DRK) posiada największe na naszej planecie zasoby kobaltu. Występują tam też niezwykle bogate złoża innych cennych metali, w tym miedzi, żelaza, cyny, niklu, manganu, germanu, tantalu, wolframu, uranu, złota, srebra i litu. Znajdują się tam od zawsze. Drzemały cicho pod ziemią do momentu, gdy zagraniczne gospodarki nadały im wartość. Nowoczesne technologie tworzą popyt na kolejne metale, które jak się przypadkiem składa, występują w Katandze. Pozostałe regiony Konga też posiadają złoża cennych minerałów. Obce mocarstwa od wieków penetrują wszystkie zakątki kraju, wydzierając mu jego skarby: kość słoniową, olej palmowy, diamenty, drewno, kauczuk… oraz niewolniczą siłę roboczą. Niewiele państw może się poszczycić taką rozmaitością bogactw naturalnych jak Kongo. I nigdzie nie są one równie brutalnie wykorzystywane. Kolonializmu ciąg dalszy? Pogoń za kobaltem przywodzi na myśl okrutne rządy króla Leopolda II, prywatnego właściciela Wolnego Państwa Konga. W latach 1885–1908 bezwzględnie łupił je z kości słoniowej i kauczuku. Osoby obeznane z historią tamtej epoki mogą uznać, że przesadzam, porównując to, co dziś dzieje się w Kongu, z okrucieństwami tamtej epoki. Rzeczywiście, szacuje się, że pod rządami Leopolda II życie straciło trzynaście milionów Kongijczyków, połowa ówczesnej populacji kolonii. Obecnie w wypadkach w kopalniach minerałów i w następstwie zatrucia środowiska w rejonach górniczych umiera kilka tysięcy osób rocznie. Nie zapominajmy jednak, że niewolnicza praca Afrykanów od wieków jest wpisana w tradycję kolonializmu. Współczesne prawo międzynarodowe zakazuje niewolnictwa erga omnes (łac. wobec wszystkich) i jus cogens (łac. norma bezwzględnie obowiązująca). Mimo to najubożsi mieszkańcy Konga nadal są wyzyskiwani przez bogatych i potężnych. Ten fakt stawia pod znakiem zapytania moralne podstawy współczesnej cywilizacji i cofa ludzkość do czasów, gdy wartość życia Afrykanina wyznaczał koszt jego odtworzenia. Powrót do kolonialnej moralności, który sam w sobie stanowi przemoc, odbywa się nie tylko w Afryce, lecz na całym globalnym Południu. Ogromna podklasa ludzkości nadal egzystuje tam w nieludzkich warunkach, wykonując pracę niewolniczą na najniższym szczeblu globalnego ładu gospodarczego. Od czasów kolonialnych zmieniło się znacznie mniej, niż mogłoby się nam wydawać. Dramatyczna sytuacja w kongijskim sektorze górniczym jest niewygodna dla wszystkich interesariuszy długiego łańcucha dostaw kobaltu. Żaden producent smartfonów, tabletów, laptopów czy pojazdów elektrycznych nie chce przyznać, że kobalt w jego urządzeniach pochodzi z kopalni, gdzie dzieci pracują w niebezpiecznych warunkach. Ponadnarodowe koncerny w swoich biuletynach i komunikatach prasowych piszą o przestrzeganiu międzynarodowych norm praw człowieka, polityce zerowej tolerancji dla pracy dzieci i rygorystycznych procedurach due diligence w obszarze pozyskiwania surowców. Ogromna skala zniszczeń powodowanych wydobywaniem kobaltu w imię pozyskiwania energii odnawialnej nie ma analogii we współczesnej historii. Jednak wewnętrznie sprzeczny charakter górnictwa nie jest zjawiskiem nowym. Znaczna część innowacji, które miały kluczowe znaczenie dla rozwoju ludzkości, wiązała się z wydłubywaniem z ziemi metali i minerałów. Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Rewolucja zaczęła się, kiedy około siedmiu tysięcy lat temu ludzie nauczyli się używać ognia do obrabiania kruszcu i zaczęli wytapiać środki płatnicze, ozdoby i broń. Pięć tysięcy lat temu odkryto cynę, którą zaczęto dodawać do miedzi. Tak wynaleziono brąz, pierwszy stop twardszy od poszczególnych jego składników. Epoka brązu przyniosła szybki rozwój metalurgii i w konsekwencji gwałtowny rozwój cywilizacji. Brązu używano do produkcji broni, narzędzi rolniczych i monet. Pojawiły się pierwsze formy pisma, wynaleziono koło, powstała i rozwinęła się cywilizacja miejska. W epoce brązu zaczęto również używać kobaltu do barwienia ceramiki. W epoce żelaza wynaleziono produkowaną z rudy żelaza stal, która posłużyła do wyrobu jeszcze mocniejszych i trwalszych narzędzi oraz broni. Pojawiły się armie i imperia. We wczesnym średniowieczu Europejczycy wymyślili koncesje górnicze. Władza wydawała podmiotom komercyjnym zezwolenie na wydobywanie minerałów na określonym obszarze w zamian za część dochodów. System ten obowiązuje do dzisiaj. Ogromny postęp technologiczny w górnictwie, jaki dokonał się w średniowieczu, zawdzięczamy upowszechnieniu się wynalezionego przez Chińczyków prochu. Górnicy zaczęli go wykorzystywać do wysadzania skał. Niezwykle lukratywny import minerałów, zwłaszcza złota, z Nowego Świata sfinansował renesans i otworzył drogę do rewolucji przemysłowej. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Wydobywany w Europie węgiel umożliwił industrializację wraz ze wszystkimi jej negatywnymi konsekwencjami. Takimi jak zanieczyszczenie środowiska, obniżenie jakości powietrza i przyspieszenie zmian klimatycznych. Rewolucja przemysłowa przyniosła dalsze ulepszenia narzędzi górniczych: mechaniczne świdry ułatwiły eksploatację złóż w twardych skałach, pasy transmisyjne, wagoniki i samochody ciężarowe zastąpiły pracę rąk przy ładowaniu, wyciąganiu na powierzchnię i naziemnym transporcie urobku. Te i wiele innych technologicznych innowacji umożliwiły wydobywanie minerałów na znacznie większą skalę i z głębiej położonych pokładów, niż było to dotychczas możliwe. Na początku XX wieku minerały kopalne były obecne już w niemal każdej dziedzinie życia. Żelaza w postaci stali używano do budowania domów, mostów, statków, pociągów, samochodów i samolotów. Aluminium, cyna, nikiel i inne metale zyskały tysiące zastosowań w przemyśle i rozwiązaniach konsumenckich. Miedź stosowano do produkcji przewodów oraz zespołów obwodów elektrycznych, wyposażenia wojskowego i urządzeń produkcyjnych. Pochodne ropy naftowej dały nam plastik. Zwiększenie wydajności rolnictwa byłoby niemożliwe bez maszyn zbudowanych z wykorzystaniem wydobywanych z ziemi metali. W wartym miliardy dolarów przemyśle wydobywczym dominują dziś węgiel, żelazo, boksyt, fosforany, gips i miedź. Szybko jednak zyskują na znaczeniu pierwiastki, które są niezbędne do produkcji nowoczesnych urządzeń i dla technologii energii odnawialnej. Bogate złoża wielu z nich, przede wszystkim kobaltu, znajdują się w środkowej Afryce. To jest przedruk z książki „Krwawy kobalt. O tym, jak krew Kongijczyków zasila naszą codzienność” autorstwa Siddhartha Kary w przekładzie Hanny Pustuły-Lewickiej, która ukazała się nakładem Wydawnictwa W.A.B.
To pierwsze zdjęcie ptaka, który uznawany był za zaginiony gatunek. Nie widziano go od prawie 20 lat
Naukowcy z Teksasu dokonali niezwykłego odkrycia. W Demokratycznej Republice Konga odnaleźli gatunek ptaka, który od 2 dekad uznawany był za zaginiony.
W tym artykule: Naukowcy odnaleźli zaginiony gatunek ptaka Ponad 120 km, aby dotrzeć do czołoczuba Ochrona gatunku i regionu Czołoczub żółtogłowy (Prionops alberti) to gatunek ptaka z rodziny wangowatych. Ma czarne upierzenie niemal całego ciała i jasnożółte pióra na głowie, które przypominają hełm. Należy do rodzaju Prionops, który w sumie liczy siedem lub osiem gatunków. Występują tylko w Afryce Subsaharyjskiej. Po raz pierwszy rodzaj ten zdefiniował w 1816 roku francuski ornitolog Louis Jean Pierre Vieillot w publikacji „Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire”. Jako gatunek typowy badacz wyznaczył czołoczuba żółtookiego (P. plumatus). Naukowcy odnaleźli zaginiony gatunek ptaka Gatunek P. alberti został zidentyfikowany dopiero w 1933 roku. Autorem odkrycia był wówczas Henri Schouteden, ornitolog pochodzący z Belgii. Udokumentował zwierzę podczas swojej pracy w Muzeum Konga Belgijskiego. Czołoczub żółtogłowy jest ptakiem bardzo rzadkim i endemicznym gatunkiem dla tego regionu. Kilka lat temu American Bird Conservancy uznało czołoczuba za „gatunek zaginiony”. To dlatego, że od prawie 20 lat nikt go nie widział. Naukowcy z Uniwersytetu Teksasu w El Paso postanowili wyruszyć do Demokratycznej Republiki Konga na poszukiwania tego drobnego stworzenia. Podczas wyprawy, która trwała ponad półtora miesiąca, w okolicach pasma górskiego Itombwe udało im się zrobić pierwsze od dwóch dekad zdjęcie czołoczuba. Ponad 120 km, aby dotrzeć do czołoczuba Zespół przesłał zdjęcia do American Bird Conservancy. Dr Cameron Rutt dokładnie obejrzał je i przeanalizował i stwierdził, że ptak widoczny na fotografiach to faktycznie P. alberti. – Spotkanie tego ptaka było oszałamiającym przeżyciem. Wiedzieliśmy, że zwierzęta mogą tu wystąpić, ale nie byłem przygotowany na to, jak spektakularnie i wyjątkowo będą wyglądać na żywo – powiedział dr Michael Harvey, ornitolog z Uniwersytetu w El Paso. Pierwsze na świecie nagranie ptaka, który przez 172 lata uznawany był za zaginionego Po kusotymalku czarnobrewym, bo o nim mowa, nie było śladu życia przez 172 lata. Naukowcy właściwie już pogodzili się z faktem, że gatunek wymarł. Aż do ubiegłego roku, kiedy to ornitolo... W składzie ekspedycji znalazł się również dr Eli Green Baum, profesor nauk biologicznych z Uniwersytetu Teksasu. W zespole był również ornitolog Matt Brady, a także grupa kongijskich badaczy z Centre de Recherche en Sciences Naturelles. To m.in. dr Chifundera Kusamba, Robert Kizungu Byamana i Chance Bahati Muhigirwa. Naukowcy przekazali, że aby dotrzeć do miejsca, w którym odnaleźli ptaki, musieli przejść pieszo nawet 120 km. Zespół natrafił na zaginione zwierzęta podczas eksploracji lasów mglistych u podnóża gór. – Ptaki były dość hałaśliwe i tworzyły grupy w samym środku lasu – powiedział prof. Harvey. Ochrona gatunku i regionu – Ptak ten występuje endemicznie na zachodnich zboczach Wielkiego Rowu w Afryce Środkowej. Jest to region w dużej mierze niedostępny ze względu na wojnę i problemy z bezpieczeństwem, ale ostatnio odwiedzanie go stało się bardziej dostępne – dodał badacz. Zespół przekazał, że podczas całej wyprawy w trzech miejscach odnaleziono około 18 ptaków. – To budzi nadzieję, że być może gatunek ten nadal ma w miarę zdrową i niezagrożona wyginięciem populację w odległych lasach regionu. Jednak wydobycie surowców i pozyskiwanie drewna, a także wycinanie lasów na potrzeby rolnictwa może prowadzić do problemów z populacją tych ptaków. Prowadzimy rozmowy z innymi badaczami i organizacjami zajmującymi się ochroną przyrody na temat dalszych wysiłków na rzecz ochrony regionu – dodał ornitolog. Co ciekawe, ponowne odkrycie czołoczuba żółtogłowego to nie jedyny sukces zespołu z El Paso. Badaczom udało się bowiem odnaleźć Arthroleptis hematogaster – gatunek żaby z rodziny Arthroleptidae. Płaz ten również był uznawany za zaginiony gatunek, ponieważ nie widziano go od lat 50. XX wieku. Źródło: Uniwersytet Teksasu w El Paso. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wychowanie dzieci u łowców-zbieraczy. Niemowlęta mogą mieć nawet kilkunastu opiekunów dziennie
Najnowsze badania wykazały, jak ważne dla społeczeństw zbieracko-łowieckich jest wychowanie dzieci, a przede wszystkim opieka nad niemowlakami. Dzieci mogły mieć nawet 15 różnych opiekunów, którzy czuwali nad nimi przez cały dzień. Takie podejście ma jeden ważny cel.
W tym artykule: Wychowanie dzieci w gospodarce zbieracko-łowieckiej Badanie zachowań współczesnych łowców-zbieraczy Zaopiekowane dziecko to szczęśliwe dziecko Społeczeństwo zbieracko-łowieckie to prawdopodobnie najstarszy typ gospodarki lub kultury, który – jak sama nazwa wskazuje – polegał na zdobywaniu pożywienia poprzez zbieranie jadalnych roślin oraz polowanie na zwierzęta. Łowcy-zbieracze prowadzili najczęściej koczowniczy tryb życia. Aż do końca mezolitu nie dążyli do udomowienia dzikich stworzeń. Przejście do gospodarki rolniczej rozpoczęło się dopiero w neolicie. Wychowanie dzieci w gospodarce zbieracko-łowieckiej Najnowsze odkrycie naukowców z Uniwersytetu w Cambridge sugeruje, że pomimo stosunkowo niewielkich osiągnięć technologicznych społeczeństwa zbieracko-łowieckie cechowała i do dziś cechuje duża świadomość współpracy. Na łamach czasopisma „Developmental Psychology” ukazał się właśnie artykuł, w którym opisano bardzo interesujące sposoby wychowywania dzieci przez społeczności zbieracko-łowieckie żyjące współcześnie. Autorzy twierdzą, że matki otrzymują w nich wyjątkowe wsparcie od reszty grupy. Badania prowadzone przez antropologa ewolucyjnego dr Nikhila Chaudhary’ego wykazały, że niemowlętami może zajmować się nawet 15–20 różnych opiekunów przez kilka godzin dziennie. – Przez zdecydowaną większość historii ewolucji naszego gatunku matki prawdopodobnie cieszyły się znacznie większym wsparciem społecznym niż obecnie w krajach zachodnich – twierdzi dr Chaudhary. Badanie zachowań współczesnych łowców-zbieraczy – Teoria przywiązania wskazuje, że istnieje szczególny styl opieki, który najprawdopodobniej prowadzi do zdrowego rozwoju psychicznego. Dotychczas badania nad przywiązaniem były krytykowane, ale większość badań przeprowadzono na populacjach zachodnich. W naszej pracy przeanalizowaliśmy relacje współczesnych łowców-zbieraczy Mbendjele zamieszkujących Republikę Konga – napisali autorzy w artykule. Mężczyźni byli łowcami, a kobiety zbieraczami? Badania wykazały, że to mit Naukowcy, którzy badali społeczeństwa zbieracko-łowieckie, odkryli, że odwieczny pogląd o roli mężczyzn i kobiet był błędny. Uczeni przyznali, że grupy te cechowało równouprawnienie w... – Przez większość naszej ewolucyjnej historii ludzie żyli jako łowcy-zbieracze, zatem badanie współczesnych łowców-zbieraczy może zapewnić wgląd w to, czy istnieją pewne systemy wychowania, do których niemowlęta i ich matki mogą być psychologicznie przystosowane – czytamy. W trakcie najnowszych badań dr Chaudhary wraz ze współpracownikiem spędzili miesiące z łowcami-zbieraczami Mbendjele Bayaka zamieszkującymi Republikę Konga. Wyniki swoich obserwacji analizowali i interpretowali wspólnie z psychiatrą dziecięcym dr Annie Swanepoel. – Na podstawie 12-godzinnych obserwacji osiemnastu dzieci w wieku do 4 lat odkryliśmy pewien model opieki, który cechowały różne zachowania całej społeczności. Gdy dziecko płakało, ktokolwiek znajdował się w pobliżu, reagował na ten płacz. Chodzi głównie o kontakt fizyczny, aby dziecko poczuło bliskość człowieka. Na płacz praktycznie zawsze reagowano szybko, pocieszając, lecz nigdy karcąc – wyjaśniają naukowcy. Zaopiekowane dziecko to szczęśliwe dziecko Naukowcy twierdzą, że dzieci miały zapewniony kontakt fizyczny i opiekę przez większą część dnia. Na ogół na jedno dziecko absorbowało kilku opiekunów, którzy nie byli biologicznymi rodzicami. W niektórych przypadkach w ciągu jednego dnia niemowlakiem mogło zajmować się nawet kilkanaście osób. – Odkrycia te pogłębiają naszą wiedzę na temat wrażliwej, responsywnej opieki, jakiej dzieci mogą oczekiwać ewolucyjnie – twierdzi dr Chaudhary. Dr Chaudhary uważa, że tak intensywna opieka w dużym stopniu wpływa na poprawę kondycji psychicznej zarówno dziecka, jak i jego rodziców. – Jest to zgodne z wcześniejszymi badaniami sugerującymi potencjalny związek między niestabilnością opiekunów a problemami z rozwojem emocjonalnym i poznawczym dzieci – mówi badacz. I dodaje, że opieka nad dziećmi i ich ochrona powinna być priorytetem w społecznościach zachodnich. – System rodziny nuklearnej na Zachodzie jest światem bardzo odległym od wspólnotowych warunków życia społeczeństw łowiecko-zbierackich, takich jak Mbendjele – podsumowuje dr Chaudhary. Źródło: Developmental Psychology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zadziwiające odkrycie! Pierwszy znany nauce dowód na długotrwałą przyjaźń goryla z szympansem
Czy zwierzęta mają przyjaciół i czy potrafią nawiązywać długoletnie i trwałe relacje? Na pewno nie wszystkie, ale są gatunki, które mają dobrze wiedzą, czym jest przyjaźń. Naukowcy odkryli, że do tego grona zaliczają się szympansy wraz z gorylami.
W tym artykule: 20 lat badań w Parku Narodowym w Republice Konga To pierwszy dowód na to, że szympansy goryle nawiązują wieloletnie przyjaźnie Uczeni nie zdawali sobie sprawy z siły małpich relacji Kiedy w ubiegłym roku media pisały o morderczych atakach szympansów na goryle, niewiele osób zaryzykowałoby tezę, że te dwa gatunki ssaków naczelnych mogą tworzyć wieloletnie i trwałe relacje. Do sytuacji doszło w Parku Narodowym Loango w Gabonie, a naukowcy na łamach czasopisma naukowego „Nature” opisywali, że był to pierwszy taki przypadek. Badacze dziwili się, bo chociaż zwierzęta żyły we względnej przyjaźni, ten stan rzeczy został naruszony w bezprecedensowy. 20 lat badań w Parku Narodowym w Republice Konga Był to jednak odosobniony przypadek. Rok od tego zdarzenia naukowcy publikują niewątpliwie zadziwiające odkrycie. Okazuje się bowiem, że szympansy i goryle nie tylko potrafią ze sobą koegzystować, ale również nawiązują silne więzi społeczne, a relacje pomiędzy poszczególnymi osobnikami trwały przez wiele lat. Wyniki pojawiły się na łamach czasopisma „iScience”. Badacze przez 20 lat prowadzili obserwacje tych dwóch gatunków, które żyły w Parku Narodowym Nouabalé-Ndoki w Republice Konga. Podkreślają, że przez ten czas udokumentowali dużo większą różnorodność interakcji pomiędzy szympansami a gorylami, niż dotychczas sądzono. Jednak oprócz przyjaźni i zabawy, zdarzały się również przypadki agresji. To pierwszy dowód na to, że szympansy goryle nawiązują wieloletnie przyjaźnie – Powstało bardzo niewiele (jeśli w ogóle) badań, które dotyczą interakcji między gatunkami ssaków naczelnych i weryfikują tożsamość badanych osobników – mówi prymatolożka Crickette Sanz, jedna z autorek odkrycia. Na Borneo znaleziono tajemniczą małpę. Naukowcy twierdzą, że to bardzo rzadka, przypadkowa hybryda Zwierzę jest krzyżówką dwóch zupełnie różnych gatunków małpy. Jak powstała ta rzadka hybryda? – Od dawna wiadomo, że małpy te potrafią rozpoznawać poszczególnych członków własnego gatunku i tworzyć długotrwałe związki, ale nie zdawaliśmy sobie sprawy, że zwierzęta te zdolne są nawiązywać takie relacje z przedstawicielami innego gatunku – dodaje uczona. W artykule naukowcy opisują, że interakcje najczęściej związane były ze wspólnym jedzeniem posiłków. Jednak rodzajów więzi i relacji było więcej. – Zaobserwowaliśmy na przykład, jak jeden osobnik w dużej grupie innych zwierząt szukał innego, konkretnego osobnika. W trakcie 20-letnich badań udało nam się zaobserwować takie sytuacje w różnych kontekstach – zaznacza prof. Sanz. Uczeni nie zdawali sobie sprawy z siły małpich relacji Autorzy zwracają uwagę na to, że szympansy i goryle tworzyły bardzo zróżnicowane i dynamiczne środowisko, zupełnie takie jak ludzie. Zespół wielokrotnie zaobserwował, że te same goryle i szympansy, bawiły się z tymi samymi przyjaciółmi przez wiele miesięcy, a nawet lat. Co ciekawe, powszechna teoria głosi, że małpy łączą się z przedstawicielami innych gatunków w obawie przed drapieżnikami. Naukowcy jednak twierdzą, że w przypadku badań w Nouabalé-Ndoki zaobserwowano znikomą liczbę interakcji w celach ochronnych. – Siła relacji, która nawiązuje się pomiędzy tymi dwoma gatunkami wskazuje, że mamy do czynienia z bardzo głęboką świadomością społeczną. Jej istnienia nikt nie podejrzewał, a przynajmniej nie w tak dużym stopniu – mówi Jake Funkhouser, doktor antropologii biologicznej na Uniwersytecie w Waszyngtonie i współautor badania. – Wydawało nam się, że małpy będą raczej się unikać, a w niektórych wypadkach było całkowicie odwrotnie – dodaje dr Funkhouser. Uczeni podkreślają jednak, że takie relacje niosą za sobą również pewne niebezpieczeństwa. Szympansy i goryle są ze sobą blisko spokrewnione. To oznacza, że istnieje ryzyko przenoszenia tych samych wirusów z jednego gatunku na drugi. – To zawsze jest duże zagrożenie, ale dziś na pewno wiemy znacznie więcej o pochodzeniu wielu groźnych patogenów i jak przebiega ich transmisja – podsumowują uczeni. Źródło: iScience. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wirus Ebola pozostawał uśpiony w organizmie człowieka przez 7 lat. Stał się źródłem nowej epidemii
Byłam naprawdę zszokowana – tak ekspertka ds. wirusologii zareagowała na wiadomość, że wirus Ebola mógł pozostawać uśpiony w organizmie swojego nosiciela przez siedem lat. Na takie wyjaśnienie wskazują badania genetyczne wirusa, który odpowiada za wybuch nowej epidemii w Gwinei.
W tym artykule: Uśpiony śmiertelny wróg Człowiek rezerwuarem wirusa Ebola Potrzebne są masowe szczepienia Nowe badanie pokazuje, że obecna epidemia wirusa Ebola w Gwinei została najprawdopodobniej wywołana przez kogoś zarażonego podczas epidemii siedem lat temu. Wirusy z obu epidemii są prawie identyczne pod względem genetycznym. To sugeruje, że za powstanie obecnego ogniska nie odpowiada przeskoczenie wirusa ze zwierzęcia na ludzi, jak początkowo sądzili naukowcy. Bardziej prawdopodobne, że wirus przez lata czaił się ukryty w ludzkim ciele. – Po tych informacjach byłam naprawdę zszokowana. Odkrycie sugeruje istnienie jakiegoś dziwnego mechanizmu, którego wcześniej nie widziano, ale nie oznacza, że wybuchy epidemii wirusa Ebola z uśpionych w ludzkim organizmie wirusów będą się zdarzać przez cały czas. W tej chwili to, co mogło się wydarzyć, jest tajemnicą. Prawdopodobnie odkryjemy mechanizm, ale w tej chwili niewiele o nim wiemy – mówi Angela Rasmussen, wirusolożka z Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie, w rozmowie z Science News. Uśpiony śmiertelny wróg Niedawne badania, niezwiązane z epidemią w Gwinei, zdają się potwierdzać zdolność wirusa Ebola do długotrwałego ukrywania się w ludzkim organizmie. Białka immunologiczne, które rozpoznawały wirusa Ebola, stwierdzono miesiąc po wyzdrowieniu w krwi 39 z 51 pacjentów. Chociaż zespół naukowy nie znalazł we krwi badanych dowodów na to, że wirus wciąż się namnażał, pobudzona odpowiedź immunologiczna wskazywała, że mógł ukrywać się gdzieś w ich organizmach. – Byliśmy dość zaskoczeni, widząc te dane – przyznaje wirusolog molekularny Georgios Pollakis z Uniwersytetu w Liverpoolu, główny autor badań, które ukazały się w Nature w połowie lutego. Chociaż eksperci twierdzą, że przenoszenie wirusa Ebola z ludzi zarażonych dawno temu na nowych pacjentów wydaje się rzadkie, wybuch nowej epidemii budzi obawy. Istnieje też ryzyko, że chorzy, którzy zostali wyleczeni po zakażeniu, spotkają się z tego powodu ze społecznym ostracyzmem i uprzedzeniami. Odkrył Ebolę, teraz prof. Muyembe ostrzega przed „wirusem X" – Żyjemy w świecie, w którym pojawiają się nowe patogeny. I to właśnie stanowi zagrożenie dla ludzkości – mówi profesor Jean-Jacques Muyembe-Tamfum, który w 1976 roku był jednym z p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/934ef75246879b3c123f109f570de5356d457039-3cdd504.jpeg" width="938" height="605" alt="Nowe wirusy mogą być o wiele groźniejsze od SARS-CoV-2 odpowiedzialnego za obecną pandemię - uważa Muyembe (fot. Getty Images)" title="Nowe wirusy mogą być o wiele groźniejsze od SARS-CoV-2 odpowiedzialnego za obecną pandemię - uważa Muyembe (fot. Getty Images)" /> Człowiek rezerwuarem wirusa Ebola Pierwsze przypadki zachorowań, wskazujące na wybuch nowego ogniska wirusa Ebola w Afryce Zachodniej zaczęły pojawiać się pod koniec stycznia bieżącego roku. Władze kraju oficjalnie ogłosiły wybuch epidemii 13 lutego po tym, jak trzy osoby uzyskały pozytywny wynik testu na obecność wirusa. Ten region Afryki uznawany był za wolny od wirusa Ebola od czasu epidemii w latach 2013-2016, która pochłonęła ponad 11 000 istnień ludzkich. Obecnie z epidemią wirusa zmaga się także Kongo. Tam wybuch kryzysu – niepowiązanego z epidemią w Gwinei – ogłoszono 7 lutego. Według danych Africa Centers for Disease Control and Prevention w obu krajach odnotowano 29 przypadków zakażenia i 13 zgonów (stan na 6 marca). Analiza genetyczna próbek pobranych od pacjentów wykazała, że wirus pochodzący od czterech osób zarażonych podczas epidemii w Gwinei jest „bliskim krewnym” wirusa, który odnotowano w 2014 roku – wynika ze wstępnych wyników zamieszczonych w serwisie virological.org. "Długi COVID" jak Ebola i Chikungunya. Naukowcy widzą podobieństwo między trzema wirusami W przypadku wirusa Ebola, który powoduje ciężką i często śmiertelną gorączkę krwotoczną, aż siedemdziesiąt pięć procent osób, które przeżyły zakażenie, zgłosiło, że doświadcz... Nowy wariant wirusa od jego „przodka” z 2014 roku odróżnia tylko kilkanaście mutacji. To znacznie mniej niż przewidywane przez naukowców ponad 100 mutacji, które nagromadziłyby się w tym okresie, gdyby doszło do trwałej transmisji wirusa. Brak prognozowanej liczby mutacji sugeruje, że nowa epidemia nie zaczęła się, gdy wirus przeskoczył z nietoperzy na ludzi. Wydaje się raczej, że doszło do odrodzenia tego samego szczepu, który spowodował wybuch epidemii w latach 2013-2016, a który musiał być przenoszony przez kogoś, kto był wówczas zarażony. Potrzebne są masowe szczepienia Naukowcy wiedzą, że wirus Ebola może pozostawać w organizmie pacjenta po wyzdrowieniu. Niektóre przypadki wykryte podczas wybuchu w latach 2013-2016 dotyczyły osób, które zostały zakażone i wyzdrowiały wiele miesięcy wcześniej. Jednak nowe odkrycie sugeruje, że wirus może pozostawać uśpiony. Przez ostatnie lata nie replikował się i nie zarażał, nie odnotowano żadnego nowego przypadku, aż do tegorocznego wybuchu. Zarówno władze Gwinei, jak i Konga podjęły błyskawiczne kroki w celu ochrony społeczności przed epidemią. Po potwierdzeniu pierwszych przypadków zlokalizowano i odizolowano osoby mające wcześniej kontakt z chorymi i zakażonymi. Wszystkich z tej grupy ryzyka zaszczepiono i poddano obserwacji. Gwinea podje, że zaszczepiono już ponad 1600 osób w ramach tzw. szczepień pierścieniowych, w ramach których szczepi się wszystkie osoby z bliskiego kontaktu z chorym/zakażonym, a w drugiej kolejności osoby kontaktujące się z tymi bliskimi. Eksperci ds. wirusologii podkreślają jednak, że jest to raczej strategia szybkiego reagowania, która nie daje pełnej ochrony i należy wprowadzić masową kampanię szczepień ochronnych tak, aby chronić jak największą część populacji.
Epidemia Eboli w Gwinei. Śmiertelny wirus wrócił po 5 latach
Po śmierci trzech z siedmiu zarażonych wirusem Ebola władze Gwinei ogłosiły, że ich kraj po ponad 5 latach znów doświadcza epidemii tej zabójczej choroby.
Cała siódemka doświadczyła objawów w rodzaju ostrej biegunki, wymiotów i krwawienia po tym, jak wzięła udział w pogrzebie pielęgniarki. Zmarła kobieta pracowała w centrum zdrowia w Goueké. Zmarła 28 stycznia, pogrzeb odbył się 4 dni później. Związane z pogrzebem lokalne rytuały zakładają wspólne mycie ciała zmarłej osoby. Niestety, to bardzo dobry sposób transmisji wirusa. Ciała zabitych przez wirusa Ebola są niezwykle toksyczne. Okres inkubacji przy takim zarażeniu wynosi od 2 dni do 3 tygodni. Ebola jest przykładem wirusa zoonotycznego, czyli zdolnego przeskakiwać ze zwierząt na ludzi. Zainfekowane nim są szympansy, żywiące się owocami nietoperze czy leśne antylopy. Mięso upolowanych dzikich zwierząt jest często pierwszym ogniwem kolejnych epidemii. Między ludźmi Ebola roznosi się przez kontakt z płynami ustrojowymi chorego albo jego tkankami. Możliwa jest też infekcja poprzez kontakt ze skażonymi powierzchniami. Wszyscy zarażeni na pogrzebie pielęgniarki mieli ponad 25 lat. Cała siódemka trafiła do izolatek a miejscowe władze rozpoczęły poszukiwania wszystkich, z którymi zarażeni mieli kontakt. Chodzi przynajmniej o 70 osób. Nowa epidemia pojawiła się mniej więcej na tym samym obszarze, co poprzednia sprzed blisko 8 lat. Światowa Organizacja Zdrowia zamierza przeprowadzić w Gwinei dystrybucję nowo wytworzonej szczepionki. W latach 2013 a 2016 patogen, który wydostał się z Gwinei właśnie zabił w regionie Afryki Zachodniej ponad 11 tys. osób. Poza Gwineą zabijał też mieszkańców Demokratycznej Republiki Konga, Liberii i Sierra Lone. W reakcji na epidemię rozpoczęto testy kliniczne kilku szczepionek, które od tego czasu skutecznie stosowano m.in. w Kongu. Światowa Organizacja Zdrowia podała także, że rok po ogłoszeniu Demokratycznej Republiki Konga strefą wolną od wirusa Ebola, w regionie Północnego Kivu odkryto nowy przypadek infekcji. Zarażona kobieta, która w międzyczasie zmarła w szpitalu w Butembo, była żoną rekonwalescenta po epidemii wygaszonej w czerwcu 2020 roku.
Goryle pozują do selfie ze swoim obrońcą. Nie jest to przypadkowe spotkanie
Mężczyzna chroni zwierzęta w parku Wirunga w Kongo, który od lat walczy z nasilającym się kłusownictwem zagrażającym gorylom. Osobniki na zdjęciu zostały uratowane przed śmiercią gdy były bardzo młode.
Goryle wychowały się wśród ludzi i opiekujący się nimi strażnicy są przez nie uznawani za rodziców. Ich rodzice, jak opowiada Innocent Mburanumwe, dyrektor parku Wirunga, w rozmowie z BBC, zostali zabici przez kłusowników w czerwcu 2007 roku. Oba zwierzaki miały wtedy zaledwie po dwa miesiące. Dość szybko zostały odnalezione na terenie rezerwatu Senkwekwe w parku Wirunga. Dorastały wśród strażników, którzy je uratowali, co wytworzyło między ludźmi i zwierzętami wyjątkową więź. - Naśladują ludzi – mówi Mburanumwe – Stanie prosto na dwóch nogach to ich sposób uczenia się bycia człowiekiem. Fot. YouTube Dyrektor dodaje, że goryle w naturalnych warunkach raczej się tak nie zachowują. - Byłem zaskoczony widząc taki widok, ale jest to bardzo zabawne – dodaje – To bardzo ciekawe jak goryle naśladują ludzi stając prosto. Praca strażników z gorylami to niestety nie tylko fajne zdjęcia i kontakt z fascynującymi zwierzętami wśród pięknej przyrody. Walki z kłusownictwem w Afryce przypominają regularne wojny z oddziałami partyzanckimi, gdzie stosowane są wszystkie taktyki i rodzaje broni. Od 1996 roku tylko na terenie tego parku zginęło ponad 130 strażników, pięciu w ubiegłym roku podczas pojedynczej zasadzki. Fot. YouTube Oprócz kłusowników na terenie Demokratycznej Republiki Konga działają zbrojne bojówki walczące z rządem. Ostatnie dekady upłynęły tam pod znakiem krwawych konfliktów wewnętrznych. Niektóre z partyzanckich grup ukrywają się na terenie parku Wirunga, gdzie za pomocą kłusownictwa chcą podreperować stan zasobów i nierzadko budżetu. Trofea, futra i inne części egzotycznych zwierząt są chętnie kupowanym towarem na czarnym rynku. Fot. YouTube
Odkrył Ebolę, teraz prof. Muyembe ostrzega przed „wirusem X"
– Żyjemy w świecie, w którym pojawiają się nowe patogeny. I to właśnie stanowi zagrożenie dla ludzkości – mówi profesor Jean-Jacques Muyembe-Tamfum, który w 1976 roku był jednym z pierwszych badaczy wirusa Eboli. Ostrzega, że ludzkość stoi w obliczu nieznanej liczby nowych i potencjalnie śmiertelnych wirusów wyłaniających się z tropikalnych lasów deszczowych Afryki.
Jako młody badacz, Muyembe pobrał pierwsze próbki krwi od ofiar tajemniczej choroby, która powodowała krwotoki i zabiła około 88% pacjentów i 80% personelu, który pracował w szpitalu Yambuku Mission Hospital w 1976 roku. Fiolki z krwią wysłano do Belgii i Stanów Zjednoczonych, gdzie naukowcy odkryli nowego wirusa. Nazwali go Ebola, od nazwy rzeki w pobliżu miejsca wybuchu pierwszej epidemii. Groźnego wirusa udało się opanować, powstała też chroniąca przed zakażeniem szczepionka, jednak zarówno mieszkańcy, jak i lekarze oraz naukowcy muszą pozostawać czujni. Gdy pojawia się nowy przypadek gorączki krwotocznej, pacjent poddawany jest szczegółowym badaniom, aby upewnić się, czy w grę wchodzi Ebola, czy inny – nowy i potencjalnie śmiertelny wirus. Jednym ze „strażników” ostrzegających przed nowymi chorobami, mogącymi pojawić się w Afryce, jest właśnie profesor Jean-Jacques Muyembe-Tamfum, pracujący obecnie w Institut National de la Recherche Biomédicale w Kongo (INRB). Dzięki laboratoriom Biosafety Level 3 tamtejsze kompleksy badawcze są strategiczną inwestycją wspieraną przez organizacje i instytuty naukowe z całego świata. INRB są światowym systemem wczesnego ostrzegania o nowych ogniskach znanych chorób i o chorobach, których jeszcze nie odkryliśmy. W udzielonym dziennikarzom CNN wywiadzie Muyembe ostrzega przed nowymi wirusami i chorobami odzwierzęcymi, mogącymi pojawić się na przestrzeni przyszłych miesięcy lub lat. Na przykład badania INRB nad nietoperzami pozwoliły odkryć w ostatnich latach dziesiątki nowych koronawirusów. Na razie nie wiadomo, jak groźne mogą być dla ludzi. Czytaj też: Wirus Chapare. Tajemnicza gorączka z Boliwii może przenosić się między ludźmi Muyembe uważa, że wciąż nieznane wirusy, które mogą przejść na ludzi w niedalekiej przyszłości okażą się znacznie groźniejsze i bardziej śmiertelne od SARS-CoV-2, z którym obecnie się mierzymy. Muyembe ostrzega przed „chorobą X” - według WHO to na razie hipotetyczna epidemia, co do której naukowcy i eksperci ds. zdrowia publicznego obawiają się, że może doprowadzić do poważnych chorób na całym świecie. „X” oznacza więc nieoczekiwane. Choroba X już tu jest? W szpitalu w Ingende w Kongo przebywa pacjentka wykazująca objawy podobne do tych, jakie wywołuje wirus Ebola. Jednak testy przeprowadzone zarówno w miejscowych laboratoriach, jak i wyniki z próbek wysłanych do Stanów Zjednoczonych, nie potwierdzają zakażenia. Może to być nowy wirus, lub inna znana już choroba, ale nie udaje się jej zdiagnozować. – Spotykamy przypadki, które wyglądają bardzo podobnie do wirusa Ebola, ale kiedy przeprowadzamy testy, są one negatywne. Musimy przeprowadzić dodatkowe badania, aby zobaczyć, co naprawdę się dzieje… w tej chwili jest tam kilka podejrzanych przypadków – mówi szef służby medycznej w Ingende, dr Christian Bompalanga. Czytaj też: Dlaczego świat nie był gotowy na wirusa? Czy ignorowaliśmy sygnały? – Wszyscy musimy się bać. Ebola była nieznana. Covid był nieznany. Musimy się bać nowych chorób – mówi lekarz opiekujący się pacjentką, dr Dadin Bonkole. „Co jeśli pacjentka nie ma wirusa Ebola? Co by było, gdyby zamiast tego była pacjentką zero z chorobą X, pierwszym znanym przypadkiem infekcji nowym patogenem, który mógłby ogarnąć świat tak szybko jak Covid-19, ale który miałby 50% do 90% śmiertelności wirusa Ebola?” - pyta CNN. Zapobiegać zamiast leczyć Chce temu zaradzić międzynarodowy zespół badawczy, łączący naukowców z USA, Chin, Kenii i Brazylii. Obliczyli oni, że globalna inwestycja w wysokości 30 miliardów dolarów rocznie w projekty mające na celu ochronę lasów deszczowych, zatrzymanie handlu dzikimi zwierzętami i hodowlą wystarczyłaby, aby zrównoważyć koszty zapobiegania przyszłym pandemiom. A wydatki w wysokości 9,6 miliardów dolarów rocznie na globalne programy ochrony lasów mogą doprowadzić do 40% redukcji globalnego wylesiania na obszarach najbardziej zagrożonych rozprzestrzenianiem się wirusów. Takie działania pozwoliłyby na ograniczenie liczby nowych wirusów odzwierzęcych. Rocznie odkrywa się trzy lub cztery nowe wirusy. Eksperci twierdzą, że rosnąca liczba pojawiających się wirusów jest w dużej mierze wynikiem niszczenia środowiska i handlu dzikimi zwierzętami.Od czasu pierwszej infekcji odzwierzęcej zidentyfikowanej w 1901 roku, naukowcy odkryli co najmniej 200 innych wirusów powodujących choroby u ludzi. „Żółta febra, różne formy grypy, wścieklizny, brucelozy i choroby z Lyme należą do tych, które przenoszą się ze zwierząt na ludzi, często za pośrednictwem wektorów takich jak gryzonie lub owady” – wylicza CNN. Przypomina, że także SARS, MERS i nowy koronawirus SARS-CoV-2 przeskoczyły na ludzi z nieznanych „rezerwuarów” (termin używany przez wirusologów na określenie naturalnych żywicieli wirusa) w królestwie zwierząt.
"Biały heban". Zobacz poruszający fotoreportaż o tym, że miłość nie pyta o kolor
Znów podejmujemy temat albinizmu w Afryce. Tym razem za sprawą wyjątkowego fotoreportażu „Biały heban”. Te zdjęcia są niezwykłym świadectwem nadziei, odwagi i miłości.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Albinizm nie jest najlepszym darem od losu. Mało powiedziane, zwłaszcza w wielu częściach Afryki. Osoby dotknięte tym schorzeniem muszą walczyć nie tylko ze słońcem, które jest dla nich zabójcze, ale z całym społeczeństwem (którego brak tolerancji również bywa zabójczy). Problem dotyczy zwłaszcza albinosów z Tanzanii czy Burundii, którzy z powodu swojej choroby są dyskryminowani, okaleczani, a nawet mordowani – nomen omen w "biały" dzień. Biały heban W nieco lepszej sytuacji są Ndundus - kongijscy albinosi - bezpieczniejsi we własnym kraju i coraz bardziej zintegrowani. To właśnie ich temat podjęła Patricia Willocq, autorka fotoreportażu „Biały heban”. Fotografka urodziła się w 1980 roku w Kongu. Po ukończeniu studiów opuściła Afrykę i wyruszyła w podróż dookoła świata. Do ojczyzny wróciła w czerwcu 2013 roku. - Pamiętam, że jako dziecko byłam zafascynowana ludźmi z albinizmem. Dwadzieścia lat później, gdy powróciłam do kraju, ta fascynacja okazała się jeszcze bardziej zakorzeniona niż sądziłam – opowiada. Tolerancja i godność. Zawsze Fotografka nie stroni od trudnych tematów, ale nigdy nie popada w beznadzieję. Na te niejednokrotnie ponure kwestie patrzy zawsze z punktu widzenia tolerancji i godności. Za "Biały heban" Willocq otrzymała wyróżnienie w konkursie Unicef Photo of the Year 2013. - Mam nadzieję, że moje zdjęcia przyczynią się do lepszego zrozumienia sytuacji osób z albinizmem – dodaje. Z pewnością. Fotoreportaż jest niezwykłym świadectwem nadziei, odwagi i miłości.
Jaka jest prawdziwa cena taniej elektroniki? To bieda i przemoc w Afryce
Minerały zawarte w naszych gadżetach stały się przyczyną nieopisanej przemocy w Demokratycznej Republice Konga.
Pierwszy młodociany żołnierz wyskakuje z lasu, ściskając w jednej ręce kałasznikowa, a w drugiej pączki marihuany. Dzieciak ma jakieś 14–15 lat i głupkowaty, szelmowski uśmiech, jakby przed chwilą coś ukradł, co zresztą prawdopodobnie miało miejsce. Głowę przyozdabia mu damska peruka z warkoczykami do ramion. W ciągu kilku sekund spośród gęstego listowia wokół nas wynurza się reszta jego grupy, około 10 uzbrojonych po zęby młodzików w złachanych mundurach i brudnych podkoszulkach, którzy blokują czerwoną drogę gruntową przed nami. To droga do Bavi, kontrolowanej przez rebeliantów kopalni złota na wschodnich krańcach Demokratycznej Republiki Konga. Jest to największe państwo Czarnej Afryki i teoretycznie jedno z najbogatszych. Ma zasoby, od których kręci się w głowie – diamenty, złoto, kobalt, miedź, cynę, tantal, co chcecie. Jednak z powodu niekończącej się wojny należy do najbiedniejszych i najbardziej udręczonych krajów świata. Kontrolowane przez milicje kopalnie Konga zasilały w surowce największe firmy elektroniczne i jubilerskie, podsycając zarazem chaos. Okazuje się, że twój laptop – albo kamera, albo konsola do gier, albo złoty naszyjnik – może zawierać cząstkę kongijskiego cierpienia. Kopalnie w rejonie Bavi kontroluje brzuchaty watażka zwany Cobra Matata, choć może słowo „kontroluje” jest za mocne. Tu nie ma dostrzegalnych linii frontu określających, gdzie kończy się władza rządu, a zaczyna terytorium Cobry, nie ma wrogich oddziałów kulących się w okopach i przypatrujących sobie nawzajem przez celowniki karabinów. Są tylko niedookreślone strefy wpływów. W jednym miejscu pod drzewem mango wyleguje się kilku gości opłacanych przez kongijski rząd, a jakieś 3 km dalej przy tej samej drodze paru młodocianych żołnierzy Cobry pali sobie trawkę, zaś między nimi nie ma nic prócz wielkiego, mieniącego się odcieniami zieleni pustkowia stanowiącego ziemię niczyją. Sigara! Sigara! – wrzeszczą uzbrojone dzieciaki, domagając się papierosów. Wraz z fotografem Marcusem Bleasdale’em szybko wystawiamy przez okno garście sportsmanów, miejscowej marki, a rozgorączkowane dłonie chwytają je natychmiast. Wygląda na to, że ten okup, w połączeniu z kilkoma tysiącami pomiętych kongijskich franków wartymi pięć dolarów, załatwia sprawę i oto znowu podskakujemy na wyboistej drodze, obok krytych strzechą wiosek i bananowych gajów. W oddali widać ogromne góry. Po dotarciu do Bavi siadamy ze starszyzną wioski, aby porozmawiać o złocie. W ciągu ostatnich 10 lat światowe ceny tego kruszcu wzrosły czterokrotnie, ale tu nie widać tej koniunktury. Bavi robi takie samo przygnębiające wrażenie jak wszystkie wioski na wschodzie kraju – to grupa przycupniętych przy drodze okrągłych chat, targ ze straganami skleconymi z patyków, sklepikarze oferujący używaną odzież, mężczyźni o szklistych oczach cuchnący domowym piwem i potykający się na gruntowych ścieżkach. Nie ma tu prądu ani bieżącej wody. Starsi mówią, że brakuje im leków i książek do szkoły. Dzieci są bose i mają brzuchy wydęte jak balony – z powodu niedożywienia, robaków albo jednego i drugiego. – Jesteśmy bez grosza – mówi Juma Mafu, członek starszyzny. – Mamy mnóstwo złota, ale brak nam maszyn. Nasi górnicy pracują gołymi rękami. Żadne duże firmy nie zawitają tutaj, dopóki nie nastanie pokój. A na to się nie zanosi. Słońce chyli się ku zachodowi, gdy schodzimy w dół, w stronę kopalni złota. Najpierw musimy się przywitać z „ministrem kopalń”, który siedzi jak Budda w pubie na rynku, spoglądając przymkniętymi oczyma spoza lasu świeżo opróżnionych butelek piwa. Jest ogromnym mężczyzną w taniej srebrzystej marynarce opinającej jego plecy pokryte wielkimi fałdami tłuszczu. – Hujambo, mzee – pozdrawiam go z szacunkiem w języku suahili. Odpowiada mi głośnym beknięciem. Mówię, że jesteśmy dziennikarzami i chcielibyśmy zobaczyć kopalnię. Chichocze paskudnie, po czym pyta: – Skąd mam wiedzieć, że jesteście dziennikarzami? Może jesteście szpiegami. Słowo „szpiedzy” przelatuje przez rynek jak iskra, podrywając tłumek ludzi, który nagle zbiera się wokół nas. Jednooki młody człowiek piorunuje nas wzrokiem, kierując ku nam broń. Inny opryskliwym tonem oświadcza, że pracuje dla kongijskiego wywiadu i chce zobaczyć nasze dokumenty. Pora się wynosić, myślę. I to zaraz. Z całą swobodą, na jaką mnie w tej chwili stać, choć głos zaczyna mi się łamać, mówię: – Dobrze… eee… nie ma problemu. To my sobie… pójdziemy. Lecz minister kopalń kręci tłustą głową. – Nie, nie pójdziecie. Jesteście aresztowani. – Za co? – pytam, czując suchość w gardle. – Za przebywanie w zone rouge? Czyż większość wschodniego Konga nie stanowi „czerwonej strefy” kontrolowanej przez uzbrojone grupy? Chyba tak. Ale nie mówię nic, bo w po chwili prowadzą nas do samochodu, którym przez pięć godzin jedziemy do większego miasteczka, o nazwie Bunia, gdzie będziemy trzymani na muszce i przesłuchiwani w małym ciemnym budynku z tajemniczymi plamami na podłodze. Rząd w kinszasie, stolicy kraju, jest słaby i skorumpowany, dlatego ten ogromny naród przegnił do szpiku kości. Na wschodzie zapanowała anarchia wywoływana przez rozliczne rebelianckie bandy. Oddziały rządowe są często równie chciwe i nikczemne. Niewielu ludzi w ostatnich czasach cierpiało tak długo i na tak przerażającą skalę jak Kongijczycy. W jakim innym miejscu mężczyźni, kobiety i dzieci są zabijani całymi setkami, rok po roku, czasami tak głęboko w puszczy, że muszą minąć tygodnie, nim prawda wyjdzie na jaw? W jakim innym miejscu gwałcone są setki tysięcy kobiet i prawie nikt nie ponosi za to kary? Aby pojąć, jak Kongo popadło w to szaleństwo, trzeba się cofnąć o ponad 100 lat, do czasów, gdy Leopold II, król Belgii, zajął tę ogromną przestrzeń w środku Afryki jako swoją osobistą kolonię. Chodziło mu o kauczuk i kość słoniową, więc rozpoczął intensywny, bezwzględny rabunek zasobów Konga. Rabunek, który trwa do dziś. Kiedy w roku 1960 Belgowie raptownie uznali niepodległość kraju, natychmiast wybuchły powstania, które utorowały drogę do władzy młodemu, ambitnemu wojskowemu Mobutu Sese Seko. Ten rządził przez 32 lata, objadając się świeżymi tortami z Paryża przywożonymi drogą lotniczą do jego pałaców w puszczy, podczas gdy kongijskie dzieci przymierały głodem. W końcu jednak Mobutu upadł, pociągając za sobą kraj. W 1994 r. w sąsiedniej Rwandzie doszło do ludobójstwa, w którym mogło zginąć nawet milion ludzi. Wielu morderców zbiegło do puszcz wschodniego Konga, które stało się bazą sił destabilizujących Rwandę. Toteż Rwanda sprzymierzyła się z sąsiednią Ugandą i najechała Demokratyczną Republikę Konga, obalając w 1997 r. Mobutu i wynosząc do władzy Laurenta Kabilę. Ten jednak wkrótce zirytował zwycięzców, skłaniając ich do ponownej napaści. Ta druga faza konfliktu, w której wzięły udział Czad, Namibia, Angola, Burundi, Sudan i Zimbabwe, jest często nazywana wielką wojną afrykańską. W zaistniałym wówczas chaosie obce wojska i grupy buntowników zajęły kopalnie. Rebelianci finansowali swe brutalne działania sprzedażą surowców naturalnych – diamentów, złota, cyny i tantalu – twardego, odpornego na korozję metalu stosowanego w przemyśle elektronicznym. Wschodnie Kongo daje 20 do 50 proc. światowej podaży tantalu. W wyniku silnych międzynarodowych nacisków w pierwszych latach XXI w. obce wojska oficjalnie się wycofały, pozostawiając Kongo w ruinach. Zniszczone zostały mosty, drogi, domy, szkoły. Życie straciło aż 5 mln Kongijczyków. Organizowano konferencje pokojowe, ale serdeczne spotkania w eleganckich hotelach nie zdołały zmienić tragicznej rzeczywistości w kraju. ONZ wysłała wielotysięczne siły pokojowe – dziś jest tam około 17 tys. błękitnych hełmów – lecz krew płynęła nadal. Różne kraje zebrały 500 mln dolarów na sfinansowanie kongijskich wyborów w 2006 r., ale to także nie zmieniło sytuacji. Wschód kraju pozostał polem bitwy. Ugandyjczycy, Rwandyjczycy i Burundyjczycy nadal przekradali się przez granicę, by sponsorować różne grupy rebelianckie, które za zrabowane minerały kupowały więcej broni i opłacały kolejnych bojowników, takich jak chłopcy Cobry Mataty. Pomimo międzynarodowych protestów nikt nie wiedział, co należy robić. Działania podejmowane przez organizacje zajmujące się prawami człowieka masę krytyczną osiągnęły około roku 2008. Zaczęto zadawać pytania: A co z minerałami? A gdyby tak oczyścić kongijski handel minerałami i zablokować kartę bankomatową rebeliantów? Kampania poświęcona krwawym diamentom, trwająca w latach 90. XX w., ujawniła, że handel tymi klejnotami służy do finansowania rebelii w Afryce Zachodniej. A gdyby w podobny sposób potraktować konfliktogenne minerały z Konga? 21 lipca 2010 r. prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama podpisał ustawę Dodda-Franka. Prawo to wymagało, aby firmy notowane na giełdzie ujawniały, czy ich produkty zawierają minerały z kontrolowanych przez zbrojne grupy kopalń w Demokratycznej Republice Konga i jej pobliżu. Choć ustawa otwarcie nie zakazywała korporacjom używania kongijskich kopalin, duże firmy obawiały się, że będą wiązane z czymś, co jest zapewne najgorszą katastrofą humanitarną na świecie. Krytycy ustawy Dodda-Franka podnosili, że może ona skłonić firmy do bojkotowania wszystkich minerałów z Konga, co w sposób niezamierzony mogłoby uderzyć w górników. I tak rzeczywiście się działo, przynajmniej na początku. Międzynarodowe koncerny przestały kupować cynę i tantal z hut, które nie potrafiły udowodnić, że ich produkty nie finansują konfliktu. A we wrześniu 2010 r. kongijski rząd wydał sześciomiesięczny zakaz wszelkiej działalności górniczej i handlowej na wschodzie – co było prawdziwym ekonomicznym ciosem dla tysięcy górników. Potem jednak pojawiły się nieśmiałe oznaki zmian w handlu minerałami. Kongijskie władze zaczęły kontrolować kopalnie. Armia wyparła milicje i zaczęła monitorować wydobycie. Dochody zbrojnych grup spadły o 65 proc. Odwiedziliśmy jedną z „zielonych”, czyli wolnych od konfliktu kopalń w Nyabibwe, ośrodku wydobywczym ciągnącym się kilometrami w dolinie nieopodal jeziora Kiwu. Na zboczu pełzali młodzi ludzie w łachmanach, z czołówkami na głowach, wykuwając, wykopując, wygarniając, ładując i wlokąc każdą możliwą bryłkę żółtawej skały zwanej kasyterytem, rudy cyny. Policzki mieli wypchane trzciną cukrową, która dodawała im energii. Przypominali armię mrówek wydatkującą miliony kalorii oraz litrów potu, aby nakarmić odległy światowy przemysł. W Nyabibwe cały łatwo dostępny kasyteryt został wydobyty dawno temu, więc dzisiejsi górnicy muszą wgryzać się głęboko w górę, używając jedynie młotów i łopat. W jednym z tuneli wilgotne, oślizgłe ściany zwężały się z każdym krokiem. W ciemnościach nie było wiadomo, gdzie jest dół, a gdzie góra, słychać było tylko uporczywe kapanie wody i słaby głos mężczyzn śpiewających gdzieś głęboko, w trzewiach ziemi. Z tuneli górnicy wynoszą na plecach worki kasyterytu i wloką je do chatki u stóp góry, gdzie urzędnicy je ważą, zapisują wyniki w wielkiej księdze i przyklejają do nich znaczki z kodem paskowym zaświadczające, że ten minerał nie ma nic wspólnego z konfliktem. Potem kasyteryt jest zawożony motorem albo półciężarówką do Bukavu, głównego miasta, skąd jedzie do Rwandy i dalej, do tanzańskiego portu Dar es Salaam. W końcu ląduje w Malezji, gdzie jest wytapiany w temperaturze przekraczającej 1200OC. Kiedyś kopalnię w Nyabibwe prowadzili kongijscy żołnierze, ale w 2011 r. rząd nakazał wojsku opuszczenie zakładu. Niezależne raporty wskazują jednak, że od tamtej pory w kopalni może nadal odbywać się przemyt kierowany przez wojskowych. Lecz kiedy my tam byliśmy, w styczniu tego roku, nie widzieliśmy żadnych żołnierzy, członków milicji ani pracujących dzieci. Wyglądało na to, że w Nyabibwe dokonał się postęp. Problem polega na tym, że wciąż zbyt mało jest czystych kopalń. Tylko około 10 proc. z nich (55) uznano za wolne od konfliktu. Choć zdołano zdemilitaryzować większość wydobycia cyny, tantalu i wolframu, duża część kopalń złota pozostaje w rękach armii albo rebeliantów. Po aresztowaniu żołnierze przez wiele godzin przesłuchiwali nas w Buni. – Kto was zawiózł do Bavi? Jaki był cel waszej podróży? Dokąd jechaliście? – wrzeszczeli. Byliśmy skonsternowani. Wiedzieliśmy, że Bavi kontrolują rebelianci. Na własne oczy widzieliśmy ich nieobliczalnych młodocianych żołnierzy. Dlaczego zatem aresztował nas oficer rządowego wywiadu? Czy rząd nie powinien walczyć z rebeliantami? Gdy nas w końcu zwolniono, agenci służby bezpieczeństwa podążali za nami i spali w samochodzie przed hotelem. – Wkroczyliście do gry – wyjaśnił nam urzędnik ONZ przez wiele lat pracujący w Kongu. – Oni wszyscy dzielą się łupami. To przepychanka, w której każdy stara się zagarnąć, ile zdoła. Wskazał na niedawny skandal z gen. Gabrielem Amisim, dowódcą kongijskich sił lądowych, który został zawieszony, gdy oenzetowscy śledczy ujawnili, że potajemnie sprzedawał grupom rebelianckim broń i amunicję, za pomocą której kłusowali na słonie w celu pozyskania kłów. – Rząd upada, więc każdy próbuje zrobić jakiś interes i wykiwać Kinszasę – stwierdził ów urzędnik ONZ. – Ci faceci w Bavi nie chcieli, żebyście zobaczyli, co kombinują. Gdy zapytaliśmy, czego potrzeba do naprawy Konga, przez dłuższą chwilę patrzył na swoje wyglansowane buty. – Nie ma prostego rozwiązania – powiedział. – I nie jestem nawet pewien, czy w ogóle jakieś istnieje. Warto wiedzieć: Kiedy po raz pierwszy trafiłem do Konga, szybko uświadomiłem sobie, że w sto lat po Jądrze ciemności Josepha Conrada nic się nie zmieniło. Ludzie nadal byli wyzyskiwani, tylko teraz tutejsze zasoby wysysały międzynarodowe korporacje. Raport z 2004 r. stwierdzał, że w wyniku konfliktu, nazywanego obecnie wielką wojną afrykańską, straciło życie ponad 4 mln ludzi. Nie mogłem po prostu uwierzyć, że nikt nie mówi o tej przerażającej liczbie ofiar. Byłem wściekły. W pewnym okresie spędzałem tam po osiem miesięcy rocznie, fotografując wojnę, ale z Kinszasy relacjonowała ją zaledwie garstka reporterów. Dlatego wciąż publikuję te zdjęcia. Chcę, żeby ludzie byli równie rozzłoszczeni jak ja. Chcę, by wiedzieli, że minerały używane do produkcji naszych telefonów komórkowych, komputerów i aparatów fotograficznych finansują przemoc. Jak możemy powstrzymać ten horror? To się zaczyna od fotografii. - Marcus Bleasdale Wschodnie prowincje Konga, leżące z dala od władzy Kinszasy, obfitują w minerały, ale te bogactwa podsycają konflikt zbrojny od lat 90. XX w. Dowódcy wojskowi i wodzowie milicji, częstokroć wspierani przez sąsiednie Rwandę i Ugandę, rywalizują o kontrolę nad wydobyciem.
Drugi w historii najtragiczniejszy wybuch Eboli oficjalnie zakończony. Ale walka trwa
Druga co do wielkości epidemia wirusa Ebola nareszcie dobiegła końca. Ognisko wybuchło we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga w sierpniu 2018 roku. Przez cały okres epidemii zachorowało 3 470 osób, a prawie dwie trzecie z nich – czyli 2287 pacjentów – zmarło.
25 czerwca minęło dokładnie 42 dni od czasu, kiedy ostatni pacjent zakażony wirusem w rejonie epidemii opuścił szpital. Miało to miejsce 14 maja. 42 dni to dwa pełne okresy inkubacji wirusa Eboli. W związku z tym, że w tym okresie nie zgłoszono żadnego nowego przypadku infekcji, urzędnicy ochrony zdrowia Konga i Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie ogłosiły zakończenie epidemii w tym rejonie. Najwięcej przypadków miało miejsce w prowincjach North Kivu i Ituri, a urzędnicy ds. ochrony zdrowia musieli tam walczyć z grupami bojowników, aby powstrzymać wirusa. Trwająca 22 miesiące epidemia była dziesiątym ogniskiem Eboli w Kongo, od 1976 roku, kiedy po raz pierwszy zetknięto się z tą śmiertelnie groźną chorobą. Skuteczne leki i szczepionki W przeciwieństwie do poprzednich epidemii wirusa Ebola, tym razem lekarze mieli w swoim arsenale skuteczną szczepionkę, która pomogła ograniczyć liczbę przypadków. W 2019 r. szczepionka stała się pierwszą i wciąż jedyną szczepionką, która uzyskała aprobatę amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków. Dwa nowe sposoby leczenia okazały się również bardzo skuteczne w utrzymywaniu pacjentów przy życiu w badaniach klinicznych podczas epidemii. WHO twierdzi, że w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się śmiertelnego wirusa lokalni pracownicy służby zdrowia zidentyfikowali 250 000 osób, które miały kontakt z zarażonymi osobami, przetestowali 220 000 próbek i zaszczepili 303 000 osób. – Kongo jest teraz lepsze, mądrzejsze i szybsze w reagowaniu na Ebolę, a jest to trwałe dziedzictwo, które wspiera reakcję na COVID-19 i inne epidemie – powiedział Matshidiso Moeti, dyrektor regionalny WHO dla Afryki. Doświadczenie to zostanie przetestowane w nadchodzących miesiącach, gdy lokalni urzędnicy ds. zdrowia będą podejmować kolejne wysiłki w zwalczaniu COVID-19, epidemii odry i kolejnego – już 11. w historii Konga – wybuchu epidemii wirusa Ebola, który 1 czerwca ogłoszono w północno-zachodniej prowincji Equateur. Katarzyna Grzelak
Nowe ognisko Eboli w Kongo. „Świat walczy nie tylko z koronawirusem”
Pięć osób, w tym 15-letnia dziewczynka, zmarło na Ebolę w Demokratycznej Republice Konga – podał UNICEF. Łącznie zgłoszono dziewięć przypadków zachorowania. To już 11 wybuch epidemii Eboli w tym kraju od 1976 roku, kiedy po raz pierwszy zetknięto się z śmiertelnie groźną chorobą.
Czterej chorzy pacjenci – podobnie jak wcześniej zmarłe osoby – przebywają w izolatkach w szpitalu w miejscowości Wangata niedaleko Mbandaki. Przypadki śmiertelne odnotowano między 18 a 30 maja, ale dopiero teraz potwierdzono, że były związane z rozprzestrzenianiem się wirusa Ebola. W poniedziałek dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia Tedros Adhanom Ghebreyesus napisał na Twitterze, że w mieście Mbandaka w północno-zachodniej prowincji Equateur, zgłoszono sześć przypadków wirusa. Kongijski minister zdrowia, Eteni Longondo potwierdził, że kraj ma do czynienia z nową epidemią. - Krajowy Instytut Badań Biomedycznych (INRB) właśnie potwierdził, że próbki z Mbandaki są pozytywne na obecność wirusa Ebola. Bardzo szybko wyślemy szczepionkę, a także leki. Nowa epidemia jest faktem – powiedział na konferencji prasowej. – Jest to przypomnienie, że COVID-19 nie jest jedynym zagrożeniem dla zdrowia, z jakim spotykają się ludzie. Chociaż większość naszej uwagi skupia się na pandemii, WHO nadal monitoruje i reaguje na wiele innych zagrożeń zdrowia – powiedział Ghebreyesus. Podał też informacje na temat sytuacji związanej z koronawirusem, jaka panuje w Kongo. Do tej pory potwierdzono tam 3 195 przypadków zakażenia, a 72 osoby zmarły. Śmiertelnie groźna Ebola jest jednym z najbardziej śmiertelnych wirusów na świecie. Odsetek śmiertelności może osiągać od 25 do nawet 90 proc. – zależy od warunków, szybkości reakcji i miejsca wybuchu epidemii. Wirus przenosi się przez kontakt z płynami ustrojowymi chorego. W Wangata, mimo szybkiej reakcji, władze są przekonane, że w najbliższym czasie pojawią się kolejne przypadki zachorowań. WHO obawia się, że w kraju mogą pojawić się kolejne ogniska epidemiczne. Sytuacja jest o tyle trudna, że zbiega się w czasie z największą jak dotychczas epidemią odry. Od jej wybuchu w 2019 roku zarażonych zostało już prawie 370 000 osób, a zmarło ponad 6 700 osób. W kraju panuje też cholera. We wschodnich rejonach Demokratycznej Republiki Konga prawie udało się opanować epidemię Eboli, z którą ten region zmagał się od 2018 roku. Od wybuchu tego ogniska zachorowało 3 400 mieszkańców, a zmarło blisko 2 500 z nich. W ciągu ostatnich 21 dni nie odnotowano tam żadnego nowego zachorowania. Ale okres inkubacji wirusa wynosi właśnie 21 dni, dlatego WHO rekomenduje odczekanie dwóch pełnych okresów – czyli 42 dni – przed ogłoszeniem zakończenia epidemii. Największy jak dotąd wybuch epidemii Eboli miał miejsce w latach 2014-2016 w zachodnioafrykańskich krajach Liberii, Sierra Leone i Gwinei. Ponad 28 000 osób zostało wówczas zarażonych, a ponad 11 000 zmarło. Katarzyna Grzelak
Liputa: Afrykański wynalazek do zadań specjalnych
Liputa, czyli półtora metra materiału, to prawdziwy przebój afrykańskiej mody. Co można z niej zrobić?
W dzieciństwie, gdy wszystkie ubrania były w praniu, obwiązywaliśmy się chustą liputą, ściskaliśmy się paskiem, a za pazuchę wkładaliśmy książki. I szliśmy do szkoły – mówi Komba Kasima Kanda z Demokratycznej Republiki Konga. Z kolei dorosłym mężczyznom zdarza się używać liputy swojej żony jako piżamy, szczególnie w czasie upałów. Jednak to kobiety znają jej prawdziwe sekrety. – Wzory chust zmieniają się z sezonu na sezon. Ale sama chusta jest ponadczasowa. W Afryce używamy jej od wieków – podkreśla Catherine Kasima Kanda z fundacji Afryka Inaczej. Ten kawałek materiału ma w Afryce wiele nazw. W Zambii mówi się na niego chitenge, na Zanzibarze kanga, a w Kongu właśnie liputa. Zawsze ma niebanalny wzor, który dowolnie można łączyć z innymi tkaninami. Bo ważne, żeby było wesoło i kolorowo. Afrykanki używają liputy jako spódnicy, pareo, chusty do noszenia i karmienia dzieci, turbanu, podkładki do noszenia rzeczy na głowie. Nieść 15 litrów wody, karmić niemowlaka, trzymać jedno dziecko za rękę i jeszcze do tego świetnie wyglądać? – To dzięki lipucie Afrykanki mogą robić wiele rzeczy naraz – przekonuje Catherine. W wielu krajach materiały te są prezentem, który starsze kobiety ofiarowują młodym dziewczynom, gdy te wkraczają w dorosłość. W Malawi, na południowym wschodzie kontynentu, to właśnie w chitenge ubiera się zmarłych. Dlaczego? Bo to najpiękniejsza szata, w jakiej można się udać do raju. 1. Turban Kobiecy, zawadiacki i bardzo twarzowy. Taki jest właśnie turban, który Catherine lubi najbardziej. 2. Spódnica Liputa w ciągu paru sekund może zamienić się w piękną spódnice. Wystarczy owinąć ja dookoła bioder i założyć o siebie końce. Uwaga, nie do wewnątrz, tylko na zewnątrz. Ważne, by krawędź tkaniny wypadła z boku nogi. Wtedy nie trzeba obawiać się, ze odsłonisz przez przypadek kawałek ciała. Bardzo wygodny, przewiewny i całkiem tani sposób na afrykańską kreację. 3. Tornister i szkolny mundurek Owiń liputę wokół bioder. Skrzyżuj z przodu końce i zwiąż je na szyi. Następnie obwiążsię paskiem lub sznurkiem (w Kongu nazywa się on mukuku). W ten sposób utworzysz kieszeń, do której można włożyć np. książki. Takie użycie liputy charakterystyczne jest dla chłopców w wieku szkolnym (taki rodzaj mundurka), raczej nieużywany przez dziewczyny. Zawsze wiązana na gołe ciało. 4. Podkładka do transportu Afrykanki maja mnóstwo rzeczy na głowie, ale wbrew powszechnej opinii nie kosze czy dzbany. A raczej nie bezpośrednio na niej. Do tego konieczna jest liputa! To dzięki niej uzyskują większą stabilność. No i nie boli ich od ciężaru głowa, bo ten równomiernie się rozkłada. W ten sposób można przenosić ciężkie przedmioty wiele kilometrów bez większego wysiłku. Plusem jest także to, ze ma się wolne ręce. Afrykanki sztuki tej uczą się od szóstego roku życia. Czasem zamiast materiału w ten sam sposób skręcają i używają liści kukurydzy. 5. Nosidełko dla dziecka Najpierw trzeba się schylić pod katem 90 stopni i położyć sobie niemowlaka na plecach. Następnie owinąć na nim i na sobie liputę na wysokości swojej pachy (dziecku powinny wystawać raczki i główka). Potem zawija się końce liputy o siebie, łapie materiał na dole i podwija do góry, tak by niemowlakowi odsłonić nóżki. Końce tkaniny krzyżuje się z przodu, a potem jeszcze raz zakłada – o siebie. Takie wiązanie jest pewne i bezpieczne, choć nie ma w nim żadnego supła. Afrykanki twierdza, ze z dzieckiem na plecach potrafi a nawet biegać.
Koncern paliwowy Soco International PLC nie będzie prowadził prac poszukiwawczych w najstarszym parku narodowym Afryki, Wirundze. Dzięki akcji WWF i ponad 750 tysiącom osób, które podpisały się pod specjalną petycją, jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów, nie stanie się miejscem eksploatacji złóż ropy naftowej.
Wirunga jest uznawana za pierwszy park narodowy, który powstał w Afryce. Znajduje się na liście Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO. Jest też jedną z najważniejszych ostoi krytycznie zagrożonych goryli górskich. Przyszłości tego obszaru zagrażało wydobycie ropy naftowej, które mogło być prowadzone na podstawie koncesji udzielonych przez kongijski rząd firmom paliwowym – tłumaczy Paweł Średziński z WWF Polska. – Dlatego w ubiegłym roku rozpoczęliśmy akcję na rzecz powstrzymania poszukiwań ropy naftowej w Wirundze. Zaapelowaliśmy do obu koncernów, francuskiego TOTAL i londyńskiego Soco. TOTAL odpowiedział jako pierwszy i wycofał się ze swoich eksploracyjnych zamiarów. Jednak Soco nie zamierzało zrezygnować ze swoich planów. Dlatego w październiku ubiegłego roku WWF złożył skargę na Soco do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. W rezultacie tej akcji, jak i kampanii petycyjnej, Soco zdecydowało się zakończyć próby sejsmiczne w Parku Narodowym Wirunga i zobowiązało się do tego, że nie będzie poszukiwało i wydobywało ropy na jego obszarze. Sukces w ochronie Wirungi był możliwy dzięki 750 tysiącom naszych sympatyków z całego świata, którzy podpisali się pod specjalną petycją – dodaje Średziński. – Dzięki zaangażowaniu tak wielu osób, udało się powstrzymać kolejne zagrożenie dla przyrody tego parku. Wirunga z powodu swojego położenia we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, znajduje się w zapalnym rejonie tego kraju. Przez ostatnie dwie dekady trwa tam konflikt, który ma związek z występowaniem na tym obszarze bogatych złóż surowców naturalnych. O tym jak niespokojnie jest w Wirundze mogliśmy się przekonać niedawno, kiedy komendant parkowej straży, Emmanuel de Merode, został postrzelony podczas wykonywania swoich obowiązków. WWF od wielu lat działa na rzecz ocalenia Wirungi. Park Narodowy Wirunga jest kluczową ostoją zagrożonych wyginięciem goryli górskich oraz domem dla ponad 200 gatunków ssaków i 700 gatunków ptaków.