To ostatni moment na tanie wakacje? Europa przeżywa turystyczny boom. „Ceny gwałtownie wzrosną”
Po kilku tygodniach napięć i działań zbrojnych na Bliskim Wschodzie globalny rynek turystyczny wyraźnie się przekształca. Dziesiątki tysięcy rezerwacji zostały zmienione lub anulowane, podczas gdy Europa odnotowuje obecnie jeden z najszybszych wzrostów zainteresowania noclegami na świecie. Taka dynamika może w najbliższych miesiącach przełożyć się na wzrost cen i ograniczoną dostępność ofert.
Według danych przekazanych przez platformę turystyczną Lastminute.com, konflikt na Bliskim Wschodzie wpłynął już na około 17 tys. rezerwacji, skłaniając podróżnych do zmiany planów i poszukiwania bezpieczniejszych alternatyw. W efekcie rośnie zainteresowanie europejskimi kierunkami, w tym popularnymi regionami wypoczynkowymi, takimi jak Wyspy Kanaryjskie czy Sardynia. Równocześnie firmy oferujące pakiety wakacyjne do miejsc takich jak Dubaj i Abu Zabi podkreślają, że muszą dynamicznie reagować na zmieniające się preferencje klientów. Wzrost popytu na podróże w obrębie Europy stawia jednak pytanie o dostępność miejsc noclegowych i poziom cen w nadchodzącym sezonie letnim. Wzrost rezerwacji hotelowych w Europie 2026. Nagła zmiana trendu Nasilenie konfliktu na Bliskim Wschodzie pod koniec lutego wyraźnie wpłynęło na globalny rynek turystyczny, powodując zakłócenia w ruchu lotniczym i zmianę kierunków podróży. Ograniczenia w przestrzeni powietrznej oraz niepewność związana z bezpieczeństwem doprowadziły do odwołań części połączeń do regionów takich jak Zjednoczone Emiraty Arabskie, Arabia Saudyjska czy Katar. Jak wynika z danych Lastminute.com, zmiany te dotknęły około 17 tys. rezerwacji, co odpowiada skali ponad jednego dnia standardowych operacji sprzedażowych serwisu. Jednocześnie nie oznacza to spadku zainteresowania podróżami – przeciwnie, popyt utrzymuje się na wysokim poziomie, jednak wyraźnie zmienia się jego kierunek. Coraz więcej turystów decyduje się na wybór destynacji bliższych i postrzeganych jako stabilniejsze, co przekłada się na wzrost popularności europejskich regionów wypoczynkowych. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się m.in. Wyspy Kanaryjskie, Baleary, a także włoskie wyspy – Sycylia i Sardynia. Dane serwisu HotelPlanner.com wskazują, że Europa odnotowała obecnie największy na świecie wzrost przychodów z rezerwacji hotelowych, przy jednoczesnym spadku liczby anulacji. Liczba rezerwacji wzrosła o 37%, a odwołania zmniejszyły się aż o 71%, co potwierdza rosnącą pewność podróżnych wobec europejskich kierunków. Jak podkreślają eksperci branży, obserwowany trend wynika przede wszystkim z potrzeby większej przewidywalności i łatwiejszej organizacji podróży. Globalne spadki rezerwacji i zmiany cen. Które regiony tracą najwięcej? Choć część świata notuje wzrost zainteresowania turystyką, inne regiony mierzą się z wyraźnym załamaniem popytu. Najbardziej dotknięty pozostaje Bliski Wschód, gdzie liczba rezerwacji spadła aż o 63%, a średnie ceny noclegów obniżyły się o 28%. Jednocześnie wskaźnik anulacji wzrósł o 163%, co pokazuje skalę niepewności wśród podróżnych. Sytuacja ta bezpośrednio przekłada się na kondycję lokalnych hoteli, które w obliczu spadku zainteresowania zmuszone są konkurować ceną i elastycznymi warunkami rezerwacji. Drugim najbardziej dotkniętym regionem pozostaje Afryka, gdzie liczba rezerwacji zmniejszyła się o 54%, a ceny noclegów spadły o 15%. W tym przypadku istotny jest jednak spadek liczby anulacji (aż o 75%), co sugeruje, że część turystów, mimo niepewności, decyduje się realizować wcześniej zaplanowane wyjazdy. W Ameryce Łacińskiej, na Karaibach i w Ameryce Środkowej spadek popytu jest łagodniejszy i wynosi 18%, przy jednoczesnym wzroście cen o 6% oraz spadku anulacji o 30%, co wskazuje na względną stabilność i utrzymujące się zainteresowanie tymi kierunkami. Na tym tle wyróżnia się Azja, gdzie liczba rezerwacji wzrosła o 19%, choć jednocześnie obserwowany jest spadek cen i wzrost liczby anulacji, co pokazuje, że podróżni podchodzą do planowania wyjazdów z większą ostrożnością. Z kolei Ameryka Północna pozostaje jednym z bardziej stabilnych rynków, z lepszymi wynikami niż rok wcześniej zarówno pod względem liczby rezerwacji, jak i ograniczonej skali anulacji. Eksperci podkreślają jednak, że obecna sytuacja cenowa może być jedynie przejściowa. Branża turystyczna działa dziś w warunkach obniżonego zaufania konsumentów. Obrazy konfliktu, zakłócenia w ruchu lotniczym i niepewność geopolityczna sprawiają, że hotele unikają gwałtownych podwyżek, starając się utrzymać popyt. Jak zauważa Tim Hentschel, współzałożyciel HotelPlanner.com, „to nie jest moment na agresywne podnoszenie cen, gdy zaufanie podróżnych nie jest najwyższe”. Jednocześnie zaznacza, że ten okres ostrożności może się szybko zakończyć wraz ze spadkiem konkurencji między kierunkami i przesunięciem ruchu turystycznego do wybranych regionów. – Nie zdziwcie się, jeśli ceny gwałtownie wzrosną w okresie letnim i jesiennym w Europie oraz Ameryce Północnej – ostrzega. W praktyce oznacza to, że osoby planujące wyjazdy w drugiej połowie roku mogą zmierzyć się z wyraźnie wyższymi kosztami niż obecnie. Źródła: Daily Mail, Lastminute.com, HotelPlanner.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak konflikt w Iranie wpływa na popularne kierunki turystyczne poza Bliskim Wschodem?
Napięcia wokół Iranu i strategicznej Cieśniny Ormuz zaczynają wywoływać skutki wykraczające daleko poza Bliski Wschód. Wiele gospodarek Azji opiera się na dostawach ropy przepływającej przez ten szlak, dlatego rosnąca niepewność przekłada się nie tylko na rynki energii, ale także na funkcjonowanie popularnych kierunków turystycznych. W jaki sposób konflikt wpływa na podróże w innych częściach świata?
Konsekwencje eskalacji napięć z udziałem Iranu coraz wyraźniej odczuwalne są w globalnej branży turystycznej. Choć pierwsze reakcje obejmowały głównie region Bliskiego Wschodu – w tym zmiany w siatkach połączeń lotniczych i ostrzeżenia dla podróżnych – wpływ konfliktu szybko rozprzestrzenił się na inne części świata. Kluczową rolę odgrywa tu Cieśnina Ormuz, przez którą transportowana jest znaczna część światowych dostaw ropy. W rezultacie wiele państw Azji, w tym Indie, Chiny czy Japonia, musi mierzyć się z rosnącą presją na sektor energetyczny. Przekłada się to na konkretne działania w turystyce – od ograniczania zużycia paliwa po dostosowywanie funkcjonowania infrastruktury i transportu. W efekcie zmiany te zaczynają wpływać również na doświadczenia podróżnych odwiedzających popularne kierunki poza samym regionem konfliktu. Sri Lanka a kryzys paliwowy. Jak konflikt wpływa na turystykę na wyspie? Wpływ napięć wokół Iranu i niepewności na rynku ropy zaczyna być widoczny także w takich kierunkach jak Sri Lanka, silnie uzależnionych od importowanych surowców energetycznych. Kraj ten pozostaje jednym z ważniejszych celów podróży w regionie – w 2024 roku odwiedziło go około 2,05 mln turystów zagranicznych, z czego ponad połowa pochodziła z Europy (w tym niemal 180 tys. z Wielkiej Brytanii, ponad 135 tys. z Niemiec oraz ponad 44 tys. z Polski). Tym samym utrzymanie stabilności sektora turystycznego ma kluczowe znaczenie dla gospodarki. W odpowiedzi na ograniczenia w dostępności paliwa wprowadzono limity jego zakupu oraz zmiany organizacyjne w administracji publicznej, w tym czterodniowy tydzień pracy dla części urzędników. Jednocześnie władze zdecydowały się wyłączyć branżę turystyczną z części restrykcji, wdrażając specjalne rozwiązania dla organizatorów wycieczek i hoteli. W praktyce oznacza to, że choć mieszkańcy odczuwają skutki ograniczeń, sektor turystyczny funkcjonuje w trybie uprzywilejowanym, a obsługa podróżnych pozostaje w dużej mierze niezakłócona. Egipt wprowadza krótsze godziny otwarcia – co to oznacza dla turystów? Egipt pozostaje jednym z najważniejszych kierunków turystycznych regionu, notując rekordowe wyniki – w 2025 roku kraj odwiedziło około 19 milionów turystów, co oznacza wzrost o blisko 20% w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Duże znaczenie dla tego wyniku miało otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego, które stało się jedną z najważniejszych nowych atrakcji przyciągających odwiedzających z całego świata. Pomimo tego władze zdecydowały się na wprowadzenie działań mających ograniczyć zużycie energii. Od końca marca zmieniają się godziny funkcjonowania sklepów, restauracji i centrów handlowych – w dni robocze będą one zamykane około godziny 21:00, a w czwartki i piątki, które pełnią rolę weekendu, około 22:00. Zmiany te wpisują się w szersze działania oszczędnościowe i mogą wpłynąć przede wszystkim na wieczorny rytm życia w miastach. Dla turystów oznacza to konieczność dostosowania planu dnia, zwłaszcza w zakresie kolacji czy zakupów, jednak główne atrakcje oraz infrastruktura turystyczna pozostaną dostępne. Najpopularniejsze kierunki (jak Kair, Luksor czy kurorty nad Morzem Czerwonym) nadal funkcjonują bez większych zakłóceń. Transport w Tajlandii pod presją. Taksówki ograniczają kursy Tajlandia, czyli jeden z najpopularniejszych kierunków turystycznych na świecie, również zaczyna odczuwać konsekwencje napięć na rynku energii. W 2024 roku kraj odwiedziło blisko 33 miliony turystów zagranicznych (w tym ponad 180 tysięcy z Polski), co pokazuje skalę ruchu i znaczenie sprawnie działającej infrastruktury transportowej. Obecnie problemy z dostępnością paliwa szczególnie widoczne są w Bangkoku, gdzie funkcjonowanie transportu indywidualnego uległo wyraźnemu ograniczeniu. Na lotnisku Suvarnabhumi Airport liczba dostępnych taksówek spadła z około 6000 do niespełna 2500, co przekłada się na wydłużony czas oczekiwania dla przylatujących pasażerów. Część kierowców unika także dłuższych kursów, obawiając się problemów z ponownym zatankowaniem pojazdów. Równocześnie władze starają się utrzymać stabilność cen w transporcie publicznym, wprowadzając mechanizmy kontrolujące koszty paliwa i apelując do operatorów o niepodnoszenie opłat. W praktyce oznacza to, że choć podróżni mogą napotkać utrudnienia logistyczne, alternatywne środki transportu – takie jak kolej miejska czy autobusy – pozostają dostępne i funkcjonują bez większych zakłóceń. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polacy zmieniają wakacyjne plany przez konflikt na Bliskim Wschodzie. Gdzie wyjeżdżają w zamian?
Napięcia geopolityczne na Bliskim Wschodzie zaczynają wpływać nie tylko na funkcjonowanie lotnisk i połączeń lotniczych, lecz także na wakacyjne decyzje Polaków. Coraz więcej osób przyznaje, że w związku z obecną sytuacją w regionie rozważa zmianę kierunku podróży. Z badań wynika, że część turystów wybiera bezpieczniejsze destynacje w Europie, a niektórzy całkowicie rezygnują z zagranicznych wyjazdów.
Niepewna sytuacja międzynarodowa coraz częściej odbija się na planach urlopowych turystów. W ostatnim czasie w mediach społecznościowych pojawiło się wiele ofert odsprzedaży zagranicznych wycieczek. Najwięcej wątpliwości dotyczy kierunków położonych w regionie Bliskiego Wschodu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, w tym popularnych wakacyjnych destynacji takich jak Egipt czy Turcja. Obawy pojawiają się również przy podróżach do Azji, które często wiążą się z przesiadkami w krajach Zatoki Perskiej. Jak pokazują najnowsze badania, nie jest to jednak reakcja pojedynczych turystów. Skala zjawiska jest znacznie większa – już blisko 40% respondentów przyznaje, że w związku z obecną sytuacją geopolityczną zmodyfikowało swoje plany urlopowe. Polacy zmieniają kierunki wakacyjne. Europa najbardziej na tym skorzysta W praktyce zmiana planów urlopowych najczęściej oznacza przeniesienie wakacji bliżej domu, przede wszystkim do Europy. Z najnowszego badania wynika, że znacząca część turystów, którzy wcześniej rozważali wyjazd do krajów Bliskiego Wschodu lub jego najbliższego sąsiedztwa, decyduje się obecnie na inne kierunki. Około 17,4% respondentów rezygnuje z podróży do m.in. Egiptu, Turcji czy na Cypr i zamiast tego wybiera destynacje europejskie. Podobny mechanizm widać w przypadku osób planujących wcześniej wyjazd do Azji lub innych krajów regionu Bliskiego Wschodu – 14,7% badanych deklaruje, że zamiast tego zdecyduje się na wakacje w Europie. Jedynie niewielka grupa turystów (3,7%) zmienia kierunek podróży, ale nadal planuje wyjazd poza kontynent europejski. Zdecydowana większość nie rezygnuje więc z samej idei wakacji, lecz wybiera miejsca postrzegane jako bezpieczniejsze i łatwiejsze logistycznie. Eksperci branży turystycznej podkreślają, że jest to dobrze znany mechanizm pojawiający się w okresach geopolitycznej niepewności. – W turystyce w momentach napięć międzynarodowych rzadko obserwujemy całkowitą rezygnację z podróży. Znacznie częściej dochodzi do zmiany kierunku na taki, który wydaje się bezpieczniejszy i prostszy organizacyjnie. W tym roku duża część ruchu turystycznego z kierunków pozaeuropejskich może przenieść się do nadmorskich regionów Półwyspu Iberyjskiego, Apenińskiego czy Bałkańskiego – wskazuje Ankica Ćaleta, CEO agencji My Luxoria. Zmiana wakacyjnych planów szczególnie wyraźnie widoczna jest wśród młodszych turystów. W grupie 25-34 lata aż 45,7% badanych deklaruje modyfikację planów urlopowych, a wśród osób w wieku 18-24 lata odsetek ten sięga 44,1%. Niewiele niższy wynik odnotowano w grupie 35-44 lata, gdzie zmianę planów wskazało 43,3% respondentów. Wśród najmłodszych badanych częściej oznacza to całkowitą rezygnację z podróży do krajów położonych w regionie objętym napięciem – aż 17,4% osób poniżej 25. roku życia zrezygnowało z wakacji w Egipcie, Turcji lub na Cyprze. Jednocześnie w grupie 25-34 lata aż 13,8% respondentów deklaruje, że w tym roku całkowicie zrezygnuje z zagranicznego wyjazdu. Większy odsetek takich decyzji odnotowano jedynie wśród osób w wieku 55-65 lat, gdzie wynosi on około 14%. Dokąd zamiast Bliskiego Wschodu? Polacy wybierają południe Europy Wśród kierunków, które obecnie zyskują największe zainteresowanie turystów z Polski, zdecydowanie dominują państwa europejskie. Z badania wynika, że ponad 65% respondentów wskazuje właśnie Europę jako region, który łączy atrakcyjność turystyczną z poczuciem bezpieczeństwa. Największą popularnością cieszą się kraje położone nad Morzem Śródziemnym. Destynacje takie jak Włochy, Chorwacja czy Grecja za najlepsze miejsce na wakacyjny wypoczynek uznaje 26,2% badanych. Nieco mniej wskazań zdobywa północ kontynentu (obejmująca m.in. Szwecję, Norwegię i Danię), którą wybiera 23,2% respondentów. Kolejne 15,7% osób wskazuje Europę Zachodnią i Środkową, w tym takie kraje jak Niemcy, Austria czy Francja. Wyraźne różnice widać również między grupami wiekowymi. Południowa część Europy przyciąga przede wszystkim młodszych turystów – wśród osób w wieku poniżej 35 lat wskazuje ją około 30–32% badanych. Starsi podróżni z kolei częściej kierują uwagę w stronę chłodniejszych regionów północnej Europy. Zdecydowanie mniejsze zainteresowanie wzbudzają natomiast dalsze destynacje. Azję Południowo-Wschodnią, w tym popularne wcześniej kraje takie jak Indonezja, Tajlandia czy Malediwy, wybiera obecnie mniej niż 5% respondentów. Jeszcze słabiej wypadają kierunki z regionu Bliskiego Wschodu, które wskazuje niespełna 3% badanych, a Afryka Północna (obejmująca m.in. Maroko, Egipt i Tunezję) zdobywa zaledwie 2,4% wskazań. Eksperci rynku turystycznego podkreślają, że popularność południowej Europy wynika z połączenia kilku kluczowych czynników. – Kierunki takie jak Chorwacja są dla turystów bardzo przewidywalne. Można tam dotrzeć bezpośrednim lotem, a w wielu przypadkach także samochodem. Jednocześnie oferują to, czego podróżni szukają latem: morze, dobrą pogodę i rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Coraz częściej obserwujemy też zwrot w stronę bardziej kameralnych form wypoczynku. Zamiast dużych resortów turyści wybierają miejsca, które zapewniają większą prywatność i spokój – dodaje Ankica Ćaleta, CEO agencji wynajmu willi w Chorwacji. Źródło: My Luxoria Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowe badanie sugeruje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które mogłyby zaatakować Ziemię
Szansa na atak ze strony kosmitów jest sto razy mniejsza niż ryzyko zagłady ludzkości przez gigantyczną asteroidę. Mimo to statystyki sugerują, że w naszej galaktyce mogą istnieć co najmniej cztery wrogie cywilizacje.
W tym artykule: Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Jak często ludzie mogliby wywoływać wojny w kosmosie? Jak często wrogie cywilizacje mogą wywoływać wojny? Alberto Caballero nie jest astrofizykiem. Jako doktorant zajmuje się międzynarodowymi konfliktami na hiszpańskim Uniwersytecie Vigo. Ten kierunek badawczy zainspirował go do przeprowadzenia pewnego myślowego eksperymentu. Caballero postawił następujące pytanie. Jeśli w kosmosie istnieją inne cywilizacje i jeśli ich skłonność do najeżdżania sąsiadów odpowiada skłonności Ziemian do wywoływania wojen, to ile może być agresywnych kosmitów tylko w Drodze Mlecznej? Rozumowanie, w którym zawarł odpowiedź, opisał w artykule umieszczonym w archiwum preprintów naukowych arXiv. Artykuł nie został jeszcze zrecenzowany. Mimo to zyskał rozgłos, ponieważ analiza Caballero prowadzi do klarownego wniosku. Statystyka wskazuje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które – gdyby miały takie możliwości techniczne – najechałyby Ziemię. Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Caballero zaczął od zebrania danych o liczbie konfliktów zbrojnych na Ziemi w latach 1950–2022. W tym czasie wojnę, najazd lub inwazję na różną skalę wywołało 51 państw ze 195 istniejących. Na szczycie listy znalazły się Stany Zjednoczone z 14 konfliktami zbrojnymi. Następnie Hiszpan oszacował prawdopodobieństwo, że dany kraj wywoła wojnę, uzależnione od udziału jego wydatków na wojsko w ogólnych, globalnych wydatkach zbrojeniowych. Znów przodowały tu Stany Zjednoczone. Amerykańskie wydatki na wojsko stanowiły 38 proc. wszystkich pieniędzy lokowanych w sektorze zbrojeniowym w badanych okresie. „Mój tata jako pierwszy rozpoczął poszukiwanie obcej inteligencji”. Opowieść córki Franka Drake'a Czy kosmici istnieją? Na wiosnę 1960 roku, 29-letni astronom z pasmami przedwczesnej siwizny i beztroskim nastawieniem, postanowił stawić czoła jednemu z najbardziej egzystencjalnych pytań lu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/frank-drake-jako-pierwszy-rozpoczal-naukowe-poszukiwania-pozaziemskich-cywilizacji-fot-nrao-aui-nsf-9aaa6f2.jpeg" width="938" height="623" alt="Frank Drake jako pierwszy rozpoczął naukowe poszukiwania pozaziemskich cywilizacji (fot. NRAO/AUI/NSF)" title="Frank Drake jako pierwszy rozpoczął naukowe poszukiwania pozaziemskich cywilizacji (fot. NRAO/AUI/NSF)" /> W kolejnym kroku Cabarello zsumował skłonności poszczególnych krajów do wywołania wojny i podzielił wynik przez liczbę krajów na Ziemi. Odsetek, jaki otrzymał – 0,028 proc. – uznał za wskaźnik pokazujący, jakie jest „aktualne prawdopodobieństwo, że ludzkość dokona inwazji na obcą cywilizację”. Jak często ludzie mogliby wywoływać wojny w kosmosie? Była to dopiero pierwsza część eksperymentu myślowego. W następnej Cabarello wykorzystał skalę Kardaszowa, by oszacować, kiedy Ziemianie byliby w stanie opanować podróże międzygwiezdne. Uzależniając zaawansowanie technologiczne od ilości gromadzonej energii policzył, że od tego etapu dzieli nas jeszcze 259 lat. Po przyjęciu założenia, że ludzka skłonność do inwazji maleje z czasem, policzył, że za dwa i pół wieku ryzyko, iż nasi następcy wybiorą się na gwiezdną wojnę, wynosi 0,0014 proc. Jak często wrogie cywilizacje mogą wywoływać wojny? A gdyby przypisaną Homo sapiens skłonność do zachowań agresywnych przełożyć na inne potencjalne cywilizacje z Drogi Mlecznej? Cabarello wykorzystał szacunki SETI z 2012 r. oceniające, na ilu planetach w galaktyce może istnieć życie. Mówią one, że tylko w Drodze Mlecznej może istnieć 15 tys. innych cywilizacji. Ile z nich byłoby wrogich? Jeśli miałyby podobną jak ludzka skłonność do agresji, byłoby ich około 4 (dokładnie 4,42). Jednak – na szczęście – jeśli miałaby być to dodatkowo cywilizacja typu 1 na skali Kardaszowa – czyli taka, która opanowała podróże międzygwiezdne – wówczas wynik obliczeń Cabarello spada poniżej jednego. Odtajnione dokumenty i sygnały z innych galaktyk. Nauka kontra UFO w 2020 Pandemia koronawirusa i przymus tkwienia w czterech ścianach nie osłabił zapału poszukiwaczy pozaziemskich cywilizacji. Ich wyobraźnię dodatkowo pobudzały najnowsze astronomiczne odkrycia. O... – Prawdopodobieństwo, że obca cywilizacja, z którą nawiążemy kontakt nas zaatakuje jest dwa rzędy wielkości mniejsze niż prawdopodobieństwo, że w Ziemię uderzy mordercza asteroida – przyznał Cabarello w swoim artykule. Eksperyment myślowy Hiszpana jest ciekawy. Jednak rozumowanie, jakie zaproponował, budzi wiele zastrzeżeń. Po pierwsze, jego podstawą są dane o konfliktach na Ziemi z krótkiego okresu: tylko siedemdziesięciu lat. Po drugie, opiera się na wielu ryzykowanych założeniach. Np. takim, że skłonność do agresji potencjalnych kosmitów będzie odpowiadała ludzkiej. Jeśli dołożymy do tego ogromne odległości w kosmosie, ryzyko wojny z obcą cywilizacją spada praktycznie do zera. Źródło: arXiv. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Polscy turyści utknęli na Bliskim Wschodzie. Zamknięte niebo i chaos na lotniskach – Komentarz z lotniska w Katarze
Setki Polaków utknęły w Dubaju, Szardży i innych miastach Bliskiego Wschodu po zamknięciu przestrzeni powietrznej w związku z wydarzeniami w Iranie. Władze ZEA pokrywają koszty przymusowych noclegów, a biura podróży organizują powrót. Sytuacja jest dynamiczna.
W wyniku gwałtownej eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie po ataku Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran (w jego wyniku zginął przywódca kraju Ali Khamenei) oraz odwetowych działaniach Iranu, ruch lotniczy w regionie został niemal całkowicie sparaliżowany. Zamknięcie przestrzeni powietrznej objęło: Izrael, Iran, Irak, Bahrajn, Kuwejt, Jordanię, Katar oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie. Decyzja ta natychmiast odbiła się na życiu tysięcy pasażerów, w tym setek Polaków, którzy utknęli w portach przesiadkowych takich jak Dubaj, Abu Zabi czy Szardża. Na lotniskach zapanował chaos. Tablice przylotów i odlotów w Dubaju, największym lotnisku międzynarodowym na świecie, początkowo wskazywały opóźnienia, które szybko przerodziły się w całkowite zawieszenie lotów. Linie lotnicze Emirates, Qatar Airways oraz Etihad Airways wstrzymały swoje operacje, a sytuacja rozlała się na inne porty w regionie. Jak wygląda sytuacja w Katarze? Komentarz z Bliskiego Wschodu – W Katarze panuje duży spokój – mówi National-Geographic.pl Marek Stus, redaktor Pasazer.com i tłumaczy – Pasażerowie linii Qatar Airways szybko otrzymali wsparcie, w tym zakwaterowanie w hotelach oraz dzienny kredyt na posiłki w wysokości 250 zł, który w pełni wystarcza. Rezerwacje pokoi są automatycznie przedłużane każdego ranka od soboty. Doceniam, że wszystko przebiega sprawnie, bez konieczności uciążliwego kontaktowania się z liniami czy dopraszania się o pomoc. Obsługa w hotelu jest kompetentna i życzliwa. Życie na ulicach toczy się normalnie - ruch samochodowy jest spory, a w związku z trwającym Ramadanem wieczorami restauracje wypełniają się mieszkańcami miasta. Obecnie nie wiadomo, kiedy wznowione zostaną loty. Przestrzeń powietrzna nad Katarem pozostaje zamknięta co najmniej do jutra do godziny 9:00, jednak sytuacja jest dynamiczna. W przypadku mojej rezerwacji katarski przewoźnik zaproponował lot w najbliższą środę, choć zdaje sobie sprawę, że jest to jedynie wstępny plan. Zamknięta przestrzeń powietrzna, odwołane loty i działania służb W obliczu zamknięcia przestrzeni powietrznej podróżni byli zmuszeni do poszukiwania alternatywnych rozwiązań. W wielu przypadkach jedyną możliwością opuszczenia krajów objętych blokadą stała się droga lądowa, na przykład przez Egipt. Jednak nawet to nie zawsze jest wykonalne dla wszystkich. Władze Zjednoczonych Emiratów Arabskich zareagowały, deklarując pokrycie kosztów przymusowych noclegów dla turystów, którzy z powodu zamknięcia nieba utknęli w Dubaju, Abu Zabi czy Szardży. Departament Kultury i Turystyki Abu Zabi wydał oficjalne zalecenie dla hoteli, by przedłużyły pobyt gości, a wszystkie związane z tym wydatki zostaną pokryte przez administrację emiratu. Osoby, które wracały z wakacji w Azji – na przykład z Wietnamu – i miały międzylądowanie w Dubaju, zostały skierowane do hoteli. Całe grupy klientów biur podróży takich jak Rainbow Tours i Nekera znalazły się pod opieką swoich operatorów oraz służb kryzysowych. Z relacji turystów wynika, że na lotniskach panowała dezorganizacja, w nocy byli ewakuowani do autobusów i następnie przewożeni do hoteli. Jak biura podróży i MSZ pomagają Polakom w regionie? Polskie biura podróży stanęły przed bezprecedensowym wyzwaniem logistycznym. Klienci otrzymali wsparcie – uruchomiono infolinie alarmowe i powołano sztaby kryzysowe, które monitorują sytuację przez całą dobę. Rainbow Tours oraz Nekera zapewniają przedłużenie pobytu w hotelach na własny koszt, pokrywają wydatki związane z ewentualnym zakupem nowych biletów lotniczych i automatycznie przedłużają polisy ubezpieczeniowe na czas przymusowego pobytu. Ważna informacja: żaden z polskich turystów nie został poszkodowany w wyniku ataków i nikt nie przebywa bezpośrednio w strefach zagrożenia. Biura podróży wydają swoim klientom jasne instrukcje – nie wolno samodzielnie korzystać z transportu publicznego ani opuszczać hoteli bez wiedzy i koordynacji rezydentów. MSZ i polskie placówki dyplomatyczne zalecają Polakom przebywającym na Bliskim Wschodzie niezwłoczną rejestrację w systemie Odyseusz oraz gotowość do szybkiej ewakuacji. Polskie służby przypominają także o zabezpieczeniu środków finansowych, posiadaniu ważnego paszportu, naładowanego telefonu oraz leków na wypadek konieczności nagłego opuszczenia regionu. Gdzie Polacy mogą szukać schronienia i jakie są dalsze kroki? Osoby, które utknęły w portach przesiadkowych, mogą liczyć na schronienie w hotelach opłacanych przez władze ZEA lub przez polskie biura podróży. W Abu Zabi, Dubaju i Szardży przygotowano specjalne instrukcje dla hoteli i obsługi, aby zapewnić komfort i bezpieczeństwo turystom czekającym na rozwój sytuacji. Dla osób, które próbują opuścić region, ewakuacja możliwa jest w niektórych przypadkach tylko drogą lądową – na przykład przez przejście graniczne z Egiptem. W przypadku podróży do samego Egiptu – kraju nieobjętego konfliktem – biura podróży informują, że ewentualna rezygnacja wiąże się ze standardowymi warunkami anulacji. MSZ ostrzega, że sytuacja na Bliskim Wschodzie pozostaje dynamiczna i niestabilna. Zaleca ścisłe stosowanie się do komunikatów lokalnych służb, monitorowanie bieżących informacji oraz utrzymywanie kontaktu z polskimi placówkami dyplomatycznymi. Źródła: TVN24, Onet, Interia, Vietnam.vn
Raj? Nie dla mieszkańców. Co się dzieje na Jamajce?
Biel piasku i błękit Morza Karaibskiego są na Jamajce towarem luksusowym. I nie tyczy się to turystów, którzy za egzotyczne wakacje muszą zapłacić z własnej kieszeni. Coraz więcej plaż staje się niedostępnych dla ludności lokalnej, której więzi z linią brzegową są sukcesywnie zrywane.
Pamiętam swój wyjazd do Egiptu. Po dziesięciu dniach intensywnej wędrówki po pustyni i upalnych metropoliach skierowałem się w stronę Morza Czerwonego. Po dotarciu do Hurghady od razu ruszyłem ku wodzie, chcąc się schłodzić. Na mojej drodze stanął jednak najpierw jeden, a potem drugi hotelowy szlaban. Po kolejnej nieudanej próbie sforsowania resortowych zasieków zdecydowałem się wrócić do swojego apartamentu i zaznać kąpieli w basenie. Tego dnia nie było mi dane popływać w Morzu Czerwonym. Sytuacja w tamtym regionie egipskiego wybrzeża do złudzenia przypomina realia linii brzegowej Jamajki. Z tą różnicą, że na karaibskiej wyspie problem z zażyciem kąpieli mają nie tylko turyści, którzy nie nocują w jednym z nadmorskich hoteli, lecz także miejscowa ludność – związana z wodą na długo przed tym, zanim wylano pierwsze fundamenty pod turystyczną rewolucję. Rajskie plaże nie dla lokalnych mieszkańców W ostatnich latach Jamajka wyrosła na jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych na Morzu Karaibskim. W 2024 roku wyspa gościła aż 4,3 miliona turystów, z których większość spędzała czas na rajskich jamajskich plażach. Problem w tym, że tereny zaanektowane przez przybrzeżne, ekskluzywne hotele trudno dziś nazwać wspólną własnością Jamajczyków. W praktyce obywatele Jamajki nie mogą korzystać z dużej części wybrzeża, jeśli nie są gośćmi jednego z nadmorskich resortów. Według danych zbieranych przez Jamaica Beach Birthright Environmental Movement (JaBBEM), jedynie 0,6% całej, liczącej 1022 kilometry linii brzegowej Jamajki stanowią publiczne plaże dostępne dla wszystkich. Oznacza to, że mniej niż jeden procent plaż na Jamajce jest dostępny dla lokalnych mieszkańców, którzy chcą popływać, uprawiać sport lub spędzać czas z rodziną. Jak podkreśla Monique Christie z JaBBEM, w całym Montego Bay – największym ośrodku turystycznym Jamajki – funkcjonują dziś zaledwie cztery publiczne plaże. Większość miejsc, które przez lata były częścią codziennego życia Jamajczyków, została sprywatyzowana i znajduje się obecnie w rękach hoteli, restauracji oraz beach barów. Prywatyzacja jamajskich plaż Obecne realia jamajskiej linii brzegowej są, zdaniem wielu, pozostałością po czasach kolonialnego panowania nad wyspą. Na tropikalnej Jamajce nadal obowiązuje dokument z 1956 roku – Beach Control Act (ang. Ustawa o Kontroli Plaż), na mocy którego państwo jest formalnym właścicielem wybrzeża, a obywatelom nie gwarantuje się publicznego prawa do pływania ani swobodnego korzystania z plaż. W praktyce oznacza to, że władze mogą przekazywać nadmorskie tereny w prywatne ręce, często zagranicznym inwestorom. Proces gwałtownej prywatyzacji terenów przybrzeżnych znacząco przyspieszył w ciągu ostatnich pięciu lat. Pod koniec 2025 roku, po tym jak huragan Melissa dotkliwie zniszczył znaczną część zachodniej i południowej Jamajki, władze zdecydowały się na intensywną promocję turystyki. Hasła w rodzaju: „najlepszym sposobem, by pomóc, jest powrót” miały zachęcić zagranicznych turystów do przyjazdu na wyspę. Pojawia się jednak pytanie, czy zwiększony ruch turystyczny rzeczywiście przekłada się na odbudowę jamajskiej gospodarki. Jak podaje dziennikarka Lebawit Lily Girma w artykule dla BBC, jedynie 40% z 4,3 mld dolarów przychodów z turystyki pozostaje w kraju. Większość środków trafia do prywatnych właścicieli hoteli typu all inclusive, którzy kontynuują inwestycje. Do końca dekady na Jamajce ma powstać około 10 tys. nowych pokoi hotelowych, z czego wiele – w tym duże kompleksy w Montego Bay – zostanie zlokalizowanych bezpośrednio przy linii brzegowej, jeszcze bardziej ograniczając przestrzeń dostępną dla mieszkańców. Jak podróżować po Jamajce? Devon Taylor, prawnik związany z JaBBEM apeluje, aby przed przyjazdem na Jamajkę dokonać rozeznania, czy wydawane przez turystów pieniądze trafiają do lokalnych społeczności. Jednym z miejsc, które wciąż opiera się galopującej prywatyzacji, pozostaje Seven Mile Beach w miejscowości Negril na zachodzie kraju. Tamtejsze wybrzeże zapewnia dostęp do wielu publicznych, ogólnodostępnych plaż, a większość działających w okolicy obiektów noclegowych prowadzona jest przez rdzennych Jamajczyków, którzy od lat rozwijają własne biznesy turystyczne. Inne miejsca polecane przez JaBBEM to m.in.: Treasure Beach – czarne, publiczne plaże na południu kraju, Winnifred Beach – dzika, wschodnia plaża o silnych związkach z lokalną społecznością, Bob Marley Beach – ukryta plaża, na której w przeszłości mieszkał i tworzył Bob Marley, ikona reggae. Źródła: BBC, JaBBEM Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To największy naród bez własnego państwa. Jego ziemie leżą na styku czterech krajów
Kurdystan to jeden z nielicznych regionów świata, którego nazwa funkcjonuje powszechnie w języku polityki, mediów i dyplomacji, mimo że nie istnieje na mapach jako samodzielne państwo. Zamieszkiwany przez miliony ludzi obszar od dekad pozostaje przedmiotem lokalnych konfliktów, sporów międzynarodowych i zmieniających się sojuszy. Aby zrozumieć, czym naprawdę jest Kurdystan, warto oddzielić fakty historyczne od uproszczeń i emocjonalnych narracji.
Spis treści: Czy Kurdystan to państwo? Między regionem a ideą kraju Gdzie jest Kurdystan? Położenie geograficzne i zasięg regionu W co wierzą Kurdowie? Region bez własnego państwa Wolny Kurdystan – hasło polityczne czy realny projekt? Dlaczego Kurdystan nie jest jednym państwem? Uwarunkowania polityczne i międzynarodowe Kurdystan to jeden z nielicznych regionów świata, którego nazwa funkcjonuje powszechnie w języku polityki, mediów i dyplomacji, mimo że nie istnieje na mapach jako samodzielne państwo. Zamieszkiwany przez miliony ludzi obszar od dekad pozostaje przedmiotem lokalnych konfliktów, sporów międzynarodowych i zmieniających się sojuszy. Aby zrozumieć, czym naprawdę jest Kurdystan, warto oddzielić fakty historyczne od uproszczeń i emocjonalnych narracji. Czy Kurdystan to państwo? Między regionem a ideą kraju Kurdystan nie jest państwem w sensie prawa międzynarodowego. To pojęcie geograficzno-etniczne odnoszące się do obszaru zamieszkanego tradycyjnie przez Kurdów – lud liczący dziś kilkadziesiąt milionów osób. Mimo silnej tożsamości kulturowej i językowej Kurdowie nie posiadają własnego, powszechnie uznawanego państwa. Współcześnie termin „Kurdystan” funkcjonuje równolegle jako nazwa regionu historycznego oraz jako określenie autonomicznej jednostki administracyjnej w północnym Iraku. Najbliżej państwowości znajduje się właśnie Region Kurdystanu w Iraku, który ma własny parlament, rząd i siły zbrojne (peszmergów). Formalnie pozostaje jednak częścią Iraku, a jego status opiera się na konstytucji tego państwa. W pozostałych krajach – Turcji, Iranie i Syrii – obszary zamieszkane przez Kurdów nie tworzą jednolitej jednostki autonomicznej. W Iranie funkcjonuje ostan Kurdystan, będący jedną z 31 prowincji państwa, z administracją podporządkowaną władzom centralnym i bez odrębnych uprawnień autonomicznych. W Syrii na północnym wschodzie powstała Rożawa, region de facto autonomiczny, który jest w większości zamieszkiwany przez Kurdów. Jego ustrój jest oparty na zasadach demokracji bezpośredniej, z dużym naciskiem na równość płci i poszanowania praw mniejszości Reasumując, pozycja prawna regionów kurdyjskich w tych państwach zależy od krajowych regulacji administracyjnych oraz bieżących uwarunkowań politycznych. W tym sensie Kurdystan jako „kraj” funkcjonuje głównie jako idea – silna kulturowo i historycznie, lecz niespełniająca kryteriów suwerennego państwa. Gdzie jest Kurdystan? Położenie geograficzne i zasięg regionu Kurdystan nie ma precyzyjnie wyznaczonych granic. Obejmuje obszary położone na styku Azji Zachodniej i Bliskiego Wschodu, rozciągające się na terytorium czterech współczesnych państw: Turcji, Iraku, Iranu i Syrii. Region ten charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu – od gór Zagros i Taurus po wyżyny i doliny rzeczne. Najbardziej zwarte terytorialnie skupisko kurdyjskie znajduje się w północnym Iraku, gdzie funkcjonuje wspomniany Region Kurdystanu ze stolicą w Irbilu (z kurdyjskiego: Hewlêr). W Turcji Kurdowie zamieszkują głównie południowo-wschodnią część kraju, w Iranie – zachodnie prowincje przy granicy z Irakiem, a w Syrii – północne tereny przygraniczne. Brak jednego centrum administracyjnego dla całego Kurdystanu sprawia, że region ten jest przede wszystkim kategorią kulturowo-historyczną, a nie geopolityczną. W co wierzą Kurdowie? Religia Kurdów nie jest jednolita i nie stanowi czynnika definiującego ich tożsamość narodową. Większość Kurdów wyznaje islam sunnicki, jednak istnieją także liczne mniejszości religijne. Wśród nich znajdują się szyici, jazydzi, chrześcijanie, a także wyznawcy lokalnych, synkretycznych systemów wierzeń. Jazydyzm, często błędnie utożsamiany z islamem, jest odrębną religią powstałą w XII wieku i silnie związaną z tradycją kurdyjską. Jej wyznawcy przez wieki doświadczali prześladowań, co dodatkowo wpłynęło na skomplikowany krajobraz religijny regionu. W praktyce religia w Kurdystanie ma często charakter kulturowy, a nie doktrynalny. W wielu miastach regionu, zwłaszcza w irackim Kurdystanie, obserwuje się stosunkowo świecki i tolerancyjny dla innych wyznań styl życia, wyraźnie odróżniający ten obszar od niektórych sąsiednich regionów Bliskiego Wschodu. Region bez własnego państwa Historia Kurdystanu to dzieje społeczności funkcjonującej na styku imperiów. Przez stulecia ziemie kurdyjskie znajdowały się pod panowaniem perskim, osmańskim i arabskim, a Kurdowie rzadko dysponowali trwałą autonomią polityczną. Po I wojnie światowej pojawiła się możliwość utworzenia państwa kurdyjskiego, jednak z uwagi na odkrycie złóż ropy region został podzielony między nowe państwa narodowe. W XX wieku Kurdowie wielokrotnie podejmowali próby uzyskania autonomii lub niepodległości, szczególnie w Iraku. Często kończyły się one represjami, migracjami i konfliktami zbrojnymi. Dopiero po wojnie z 2003 roku iracki Kurdystan uzyskał trwały status autonomiczny, który został usankcjonowany zapisem w nowej konstytucji Iraku z 2005 roku. Wolny Kurdystan – hasło polityczne czy realny projekt? Określenie „Wolny Kurdystan” pojawia się często w debacie publicznej, jednak nie oznacza jednego, konkretnego projektu politycznego. Dla części Kurdów jest to symbol aspiracji do samostanowienia, dla innych – postulat autonomii w ramach istniejących państw, a niekoniecznie pełnej niepodległości. Najdalej idące działania w tym kierunku miały miejsce w irackim Kurdystanie, gdzie w 2017 roku przeprowadzono referendum niepodległościowe. Choć większość głosujących opowiedziała się za secesją, brak poparcia międzynarodowego oraz sprzeciw państw sąsiednich sprawiły, że jego skutki miały głównie wymiar symboliczny. W praktyce „wolny Kurdystan” pozostaje pojęciem otwartym, interpretowanym różnie w zależności od kraju, środowiska politycznego i kontekstu historycznego. Dlaczego Kurdystan nie jest jednym państwem? Uwarunkowania polityczne i międzynarodowe Brak państwowości Kurdystanu wynika z kilku nakładających się czynników. Kluczową rolę odgrywa sprzeciw państw, na których terytorium znajdują się regiony kurdyjskie. Turcja, Iran, Irak i Syria postrzegają potencjalną niepodległość Kurdów jako zagrożenie dla integralności własnych granic. Istotne są również podziały wewnętrzne wśród samych Kurdów. Regionalne interesy polityczne oraz odmienne doświadczenia historyczne sprawiają, że nie istnieje jeden ośrodek decyzyjny reprezentujący wszystkich Kurdów. W konsekwencji dążenia polityczne są często rozproszone i lokalne. Nie bez znaczenia pozostaje także czynnik międzynarodowy. Społeczność międzynarodowa, mimo okresowego wsparcia militarnego lub politycznego, konsekwentnie opowiada się za stabilnością istniejących granic państwowych. W tym układzie Kurdystan funkcjonuje jako region o silnej tożsamości, lecz ograniczonych możliwościach formalnego usamodzielnienia. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Polacy utknęli na Sokotrze, mimo ostrzeżeń MSZ. Co najmniej 28 osób bez możliwości powrotu
Według szacunków, nawet około 100 Polaków nie może wrócić z afrykańskiej wyspy Sokotra. Mimo ostrzeżeń MSZ, turyści zdecydowali się na podróż do ogarniętego konfliktem Jemenu, do którego należy wyspa. Zamknięta przestrzeń powietrzna uniemożliwia ewakuację.
Grupa polskich turystów, licząca co najmniej 28 osób, utknęła na jemeńskiej wyspie Sokotra. Turyści zdecydowali się na wyjazd mimo oficjalnych ostrzeżeń Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które już wcześniej odradzało wszelkie podróże do Jemenu, w tym także na Sokotrę. Korzystali z usług biura podróży Torre. MSZ poinformowało, że sytuacja na miejscu jest monitorowana, a kontakt z obywatelami RP utrzymuje polska placówka dyplomatyczna w Arabii Saudyjskiej. Resort zaznacza, że warunki, w jakich przebywają Polacy, są dobre i nie zgłoszono zagrożeń dla ich zdrowia i życia. Zamknięta przestrzeń powietrzna uniemożliwia ewakuację Rzecznik MSZ Maciej Wewiór poinformował, że Sokotra znajduje się w bardzo niestabilnym regionie objętym od lat konfliktem zbrojnym. W związku z pogarszającą się sytuacją bezpieczeństwa i intensyfikacją działań zbrojnych, przestrzeń powietrzna nad Jemenem została zamknięta i nie da się opuścić wyspy drogą lotniczą. Przewoźnik ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, który obsługiwał połączenia z wyspą, zawiesił loty do 6 stycznia 2026 roku włącznie. To oznacza, że turyści pozostaną na wyspie co najmniej do tej daty, bez możliwości powrotu. Polacy, którzy znaleźli się na wyspie, są świadomi sytuacji i oczekują na informacje dotyczące wznowienia lotów. MSZ apeluje do obywateli RP o przestrzeganie komunikatów bezpieczeństwa oraz rejestrację podróży w systemie Odyseusz, co ułatwia szybki kontakt w sytuacjach kryzysowych. Część turystów uważa, że biura podróży w sposób niewystarczający poinformowały o ryzyku wyjazdu do regionu. Turyści podkreślają, że zdecydowali się na udział w wycieczce po zapewnieniach o braku zagrożenia. Teraz wielu z nich uważa, że organizatorzy powinni ponieść odpowiedzialność za brak rzetelnych informacji przed wyjazdem. MSZ apeluje: zaprzestańcie podróży do Jemenu MSZ ponownie i stanowczo apeluje o całkowite zaprzestanie podróży do Jemenu, w tym na Sokotrę. Podkreśla, że region jest niestabilny, a eskalacja konfliktu zbrojnego może doprowadzić do nagłego pogorszenia sytuacji bezpieczeństwa. Rzecznik MSZ Maciej Wewiór przypomniał, że obywatele polscy przebywający w Republice Jemeńskiej powinni jak najszybciej opuścić kraj, a wszystkie nowe podróże do tego regionu powinny zostać odwołane. MSZ przypomina o znaczeniu rejestracji w systemie Odyseusz, który pozwala na szybkie skontaktowanie się z obywatelami RP w nagłych sytuacjach. Turyści, którzy zarejestrowali swój wyjazd, mogą liczyć na lepszy i szybszy kontakt z polskimi służbami konsularnymi. Pełen komunikat MSZ brzmi: ”W związku z trwającym konfliktem zbrojnym i destabilizacją sytuacji bezpieczeństwa, Ministerstwo Spraw Zagranicznych odradza wszelkie podróże do Jemenu, w tym na wyspę Sokotra. Obywatele polscy, którzy przebywają w tym kraju, powinni go niezwłocznie opuścić”. Choć dokładna liczba Polaków znajdujących się na Sokotrze nie została oficjalnie potwierdzona, media podają, że może ich być nawet około 100. Wśród nich jest grupa 28 osób z biura podróży Torre oraz inne, mniejsze grupy. MSZ kontynuuje działania monitorujące i informacyjne. Inne niebezpieczne kraje Warto pamiętać, że MSZ monitoruje sytuację na świecie i wydaje stosowne rekomendacje dla innych krajów. Obecnie odradza wszelkie podróże m.in. do: Wenezueli, Rosji, Ukrainy, Syrii, Sudanu, Mjanmy, Libii, Libanu, Izraela, Iranu, Białorusi, Afganistanu. Źródła: Fakt, Gazeta.pl, Onet, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajlandia już nie jest tak bezpieczna? Mówi się o „znacznej eskalacji napięć”
Granica między Tajlandią a Kambodżą, licząca ponad 800 kilometrów, od lat pozostaje jednym z najbardziej zapalnych punktów Azji Południowo-Wschodniej. Grudniowa eskalacja napięć, obejmująca doniesienia o ostrzale artyleryjskim i działaniach zbrojnych, wzbudziła niepokój wśród turystów planujących podróże do jednych z najczęściej wybieranych kierunków wypoczynkowych w regionie.
W grudniu sytuacja na pograniczu tajsko-kambodżańskim uległa gwałtownemu zaostrzeniu. Ministerstwa Spraw Zagranicznych kilku państw zalecają powstrzymanie się od wszelkich podróży w pasie do 50 kilometrów od granicy obu krajów. Punkt kulminacyjny napięć nastąpił 8 grudnia, gdy Tajlandia przeprowadziła naloty na obiekty określane przez władze w Bangkoku jako instalacje wojskowe po stronie kambodżańskiej. Phnom Penh stanowczo zaprzeczyło tym doniesieniom, a obie strony wzajemnie oskarżyły się o rozpoczęcie ostrzału. Mimo dyplomatycznych deklaracji, konflikt graniczny pozostaje nierozwiązany, a jego rozwój jest uważnie obserwowany przez społeczność międzynarodową i branżę turystyczną. Eskalacja konfliktu na pograniczu Tajlandii i Kambodży Fala starć na pograniczu Tajlandii i Kambodży wybuchła zaledwie dwa miesiące po ogłoszeniu planu pokojowego, który miał ustabilizować sytuację po letnich walkach. Jego realizację już wcześniej zahamował listopadowy wybuch miny lądowej, a w grudniu konflikt ponownie wszedł w fazę otwartej eskalacji. Jak poinformowała ambasada USA w swoim alercie bezpieczeństwa, nastąpiła „znaczna eskalacja napięć”, a obie strony zgłaszały przypadki ostrzału transgranicznego, przez co sytuacja była „dynamiczna i nieprzewidywalna”. W oficjalnych zaleceniach podróżnym nadal rekomenduje się unikanie obszarów położonych w promieniu około 50 kilometrów od granicy ze względu na działania zbrojne. Według dostępnych danych w starciach zginęły co najmniej 52 osoby, a skala kryzysu humanitarnego szybko narosła, gdyż ponad 700 tysięcy mieszkańców prowincji przygranicznych zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów i schroniło się w tymczasowych obozach. Choć przez długi czas walki koncentrowały się w odległych, słabo zaludnionych rejonach, które nie miały znaczenia dla ruchu turystycznego, to grudniowe ostrzeżenia rządowe wskazywały na stopniowe przesuwanie się strefy zagrożenia. Szczególną uwagę zwróciła tajska prowincja Trat, w pobliżu której leżą popularne wśród turystów wyspy Koh Chang, Koh Kood i Koh Mak. Incydenty zbrojne sprawiły, że konflikt po raz pierwszy znalazł się tak blisko kurortów wypoczynkowych. Jednocześnie w kilku prowincjach granicznych (Chanthaburi, Trat oraz Sa Kaeo) wprowadzono stan wojenny, co miało bezpośredni wpływ na infrastrukturę i transport. Co więcej, połączenia kolejowe z Bangkoku kończą się w Aranyaprathet, a nie – jak wcześniej – przy samym przejściu granicznym. Ruch lądowy pomiędzy Tajlandią a Kambodżą jest w praktyce wstrzymany, co uniemożliwia podróżnym przemieszczanie się tą drogą między krajami, ze względu na obowiązujące ograniczenia bezpieczeństwa. Równocześnie, według kambodżańskich władz lotniczych, loty między Bangkokiem, Phnom Penh i Siem Reap odbywają się normalnie, choć część przestrzeni powietrznej pozostaje zamknięta. Zawieszenie broni, ale bez pełnej stabilizacji przy granicy Choć pod koniec grudnia pojawił się sygnał deeskalacji, sytuacja na pograniczu Tajlandii i Kambodży wciąż daleka jest od normalizacji. 27 grudnia 2025 r. oba państwa zgodziły się na natychmiastowe zawieszenie broni, które – zgodnie z oficjalnymi deklaracjami – miało objąć wstrzymanie wszelkich działań wojennych, w tym ostrzału artyleryjskiego oraz ataków na infrastrukturę wojskową i cywilną. Porozumienie to zostało przyjęte jako krok w stronę uspokojenia sytuacji, jednak jego wprowadzenie nie zatarło skutków wcześniejszych walk. Starcia, do których doszło w poprzednich tygodniach, doprowadziły do znacznych strat po obu stronach granicy oraz masowych przesiedleń ludności cywilnej, a zarówno Bangkok, jak i Phnom Penh oskarżały się wzajemnie o naruszanie ustaleń jeszcze przed formalnym wejściem rozejmu w życie. W efekcie region przygraniczny pozostaje obszarem wysokiego ryzyka, a napięcie – mimo zawieszenia broni – nadal jest odczuwalne. Ostrożność zalecają także polskie władze. W aktualnym komunikacie opublikowanym na stronie gov.pl Wydział Konsularny i Polonii Ambasady RP w Bangkoku odradza wszelkie podróże, które nie są konieczne, do szeregu prowincji po tajskiej stronie, w tym Ubon Ratchathani, Sisaket, Surin, Buriram, Sa Kaeo i Trat, wraz z popularnymi wśród turystów wyspami Koh Chang, Ko Kut i Ko Mak. Podobne zalecenia dotyczą również terytorium Kambodży, zwłaszcza prowincji Preah Vihear, Oddar Meanchey i Banteay Meanchey, a także przygranicznych obszarów Koh Kong i Pursat. Choć główne ośrodki turystyczne pozostają poza bezpośrednią strefą walk, oficjalne stanowisko jasno pokazuje, że konflikt nie został jeszcze realnie wygaszony, a sytuacja bezpieczeństwa w rejonach przygranicznych wymaga stałego monitorowania i daleko idącej ostrożności ze strony podróżnych. Źródła: Euronews, Travel + Leisure, gov.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięcioletnia, czyli współczesny konflikt szympansów. Co przyniósł zwycięzcom? Naukowcy przeanalizowali dokładnie jeden z najbliższych nam udokumentowanych konfliktów pomiędzy naczelnymi, czyli rozgrywającą się w latach 1998–2008 wojnę pomiędzy szympansami Ngogo z Kibale i ich sąsiadami. W ciągu konfliktu zginęło co najmniej 21 szympansów z różnych pokoleń, a w 2009 roku Ngogo rozszerzyły swoje terytorium na obszar wcześniej zamieszkiwany przez rywali, powiększając je o 22%. Powiększenie terytorium po wygranym konflikcie przyniosło szympansom wymierne korzyści biologiczne. Badania wykazały, ze po zakończonej sukcesem wojnie samice zaczęły rodzić znacznie więcej młodych – ich liczba wzrosła z 15 do 37 w ciągu trzech lat po konflikcie. Co więcej, przeżywalność młodych również znacząco się poprawiła – śmiertelność spadła z 41% do 8% przed zakończeniem trzeciego roku życia. Według dr Michaela Wilsona z University of Minnesota, powodem tego zjawiska jest dostęp do większej ilości zasobów oraz eliminacja ryzyka zabicia młodych przez sąsiadujące grupy. Czy agresję mamy w genach? Wieloletnie badania nad szympansami udowadniają, że zachowania „wojenne” są wśród nich stosunkowo częste i mogą być ewolucyjnie uwarunkowane. A ponieważ szympansy są naszymi najbliższymi krewnymi, zjawisko to budzi pytania o źródła ludzkiej agresji i ewolucję konfliktów społecznych. Niektórzy naukowcy przekonują, że agresja międzygrupowa w świecie szympansów mogła pojawić się u wspólnego przodka ludzi i tych zwierząt. Z drugiej strony, szympansy, podobnie jak ludzie, wykazują zdolność do empatii i współpracy. Potrafią pocieszać towarzyszy w trudnych chwilach, co świadczy o głębokich korzeniach społecznych tych zachowań. Ludzi od szympansów różni umiejętność budowania bardziej złożonych relacji opartych nie tylko na rywalizacji, ale także na handlu, współpracy czy wymianie wiedzy. Dzięki temu udaje nam się unikać konfliktów na wielką skalę i tworzyć rozbudowane struktury społeczne. Warto jednak pamiętać, że z tyłu głowy czai się nasza zwierzęca natura… obyśmy jak najrzadziej dopuszczali ją do głosu. Źródło: PNAS, Live Science, Yale Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zimna wojna ujawniona: od Jałty do żelaznej kurtyny – co naprawdę się wydarzyło?
Zimna wojna to jedno z najważniejszych wydarzeń XX wieku, które ukształtowało współczesny świat. Trwała od 1947 do 1991 roku i choć w trakcie zimnej wojny nie doszło do otwartego konfliktu między supermocarstwami, skutki tego globalnego napięcia odczuwalne są do dziś. Oto najważniejsze przyczyny, przebieg i konsekwencje zimnowojennej rywalizacji, a także jej wpływ na technologię, politykę i kulturę.
Spis treści: Czym była zimna wojna? Przyczyny zimnej wojny Najważniejsze etapy konfliktu Zimna wojna a rozwój technologiczny i kosmiczny Życie społeczne i propaganda w czasach zimnej wojny Koniec zimnej wojny i jej następstwa Zimna wojna była konfliktem globalnym, który objął niemal wszystkie kontynenty i oddziaływał na każdą dziedzinę życia – od polityki międzynarodowej, przez gospodarkę, po naukę, kulturę i edukację. Choć nie była prowadzona przy użyciu regularnych armii dwóch głównych graczy – Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego – to jej skutki były odczuwalne wszędzie tam, gdzie dochodziło do zderzenia ideologii: komunizmu i kapitalizmu. Zimna wojna narzuciła światu dwubiegunową strukturę, w której państwa musiały wybierać stronę, a każde wydarzenie na arenie międzynarodowej było analizowane pod kątem wpływów jednego z bloków. Czym była zimna wojna? Geneza terminu i pierwsze przejawy napięcia Zimna wojna oznaczała konfrontację dwóch przeciwstawnych bloków politycznych i militarnych – bloku wschodniego (ZSRR i jego satelici) oraz bloku zachodniego (USA, NATO i sojusznicy) – bez otwartej wojny między nimi. Początek zimnej wojny datuje się na 1947 rok, kiedy to USA oficjalnie zadeklarowały politykę powstrzymywania komunizmu. Jednym z pierwszych sygnałów pogłębiającej się konfrontacji było odrzucenie przez ZSRR udziału w planie Marshalla i zmuszenie państw Europy Środkowej i Wschodniej do podobnego kroku. W odpowiedzi w 1949 roku utworzono Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). Podział świata po II wojnie światowej Równolegle powstały dwa przeciwstawne pakty militarne: NATO (1949) jako sojusz państw zachodnich oraz Układ Warszawski (1955) jako reakcja państw komunistycznych. W ten sposób świat wszedł w erę dwubiegunowości, gdzie każde większe wydarzenie na arenie międzynarodowej było rozpatrywane przez pryzmat interesów USA lub ZSRR. Zimna wojna miała również wymiar ekonomiczny. Kraje zachodnie wprowadzały mechanizmy gospodarki rynkowej i liberalizacji handlu (GATT, OECD), podczas gdy ZSRR rozwijał centralne planowanie i blokował dostęp do technologii poprzez tzw. koordynowany komitet kontroli eksportu. Przyczyny zimnej wojny Ideologiczna konfrontacja komunizmu i kapitalizmu Zimna wojna była przede wszystkim zderzeniem dwóch wielkich narracji ideologicznych, które pretendowały do globalnego monopolu na prawdę i władzę. Związek Radziecki opierał swoją politykę ekspansji na marksistowsko-leninowskiej teorii rewolucji światowej, zgodnie z którą upadek kapitalizmu był nieuchronny, a komunizm miał objąć wszystkie społeczeństwa jako bardziej sprawiedliwa forma organizacji społeczno-ekonomicznej. System sowiecki promował ideę dyktatury proletariatu, własności państwowej i centralnego planowania, odrzucając pluralizm, prywatną przedsiębiorczość i wolny rynek jako przejawy nierówności i wyzysku. Stany Zjednoczone z kolei postrzegały kapitalizm i liberalną demokrację jako fundamenty wolności jednostki i dobrobytu społecznego. Po II wojnie światowej amerykańskie elity polityczne były głęboko przekonane, że utrzymanie równowagi sił wymaga aktywnego powstrzymywania komunizmu, nawet z użyciem siły militarnej. Konflikt ideologiczny wykraczał poza sferę wartości: decydował o modelu rozwoju gospodarczego, systemie edukacyjnym, roli religii, a nawet estetyce i nauce. Różnice te były nie do pogodzenia w ramach jednej wspólnoty międzynarodowej, co sprawiło, że każde państwo, zwłaszcza w krajach dekolonizujących się, stawało przed presją wyboru bloku ideologicznego. Neutralność była trudna do utrzymania i często uznawana przez obie strony za akt wrogości. Trumanowska doktryna i plan Marshalla Jednym z pierwszych konkretnych działań USA w ramach konfrontacji zimnowojennej była trumanowska doktryna, ogłoszona 12 marca 1947 roku. Prezydent Harry Truman zapowiedział w niej wsparcie polityczne, gospodarcze i militarne dla wszystkich narodów zagrożonych komunizmem, początkowo w kontekście Grecji i Turcji, a docelowo w skali globalnej. Był to zwrot strategiczny – odejście od izolacjonizmu i początek aktywnej polityki zagranicznej USA jako „strażnika wolnego świata”. Plan Marshalla, oficjalnie nazywany Europejskim Programem Odbudowy, był ekonomicznym filarem tej strategii. Zakładał udzielenie pomocy finansowej zniszczonym przez wojnę krajom Europy, aby odbudować ich gospodarki i zapobiec radykalizacji społecznej, która mogłaby prowadzić do rewolucji. Związek Radziecki odrzucił plan i zabronił przyjęcia pomocy państwom satelickim, tworząc w odpowiedzi Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) jako przeciwwagę wobec integracji zachodnioeuropejskiej. W kolejnych latach doktryna powstrzymywania przekształciła się w doktrynę Eisenhowera (1957), która sankcjonowała możliwość użycia siły jądrowej wobec każdego zagrożenia komunistycznego, a następnie w doktrynę Nixona, zakładającą wspieranie lokalnych sojuszników jako narzędzi walki z ekspansją ZSRR („wietnamizacja” – przerzucenie ciężaru walki na lokalne siły). Doktryny te legitymizowały interwencje w takich państwach jak Iran, Chile, Angola, Nikaragua czy Afganistan, co pokazuje, jak głęboko logika zimnej wojny wpływała na politykę globalną. Najważniejsze etapy konfliktu Kryzys berliński i powstanie Muru Berlińskiego Berlin stał się symbolicznym centrum zimnowojennej rywalizacji, ponieważ był enklawą demokracji zachodniej otoczoną terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD), państwa satelickiego ZSRR. Kryzys berliński z lat 1948–1949 był pierwszym poważnym testem zimnej wojny – Związek Radziecki zablokował wszystkie drogi lądowe i kolejowe do Berlina Zachodniego, chcąc wymusić jego podporządkowanie. USA i ich sojusznicy odpowiedzieli operacją „Berlin Airlift”, transportując drogą lotniczą ponad 2,3 miliona ton żywności i węgla. Kolejny kryzys (1958–1961) doprowadził do wybudowania Muru Berlińskiego, który miał fizycznie oddzielić wschodnią część miasta od zachodniej i zatrzymać masowy exodus obywateli NRD do RFN. Do 1961 roku ponad 3 miliony Niemców uciekło przez Berlin, co było ogromnym ciosem dla władz wschodnioniemieckich i całego bloku wschodniego. Mur Berliński był nie tylko strukturą z betonu i drutu kolczastego, ale symbolem represji i braku wolności. Składał się z muru wewnętrznego, pasa śmierci, strefy patrolowej oraz zewnętrznej ściany. Setki osób zginęło próbując go sforsować, a każda ucieczka była wielkim wydarzeniem politycznym. Mur przetrwał do 9 listopada 1989 roku, kiedy to – pod presją społeczną i zmian w polityce ZSRR – został zburzony. Wojna koreańska i wietnamska jako konflikty zastępcze Zimna wojna nie była prowadzona wprost między USA i ZSRR, ale poprzez tzw. wojny zastępcze (proxy wars), w których supermocarstwa wspierały strony konfliktów wewnętrznych w krajach Trzeciego Świata. Wojna koreańska (1950–1953) rozpoczęła się inwazją komunistycznej Korei Północnej na Południe. Siły ONZ, dowodzone przez USA, odpowiedziały kontratakując, co doprowadziło do interwencji Chin Ludowych. Po trzech latach walk zawarto rozejm w Panmundżomie, ale nie podpisano traktatu pokojowego. Granica na 38. równoleżniku do dziś dzieli dwa państwa koreańskie, a Półwysep Koreański pozostaje jednym z najbardziej napiętych regionów geopolitycznych. Wojna wietnamska (1955–1975) była jednym z najdłuższych i najbardziej wyniszczających konfliktów zimnej wojny. USA zaangażowały się militarnie w obronę Wietnamu Południowego przed komunistycznym Wietnamem Północnym, wspieranym przez ZSRR i Chiny. Mimo przewagi technologicznej, USA nie były w stanie pokonać partyzanckiej armii Vietcongu. Wojna zakończyła się całkowitą klęską strategiczną USA, wycofaniem wojsk i zjednoczeniem Wietnamu pod rządami komunistycznymi w 1975 roku. Konflikt ten wywołał głębokie zmiany w amerykańskim społeczeństwie – masowe protesty, kryzys zaufania do rządu, wzrost pacyfizmu i sceptycyzmu wobec interwencji zagranicznych, określany mianem syndromu wietnamskiego. Kryzys kubański i równowaga nuklearna Kryzys kubański z października 1962 roku był najbardziej ryzykownym momentem, w którym świat znalazł się na krawędzi wojny nuklearnej. Po wykryciu przez amerykański wywiad rozmieszczenia radzieckich rakiet średniego zasięgu na Kubie, prezydent John F. Kennedy wprowadził morską blokadę wyspy i postawił siły zbrojne w stan najwyższej gotowości. Po kilku dniach napiętych negocjacji, Nikita Chruszczow zgodził się wycofać rakiety w zamian za amerykańską deklarację o wstrzymanie inwazji na Kubę oraz tajne wycofanie rakiet z Turcji. Kryzys ten uświadomił obu stronom, jak realne jest zagrożenie zagłady nuklearnej. W jego następstwie powołano „gorącą linię” Moskwa–Waszyngton oraz rozpoczęto proces kontroli zbrojeń, m.in. Traktat o zakazie prób jądrowych w atmosferze (1963). W latach 70. nastąpiła fazą odprężenia („détente”). Wtedy podpisano ważne porozumienia rozbrojeniowe: SALT I (1972) i SALT II (1979), które ograniczały liczbę strategicznych głowic jądrowych i systemów nośnych. Jednak odprężenie nie trwało długo. W latach 80. zimna wojna weszła w nową fazę konfrontacji, za sprawą polityki prezydenta Ronalda Reagana. Jego program „Gwiezdnych Wojen” (SDI – Strategic Defense Initiative) zakładał stworzenie systemu obrony przeciwrakietowej w przestrzeni kosmicznej. Choć projekt nie został zrealizowany, zintensyfikował wyścig zbrojeń i przyczynił się do ekonomicznego wyczerpania ZSRR. Zimna wojna a rozwój technologiczny i kosmiczny Wyścig kosmiczny i Sputnik 1 Wyścig kosmiczny był jednym z najbardziej spektakularnych przejawów zimnej wojny, który łączył ambicje militarne, prestiżowe i naukowe. Wszystko zaczęło się 4 października 1957 roku, gdy Związek Radziecki wystrzelił na orbitę pierwszego sztucznego satelitę Ziemi – Sputnika 1. Dla opinii publicznej w USA był to szok – ZSRR prześcignął Zachód technologicznie, co wywołało efekt paniki technologicznej oraz przyczyniło się do radykalnej zmiany polityki naukowej i edukacyjnej w Stanach Zjednoczonych. W odpowiedzi w 1958 roku powołano Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA). Amerykanie rozpoczęli intensywny rozwój technologii rakietowej i satelitarnej, co doprowadziło do spektakularnego sukcesu: lądowania człowieka na Księżycu w 1969 roku (misja Apollo 11). Wydarzenie to uznawane jest za symboliczne zwycięstwo USA w wyścigu kosmicznym, choć ZSRR pozostawał liderem w wielu dziedzinach – np. w wysłaniu pierwszego człowieka w kosmos (Jurij Gagarin, 1961) oraz w technologiach stacji orbitalnych. Kosmos stał się nowym polem rywalizacji strategicznej i technologicznej, gdzie rozwój napędzany był potrzebami militarnymi – np. satelity szpiegowskie, systemy komunikacji szyfrowanej, technologie rakiet balistycznych. Oba supermocarstwa wydawały miliardy dolarów rocznie na programy, które miały nie tylko znaczenie militarne, ale również pobudzały rozwój nauki, inżynierii i informatyki. Do końca lat 80. XX wieku programy kosmiczne były integralną częścią strategii bezpieczeństwa narodowego. Wiele technologii opracowanych w tamtym czasie znalazło później zastosowanie w życiu codziennym – od systemów nawigacji GPS, przez telekomunikację satelitarną, aż po prognozowanie pogody i obserwację zmian klimatycznych. Wpływ na międzynarodowe prawo kosmiczne Wraz z rozwojem technologicznym pojawiła się potrzeba uregulowania statusu prawnego przestrzeni kosmicznej. W 1967 roku przyjęto jeden z najważniejszych dokumentów zimnej wojny – Traktat o przestrzeni kosmicznej (Outer Space Treaty). Dokument ten zakładał, że przestrzeń kosmiczna, Księżyc i inne ciała niebieskie są dobrem wspólnym ludzkości i nie mogą być zawłaszczane przez żadne państwo. Ponadto zabraniał rozmieszczania broni masowego rażenia na orbicie oraz zakładał pokojowe wykorzystywanie kosmosu. W 1979 roku przyjęto również Umowę o Księżycu, która precyzowała, że zasoby naturalne Księżyca i innych ciał niebieskich nie mogą być eksploatowane w celach komercyjnych ani narodowych. Choć traktat ten nie został ratyfikowany przez kluczowe państwa – w tym USA, ZSRR, Chiny i większość państw NATO – był istotnym krokiem w tworzeniu międzynarodowego prawa kosmicznego. Dzięki presji rywalizacji zimnowojennej ukształtowano również praktyki współpracy naukowej mimo napięć politycznych. Przykładem może być misja Sojuz–Apollo z 1975 roku, w której po raz pierwszy połączono statki kosmiczne obu mocarstw. To wydarzenie miało nie tylko znaczenie technologiczne, ale również symboliczne – pokazując możliwość dialogu w najtrudniejszych momentach konfrontacji. Zimna wojna stworzyła podstawy dla dzisiejszego ładu orbitalnego i współpracy międzynarodowej w przestrzeni kosmicznej, której kontynuacją są programy takie jak Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS), europejskie obserwatoria satelitarne czy standardy zarządzania śmieciami orbitalnymi. Życie społeczne i propaganda w czasach zimnej wojny Strach przed wojną atomową Jednym z najbardziej trwałych i traumatycznych aspektów zimnej wojny był wszechobecny lęk przed wojną nuklearną. Obie strony posiadały tysiące głowic jądrowych, zdolnych zniszczyć cywilizację w ciągu kilku godzin. Już w latach 50. i 60. XX wieku obawa przed totalnym konfliktem atomowym wpływała na życie codzienne milionów ludzi, szczególnie w Stanach Zjednoczonych i krajach NATO. W USA prowadzono intensywną edukację obywatelską – kampanie informacyjne, takie jak „Duck and Cover”, skierowane do dzieci, uczyły jak zareagować na atak jądrowy. Szkoły organizowały próbne alarmy bombowe, a w wielu domach budowano prywatne schrony przeciwatomowe. Władze lokalne tworzyły plany ewakuacji miast, a FEMA (Federalna Agencja Zarządzania Kryzysowego) powstała m.in. z myślą o przeciwdziałaniu skutkom wojny atomowej. W Związku Radzieckim również rozwijano strukturę Obrony Cywilnej – obywatele szkoleni byli w zakresie używania masek przeciwgazowych, identyfikowania skażeń promieniotwórczych i postępowania w warunkach ataku nuklearnego. W dużych miastach budowano bunkry, systemy alarmowe i ukryte magazyny z zapasami żywności i wody. Państwowe media kreowały obraz społeczeństwa przygotowanego i zdyscyplinowanego w obliczu zagrożenia imperialistycznego. Ten wszechobecny klimat strachu miał długofalowe skutki psychologiczne i kulturowe. Powstawały organizacje pacyfistyczne, ruchy antynuklearne, a wielu obywateli – zarówno na Wschodzie, jak i Zachodzie – żyło w przeświadczeniu, że konflikt jądrowy jest nieunikniony. W badaniach socjologicznych z lat 70. i 80. wielu respondentów deklarowało, że obawa przed wojną nuklearną wpływała na ich decyzje o zakładaniu rodziny, migracji czy oszczędzaniu. Rola mediów i kultury masowej Zimna wojna toczyła się nie tylko w sferze militarnej, ale również informacyjnej i kulturowej. Każde z mocarstw starało się przekonać świat – i własnych obywateli – o wyższości swojego systemu. W USA powstało m.in. Radio Wolna Europa i Głos Ameryki, które nadawały audycje informacyjne i muzyczne do krajów bloku wschodniego, próbując przełamać monopol informacyjny komunistycznych reżimów. Związek Radziecki z kolei posiadał rozbudowaną machinę propagandową, kontrolującą wszystkie media – od gazet, przez radio, aż po kinematografię i edukację. Kultura była wykorzystywana jako narzędzie ideologiczne, promujące model „nowego człowieka” socjalizmu, potęgę ZSRR i moralną degenerację Zachodu. Cenzura kontrolowała nie tylko treści polityczne, ale też estetykę i tematykę – np. zakazując filmów o egzystencjalizmie, dekadencji czy wolności seksualnej. W krajach zachodnich rozwijał się nurt filmów i literatury szpiegowskiej, eksploatujący tematykę agenturalną, zdrad i inwigilacji – przykładem mogą być powieści Johna le Carré i filmy z Jamesem Bondem. Kinematografia USA wprowadziła do kultury masowej obraz ZSRR jako nieprzeniknionego imperium zła, z zimnymi urzędnikami, tajnymi służbami i zagrożeniem atomowym w tle. Z kolei literatura sowiecka i filmy produkowane w krajach RWPG ukazywały kapitalizm jako system pełen przemocy, rasizmu, bezrobocia i narkomanii. Bohaterowie zachodni byli często ukazywani jako moralnie upadli lub psychicznie niestabilni, w opozycji do „zdrowych, radosnych i kolektywnych” obywateli ZSRR czy NRD. Kultura masowa w czasie zimnej wojny była więc przedłużeniem polityki i areną walki o wyobraźnię społeczną. Wpływała na postrzeganie przeciwnika, kształtowała tożsamość narodową i mobilizowała emocje obywateli – strach, dumę, poczucie obowiązku i wrogość. Koniec zimnej wojny i jej następstwa Polityka Gorbaczowa i upadek komunizmu Schyłek zimnej wojny to rezultat wielowymiarowego kryzysu systemu komunistycznego, który na przestrzeni dekad pogrążał się w stagnacji gospodarczej, alienacji społecznej i utracie legitymacji w oczach obywateli. Związek Radziecki był przeciążony finansowo z powodu wyścigu zbrojeń, wojny w Afganistanie (1979–1989) oraz utrzymywania sieci państw satelickich, których gospodarki wymagały ciągłego dofinansowania. Michaił Gorbaczow, który objął władzę w 1985 roku, jako pierwszy przywódca ZSRR otwarcie uznał potrzebę reform. Wprowadził politykę pierestrojki (przebudowy gospodarki) i głasnosti (jawności życia publicznego), licząc na modernizację socjalizmu bez jego demontażu. Jednak reformy te – w połączeniu z niekontrolowaną liberalizacją życia publicznego – doprowadziły do lawiny zmian, których Kreml nie był w stanie już powstrzymać. Fala demokratyzacji przetoczyła się przez Europę Środkowo-Wschodnią – Polska (1989), Węgry, Czechosłowacja, NRD i Bułgaria – gdzie pod wpływem społeczeństw obywatelskich i nacisków zewnętrznych rozpadły się reżimy komunistyczne, często w sposób pokojowy. Symbolicznym momentem końca epoki było zburzenie Muru Berlińskiego 9 listopada 1989 roku. W grudniu 1991 roku ZSRR oficjalnie przestał istnieć – w jego miejsce powstała Federacja Rosyjska oraz 14 niepodległych republik. Rozpad imperium radzieckiego oznaczał ostateczny koniec zimnej wojny, ale również początek nowej ery – pełnej niepewności, transformacji i redefinicji ładu międzynarodowego. Nowy porządek świata po 1991 roku Koniec zimnej wojny zakończył epokę bipolarności, ale nie przyniósł trwałego pokoju ani stabilności. Stany Zjednoczone stały się jedynym supermocarstwem (unipolarny świat) i przez następne dekady kształtowały politykę międzynarodową – poprzez NATO, interwencje militarne (Bałkany, Irak, Afganistan), ekspansję instytucji międzynarodowych i promocję demokracji liberalnej. NATO, które pierwotnie powstało jako przeciwwaga dla Układu Warszawskiego, nie zostało rozwiązane, lecz rozszerzyło swój zasięg o byłe państwa bloku wschodniego – Polskę, Czechy, Węgry (1999), a później m.in. kraje bałtyckie i Bałkany. To rozszerzenie budziło sprzeciw Rosji, która postrzegała je jako naruszenie dawnej strefy wpływów. W efekcie napięcia między Rosją a Zachodem zaczęły ponownie narastać – szczególnie po wojnie w Gruzji (2008), aneksji Krymu (2014) i pełnoskalowej inwazji na Ukrainę (2022). Broń nuklearna, będąca trzonem równowagi zimnowojennej, nadal odgrywa kluczową rolę w strategiach bezpieczeństwa. Choć podpisano liczne traktaty rozbrojeniowe (START, INF), część z nich została później zerwana lub zawieszona. Rywalizacja USA–Rosja, a także rosnące znaczenie Chin, wprowadzają dziś nowe elementy do globalnej gry strategicznej, której korzenie sięgają czasów zimnej wojny. Struktury wywiadowcze, takie jak CIA, NSA, GRU czy FSB, przetrwały i nadal odgrywają istotną rolę w geopolityce, cyberbezpieczeństwie i walce informacyjnej. Dzisiejsze konflikty hybrydowe, ataki hakerskie, kampanie dezinformacyjne czy wojny zastępcze – wszystkie czerpią z doświadczeń zimnowojennych. Zimna wojna zmieniła sposób, w jaki rozumiemy suwerenność, bezpieczeństwo i tożsamość narodową. Jej dziedzictwo – zarówno materialne, jak i mentalne – wciąż kształtuje współczesny świat: od architektury ONZ, przez układ sił w Europie, po obawy związane z nowymi wyścigami zbrojeń w przestrzeni kosmicznej czy cyberprzestrzeni. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Polscy archeolodzy odkryli ślady brutalnego konfliktu. Wśród ofiar kobiety i dzieci
Cmentarzysko, na którym złożono 700 lat temu ponad dwadzieścia osób – mężczyzn, kobiety i dzieci – odkryte przez Polaków w Peru, jest wyjątkowe. Żaden ze zmarłych nie zginął śmiercią naturalną. Co się wydarzyło?
Spis treści: Bez litości – cmentarz świadectwem brutalności Kogo pochowano w El Curaca? El Curaca – Inkowie i późniejsza gorączka złota Znalezisko pochodzi ze stanowiska archeologicznego El Curaca w południowym Peru. Ludzie zasiedlali to górzyste miejsce o powierzchni 5–6 hektarów zapewne już 2 tys. lat temu – wówczas były to wczesne społeczności rolnicze. W okresie kolonialnym obszar ten był też miejscem eksploatacji złóż złota. Nowe odkrycie, ogłoszone niedawno przez zespół kierowany przez prof. Józefa Szykulskiego z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, związane jest ze społecznością kultury Chuquibamba (Aruni). Badania możliwe były dzięki finansowaniu Narodowego Centrum Nauki. Bez litości – cmentarz świadectwem brutalności To znalezisko – jak przyznają sami badacze – zrobiło na nich szczególne wrażenie. W jednym z sektorów stanowiska El Curaca zlokalizowano pochówki z obstawą kamienną. W sumie naliczono szczątki 24 osób – mężczyzn, kobiet i dzieci. Wszystkich wyposażono w liczne dary grobowe. Należą do kultury Chuquibamba (Aruni), której ośrodkiem macierzystym jest obszar dorzecza Majes, znajdującego się na południe od Atico. Do badania zmarłych przystąpili antropolodzy. Nie mają wątpliwości – charakterystyczne uszkodzenia czaszek i klatek piersiowych poświadczają, że ludzie ci zginęli pod wpływem fizycznego ataku. Do ich uśmiercenia użyto m.in. maczug. Do ataku doszło zapewne w połowie XIV wieku, na co wskazują wyniki analiz radiowęglowych. Kogo pochowano w El Curaca? – Nie można wykluczyć, że byli to najeźdźcy, a nie obrońcy. Chuquibamba nie była kulturą rodzimą, tylko ekspandowała na te tereny z północy. Szukała nowych obszarów osadniczych – wyjaśnia National Geographic Polska prof. Szykulski. W jego ocenie migracja mogła wynikać z powodu wyżu demograficznego albo długotrwałego fenomenu El Niño lub jego bardziej gwałtownej odmiany, określanej jako Super-ENSO. El Curaca – Inkowie i późniejsza gorączka złota Archeolodzy odkryli na tym stanowisku archeologicznym również zabytki związane z Inkami – wyroby metalowe i ceramiczne. Pojawili się tu w drugiej połowie XV wieku. Badacze przypuszczają, że Inkowie kontrolowali ten obszar, ale nie ma mowy o ich zwartym osadnictwie. Jednak był to dla nich ważny obszar. W pobliżu przebiegała wybrzeżna nitka traktu imperialnego, tzw. Qhapac Ñan, o czym świadczą pozostałości znajdujące się ok. 10 km na południe od Curaca. A potem – po przybyciu Europejczyków – wybuchła gorączka złota. Hiszpanie byli zafascynowani tym kruszcem. Obszar ten był też miejscem eksploatacji złóż złota, o czym świadczą tzw. płuczki i odstojniki znajdujące się w dolinach strumieni, powyżej El Curaca. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
13-letni Suri widział początek tragedii, która do dziś dzieli Pakistan i Indie
Podział Indii i Pakistanu z 1947 roku to nie tylko data w kalendarzu – to wspomnienia przelanej krwi, złamanych rodzin i nierozwiązanych konfliktów. Artykuł przedstawia nie tylko kontekst historyczny, ale również pokazuje, jak ten moment wciąż kształtuje rzeczywistość milionów ludzi.
Spis treści: Dlaczego podział doprowadził do masowej przemocy? Jakie były konsekwencje decyzji Brytyjczyków? Czy trauma podziału wciąż jest żywa? Jakie są współczesne skutki podziału? Ludzie ćwiczą w indyjskim obozie dla uchodźców, aby odpędzić rozpacz po podziale Indii i Pakistanu w 1947 roku. Kurukshetra była jednym z największych obozów ze względu na bliskość pospiesznie wytyczonej granicy, która wydzieliła dwa niepodległe państwa z byłej brytyjskiej kolonii. W nocy 13 sierpnia 1947 roku trzynastoletni Suri Sehgal był tak podekscytowany, że nie mógł zasnąć. Następnego dnia miał oglądać opuszczenie brytyjskiej flagi i wciągnięcie nowej w swojej rodzinnej prowincji Pendżab. Sehgal pamięta stację kolejową Lalamusa, gdzie odbyła się ceremonia z flagą Pakistanu, optymistyczny nastrój i specjalny posiłek, który dzielił z rodziną i przyjaciółmi. „Wszyscy świętowaliśmy razem” – wspominał w 2016 roku. Już po kilku godzinach długo oczekiwane przekazanie władzy zamieniło się w koszmar. Tego wieczoru Sehgal z przerażeniem patrzył, jak setki ludzi niosących noże przebiegały obok, polując na Hindusów. Dlaczego podział doprowadził do masowej przemocy? Sehgal był jednym z milionów Hindusów i Pakistańczyków, których życie zostało zakłócone. Utworzenie w sierpniu 1947 roku dwóch państw było pozornym zwycięstwem, ale fatalnie zarządzona transformacja doprowadziła do krwawej łaźni. Kolonialne korzenie Podziału sięgają XVII wieku, gdy Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska zaczęła przejmować indyjskie ziemie. W 1857 roku bunt żołnierzy doprowadził do ustanowienia Brytyjskiego Raju. Administracja kolonialna celowo podkreślała różnice religijne. W 1905 roku Lord Curzon podzielił Bengal według kryteriów religijnych, co pobudziło zarówno Indyjski Kongres Narodowy, jak i Ligę Muzułmańską. Jakie były konsekwencje decyzji Brytyjczyków? W latach 40. XX wieku Mahatma Gandhi oraz Jawaharlal Nehru dążyli do zjednoczenia, ale Muhammad Ali Jinnah domagał się oddzielnego państwa. Gdy w 1946 roku rozmowy się załamały, Jinnah wezwał do protestów, które przerodziły się w zamieszki w Kalkucie. W 1947 roku lord Mountbatten przyspieszył wycofanie się Brytyjczyków. Brytyjski prawnik Cyril Radcliffe miał zaledwie pięć tygodni na wytyczenie granic, nie mając wiedzy o Indiach ani doświadczenia w kartografii. Wytyczenie granicy doprowadziło do największej migracji ludności w historii. Nawet 18 milionów ludzi musiało opuścić swoje domy. Czy trauma podziału wciąż jest żywa? Przemoc była szczególnie okrutna w Pendżabie i Bengalu. Tysiące kobiet zostało porwanych i zgwałconych, a ludzie mordowali się nawzajem. Wielka Brytania nie próbowała powstrzymać przemocy. Do 1950 roku od jednego do dwóch milionów ludzi zginęło. Gandhi został zamordowany przez hinduistycznego nacjonalistę, który uważał go za zbyt prorozsądkowego wobec muzułmanów. Wschodni Pakistan był marginalizowany i w 1971 roku wybuchła wojna, która doprowadziła do powstania Bangladeszu. Władze bengalskie szacują, że w ludobójstwie zginęły nawet trzy miliony ludzi. Jakie są współczesne skutki podziału? W ciągu 75 lat od Podziału Indie i Pakistan toczyły cztery wojny, a relacje między państwami wciąż są napięte. Dla świadków tych wydarzeń, takich jak Sehgal, trauma pozostała żywa. Choć jego rodzina się odnalazła, miliony ludzi straciły bliskich. Wspomnienia przemocy i chaosu wciąż kształtują tożsamość i relacje między narodami Azji Południowej. autor: Erin Blakemore źródło: National Geographic
Zemsta sprzed tysiącleci. Archeolodzy odkryli miejsce krwawych porachunków z czasów Stonehenge
Blisko 40 osób brutalnie zamordowano i wrzucono do głębokiego szybu. Wiele wskazuje, że część z nich została nawet częściowo zjedzona. Wydarzenie rozegrało się 4 tysiące lat temu w południowej Anglii. Co było jego przyczyną?
Spis treści: Największa masakra w pradziejowej Wielkiej Brytanii Zamordowani i pożarci – masakra w Anglii Kanibalizm w czasach Stonehenge Wielkie konflikty między ludźmi to nie „wynalazek” ostatnich stuleci. Jak się okazuje, już w pradziejach dochodziło do krwawych walk i rzezi. Archeolodzy długo uważali, że epoka brązu w Wielkiej Brytanii była stosunkowo spokojna. Wówczas nie miało dochodzić do większych aktów przemocy. Jednak mylili się. Największa masakra w pradziejowej Wielkiej Brytanii Naukowcy opublikowali właśnie na łamach czasopisma „Antiquity” analizy kości wrzuconych do kilkunastometrowego szybu w okolicach Bristolu w Wielkiej Brytanii na stanowisku archeologicznym Charterhouse Warren. Szczątki odkryto w latach siedemdziesiątych XX wieku, ale dopiero teraz dokładnie je przeanalizowano. Wniosek jest dość przerażający: to największy przykład przemocy międzyludzkiej w brytyjskich pradziejach. – W rzeczywistości znajdujemy więcej dowodów na obrażenia szkieletów datowanych na okres neolitu w Wielkiej Brytanii, niż na wczesną epokę brązu. Dlatego Charterhouse Warren wyróżnia się jako bardzo niezwykłe miejsce – mówi główny autor badań profesor Rick Schulting z Uniwersytetu Oksfordzkiego. W ocenie archeologa, to ustalenie maluje dość mroczny obraz tego okresu. Zamordowani i pożarci – masakra w Anglii Wrzucone bezwładnie szczątki znaleziono w naturalnej rozpadlinie o głębokości 15 m. Wydobyto z niej 3000 kości i ich fragmentów. Należały do dzieci, kobiet i mężczyzn. W przeciwieństwie do większości pochówków z tego okresu w Anglii, na czaszkach wrzuconych do szybu widać ślady po urazach zadanych tępym narzędziem. To te ciosy doprowadziły do śmierci tych ludzi. Ale to nie wszystko. Naukowcy znaleźli na kościach liczne ślady nacięć i złamania, które nastąpiły mniej więcej w momencie śmierci. Tego typu ślady mogą świadczyć o tym, że zostały zjedzone przez napastników. – Jest to mocne przypomnienie, że ludzie w prehistorii mogli dorównywać swoim okrucieństwem tym zadawanym przez ludzi później. Rzuca też światło na ciemną stronę ludzkiego zachowania. Jest mało prawdopodobne, aby było to jednorazowe wydarzenie, dlatego opowiedzenie tej historii jest jeszcze ważniejsze – uważa prof. Schulting. Ale dlaczego ludzie w Wielkiej Brytanii z wczesnej epoki brązu mieliby zamordować tak dużą grupę ludzi, a nawet być może ich zjeść? Kanibalizm w czasach Stonehenge Do masakry w Charterhouse Warren doszło w czasach, gdy rozkwitało Stonehenge – zlokalizowane kilkadziesiąt kilometrów na wschód. To wówczas w tej najbardziej znanej na świecie konstrukcji megalitycznej odbywały się różnego rodzaju rytuały, zapewne związane z ruchem ciał niebieskich. Co było przyczyną tak krwawego wydarzenia? Czy tę grupę ludzi zabito z głodu? Mieli być po prostu posiłkiem? Zdaniem badaczy, jest to mało prawdopodobne. Nie mamy informacji o jakimś kryzysie w tym okresie. Poza tym na pobliskich osadach, ale też w szybie, w którym były zwłoki, zachowały się liczne ślady bydła, które było jednym ze składników diety ówczesnych ludzi. Dlatego kanibalizm pełnił zapewne inną rolę. Naukowcy przypuszczają, że mordercy, spożywając swoje ofiary, również w symboliczny sposób dokonywali eksterminacji. Zatem zjadając ich mięso i mieszając kości ze szczątkami bydła, zabójcy upodabniali swoich wrogów do zwierząt, tym samym odczłowieczyli ich. Co było przyczyną tak wielkiej zbrodni? Archeolodzy mają kilka pomysłów. Wykluczają walkę o zasoby i dostęp do żywności. Nie był też to atak jakiejś obcej społeczności, w każdym razie pod względem genetycznym, bo taka wówczas w tym rejonie się nie pojawiła. Najbardziej prawdopodobna przyczyna to konflikt spowodowany czynnikami społecznymi. Pojawia się sporo możliwości. Być może była to kradzież lub zniewaga. Mogło to doprowadzić do napięć, które eskalowały do niewyobrażalnych rozmiarów. Czy wzmogła je epidemia dżumy? Na zębach dwójki dzieci wrzuconych do szybu znaleziono ślady tej choroby. – Znalezienie dowodów na dżumę w poprzednich badaniach przeprowadzonych przez kolegów z Instytutu Francisa Cricka, było całkowicie nieoczekiwane. Nadal nie jesteśmy pewni, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób jest to związane z przemocą w tym miejscu – zastrzega prof. Schulting. Znalezisko miejsca kaźni sprzed 4 tysięcy lat w Wielkiej Brytanii jest dość zaskakujące dla badaczy. Bo wśród setek ludzkich szkieletów datowanych na ok. 2500–1500 lat p.n.e., bezpośrednie dowody na brutalny konflikt są rzadkie. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ukraina zażąda reparacji od Rosji również za szkody klimatyczne. Rachunek może wynieść nawet 32 mld dolarów
Eksperci szacują, że emisja gazów cieplarnianych w związku z wojną w Ukrainie, którą wypowiedziała Rosja, to nawet ok. 175 mln ton dwutlenku węgla. Kijów będzie domagał się pieniędzy od Moskwy za straty spowodowane działaniami zbrojnymi. Do reparacji zamierza wliczyć również szkody klimatyczne.
W tym artykule: Wojna Rosji z Ukrainą generuje więcej dwutlenku węgla, niż 175 krajów świata Ukraina może pozwać Rosję o szkody klimatyczne Co powoduje największą emisję dwutlenku węgla? 24 lutego 2022 roku Rosja dokonała pełnoskalowej inwazji na terytorium Ukrainy. Planem Moskwy było przede wszystkim szybkie zdobycie terenów wschodnich i zajęcie Kijowa. To wszystko się nie udało, bo Ukraińcy stawili silny opór napastnikowi. Wojna trwa już ponad 2 lata i na razie wszystko wskazuje na to, że Federacja Rosyjska nie zamierza się wycofać, a Ukraina tym bardziej nie zamierza się poddać. Wojna Rosji z Ukrainą generuje więcej dwutlenku węgla, niż 175 krajów świata Jednak trwająca wojna to nieustannie rosnące straty, nie tylko w ludziach, ale także w gospodarce, infrastrukturze czy dziedzictwie kulturowym. W ubiegłym roku czasopismo „Antiquity” opublikowało raport, według którego inwazja Rosji na Ukrainę powoduje, iż na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, wojska Putina niszczą zabytki i stanowiska archeologiczne. Ale konflikt, jak każdy inny, powoduje również szkody klimatyczne. Eksperci z Initiative on Greenhouse Gas Accounting of War (IGGAW) szacują, że pierwsze dwa lata wojny Rosji z Ukrainą spowodowały emisję gazów cieplarnianych, które odpowiadają zużyciu około 175 milionów ton dwutlenku węgla. Uważa się, że to może w dużym stopniu przyczynić do dalszego wzrostu globalnego ocieplenia. A to z kolei doprowadzi do jeszcze większych zmian pogodowych i intensyfikacji ekstremalnych zjawisk. Ukraina może pozwać Rosję o szkody klimatyczne Z raportu IGGAW wynika, że emisje dwutlenku węgla w ciągu pierwszych dwóch lat konfliktu były większe niż roczny ślad węglowy 175 krajów świata. Specjaliści obliczyli, że ta dodatkowa emisja gazów cieplarnianych, a właściwie zwalczanie jej skutków, może kosztować nawet 32 miliardy dolarów. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. I Ukraina zamierza teraz wpisać tę kwotę do listy szkód, za które odpowiada Rosja i za które zadośćuczynienia będzie domagał się od Moskwy Kijów. – Będzie to istotna podstawa w sprawie o reparacje, którą wysuniemy przeciwko Rosji – przekazał w oświadczeniu Rusłan Striłeć, minister ekologii i zasobów naturalnych Ukrainy. – Ta analiza stanowi najbardziej aktualny i dokładny obraz skutków klimatycznych rosyjskiej inwazji, jaki posiadamy. Pomaga rozwiać mgłę wojny, która zasłania także koszty środowiskowe konfliktu – dodał ukraiński minister. Co powoduje największą emisję dwutlenku węgla? W raporcie wskazano, że jedna trzecia emisji wynika bezpośrednio z samego konfliktu i działań wojskowych. Chodzi przede wszystkim o zużycie paliwa przez armię rosyjską. Znaczna część emisji to również renowacja zniszczonych przez wojnę budynków, dróg i całej infrastruktury. A także wszelkie pożary, przekierowanie samolotów komercyjnych na dłuższe trasy czy ataki na infrastrukturę energetyczną. – Rosja szkodzi Ukrainie, ale także naszemu klimatowi. Powinna za to zapłacić Federacja Rosyjska, mająca dług wobec Ukrainy i innych krajów „globalnego południa”, które najbardziej ucierpią na skutek szkód klimatycznych – wskazywał Lennard de Klerk, główny autor raportu IGGAW. Eksperci twierdzą, że emisja CO2 spowodowana była również ucieczką przed wojną kilku milionów Ukraińców. Uchodźcy zarówno wewnętrzni, jak i zewnętrzni wygenerowali prawie 3,3 mln ton dwutlenku węgla. Naukowcy zwrócili jednak uwagę, że szkody klimatyczne wojny są wciąż słabo poznane. Bardzo możliwe, że emisyjność tego konfliktu w rzeczywistości jest znacznie większa. I będzie się zwiększała dopóki, dopóty Rosja nie zaprzestanie napaści na wolny i suwerenny kraj. Źródło: New Scientist Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Walki na większą skalę odbywały się w Europie o 1000 lat wcześniej, niż sądzono. Dowody w masowym grobie
Wielomiesięczne i szeroko zakrojone walki mogły mieć miejsce w Europie nawet ponad 5 tysięcy lat temu. Poświadczają to kości mężczyzn odkryte w masowym grobie w hiszpańskim schronisku skalnym.
W tym artykule: Masowy grób w schronisku skalnym Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Walki i szersze konflikty międzyludzkie towarzyszyły naszemu gatunkowi od zarania. Kiedy jednak przerodziły się w bardziej zorganizowane i długotrwałe działania? W Europie miało to nastąpić dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Masowy grób w schronisku skalnym Historię wielomiesięcznych i intensywnych walk należy jednak przesunąć o tysiąc lat. Przekonują o tym hiszpańscy archeolodzy w artykule opublikowanym w naukowym periodyku „Scientific Reports”. Międzynarodowy zespół badaczy ponownie przyjrzał się ponad 300 szkieletom złożonym w schronisku skalnym w San Juan ante Portam Latinam w regionie Rioja Alavesa w północnej Hiszpanii. Poszukiwali śladów po ranach zagojonych i niezagojonych (w wyniku których ludzie umarli). Masowy grób sprzed tysięcy lat odkryto przypadkowo w 1985 roku. Wówczas spychacz odsłonił kości ludzkie. Wykopaliska ratownicze ruszyły dopiero w 1990 roku. Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Okazało się, że kości należącej do 65 osób nosiły ślady po niezaleczonych urazach, a 89 – po takich, które się zagoiły. To bardzo duże liczby – uznali badacze – bo dotyczą ponad 23 proc. osób pochowanych w schronisku skalnym. Urazy charakterystyczne dla walk mieli w dużej mierze młodzi i dorośli mężczyźni. Ponad 74 proc. niezagojonych urazów i 70 proc. zagojonych urazów miało miejsce u dorastających lub dorosłych mężczyzn, co stanowi znacznie wyższy odsetek niż u kobiet i stanowi niespotykaną liczbę w porównaniu do innych europejskich miejsc masowych pochówków z okresu neolitu. Naukowcy zwracają uwagę, że wiele śmiertelnych urazów nie jest widocznych w kościach, bo dotyczy tkanek miękkich. Można zatem przypuszczać, że więcej osób pochowanych w hiszpańskim schronisku skalnym zmarło w wyniku konfliktu. Udało się też ustalić, ile lat mają kości. Wszystko dzięki badaniom z wykorzystaniem metody radiowęglowej. Zmarli żyli od 5400 do około 5000 lat temu Zarówno duża liczba osób rannych, jak i nieproporcjonalnie wysoki odsetek poszkodowanych mężczyzn sugerują, że obrażenia powstały w wyniku konfliktu, który potencjalnie trwał co najmniej kilka miesięcy – uważają autorzy artykułu. W Słowacji odkryto duży masowy grób. Zmarli mieli odcięte głowy, a wśród nich byli nastolatkowie Archeolodzy odnaleźli masowy grób w Słowacji. Pochodzi sprzed 7000 lat. Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze. Czy wiadomo, kim byli? Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Wygląda na to, że część osób zmarła na skutek postrzału z łuku. Wśród kości znaleziono bowiem ponad 50 grotów strzał. Wcześniejsze badania wykazały, że 36 z nich miało niewielkie uszkodzenia związane z trafieniem w cel. Naukowcy uważają, że odkrycia z hiszpańskiej jaskini poświadczają jeden z pierwszych szeroko zakrojonych konfliktów. Mógł trwać wiele miesięcy. Nie jest jasne, co było jego przyczyną. Autorzy spekulują na temat kilku możliwych przyczyn. Jedna z teorii mówi o napięciach między różnymi odmiennymi kulturowo grupami w regionie w okresie późnego neolitu. Z badań izotopowych wynika, iż część zmarłych była niedożywiona. To również może być związane z przyczynami konfliktu. Niewykluczone, że konkurowano o zasoby. Do tej pory sądzono, że w epoce neolitu walki były krótkotrwałe i zaangażowane w nie były niewielkie grupy liczące 20-30 osób. Społecznościom miało brakować zaplecza logistycznego do dłuższych konfliktów. Te miały stać się możliwe dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Znalezisko z Półwyspu Iberyjskiego zdaje się jednak przeczyć temu przeświadczeniu. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Który okres w dziejach Bliskiego Wschodu był najbardziej brutalny? Naukowcy mają odpowiedź
Najbardziej brutalny okres w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu miał miejsce około 4500–3300 lat p.n.e. w okresie chalkolitu. Takie ustalenie naukowców możliwe było po przeanalizowaniu kilku tysięcy szkieletów z urazami.
W tym artykule: Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Jakie były przyczyny konfliktów? Epoka brązu i później Obszar Bliskiego Wschodu był w miejscem, w którym powstały pierwsze znane cywilizacje. To tam doszło do udomowienia zwierząt i niektórych roślin, na przykład zbóż. Znajomość rolnictwa rozprzestrzeniła się stamtąd do Europy. Na Bliskim Wschodzie istniały też wielkie cywilizacje – sumeryjska, asyryjska czy hetycka. Jest to zatem obszar bardzo interesujący dla badaczy przeszłości człowieka. Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Naukowcy byli świadomi, że na terenie Bliskiego Wschodu od tysiącleci dochodziło do różnego rodzaju konfliktów zbrojnych i agresji. Jednak nikt do tej pory nie zajął się tym zagadnieniu bliżej. Nie było jasne, kiedy dochodziło najczęściej do przemocy. Zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii i Polski postanowił przyjrzeć się kościom ludzkim z Bliskiego Wschodu. Pochodziły z Turcji, Iraku, Iranu, Syrii, Libanu, Izraela i Jordanii i były datowane na lata 12 000–400 p.n.e. Dzięki takiemu szerokiemu zakresowi chronologicznemu udało się dokonać ciekawych obserwacji. W sumie przeanalizowano ponad 3500 szkieletów pod kątem urazów czaszek lub ran zadanych bronią. Wyniki opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Nature Human Behavior”. Jakie były przyczyny konfliktów? Okazało się, że najwięcej urazów miało miejsce około 4500–3300 lat p.n.e., czyli w okresie chalkolitu. Autorzy publikacją sugerują, że przemoc w tym czasie zbiegła się z powstaniem pierwszych scentralizowanych protopaństw. Wówczas sporadyczne utarczki i waśnie poszły w zapomnienie. Nastała epoka konfliktów zbrojnych na dużą skalę. Chalkolit to epoka, która nastąpiła po neolicie. Jeszcze w neolicie gęstość zaludnienia była niska, mimo że rolnictwo rozprzestrzeniało się na coraz większe tereny. Od około 4400 lat p.n.e. zmieniły się warunki klimatyczne i było bardziej sucho. Być może była to jedna z przyczyn rozwoju pierwszych miast. Wtedy tworzące się elity zaczęły konkurować o kontrolę nad zasobami. Z kolei miejska ciasnota i rosnące nierówności mogły wywoływać konflikty międzyludzkie – sugerują autorzy artykułu. Krzyżowcy w Jordanii. Polscy archeolodzy na tropie rezydencji wojowniczych rycerzy Wśród średniowiecznych ruin na przedmieściach stolicy Jordanii polscy archeolodzy odkryli blok ze znakiem krzyża. Czy krzyżowcy wznieśli tam w XII wieku nieznaną do tej pory historykom rezy... Epoka brązu i później Naukowcy stwierdzili, że przemoc była mniej obecna w życiu ludzi na Bliskim Wschodzie we wczesnej i środkowej epoce brązu (3300-1500 lat p.n.e.). To wówczas powstały pierwsze spisane kodeksy prawne i powstała instytucja sądu. Te elementy cywilizacji najbardziej rozwinęły się w latach 2400–1700 p.n.e. W tym okresie cały Bliski Wschód połączył też dalekosiężny handel. Doszło również do profesjonalizacji armii. Wzrost przemocy nastąpił ponownie w późnej epoce brązu i epoce żelaza, czyli w latach 1500-400 p.n.e. Wówczas nastąpiła trwająca 300 lat susza, która mogła przyczynić się do niepokojów. Miały miejsce masowe ruchy ludnościowe. Do władzy doszło imperium asyryjskie, które prowadziło kampanie wojskowe, przeprowadzało masowe deportacje i przymusowe opodatkowanie. Zdaniem naukowców nowe badania rzucają nowe światło na historię konfliktów we wczesnych społecznościach. – Zrozumienie różnic w poziomie przemocy w przeszłości jest nie tylko głównym problemem nauk społecznych, ale także w antropologii, archeologii i historii – zaznaczają naukowcy. Źródło: Nature Human Behavior Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów
Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Tożsamość narodowa opiera się na oporze wobec okupantów i konfliktach, które w przeszłości nawiedziły kraj.
W tym artykule: Trudna historia Afganistanu Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Jest pewna afgańska anegdota, która wiele mówi o historii tego kraju. Gdyby zapytać mieszkańca wsi lub prowincji, co jest za widocznym tuż obok wzgórzem, ten odpowie: „Za tym wzgórzem mój dziadek walczył z Aleksandrem Wielkim”. W tym niewinnym żarcie kryje się jednak ziarno prawdy. W 329 r. p.n.e. Aleksander Macedoński dotarł do Afganistanu ze swoją armią i podbił ten kraj. Za jego panowania powstało wiele miast, do których sprowadzali się hellenistyczni koloniści. Jednak grecka okupacja spotkała się buntami miejscowej ludności. Wydarzenia te, i dalsza walka o niepodległość kraju położonego na niezwykle surowym terytorium, kształtowały narodową tożsamość Afgańczyków. Trudna historia Afganistanu Gościem najnowszej odsłony cyklu „Kawa z ambasadorem” był dr Piotr Łukasiewicz, politolog, dyplomata, pułkownik rezerwy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i były ambasador RP w Afganistanie w latach 2012–2014. Rozmowę o historii i społeczeństwie Afganistanu prowadziła dr Małgorzata Bonikowska, prezeska Centrum Stosunków Międzynarodowych i THINKTANK. Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Najwcześniejsze osady miejskie pojawiły się w Afganistanie już w III tysiącleciu p.n.e. Po 2000 roku p.n.e. region ten zamieszkali Ariowie, którzy należeli do indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich. To za ich czasów powstało miasto, które dało początek Kabulowi. – Historia Afganistanu jest bardzo skomplikowana. To kraj leżący na styku Azji Centralnej, Subkontynentu Indyjskiego i rozszerzającego się Bliskiego Wschodu. Historycznie był miejscem styku dwóch religii: islamu i hinduizmu – mówi dr Piotr Łukasiewicz. Po śmierci Aleksandra Wielkiego tereny Afganistanu przejęli Seleucydzi, a później znaczną część kraju opanowali Partowie. W 50 r. n.e. Afganistan został zaatakowany i złupiony przez Kuszanów, którzy przybyli ze stepów Azji. Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium – Historia tego kraju jest naznaczona wieloma wojnami, konfliktami i konfrontacjami. To sprawiło, że Afgańczycy przyjęli dość wojskowy styl życia. Z drugiej strony to społeczeństwo żyło i żyje w surowych warunkach geograficznych, a jak wszyscy wiemy, górale to specyficzni ludzie. Konsekwencją tych dwóch czynników było stworzenie pewnego rodzaju „wojowniczej” hierarchii społecznej – tłumacz ambasador. Tożsamość Afgańczyków jest oparta przede wszystkim na oporze i obronie swojego terytorium. Z drugiej strony, dr Piotr Łukasiewicz zwraca uwagę na to, że Afganistan nigdy nie był skolonizowany. – Bardzo się starały o to dwa duże mocarstwa. Chociaż zdarzało się, że krajem rządzili (z nadania Brytyjczyków lub Rosjan) królowie lub szachowie. Nigdy jednak w Kabulu nie zasiadywał okupacyjny król lub namiestnik. To odróżniało Afganistan od innych krajów regionu – przyznaje ambasador. To jednak nie oznaczało braku problemów. Bezpieczeństwo, kultura, największe atrakcje. Nasz mini-przewodnik po Afganistanie Afganistan jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, w którym od lat toczy się tląca wojna domowa między armią a radykalnymi islamistami – talibami. Choć to państwo nie cieszy si... – Przyczyną nieszczęść tego narodu jest po pierwsze to, że dybały na niego potęgi zewnętrzne i ingerowały w ten kraj praktycznie przez cały czas. Po drugie, wewnętrzne problemy Afganistanu. Ten kraj był zawsze rozrywany przez księstwa z prowincji, które mocno sprzeciwiały się silnej władzy w Kabulu. To powodowało niezdolność do stworzenia silnego, scentralizowanego państwa – wyjaśnia dr Łukasiewicz. Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Współcześnie Afganistan zmaga się z nowymi-starymi problemami. W 2021 roku kraj przejęli talibowie. Odtwarzają oparty na prawie szariatu Emirat Afganistanu z lat 90. XX wieku. Odrzucili demokratyczną konstytucję, która zakładała wolność wyznania i języka dla wieloetnicznego narodu. Obecnie najwyższą władzę sprawuje przywódca duchowy emir Hibatullah Achundzada, który przebywa w Kandaharze. Na czele rządu w Kabulu stoi mułła Hasan Achund. To on de facto zarządza krajem. Eksperci wskazują, że nowe struktury władzy marginalizują i dyskryminują afgańskie mniejszości, prawa człowieka są ograniczane. Współczesny Afganistan zmaga się z pogłębiającym się kryzysem humanitarnym. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nagrody World Press Photo przyznane. Wśród wyróżnionych zdjęcia fotografów „National Geographic"
Ogłoszono tegorocznych zwycięzców prestiżowej nagrody fotograficznej World Press Photo. To już 66. edycja konkursu. Wyróżniono 2 fotografów National Geographic. To Alessandro Cinque i Anush Babajanyan. Z kolei tytuł zdjęcia roku otrzymał Jewhen Małoletka za obraz przedstawiający ewakuację ciężarnej Iriny Kalininy ze szpitala w oblężonym Mariupolu.
W tym artykule: World Press Photo przyznane Dwóch fotografów National Geographic z nagrodą Zdjęciem roku nagrodzono poruszające zdjęcie z Ukrainy Niezależna fundacja World Press Photo z siedzibą w Amsterdamie działa już od 1955 roku i corocznie ogłasza wyniki najlepszych zdjęć z całego świata. To jedna z najbardziej prestiżowych nagród w świecie fotografii, swoiste Grand Prix sztuki fotograficznej. To, co najważniejsze, jury nie ocenia wyłącznie warstwy artystycznej zdjęć. Nagradzana jest również wrażliwość dziennikarskiego i reporterskiego oka. Sposób, w jaki autor widział świat, wraz ze wszystkimi jego problemami. World Press Photo przyznane World Press Photo przyznało w sumie nagrody 24 fotografom, a sześć osób otrzymało wyróżnienia. Fundacja zwróciła uwagę, że wybór nie był łatwy. Otrzymali bowiem ok. 60 tys. zdjęć, które przesłało 3752 autorów ze 127 krajów. Fotografie przedstawiały historie nieznane z najdalszych zakątków świata, ale również reportaże z wojny w Ukrainie, historycznych protestów w Iranie, a także opowieści z Afganistanu, który od prawie 2 lat jest kontrolowany przez Talibów. Konkurs Grand Press Photo został podzielony na sześć regionów: Afrykę, Azję, Europę, Amerykę Północną i Środkową, Amerykę Południową oraz Azję Południowo-Wschodnia i Oceanię. Zdjęcia wybierano według konkretnych kategorii: zdjęcia pojedyncze, fotoreportaż, projekt długoterminowy i technika dowolna. Powyższe zdjęcie jest jednym z serii reportażowej Madsa Nissena, duńskiego fotoreportera, który otrzymał nagrodę w kategorii World Press Photo Story of the Year. Jego opowieść „Cena pokoju w Afganistanie” pokazuje życie i cenę, jaką ponoszą ludzie po tym, jak siły USA opuściły ten kraj, a władze w sierpniu 2021 roku przejęli Talibowie. Państwo odtwarza Islamski Emirat Afganistanu z lat 90. XX wieku. Eksperci przyznają, że to koniec złudzeń o demokracji i powrót do ograniczania praw człowieka. Dwóch fotografów National Geographic z nagrodą – Wybór zwycięskich zdjęć spośród dziesiątek tysięcy zgłoszeń było ogromnym wyzwaniem dla naszych niezależnych jurorów. Jednak wszyscy wykazali się głęboką troską, wiedzą i pasją w podejmowaniu decyzji. Efektem ich wyborów jest zachwycający, ale i poruszający obraz minionego roku – mówi Joumana El Zein Khoury, dyrektorka wykonawcza fundacji World Press Photo. – W świecie, w którym co roku dziesiątki dziennikarzy giną na służbie, nie mogłam przestać myśleć o ich wyprawach oraz o ryzyku, jakie podejmują nie tylko reporterzy, ale często także bohaterowie ich opowieści. Ci ludzie poświęcają się, aby pokazać innym, jak wygląda nasz świat – dodaje El Zein Khoury. W tym roku nagrodę główną otrzymało dwoje fotografów National Geographic. Alessandro Cinque został wyróżniony za swój fotoreportaż pt. „Alpaqueros”. Jedno ze zdjęć przedstawia Alinę Surquislla Gomez, hodowczynie alpak, która stoi na głazie i w rękach trzyma młode zwierzę. Fotografia symbolizuje kryzys klimatyczny w peruwiańskich Andach i coraz pogarszającą się sytuację społeczności alpaquero (hodowców), jak i samych zwierząt, które tracą swoje naturalne pastwiska. Jury doceniło sposób, w jaki historia ta naświetla, jak kultura i tożsamość są głęboko połączone ze środowiskiem. Wyróżniona została również fotografka Anush Babajanyan. Ormiańska fotoreporterka pokazała opowieść o czterech pozbawionych do morza krajów Azji Środkowej, które zmagają się z kryzysem klimatycznym i brakiem koordynacji w zakresie dostaw wody, co negatywnie wpływa na energetykę i rolnictwo. To Tadżykistan i Kirgistan oraz Uzbekistan i Kazachstan. Autorka ukazała historie ludzi, którzy zmagają się z codziennymi problemami. Zdjęciem roku nagrodzono poruszające zdjęcie z Ukrainy Zdjęciem roku World Press Photo została fotografia 32-letniej Irina Kalinina, która na noszach jest ewakuowana ze szpitala w oblężonym Mariupolu. Placówka została uszkodzona podczas rosyjskiego nalotu. Kobieta była w zaawansowanej ciąży. Jej syn urodził się martwy, a Irina zmarła pół godziny po porodzie. Autorem tego wstrząsającego zdjęcia jest Jewhen Małoletka, ukraiński fotoreporter z agencji Associated Press. Fotografia ukazuje nie tylko grozę wojny, ale także ból i cierpienie niewinnych, którzy w niej giną. – Szukaliśmy zdjęć, które chwytają cię i nie chcą puścić. Są tu obrazy, które sprawiają, że myślisz „to przecież mógłbym być ja”. To zdjęcia, które przedstawiają nasz świat i reprezentują 2022 rok. Chcieliśmy stworzyć pewnego rodzaju dokumentację dla przyszłych pokoleń. Każdy może z niej wyciągnąć wnioski – mówi Brent Lewis, przewodniczący jury i redaktor fotograficzny New York Timesa i współzałożyciel Diversify Photo. Wszystkie nagrodzone zdjęcia można obejrzeć na stronie World Press Photo Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„W Belfaście przez kraty można podziwiać sąsiadów, jak w klatce”. Wystawa fotografii Mariusza Śmiejka
Wszelkie problemy i napięcia, które są tutaj codziennością, zamiatane są przez rządzących pod dywan – mówi Mariusz Śmiejek. Wystawę jego fotografii będzie można oglądać w Poznaniu od 19 maja.
W tym artykule: Konflikt w Irlandii Północnej W Belfaście mury oddzielają katolików i protestantów Czy dojdzie do zjednoczenia Irlandii? Iwona El Tanbouli-Jabłońska: Mieszkasz w Belfaście, ile już lat? Mariusz Śmiejek: Do Belfastu trafiłem pierwszy raz latem 2010 r. Dzięki kontaktom z Aleksandrą Łojek, autorką książki „Belfast. 99 ścian pokoju” spotkałem się tam z członkami nielegalnych brytyjskich grup paramilitarnych, do niedawna uważanych za terrorystyczne. Wtedy żywo zainteresowałem się historią konfliktu w Irlandii. Rok później mieszkałem już w Belfaście. Konflikt w Irlandii Północnej Na czym polega ten konflikt? Żeby zrozumieć podłoże konfliktu, trzeba się cofnąć w historii do czasu zajęcia Irlandii przez Wilhelma III Orańskiego w 1690 r. po bitwie nad rzeką Boyne. Irlandia, jako jedna z kolonii brytyjskich, podkreślała wielkość i znaczenie Anglii w Europie i na świecie, niczym trofeum. Miała również bardzo ważne znaczenie strategiczne w obronie przed Napoleonem. Anglicy, umacniając obronę na całym wybrzeżu zachodnim wyspy, ochronili się przed przejęciem Irlandii przez Napoleona, który chciał wesprzeć Irlandczyków i pozbyć się Anglików z wyspy już w XVIII w. Paradoksem jest to, że większość Brytyjczyków w Irlandii Północnej to nie Anglicy, tylko rdzenni Szkoci (Ulster Scots). Anglicy po przejęciu kontroli nad Szkocją i klęsce głodu zmusili Szkotów do zasiedlania tych terytoriów. Czy jest to konflikt czysto religijny, czy chodzi o coś więcej? Religia to jeden z najskuteczniejszych argumentów, który używany jest do dziś. Większym problemem jest tożsamość lub raczej jej utrata. Wielcy tego świata perfekcyjnie żonglują tym pojęciem, by osiągnąć swój cel. Ulsterscy Szkoci w Irlandii Północnej stracili znaczenie w Wielkiej Brytanii i traktuje się ich jako najniższą klasę społeczną w kraju, w którym piętnuje się ludzi ze względu na ich pochodzenie. Wszelkie problemy i napięcia, które są tutaj codziennością, zamiatane są przez rządzących pod dywan. Narastający krzyk lojalistów, upominających się o uznanie, ignorowany jest w sposób ostentacyjny. Podjąłeś się tematu, który trwa nie od dziś. Zdawałeś sobie sprawę, gdzie Cię to zaprowadzi? Z początku były to bardzo silne emocje związane z wizualną charakterystyką tego miejsca. Mury pokoju, polityczne murale, zaniedbane dzielnice klasy pracującej, zamieszki na ulicach... To miejsce przepełnione żalem, smutkiem i sąsiedzką nienawiścią. Teraz, po 12 latach pobytu, widzę znacznie więcej. Wiedza i doświadczenia pozwoliły mi zobrazować rzeczywistość, w której przyszło dorastać kolejnym pokoleniom. Wszystko to wzmacnia przytłaczająca atmosfera nasycona krzywdami z przeszłości. Dziś wiem, że bez tych doświadczeń nie byłbym tym samym człowiekiem. W Belfaście mury oddzielają katolików i protestantów Na zdjęciach pojawiają się mury. Ile jest takich murów w Belfaście? Czy dalej wyznaczają granice i dzielą społeczeństwo, czy to raczej relikt przeszłości? „Mury pokoju” to bariery odgradzające brytyjskich i irlandzkich sąsiadów, mieszkających w dzielnicach klasy pracującej. Do dziś spełniają swoją rolę i sprawiają, że mieszkańcy tychże dzielnic mogą spać spokojnie. Te bariery mają różne formy. Od mierzących 7-8 metrów metalowych płotów, po betonowe ściany czy tereny industrialne. Najdłuższy mur przebiega od wzgórz okalających Belfast aż do centrum miasta, oddzielając dzielnice katolickie od protestanckich na odcinku kilku kilometrów. W samym Belfaście takich konstrukcji jest dziś około 100. Zmieniają swoją postać, ale nie zmieniają przeznaczenia. Dla podkreślenia procesu pokojowego, konstrukcję metalową zamienia się na kraty, przez które można podziwiać sąsiadów, jak w klatce. Swój obiektyw często kierujesz na młodzież i dzieci. Jak bardzo ta młoda część społeczeństwa uwikłana jest w przeszłość? Wszystko zależy od tego, gdzie się urodzili. Jeśli jest to rodzina klasy średniej czy wyższej, która nie ma pojęcia, co dzieje się w dzielnicach mniej uprzywilejowanych, to takie dzieciaki mają wielkie szczęście. Dzieci i młodzież z klasy pracującej, których rodzice walczyli ze swoimi sąsiadami, tracili bliskich i przyjaciół w strzelaninach na ulicach – ich realia są nieporównywalne. Po obu stronach nienawiść do sąsiadów, jak dziedziczna choroba, przenoszona jest w DNA. Podsycana przez lokalną prasę brukową czy przywódców grup paramilitarnych daje bezdyskusyjne przyzwolenie na zabicie katolika czy protestanta zza ściany pokoju. Część młodzieży jest werbowana do organizacji terrorystycznych, a część popada w konflikt z prawem i trafia do więzienia. To owocuje falami samobójstw. Od 1998 r. więcej ludzi odebrało sobie tu życie w krótszym czasie niż trwał sam konflikt. Czy dojdzie do zjednoczenia Irlandii? Kim, według Ciebie, są kolejne pokolenia, które dorastają w Irlandii Północnej? Nowemu pokoleniu brakuje perspektywy, zwłaszcza teraz, kiedy poczucie przynależności do Królestwa Wielkiej Brytanii jest dla części brytyjskiej bardzo niepewne. Brytyjskie grupy paramilitarne w Irlandii Północnej liczą sobie około 12,5 tys. aktywnych członków. Duża część z nich to młodzież, która potrafi posługiwać się bronią i ma do niej dostęp. Jak na razie pieniądze z Westminsteru zapewniają spokój. Ale co będzie, kiedy ich ilość się zmniejszy lub zostaną zupełnie wstrzymane? Nikt nie potrafi przewidzieć skutków zjednoczenia Irlandii, o którym mówi się coraz częściej. National Geographic Polska objął patronatem wystawę fotograficzną Mariusza Śmiejka „Not Surrendering”. Poznań, Galeria Centrala, Plac Ratajskiego 6a. Ekspozycja czynna od 19 maja do 10 czerwca 2023 r. Mariusz Śmiejek jest niezależnym fotografem dokumentującym życie codzienne w postkonfliktowych społeczeństwach. Prowadzi projekty długoterminowe w Europie i Afryce, kierując swoją uwagę na środowiska uchodźców, dzieci i kobiety nielegalnie pracujące w kopalniach złota w Ghanie, handel ludźmi, korupcję i nadużycia systemowe. Mieszka w Belfaście w Irlandii Północnej, prowadząc tam studio fotograficzne i Polską Akademię Fotografii.
Japonia może mieć 7 tysięcy wysp więcej niż dotychczas sądzono. Dlaczego pozostały niezauważone?
Japonia przeliczyła, ile wysp wchodzi w jej skład. Wynik okazał się zaskakujący. Do tego kraju należy aż siedem tysięcy więcej wysp niż zakładano wcześniej.
W tym artykule: Czy Japonia się powiększyła? Kiedy skała na morzu jest wyspą? O jakie wyspy Japonia spiera się z innymi krajami? Poprzednio Japonia liczyła swoje wyspy w 1987 roku. Liczba, jaką wówczas uzyskano, robiła wrażenie. W skład państwa wchodziły dokładnie 6852 wyspy. Zamieszkałych było 260 z nich. Teraz powtórzono obliczenia, wykorzystując do tego technologie cyfrowe. Przeglądu dokonał Urząd Informacji Geoprzestrzennej Japonii (ang. Geospatial Information Authority of Japan, GSI). Rezultat przyniósł niespodziankę. Według nowego rejestru do terytorium Japonii przynależy ponad dwa razy więcej wysp, niż policzono wcześniej. Jest ich łącznie aż 14125. A to oznacza, że Japonia właśnie uzyskała ponad siedem tysięcy nowych wysp. Czy Japonia się powiększyła? GSI podkreślało, że nie oznacza to, iż terytorium Japonii się powiększyło. Najprawdopodobniej jest takie same, jak poprzednio. Zmiana wynika z nowych, znacznie lepszych technologii wykorzystywanych do opracowania rejestru. Pomocne okazały się również dokładniejsze mapy cyfrowe. Na Pacyfiku pojawiła się nowa wyspa. Jak powstała i kiedy zniknie? Na Pacyfiku sporo się ostatnio dzieje. Po erupcji podwodnego wulkanu powstała nowa wyspa. Co o niej wiadomo? Nie zmieniła się również definicja tego, co uznaje się za wyspę. Tak samo jak 35 lat temu GSI przyjęła, że wyspa to wystający ponad wodę naturalny obszar lądu o obwodzie przynajmniej stu metrów. Jeszcze dokładniejsza definicja zawarta jest w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Według niej „wyspą jest ukształtowany w sposób naturalny obszar lądu, otoczony wodą, który pozostaje powyżej poziomu wody podczas przypływu”. Kiedy skała na morzu jest wyspą? Stosując powyższe kryteria, nie zawsze jednak daje się łatwo stwierdzić, co wyspą jest, a co nie. Czasami np. trudno określić, czy dany kawałek lądu znika całkiem pod wodą w czasie przypływu, czy też nie. To może wpływać na rozbieżności w obliczeniach. W rejestrze sprzed 35 lat zdarzało się też, że skupisko małych wysepek uznano za jeden kawałek lądu. Kłopoty z liczeniem wysp bywają także inne. Japonii niekiedy przybywa wysp – i to dosłownie. Kraj wchodzi w skład Pacyficznego Pierścienia Ognia, czyli jest położony w okalającej Pacyfik strefie trzęsień ziemi i erupcji wulkanów. Niekiedy ich skutkiem ubocznym jest powstawanie nowych wysp. Tak było w 2013 r., kiedy straż przybrzeżna nagrała wybuch wulkanu i pojawienie się nowej wysepki. Z kolei w 2018 r. okazało się, że jedna z japońskich wysp zniknęła. Była to Esanbe Hanakita Kojima, obecna na mapach od przeglądu wysp z 1987 r. Niezamieszkała wyspa wystawała nad wodę tylko o 1,4 m. Pięć lat temu przypadkiem odkryto, że wyspy nie ma. Przypuszczalnie zniszczyła ją erozja wywołana przez wiatr i fale oraz dryfujący lód napływający z Morza Ochockiego. Jednak jej los tak naprawdę pozostaje nieznany. O jakie wyspy Japonia spiera się z innymi krajami? Japonia toczy spory o wyspy z prawie wszystkimi państwami, z którymi graniczy (przez wody terytorialne). Takich spornych terytoriów jest kilka. Najbardziej znane to cztery wyspy wchodzące w skład archipelagu Wysp Kurylskich. Największa z nich – Iturup/Etorofu – ma ponad 3 tys. km kw. powierzchni. Zostały zajęte w 1945 r. przez Związek Radziecki, który nazwał je Kurylami Południowymi. Dla Japonii to Terytoria Północne. Od drugiej wojny światowej teren pozostaje przedmiotem nierozwiązanego sporu międzynarodowego. Najmniejsze wyspy na świecie - gdzie się znajdują i która jest najmniejsza? Najmniejsze wyspy na świecie przyciągają turystów jak magnes. Nic dziwnego. To idealne miejsca dla osób, które szukają odpoczynku w miejscu oddalonym od cywilizacyjnego zgiełku, które poza... Inne wyspy, których państwowa przynależność poddawana jest pod dyskusję, to niezamieszkane Wyspy Senkaku na Morzu Wschodniochińskim. Mają w sumie 7 km kw. Japonia administruje nimi, jednak swoje roszczenia względem tego terenu zgłaszają zarówno Chiny, jak i Tajwan. Japonia od ponad 70 lat spiera się również z Koreą Południową o prawo do wysp Dokdo (w Japonii nazywanych Takehsima). To grupa prawie stu wysepek na Morzu Japońskim. Obecnie znajdują się pod kontrolą Korei. Japonia nie uznaje tego, nazywając koreańską obecność na Dokdo okupacją. Źródła: ScienceAlert, ONZ, BBC. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Trzech Sudańczyków za kradzież straci ręce. W tych krajach wciąż stosuje się niehumanitarne kary
Ukamienowanie, amputacje rąk, a nawet kara śmierci. Na świecie wciąż są kraje, które stosują publiczne egzekucje oraz niehumanitarne, okrutne i poniżające wyroki. W Sudanie właśnie skazano trzech młodych mężczyzn za kradzież. Zostaną pozbawieni rąk.
W tym artykule: Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Czym jest prawo szariatu? W których krajach obowiązuje kara śmierci? Trzech młodych mężczyzn w Sudanie usłyszało ostatnio szokujący wyrok sądu. Oprócz kary więzienia i grzywny mają stracić ręce. Wszystko dlatego, że ukradli butlę z gazem w Omdurmanie. To pierwszy taki wyrok od prawie dziesięciu lat. Organizacje broniące praw człowieka biją na alarm i ostrzegają, że kraj znowu wraca na drogę reżimu i ekstremizmu politycznego. Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta W 2019 roku w Sudanie doszło do masowych protestów, które ostatecznie doprowadziły do upadku sudańskiego prezydenta Omara al-Baszira. Opozycja zapowiadała wówczas głębokie zmiany wewnętrzne, a eksperci mieli nadzieję, że to krok ku demokratyzacji kraju. Dyktator utrzymywał władze przez 30 lat, a system autorytarny utrzymywał się głównie dzięki rozwinięciu aparatu bezpieczeństwa. Nowe władze zapowiadały liberalizację prawa, zmniejszenie m.in. kontroli sfery obyczajowej i reformę polityki szariatu. Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce, by go torturowano? Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie. Jednak wszystko wskazuje na to, że Sudan wciąż narusza prawa międzynarodowe i nie zapewnia oskarżonym sprawiedliwych procesów. W ubiegłym roku 20-letnia Sudanka została skazana na karę śmierci przez ukamienowanie za cudzołóstwo. Media informowały wówczas, że kobiecie odmówiono nawet konsultacji z prawnikiem. Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Tym razem skazani zostali trzej mężczyźni. Żaden z nich nie miał nawet skończonych 30 lat. Władze Sudanu przekazały, że zostali już przetransportowani do więzienia w północnym Chartumie, tym samym, w którym przebywa Umar al-Baszir. Młodzi Sudańczycy będą tam, aż wyrok zostanie wykonany. Na razie jednak nie wiadomo, kiedy to się stanie. Afrykańskie Centrum Studiów nad Sprawiedliwością oskarżyło kraj o to, że mężczyźni nie doczekali się sprawiedliwego procesu. Oprócz odcięcia ręki, Sudańczyków skazano na trzy lata więzienia i grzywnę w wysokości 2 000 000 funtów sudańskich odszkodowania. To równowartość ponad 15 tysięcy złotych. W 2021 roku Sudan podpisał konwencję ONZ w sprawie zakazu tortur i nieludzkiego traktowania. Władze zobowiązały się wówczas do zmiany przepisów. W 2019 roku wprowadzono kilka ustaw, które zakazały m.in. chłosty i okaleczania narządów płciowych kobiet. Jednak przewrót wojskowy sprzed dwóch lat doprowadził do tego, że wiele dawnych praw powróciło do wymiaru sprawiedliwości. Czym jest prawo szariatu? Prawo szariatu opiera się na założeniu, że prawo musi dostarczać wszystkiego, co potrzebne dla duchowego i fizycznego rozwoju jednostki. Najważniejszym źródłem prawa w krajach muzułmańskich jest Koran, czyli święta księga islamu. Oprócz tego normy prawne oparte są na Sunnie (opowieści o Mahomecie), kijasie (rozumowaniu przez analogię) i idżmie (zgodzie). „Kobiety Bangladeszu mają dość”. Rząd wprowadza karę śmierci dla gwałcicieli Od wielu dni na ulicach stolicy Bangladeszu trwają protesty przeciwko przemocy seksualnej. Protestujący domagają się większej ochrony ofiar napaści na tle seksualnym, ale też poprawy w ścig... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/demonstranci-gomagaja-sie-sprawiedliwosci-dla-ofiar-i-zmian-w-prawie-oraz-ostrzejszego-scigania-sprawcow-photo-by-k-m-asad-lightrocket-via-getty-images-5949d07.jpeg" width="938" height="528" alt="Demonstranci gomagają się sprawiedliwości dla ofiar i zmian w prawie oraz ostrzejszego ścigania sprawców (Photo by K M Asad/LightRocket via Getty Images)" title="Demonstranci gomagają się sprawiedliwości dla ofiar i zmian w prawie oraz ostrzejszego ścigania sprawców (Photo by K M Asad/LightRocket via Getty Images)" /> W islamie nie istnieje rozdział życia świeckiego od religijnego. Właśnie dlatego prawo, które zapisano w świętych księgach (spisanych kilkaset lat temu), dotyczy zwyczajów religijnych i życia codziennego wszystkich ludzi. Tak samo w przypadku stosowania kar. W których krajach obowiązuje kara śmierci? Właśnie dlatego na świecie wciąż są kraje, które stosują niehumanitarne wyroki sądu, takie jak: kamienowanie, chłosta lub amputacje. To między innymi: Iran, Sudan, Somalia, Indonezja, Nigeria, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie. Kilka miesięcy temu Indonezja ogłosiła zmiany w kodeksie karnym. Od tego roku można trafić do więzienia m.in. za konkubinat, seks pozamałżeński i obrazę głowy państwa. Nowe prawo dotyczyć ma zarówno Indonezyjczyków, jak i cudzoziemców. Za te wykroczenia w niektórych prowincjach kraju można zostać skazanym na publiczną chłostę. Jednak sama kara śmierci nie dotyczy tylko krajów muzułmańskich. Co więcej, wyroki, które pozbawiają życia oskarżonych, wydawane są również w krajach, które nie są autorytarnymi reżimami. Chodzi m.in. o Stany Zjednoczone, Japonię i Tajlandię. Z kolei jedynym europejskich krajem, w którym wciąż wykonuje się wyroki śmierci, jest Białoruś. Kara śmierci jest legalna również w: Botswanie, Egipcie, Chinach, Wietnamie, Pakistanie, Singapurze, Jemenie. Źródło: The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To dlatego wielkie imperium Hetytów upadło. Naukowcy w końcu odkryli przyczynę
Imperium Hetytów było potężnym państwem, które swoją siłę opierało na niezwykle silnej i dobrze uzbrojonej armii. Upadło około 1200 p.n.e., a dotychczas uważano, że stało się to pod naporem Ludów Morza. Nowe badania wykazały, że przyczyna mogła być zupełnie inna.
W tym artykule: Hetyci stworzyli jedno z największych imperium w czasach starożytnych Co spowodowało upadek państwa Hetytów? Badacze podejrzewają, że susza mogła być gwoździem do trumny Hetytów Hetyci byli starożytnym ludem indoeuropejskim, który od 2000 r. p.n.e. zamieszkiwał terytorium Anatolii, w dzisiejszej Turcji. Plemiona hetyckie przybyły tam prawdopodobnie ze swoich rdzennych obszarów, czyli z regionów na północ od Kaukazu. Wykopaliska archeologiczne wykazały, że koczownicy, którzy dotarli do historycznej krainy Hatti, wyparły zamieszkujący tam lud. Doszło wówczas do akulturacji, a Hetyci, którzy sami nazywali się Nesytami, przyswoili wierzenia i język ludów Hatti. Hetyci stworzyli jedno z największych imperium w czasach starożytnych Hetyci w Anatolii zaczęli tworzyć małe autonomiczne miasta-państwa. Jednym z nich była Kussara. To małe miasteczko było zarządzane przez księcia Anittę, który posiadał dużą armię licząca ponad 1200 wojowników i 40 rydwanów. Ze starożytnych zapisów historycznych wynika, że władca jako pierwszy próbował podporządkować sobie wszystkie hetyckie miasta. Udało mu się zdobyć wpływy w Nesie i podbić większą część centralnej Anatolii. Dopiero około połowy XVII wieku p.n.e. udało się scentralizować i zjednoczyć państwo hetyckie. Dokonał tego Labarna, wódz który został pierwszym królem Hetytów. Panował w latach 1680–1650 p.n.e. W następnych dziesięcioleciach Hetyci stworzyli ogromne imperium, które kontrolowało już nie tylko Anatolię, ale również północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Swoją siłę opierali na niezwykle dużej, bardzo dobrze uzbrojonej i świetnie zorganizowanej armii. Co spowodowało upadek państwa Hetytów? Dotychczas uważano, że kres tego potężnego państwa nastąpił ok. 1200 r. p.n.e. Historycy uważali, że doszło wówczas do destabilizacji politycznej pod naporem przybyszów zwanych Ludem Morza, czyli m.in. Frygów i Protoormian pochodzących z Bałkanów. Ponadto wciąż pozostawał nierozwiązany spór z Asyryjczykami. Migracja nacierająca od strony południowych wybrzeży Morza Śródziemnego doprowadziła do przerwania szlaków handlowych. W państwie zapanował chaos, który ostatecznie przyniósł klęskę głodu i wewnętrznych konfliktów. Dlaczego Hunowie zaatakowali Cesarstwo Rzymskie? Nie chodziło o zdobycie złota i bogactwa Hunowie przeszli do historii jako „bicz boży” nad rzymskim imperium. Dlaczego zaatakowali największe imperium ówczesnych czasów? Naukowcy znaleźli odpowiedź. Najnowsze badania rzucają jednak nowe światło na upadek tego wielkiego imperium. Naukowcy z Temple University w Filadelfii przeprowadzili izotopową analizę pierścieni w pniach jałowców, które występują we współczesnej Anatolii. Niektóre z nich mają kilka tysięcy lat, a więc są „naocznymi” świadkami obecności Hetytów na tych ziemiach. Badacze podejrzewają, że susza mogła być gwoździem do trumny Hetytów Drzewa są bardzo cennym źródłem informacji dla naukowców, którzy badają zmieniający się klimat. Każda warstwa wnętrza łodygi dostarcza danych dotyczących wieku rośliny, a także pogody, jaka panowała w poszczególnych latach. Na tej podstawie uczeni odkryli, że między 1198 a 1196 r. p.n.e. w Anatolii panowała wielka susza, która mogła w dużym stopniu negatywnie wpłynąć na rolnictwo i dostęp do wody pitnej. – Tak wielka susza w Anatolii, która zbiega się w czasie z upadkiem imperium hetyckiego, może świadczyć o wrażliwości dawnych społeczności na niespodziewane i wieloletnie ekstrema klimatyczne. Takie wydarzenia mogą sprawić, że ludzie nie są w stanie poradzić sobie z nową rzeczywistością i dochodzi do katastrof humanitarnych. To pokazuje tylko, że kryzys klimatyczny może mieć dramatyczne skutki – twierdzą autorzy w artykule, który został opublikowany w czasopiśmie naukowym „Nature”. Autorzy zwracają uwagę na to, że sytuacja polityczna, ekonomiczna i społeczna u schyłku imperium Hetytów była już bardzo napięta ok. 1200 r. p.n.e. Naukowcy przyznają, że wciąż pozostaje wiele pytań, na które nie ma odpowiedzi. Jednak susza mogła w znacznym stopniu przyczynić się do klęski głodu, wybuchu epidemii różnych chorób oraz skłonić ludzi do buntu i działań wojennych. Źródło: Nature Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Przemoc i wojny okresie neolitu były bardzo powszechne. Dlaczego ludzie już wtedy się mordowali?
Na podstawie analizy kości i czaszek z okresu neolitu naukowcy odkryli, że przemoc i działania wojenne były bardzo powszechne wśród prehistorycznych ludzi. Co dziesiąte badane szczątki wykazywały ślady obrażeń, które zadano różnego rodzaju bronią.
W tym artykule: Naukowcy postanowili zbadać kilka tysięcy szkieletów z okresu neolitu Pierwszy naukowy dowód na działania wojenne na szeroką skalę Konflikty były spowodowane wzrostem konkurencji i walką o zasoby naturalne Ludzkie szczątki są niezwykłym źródłem wiedzy dla archeologów i badaczy dziejów człowieka. Analiza kości może dostarczyć wiedzy na temat ewolucji, zmian społecznych, demograficznych i ekonomicznych, a także zwyczajów i tradycji, które obowiązywały kilkaset, a nawet kilka tysięcy lat temu. Naukowcy postanowili zbadać kilka tysięcy szkieletów z okresu neolitu Międzynarodowy zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Szwecji przeprowadził badania ponad 2300 szkieletów osadników i rolników. Szczątki pochodziły ze 180 stanowisk archeologicznych z całej Europy i datowane były na lata 8000–4000 p.n.e. Wyniki zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Dotychczas nie wiadomo było, jak wyglądały konflikty wśród prehistorycznych społeczności. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy neolityczni ludzie prowadzili wojny, takie jak w starożytności, jaka była ich skala oraz powody. Wynika to z braku wystarczających dowodów oraz źródeł pisanych. Dlatego badacze tego okresu uważali, że ta epoka cechowała się względnym pokojem. Jednak w najnowszych badaniach naukowcy odkryli pewien wzór, który może rzucić nowe światło na historię wojenną neolitu. Pierwszy naukowy dowód na działania wojenne na szeroką skalę Zespół naukowców stwierdził, że średnio co dziesiąty badany szkielet wykazywał ślady przemocy. Autorzy przyznają, że są to zazwyczaj obrażenia zadane różnego rodzaju bronią, m.in. wykonaną z kamienia. Uczeni zwracają uwagę, że w tym okresie w różnych kulturach mogli pojawić się wyspecjalizowani wojownicy, którzy odgrywali rolę w działaniach zbrojnych. Ludzie z okresu wczesnego neolitu używali kryształów do oznaczania kurhanów. Co to oznaczało? Archeolodzy odnaleźli kryształy na zachodzie Anglii, które zostały celowo złożone w miejscach pochówków sprzed nawet 6000 lat. – Neolit europejski to okres, w którym społeczeństwa przechodziły od łowiectwa-zbieractwa i koczownictwa do hodowli i rolnictwa. Następował wzrost populacji i zmiana stylu życia. Zmiany te najprawdopodobniej spowodowały wzrost bodźców, które przyczyniały się do konfliktów i agresji konkurujących ze sobą grup – czytamy w artykule. Konflikty były spowodowane wzrostem konkurencji i walką o zasoby naturalne Badacze stwierdzają również, że rozwój technologiczny mógł być dodatkowym czynnikiem, który sprawiał, że ludzie wchodzili w agresywne interakcje. Już 9000 lat temu ludzie zaczęli wytwarzać kamienne siekiery, krzemienne noże, łuki i groty strzał. Niektóre z nich miały być elementem tożsamości poszczególnych grup. – Badane przez nas szkielety miały ślady urazów, które zadawano tępymi narzędziami. Niektóre pęknięcia i dziury świadczą o obrażeniach spowodowanych strzałami. W niektórych kościach znajdowały się odłamki grotów – przyznają autorzy. Co ciekawe, niektóre ludzkie szczątki, które miały ślady obrażeń, pochodziły z masowych grobów. Badacze sugerują, że to dowód na duży konflikt, w którym ginęło wiele osób. Na Półwyspie Arabskim znaleziono tajemnicze neolityczne konstrukcje. Do czego służyły „latawce”? Neolityczne konstrukcje odkryto terenie dzisiejszej Jordanii, Syrii, Arabii Saudyjskiej i Iraku. Ich budowa wymagała ogromnych zasobów. Dlaczego przestano z nich korzystać? – Ludzkie kości to najbardziej bezpośredni i najmniej stronniczy dowód na prehistoryczne działania wojenne. Potrafiliśmy odróżnić obrażenia zadane narzędziem lub bronią od uszczerbków naturalnych lub powstałych wskutek niefortunnych wypadków – zaznacza dr Linda Fibiger, archeolożka i współautorka badania. Na podstawie zebranych danych naukowcy doszli do wniosku, że przemoc w okresie neolitu osiągała skalę wrogości jednej grupy wobec drugiej, a niektóre działania wojenne doprowadzały do zniszczenia całej społeczności. Konflikty były prawdopodobnie spowodowane przez rosnącą konkurencję w regionach oraz walkę o dostęp do ziemi uprawnej. Ponadto uczeni zwracają uwagę, że wraz z poprawą sytuacji ekonomicznej, w różnych grupach zaczęły pojawiać się coraz większe nierówności, które spowodowały dodatkowy wzrost agresji. Źródło: PNAS. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na początku wojny Rosjanie „aresztowali” zachodnie satelity. Teraz chcą je wymienić na swoją rakietę
Rosyjska Agencja Kosmiczna Roskosmos i francuski Arianespace prowadzą rozmowy w sprawie wymiany partii satelitów OneWeb na komponenty rakiety Sojuz. Satelity miały zostać wyniesione z kosmodromu Bajkonur 5 marca ubiegłego roku. Czy europejska firma telekomunikacyjna odzyska swoją własność?
W tym artykule: Jak rosyjskie rakiety znalazły się w Gujanie Francuskiej Wymiana „zakładników” będzie skomplikowana Porażka rosyjskiego programu kosmicznego Odwołanie startu rakiety Sojuz z partią 36 satelitów należących do angielsko-amerykańskiej spółki telekomunikacyjnej OneWeb było reakcją na sankcje nałożone przez Unię Europejską na Rosję w związku z jej agresją na Ukrainę. Był to jeden z najgłośniej dyskutowanych tematów okołokosmicznych w pierwszej fazie wojny. Od tamtej chwili mające dostarczać szerokopasmowy internet satelity są zakładnikami rosyjskiego reżimu. Wygląda na to, że teraz pojawiło się światełko w tunelu. Tak przynajmniej przekonuje rosyjski portal RussianSpaceWeb. Według doniesień z Rosji, nowy szef Roskosmosu, Jurij Borisow, jest otwarty na negocjacje z Arianespace. Zdaniem portalu, Roskosmos mógłby oddać satelity, jeśli Arianespace wymieni je na komponenty rakiet Sojuz. Te znajdują się na terenie kosmodromu w Gujanie Francuskiej, którym w imieniu Europejskiej Agencji Kosmicznej zawiaduje właśnie Arianespace. Jak rosyjskie rakiety znalazły się w Gujanie Francuskiej Rosyjskie rakiety Sojuz-ST pojawiły się w Gujanie Francuskiej w ramach wspólnego programu obu agencji. Możliwość wykorzystania kosmodromu w Ameryce Południowej miała poszerzyć możliwości wynoszenia satelitów. Sojuzy były obsługiwane przy współpracy z inżynierami przedsiębiorstwa NPO Ławoczkin. Czy możemy uniezależnić naszą energetykę od Rosji? Tak i trzeba zrobić to jak najszybciej [WYWIAD] Po inwazji rosyjskich wojsk na Ukrainę, Zachód zareagował błyskawicznie. Zaczął nakładać szereg sankcji, które konsekwentnie izolują Rosję politycznie i gospodarczo. Pieniądze za rosyjs... Ale 25 lutego 2022 roku, dzień po inwazji na Ukrainę, Roskosmos oznajmił zawieszenie współpracy z europejskimi partnerami, jednocześnie wycofując ze stanowiska w Kourou swoich 87 pracowników. Rosyjskie Sojuzy startowały z kosmodromu w Gujanie Francuskiej od 2011 roku. Wykonały łącznie 27 lotów. Równolegle do tego programu rozwijała się współpraca Arianespace z rosyjskimi partnerami. Jednym z wyników tej współpracy było wyniesienie z rosyjskich kosmodromów Bajkonur i Wostocznyj satelitów firmy OneWeb. Sojuzy wyniosły na niską orbitę okołoziemską 428 spośród 648 planowanych satelitów. Poza 36 „aresztowanymi” jednostkami. Roskosmos twierdzi, że w Gujanie Francuskiej nadal znajdują się m.in. stopnie rakietowe, sprzęt pomocniczy i dokumentacja rakiet Sojuz, które mogą zostać wymienione na aresztowane satelity. Nie wiadomo jednak, jak potoczą się negocjacje. Problemów jest kilka. Wymiana „zakładników” będzie skomplikowana Po pierwsze, po utracie możliwości wynoszenia satelitów Sojuzem, OneWeb nawiązał współpracę z SpaceX i komercyjnym ramieniem Indyjskiej Organizacji Badań Kosmicznych (ISRO). To ma pozwolić na ukończenie wdrażania konstelacji satelitarnej V1. Inną sprawą jest, że OneWeb ma w tej chwili ograniczone możliwości finansowe. Po bankructwie i ratowaniu spółki przez angielski skarb państwa, mówi się o możliwej fuzji OneWeb z francuskim Eutelsat. Ubiegłoroczna utrata dostępu do 36 satelitów przetrzymywanych w Kazachstanie nie pomogła. Według OneWeb anulowanie startu i utracenie na rzecz Rosji tych satelitów spowodowało stratę części przedpłaconego ubezpieczenia startowego. Strata operacyjna z tego tytułu wyniosła 196,7 mln dolarów. Filmy i książki o Rosji, które ukazują brutalną politykę Władimira Putina – TOP 8 Oczy całego świata skierowane są na Ukrainę, gdzie trwa bezprecedensowy atak wojsk rosyjskich na naszego wschodniego sąsiada. Wojna nie rozpoczęła się jednak 24 lutego 2022 r. – jej pocz.. Wymiana byłaby też w obecnej sytuacji nie lada wyzwaniem logistycznym. Szczególnie dla Rosjan. Jak wylicza „Rocket Report”, konieczne byłoby wysłanie do Gujany Francuskiej dziesiątek rosyjskich specjalistów. Każdy musiałby uzyskać wizę, konieczne byłyby też gwarancje bezpiecznego przejazdu zarówno dla nich, jak i dla samego sprzętu. A podróż z portu w Kajennie do Petersburga to aż osiem tysięcy kilometrów. Porażka rosyjskiego programu kosmicznego Mimo to, satelity OneWeb są mocną kartą przetargową. Z drugiej strony, cała sytuacja pokazuje słabość niegdysiejszej kosmicznej potęgi. Całkiem niedawno zacumowany do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) statek załogowy Sojuz został wyłączony z eksploatacji. Po uderzeniu mikrometeorytu doszło do wycieku chłodziwa i po trwających ponad dwa tygodnie analizach rosyjscy specjaliści uznali, że użytkowanie go jest zbyt niebezpieczne. Po rosyjską załogę na ISS ma polecieć kolejny statek serii Sojuz. Czy chęć odzyskania elementów rakiet, nawet kosztem ugody z europejskimi partnerami, nie jest kolejną próbą ratowania tonącego okrętu o nazwie Roskosmos? Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.