4700 km nowych linii kolejowych w Polsce. Pociągi mają być szybkie i konkurencyjne wobec samochodów
Zintegrowana Sieć Kolejowa to zaprezentowany dziś długofalowy plan budowy i modernizacji torów w Polsce. Zakłada 4700 km nowych linii, w tym rozwój KDP, 19 magistrali i dostęp do kolei dla 27 miast. Rząd i inwestorzy CPK oraz PKP PLK mówią o skróceniu przejazdów do „100 minut” i „3 godzin”.
Dziś zaprezentowano Zintegrowaną Sieć Kolejową (ZSK) – wieloletni plan, który ma uporządkować budowę nowych tras i modernizacje istniejących linii w całej Polsce. Za realizację mają odpowiadać Centralny Port Komunikacyjny w ramach inwestycji strategicznych „Port Polska” oraz PKP Polskie Linie Kolejowe, a kierunek wyznacza Ministerstwo Infrastruktury. Skala przedsięwzięcia robi wrażenie: 4700 km nowych linii, z czego około 1000 km jest już w budowie, na etapie przetargów albo w zaawansowanym projektowaniu. 4700 km torów, 19 magistrali i nowe punkty na kolejowej mapie Polski ZSK ma działać jak sieć naczyń połączonych: 19 magistrali kolejowych ma spinać regiony. Projekt uwzględnia ponad 120 węzłów przesiadkowych – miejsc, w których łatwiej będzie przesiąść się między pociągami (i dalej, w założeniu, także na transport lokalny). Istotnym elementem planu jest dostępność. 27 małych i średnich miast ma zyskać dostęp do sieci kolejowej. W tle jest też cel systemowy: każdy powiat w Polsce ma mieć dostęp do połączeń dalekobieżnych – bezpośrednio albo pośrednio, z wykorzystaniem ruchu regionalnego i skoordynowanych połączeń autobusowych. To podejście przesuwa akcent z pojedynczych, efektownych odcinków na spójność całej siatki połączeń. 2700 km tras w standardzie dużych prędkości W planie wyraźnie widać rolę kolei dużych prędkości (KDP): około 2700 km nowych linii ma powstać właśnie w tym standardzie. Do najczęściej wymienianych przedsięwzięć należą m.in. linia „Y” (Warszawa – nowe lotnisko – Łódź – Poznań/Wrocław), nowy odcinek Rail Baltica na trasie Ełk – Trakiszki, a także połączenie Katowice – Ostrawa. W ramach ZSK wskazano również rozwój układu opartego o Centralną Magistralę Kolejową, w tym jej przedłużenie do Trójmiasta (CMK-Północ). Do 2035 r. ma zostać uruchomione około 1000 km z całej puli 4700 km. Wśród inwestycji, które mają znaleźć się w tym horyzoncie czasowym, wymieniono także Podłęże – Piekiełko oraz dalsze prace na Rail Baltica. To zestawienie pokazuje, że plan nie ogranicza się do jednego korytarza, tylko rozkłada ciężar zmian na kilka kluczowych osi. „Polska 100 minut” i „Polska 3 godzin” ZSK ma realizować cele nazwane „Polska 100 minut” i „Polska 3 godzin”. Pierwszy zakłada skrócenie czasu podróży między największymi miastami do 1 godziny i 40 minut. Drugi cel to przejazd przez kraj – na osiach wschód–zachód lub północ–południe – w około 3 godziny. W przykładach czasów przejazdu pojawiają się m.in. połączenia do Warszawy z Wrocławia, Poznania, Gdańska i Bydgoszczy w 100 minut, a także relacje Wrocław–Kraków oraz Poznań–Gdańsk w tym samym czasie. W wariancie „3 godzin” wskazano m.in. Warszawa–Szczecin, Kraków–Gdańsk i Lublin–Wrocław. Te deklaracje są ważne nie tylko symbolicznie. Skrócenie czasu przejazdu zwykle zmienia granice codziennej mobilności – tego, gdzie opłaca się dojeżdżać do pracy, na studia czy do usług. Pasażerowie, towary i odporność państwa W planie przedstawiono prognozy popytu na kolej. W 2050 r. z pociągów ma skorzystać łącznie 720 mln pasażerów, wobec 439 mln w 2025 r., co oznacza wzrost o 64%. W segmencie dalekobieżnym wskazano wzrost o 105% (z 89 mln w 2025 r. do 182 mln w 2050 r.), a w regionalnym o 54% (z 350 mln do 538 mln). ZSK obejmuje także logistykę. Średnia prędkość handlowa pociągów towarowych ma wzrosnąć z około 34 km/godz. do 56 km/godz., czyli o 59%. W planie zapisano również budowę 23 nowych terminali intermodalnych, które mają ułatwiać przeładunek między transportem drogowym a kolejowym. Nie pominięto wątku bezpieczeństwa: magistrale ZSK zaplanowano jako infrastrukturę podwójnego zastosowania (dual use), istotną dla mobilności wojskowej i odporności państwa. Szacunkowy koszt inwestycji kolejowych po 2035 r. jest szacowany na około 610 mld zł. Z tego około 410 mld zł ma przypaść na budowę nowych linii, a około 200 mld zł na modernizację istniejących tras. To perspektywa liczona w dekadach. ZSK przedstawiana jest jako plan, który ma wyznaczyć kierunek rozwoju kolei na długo, niezależnie od bieżącego kalendarza politycznego. Tylko czy to się uda w sytuacji, gdy każdy nowy rząd ma odmienny plan od poprzedniego?
Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię?
Budowa czwartej linii kairskiego metra to jedno z największych współczesnych wyzwań inżynieryjnych w Egipcie. Dzięki wsparciu z Japonii, nowa trasa połączy nowoczesne dzielnice ze starożytnymi cudami świata – piramidą Cheopsa i słynnym Sfinksem. Dowiedz się, kiedy dokładnie ruszą pierwsze składy w stronę Gizy.
Idea budowy metra w Kairze, największej metropolii Afryki i Bliskiego Wschodu, sięga lat 30. XX wieku, kiedy to inżynier egipskich kolei Saiyed Abdel Wahed po raz pierwszy zaproponował takie rozwiązanie. Jednak dopiero po rewolucji z 1952 roku temat powrócił z większą siłą. Ideę wspierali eksperci z Francji, Związku Radzieckiego i Japonii. Systematyczny wzrost populacji Kairu, która w 1987 roku wynosiła 10 milionów mieszkańców, wymusił stworzenie wydajnego transportu masowego. Pierwsza linia, łącząca Heluan z placem Ramzesa, została otwarta 27 września 1987 roku. To była pierwsza linia metra w Afryce. Od tego czasu sieć systematycznie się rozrasta, a obecnie działają trzy linie obsługujące miliony pasażerów dziennie. Czwarta linia – szkielet komunikacyjny metropolii Budowa czwartej linii metra, nazywanej potocznie linią „żółtą”, to odpowiedź na paraliż komunikacyjny zachodniego Kairu i Gizy. Docelowo ma ona łączyć Miasto 6 Października na zachodzie z Nowym Kairem na wschodzie i przecinać obie odnogi Nilu. Całkowita długość trasy ma wynieść 24 kilometry. Pierwsza faza projektu, o długości 19 kilometrów, obejmuje 17 stacji, z czego aż 16 znajduje się pod ziemią. Trasa ta zaczyna się na obrzeżach Miasta 6 Października, biegnie obok Wielkiego Muzeum Egipskiego (GEM), przez plac Remaya i kluczową ulicę Al-Haram, aż do stacji El-Malek El-Saleh, gdzie skrzyżuje się z linią nr 1. Postępy prac i wizyta prezydenta W kwietniu 2026 roku prezydent Abdel Fattah El-Sisi osobiście wizytował plac budowy stacji „Piramidy” w Gizie, co podkreśla wagę inwestycji dla państwa. Podczas wizyty głowa państwa uruchomiła maszynę drążącą tunel (TBM), co symbolicznie zakończyło prace nad kluczowym segmentem o długości 6,35 km, łączącym stacje Hadayek Al-Ashgar i Piramidy. Obecnie prace koncentrują się na instalacji betonowych okładzin tuneli, układaniu torowisk oraz montażu systemów sygnalizacyjnych i elektrycznych. W projekt zaangażowanych jest pięć dużych egipskich firm budowlanych, co świadczy o skali lokalnej mobilizacji technicznej. Realizacja czwartej linii nie byłaby możliwa bez ścisłej współpracy z Japonią. Projekt jest finansowany i wspierany technicznie przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej (JICA), która udzieliła m.in. pożyczki w wysokości 100 miliardów jenów (ok. 2,3 mld zł). Brama do historii. GEM i stacja Piramidy Jednym z najważniejszych celów nowej linii jest obsługa ruchu turystycznego. Metro połączy centrum Kairu z dwoma strategicznymi punktami: Wielkim Muzeum Egipskim (GEM) oraz kompleksem piramid w Gizie, w tym ze słynną piramidą Cheopsa. Stacje te mają stać się głównymi „bramami” dla milionów gości odwiedzających Egipt. Teraz turyści dojeżdżają taksówkami i autobusami niezwykle zatłoczoną ulicą Al-Haram. Odliczanie do otwarcia w 2028 roku Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami przedstawicieli Narodowego Urzędu Tuneli (NAT), otwarcie pierwszej fazy czwartej linii, w tym stacji „Piramidy”, planowane jest na pierwszą połowę 2028 roku. Przewiduje się, że linia ta będzie przewozić około dwóch milionów pasażerów dziennie. Rząd egipski już teraz analizuje kolejne etapy rozbudowy: fazę drugą do Nowego Kairu, fazę trzecią w stronę placu Hosary oraz fazę czwartą, która ma połączyć sieć z lotniskiem w Nowej Stolicy Administracyjnej. Źródła: Daily News Egypt, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kaszaloty rozmawiają jak ludzie. Mają własny „alfabet” z samogłoskami
Naukowcy odkryli, że system komunikacji kaszalotów ma strukturę uderzająco podobną do ludzkiego języka. Wykorzystując sztuczną inteligencję, zidentyfikowali elementy pełniące funkcję samogłosek oraz różną ich wymowę, w zależności od kontekstu.
Badanie, opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B” to efekt pracy grupy Project CETI (Cetacean Translation Initiative). Pod przewodnictwem biologa morskiego Davida Grubera oraz lingwisty Gašpera Beguša zespół podjął próbę rozszyfrowania zawiłego systemu dźwięków wydawanych przez kaszaloty. Według Beguša, który wcześniej zajmował się językami starożytnymi (np. sanskrytem), analiza wokalizacji waleni przypomina badanie martwych języków. Język kaszalotów – seria niezwykłych badań Komunikacja kaszalotów to serie dźwięków przypominających kliknięcia. Badania CETI, przeprowadzone w 2024 roku, wykazały że te walenie potrafią łączyć różne sekwencje w zależności od kontekstu, a nawet modyfikować je poprzez zmiany rytmu, tempa, ekspresji czy dodawanie kliknięć. Badacze porównywali ten system do alfabetu Morse’a. Z kolei analiza opublikowana w listopadzie 2025 ujawniła jeszcze większą złożoność. Kaszaloty komunikują się bardzo powoli, jednak gdy nagrania ich „kodów” zostały przyspieszone, okazało się że zawierają elementy działające jak ludzkie samogłoski. Project CETI zidentyfikował dwie samogłoski kaszalotów – dźwięki, które funkcjonują podobnie do naszych „a” oraz „i” (w języku badaczy, czyli angielskim). Samogłoski te są „wypowiadane” przez wieloryby w sposób podobny do ludzkich dyftongów (dwugłosek), czyli dźwięków płynnie przechodzących jeden w drugi. W najnowszym badaniu, opublikowanym w kwietniu 2026 r., Beguš i jego zespół przeanalizowali większe struktury zawierające samogłoski, szukając podobieństw do ludzkich języków. Wykorzystali analizę statystyczną i algorytmy AI do zbadania ponad 1100 kodów, zarejestrowanych u wybrzeży Dominiki, u grupy 15 samic z młodymi. Dyftongi i koartykulacja – kaszaloty mówią jak ludzie Duża część analizy skupiła się na „wypowiedziach” czterech osobników: Atwooda, Forka, TBB i Pinchy, wyjątkowo rozgadanej babci stada. – Jest gadatliwa i używa bardzo ustrukturyzowanych dźwięków – mówi Beguš o Pinchy. Zespół odkrył, że w jednej z częstych sekwencji kliknięć (1+1+3), połowa zawierała „samogłoskę a”, a połowa „samogłoskę i”. W innych sekwencjach „a” pojawiało się znacznie częściej. Naukowcy argumentują, że gdyby te dźwięki były przypadkowe, takie wzorce by nie wystąpiły. – To sugeruje istnienie złożonego porządku w tym systemie – mówi Beguš. Samogłoski kaszalotów mają różną długość – „a” trwają znacznie dłużej niż „i”. U ludzi, aby wypowiedzieć niższe „a”, musimy szerzej otworzyć usta, co naturalnie wydłuża dźwięk. Choć mechanizm u waleni nie jest w pełni znany, ich sposób wydawania dźwięków jest nieco podobny: mają w nosach struktury, które wibrują jak nasze struny głosowe. To nie wszystko. Zespół CETI odkrył też koartykulację u kaszalotów. W ludzkim języku polega ona na tym, że sąsiadujące głoski wpływają na wymowę (np. słowo „wtorek” wymawiamy „ftorek”). U waleni kliknięcie samogłoski było często modyfikowane, aby pasowało do poprzedzającego dźwięku. – To, że wykazują koartykulację, jest dla mnie jednym z najbardziej uderzających odkryć – stwierdził biolog ewolucyjny Maël Leroux w rozmowie z National Geographic. Języki ludzi i wielorybów są powiązane z życiem społecznym Łączenie nieznaczących dźwięków w znaczące całości (fonemów w słowa) to klucz do ludzkiej zdolności wyrażania niemal wszystkiego. Zespół CETI sugeruje, że komunikacja kaszalotów jest jedną z najbardziej skomplikowanych w świecie zwierząt. Choć nie jest jasne, czy zmiana wzorców samogłosek zmienia znaczenie „słów” u waleni, strukturalne różnice są wyraźne i powtarzalne. Od czasów istnienia wspólnego przodka kaszalotów i ludzi minęło już ok. 90 milionów lat – zatem mało prawdopodobne, by języki obu gatunków miały jakiś wspólny początek. Badanie sugeruje, że podobne elementy komunikacji wykształciły się niezależnie. Kaszaloty to zwierzęta wysoce społeczne; tworzą klany z własnymi dialektami i kulturami. Ich społeczności są matrylinearne – babki pomagają matkom wychowywać młode i przekazują tradycje rodzinne. Niedawno naukowcy byli po raz pierwszy naocznymi świadkami porodu kaszalota, w którym matce pomagało aż 10 samic. Pochodzenie ludzkiego języka pozostaje tajemnicą. Jednak badania kaszalotów wspierają tezę, że życie społeczne odgrywa kluczową rolę w ewolucji złożonych systemów komunikacji. Czy zrozumiemy język kaszalotów? Co dalej? Naukowcy zaczynają już przewidywać proste zachowania, takie jak nurkowanie, na podstawie komunikatów waleni. Jednak przed nami jeszcze długa droga do pełnego zrozumienia ich języka. – Pod pewnym względem jesteśmy teraz jak niemowlęta kaszalotów. Myślę, że w ciągu najbliższych pięciu lat nauczymy się znacznie więcej – podsumowuje David Gruber. Źródło: National Geographic
Kto zostawia świecące ślady w lesie? Odkryto nietypową formę komunikacji w świecie zwierząt
Nowe badanie pokazuje, ile tajemnic może się kryć za gatunkami zwierząt z pozoru dobrze nam znanymi. Naukowcy z Uniwersytetu Georgii dokonali odkrycia rzucającego nowe światło na sposób komunikowania się jeleni. Sygnały wizualne odnalezione przez badaczy stanowią jedną z rzadszych technik porozumiewania się w świecie tych leśnych parzystokopytnych.
Do tej pory ludziom znane były niezwykle rozwinięte techniki komunikacji godowej wśród jeleni, oparte przede wszystkim na pozostawianiu zapachu. Woń wydzielin gruczołów jelenia wirginijskiego bywa na tyle intensywna, że czasem dociera nawet do spacerujących po lasach ludzi. Naukowcy z Uniwersytetu Georgii dowodzą jednak, że porozumiewanie się jeleni nie opiera się wyłącznie na komunikacji zapachowej. W trakcie swoich prac badacze wykryli liczne ślady emitujące fotoluminescencję, która – choć dla człowieka widoczna jest jedynie pod lampą UV – dla jelenia może stanowić wyraźny sygnał pomagający znaleźć upragnioną partnerkę. Jak udało się znaleźć ślady? Aby dostrzec nietypowe formy komunikacji jeleni, naukowcy przeprowadzili analizę na obszarze ok. 324 hektarów. Terenem badawczym był las Whitehall Forest, położony nieopodal miasta Athens w stanie Georgia. Badacze wyodrębnili tzw. drogowskazy (ang. signposts) – miejsca, w których jelenie pozostawiają zapach w celu znalezienia partnera. Zwierzęta w tych punktach m.in. pocierają porożem roślinność lub ryją w ziemi przed oddaniem moczu. Do identyfikacji śladów zespół wykorzystał lampy UV, umożliwiające dostrzeżenie jelenich sygnatur świetlnych. W trakcie badań przeanalizowano 109 śladów ocierania poroża oraz 37 miejsc, w których jelenie pozostawiły zapach w postaci moczu. Każdy z tych przypadków wyróżniał się fotoluminescencyjną poświatą, potencjalnie widoczną dla tych czworonogów. Zdolności jeleniego wzroku – Wzrok jeleni jest zupełnie inny niż nasz – tłumaczy biolog i główny autor badania Daniel DeRose-Broeckert. Gdy słońce ledwie zachodzi lub wschodzi, światło UV dominuje dla jeleni, ponieważ nie jest „zmywane” przez widzialne światło słoneczne. Oznacza to, że o określonych porach dnia jelenie – w przeciwieństwie do ludzi – są w stanie dostrzegać sygnały wizualne pozostawiane przez inne zwierzęta. Za fotoluminescencję odkrytych śladów najprawdopodobniej odpowiada mieszanina związków roślinnych oraz wydzielin z gruczołów jeleni. Podobne właściwości wykazuje również jeleni mocz, który także emituje charakterystyczną poświatę widoczną w świetle ultrafioletowym. Świecące drogowskazy w lesie – funkcja nietypowych śladów Badacze podkreślają, że komunikacja oparta na świecących śladach stanowi uzupełnienie porozumiewania się zapachowego. Światło emitowane przez znaczniki w warunkach słabego oświetlenia ułatwia jeleniom odnajdywanie tzw. drogowskazów prowadzących do potencjalnego partnera. Tworząc ślad, jeleń pozostawia w nim chemiczne sygnały informujące o swojej tożsamości oraz statusie reprodukcyjnym, co stanowi punkt wyjścia dla dalszych interakcji godowych. Świecące znaczniki nie wypierają sygnałów zapachowych, lecz je wzmacniają, ułatwiając wizualne lokalizowanie miejsc istotnych dla procesu rozrodczego jeleni. Jak zauważa współautor badania, biolog Gino D’Angelo, ślady pozostawiane przez zwierzęta tworzą podstawę leśnej komunikacji, umożliwiając swoistą „konwersację” pomiędzy poszczególnymi osobnikami. Źródło: Discover
Ryby jednak mają głos. Ponad 1000 gatunków ze sobą „rozmawia” i właśnie odkryto kolejne. Jakie dźwięki wydają?
Naukowcy z Uniwersytetu Wiktorii w Kanadzie, wykorzystując podwodną aparaturę nagraniową oraz narzędzia sztucznej inteligencji, udowodnili, że nawet blisko spokrewnione ryby wydają odmienne, charakterystyczne tylko dla siebie dźwięki. Odkrycie to może w przyszłości pozwolić na identyfikację ryb tylko na podstawie dźwięku.
Badania prowadzono w naturalnym środowisku morskim w pobliżu wyspy Vancouver – to istotna nowość w porównaniu z podobnymi wcześniejszymi analizami. Zespół naukowców nagrywał odgłosy z otoczenia bez ingerencji w zachowanie zwierząt. Zarejestrowano 1107 dźwięków wydawanych przez osiem gatunków ryb. Ryby chrząkają i stukają Zebrane nagrania zostały przeanalizowane za pomocą sztucznej inteligencji. Jej model, opracowany przez współautorkę badania Darienne Lancaster, analizował aż 47 cech dźwięku, takich jak długość trwania, częstotliwość czy struktura sygnału. Pozwoliło to na wychwycenie subtelnych różnic cechujących poszczególne gatunki. Ryby „rozmawiały” ze sobą poprzez charakterystyczne dźwięki przypominające stuknięcia lub chrząknięcia. Skuteczność identyfikacji dla „stukania” wynosiła około 80 proc., a dla „chrząkania” nawet 88 proc. Dźwięki ryb: wydaje je ponad tysiąc gatunków W pracy przypomniano, że według obecnego stanu wiedzy ponad 1000 gatunków ryb na świecie wytwarza dźwięki, jednak dotychczas brakowało badań terenowych, które pozwalałyby jednoznacznie powiązać dane odgłosy z konkretnymi gatunkami. W badaniu po raz pierwszy udało się zidentyfikować dźwięki pięciu nowych gatunków ryb, które wcześniej nie były pod tym kątem opisane. Jakie ryby „gadały” do mikrofonu w Vancouver? Naukowcy przebadali ryby naturalnie występujące w wodach wokół wyspy Vancouver w Kanadzie. Głównie z rodzaju Sebastes, do którego należą m.in. karmazyny (5 gatunków). Poza tym ofiodona z rodziny terpugowatych oraz Rhacochilus vacca z rodziny szumieniowatych. Podsłuchiwanie ryb – czy stanie się nowym narzędziem biologii? Jak podkreślił prof. Francis Juanes, biolog morski z Uniwersytetu Wiktorii i główny autor badania, uzyskane wyniki mogą mieć duże znaczenie praktyczne. Pasywna akustyka może stać się nowym, mało inwazyjnym narzędziem do monitorowania liczebności, aktywności oraz stanu zdrowia populacji ryb, co jest istotne zarówno dla ochrony przyrody, jak i dla rybołówstwa - a przecież przedstawiciele rodzaju Sebastes to ryby niezwykle ważne gospodarczo. Badanie opublikowano w czasopiśmie „Journal of Fish Biology” pod tytułem „Puk puk, kto tam? Identyfikacja dźwięków specyficznych dla dzikich gatunków ryb za pomocą pasywnej lokalizacji akustycznej i modeli decyzyjnych”. Źródło: Journal of Fish Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te ptaki śpiewają z matematyczną precyzją. I urządzają skomplikowane konkursy wokalne
Unikalny śpiew słowików towarzyszy ludzkości od tysięcy lat. To niezwykłe ptaki będące ważnym elementem kultury, poezji i symboliki już w starożytnej Grecji. Ale ich talent wokalny – wyjątkowy nawet w królestwie ptaków – jest przedmiotem także nowoczesnych badań. Skąd u nich tak doskonały słuch muzyczny?
Dzięki nowym badaniom z Brandenburgii wiemy, ze słowiki precyzyjnie dostosowują nie tylko tonację, ale także długość dźwięków wyśpiewywanych w nocnych rywalizacjach o terytorium. Ich strategia na zwycięstwo w konkursach wokalnych jest skomplikowana, ale skuteczna. Dlaczego słowiki są wyjątkowe? Słowiki (Luscinia megarhynchos) są znane z bardzo rozbudowanego repertuaru, obejmującego setki różnych fraz, które różnią się tempem, długością oraz wysokością dźwięku. Ta różnorodność pozwala na prowadzenie złożonych, śpiewanych „dialogów”. W świecie ptaków niewiele gatunków wykazuje taką elastyczność wokalną jak słowiki, których w Polsce możemy słuchać wiosną i latem, gdy tylko wrócą z Afryki. Niezwykłe badania nad słowiczym śpiewem Zespół naukowców z Max Planck Institute for Biological Intelligence oraz Institute of Science and Technology Austria udowodnił, że samce słowików nie tylko pięknie śpiewają i budują złożone melodie, ale przede wszystkim dostosowują swoje pieśni w czasie rzeczywistym do tego, co śpiewa ich konkurent. To pomaga rywalizować o samice. W celu zanurzenia się w świat śpiewu słowików udali się oni do niemieckiej Brandenburgii, w której w trakcie dwóch sezonów lęgowych obserwowali, jak ptaki reagowały na odtwarzane im nagrania zawierające sztucznie zmodyfikowane gwizdy – zarówno pod względem wysokości tonu, jak i długości dźwięku. Nagrania te prezentowały nietypowe kombinacje. Jak śpiewa słowik? Słowiki rozróżniają trzy długości gwizdów: krótkie (poniżej 140 ms), średnie (140–310 ms) i długie (powyżej 310 ms). Na tej podstawie badacze mogli zidentyfikować zasady, według których ptaki dopasowują się do rywala. Gdy słowiki słyszą nietypowe, eksperymentalne kombinacje długości i wysokości nut, potrafią się do nich dostosować, nawet jeśli rzadko używają takich sekwencji w naturalnym śpiewie. „Ty nazywasz to śpiewem?” Śpiewne pojedynki słowików przypominają muzyczne dialogi, w których każdy uczestnik stara się wykazać maksymalną sprawnością wokalną. Co ciekawe, słowiki stosują różnorodne strategie – czasem dokładniej naśladują wysokość, a innym razem długość nuty, zależnie od tego, z jakimi dźwiękami mierzą się w danym momencie. – Ty nazywasz to śpiewem? Umiem dokładnie tak samo – tak mógłby powiedzieć jeden słowik do drugiego. Dokładne naśladowanie śpiewu rywala pokazuje, że są oni na tym samym poziomie, a coś, co dla jednego jest wielkim wysiłkiem i popisem, drugiemu przychodzi od niechcenia. Oznacza to, że kluczowym elementem skuteczności komunikacyjnej słowika jest nie tylko bogactwo repertuaru, ale też błyskawiczna umiejętność analizy i odwzorowywania dowolnej kombinacji dźwięków. To wręcz… matematyczne. Czemu tak właściwie słowiki śpiewają? Dla ptaków śpiewających trele pełnią najważniejszą funkcję w wyznaczaniu i obronie terytorium. Słowiki prowadzą intensywne nocne pojedynki, podczas których wyraźnie zaznaczają swoje granice dźwiękowe. Złożoność oraz siła głosu są wyznacznikami statusu i skuteczności obrony terytorium. Badania terenowe wykazały, że samce, które potrafią lepiej synchronizować swoje frazy oraz elastycznie dopasowywać długość i wysokość dźwięków, odnoszą większe sukcesy w odpieraniu intruzów i przyciąganiu samic. Umiejętność rozdzielnego oraz niezależnego sterowania różnymi cechami sygnału akustycznego – długością i wysokością dźwięku – jest przykładem wyrafinowanych adaptacji ewolucyjnych. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala wyciągać wnioski nie tylko o komunikacji ptaków, ale również o podstawach neurobiologicznych języka i komunikacji u innych zwierząt, w tym człowieka. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koty miauczą więcej do mężczyzn. Czy to znak futrzastego patriarchatu?
Zdarzyło mi się słyszeć, że do mężczyzn trzeba mówić głośno i wyraźnie. Jeśli to prawda, to z pewnością wiedzą to koty – okazuje się, że miauczą one znacznie częściej, gdy do domu wraca mężczyzna niż kobieta. Czy to sprytna strategia na zwrócenie męskiej uwagi czy może patriarchalne przyzwyczajenia?
Domowe koty mogą być nieobojętne na płeć osoby, która przekracza próg mieszkania – tak wynika z badań przeprowadzonych na Uniwersytecie w Ankarze. Analiza pierwszych chwil spotkania kotów z opiekunami ujawniła, że te zdecydowanie częściej miauczą na mężczyzn. Czy koty „obchodzi”, że wracamy do domu? Niezwykle ciężko jest dokładnie prześledzić zachowania domowych kotów. Do tej pory dane zbierano za pomocą ankiet wypełnianych przez właścicieli, ale nie zawsze było to miarodajne. Tureccy badacze mieli inny pomysł: przebadali dokładne interakcje 31 par opiekunów i ich kotów za pomocą kamer. Właściciele zwierząt zostali poproszeni o użycie kamery zamontowanej na klatce piersiowej (np. telefonu komórkowego lub popularnego GoPro) w celu filmowania pierwszych minut po powrocie do domu, zachowując się przy tym tak naturalnie, jak to tylko możliwe. Następnie zespół przeanalizował tylko pierwsze 100 sekund każdej interakcji, śledząc 22 konkretne kocie zachowania. Obejmowały one intensywność miauczeń, ocieranie się o nogi czy ziewanie – mechanizm związany ze stresem. Koty miauczą więcej do mężczyzn Wyniki badań były jednoznaczne – koty znacznie częściej wokalizowały (m.in. miauczały i mruczały) podczas witania opiekunów płci męskiej niż opiekunek płci żeńskiej. Co ciekawe, ta zwiększona częstotliwość była taka sama u wszystkich kotów i niezależna od wieku, rasy, płci zwierzęcia czy nawet wielkości gospodarstwa domowego. Średnio koty wydawały 4,3 miauczenia w ciągu pierwszych 100 sekund witania się z mężczyznami, a zaledwie 1,8 w przypadku witania się z kobietami. Pozostało pytanie, dlaczego. Czy koty wolą mężczyzn? Według naukowców wbrew pozorom nie chodzi o sympatię, a o pragmatyzm. Ustalili oni, że... mężczyźni po prostu rzadziej rozmawiają ze swoimi kotami i są na nie generalnie mniej uważni. Koty dostosowują swoją komunikację, aby zwrócić ich uwagę. – Opiekunowie płci męskiej mogą rzadziej angażować się w zachowania werbalne niż opiekunki płci żeńskiej. Ta różnica może skłaniać koty do aktywniejszego wykorzystywania sygnałów głosowych w celu uzyskania reakcji od opiekunów płci męskiej – przekonują sami autorzy badania. Koty miauczą tylko na ludzi Miauczenie jest jedną kluczowych form komunikacji kotów z człowiekiem, a niemal nieużywaną w relacjach między kotami. Koty domowe rozwinęły wachlarz dźwięków, którymi starają się przyciągnąć uwagę opiekuna, wyrazić swoje potrzeby, powitać lub poprosić o interakcję. Krótkie, delikatne miauknięcie zwykle oznacza powitanie, natomiast dłuższe i częstsze może sugerować silniejszą chęć kontaktu lub frustrację z powodu braku reakcji. Nagła zmiana w zachowaniu, zwłaszcza wzmożone, uporczywe miauczenie może świadczyć o problemach zdrowotnych. To wołanie o pomoc. Tajemnice kociego powitania Nowe badanie wykazało również, że koty stosują kilka form komunikacji, witając swoich właścicieli. Czasem przyjmują przyjazne zachowania społeczne, takie jak pozycja z uniesionym ogonem, zbliżanie się i ocieranie o osobę, a czasem zachowania obronne, takie jak ziewanie i przeciąganie się. Naukowcy interpretują to jako dowód na to, że powitanie kota jest złożoną formą komunikacji, która obejmuje pragnienie kontaktu, a także sposób radzenia sobie ze stresem, na przykład ulgę, gdy opiekun jest w domu. Choć badanie dostarczyło ciekawych danych, jego ograniczeniem jest stosunkowo mała próba badawcza oraz fakt, że zostało przeprowadzone wyłącznie w Turcji. Naukowcy podkreślają potrzebę przeprowadzenia podobnych analiz w innych krajach i kulturach, aby sprawdzić, czy różnice w wokalizacji związane z płcią opiekuna są zjawiskiem globalnym. Źródło: Ethology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
78 minut – dlaczego niemal cała ludzkość spędza dziennie tyle samo czasu w podróży?
Chociaż podróżujemy z wielu powodów – nie tylko do i z pracy – a czas spędzony w podróży różni się w zależności od dnia i osoby, to ludzie z jakiegoś powodu spędzają w transporcie 78 minut dziennie. Wartość ta jest niemal stała dla krajów o różnym poziomie rozwoju, przy różnym poziomie zamożności i nie waha się w zależności od miejsca zamieszkania. Informację tę potwierdziło kontrintuicyjne badanie, które wprawiło naukowców w osłupienie.
Analiza danych dotyczących podróży służbowych i osobistych potwierdziła, że społeczeństwa mają tendencję do stabilizacji całkowitego dziennego czasu podróży na poziomie około 78 minut. Skąd bierze się ta zadziwiająca regularność i jak wiedza na ten temat może pomóc uratować planetę? Średni czas podróży – dlaczego wynosi właśnie 78 minut? Wieloletnie badania dotyczące długości dziennych podróży przeprowadzono w 43 krajach, które reprezentują ponad połowę ludności świata. Stałą podróży – bo tak nazywa się względnie stały czas, jaki poświęcamy każdego dnia na przemieszczanie się bez względu na długość tras czy wybrany środek transportu – oszacowano na 78 minut ze zmiennością nieprzekraczającą 12 minut. Oznacza to, że we wszystkich krajach i w większości społeczności ludzie podróżowali tyle samo, niezależnie, czy była to podróż piesza, rowerowa, pociągowa czy samochodowa. Psychologiczne i praktyczne granice podróży Zjawisko to tłumaczy się psychologicznymi oraz biologicznymi ograniczeniami. Nawet w nowoczesnych społeczeństwach niechętnie przekraczamy pewien próg czasu spędzanego w drodze. Powody są racjonalne: nadmierne podróżowanie obniża jakość życia, zwiększa zmęczenie i ogranicza czas na odpoczynek czy budowanie ważnych relacji społecznych. Wszyscy to wiemy. Badania wykazały dodatkowo, że przy planowaniu przeprowadzki do miejsca zamieszkania czy wyborze pracy kluczowym argumentem jest właśnie czas codziennych dojazdów. Warto dodać, że ta psychologiczna tolerancja różni się tylko nieznacznie w zależności od kultury czy regionu i zawsze oscyluje w przedziale 66–90 minut na dobę. Mamy coraz lepszy transport – czemu wciąż spędzamy tyle czasu w podróży? To dobre pytanie. Na przestrzeni lat rozwój środków transportu – od powozów, przez koleje, aż po autobusy, samochody czy metro – skrócił drastyczne czas potrzebny na przemieszczanie się. My jednak spędzamy w podróży tyle samo czasu. Czemu? Chodzi o to, że wraz ze wzrostem dostępności szybszych środków komunikacji ludzie zaczęli mieszkać dalej od miejsc pracy i edukacji, rekompensując zyskany czas pokonywaniem większych odległości. W efekcie ogólny czas podróży pozostał zaskakująco stabilny. – Najważniejszym odkryciem jest to, że ludzie nie podróżują mniej, gdy rośnie prędkość lub wydajność. Wręcz przeciwnie, podróżują dalej – mówi Eric Galbraith, jeden z autorów badania. Skoro podróż jest nieunikniona, to przestańmy zużywać tyle energii Skrócenie czasu podróży jest możliwe, ale wymagałoby silnie zakrojonych działań urbanistycznych, które nie zawsze są możliwe. Podróżowanie łączy się też naszą głęboko zakorzenioną psychologiczną potrzebą poznawania otoczenia i nie zawsze jest związane ze staniem w korkach w samochodzie: to także spacer do ulubionego sklepu. Możemy jednak zmniejszyć zużycie energii. Miasto zorganizowane wokół kolei miejskiej, gdzie każdy człowiek spędza około 40 minut dziennie w pociągu, a resztę czasu chodzi pieszo, będzie zużywać 5 razy więcej energii niż miasto, w którym wszystkie podróże odbywają się na nogach. Miasto oparte na samochodach spalinowych zużywa jednak tej energii 100 razy więcej, mimo, że pojazdy są stosunkowo wydajne w przeliczeniu na przejechany kilometr. Ośrodki zaprojektowane z myślą o efektywnym i ekologicznym transporcie, np. wyposażone w gęstą sieć ścieżek rowerowych, szerokie chodniki czy dobrze zorganizowaną komunikację miejską, sprzyjają wyborom transportowym korzystnym dla środowiska i zdrowia. Gdy infrastruktura promuje szybkie dojazdy samochodem, mieszkańcy zyskują możliwość mieszkania dalej – lecz ceną są większe dystanse, korki, hałas i wielokrotnie wyższe zużycie energii. Długie podróże przekładają się na zdrowie Przewlekle długi czas dojazdu negatywnie wpływa na nasze samopoczucie, a odseparowanie od bliskich zwiększa poziom stresu, zmęczenia i ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych. Dzięki badaniom wiemy, że osoby zmuszone do codziennego spędzania ponad 90 minut w drodze mają wyraźnie obniżoną jakość życia. To nasza naturalna granica, której nie warto przekraczać. Źródło: Environmental Research Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przemawianie do mew może sprawić, że nie ukradną ci jedzenia. Nowe spojrzenie na komunikację z ptakami
Najnowsze eksperymenty udowadniają, że mewom można... przemówić do rozumu. Ton i sposób mówienia ma realny wpływ na zachowanie tych ptaków i może przesądzić o tym, czy skuszą się na jedzenie. To pierwszy taki przypadek wśród dzikiego gatunku zwierząt, który udowadnia, że odstraszanie nie wymaga przemocy fizycznej.
Mewy często próbują skraść przekąski nieuważnym spacerowiczom. Naukowcy z Uniwersytetu w Exeter postanowili sprawdzić, jak te inteligentne ptaki reagują na ludzkie głosy i czy można skutecznie zniechęcić je do kradzieży jedynie za pomocą komunikatów głosowych. Wyniki eksperymentu są zaskakujące i pokazują, że w kwestii ptaków wciąż wiele jeszcze pozostało do odkrycia. Jak głos człowieka wpływa na zachowanie mew? Zespół naukowców z brytyjskiego Exeter przeprowadził pionierskie badanie, którego celem było sprawdzenie, jak różne formy komunikacji głosowej wpływają na mewy i czy można dzięki nim – wykorzystując wyjątkową inteligencję tych ptaków – skutecznie odstraszyć je od kradzieży jedzenia. Badacze wyszli z założenia, że mewy srebrzyste żyjące w miastach muszą konkurować z innymi zwierzętami i ludźmi o ograniczone zasoby żywności. Z tego powodu nauczyły się obserwować nasze zachowania i interpretować sygnały, które mogą świadczyć o szansie na zdobycie pożywienia. Ciekawym przykładem tej inteligencji jest zdolność do rozróżniania, kiedy człowiek nie zwraca uwagi na swoje jedzenie – wtedy mewy szybciej podejmują próbę kradzieży. Potrafią także zidentyfikować sygnały zagrożenia, takie jak kontakt wzrokowy, energiczne ruchy czy podniesiony głos. Czy ptaki rozumieją, co się do nich mówi? Eksperyment naukowców polegał na wystawieniu mew na różne bodźce dźwiękowe w obecności pojemnika z frytkami. Gdy ptaki zbliżały się do jedzenia, odtwarzano im trzy nagrania – męskiego głosu wypowiadającego frazę: „Nie, zostaw, to moje jedzenie” spokojnym tonem, tego samego komunikatu w wersji wykrzyczanej oraz neutralnego śpiewu słowika jako próby kontrolnej. W badaniu wzięło udział 61 mew z dziewięciu nadmorskich miast Kornwalii. Wyniki okazały się zaskakujące: niemal połowa mew usłyszawszy krzyk, w ciągu minuty odlatywała od pojemnika z jedzeniem. Gdy odtwarzano im spokojny głos, tylko 15% ptaków odlatywało, jednak większość oddalała się pieszo, pozostając czujna. W trakcie emitowania głosu słowika aż 70% mew pozostawało w pobliżu. – Odkryliśmy, że mewy były bardziej czujne i mniej chętne do dziobania pojemników z jedzeniem, gdy odtwarzaliśmy im męski głos: niezależnie od tego, czy mówił, czy krzyczał – mówi dr Neeltje Boogert z Centrum Ekologii i Ochrony Przyrody z Uniwersytetu w Exeter. Nie trzeba krzyczeć, mewy doskonale znają nasze intencje Warto wspomnieć, że wszystkie nagrania użyte w eksperymencie odtwarzane były z tą samą głośnością: eliminowało to czynnik dynamiczny, który mógłby wskazywać, że ptaki boją się po prostu głośnych dźwięków. Decydujący był sposób wypowiadania słów, a nie natężenie głosu. Spokojne mówienie do ptaków nadal powstrzymywało je przed zbliżeniem się do jedzenia, jednak nie wywoływało tak gwałtownej reakcji stresowej. Ptaki tylko próbują przeżyć Naukowcy chcieli udowodnić, że do odstraszenia mew nie jest konieczna przemoc fizyczna. Wykorzystali oni głosy mężczyzn, ponieważ w większości to panowie popełniają przestępstwa przeciwko dzikim zwierzętom. – Nie chcemy, by ludzie krzywdzili mewy. Są gatunkiem wymagającym ochrony, a ten eksperyment pokazuje, że istnieją pokojowe sposoby ich odstraszania, które nie wymagają kontaktu fizycznego – przekonuje dr Boogert. Źródło: Biology Letters, National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Światowe rządy nie mają planu awaryjnego na sytuację odcięcia od internetu. Sprawie próbują zaradzić hakerzy.
Nasze współczesne życie zależy od zsieciowanych komputerów, światłowodów i prądu. Komputery zarządzają dostawami żywności, kierują ruchem, zabezpieczają nasze coraz bardziej wirtualne pieniądze i jednym kliknięciem dają dostęp do ogromnej wiedzy. Ale ten kolos ma gliniane nogi. Wystarczy wyłączyć prąd, by komputery, a wraz z nimi nasz świat, stanęły. Czy można przygotować się na życie bez sieci?
W początkach tego roku w Hiszpanii i w Portugalii doszło do wielogodzinnych, obejmujących znaczne obszary krajów przerw w dostawie prądu. To wystarczyło, by w obu krajach zapanował niewyobrażalny chaos: sygnalizacja świetlna nie działała, służby ratownicze nie odbierały telefonów, telefonia komórkowa ucierpiała, zamarł handel, doszło do ogromnych opóźnień pociągów i samolotów. Wyciągnięcie wtyczki z prądem poskutkowało trudnym do opanowania zamętem. Wrażliwy jak internet Awarie te pokazały, jak bardzo kruchy jest powszechny system internetowy oraz jak niewiele istnieje oficjalnych planów na wypadek jego całkowitej katastrofy. Tam, gdzie zawodzi droga oficjalna, ratunkiem bywa zorganizowane podziemie. Jak to tworzone przez grupę hakerów – preppersów, którzy wspólnie zapoczątkowali Internet Resiliency Club (IRC) – jedyną na świecie grupę opracowującą plan odbudowy internetu po ewentualnej katastrofie. Grupę tworzy kilkuset ekspertów. Wśród nich znaleźli się hakerzy, specjaliści od cyberbezpieczeństwa, pasjonaci, a nawet prawnicy. Do tego grona należy również Valerie Aurora, współtwórczyni systemu Linux. – Moim największym koszmarem jest sytuacja, w której coś się psuje, a ja nie mogę się z nikim skontaktować. Chcę być częścią rozwiązania tego problemu – powiedziała ekspertka w rozmowie z „New Scientist”. Jak dodała, tak niezbędny nam do życia internet może przestać działać nie tylko przez zwykłe awarie prądu. Coraz większe zagrożenie dla niego stanowią niszczące infrastrukturę konflikty zbrojne, cyberataki, a także efekty zmiany klimatu: powodzie, niszczycielskie huragany czy pożary. Niestabilność systemowa – Internet jest niezbędny niemal do wszystkiego. Zależą od niego bankowość, wojsko, sieci telefoniczne, wodociągi i elektrownie. Jednocześnie jest narażony na coraz więcej zagrożeń. Jedna potężna burza słoneczna, jak historyczne wydarzenie Carringtona z 1859 roku, gdy zniszczone zostały światowe sieci telegraficzne, mogłaby dosłownie zniszczyć cały internet – mówi Trammell Hudson, haker i programista z IRC. Plan członków IRC zakłada stworzenie lokalnych systemów zdolnych przywrócić łączność między kluczowymi dla regionu infrastrukturami. Tylko jak tego dokonać? Podczas tegorocznej awarii na Półwyspie Iberyjskim wiele osób próbowało radzić sobie, używając telefonów satelitarnych. Kłopot w tym, iż tak przywykliśmy do wielkich cyfrowych repozytoriów, że nikt nie pomyślał, by zapisać odpowiednie numery telefonów na innym dostępnym nośniku, czyli po prostu na papierze. Dlatego eksperci IRC uważają, że lepszym rozwiązaniem są radia Meshtastic – niewielkie urządzenia, które wykorzystują darmowe pasmo radiowe do przesyłania krótkich wiadomości tekstowych i danych. Sieć radyjek zasilanych słońcem Chociaż radia mają ograniczony zasięg, to połączone tworzą sieć mesh. Dzięki niej komunikaty mogą przeskakiwać z urządzenia na urządzenie, tworząc lokalny system komunikacji. Co ważne, radia Meshtastic zużywają tak mało energii, że mogą działać dzięki małym panelom słonecznym, nawet bez prądu z sieci. Problemem jest jednak zasięg: w gęstej zabudowie wynosi on zaledwie kilkaset metrów, a nie 10 kilometrów, jak deklarują producenci. Aby pokryć całe miasto, trzeba by setek urządzeń, co oznacza biurokratyczne przeszkody i koszty. Niektórzy członkowie IRC współpracują z ludźmi w Ukrainie, którzy nauczyli się utrzymywać sieć w czasie wojny. Tamtejsze wojsko korzysta głównie z satelitów Starlink, ale niezależne rozwiązania – takie jak Meshtastic – są równie ważne w razie utraty łączności. – Mam nadzieję, że ich doświadczenia zainspirują innych ekspertów do tworzenia lokalnych grup IRC na całym świecie. W ten sposób, kawałek po kawałku, można by odbudować globalną sieć – podsumowuje Aurora. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego te delfiny z Florydy zaskoczyły naukowców? Nowe sygnały rodzą pytania
Delfiny z Florydy mogą komunikować się za pomocą złożonych sygnałów, które przypominają ludzkie słowa. Naukowcy z USA zidentyfikowali 22 unikatowe gwizdy, które nie służą identyfikacji osobniczej, ale prawdopodobnie niosą znaczenie.
Spis treści: Delfiny i ich dźwiękowa tożsamość Gigantyczne archiwum dźwięków spod wody Płaski gwizd, który słyszały dziesiątki delfinów „Jeśli istnieje jakiś gatunek, z którym moglibyśmy nawiązać dwukierunkową komunikację, to właśnie te osobniki są bardzo dobrymi kandydatami.” Delfiny to jedne z najbardziej wokalnych zwierząt w oceanach. Ich stada to tętniący życiem krajobraz dźwięków – kliknięć, gwizdów i brzęczących impulsów. To, co dla nas brzmi jak skrzypiące drzwi czy melodyjne pyknięcie, dla delfinów stanowi sposób echolokacji lub komunikacji. Delfiny i ich dźwiękowa tożsamość Mają nawet imiona – badania wykazały, że używają tzw. „gwizdów sygnaturowych”, aby się identyfikować. To wokalny odpowiednik ludzkiego podpisu. Gwizdy te są wydawane przez jednego osobnika i powtarzane przez innego – „Jeff, Jeff” – w celu nawiązania lub odnowienia kontaktu. Odkrycie z 2013 roku, że delfiny naśladują wzajemnie swoje gwizdy, pokazało, że te ssaki potrafią rozumieć i uczyć się unikatowych dźwięków. To złożona umiejętność poznawcza u zwierząt nieludzkich. Teraz gadatliwa grupa dzikich delfinów butlonosych ujawniła kolejny talent. Wydają się używać szerokiego repertuaru gwizdów, które nie są imionami. Do tej pory naukowcy zidentyfikowali 22 takie „nie-sygnaturowe gwizdy”, używane przez dziesiątki delfinów. „Mamy te nie-sygnaturowe gwizdy, które potencjalnie mogłyby działać jak słowa z określonymi znaczeniami” – mówi Laela Sayigh, biolog morski z Woods Hole Oceanographic Institution i Hampshire College w Massachusetts. Sayigh i jej zespół niedawno otrzymali nagrodę Coller-Dolittle Prize za dwukierunkową komunikację międzygatunkową. Dwa z gwizdów – o nazwach NSWA i NSWB – wydają się mieć określoną funkcję: jeden jako alarm, drugi jako zapytanie. Odkrycia, opublikowane ostatnio jako preprint na bioRxiv, rodzą pytanie, czy delfiny mogą się komunikować czymś przypominającym język. „Jeśli to się potwierdzi, będzie to naprawdę wielkie odkrycie w zrozumieniu komunikacji delfinów” – mówi Arik Kershenbaum, zoolog z Uniwersytetu w Cambridge, który nie brał udziału w badaniach. Ale jego zdaniem nazywanie tych dźwięków „słowami” to obecnie daleko idące wnioski. „Nie-sygnaturowe gwizdy interesowały naukowców od bardzo dawna, ale niewiele udało się w tej kwestii osiągnąć. To właśnie jest największym atutem tych badań.” Gigantyczne archiwum dźwięków spod wody Pomysł, że delfiny mogą mieć język, sięga lat 60., ale jak dotąd brak było jednoznacznych dowodów. Badanie komunikacji gatunku podwodnego jest trudne do obserwacji. Delfiny nie wykonują żadnych zauważalnie spójnych ruchów powiązanych z dźwiękami. Jednak od ponad czterdziestu lat naukowcy z Sarasota Dolphin Research Program regularnie przeprowadzają oceny stanu zdrowia sześciopokoleniowego stada. Chodzi o około 170 dzikich delfinów żyjących w wodach zachodniego wybrzeża Florydy. Gdy delfiny wynurzały się po powietrze, badacze byli w stanie rejestrować ich wokalizacje. Robili to, krótko umieszczając hydrofony (mikrofony podwodne) na ich głowach, gdy pływały w tymczasowych zagrodach sieciowych. W 2012 roku ten sam zespół badawczy zaczął używać cyfrowych znaczników akustycznych z przyssawkami, które przymocowywano do grzbietów zwierząt. Pozwalało to im pływać swobodnie. Urządzenia te rejestrowały dźwięki i ruchy w wysokiej jakości pod wodą. Efektem tego jest gigantyczny katalog delfinich pogawędek, oparty na ponad 1000 sesji nagraniowych z ostatnich 40 lat. Płaski gwizd, który słyszały dziesiątki delfinów Około 2017 roku, analizując niektóre z tych danych, Sayigh zauważyła dziwny gwizd z nietypowym płaskim tonem pośrodku. Zdziwiło ją, że potem został użyty przez innego delfina. „Pomyślałam, że chyba wariuję” – mówi. Ale jej zespół odkrył już ponad 35 delfinów używających tego samego sygnału. opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Henryk Magnuski jest nazywany ojcem walkie-talkie. Z wynalazków polskiego inżyniera korzystała armia USA
Henryk Magnuski był wynalazcą, który jak niewielu innych przyczynił się do rozwoju technologii telekomunikacyjnych. Jego wynalazki były z powodzeniem używane na frontach II wojny światowej i w późniejszych konfliktach, w których stroną była Armia Stanów Zjednoczonych. Niektóre jego patenty do dziś znajdują zastosowanie. Przyjrzyjmy się nieco bliżej sylwetce utalentowanego inżyniera.
Spis treści: Kim był Henryk Magnuski? Życiorys Henryka Magnuskiego Co wynalazł Henryk Magnuski? Śmierć Henryka Magnuskiego Mieszczące się w dłoni radiotelefony i większe, przenoszone w plecaku, stacje nadawczo-odbiorcze pojawiają się właściwie w każdym filmie wojennym, w którym stroną konfliktu jest Armia Stanów Zjednoczonych. Większość widzów nie zastanawia się, kto wynalazł urządzenia, które zapewniały łączność na frontach II wojny światowej i podczas późniejszych konfliktów zbrojnych. Warto jednak pochylić się nad tym tematem, bo „ojcem” używanej do dziś krótkofalówki jest nie kto inny, jak Henryk Magnuski – inżynier urodzony i wykształcony w Polsce. Kim był Henryk Magnuski? Henryk Magnuski był inżynierem, projektantem, konstruktorem i wynalazcą, wyspecjalizowanym w dziedzinie radiołączności. Wykształcenie, jak i pierwsze szlify zawodowe, zdobył w Polsce. Jego kariera rozkwitała jednak za oceanem. Po wyjeździe do Stanów Zjednoczonych opracował swoje największe wynalazki, które okazały się kamieniem milowym w rozwoju technologii łączności. Życiorys Henryka Magnuskiego Henryk Magnuski urodził się w 1909 roku w Warszawie. W młodości uczęszczał do renomowanego gimnazjum. Następnie kształcił się na Politechnice Warszawskiej. Studia ukończył w 1934 roku i od razu rozpoczął pracę w Państwowych Zakładach Tele- i Radiotechnicznych (PZTiR). Wykazywał się sumiennością i pracowitością. Był też ponadprzeciętnie odkrywczy, co nie umknęło uwadze jego pracodawcy. W czerwcu 1939 roku Magnuski został wysłany do Stanów Zjednoczonych. Miał wziąć udział w szkoleniu, które zorganizowano w Nowym Jorku. Podczas pobytu w USA dotarła do niego wiadomość o niemieckiej agresji na Polskę. W związku z wybuchem wojny nie mógł wrócić do ojczyzny. Nie mając innego wyjścia, zaczął szukać pracy za oceanem. Praca w GMC Dysponując doświadczeniem, wiedzą i umiejętnościami, nie musiał zbyt długo czekać na dobrą propozycję. W 1940 roku zatrudnił się w przedsiębiorstwie Galvin Manufacturing Corporation (GMC). Ta nazwa może niewiele mówić osobom niezwiązanym z radiołącznością i telekomunikacją. Dlatego w tym miejscu wypada wspomnieć, że od 1947 roku firma działała pod szyldem Motorola. Dokładnie tak, mówimy tu o jednej z największych firm telekomunikacyjnych. W przedsiębiorstwie działającym od 1928 roku Magnuski pełnił funkcję jednego z głównych inżynierów. Jako że początek pracy Henryka Magnuskiego w GMC zbiegł się w czasie z wybuchem II wojny światowej, młody inżynier pracował przede wszystkim nad projektami dla Armii Stanów Zjednoczonych. Co wynalazł Henryk Magnuski? Choć zdarza się, że historia o nich zapomina, polscy wynalazcy mieli ogromny wpływ na rozwój technologii, które do dziś są używane na całym świecie. Wystarczy wspomnieć choćby o takich tuzach inżynierii, jak Jacek Karpiński, który wynalazł komputer tranzystorowy i zbudował pierwszy polski minikomputer czy Stefan Drzewiecki, któremu zawdzięczamy rozwój żeglugi podwodnej i lotnictwa. Ogromny wkład w technologiczny postęp wniósł także bohater tego artykułu. Co wynalazł Henryk Magnuski? Gdy jako młody inżynier pracował w Państwowych Zakładach Tele- i Radiotechnicznych, skonstruował wojskowe radiostacje N1 i N2. Najbardziej twórczym okresem jego pracy okazał się jednak pobyt w Stanach Zjednoczonych, gdzie miał możliwość w pełni wykorzystać swój talent. W trakcie działań wojennych głównym problemem pozostawał brak komunikacji pomiędzy żołnierzami. Istniejące wówczas radiostacje były za duże i za ciężkie, by można było wykorzystywać je w terenie. Poza tym problemem było zasilanie. Amerykańskie władze zaczęły szukać firmy, która byłaby w stanie zaprojektować i wyprodukować przenośne stacje odbiorczo-nadawcze. To ambitne zadanie powierzono GMC. Henryk Magnuski stanął na czele zespołu, który miał je zrealizować. Handie-talkie i walkie-talkie W pierwszej kolejności zespół inżynierów opracował niewielki (jak na ówczesne standardy) radiotelefon, który przez żołnierzy wojsk amerykańskich był nazywany handie-talkie. Urządzenie o oznaczeniu SCR 536 miało zasilanie bateryjne, ważyło około 2 kg i bez problemu mieściło się w dłoni. Umożliwiało nawiązywanie łączności radiowej na dystansie 4,5 km. Było wodo- i pyłoszczelne, więc idealnie nadawało się do użytkowania w trudnych warunkach frontowych. Handie-talkie było dziełem całego zespołu inżynierów, ale należy podkreślić, że w urządzeniu tym znalazły się aż trzy patenty Magnuskiego. SCR 536 znacząco usprawniło komunikację na froncie, ale amerykańska armia potrzebowała urządzenia, które mogło zapewnić jeszcze większy zasięg. Także z tym zadaniem zespół Magnuskiego poradził sobie wzorowo. Radiostacja o oznaczeniu SCR 300, którą żołnierze nazwali walkie-talkie, ważyła około 17 kg i mieściła się w plecaku. Dawała możliwość ręcznego dostrajania częstotliwości FM, a w sprzyjających warunkach terenowych zasięg jej działania dochodził do 15 km. Do sprawnej obsługi wymagała dwóch osób – jeden żołnierz przenosił radiostację w plecaku, a drugi obsługiwał umieszczony na kablu mikrofon. Oba urządzenia powstały na przełomie 1940 i 1941 roku. Do końca wojny armia USA zamówiła ok. 100 tys. handie-talkie i ok. 45 tys. walkie-talkie wyprodukowanych przez GMC. Radiolatarnia Kolejnym wielkim wynalazkiem Henryka Magnuskiego była radiolatarnia AN/CPN-6. Urządzenie o tym oznaczeniu miało zastosowanie w lotnictwie. Dawało pilotom możliwość odnalezienia lotniskowca w warunkach niedostatecznej widoczności, np. podczas znacznego zamglenia lub w nocy. Za ten wynalazek polski inżynier został odznaczony Medalem Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Śmierć Henryka Magnuskiego Henryk Magnuski zmarł 4 maja 1978 roku, w Glenview w stanie Illinois. Spoczął na tamtejszym cmentarzu. W swoim życiu zgromadził trzydzieści patentów, które wniosły ogromny wkład w rozwój technologii telekomunikacyjnych. Aż siedem z nich wykorzystano podczas wdrażania współczesnych systemów telefonii komórkowej. Był autorem wielu publikacji na temat techniki telekomunikacyjnej. 6 października 2006 roku został włączony do Illinois Engineering Hall of Fame. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
50 lat temu wysłaliśmy po raz pierwszy wiadomość do obcych cywilizacji. Teleskopu, który do tego posłużył, już nie ma
Słynna wiadomość Arecibo ma pół wieku. Była skierowana do obcych cywilizacji i zawierała podstawowe informacje o ludzkości. Komunikat został wysłany z obserwatorium Arecibo w Portoryko, nieczynnego od czterech lat.
Spis treści Skąd wysłano wiadomość Co zawiera wiadomość Arecibo? Kontrowersje wokół wiadomości z Arecibo Koniec obserwatorium Arecibo Czy jesteśmy sami w kosmosie? Ludzie zadają sobie to pytanie od dawna. W XX wieku możliwe stało się – po raz pierwszy – podjęcie próby poinformowania o naszym istnieniu innych potencjalnych cywilizacji. Na taki pomysł wpadli naukowcy z Uniwersytetu Cornella. Historyczny komunikat został wysłany 16 listopada 1974 roku. Wiadomość zapisaną w systemie dwójkowym skierowano w stronę Messiera 13, zwanego też Gromadą Herkulesa. To gromada kulista w gwiazdozbiorze Herkulesa, skupisko kilkuset tysięcy gwiazd. Messier 13 jest oddalony od nas o 25 tys. lat świetlnych. Co oznacza, że jeśli znajduje się w nim ktokolwiek, kto zechciałby nam odpowiedzieć, komunikatu zwrotnego doczekamy się za 50 tys. lat. Ograniczeniem jest prędkość, z jaką podróżuje sygnał. Nic w kosmosie nie może poruszać się szybciej niż światło, czyli szybciej niż 300 tys. km/s. Skąd wysłano wiadomość Komunikat wysłano z obserwatorium Arecibo. Zaczęło ono działać w 1963 r. Przez długie lata był to największy i najbardziej czuły radioteleskop na świecie. Miał tylko jedną czaszę, za to średnicy aż 305 m, o sferycznym kształcie. Obserwatorium zbudowano w leju krasowym i kilkukrotnie usprawniano. Po raz pierwszy w 1974 r. kiedy wymieniono poszycie czaszy. Zwiększyła się wówczas czułość radioteleskopu. Mógł on badać dalsze rejony kosmosu. Wysłanie wiadomości do obcych cywilizacji miało uczcić renowację i symbolicznie zaprezentować nowe możliwości obserwatorium. Co zawiera wiadomość Arecibo? Przekaz miał 1679 bitów. Zawierał: liczby od jednego do dziesięciu (w zapisie dwójkowym), liczby atomowe kilku podstawowych pierwiastków (węgla, wodoru, tlenu, azotu i fosforu), opis związków chemicznych składających się na DNA i inne informacje o podwójnej helisie, informacje o ludzkości – liczbę ludzi (wtedy nieco ponad 4 mld), męską sylwetkę i średni wzrost, schemat Układu Słonecznego z zaznaczeniem Ziemi, schemat radioteleskopu i rozmiary jego czaszy. Informacje te ujęto w 73 wierszach i 23 kolumnach. Wiadomość Arecibo ma jednego podstawowego autora. Opracował ją, w zasadzie sam, Frank Drake, słynny astronom, który założył SETI. Naukowiec znany jest najbardziej z równania Drake’a – wzoru pozwalającego wyliczyć, ile w kosmosie powinno istnieć zaawansowanych technologicznych cywilizacji. W powstaniu listu do Obcych pewien udział miał również Carl Sagan. Kontrowersje wokół wiadomości z Arecibo Wysłanie w kosmos informacji o istnieniu ludzkości miało stanowić dowód naszego potencjału naukowego i technologicznego. Spotkało się jednak – i nadal spotyka – z krytyką. Po pierwsze zauważano, że był to raczej proof-of-concept, niż realny sposób nawiązania z kimkolwiek kontaktu. By faktycznie dotrzeć do potencjalnych obcych, wiadomość należałoby powtórzyć wiele razy. Po drugie, 90 proc. komunikatu stworzyła jedna osoba – dziś uznaje się to za niezbyt uczciwie kulturowo i intelektualnie. Teraz podobnym zadaniem zająłby się panel ekspertów. Wreszcie, po trzecie, sam pomysł uznano za ryzykowny. A co, jeśli wiadomość przejmie i rozszyfruje wroga cywilizacja? Komunikat zawiera schemat Układu Słonecznego, a więc fragment naszego kosmicznego adresu. Potencjalnie może nam to ściągnąć na głowy kłopoty – choć najwcześniej dopiero za ponad 50 tys. lat. Koniec obserwatorium Arecibo Dzisiaj tego rodzaju inicjatywa nie byłaby już raczej możliwa. Instytut SETI – zajmujący się poszukiwaniem śladów obcych – proponuje specjalne protokoły opisujące wysyłanie jakichkolwiek pozaziemskich wiadomości. W 2015 r. grupa poważanych naukowców zauważyła zaś publicznie, że nawiązywanie kontaktu z obcymi to sprawa wagi globalnej i nie może się odbywać bez ogólnoświatowych konsultacji. Obserwatorium Arecibo zakończyło pracę w 2020 roku. Huragan Maria uszkodził platformę podtrzymującą teleskop. Naprawę uznano za nieopłacalną finansowo i urządzenie na zawsze wyłączono. Co prawda można by próbować zastępować je innymi teleskopami, jednak zeszłowieczny entuzjazm marzycieli wypatrujących w kosmosie innych inteligencji przez ostatnie dekady znacznie przygasł. Zmieniła się też – i to radykalnie – nasza wiedza o Wszechświecie. Znamy już ponad 5 tys. planet pozasłonecznych. Wiemy też, że układy planetarne są w kosmosie powszechne. Obcy mogą więc być wszędzie – i nigdzie. Źródło: National Geographic, NASA Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Delfiny faktycznie się do siebie „uśmiechają”. Naukowcy mają na to dowody
Grymas pysków delfinów butlonosych podczas zabawy z kolegami i koleżankami jest zbliżony do uśmiechu. Używają go prawie zawsze, gdy są w polu widzenia towarzyszy zabawy – ustalili naukowcy.
Spis treści: Uśmiechnięty delfin? „Uśmiech delfina” – tylko w stadzie Zagadki interakcji delfinów. Jest więcej pytań Ludzie uwielbiają nadawać zwierzętom cechy ludzkie. Ale czy słusznie? W wielu przypadkach są to po prostu domysły. Chociaż współcześni badacze analizują osobowość zarówno u ssaków, jak i dość prymitywnych bezkręgowców. Rozumieją ją jednak inaczej, niż w przypadku ludzi. Według „zwierzęcej” definicji jest to indywidualny sposób reagowania osobnika danego gatunku. Czasem mówimy, że jakieś zwierzę się uśmiecha. Swego czasu media obiegła informacja o kuokach – należący do rodziny kangurowatych ssaków, występujący wyłącznie na terenie Australii. Nazwano je ze względu na grymas pyska „najszczęśliwszym zwierzęciem świata”. Ale czy naukowcy mają dowody na „szczęście zwierząt”? Uśmiechnięty delfin? Eksperci zwracają uwagę na specyficzny wyraz pyska delfinów. Z reguły z ludzkiego punktu widzenia wyglądają na „uśmiechnięte” lub zadowolone. Ale – ich zdaniem – wynika to ze specyficznej budowy pyska, a nie ich stałego samozadowolenia. Jednak okazuje się, że delfiny w niektórych sytuacjach faktycznie mają grymas zadowolenia. Dzieje się to w czasie zabawy z innymi osobnikami. Wynika to z analiz opublikowanych przez naukowców w czasopiśmie „iScience”. Delfiny butlonose (Tursiops truncates) używają wyrazu „otwartego pyska” – według ekspertów analogicznego do uśmiechu. Jest on potrzebny do komunikowania się podczas zabawy z innymi delfinami. Delfiny prawie zawsze używają tego grymasu, gdy znajdują się w polu widzenia towarzysza zabawy. Z kolei gdy towarzysze zabawy dostrzegli „uśmiech”, odpowiadali tym samym w 33% przypadków. – Sygnały w postaci otwartych pysków i szybkiej mimiki pojawiają się wielokrotnie w całym drzewie genealogicznym ssaków. To sugeruje, że komunikacja wizualna odegrała kluczową rolę w kształtowaniu złożonych interakcji społecznych, nie tylko u delfinów, ale u wielu gatunków na przestrzeni czasu – mówi jedna z autorek publikacji, biolożka ewolucyjna Elisabetta Palagi z Uniwersytetu w Pizie we Włoszech. Okazuje się, że grymas z rozluźnionymi otwartymi pyskami lub buziami, widocznymi u niektórych drapieżników, małp czy ludzi jest uniwersalną oznaką zabawy. Pomaga on zwierzętom i nam sygnalizować zabawę i unikać konfliktów. „Uśmiech delfina” – tylko w stadzie Aby zbadać, czy delfiny wizualnie komunikują radość, naukowcy nagrali delfiny butlonose w niewoli podczas zabawy w parach i podczas swobodnej zabawy z ludzkimi trenerami. Wykazali, że delfiny często używają wyrazu otwartych pysków podczas zabawy z innymi delfinami. Nie jest on jednak widoczny podczas zabawy z ludźmi lub gdy bawią się same. Tylko raz na blisko 1300 razy delfin miał grymas „uśmiechu”, gdy bawił się sam. W pozostałych przypadkach miało to miejsce w czasie zabawy z innymi osobnikami. W 89% przypadków grymas te miał miejsce, gdy drugi delfin był w polu widzenia. Odpowiedź w formie uśmiechu następowała w 33% przypadków. Zagadki interakcji delfinów. Jest więcej pytań Naukowcy nie rejestrowali sygnałów akustycznych delfinów podczas zabawy. Twierdzą, że przyszłe badania powinny skupić się na możliwej roli wokalizacji i sygnałów dotykowych podczas zabaw tych ssaków. – Przyszłe badania powinny zagłębić się w śledzenie wzroku, aby zbadać, w jaki sposób delfiny widzą swój świat i wykorzystują sygnały akustyczne w swojej multimodalnej komunikacji podczas zabawy – mówi zoolog Livio Favaro. I dodaje, że delfiny opracowały jeden z najbardziej skomplikowanych systemów wokalnych w świecie zwierząt. – Kiedy delfiny bawią się razem, połączenie gwizdów i sygnałów wizualnych pomaga im współpracować i osiągać cele. Jest to strategią szczególnie przydatną podczas zabawy społecznej, kiedy są mniej czujne wobec drapieżników – podkreśla Favaro. Źródło: iScience. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dlaczego psy merdają ogonami? To może być skutek tego, że ludzie od tysięcy lat kochają rytm
Wilki nie merdają ogonem tak często jak psy. W dodatku szczenięta psów zaczynają rytmicznie wymachiwać ogonami w młodszym wieku niż szczenięta wilków. Czy oznacza to, że nasi czworonożni pupile nauczyli się tej sztuki specjalnie po to, by komunikować się z ludźmi?
W tym artykule: Dlaczego pies merda ogonem? Merdanie jako sposób psiej komunikacji Wpływ udomowienia na merdanie Ludziom podobało się rytmiczne machanie ogonem Odchylenie merdania świadczy o nastroju – W większości przypadków merdanie ogonem jest podobne do wymachiwania białą flagą na znak kapitulacji. Oznacza: cieszę się, że cię widzę, nie stanowię żadnego zagrożenia – twierdzi prof. Nicholas Dodman, behawiorysta i szef Centrum Badań nad Zachowaniem Psów na Uniwersytecie Tufts. Dodajmy, że merdanie ma konkretny kontekst psychologiczny. Samo machanie ogonem może natomiast pomagać psom w koordynacji ruchowej. Dlaczego pies merda ogonem? Jednak psy używają ogona do komunikowania czegoś więcej niż szczęścia. Ten komunikat jest skierowany zarówno do ludzi, jak i innych psów. Wprawny obserwator może dużo zrozumieć z wypracowanej przez psy specyficznej mowy ogona. Wyprostowany ogon może sugerować dominację, noszony poziomo względem podłoża – neutralność. Za to trzymany nisko może oznaczać uległość lub lęk. Gorączkowe merdanie sugeruje podniecenie, podczas gdy powolne machanie „od niechcenia” – ambiwalencję. – Psy mogą również merdać ogonem w sposób, w jaki poruszają się śmigła helikoptera. Ten gest jest oznaką ekstremalnej radości – wyjaśnia prof. Dodman. Merdanie jako sposób psiej komunikacji Rozbudowanie mowy ciała psa mogło być wynikiem ograniczonych możliwości wokalizowania emocji przez psy. Warczenie, skomlenie czy szczekanie, choć mówią sporo, to wiążą się głównie z negatywnymi emocjami. Wiele innych zachowań, jak cofanie pyska, przyjęcie zgarbionej postawy czy chodzenie bokiem, też łączą się z lękiem lub próbą pokazania siły. Konieczne było coś, co w jednoznaczny sposób zakomunikuje pozytywne emocje. Federica Pirrone, fizjolożka weterynaryjna z Uniwersytetu w Mediolanie sugeruje, że machanie ogonem u psów jest podobne do gestykulacji używanej przez ludzi w trakcie rozmowy. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? Przede wszystkim merdające ogony są widoczne dla psów z daleka. To pozwala im komunikować się z innymi psami, zachowując jednocześnie wystarczająco dużą przestrzeń pomiędzy osobnikami. Taki pomysł jest nawet poparty badaniami pokazującymi, że oczy psów mogą lepiej skupiać się na obiektach oddalonych przynajmniej o pół metra niż tych, które mają przy samych łapach. Lepiej też widzą obiekty w ruchu niż te statyczne. Dlatego merdanie ogonem może być przydatne, by z odległości zasygnalizować innym psom zadowolenie lub nieufność. Wpływ udomowienia na merdanie Ale zdaniem badaczy to właśnie reakcja ludzi na machanie ogonem może być jednym z najważniejszych powodów, dla których psy rozwinęły to zachowanie przez dziesiątki tysięcy lat udomowienia. Nasza wspólna, ludzko-psia historia, trwa już około 35 tysięcy lat. Wystarczająco długo, by doprowadzić do rozwoju zachowań wspierających tę relację. Badania pokazują, że wilki nie merdają ogonem tak często jak psy. W dodatku szczenięta psów zaczynają rytmicznie wymachiwać ogonami w młodszym wieku niż szczenięta wilków. A merdanie ogonem było szczególnie istotne we wczesnych fazach udomowienia, kiedy zdolność zwierząt do interakcji z ludźmi była podstawą ich sukcesu jako gatunku. Ludziom podobało się rytmiczne machanie ogonem Z drugiej strony, merdanie ogonem może być również wynikiem genetycznego przypadku. Naukowcy zasugerowali, że częstsze machanie ogonem może być niejako produktem ubocznym udomowienia psa. Rosyjscy genetycy przez ponad 50 lat prowadzili długoterminowy eksperyment udomowienia srebrnego lisa. Zauważyli, że udomowione lisy regularnie machały ogonami i zachowywały się bardziej jak psy niż ich dzikie odpowiedniki. Mimo to ludzkie preferencje prawdopodobnie odegrałyby pewną rolę. Badaczka Silvia Leonetti z włoskiego Uniwersytetu w Turynie sugeruje, że ludzie mogli selektywnie hodować psy, aby merdały ogonem. Czemu? Ponieważ ludzie reagowali na rytmiczną naturę merdania, tak jak reagują na rytmy muzyki. Odchylenie merdania świadczy o nastroju Inne wskazówki dotyczące pochodzenia machania ogonem można znaleźć w psich mózgach. Jedno z badań wykazało, że psy machają ogonem z odchyleniem w lewą lub prawą stronę. W zależności od tego, czy doświadczają pozytywnych, czy negatywnych emocji. To pokazuje „lateralizację” machania ogonem w mózgu psa i może pomóc nam lepiej zrozumieć jego zachowanie. Psi behawioryści przekonują, że dalsze badanie ewolucji psiego merdania pozwoli lepiej zrozumieć międzygatunkowe procesy adaptacyjne. Bo jak pewnie wszyscy psiarze dobrze wiedzą, pies może powiedzieć nam bardzo dużo, nie używając do tego nawet jednego dźwięku. Źródło: Scientific American. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Naukowcy porozumieli się z wielorybem. Pierwsza „rozmowa” z humbakiem trwała 20 minut
Po raz pierwszy udało się skomunikować z długopłetwcem oceanicznym, czyli humbakiem. W przełomowym eksperymencie samica o imieniu Twain przez ponad kwadrans wymieniała pozdrowienia z naukowcami.
W tym artykule: Powitania z łodzi Dwadzieścia minut czatu z wielorybem Komunikacja z kosmitami Co ma wspólnego wieloryb z inteligencją pozaziemską? Na pozór nic. Jednak grupa naukowców uważa, że jeśli nauczymy się komunikować z obdarzonymi inteligencją zwierzętami, może nam to w przyszłości pomóc porozumieć się z potencjalnymi cywilizacjami kosmicznymi. O tym, że to nie mrzonka, świadczy artykuł opublikowany niedawno w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Jego autorzy to interdyscyplinarny zespół badaczy. W skład zespołu weszli naukowcy z: Instytutu SETI, ośrodka szukającego w kosmosie obcych form życia, Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis, Alaska Whale Fundation (AWF). Razem postanowili zbadać, czy da się porozumieć za pomocą dźwięków z długopłetwcem oceanicznym, czyli humbakiem. Powitania z łodzi − Humbaki są niezwykle inteligentne – mówi dr Fred Sharpe z AWF. – Mają złożone systemy społeczne. Wytwarzają narzędzia – czyli „sieci” z bąbli, w które łapią ryby. Ponadto porozumiewają się ze sobą w zaawansowany sposób z pomocą pieśni i społecznych nawoływań – dodaje badacz. Czy sztuczna inteligencja odkryje życie pozaziemskie? Na razie znalazła osiem nietypowych sygnałów, które wcześniej przeoczono Model AI opracowany przez naukowców przejrzał dane z radioobserwacji gromadzone w ramach poszukiwania życia pozaziemskiego. Sztuczna inteligencja znalazła aż osiem interesujących sygnałów, ... Naukowcy wykorzystali tę ostatnią cechę humbaków. Opisana w ich publikacji „rozmowa” z wielorybem odbyła się w pobliżu Alaski. Naukowcy wypłynęli na ocean łodzią, a następnie puszczali z niej wielorybie powitanie. Czyli odgłosy, jakie wydają humbaki, gdy chcą powiadomić współbratymców, gdzie się znajdują. Odpowiadają one ludzkiemu komunikatowi typu: „cześć, tutaj jestem”. − To jedne z najpowszechniejszych sygnałów z repertuaru odgłosów społecznych humbaków – powiedział Fred Sharpe dla „Business Insidera”. Dwadzieścia minut czatu z wielorybem Na zawołanie odpowiedziała dorosła samica imieniem Twain. Podpłynęła do łodzi i zaczęła ją okrążać. Przez następne 20 minut naukowcy wyemitowali to samo nawoływanie 36 razy. Za każdym razem jednak odstęp między sygnałami był inny. Twain odpowiedziała za każdym razem. Co więcej, w „odpowiedziach” zachowała taki sam odstęp, jaki wcześniej był w „zagadnięciach”. Czyli jeśli badacze czekali np. 10 sekund z wysłaniem sygnału, odpowiedź od Twain też nadchodziła po 10 sekundach. Zdaniem Brendy McCowan, profesorki weterynarii i współautorki badań, świadczy to o tym, że Twain wymieniała komunikaty świadomie. − Wierzymy, że jest to pierwsza komunikacyjna wymiana zdań między ludźmi a humbakami w „języku humbaków” – mówi McCowan. Sharpe dodaje, że naukowcy mieli poczucie, że zostali usłyszani. – Mam nadzieję, że Twain czuła się podobnie – dodaje Sharpe. Komunikacja z kosmitami Po co to wszystko? Cel badania miał – wbrew pozorom – mało wspólnego z wielorybami. Przeprowadzono je po to, by przygotować się do potencjalnego kontaktu z obcymi cywilizacjami. „Antarktydę traktuje się jako zamiennik Marsa. Na tej samej zasadzie zespół Whale-SETI bada ziemskie, inteligentne systemy komunikacji inne niż ludzkie. Chodzi o to, by opracować filtry, które dałoby się zastosować do wszelkich potencjalnych sygnałów pozaziemskich” – napisano na stronie SETI. − Na naszej planecie żyją różne zwierzęta obdarzone inteligencją. Badając je, możemy lepiej zrozumieć, jaka mogłaby być inteligencja pozaziemska. Ponieważ na pewno nie będzie taka jak nasza – mówi McCowan. Ważne pytanie brzmi: skąd mamy pewność, że rzekomi kosmici w ogóle będą zainteresowani kontaktem z nami? Oczywiście nie można tego stwierdzić na sto procent. Jednak eksperyment z udziałem Twain daje nadzieję na odpowiedź pozytywną. – Badania wielorybów wykazały, że jeśli jesteś inteligentny, jesteś również ciekawy i chcesz nawiązać kontakt – zauważa dr Laurance Doyle z Instytutu SETI. Naukowcy uważają, że podobne testy można przeprowadzić również z innymi zwierzętami – np. delfinami – albo drapieżnikami polującymi stadnie. Źródła: peerJ, SETI, Business Insider Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tutanchamon pierwszą znaną ofiarą wypadku komunikacyjnego. Jaki pojazd przyczynił się do jego śmierci?
Ze względu na liczne schorzenia i problemy z chodzeniem faraon Tutanchamon lubił przemieszczać się rydwanem. W jego grobowcu znaleziono sześć takich pojazdów. Jedna z przejażdżek okazała się dla młodego władcy tragiczna w skutkach.
W tym artykule: Pasjonat rydwanów i ich prędkości? Gwałtowna śmierć faraona Śmiertelne urazy faraona Kim był Tutanchamon? Tutanchamon (błędnie nazywany też Tutenchamonem) jest bezsprzecznie najbardziej znanym faraonem egipskim. Mimo że żył zaledwie kilkanaście lat, a jego dokonania na arenie politycznej były niewielkie, to złotą maskę znalezioną w jego grobowcu rozpoznają miliony ludzi na całym świecie. Od lat trwają spory na temat przyczyn zgonu młodego króla. Wszyscy badacze zgadzają się, że był lichego zdrowia. Ale co stanowiło bezpośrednią przyczynę śmierci? Pasjonat rydwanów i ich prędkości? W grobowcu Tutanchamona znajdującym się w słynnej Dolinie Królów, gdzie pochowano licznych faraonów, odkryto tysiące kosztowności i przedmiotów codziennego użytku. Wśród nich było również sześć rydwanów. Tego typu lekkie pojazdy ciągnięte przez konie były używane zarówno przez egipskie wojsko, jak i przez możnych. Badacze z Republiki Południowej Afryki – ze School of Medicine na Uniwersytecie Limpopo i z Oddziału Chirurgii Dziecięcej na Uniwersytecie w Kapsztadzie – zaproponowali nową hipotezę dotyczącą śmierci Tutanchamona. Opublikowali ją w czasopiśmie naukowym „South African Journal of Surgery”. Gwałtowna śmierć faraona Mumię faraona w ciągu ostatnich 100 lat badano wielokrotnie. Prześwietlano ją rentgenem, pobierano materiał genetyczny, patolodzy prowadzili rozliczne analizy. Tutanchamon był dzieckiem chorowitym. Badania DNA jego mumii wykazały, że cierpiał na malarię, miał płaskostopie prawej nogi i końsko-szpotawą lewą stopę. Nowy wniosek sformułowano po przeglądzie licznych badań naukowych – badacze z RPA nie wykonali żadnych dodatkowych analiz ciała władcy Egiptu. Gruntownie przestudiowali za to wiele dostępnych materiałów. Eksperci ci uważają, że król umarł gwałtowną śmiercią. Przyczyną miał być wypadek w czasie przejażdżki rydwanem. W grobowcu władcy było w sumie sześć takich pojazdów. Z pewnością niektórych z nich używano na co dzień, o czym świadczy zużycie kół. – Uważamy, że faraon Tutanchamon spadł ze swojego rydwanu w konsekwencji niedowładu lewej stopy. Podczas upadku doznał wielu obrażeń, w tym tępego urazu klatki piersiowej i złożonego złamania kości udowej – wskazują naukowcy. Śmiertelne urazy faraona Obrażenia klatki piersiowej są jedną z głównych przyczyn śmierci w urazach dziecięcych i stanowią drugi na całym świecie najczęstszy śmiertelny uraz u dzieci w wyniku wypadków komunikacyjnych. Potwierdzeniem tego ma być złożone złamanie lewej kości udowej, właśnie po stronie słabej stopy władcy. Wtedy mogło dojść do wykrwawienia lub infekcji, a w konsekwencji powikłań i śmierci w ciągu dni lub tygodni. Bezpośrednią przyczyną śmierci mógł być też uraz przedniej części klatki piersiowej – złamanie żeber i mostka oraz obrażenia serca i płuc. Po śmierci Tutanchamona te uszkodzone części ciała zostały usunięte podczas procesu mumifikacji. – Tragiczne jest to, że od prawie 40 wieków niewiele się zmieniło, a wypadki drogowe są nadal bardzo śmiertelne i dotykają zarówno biednych, jak i bogatych – konkludują naukowcy. Kto rządził Egiptem po śmierci Tutanchamona? O władzę desperacko walczyła wdowa po młodym faraonie Tutanchamon był ostatnim męskim członkiem XVIII dynastii. Objął władzę jako młody chłopiec, lecz zmarł po zaledwie po 10 latach swoich rządów. Po jego śmierci rozpoczęła się gra o t... Kim był Tutanchamon? Aż do momentu odkrycia grobowca król ten był egiptologom właściwie nieznany. Wiemy, że urodził się w Amarnie w środkowym Egipcie i żył w XIV wieku p.n.e. Jego ojcem był Echnaton – uznawany za faraona heretyka, bo nakazał kult jednego egipskiego boga Atona przedstawianego pod postacią tarczy słonecznej. Schody wiodące do jego grobowca odkrył 4 listopada 1922 roku archeolog Howard Carter. Był to 62. rozpoznany grobowiec w Dolinie Królów i jednocześnie pierwszy niemal nietknięty przez starożytnych rabusiów. Źródło: South African Journal of Surgery Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Darmowa komunikacja miejska za tatuaż. Władze kraju są podzielone, czy to dobry pomysł
Austria uchodzi za jeden z najbardziej proekologicznych krajów w Europie. Kolejnym krokiem w ramach zielonej polityki ma być darmowa komunikacja miejska. Na razie tylko dla wybranych.
W tym artykule: Gdzie funkcjonuje darmowa komunikacja za tatuaż? Nie tylko Austria stawia na bezpłatne przejazdy Transport publiczny zyskuje na popularności w Europie. Aby mieszkańcy miast przesiadali się z samochodów do autobusów czy metra, potrzebna jest jednak nie tylko infrastruktura, ale też zachęcające ceny. Austria poszła o krok dalej i zaproponowała pasażerom darmowe przejazdy. Warunek jest jeden: zainteresowani muszą zrobić sobie tatuaż z nazwą ogólnokrajowego systemu transportu publicznego – Klimaticket. Gdzie funkcjonuje darmowa komunikacja za tatuaż? Jak to działa? Tego lata na festiwalach w Austrii pojawiał się namiot z banerem promującym akcję „zachodzącą za skórę”. Trzy pierwsze osoby, które zdecydowały się na tatuaż, otrzymały bilet upoważniający do darmowych przejazdów prawie wszystkimi środkami transportu publicznego w kraju. Normalnie taka roczna usługa kosztuje 1095 euro (młodzież, seniorzy i osoby niepełnosprawne mają zniżki). W Austrii zamieszkanej przez prawie 9 milionów ludzi bilet tego typu posiada około 245 tys. osób. Twórcy kampanii twierdzą, że do tej pory sześć osób wytatuowało się w zamian za bezpłatny bilet. Trzy podczas festiwalu Frequency i trzy na Electric Love Festival. Kto nie zdążył znaleźć się w trójce pierwszych szczęśliwców, mógł wybierać z oferty innych bezpłatnych tatuaży nawiązujących do transportu publicznego, zrównoważonego rozwoju i zmian klimatycznych. Według inicjatorów akcji, na każdej imprezie około 10 osób opuszcza salon tatuaży z nowymi ozdobami na ciele. Pomysł podzielił austriackich polityków. Nietypową ofertę promuje między innymi minister klimatu Leonore Gewesseler. Krytycy twierdzą, że polityczka wykorzystuje skóry młodych ludzi do reklamowania swoich idei. Niezadowolenie wyrażają też internauci. W mediach społecznościowych można trafić na wpisy, których autorzy zarzucają, że nakłanianie dorosłych ludzi do tatuowania się nie jest najlepszym pomysłem. Pomysłodawcy zapewniają jednak, że to kwestia „osobistej odpowiedzialności”, a oni sami do niczego nie zmuszają. Szykuje się duże ułatwienie dla pasażerów. Pierwsze lotnisko wprowadza rewolucyjne zmiany Finlandia zrobiła pierwszy krok w kierunku zastąpienia tradycyjnych paszportów elektroniczną wersją tego dokumentu. W kraju rozpoczął się właśnie pilotażowy program, który umożliwia ob... Nie tylko Austria stawia na bezpłatne przejazdy Darmowa komunikacja ma być rozwiązaniem nie tylko proekologicznym. To też odpowiedź na korki, czyli jedną z największych zmór większych miast. Pytanie, czy bezpłatne przejazdy po mieście rzeczywiście są bezproblemowe? Na własnej skórze sprawdzają to mieszkańcy coraz większej liczby miast, również w Polsce. Jak na razie na darmową komunikację zdecydowały się władze między innymi w Żorach i Starachowicach. W rozmowie z serwisem OKO.press pani Marta ze Starachowic stwierdziła, że darmowy transport po mieście zawiódł. – Zbiorkom w mieście nadal prowadzi Zakład Energetyki Cieplnej, który wcześniej realizował tę usługę publiczną [...] Miasto jest zakorkowane, bo trudno korzystać z takiej komunikacji publicznej. Prezes ZEC już 2 lata temu mówił, że zakłady mają dopasować godziny pracy do autobusów – mówiła. Prezydent miasta zapewnia za to, że mieszkańcy Starachowic przyzwyczaili się już do bezpłatnej komunikacji i chętnie z niej korzystają. Warto pamiętać, że w Polsce darmowe przejazdy przysługują na mocy ustawy m.in. dzieciom do lat 4. Wiele samorządów wprowadza też taką ulgę dla seniorów czy osób z niepełnosprawnością. Eksperci podkreślają również, że utrata wpływów za bilety komunikacji zbiorowej może być dotkliwa dla budżetów miast. Mimo tego i innych mankamentów darmowe przejazdy tylko w ostatnim czasie zostały wprowadzone w Montpellier we Francji czy brytyjskiej Dunkierce. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Lato w Hiszpanii Zaczęło się od churros na placu Bib-Rambla, w samym sercu Granady. Namówiła mnie na nie Dorota, koleżanka, z którą umówiłam się na zwiedzanie tego miasta, a która mieszka tu od 18 lat. Cafetería Alhambra działająca od 1933 r. serwuje najlepsze churros, zapewniała. I pyszną mocną kawę. Dorota przyjechała do Hiszpanii na Erasmusa i już została. Dla tego miejsca, krajobrazów, pysznej kuchni, miłości do Hiszpana i ludzi, którzy lubią się uśmiechać, są otwarci, towarzyscy i jak rzadko która nacja potrafią się bawić. Granada faktycznie jest niezwykle malowniczo położona. Blisko stąd zarówno w góry, jak i nad morze, a przy tym samo miasto oczarowuje wakacyjną atmosferą. Ale wracając do churros, nie chcąc sprawić Dorocie przykrości, bo nie przepadam za smażonym ciastem, ugryzłam kawałek palucha. Serwuje się je w wersji wytrawnej lub na słodko, z cynamonem i czekoladą. A potem następny i kolejny. Nie mogłam się powstrzymać i wkrótce na talerzu nie było już ani grama tego smakołyku. Wówczas pomyślałam sobie, że z churros jest jak z całą Andaluzją. Im więcej miejsc odwiedzam, tym bardziej rośnie mój apetyt na kolejne. Sewilla, Malaga, Zahara de la Sierra, Ronda, Granada, Marbella, Sitio de Calahonda. Tydzień spędzony w Andaluzji okazał się początkiem mojej fascynacji tym regionem, a przecież to zaledwie skrawek Hiszpanii. O tym, jakie skarby czekają na nas jeszcze w tym kraju, jest właśnie to wydanie Travelera. Czyli o wszystkim, co gwarantuje, że nasze wakacje będą niezapomniane. Agnieszka Franus zastępca redaktora naczelnego Spis treści PODRÓŻ ŻYCIA 8 | UGANDA Spacer z szympansami PLANETA TRAVELERA 18 | Wieści ze świata 22 | Kierunek kultura 24 | Miejsce miesiąca Cypr. Wyspa słońca, dzikiej natury i pysznego jedzenia TEMAT NUMERU: HISZPANIA 32 | ANDALUZJA Miasto Picassa, niebiański ogród, białe miasteczka i słońce jak z obrazu 40 | CAMINITO DEL REY Droga Króla – im wyżej, tym piękniej 46 | MADRYT Stolica dobrego smaku 52 | ASTURIA Wszystkie odcienie zieleni 60 | BARCELONA Elegancka, szarmancka i obfita jak tapas 66 | KRAJ BASKÓW Pintxos, efekt Bilbao i Kaprys Gaudíego 72 | WYSPY KANARYJSKIE Teneryfa i Lanzarote. Gwiazdy oceanu 78 | Top 10 najpiękniejszych szlaków trekkingowych POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 86 | BESKID ŻYWIECKI W drodze na Babią Górę 92 | MAZOWSZE Śladami dawnych fabryk i fabrykantów 96 | ŻUŁAWY Tropiąc menonitów ADVENTURE 100 | Test Travelera Komfort na szlaku. Czyli jak się ubrać i co zabrać na letnie wędrówki
Po deszczu te polskie grzyby zaczynają ze sobą rozmawiać. Używają do tego elektryczności
Kiedy spadnie deszcz, rośnie aktywność elektryczna grzybów. Naukowcy są zdania, że grzyby mogą używać impulsów elektrycznych do komunikacji.
W tym artykule: Jak rozmawiają między sobą grzyby? Grzyby z polskiego i japońskiego lasu Rozgadany jak grzyb po deszczu Po deszczu las robi się ruchliwy i głośny. Słychać w nim ptaki, szum drzew, pojawiają się dżdżownice i owady. Z najnowszych badań wynika, że aktywne robią się również grzyby. Eksperymenty przeprowadzone nie w laboratorium, ale w lesie wykazały, że po deszczu rośnie aktywność elektryczna grzybów. To kolejna przesłanka sugerująca, że grzyby komunikują się dzięki elektryczności. Doświadczenia japońskich naukowców, które doprowadziły do tego wniosku, zostały opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Fungal Ecology”. Jak rozmawiają między sobą grzyby? Już w latach 70. XX wieku naukowcy badali potencjał czynnościowy grzybni. Czyli jej zmieniającą się aktywność elektryczną. W latach 90. wykazali, że pojawianie się w niej impulsów elektrycznych można stymulować. Strzępki grzybów reagowały tak na obecność wody, kwasu siarkowego czy cukrów. Ten zabójczy grzyb do tej pory atakował drzewa. Po raz pierwszy w historii zainfekował człowieka Chondrostereum purpureum to gatunek grzyba, który pasożytuje na drzewach, powodując zgniliznę drewna. Występuje na całym świecie, również w Polsce. Teraz po raz pierwszy zaatakował człow... Przełomowe badania z 2022 r. poszły znacznie dalej. Andrew Adamatzky z Uniwersytetu Zachodniej Anglii doszedł do wniosku, że aktywność elektryczna grzybni układa się we wzory. Czyli – że można w niej wyróżnić charakterystyczne sekwencje. Miałyby one odpowiadać słowom z ludzkiej mowy. Naukowiec znalazł takich wzorów aż 50. Oznaczało to, że „mowa” grzybów składałaby się z pięćdziesięciu słów. Grzyby z polskiego i japońskiego lasu Czy grzyby naprawdę mogą porozumiewać się dzięki elektryczności? Kolejne dowody na to zebrali naukowcy z japońskiego Uniwersytetu Tohoku. Pomogła im w tym lakówka dwubarwna (Laccaria bicolor) – jadalny grzyb rosnący także w Polsce. Lakówka dwubarwna jest grzybem blaszkowym. Ma długi trzon i rozłożysty kapelusz. Jak inne grzyby, żyje w symbiozie z drzewami, szczególnie z dębami i sosnami. Lakówka tworzy szczególną formę symbiozy zwaną mikoryzą zewnętrzną. Jej strzępki nie wynikają bezpośrednio do komórek drzewa, z którym współpracuje, ale pomiędzy komórki kory pierwotnej korzenia. W ten sposób tworzą tzw. sieć Hartiga. Z jej pomocą grzyb oddaje drzewu wodę i składniki odżywcze. W zamian za to pobiera brakujące mu cukry. Jadalne lakówki mają jeszcze jedną umiejętność. Przypuszcza się, że pośrednio pozwalają drzewom konsumować owady. Grzyby te wytwarzają toksyny, które zabijają skoczogonki. Następnie trawią je, dziejąc się z drzewem azotem pozyskanym z organizmu owada. Rozgadany jak grzyb po deszczu Autorzy najnowszego badania jako jedni z nielicznych nie przeprowadzali testów w laboratorium. Wybrali się ze sprzętem do lasu mieszanego. Przy ścieżce znaleźli skupisko sześciu lakówek. Obok rósł dąb Quercus serrata i grab Carpinus laxiflora. Naukowcy przypuszczają, że grzyby znajdowały się w symbiozie właśnie z nimi. Badacze przyczepili do lakówek elektrody. Przez dwa ostatnie dni września 2021 r. mierzyli ich potencjał czynnościowy. Było słonecznie i sucho, od prawie dwóch tygodni nie padało. Pierwszego października przyszedł tajfun. W czasie ulewy spadło ponad 3 cm deszczu. Już dwie godziny po deszczu grzyby zrobiły się „rozmowne”. Czyli ich aktywność elektryczna wzrosła. Jak napisali badacze, potencjał elektryczny grzybów niekiedy wzrastał do 100 mV. Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy W Ameryce doszło do inwazji najbardziej trującego grzyba świata. Muchomor sromotnikowy zaatakował Kalifornię, produkując armię swoich własnych klonów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najbardziej-smiercionosny-grzyb-na-swiecie-podbil-kalifornie-z-pomoca-armii-klonow-w-polsce-tez-go-znamy-fot-getty-images-d942392.jpg" width="938" height="625" alt="Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy (fot. Getty Images)" title="Najbardziej śmiercionośny grzyb na świecie podbił Kalifornię z pomocą armii klonów. W Polsce też go znamy (fot. Getty Images)" /> Co ciekawe, zmiany aktywności elektrycznej lakówek były związane ze zmianami wilgotności i temperatury. Odkryto jeszcze jedną rzecz. Im bliżej siebie rosły grzyby, tym sygnały elektryczne, jakie wytwarzały, okazywały się silniejsze. To sugeruje, że impulsy mogły pełnić rolę komunikacyjną. – Nasze wyniki wskazują na potrzebę dalszego badania potencjału elektrycznego grzybów w rzeczywistym ekosystemie – ostrożnie komentował mikrobiolog Yu Fukasawa, główny autor pracy. Źródła: ScienceAlert, Fungal Ecology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pszczoły komunikują się ze sobą za pomocą „tańca”. Naukowcy odkryli, jak się tego uczą
Taniec pszczół to metoda komunikacji, za pomocą której pszczoły przekazują sobie informacje dotyczące położenia pokarmu. Konkretny ruch oznacza również, jak daleko pożytek znajduje się od ula. Naukowcy odkryli, jak pszczoły uczą się swojego wyjątkowego języka.
W tym artykule: Pszczoły przekazują sobie informacje za pomocą specjalnego tańca Tańce pszczół wskazują drogę do nektaru i odległość pożywki od ula Naukowcy odkryli, że pszczoły uczą się tańca od starszyzny To dowód na silne relacje społeczne między pszczołami Kilka lat temu izraelski filozof Yuval Noah Harari napisał w swojej książce, że to język był jednym z czynników, który w toku ewolucji sprawił, że człowiek zapanował nad całym światem. To niewątpliwie jedna z cech, która odróżnia ludzi od zwierząt. Co nie znaczy jednak, że tylko nasz gatunek potrafi się ze sobą komunikować. Robimy to po prostu w inny sposób. Pszczoły przekazują sobie informacje za pomocą specjalnego tańca Zwierzęta nie używają słów, lecz porozumiewają się ze sobą za pomocą sygnałów opartych na dźwięku, dotyku lub węchu. Komunikacja ta jest jednak znacznie bardziej pragmatyczna, niż ludzka. Ma na celu m.in. zdobywanie pożywienia, orientowanie się w środowisku lub współpracę z innymi stworzeniami. Każdy gatunek ma swoją własną formę komunikacji. Psy i koty posiadają wibrysy, czyli włosy czuciowe, które pełnią wiele ważnych funkcji w życiu czworonogów, m.in. komunikacyjną. Z kolei mrówki przekazują sobie informacje za pomocą tzw. biegania w tandemie. Największe zwierzęta na świecie – sprawdź rekordy ze świata zwierząt Jakie zwierzę jest największe na świecie? Poniżej wymieniamy niekwestionowanych rekordzistów świata dzikiej fauny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-zwierzeta-na-swiecie-sprawdz-rekordy-ze-swiata-zwierzat-fot-qai-publishing-universal-images-group-via-getty-images-8a2ebda.jpeg" width="938" height="585" alt="Największe zwierzęta na świecie - sprawdź rekordy ze świata zwierząt (fot. QAI Publishing/Universal Images Group via Getty Images)" title="Największe zwierzęta na świecie - sprawdź rekordy ze świata zwierząt (fot. QAI Publishing/Universal Images Group via Getty Images)" /> Nie inaczej jest z pszczołami. Gdyby ktoś teraz zajrzał do wnętrza ula, mógłby pomyśleć, że to miejsce pełne chaosu, a te małe istoty poruszają się w zupełnie przypadkowy sposób. Nic bardziej mylnego. Ten mały świat jest niezwykle zorganizowany, a każdy ruch jest przemyślany, a co ważniejsze – zawiera cenne wskazówki dla innych osobników. To, co wyróżnia te zwierzęta od innych, są tańce, zwane również językiem pszczół. Tańce pszczół wskazują drogę do nektaru i odległość pożywki od ula Ta forma komunikacji dotyczy robotnic. Polega na regularnie powtarzających się ruchach. Przypominają ludzki „twerk dance”, a pszczoła zaczyna wówczas bardzo szybko poruszać swoim odwłokiem. Kierunek, w którym stworzenie się przemieszcza, informuje inne pszczoły w ulu o obecności pożywienia i jego położeniu względem ula. Wyróżnia się: taniec okrągły, kiedy źródło pożywienia jest w niewielkiej odległości od ula, taniec wywijany, gdy odległość jest większa niż 100 metrów, taniec sierpowaty, gdy jest ona pośrednia. Naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przeprowadzili najnowsze badania, aby dowiedzieć się więcej o tej formie komunikacji. Badacze zastanawiali się, czy jest to zachowanie instynktowne, czy może nabywane w procesie uczenia się od innych osobników. Po wielu miesiącach prac uczeni odkryli, że pszczoły doskonalą te ruchy już od pierwszych dni życia. Naukowcy odkryli, że pszczoły uczą się tańca od starszyzny Naukowcy zwracają uwagę, że tańce tych owadów są niezwykle skomplikowane, a nawet najmniejszy błąd może sprawić, że inne pszczoły polecą w niewłaściwym kierunku. Biorąc pod uwagę, że owady te mogą wylatywać nawet do 10 kilometrów od ula, zgubienie się mogłoby nawet kosztować je życie. W ciągu ostatnich 50 lat długość życia pszczoły skróciła się o połowę. Dlaczego? Najnowsze badania wykazały, że skrócenie długości życia pszczół miało wpływ na spadek ich populacji oraz zmniejszenie ilości produkowanego miodu. Naukowcy zwracają uwagę, że oznacza t... Uczeni zaobserwowali, że młode pszczoły uczą się tańca od starszych osobników. W tym celu dotykają swoimi czułkami ciał tańczących owadów oraz uważnie obserwują ich ruchy. Autorzy badania twierdzą, że jeśli tego nie zrobią, ich taniec będzie mniej dokładny i robotnica będzie popełniała więcej błędów. To dowód na silne relacje społeczne między pszczołami Badacze postanowili przeprowadzić eksperyment. Stworzyli pięć kolonii, w których umieścili nowo narodzone pszczoły bez starszych osobników. Kiedy zwierzęta dorosły i były już zdolne wykonywać tańce, naukowcy porównali ich ruchy do pszczół, które przebywały w ulach ze starszyzną. – Wszystkie osobniki potrafiły tańczyć, ale pszczoły, które miały okazję uczyć się od bardziej doświadczonych „tancerzy”, tańczyły o wiele lepiej – twierdzi James C. Nieh, biolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego i współautor badania. Badacz dodaje, że popełniane błędy dotyczyły niewłaściwego określania odległości pokarmu od ula oraz nieprecyzyjnego ustalenia kierunku. Co ciekawe, wraz z wiekiem umiejętności pszczół ulegały poprawie, ale nadal odstawały od rówieśników, którzy mogli czerpać naukę od innych. Prof. Nieh podkreśla, że niektóre błędy powtarzane były nawet do końca życia pszczoły. Autorzy twierdzą, że ich najnowsze odkrycie pokazuje, iż mowa pszczół nie jest całkowicie wrodzona i uzależniona od genetyki, ale ma silny związek z relacjami społecznymi w kolonii. Źródło: Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak porozumiewają się zwierzęta? Potrafią wykorzystać wszystkie zmysły i nawiązać łączność z innymi gatunkami
Potrafią wiele przekazać nie tylko głosem, ale też kolorami, zapachami czy ruchami ciała. Poniżej wyjaśniamy, jak porozumiewają się zwierzęta ze sobą i z ludźmi.
W tym artykule: Jak komunikują się zwierzęta Jak zwierzęta komunikują się z człowiekiem Ciekawostki o porozumiewaniu się zwierząt Wymiana informacji może być kluczowa dla przeżycia. Zwierzęta często przekazują sobie komunikaty. Mogą one dotyczyć zagrożeń, pożywienia czy gotowości do rozrodu. Kolejne obserwacje i badania pomagają naukowcom zrozumieć, jak porozumiewają się zwierzęta. Jak komunikują się zwierzęta Komunikacja jest ściśle związana z narządami zmysłów. Ewolucyjnie najstarszym z nich jest węch. To zmysł chemiczny. Pozwala wykrywać cząsteczki związków chemicznych w otaczającej zwierzę wodzie lub powietrzu. Za pomocą zapachów zwierzęta są w stanie przekazać sobie mnóstwo informacji. Mogą one dotyczyć np. poszukiwanie partnera. Do tego służą wyspecjalizowane substancje – feromony. Zdolność wyczuwania światła przekształciła się w zmysł wzroku. Oczy pozwalają zwierzętom odebrać bardzo specyficzne sygnały. Może to być ubarwienie ciała, takie jak szata godowa albo zmiany towarzyszące stanom emocjonalnym. Mogą to być charakterystyczne ruchy ciała, składające się np. na taniec godowy albo taniec pszczół, wskazujący lokalizację pożywienia. Niektóre zwierzęta, np. ośmiornice, wyczuwają światło całym ciałem, nie tylko oczami. Jak działa miłość? Obalamy mity! To czysta chemia Motylki w brzuchu, zamglone spojrzenie, rozmowy bez słów... na to wszystko jest wytłumaczenie! Poznaliśmy tajemnice miłości i rozbieramy to uczucie na czynniki pierwsze z pomocą ekspertów z... Bardzo złożone sygnały można przekazywać za pomocą dźwięków. Przykładem może być śpiew ptaków, który jest podobny do ludzkiej mowy. Zdaniem naukowców nawet stukanie dzięciołów w drzewa to przekaz ważnych informacji. Komunikacja głosowa jest bardzo ważna dla towarzyszących nam od tysiącleci zwierząt domowych. Badania wykazały, że psy rozumieją średnio 89 słów. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt. Natomiast koty rozumieją, gdy wołasz je po imieniu, ale wolą na to nie reagować. Wbrew powszechnej opinii, ssaki naczelne wcale nie są uzdolnione w dziedzinie komunikacji z ludźmi. Wiele z nich pozornie opanowało ludzki język migowy. Jednak badania wykazały, że małpy reagowały wyłącznie na podpowiedzi swoich opiekunów. Nigdy nie angażowały się w nic podobnego do ludzkiej konwersacji. Komunikacja z małpami człekokształtnymi jest w najlepszym razie ograniczona do wyrażeń „Daj mi jeść!" czy „Podrap mnie!”. Jak zwierzęta komunikują się z człowiekiem „Dogadać” się z nami potrafią nie tylko udomowione psy czy koty. Wymownym przykładem jest miodowód (Indicator indicator), opisany w książce „Księga zwierząt niemalże niemożliwych”. To niewielki ptak zamieszkujący drzewiaste sawanny Afryki Wschodniej. Uwielbia wosk pszczeli, ale jest za mały, żeby sforsować gniazdo pszczół i nie lubi użądleń. Dlatego komunikuje się z innymi gatunkami. Pierwotnie jednym z nich był ratel miodożerny, czyli borsuk miodożer (Mellivora capensis) – drapieżnik lubiący miód. Jednak przed tysiącami lat miodowód doszedł też do porozumienia z ludźmi. 50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się To byłaby sensacja. Nowe badanie wykazało, że aktywność elektryczna grzybów przebiega według określonych wzorów. Według autora badania przypominają one strukturą ludzką mowę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/50-tyle-slow-moze-liczyc-jezyk-grzybow-naukowiec-twierdzi-ze-grzyby-uzywaja-elektrycznosci-do-komunikowania-sie-fot-getty-images-8f5668b.jpeg" width="938" height="633" alt="50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się (fot. Getty Images)" title="50 – tyle słów może liczyć „język” grzybów. Naukowiec twierdzi, że grzyby używają elektryczności do komunikowania się (fot. Getty Images)" /> Jak to wygląda? Miodowód ląduje na gałęzi nieopodal miodożera lub człowieka. Zaczyna wydawać charakterystyczne dźwięki. Kiedy już zwróci na siebie uwagę, wzbija się w powietrze i leci w kierunku gniazda pszczół, przysiadając po drodze na drzewach. Macha przy tym swoim kolorowym ogonem, żeby pomocnik nie stracił go z oczu. Jeśli go zgubi, wraca na poprzednią pozycję i tam na niego czeka. Dotarłszy do celu, sygnalizuje ten fakt kolejnym charakterystycznym świergotem. Potem czeka cierpliwie, aż jego naziemny pomocnik włamie się do gniazda i zostawi dla niego pszczeli wosk. Członkowie plemienia Boran, zamieszkujący północną Kenię i południową Etiopię, wzywają miodowoda świdrującym gwizdem. Jest on znany jako fuulido i słychać go z odległości ponad kilometra. Wskutek tego częstotliwość spotkań ludzi i miodowodów wzrosła dwukrotnie. Natomiast czas poszukiwania gniazda z pomocą miodowodów zamiast dziewięciu godzin, jak wcześniej, trwa zaledwie trzy godziny. Ciekawostki o porozumiewaniu się zwierząt Komunikacja między zwierzętami jest bardzo złożona. Stanowi też wciąż przedmiot badań. Oto najbardziej interesujące ciekawostki o porozumiewaniu się zwierząt: Naukowcy twierdzą, że jest skuteczny sposób na komunikację z kotem. To mrużenie oczu i powolne mruganie. Nietoperze to mistrzowie small talków. Badania wykazały, że „język” nocków i innych przedstawicieli rodziny wyewoluował tak, aby mogli, jak najsprawniej zorientować się w otaczającym ich, odbieranym trójwymiarowo otoczeniu. Także kangury potrafią komunikować się z ludźmi. Zamiast się poddawać, gdy nie mogły otworzyć pudełka z przysmakami, zdecydowana większość kangurów spoglądała na badacza, a następnie wracała wzrokiem do pudełka, co było gestem interpretowanym jako prośba o pomoc. Hieny „uśmiechają się” do siebie w trakcie walk. W ten sposób komunikują przeciwnikom, że ich zaczepki nie są podyktowane agresją, a chęcią zabawy. Pandy najwięcej gadają, gdy szukają miłości. Naukowcy w Chinach starają się rozszyfrować język tych zwierząt. Golce piaskowe uczą się mowy od matek. Udowodniły to dwuletnie badania. Źródła: Caspar Henderson „Księga zwierząt niemalże niemożliwych. Bestiariusz XXI wieku”, archiwum NG.
Hiszpania stała się europejską stolicą transportu kolejowego. To raj dla zwolenników podróży pociągiem
W Hiszpanii otwarto właśnie kolejną sieć kolei dużych prędkości. Tym samym kraj ten stał się pierwszym w Europie, który oferuje taką różnorodność wyboru transportu kolejowego.
W tym artykule: Hiszpania jest nową stolicą transportu kolejowego Nowy przewoźnik stale rozwija swoją ofertę Nawet 8 milionów pasażerów rocznie W tym roku Hiszpania kilkukrotnie zaskoczyła turystów. W obliczu narastającej inflacji i problemów branży turystycznej władze postanowiły, że od 1 września do 31 grudnia 2022 roku podróże koleją na części krajowych tras będą bezpłatne. Darmowe bilety dotyczą publicznego przewoźnika Refne, które działa pod nadzorem Ministerstwa Robót Publicznych i Transportu i obsługuje połączenia podmiejskie i średniodystansowe (do 300 kilometrów). Hiszpania jest nową stolicą transportu kolejowego Z kolei na przełomie 2021 i 2022 roku Hiszpania uruchomiła tanie połączenia pomiędzy Madrytem i Barceloną oraz Walencją i Alicante. Najtańsze bilety są w cenie zaledwie 9 euro. Dla porównania, w sąsiedniej Francji średnio za przejazd 100 kilometrów należy się spodziewać opłaty w wysokości ok. 18 euro. Hiszpanie pokazują, jak wiele można zrobić, żeby podróże były nie tylko tańsze, ale również przyjazne dla środowiska. W piątek 25 listopada uruchomiono kolejną sieć kolei dużych prędkości. Oznacza to, w kraju są już trzej konkurencyjni przewoźnicy, którzy oferują usługi kolei dużych prędkości. Kochasz podróże koleją po Europie? Sprawdź najnowsze trasy Podróże koleją od kilku lat przeżywają swój renesans. Gdzie pojedziemy pociągiem? Paryż i Santiago De Compostela to tylko niektóre kierunki. Chodzi o publiczne przedsiębiorstwo Refne Operadora, francuskie Ouigo oraz najnowszą, prywatną markę Iryo. Tym samym Hiszpania jest pierwszym europejskim krajem, który oferuje taką różnorodność wyboru transportu kolejowego. Nowy przewoźnik stale rozwija swoją ofertę Na razie Iryo obsługuje połączenia na trasie Madryt-Barcelona. W grudniu tego roku przewoźnik planuje uruchomić trasę Madryt-Cuenca-Valencia, a na początku przyszłego roku pociągi Madryt-Córdoba-Sewilla/Malaga oraz Madryt-Albacete-Alicante. Współwłaścicielami Iryo są włoski przewoźnik kolejowy Trenitalia, hiszpańskie regionalne linie lotnicze Air Nostrum z siedzibą w Walencji oraz hiszpańska korporacja Globalvia, która zajmuje się infrastrukturą transportową. Nowa hiszpańska sieć będzie korzystała z włoskich pociągów Frecciarossa. To najszybsze i najbardziej luksusowe włoskie pociągi, które nazywa się również „Czerwonymi Strzałami”. Osiągają prędkość 360 km/godz. Nawet 8 milionów pasażerów rocznie Według wyliczeń ekspertów Iryo będzie odpowiadało za 30% wszystkich połączeń dużych prędkości i będzie obsługiwało nawet 8 milionów pasażerów rocznie. Co ciekawe, każdy pociąg ma cztery klasy podróży: Inicial, Singular, Singular Only You oraz Infinita. Według producenta trzy są przeznaczone dla osób, które podróżują służbowo. Najszybsze pociągi na świecie. Wiedziałeś, jakie prędkości potrafią osiągnąć? Pociąg to jeden z najbardziej ekologicznych środków komunikacji. Chociaż podróż w wagonie trwa znacznie dłużej niż samolotem, to jednak wciąż wielu podróżników wybiera ten rodzaj tr... Ponadto w każdej klasie i w każdym wagonie pasażerowie będą mieli do dyspozycji gniazda USB oraz bezpłatne Wi-Fi w technologii 5G. Podróżni mogą również skorzystać z oferty gastronomicznej, a jedzenie ma być przygotowywane ze świeżych i zdrowych produktów. Przedstawiciele Iryo zapowiadą, że nowa sieć jest kolejnym krokiem w kierunku osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i poprawy środowiska, które wyznacza Unia Europejska. Eksperci przyznają, że to dogodna sytuacja szczególnie dla mieszkańców Hiszpanii, którzy mają bardzo szeroką ofertę usług kolejowych i mogą z łatwością podróżować po swoim kraju. Co więcej, przy tak dobrej komunikacji kolejowej, podróżni mogą z łatwością unikać lotów samolotem lub jazdy samochodem. Najtańszy bilet w sieci Iryo kosztuje obecnie ok. 18 euro. Źródło: CNN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najszybsze pociągi na świecie. Wiedziałeś, jakie prędkości potrafią osiągnąć?
Pociąg to jeden z najbardziej ekologicznych środków komunikacji. Chociaż podróż w wagonie trwa znacznie dłużej niż samolotem, to jednak wciąż wielu podróżników wybiera ten rodzaj transportu. Na świecie są jednak pojazdy kolejowe, które osiągają niezwykle duże prędkości, znacznie przewyższając w tym sportowe samochody. Jakie są zatem najszybsze pociągi na świecie?
W tym artykule: Jakie są najszybsze pociągi na świecie? Transrapid Szanghaj jest najszybszym pociągiem świata Francuski TGV POS to najszybszy pociąg w Europie Chiński CRH380A Hexie porusza się z prędkością do 380 km/godz. Niemiecki ICE 3 powstał w 1999 roku „Wsiąść do pociągu byle jakiego, nie dbać o bagaż, nie dbać o bilet” – pisała polska poetka Magda Czapińska, a wiersz spopularyzowała śpiewając go piosenkarka Maryla Rodowicz. Jest w tych słowach pewna oczywista prawda. Podróże pociągiem są niezwykłym przeżyciem, które pozwala nam podziwiać piękno i ulotność chwili oraz krajobrazów widzianych przez okno wagonu. Jakie są najszybsze pociągi na świecie? Pociągi pierwotnie były wykorzystywane w zakładach przemysłowych i kopalniach do transportu surowców, a napędzane były siłą mięśni. Pierwszy pociąg pasażerski na świecie ruszył w trasę 27 września 1825 roku w Anglii. Na trasie Stockton–Darlington przewiózł 600 pasażerów. Odległość pomiędzy tymi miastami wynosiła zaledwie 14 km, ale nie obyło się bez komplikacji. Po drodze lokomotywa parowa musiała się zatrzymać, ponieważ jeden z wagonów zgubił koło. Parowóz zostawił felerny wagon i ruszył w dalszą podróż. Wkrótce musiał zatrzymać się ponownie, aby naprawić drobną usterkę lokomotywy. Dotarł na miejsce po upływie dwóch godzin. W trakcie podróży pojazd kolejowy rozpędził się maksymalnie do 24 km/godz., a średnia prędkość wyniosła 13 km/godz. Na stacji w Darlington czekało na niego 10 tysięcy gapiów, dla których to wydarzenie było przełomem w transporcie dalekobieżnym. Szwajcaria uruchomiła najdłuższy pociąg na świecie. Ma prawie 2 kilometry długości Najdłuższy pociąg na świecie pokonał niedługą, ale bardzo malowniczą trasę. Wybór kraju nie był przypadkowy. Szwajcarskie koleje są dobrze znane podróżnikom. Wraz z upływem lat znaczenie pociągów wzrastało, a technologia coraz szybciej się rozwijała. Tak samo turystyka, która dzięki pojazdom kolejowym stała się w XX wieku dostępna dla większości ludzi na świecie. Współcześnie pociągi mają bardzo dużą konkurencję w postaci samolotów i tanich linii lotniczych oraz szeroko dostępnej motoryzacji. Wciąż jest to jednak jeden z najbardziej ekologicznych środków transportu. Biorąc pod uwagę coraz większą troskę o planetę, na razie nic nie wskazuje na to, żeby pociągi miały trafić do muzeów. Sprawdźmy zatem, jakie są najszybsze pociągi na świecie. Transrapid Szanghaj jest najszybszym pociągiem świata Transrapid Szanghaj wykorzystuje technologię tzw. lewitacji magnetycznej. Chiński pociąg magnetyczny pędzi z prędkością ok. 460 km/godz. i potrafi rozpędzić się nawet do blisko 600 km/godz. Pokonanie 30-kilometrowej trasy zajmuje mu zaledwie siedem i pół minuty. Linia biegnie od stacji Longyang Road dzielnicy Pudong do stacji port lotniczy Szanghaj-Pudong. Co ciekawe, osiągnięcie prędkości 350 kilometrów na godzinę zajmuje mu tylko dwie minuty. Transrapid Szanghaj jest pierwszą na świecie komercyjną linią kolei magnetycznej. Budowę pociągu rozpoczęto w marcu 2001 roku, a pierwszy raz wyruszył 1 stycznia 2004 roku. Pociąg został wyprodukowany w Niemczech, a linia obsługiwana jest przez Shanghai Maglev Transportation Development. Francuski TGV POS to najszybszy pociąg w Europie Francuski TGV POS to elektryczny zespół trakcyjny, który należy do rodziny pociągów TGV. Łączy trzy kraje – Francję, Niemcy i Szwajcarię. W 2007 roku pociąg pobił rekord prędkości na świecie, który dopiero w 2015 roku pobił japoński maglev MLX01. Prędkościomierz pokazał wówczas 574 km/godz. Do dziś to najlepszy wynik, jaki pociąg ustanowił na konwencjonalnym torze. Pociąg „Słoneczny” powraca po dwuletniej przerwie. Szybko i za niewielkie pieniądze dotrzemy nad polskie morze Pociąg Słoneczny od lat cieszy się dużą popularnością wśród podróżujących. W tym roku ponownie wyruszy w trasę i zabierze pasażerów z Warszawy nad polskie morze. Ile zapłacimy za bi... TGV to skrót od Train à Grande Vitesse, czyli pociąg dużych prędkości. Pociągi tego rodzaju przy regularnej eksploatacji osiągają prędkość do 320 km/godz. Został on opracowany i wdrożony przez firmę Alstom przy współpracy z francuską firmą SNCF. Chiński CRH380A Hexie porusza się z prędkością do 380 km/godz. CRH380A Hexie to chiński elektryczny pociąg dużych prędkości, który został opracowany przez CSR Corporation Limited. Jego prędkość przelotowa wynosi 350 km/godz., a maksymalna 380 km/godz. w przejazdach komercyjnych. W składzie z 16 wagonami osiągnął rekordową prędkość, która wyniosła 486,1 km/godz. Pociąg został zaprojektowany w taki sposób, aby jak najlepiej pochłaniać wibracje i obniżać poziom hałasu wewnątrz. Podczas hamowania pociąg potrafi odzyskać do 800 kWh energii. Niemiecki ICE 3 powstał w 1999 roku ICE 3 należy do kategorii pociągów dużych prędkości Deutsche Bahn. Produkowany był w latach 1999–2004 przez zakłady Siemens. Nazywany jest również „White Worm” (ang. Biały Robak), jest najszybszym pociągiem z rodziny InterCity Express. Osiąga prędkość komercyjną wynoszącą 330 km/godz. Został opracowany na potrzeby pokonywania trasy Kolonia–Frankfurt, która wynosi 180 kilometrów. Niemiecki pojazd kolejowy pokonuje ten odcinek w zaledwie 62 minuty. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy twierdzą, że jest skuteczny sposób na komunikację z kotem. Jaki?
Zrozumieć kota to nie lada sztuka. Zwierzęta te w końcu mają swoje własne sposoby komunikacji, które znacznie różnią się od ludzkich. Na pomoc w dogadaniu się z tymi czworonogami przychodzą naukowcy, którzy odkryli tajemniczy „język kotów”.
W tym artykule: Czy koty rozumieją ludzką mowę? Powolne mrużenie oczu jest formą kociego uśmiechu i gestem radości Eksperymenty potwierdziły, że koty reagują pozytywnie na mrugających ludzi Koty są bardzo niezależnymi stworzeniami. Chodzą własnymi ścieżkami i nie narzucają się swoim właścicielom. Są bardzo aktywne i lubią się bawić. To również bardzo zwinne ssaki, które bez problemu pokonają każdą przeszkodę. Niektórzy uważają, że zwierzęta te trudno zrozumieć, a inni, że bywają złośliwe. Być może tak jest, ale może to z ludźmi jest problem? Czy tak łatwo jest w końcu zrozumieć człowieka? Czy koty rozumieją ludzką mowę? Badania wykazują, że koty rozumieją znacznie mniej słów niż psy. Zwierzęta te są w stanie przyswoić i zapamiętać ok. 160 słów, ale zazwyczaj ta liczba jest dużo mniejsza i wynosi do 50 pojedynczych komunikatów. Eksperci przekonują, że te małe drapieżniki nie są zwykle zaangażowane w komunikację z człowiekiem. Bardzo szybko nudzą się wykładami, które wygłaszają ich właściciele. Mózgi udomowionych kotów zmniejszyły się na przestrzeni lat. Czy wpłynęło to na ich inteligencję? Naukowcy tłumaczą, jak udomowienie wpłynęło na koty. Wnioski są zaskakujące! Naukowcy twierdzą jednak, że komunikacja z kotem wcale nie musi być taka trudna, pod warunkiem, że nauczymy się mówić jego językiem. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports” badacze zwracają uwagę, że kluczem do wzajemnego zrozumienia jest… mrużenie oczu i powolne mruganie. Powolne mrużenie oczu jest formą kociego uśmiechu i gestem radości – Wielu kocich behawiorystów podejrzewała, że mruganie może być formą komunikacji. Dlatego to jest niesamowite, że w końcu udało się potwierdzić to naukowo – mówi Karen McComb, psycholog z brytyjskiego Uniwersytetu w Sussex i współautorka badania. – Ja również jestem właścicielką kota. Dlatego tym bardziej się cieszę, że możemy tę metodę kociego dialogu zaprezentować światu – dodaje badaczka. Naukowcy zwracają uwagę na to, że naturalnym zachowaniem kotów jest częste mrużenie oczu i bardzo powolne mruganie. Naukowcy przekonują, że jest to wyraz radości i zadowolenia. W ten sposób koty mają się uśmiechać. W artykule czytamy, że człowiek, który chce pokazać kotu, że ma pozytywne i przyjacielskie intencje, powinien nauczyć się imitować ten rodzaj mimiki. Eksperymenty potwierdziły, że koty reagują pozytywnie na mrugających ludzi Aby udowodnić swoją tezę, uczeni postanowili przeprowadzić dwa eksperymenty. W pierwszym właściciele kotów mieli za zadanie mrugać do swoich pociech. Łącznie w badaniu wzięło udział 21 kotów, które pochodziły z 14 różnych domów. Kamery ustawiono tak, aby rejestrowały twarze zarówno człowieka, jak i zwierzęcia. Badacze zaobserwowali, że koty odwzajemniały powolne mrugnięcia, a pozostawały obojętne wobec osób, które nie mrużyły oczu. 5 typów kocich charakterów. Fińscy naukowcy przyjrzeli się psychologii kotów Biolodzy wyróżnili 5 typów kocich charakterów. Które rasy kotów są najbardziej strachliwe? W drugim eksperymencie zbadano o 24 koty z ośmiu różnych domów. Ale tym razem to nie właściciele do nich mrugali, lecz obce osoby. Podczas tej próby badacze polecili uczestnikom, aby wyciągnęli rękę w stronę kota. Okazało się, że zwierzęta podchodziły tylko do tych osób, które wyciągnięcie ręki poprzedziły powolnym mrużeniem oczu. – To pierwsze w historii badanie naukowe, które bada relacje kot–człowiek na podstawie mrugania. Nie jest to nic wymagającego, dlatego każdy może sprawdzić ten rodzaj komunikacji z własnym pupilem lub z innymi kotami. Przekonamy się wówczas, że ten small talk naprawdę działa – podsumowuje prof. McComb. Źródło: Scientific Reports.