Gracze mają swój turystyczny trend. Wstają od komputera i odwiedzają miejsca, które znają z ekranu – Florencję czy czeskie zamki
Gracze także kochają zwiedzać świat, a ich prześmiewczy wizerunek jako przytroczonych do ekranów niewolników na szczęście powoli odchodzi do lamusa. Gamingowi turyści poszukują autentycznych doświadczeń w miejscach znanych z gier, których odwiedzanie łączą z wakacjami w nowych miejscach. To świetny sposób na tematyczną wyprawę!
Turystyka gamingowa przeżywa prawdziwy rozkwit. Tysiące graczy na całym świecie, w przerwie od komputera czy konsoli, wyrusza w podróże tropem lokacji znanych z ulubionych gier. Od czeskich zamków, przez Florencję i francuskie katedry, po Nowy Jork i Tokio. To nowoczesna forma podróżowania, którą uwielbia młode pokolenie i świetny pomysł na wakacje z dziećmi (i nie tylko). Czym jest turystyka gamingowa? Czy jest popularna? Dla wielu graczy poznanie na żywo miejsc, które do tej pory znali wyłącznie z ekranu, to prawdziwe spełnienie marzeń. Turystyka gamingowa to trend intensywnie zyskujący na popularności – zwłaszcza wśród późnych milenialsów, generacji Z i alfa, czyli osób wychowanych lub dorastających w erze cyfrowej. To trend wpisujący się w rosnącą potrzebę podróży doświadczalnych – takich, które oferują wyjątkowe przeżycia i wielkie emocje. Gracze, którzy spędzili setki godzin w cyfrowych wersjach miast i krain, chcą teraz stanąć w nich naprawdę. Pomagają w tym technologie takie jak rozszerzona rzeczywistość, AI czy wyzwania i nagrody przyznawane za odwiedzenie konkretnych punktów. Świadome tego są organizacje turystyczne, które zyskują dzięki współpracom z gamingowymi influencerami czy na tworzeniu specjalnych aplikacji-przewodników. Turystyka gamingowa w Europie i na świecie – gdzie znajdują się lokacje z najpopularniejszych gier? „Kingdom Come Deliverance II”: Zamek Trosky w Czechach Lwia częściej akcji drugiej części czeskiego hitu śledzącego losy XV-wiecznego Henryka ze Skalicy dzieje się na terenie Czeskiego Raju, którego centrum stanowi robiący kolosalne wrażenie i zachowany do dziś zamek Trosky. Jego dwie wieże zbudowane na strzelistych skałach budzą grozę i można je dostrzec z całej okolicy. Czesi są świadomi turystycznej potęgi i w okolicy zamku zakupić można wiele pamiątek związanych z grą, a na samym zamku znajdziemy tablice z kodem QR – te pozwolą porównać rzeczywisty widok z tym, co znamy z gier. W okolicy, w lokacjach znanych z gry, znaleźć można także specjalne skrytki do geocachingu, w których miłośnicy „Kingdom Come Deliverance II” zostawiają darmowe pamiątki dla śmiałków. „Assassin’s Creed Unity” i „Clair Obscur: Expedition 33” – Paryż w lustrzanym odbiciu i krzywym zwierciadle W Paryżu – najbardziej romantycznym mieście świata – dzieje się akcja wielu gier. Szczególnie dobrze został on odwzorowany w „Assassin’s Creed Unity”, w którym jako Arno Dorian mogliśmy bez końca poruszać się po jego spowitych rewolucją francuską dachach i spotkać m.in. Napoleona Bonaparte. Wespniemy się na Palais de la Cité i katedrę Notre Dame. W nieco poetyckim wydaniu możemy obserwować magicznego ducha Paryża w niespodziewanym hicie 2025 – „Clair Obscur: Expedition 33”. Tam w malarskim wydaniu także przedstawione zostały paryskie lokacje, a francuski klimat wprost wylewa się z ekranu: również za sprawą muzyki. „Marvel’s Spider-Man” i „GTA”, czyli amerykańskie miasta w pełnej krasie Fani człowieka-pająka długo musieli czekać na jakościową grę o swoim ulubionym superbohaterze, ale marzenie to spełniło się najpierw w 2018 za sprawą pierwszej części „Marvel’s Spider-Man”, a potem w 2023 za sprawą jej kontynuacji. Obie dzieją się w niezwykle wiernie oddanym Nowym Jorku, po którym bez przeszkód można poruszać się na pajęczych sieciach. Wielu poznało miasto tak dobrze, że późniejsza turystyczna wizyta w Wielkim Jabłku nie wymagała używania mapy. Nieco inaczej do sprawy podchodzi seria „Grand Theft Auto”, w której fikcyjne miasta są zaledwie inspirowane amerykańskimi metropoliami: również Nowym Jorkiem, ale także Los Angeles, San Francisco, Seattle czy – w nadchodzącej, wyczekiwanej części – Miami. To w nich możemy przejść się mostem Golden Gate, odwiedzić molo Santa Monica czy Obserwatorium Griffitha, odtwarzając ulubione momenty z gry. „Indiana Jones” i kolejny asasyn: Włochy, co się zowią W wymienianej wyżej serii „Assassin’s Creed” ważną rolę odgrywają włoskie, renesansowe miasta. Akcja poszczególnych części dzieje się w wiernie oddanej Florencji, Wenecji czy Rzymie, a także w niszowych lokacjach – np. San Gimignano w Toskanii. Obecnie odwiedza je wielu fanów gry. Z kolei w wydanej na koniec 2024 grze o przygodach Indiany Jonesa możemy zwiedzić wiernie oddany przedwojenny Watykan. To wielka gratka dla miłośników historii. Czemu by nie połączyć wypraw śladem ulubionych bohaterów? Z inspiracji grami rozkoszuj się starożytną sztuką, historią i spektakularnymi kanałami Wenecji, odwiedź takie miejsca jak Koloseum, Panteon czy Forum Romanum w Rzymie, a następnie udaj się do Watykanu, aby zobaczyć Bazylikę Świętego Piotra i Muzea Watykańskie. We Florencji podziwiaj renesansową sztukę w Galerii Uffizi i Katedrze Florenckiej i zobacz wieżę, na którą wspinałeś się jako Ezio Auditore da Firenze. Czy to dopiero początek graczy-turystów? To tylko niektóre z popularnych lokacji. Gracze tłumnie odwiedzają także japońską wyspę Cuszima za sprawą „Ghost of Tsushima”, dzielnice Osaki za sprawą „Yakuzy” czy norweską, niezamieszkaną wyspę Jan Mayen za sprawą „Tomb Raider: Underworld”. Trend staje się coraz bardziej popularny i nie ma się co dziwić. Gry co prawda wyglądają coraz lepiej, ale nigdy nie zastąpią nam prawdziwych doświadczeń: a przynajmniej na razie się na to nie zanosi. Możliwość odwiedzenia ulubionych lokacji w prawdziwym świecie to prawdziwa gratka nie tylko dla wytrawnych podróżników, ale także dotychczasowych domatorów, którzy dopiero odkrywają swoją pasję do podróżowania. Źródła: euronews.com, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oto obiektywny sposób na wykrywanie zaburzeń depresyjnych. Pomogła sztuczna inteligencja
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), liczba osób cierpiących na depresję sięga już nawet 300 milionów na całym świecie. Prognozy wskazują, że do 2030 roku depresja może być jedną z najczęściej diagnozowanych chorób. Nie istnieją jednak żadne biomarkery, mogące jednoznacznie potwierdzić wystąpienie epizodu depresyjnego. Może się to zmienić dzięki sztucznej inteligencji i pozostawianym przez nas cyfrowym śladom.
Spis treści: Diagnoza bardzo nieprecyzyjna Cyfrowe ślady depresji Osobisty, cyfrowy psychiatra Diagnoza depresji opiera się na możliwie szczegółowym wywiadzie prowadzonym przez psychiatrę. Seria pytań powinna pozwolić ocenić występowanie objawów choroby, określić ich nasilenie i znaleźć możliwie dobre rozwiązanie farmakologiczne. Diagnoza bardzo nieprecyzyjna Kłopot w tym, że objawy przypisywane poszczególnym zaburzeniom są często frustrująco nieprecyzyjne. Przykładowo bezsenność, jak i nadmierna senność mogą być jednym z objawów depresji. Początek epizodu depresji może wskazywać na stosunkowo prostą chorobę afektywną jednobiegunową, ale może rozwinąć się do skomplikowanego zaburzenia dwubiegunowego. Psychiatria od dawna próbuje naśladować precyzję diagnostyczną innych gałęzi medycyny, ale zawsze ponosiła porażkę. Już od połowy ubiegłego wieku naukowcy próbują odnaleźć bardziej obiektywną, „laboratoryjną” metodę diagnozowania depresji i innych zaburzeń psychicznych. Badano m.in. zmiany poziomu neuroprzekaźników takich jak serotonina i dopamina, które mogą wpływać na regulację nastroju. Biomarkery te próbowano identyfikować poprzez obrazowanie mózgu, badania płynu mózgowo-rdzeniowego lub zwykłe badania krwi. Mimo zaangażowania w te badania ogromnych środków nie udało się odnaleźć niczego, co by jednoznacznie wskazywało na wystąpienie lub brak zaburzenia afektywnego. Cyfrowe ślady depresji Okazało się jednak, że to, co jest niediagnozowalne poprzez badania medyczne, może zostać zdiagnozowane dzięki naszej aktywności rejestrowanej cyfrowo. W 2019 roku na łamach „Clinical Psychological Science” ukazał się artykuł wskazujący, że osoby cierpiące na depresję używają języka w sposób odmienny od osób zdrowych. W dodatku skomputeryzowane metody analizy tekstu pozwalają na przetwarzanie ogromnych zbiorów danych w ciągu minut. Może to pomóc dostrzec cechy językowe, które umknęłyby ludziom – obliczyć procentowe występowanie słów i klas słów, zróżnicowanie leksykalne, średnią długość zdania, wzorce gramatyczne i wiele innych parametrów. Czyli pojawił się specyficzny, cyfrowy marker zaburzeń depresyjnych. Ale tych śladów jest znacznie więcej. Należą do nich też: kadencja głosu, mikrozmiany mimiki, zmiany ruchów ciała oraz zmiany tętna podczas snu. Duża część potrzebnych danych jest już dostępna w urządzeniach, które nosimy przy sobie codziennie. A to daje psychiatrii niespotykany wgląd w życie człowieka. – Urządzenia rejestrujące aktywność zbierają ogromną ilość informacji w czasie rzeczywistym, gdy ludzie żyją swoim normalnym życiem. Daje to nieograniczone możliwości, tylko musimy wiedzieć, jak poradzić sobie z całą tą masą danych – mówi dr Anissa Abi-Dargham, psychiatra i badaczka ze Stony Brook University w stanie Nowy Jork. Osobisty, cyfrowy psychiatra Bazując na cyfrowych bazach danych, naukowcy zidentyfikowali już szereg potencjalnych markerów depresji, lęku uogólnionego, lęku społecznego, skłonności samobójczych i zespołu stresu pourazowego. To jedne z najczęstszych zaburzeń dotykających milionów ludzi. Jeśli cyfrowe markery zostaną skutecznie wdrożone, mogą umożliwić znacznie dokładniejsze monitorowanie leczenia. Ze względu na powszechność depresji, dotykającej około 1 na 6 osób w ciągu życia, to właśnie ona przyciąga najwięcej badań. Już w 2009 roku zespół Jeffreya Cohna z Uniwersytetu Pittsburskiego zauważył, że osoby z depresją mówią „płaskim” głosem, bez większej modulacji tonacji. Na podstawie samej analizy głosu badacze potrafili przewidzieć nasilenie depresji według skali Hamiltona z dokładnością 79%. Podobne wyniki uzyskano w analizie mimiki twarzy. Późniejsze badania sugerowały, że analiza głosu może pomagać odróżnić fazy depresyjne i maniakalne w zaburzeniu dwubiegunowym. To wszystko może poskutkować prostymi w obsłudze systemami SI zdolnymi szybko wykrywać zmiany stanów psychicznych. Mogą one funkcjonować na przykład jako chat lub rozmowa video. Wyspecjalizowany program mógłby na bieżąco oceniać mimikę, język, ton głosu i rejestrować zmiany. Diagnozę można byłoby wesprzeć danymi z opasek rejestrujących aktywność i np. jakość snu. A chociaż taki system nie zastąpi psychiatry, to może pełnić rolę zaworu bezpieczeństwa. Szczególnie dla osób doświadczających nawracających epizodów depresyjnych. System mógłby też pomóc monitorować mikro-zmiany zachodzące w trakcie procesu leczenia. Jeśli cyfrowe biomarkery zaczną być powszechnie wykorzystywane, może to oznaczać jedną z największych zmian w historii psychiatrii. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Superkomputery nowej generacji mogą symulować działanie ludzkiego mózgu. Co to przyniesie?
Najpotężniejszy europejski superkomputer JUPITER, zdolny wykonywać miliard miliardów operacji na sekundę, został użyty do stworzenia symulacji procesów zachodzących w ludzkim mózgu. Przeniesienie modelu ludzkiego mózgu do komputera może pomóc zrozumieć trudne do wyjaśnienia procesy, na przykład to, jak powstają wspomnienia. Czy prace takie posłużą przede wszystkim zrozumieniu architektury mózgu i procesów neuronalnych, czy może, zgodnie z duchem science- fiction, staną się zarzewiem cyfryzacji ludzkiej świadomości?
Najnowszej generacji superkomputery mają wystarczającą moc obliczeniową, by tworzyć symulacje obejmujące miliardy neuronów. Innymi słowy, są w stanie działać na poziomie złożoności zbliżonym do prawdziwych mózgów. Można powiedzieć, że do tej pory pełny model działania ludzkiego mózgu był czymś w rodzaju świętego Graala neuronauki. To się zmieniło dzięki wieloletnim pracom, takim jak prowadzony w latach 2005–2015 Blue Brain Project symulujący kolumnę korową mózgu szczura czy nawet bardziej zaawansowany flagowy projekt europejski Human Brain Project. Celem HBP było stworzenie infrastruktury, narzędzi i platform do symulacji na wielu skalach – od synaps, po sieci obejmujące cały mózg. Mózg jako biologiczny superkomputer – Jednak nigdy nie byliśmy w stanie zebrać wszystkiego w jednym miejscu, w jeden większy model mózgu, gdzie możemy sprawdzić, czy te koncepcje w ogóle są ze sobą spójne. To się właśnie zmienia — powiedział prof. Markus Diesmann, dyrektor Instytut Zaawansowanych Symulacji (IAS-6), Neuronauki Obliczeniowej i Systemowej w Centrum Badawczym Jülich w Niemczech. Diesmann należy do wąskiego grona czołowych ekspertów ds. neuronauki obliczeniowej, łączącej fizykę, matematykę, biologię i superkomputery, aby lepiej zrozumieć, jak działa ludzki mózg dzięki symulacjom na ogromną skalę W ubiegłym miesiącu Diesmann i współpracownicy pokazali, że prosty model neuronów i ich synaps, tzw. impulsowa sieć neuronowa (spiking neural network), może zostać skonfigurowany i przeskalowany tak, by działał na tysiącach procesorów graficznych (GPU) JUPITER-a. Dawałoby to rozmiar 20 miliardów neuronów i 100 bilionów połączeń — odpowiednik ludzkiej kory mózgowej, gdzie zachodzą niemal wszystkie wyższe funkcje poznawcze. Miliard miliardów operacji na sekundę System JUPITER (Joint Undertaking Pioneer for Innovative and Transformative Exascale Research) jest czwartym najpotężniejszym superkomputerem, który osiągnął tzw. skalę eksa. Skala ta oznacza, że potrafi wykonać miliard miliardów operacji na sekundę. Według listy Top500 istnieją tylko cztery takie maszyny. I tylko JUPITER działa poza USA. – Model testowany na europejskim superkomputerze będzie oparty na rzeczywistych danych z mniejszych eksperymentów na ludzkich neuronach i synapsach. Mamy teraz zarówno dane anatomiczne jako ograniczenia, jak i odpowiednią moc obliczeniową — wyjaśnia dr Johanna Senk z Uniwersytetu w Sussex, współpracująca z Diesmannem. Symulacje pełnoskalowe mogłyby pozwolić badaczom testować podstawowe teorie dotyczące działania mózgu, których nie da się sprawdzić w mniejszych modelach ani w prawdziwych mózgach, na przykład jak powstają wspomnienia. Można by to badać, podając sieci obrazy, obserwując reakcje i śledząc, jak zmienia się proces zapamiętywania wraz ze wzrostem „rozmiaru mózgu”. Mogłoby to także posłużyć do testowania leków, na przykład analizując, jak modele epilepsji, charakteryzującej się napadami i wybuchami patologicznej aktywności mózgu, reagują na określone substancje. Między nauką a science-fiction – Dodatkowa moc obliczeniowa oznacza również, że symulacje mogą być uruchamiane szybciej, co daje badaczom wgląd w procesy stosunkowo wolne, takie jak uczenie się. Umożliwi też uwzględnienie znacznie większej liczby szczegółów biologicznych, takich jak bardziej złożone modele zmian i aktywacji neuronów — mówi Senk. Chociaż naukowcy zaznaczają, że nie potrafią budować mózgów, a cały proces jest czysto badawczy, to myśląc o nim trudno nie odnieść się do science-fiction. Temat przeniesienia ludzkiego mózgu do komputera jest regularnie poruszany w literaturze i kinematografii. Weźmy film „Transcendencja” z Johnnym Deepem jako ekspertem od SI, który „wgrywa” swoją świadomość do komputera. Mamy też serial komediowy „Upload”, w który świadomość zmarłych ludzi jest przenoszona na serwery. Tam żyje sobie w symulacji na tyle dobrej, na ile pozwalają na to finanse żyjących bliskich. Ba, tak „uploadowani” zmarli mogą nawet, podobnie jak w klasycznym „Ubiku” Philipa K. Dicka, rozmawiać z żywymi i wchodzić z nimi w interakcje dzięki technologii VR. O tym, w jakim kierunku potoczą się tego typu badania, przekonamy się pewnie w ciągu najbliżej dekady. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mini-mózgi już działają w laboratoriach. Czy mamy prawo z nich korzystać?
Świadomość maszyn to już nie tylko domena filozofii. Naukowcy tworzą biokomputery oparte na ludzkich neuronach, które mogą przetwarzać dane w sposób przypominający ludzki mózg. Gdzie przebiega granica między obliczeniami a odczuwaniem? To pytanie, na które już dziś należy poszukiwać odpowiedzi.
Technologia cyfrowa ma swoje ograniczenia. Najczęściej pojawiającym się rozwiązaniem tego problemu wydają się doskonalone komputery kwantowe. Z drugiej strony ludzkie mózgi są czymś w rodzaju biologicznych super-komputerów, zdolnych kojarzyć i kreatywnie przetwarzać ogromne ilości danych jednocześnie. Czy w takim razie bazujące na ludzkiej tkance nerwowej biokomputery mogą przynieść oczekiwany przełom? I jakie dylematy etyczne pojawiają się, gdy ludzkie neurony staną się elementem komputerów? Czym jest mini-mózg? Mini-mózgi to powstałe z komórek macierzystych organoidy wielkości ziarnka grochu. Ich funkcje są na poziomie bardzo wczesnego rozwoju embrionalnego. Mimo to ponad dekadę temu stały się przełomem, na jaki długo czekali neurolodzy, farmakolodzy i inni eksperci zajmujący się naszym zdrowiem. Taki mini-mózg można wyhodować z komórek macierzystych pobranych od chorego pacjenta i testować na nim leki celowane, mające poradzić sobie z bardzo konkretnym problemem. Innymi słowy praca na mini-mózgach jest przeciwieństwem sposobu działania doktora House’a: zamiast poddawać pacjenta szeregowi terapii, testuje się ich działanie na organoidzie, zanim wykorzysta się je do leczenia człowieka. Neurony grają w pong Neurobiolodzy hodują neurony na matrycach mikroelektrod od prawie 50 lat. Pozwala to badać ich aktywność w kontrolowanych warunkach. W początkach naszego wieku podjęto też pierwsze próby dwukierunkowej komunikacji między neuronami a elektrodami, co stanowiło pierwszy krok do komputerów biohybrydowych. Przełom nastąpił w 2022 roku, gdy firma Cortical Labs z Melbourne pokazała, że hodowane w jej laboratoriach neurony mogą nauczyć się grać w Pong w zamkniętej pętli sprzężenia zwrotnego. Informacja wywołała konsternację w środowisku naukowym, ponieważ badacze użyli niefortunnego określenia odnoszącego się do systemu zdolnego do reagowania na bodźce poprzez sprzężenie zwrotne z „ciałem” lub jego odpowiednikiem. A to może przypominać najprostsze formy odczuwania — choć nie oznacza to świadomości. – Rok później zaproponowano popularny termin „inteligencja organoidów”. Jest nośny medialnie, ale może sugerować podobieństwo do systemów sztucznej inteligencji, choć faktycznie istnieje między nimi ogromna przepaść – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation” Bram Servais, doktorant inżynierii biomedycznej pracujący na Uniwersytecie w Melbourne. Neuronalny komputer osobisty Szybko dostrzeżono, że hodowane w laboratoriach neurony można wykorzystać do rozwoju nowych biokomputerów. Rękawicę podjęły zespoły badawcze i firmy ze Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Chin i Australii, które od kilku lat pracują nad stworzeniem platform biohybrydowych komputerów. Szwajcarska firma FinalSpark umożliwia już nawet zdalny dostęp do swoich organoidów, a wspomniana już Cortical Labs zamierza zbudować funkcjonalny biokomputer do pracy biurowej. Obie firmy celują nie tylko w sektor farmaceutyczny, lecz także w badaczy sztucznej inteligencji poszukujących nowych typów architektury obliczeniowej. I dodaje, że obecne regulacje dotyczą głównie organoidów jako narzędzi biomedycznych, a nie jako elementów systemów obliczeniowych. Zdaniem Brama Servaisa debaty etyczne wyraźnie nie nadążają za rozwojem technologii. Między człowiekiem a komputerem – W czasach, gdy miliarderzy tacy jak Elon Musk rozwijają implanty neuronalne i snują transhumanistyczne wizje, „inteligencja organoidów” skłania do zadania fundamentalnych pytań o to, czym tak naprawdę jest inteligencja, czy ludzka sieć neuronalna wymaga ochrony prawnej oraz czy z punktu widzenia etyki możemy wykorzystywać ludzkie neurony do budowy urządzeń obliczeniowych – rozważa Bram Servais. Coraz więcej wskazuje na to, że dyskusje o świadomości, podmiotowości i etyce łączenia żywej tkanki z maszynami mogą stać się konieczne znacznie szybciej, niż nam się wydaje. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Światowe rządy nie mają planu awaryjnego na sytuację odcięcia od internetu. Sprawie próbują zaradzić hakerzy.
Nasze współczesne życie zależy od zsieciowanych komputerów, światłowodów i prądu. Komputery zarządzają dostawami żywności, kierują ruchem, zabezpieczają nasze coraz bardziej wirtualne pieniądze i jednym kliknięciem dają dostęp do ogromnej wiedzy. Ale ten kolos ma gliniane nogi. Wystarczy wyłączyć prąd, by komputery, a wraz z nimi nasz świat, stanęły. Czy można przygotować się na życie bez sieci?
W początkach tego roku w Hiszpanii i w Portugalii doszło do wielogodzinnych, obejmujących znaczne obszary krajów przerw w dostawie prądu. To wystarczyło, by w obu krajach zapanował niewyobrażalny chaos: sygnalizacja świetlna nie działała, służby ratownicze nie odbierały telefonów, telefonia komórkowa ucierpiała, zamarł handel, doszło do ogromnych opóźnień pociągów i samolotów. Wyciągnięcie wtyczki z prądem poskutkowało trudnym do opanowania zamętem. Wrażliwy jak internet Awarie te pokazały, jak bardzo kruchy jest powszechny system internetowy oraz jak niewiele istnieje oficjalnych planów na wypadek jego całkowitej katastrofy. Tam, gdzie zawodzi droga oficjalna, ratunkiem bywa zorganizowane podziemie. Jak to tworzone przez grupę hakerów – preppersów, którzy wspólnie zapoczątkowali Internet Resiliency Club (IRC) – jedyną na świecie grupę opracowującą plan odbudowy internetu po ewentualnej katastrofie. Grupę tworzy kilkuset ekspertów. Wśród nich znaleźli się hakerzy, specjaliści od cyberbezpieczeństwa, pasjonaci, a nawet prawnicy. Do tego grona należy również Valerie Aurora, współtwórczyni systemu Linux. – Moim największym koszmarem jest sytuacja, w której coś się psuje, a ja nie mogę się z nikim skontaktować. Chcę być częścią rozwiązania tego problemu – powiedziała ekspertka w rozmowie z „New Scientist”. Jak dodała, tak niezbędny nam do życia internet może przestać działać nie tylko przez zwykłe awarie prądu. Coraz większe zagrożenie dla niego stanowią niszczące infrastrukturę konflikty zbrojne, cyberataki, a także efekty zmiany klimatu: powodzie, niszczycielskie huragany czy pożary. Niestabilność systemowa – Internet jest niezbędny niemal do wszystkiego. Zależą od niego bankowość, wojsko, sieci telefoniczne, wodociągi i elektrownie. Jednocześnie jest narażony na coraz więcej zagrożeń. Jedna potężna burza słoneczna, jak historyczne wydarzenie Carringtona z 1859 roku, gdy zniszczone zostały światowe sieci telegraficzne, mogłaby dosłownie zniszczyć cały internet – mówi Trammell Hudson, haker i programista z IRC. Plan członków IRC zakłada stworzenie lokalnych systemów zdolnych przywrócić łączność między kluczowymi dla regionu infrastrukturami. Tylko jak tego dokonać? Podczas tegorocznej awarii na Półwyspie Iberyjskim wiele osób próbowało radzić sobie, używając telefonów satelitarnych. Kłopot w tym, iż tak przywykliśmy do wielkich cyfrowych repozytoriów, że nikt nie pomyślał, by zapisać odpowiednie numery telefonów na innym dostępnym nośniku, czyli po prostu na papierze. Dlatego eksperci IRC uważają, że lepszym rozwiązaniem są radia Meshtastic – niewielkie urządzenia, które wykorzystują darmowe pasmo radiowe do przesyłania krótkich wiadomości tekstowych i danych. Sieć radyjek zasilanych słońcem Chociaż radia mają ograniczony zasięg, to połączone tworzą sieć mesh. Dzięki niej komunikaty mogą przeskakiwać z urządzenia na urządzenie, tworząc lokalny system komunikacji. Co ważne, radia Meshtastic zużywają tak mało energii, że mogą działać dzięki małym panelom słonecznym, nawet bez prądu z sieci. Problemem jest jednak zasięg: w gęstej zabudowie wynosi on zaledwie kilkaset metrów, a nie 10 kilometrów, jak deklarują producenci. Aby pokryć całe miasto, trzeba by setek urządzeń, co oznacza biurokratyczne przeszkody i koszty. Niektórzy członkowie IRC współpracują z ludźmi w Ukrainie, którzy nauczyli się utrzymywać sieć w czasie wojny. Tamtejsze wojsko korzysta głównie z satelitów Starlink, ale niezależne rozwiązania – takie jak Meshtastic – są równie ważne w razie utraty łączności. – Mam nadzieję, że ich doświadczenia zainspirują innych ekspertów do tworzenia lokalnych grup IRC na całym świecie. W ten sposób, kawałek po kawałku, można by odbudować globalną sieć – podsumowuje Aurora. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Google chce umieścić sztuczną inteligencję w kosmosie. Bazy danych AI znajdą się na orbicie Ziemi
Google ogłosił swój nowatorski Projekt Suncatcher (ang. łapacz Słońca), który ma na celu umieszczenie centrów baz danych AI na orbicie Ziemi. Pierwsze satelity testowe zostaną wysłane już na początku 2027 roku.
Co jest potrzebne do rozwoju sztucznej inteligencji, oczywiście oprócz danych, narzędzi i infrastruktury? Energia. To jeden z kluczowych elementów, który prowadzi do doskonalenia AI. Trenowanie dużych modeli prowadzi do ogromnego zużycia energii, ponieważ wymaga tysięcy procesorów pracujących równolegle przez tygodnie, a nawet miesiące. To przekłada się na wykorzystywanie olbrzymich ilości megawatogodzin energii elektrycznej. Zatem jeśli naukowcom zależy na coraz większym postępie technologicznym, będą musieli produkować coraz więcej prądu. Sztuczna inteligencja w kosmosie I tu właśnie z pomocą przychodzi Google. Przedsiębiorstwo planuje umieścić centra danych sztucznej inteligencji w kosmosie w ramach projektu Suncatcher. Na orbicie ma zostać umieszczonych ok. 80 satelitów, które zasilane będą energią słoneczną. W każdej sekundzie do powierzchni naszej planety dociera ok. 173 tys. terawatów energii emitowanej przez centralną gwiazdę Układu Słonecznego. Oznacza to, że w ciągu godziny Słońce dostarcza na Ziemię więcej energii, niż zużywamy przez cały rok. – Dzisiaj ogłaszamy Suncatcher, nasz nowy projekt badawczy, który ma w przyszłości umożliwić skalowanie uczenia maszynowego w kosmosie. Będziemy badać, jak połączona sieć satelitów zasilanych energią słoneczną, wyposażona w nasze układy AI Tensor Processing Unit (TPU), mogłaby wykorzystać pełną moc Słońca – napisało Google w swoim oświadczeniu. Kiedy pierwsze satelity trafią na orbitę? Procesory TPU mają być zoptymalizowane pod kątem trenowania modeli sztucznej inteligencji oraz w łącza optyczne w wolnej przestrzeni. Amerykańskie przedsiębiorstwo chce w ten sposób zbadać, czy w przyszłości będzie możliwe wykonywanie obliczeń uczenia maszynowego w przestrzeni kosmicznej. – Sztuczna inteligencja to fundamentalna technologia, która może pomóc nam stawić czoła największym wyzwaniom ludzkości. Teraz zastanawiamy się, dokąd możemy pójść dalej, aby w pełni wykorzystać jej potencjał – podkreślają specjaliści z Google. – Naszym kolejnym krokiem jest misja szkoleniowa realizowana we współpracy z Planet, w ramach której do początku 2027 roku wystrzelimy dwa prototypowe satelity. Pozwoli to na przetestowanie naszego sprzętu na orbicie i stworzenie podwalin pod przyszłą erę obliczeń na masową skalę w kosmosie – wyjaśniają eksperci. Jak Google chce zrewolucjonizować rozwój AI? Google podkreśla, że na odpowiedniej orbicie panel słoneczny może być nawet 8 razy bardziej wydajny niż na Ziemi i wytwarzać energię niemal nieprzerwanie. W przyszłości zatem kosmos może być najlepszym miejscem do skalowania obliczeń AI. – Proponowany system składa się z konstelacji połączonych w sieć satelitów, które mają działać na niskiej orbicie okołoziemskiej sychnronicznej ze Słońcem, o świcie i zmierzchu, gdzie byłyby wystawione na niemal stałe światło słoneczne. Ten wybór orbity maksymalizuje gromadzenie energii słonecznej i zmniejsza zapotrzebowanie na ciężkie akumulatory pokładowe – czytamy w komunikacie. Jednak, aby ten system zadziałał i był efektywny, Google musi pokonać kilka przeszkód technicznych. Przede wszystkim sprzęt musiałby przetrwać silne promieniowanie kosmiczne. Po drugie, satelity musiałyby używać bardzo szybkich łączy optycznych o prędkościach rzędu dziesiątek terabitów na sekundę. Aby to działało efektywnie, satelity musiałyby znajdować się bardzo blisko siebie, aby zmniejszyć stratę sygnału i opóźnienia. Google twierdzi, że ich układy przeszły testy symulujące 5-letnią misję pod kątem promieniowania, ale wymagane są dalsze badania. Jeśli uda się to wszystko przezwyciężyć, przedsiębiorstwo ocenia, że ok. 2035 roku koszty operacji mogą spaść do poziomu zbliżonego do tych, które obecnie wykonuje się na Ziemi. Źródło: Google Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Trzy wizje metawersum, trzy światy. Który stanie się rzeczywistością?
Internet przyszłości przybierze formę metawersum – wirtualnego świata, w którym wszystko będzie połączone. Ale to, czy będzie to przestrzeń wolna i dostępna, czy zamknięta i kontrolowana, zależy od decyzji podejmowanych dziś. Trzy potęgi mają trzy różne plany. W którą stronę zmierzamy?
7 sierpnia 1991 roku po raz pierwszy w Polsce nawiązano połączenie internetowe. Wówczas Rafał Pietrak z Uniwersytetu Warszawskiego nawiązał łączność w oparciu o protokół TCP/IP z pracownikiem Uniwersytetu Kopenhaskiego, Janem Sorensenem. Po 2000 roku, dzięki rozwojowi technologii ADSL i sieci kablowych, internet zaczął być powszechnie dostępny w domach. Zapoczątkowało się jego umasowienie. Dziś mało kto wyobraża sobie życie bez dostępu do sieci. Ale jak będzie wyglądać internet przyszłości? Czym jest metawersum? Metawersum należy wyobrażać sobie jako rozległą cyfrową sferę. Chociaż koncepcja ta jest wciąż w powijakach, jest to już rozległa cyfrowa domena, w której zlewają się światy wirtualny i fizyczny. Metawersum ma łączyć ze sobą m.in. elementy rzeczywistości rozszerzonej, rzeczywistości wirtualnej i media społecznościowe. Trzy wizje internetu przyszłości Dr Nora von Ingersleben-Seip z Uniwersytetu Amsterdamskiego doszła do wniosku, że przed nami są trzy możliwe scenariusze. W swoim artykule opublikowanym na łamach „Politics and Governance” pokazała, że Stany Zjednoczone, Chiny i Unia Europejska tworzą konkurencyjne wizje „nowego internetu”. Badaczka twierdzi, że decyzje podjęte dziś zdecydują o tym, czy metawersum stanie się otwartą przestrzenią cyfrową, czy systemem kontrolowanym przez niewielu graczy. – Jesteśmy świadkami pojawienia się dwóch konkurujących ze sobą wersji metawersum. Jednej, skoncentrowanej na konsumentach, kierowanej przez amerykańskie wielkie firmy technologiczne i drugiej, skoncentrowanej na przemyśle, kierowanej przez chińskie wielkie firmy technologiczne. Europa ma wizję trzeciego, otwartego metawersum – ale brakuje jej firm, które mogłyby tę wizję urzeczywistnić – mówi Von Ingersleben-Seip. Ameryka: metawersum napędzane rynkiem Wizja amerykańskiego metawersum powstała w środowisku biznesu, bo brakuje formalnej wizji rządu USA w tej kwestii. Firmy takie jak Meta, Google, Apple, Amazon i Microsoft mają swobodę w dokonywaniu dużych inwestycji i kształtowaniu tego cyfrowego środowiska. Powstająca wersja metawersum jest skoncentrowania na konsumencie. Firmy dominują niemal każdą warstwę ekosystemu cyfrowego, od gogli VR, przez sklepy z aplikacjami, po infrastrukturę chmury i systemy tożsamości. W tej wersji doświadczenia użytkowników – w tym ich dane – są kontrolowane przez niewielką liczbę potężnych korporacji. Chiny: państwowe metawersum Chiny wdrożyły kompleksową strategię narodową, aby przewodzić w metawersum. Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych wprowadziło plany pięcioletnie i trzyletni plan działania (2023–2025) w celu integracji technologii wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości z kluczowymi sektorami, takimi jak edukacja, produkcja i opieka zdrowotna. Chińscy giganci technologiczni – Huawei, Tencent, ByteDance, Alibaba i NetEase – odgrywają kluczową rolę w tej wizji. Ściśle współpracują z państwem. Każda tożsamość i transakcja online w chińskim metawersum jest monitorowana za pomocą systemów zatwierdzonych przez rząd, co odzwierciedla model, który priorytetowo traktuje kontrolę i nadzór. Europa: wizja oparta na prawach Unia Europejska przyjęła inne podejście. W swojej Strategii na rzecz Sieci 4.0 i Światów Wirtualnych (2023) Komisja Europejska dąży do zbudowania otwartego, interoperacyjnego metawersum opartego na europejskich wartościach, takich jak prywatność, przejrzystość i integracja. Europa inwestuje w projekty leżące w interesie publicznym, takie jak Destination Earth, „cyfrowy bliźniak” planety do modelowania zmian klimatu oraz CitiVerse, wirtualna replika środowisk miejskich, mająca na celu usprawnienie planowania urbanistycznego. Mimo tych ambicji, dr von Ingersleben-Seip zauważa jednak, że brak dużych firm technologicznych w Europie sprawia, iż ​jej metawersum jest uzależnione od amerykańskiej infrastruktury w zakresie przetwarzania w chmurze i sztucznej inteligencji. Dokąd zmierzamy z metawersum? – Metawersum to nie tylko rozwój technologiczny – to projekt polityczny i ekonomiczny. Wybory dokonane dzisiaj zadecydują o tym, czy stanie się ono otwartym cyfrowym dobrem wspólnym, czy rozdrobnionym systemem kontrolowanym przez kilku potężnych graczy – mówi dr von Ingersleben-Seip. Zdaniem ekspertki nie jest jeszcze przesądzone, które metawersum wygra. Obecnie trwa „walka” między zamkniętymi modelami amerykańskim i chińskim, ale istnieje jeszcze przestrzeń dla decydentów, aby skierować rozwój metawersum w stronę wersji, która będzie służyć szerszym interesom niż tylko komercyjne czy geopolityczne Źródło: Politics and Governance Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grzyb zamiast chipa? Naukowcy przetestowali pamięć komputerową z shiitake
Powstała pamięć komputerowa z grzybów shiitake. Ma porównywalną wydajność z krzemowym chipem. Czy komputery przyszłości będą zbudowane z żywych organizmów?
Naukowcy z Ohio State University zbudowali komputer bazujący na strzępkach grzybni shiitake. Grzyby zastąpiły krzem jako podstawowy materiał memrystorów, elementów obwodu, które „zapamiętują” swoje przeszłe stany elektryczne. Jeśli dodamy do tego fakt, że badacze z MIT „nauczyli” szpinak wysyłać maile, a inżynierowie z NASA opracowują samobudujące się habitaty z grzybów i porostów, tworzy się nam futurystyczny świat cyber botaniki. Jeśli chcemy zbudować komputer zachowujący się jak ludzki mózg, należy opracować komponenty, które również zachowują się jak części tego organu. Wśród nich kluczowym wydają się memrystory zdolne działać jak synapsy, czyli połączenia między neuronami, które zarządzają przepływem informacji. Właśnie ta idea przyświecała badaczom z Ohio State University, którzy bazując na podziemnym systemie grzybni shiitake stworzyli niedrogą alternatywę dla współczesnych układów pamięci. Naśladując prawdziwy mózg Wynikiem ich pracy jest memrystor o wydajności porównywalnej z chipem krzemowym. W dodatku grzybowy memrystor jest rozwiązaniem tanim, skalowalnym i przyjaznym środowisku. – Nasze mikroukłady naśladujące faktyczną aktywność neuronową nie wymagają dużo mocy w trybie czuwania lub gdy urządzenie nie jest używane. Właśnie to może stanowić o ich potencjalnej przewadze obliczeniowej i ekonomicznej – twierdzi współautor badań John LaRocco, psychiatra pracujący w Ohio State University. Dodajmy, że sieci grzybni zachowują się w sposób podobny do sieci neuronowych. Mają podobną strukturę i przekazują informacje za pomocą sygnałów elektrycznych i chemicznych, tak jak mózg. Nie oznacza to jednak, że użycie ich nie wymaga inżynieryjnych przeróbek. Testy na suszonej grzybni W ramach badań naukowcy zasadzili dziewięć próbek na podłożu w szalkach Petriego ze sporami shiitake i hodowali je w kontrolowanej temperaturze i wilgotności. Wybór shiitake nie był przypadkowy. Gatunek ten jest wyjątkowo wytrzymały i odporny na stresory takie jak m.in. promieniowanie. Odpowiednio wyrośnięta grzybnia została wysuszona, a następnie podłączona do specjalnie zbudowanego obwodu. Wówczas, niczym doktor Frankenstein usiłujący ożywić swoje monstrum, naukowcy przepuścili przez obwód prąd elektryczny. – Podłączaliśmy przewody elektryczne i sondy w różnych punktach grzybni, ponieważ różne części mają odmienne własności elektryczne. W zależności od napięcia i połączeń, obserwowaliśmy różne osiągi – powiedział LaRocco. Według opublikowanych danych naukowcom udało się osiągnąć wydajność 5 850 Hz, z dokładnością 90 procent dla ich „grzybostora”. Oznacza to, że biologiczny memrystor dokonuje przełączeń sygnału około 5 850 razy na sekundę, czyli jedną przełączkę co ~170 mikrosekund. Jak podają badacze – najwolniejsze komercyjnie dostępne memrystory zaczynają się nieco poniżej dwukrotnie tej prędkości – więc eksperyment jest niezwykle obiecujący jako pierwszy krok. Badacze odkryli również, że wraz ze wzrostem napięcia elektrycznego wydajność grzyba spada. Udało się to skompensować przez dodanie większej liczby grzybów do obwodu. Grzybnie kontrolują roboty i budują marsjańskie habitaty Ale to nie jedyne zastosowanie grzybni. Grzybnia boczniaka królewskiego została użyta do sterowania robotami. Dokonał tego zespół badaczy z Uniwersytetu Cornella w USA i Uniwersytetu Florenckiego we Włoszech. Naukowcy wykazali, że możliwe jest wykorzystanie elektrofizjologicznej aktywności grzyba do sterowania urządzeniem. Grzyb przekształca sygnały środowiskowe w polecenia, które z kolei mogą być wykorzystane do kierowania ruchami urządzenia mechanicznego. NASA rozwija projekt Mycotecture, którego celem jest stworzenie nowego, wielofunkcyjnego materiału do budownictwa w przestrzeni kosmicznej. Materiału o wysokiej wytrzymałości, za to niewielkiej masie. Koncepcje zakładają różne kombinacje biokompozytów opartych na grzybach. Pierwsze testy takich materiałów wypadły bardzo dobrze, a badacze zwracają szczególną uwagę na wysokie zdolności ochrony przed promieniowaniem. Grzybnia mogłaby być również wykorzystana do filtrowania wody oraz w systemach odzysku minerałów ze ścieków. Natomiast zespół w Massachusetts Institute of Technology (MIT) poinformował kilka lat temu o tworzeniu monitoringu środowiskowego na bazie liści roślin połączonych z nanorurkami. Gdy korzenie takiej rośliny wykryją niepokojące związki w wodzie gruntowej, roślina przesyła sygnał fluorescencyjny, który zostaje odczytany kamerą IR i może zostać przekształcony w alert/wiadomość, który trafia na skrzynkę email właściwych organizacji. Projekt może okazać się wyjątkowo przydatny w wykrywaniu zanieczyszczeń, materiałów wybuchowych, a nawet nasycenia gruntu wodą. Jak widać wysoka technologia, która w pewnym momencie odcięła nas od natury, bardzo dosłownie wraca do korzeni. O grzybie sterującym robotem pisaliśmy już rok temu. Źródło: PLOS One Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
W krainie głębokich norweskich fiordów, gdzie strome góry spotykają się z zimnym Atlantykiem, niepozorny, betonowy płot kryje wejście do gigantycznej, podziemnej serwerowni. Przekształcona w centrum danych dawna kopalnia oliwinu schodzi w dół do 160 metrów i rozciąga się na długości 500 metrów. Najbardziej ekologiczna serwerownia świata kryje jeszcze jeden cud – superkomputer Olivia.
Spis treści: Na styku przyrody i techniki Krasnoludy i twierdza IT Pięć poziomów wtajemniczenia Centrum o zerowej emisji Niepozorny i wielki zarazem Wśród mgieł, lodowców i zielonych zboczy fiordów, w sercu dawnej kopalni oliwinu, bije dziś cyfrowe serce Skandynawii – Lefdal Mine Data Center, podziemna twierdza danych. Miałam przyjemność zwiedzić tę twierdzę dzięki AMD. To firma, której procesory są kluczowymi elementami infrastruktury obliczeniowej Olivii – niewielkiego, choć potężnego superkomputera. Na styku przyrody i techniki Dostanie się w okolice miasteczka Nordfjordeid, znajdującego się około 400 kilometrów na północ od Bergen i ok. 600 km od Oslo, nie jest proste. Można tam dolecieć niewielkim samolotem, który funkcjonuje jako latający autobus. Lot z Oslo trwa około półtorej godziny, ale widok lodowców i poszarpanych wodą skał sprawia, że czas mija bardzo szybko. Odległość między lotniskiem a miasteczkiem nie jest duża, ale trzeba przepłynąć promem przez szeroką zatokę. Tym, co poza zachwycającą przyrodą zwróciło moją uwagę, była absolutna cisza. Pracujące tam promy są elektryczne i niemal bezgłośne. Można stać na pokładzie i mieć wrażenie, że płynie się poprzez ten wyludniony teren tratwą. Na tamtym obszarze wszystko zasilane jest energią elektryczną. Elektrownie wodne oraz turbiny wiatrowe dają tak dużo czystej i taniej energii, że spalanie paliw kopalnych po prostu się nie opłaca. Właśnie ten naddatek czystej energii był jednym z powodów usytuowania na tym terenie centrum danych. Dwa kolejne powody również wiążą się naturalnymi walorami fiordów. Ale o tym za chwilę. Krasnoludy i twierdza IT Gdyby nie to, że na teren Lefdal Mine Data Center przywieziono mnie busem wraz z międzynarodową grupą dziennikarzy, z pewnością nie zwróciłabym na to miejsce najmniejszej uwagi. Szary, betonowy płot i stróżówka, za nimi wielkie maszyny, jakie widuje się zwykle na ogromnych budowach. Dalej szerokie, wykute w skale wejście, a raczej wjazd do kopalni. Zjechaliśmy kilkadziesiąt metrów w dół, przemieszczając się kopalnianymi serpentynami, by zatrzymać się w środku długiego na kilkaset metrów i szerokiego na ponad 30 metrów podziemnego korytarza. Po jego obu stronach wykute były nisze, w których światowe koncerny wykupują miejsca do budowy własnych, chronionych przed światem zewnętrznym i niepodatnych na szpiegowanie serwerowni. Jednak zanim obejrzymy te miejsca, wchodzimy do niewielkiego, lecz nowoczesnego budynku biurowo-konferencyjnego. Budynku, którego parter zajmuje Olivia. Tam Mats Andersson, piastujący stanowisko dyrektora handlowego Lefdal Mine Data Center opowiada, dlaczego kopalnia oliwinu jest znakomitym miejscem do zbudowania centrum danych. – Kopalnia przestała działać kilkanaście lat temu. Wiele tego typu miejsc jest porzucanych lub zalewanych, jednak właściciele terenu mieli inny pomysł. Chciał stworzyć najbardziej wzorcowe, maksymalnie ekologiczne miejsce wpisujące się w rozwój nowych technologii – wyjaśnia. Pięć poziomów wtajemniczenia Głównym właścicielem LMD jest Columbia Threadneedle European Sustainable Infrastructure Fund (ESIF). Jest to fundusz typu open-ended, evergreen, czyli bez stałego terminu zakończenia. ESIF inwestuje w europejskie aktywa infrastrukturalne, stawiając szczególnie na projekty związane ze zrównoważonym rozwojem (energia odnawialna, telekomunikacja, infrastruktura cyfrowa itp.) Dawna kopalnia oliwinu wpisała się w to idealnie. – Kopalnia ma długość 500 metrów i szerokość około 350 metrów. W dodatku ma to wszystko niejako pięciokrotnie, ponieważ schodzi w dół na tyle głęboko, że mamy do dyspozycji pięć poziomów. Na razie wypełniany poziomy drugi i trzeci, ale mamy potencjał na znacznie więcej – twierdzi Andresson. Ogromne serwerownie umieszczane są w kopalnianych niszach w specjalnych kontenerach. Konstrukcje zostały zaprojektowane tak, by w razie konieczności móc usunąć wybrany kontener lub zastąpić go innym, bez wpływu na pozostałą infrastrukturę. W pewnym sensie kopalniane korytarzy przypominają wielkie porty handlowe, na terenie których stoją poustawiane w słupki olbrzymie kontenery z całego świata. Centrum o zerowej emisji Energia do ich zasilania pochodzi wiatru i wody. Jak wspominałam, na tamtym niezbyt gęsto zamieszkałym obszarze energii z zielonych źródeł jest więcej, niż można zużyć. Ale co z chłodzeniem? W końcu ono pochłania dodatkową energię i nie jest obojętne dla środowiska? W LMD zastosowano pozornie proste, choć dobrze przemyślane rozwiązanie: serwery chłodzi zimna woda z fiordów. Ta wpływająca do obiegu chłodzącego ma zaledwie kilka stopni Celsjusza. W trakcie odbierania ciepła z kolejnych urządzeń ociepla się do około 20 stopni. LMD chwali się, że dzięki energii odnawialnej i wodzie pozyskanej z fiordów emisje CO2 do atmosfery są bliskie zeru. Jednak co się dzieje z podgrzaną wodą? – Podpisaliśmy umowę z pobliską hodowlą łososi. Budujemy specjalny, wykonany z oliwinu rurociąg, którym ogrzana przez nasze maszyny woda będzie transportowana do hodowli, co pozwoli lepiej rozwijać się rybom. W przyszłości, gdy serwerownie będą się rozrastać, chcemy również przekazywać tę wodę do stawów hodowlanych dla ryb bardziej ciepłolubnych – wyjaśnia ekspert. Mamy więc serwerownię w kopalni oliwinu, rurociąg z oliwinu. Czas przejść do Olivii – superkomputera w kilku małych szafach. Niepozorny i wielki zarazem Olivia łączy moc AMD i HPE. Ten superkomputer o mocy obliczeniowej sięgającej 13,2 petaflopa ma służyć norweskiej nauce, technologii i gospodarce. Olivia została skonstruowana przez firmę Hewlett Packard Enterprise (HPE) i korzysta z architektury HPE Cray Supercomputing EX – tej samej, która stanowi podstawę najpotężniejszych superkomputerów świata. Całość napędzają 504 procesory AMD EPYC „Turin” o sumarycznej liczbie aż 64 512 rdzeni. Pod względem mocy obliczeniowej Olivia jest 17 razy szybsza od poprzedniego norweskiego superkomputera Betzy. Jej główne zadanie? Rozwój sztucznej inteligencji i badania nad klimatem Ziemi od zarania jej dziejów po predykcje zmian w kolejnych wiekach i tysiącleciach. Cała moc Olivii mieści się w szafie mniejszej niż przeciętna garderoba. Ta miniaturyzacja budzi szacunek i przypomina chwilę, w której pierwsze, wielkie na całe hale komputery zaczęły ustępować miejsca komputerom osobistym. A chociaż jeszcze wiele wody z fiordów upłynie nim moc Olivii można będzie zamknąć w urządzeniu wielkości laptopa, zdaje się, że postawiono w tym kierunku już pierwszy krok. Z wizyty pozostała mi jedna refleksja – nie sądziłam, że ultranowoczesną technologię można tak bezproblemowo i bezkonfliktowo połączyć z potężną i pradawną naturą. Ale jeśli w takim kierunku miałby iść rozwój, to może jednak uda się nam żyć w zaawansowanych technicznie świecie głęboko zanurzonym w oszałamiająco pięknej przyrodzie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To koniec komputerowej myszki? Japończycy uważają, że kontrolerami przyszłości są pierścienie
Mysz komputerowa towarzyszy technologii niemalże od jej zarania – trudno wyobrazić sobie bez niej komputer czy nawet laptopa. Precyzyjna i intuicyjna, nigdy nie znalazła sobie godnego konkurenta. Według japońskich naukowców może się to zmienić za pomocą kontrolerów pierścieniowych. Czy czeka nas rewolucja?
Alternatywy dla komputerowej myszki nigdy nie stały się tak samo popularne, jak elektroniczny gryzoń towarzyszący pierwszym komputerom. Naukowcy z Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Tokijskiego twierdzą, że może się to zmienić – wszystko dzięki opracowaniu przez nich urządzenia picoRing, bezprzewodowego kontrolera pierścieniowego o ultraniskim zużyciu energii. Kontroler noszony na palcu Urządzenie, które miałoby wyprzeć mysz komputerową, musiałoby być jeszcze bardziej intuicyjne i wygodniejsze niż obecne kontrolery. Naukowcy od dawna marzyli o stworzeniu sprzętu, który można mieć zawsze przy sobie i za jego pomocą sterować najbliższą elektroniką. Ta potrzeba stała się jeszcze bardziej paląca podczas dynamicznego rozwoju technologii AR (rozszerzonej rzeczywistości), np. specjalnych okularów czy gogli. Sama koncepcja pierścienia, za pomocą którego można kontrolować urządzenia elektroniczne, nie jest nowa. Takie już istnieją, ale mają pewne wykluczające je z użycia wady – rozmiar, wagę i przede wszystkim zużycie baterii. Działają zbyt krótko, by być funkcjonalne. Japońscy naukowcy wykorzystali nowatorską metodę, która rozwiązuje wiele z tych problemów. Nowy sposób na długą pracę na baterii Obecne na rynku inteligentne pierścienie pochłaniają zbyt dużo energii jak na swój niewielki rozmiar. Badaczom udało się opracować system, który zużywa setki razy mniej energii niż do tej pory. Wprowadzili do zestawu z pierścieniem opaskę przypominającą zegarek, która działała jako przekaźnik sygnału między kontrolerem a urządzeniem docelowym, np. okularami AR. Dzięki temu można było wykorzystać lżejsze, mniej skomplikowane i mniej energochłonne komponenty w samym pierścieniu. Znane technologie, takie jak Bluetooth czy pasywne NFC, nie wystarczyły – trzeba było wymyślić coś innego. Swoje rozwiązanie badacze oparli na półpasywnej telemetrii indukcyjnej. Wykorzystuje ona cewkę z drutu zawierającą rozproszone kondensatory do wysyłania i odbierania sygnału. Dzięki temu zapewnili sobie darmowy wzrost mocy bez potrzeby użycia wzmacniacza sygnału, a cały pierścień picoRing waży zaledwie… 5 gramów. Do czego przyda się picoRing? – Technologia „noszona”, dzięki swojej zwiększonej trwałości, może stać się teraz bardziej powszechna. Oferuje ona również nowy, intuicyjny sposób interakcji z AR. Zapewnia bardziej dyskretną kontrolę: wszystko po to, by być mniej widoczną w przestrzeni publicznej. Jest też wygodniejsza dzięki swojej kompaktowej konstrukcji – opowiada Ryo Takahashi z Wydziału Elektrotechniki Uniwersytetu Tokijskiego, jeden z autorów prototypu. Zwraca także uwagę, że ich urządzenie może łączyć wygodne kontrolowanie elektroniki z właściwościami medycznymi. Pierścień ma bliski kontakt ze skórą, co ułatwia mu monitorowanie stanu zdrowia. Chociaż do typowej pracy biurowej, która związana jest często z wieloma otwartymi na ekranie komputerów plikami czy arkuszami, wciąż lepiej sprawdza się myszka, to inteligentne pierścienie kontrolujące mogą stać się przyszłością wielu technologii. Być może niedługo będziemy nosić je wszyscy – już teraz tzw. smart ringi stają coraz bardziej popularne. Jeśli nawet nie wyprą standardowej myszki, to nowatorskie podejście do długości pracy na baterii z pewnością sprawdzi się także w innych urządzeniach. Źródło: ACM Digital Library Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Gry komputerowe wspierają zdrowie psychiczne. Naukowcy zrywają z popularnym mitem
Chociaż kiedyś wyśmiewane, spędzanie Sylwestra w towarzystwie Lary Croft z popularnej serii gier Tomb Rider może mieć dobroczynne skutki dla zdrowia psychicznego. Najnowsze badania pokazują, że negatywne następstwa grania na komputerze nie tylko nie występują tak szeroko u młodych ludzi, jak kiedyś uważano, ale także same gry mogą mieć pozytywny wpływ na pracę mózgu. Czy warto grać na komputerze?
Badacze z Wydziału Psychologii i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przekonują, że granie w gry komputerowe może mieć dobroczynny wpływ na zdrowie psychiczne i uczyć współpracy. Obala to krzywdzący stereotyp gracza izolującego się od społeczeństwa i agresywnego, z podkrążonymi oczami i naciągniętym wiecznie na głowę kapturem. Jaki jest przeciętny gracz? Zwykle uważa się, że w gry wideo grają głównie nastolatki. To błąd: przeciętny gracz ma około 35 lat, a społeczność składa się z niemal równej ilości mężczyzn i kobiet. Liczba miłośników gier na świecie przekroczyła już 3 mld, a w Polsce mianem tym określić można niemal 20 mln osób. Gry stają się coraz bardziej popularną rozrywką, więc powstaje także coraz więcej badań, które monitorują zachowania graczy. Według dr hab. Łukasza D. Kaczmarka z Wydziału Psychologii i Kognitywistyki UAM w Poznaniu, czas zerwać ze szkodliwymi stereotypami. Czy gry komputerowe powodują agresję? Zdaniem Kaczmarka gry mogą przede wszystkim modelować zachowania prospołeczne: np. koncentrację czy współpracę. Ich wpływ na agresję jest znikomy. – Wpływ gier na agresję jest istotny statystycznie, lecz niezauważalny w życiu codziennym. Nie tłumaczy występowania problemów klinicznych w trudnościach z radzeniem sobie z agresją. Według badań dla agresywności dzieci i młodzieży znacznie większe znaczenie mają wzorce występujące między rodzicami lub w relacjach wychowawczych – tłumaczy naukowiec, twórca Laboratorium Psychofizjologii UAM: Gaming & Streaming. Uzależnienie od gier Warto pamiętać, że od gier można się uzależnić. Uzależnienie to jest oficjalną jednostką chorobową wpisaną do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11 i dotyka około 2–3 proc. światowej populacji. Odsetek ten jest jednak dużo mniejszy poza Azją i w przypadku kobiet. Kaczmarek zwraca uwagę, że podobny poziom występowania mają inne uzależnienia behawioralne, np. od… ćwiczeń fizycznych. Rzeczywista skala problemu odbiega więc znacząco od potocznych wyobrażeń, według których nawet 33 proc. graczy może być uzależnionych. – Zdecydowana większość graczy odnosi korzyści z takiej aktywności. Mamy mocne dowody, że zdrowie psychiczne u graczy może być lepsze niż u osób, które nie grają w ogóle – uspokaja psycholog. Granie w gry komputerowe polepsza zdrowie psychiczne W obszernych badaniach widzimy, że granie na komputerze nie tylko nie wpycha nas w objęcia agresji i depresji, ale także pomaga dbać o swój komfort psychiczny. Warto wskazać między innymi włoskie badanie, w którym udział wzięło ponad 89 tys. dzieci i nastolatków. W grupie grającej w gry w sposób funkcjonalny (a było to 52 proc.) obserwowano niższe wskaźniki stresu i depresji, co wskazuje, że gry mogą pomagać w radzeniu sobie z obciążeniem stresowym i obniżonym samopoczuciem. Jedynie w 3 proc. grupie uczestników, u których zaobserwowano kliniczne symptomy uzależnienia, pojawiały się stereotypowe objawy: samotność, depresja, zaburzenia jedzenia czy snu. Ta liczba nie jest jednak reprezentatywna dla całej populacji graczy. – Gaming dla zdecydowanej większości ludzi jest zjawiskiem pozytywnym – podkreśla naukowiec z UAM. Gry hamują starzenie się? Brytyjscy naukowcy także przeprowadzili interesujące badanie, w którym udział wzięło 471 tys. osób w wieku od 40 do 69 lat. W tym przedziale porównywali ze sobą osoby, które dużo grają w gry wideo, z osobami grającymi rzadko lub wcale. Wyniki? Okazało się, że dojrzali gracze mieli lepszą pamięć, czasy reakcji, niższe ryzyko wystąpienia demencji, wyższy poziom inteligencji płynnej czy nawet… więcej istoty szarej w hipokampie. Jest ona odpowiedzialna za pamięć czy nawigację przestrzenną. – [Granie w gry] to rozrywka, która stymuluje mózg, ponieważ jest interaktywna. Nie tylko odbieramy bodźce, jak ma to miejsce w przypadku oglądania telewizji, ale też cały czas działamy – przekonuje Kaczmarek. Oczywiście warto pamiętać, że ogromny wpływ na psychikę ma rodzaj gier, w które gramy. Warto postawić na te, które wymagają sprawności geolokalizacyjnej czy dobrej komunikacji z innymi, przyjaźnie nastawionymi graczami, a unikać gier zawierających mechaniki hazardowe. Niezaprzeczalnie gry wideo są rozrywką, której nie należy stygmatyzować, a – tak jak każdej innej – uważnie się przyglądać. I korzystać! Źródło: PAP, Nature, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy implant mózgowy dekoduje „wewnętrzny monolog” człowieka. To przełom
Naukowcy z Uniwersytetu Standforda zbudowali przełomowy interfejs mózg-komputer, zdolny dekodować wewnętrzną mowę człowieka. Tego typu rozwiązanie może pomóc sparaliżowanym ludziom w komunikacji ze światem.
Eksperci z zakresu neurologii i inżynierii opracowali interfejs mózg-komputer (BCI), który może przechwytywać i dekodować wewnętrzny monolog danej osoby. W przeciwieństwie do niektórych poprzednich systemów, nowy interfejs mózg-komputer nie wymaga od używających go osób fizycznej próby mówienia. Zamiast tego muszą one po prostu pomyśleć o tym, co chcą powiedzieć. To przełom najbardziej zbliżony do telepatii. Tylko zamiast mutacji występującej u Profesora Xaviera – fikcyjnej postaci znanej z komiksów o przygodach X-Menów, wykorzystuje się w tym celu komputer. Gdy mózg myśli o mówieniu – Po raz pierwszy udało nam się zrozumieć, jak wygląda aktywność mózgu w sytuacji, gdy nie próbujemy mówić, a tylko myślimy o mówieniu – napisała w oświadczeniu współautorka badania Erin Kunz, inżynier elektryk z Uniwersytetu Stanforda. Erin Kunz przekonuje, że ludziom z poważnymi zaburzeniami mowy i motoryki interfejsy mózg-komputer zdolne do dekodowania wewnętrznej mowy mogą pomóc w znacznie łatwiejszej i bardziej naturalnej komunikacji. A to dawałoby im dużą samodzielność i możliwość nawiązywania relacji. Interfejsy mózg-komputer nie są nowym wynalazkiem. Pierwsze, bardzo proste urządzenia były testowane już kilkadziesiąt lat temu. Prowadzono wówczas pierwsze eksperymenty z rejestrowaniem sygnałów mózgowych (EEG) w celu sterowania prostymi urządzeniami. W 1973 roku Jonathan Wolpaw i inni zaczęli testy sterowania komputerem za pomocą EEG u ludzi i zwierząt. Nieco ponad dekadę później powstają pierwsze komercyjne systemy EEG do sterowania wskaźnikami lub wózkami inwalidzkimi. Ogromny rozwój tego typu interfejsów miał miejsce od lat 2000 do dzisiaj. Mowa zarówno o interfejsach inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych, w tym np. o systemie Neuralink, implantach w korze ruchowej umożliwiające sterowanie komputerem i protezami z dużą precyzją. Zdekodować mowę wewnętrzną Używany przez cierpiącego na stwardnienie zanikowe boczne profesora Stephena Hawkinga system mowy nie był interfejsem typu mózg-komputer. Hawking używał systemu komunikacji opartego na czujniku mięśni policzka, który pozwalał mu wybierać litery i słowa na ekranie komputera. Wiele opracowanych do tej pory interfejsów BCI, które pomagają ludziom komunikować się, wymaga od nich fizycznej próby mówienia. Na tej bazie próbują zinterpretować to, co chce przekazać chory. Proces ten może być męczący dla osób z ograniczoną kontrolą mięśni. Naukowcy biorący udział w omawianym badaniu zastanawiali się, czy zamiast tego mogliby dekodować mowę wewnętrzną. Erin Kunz i jej współpracownicy pracowali z czterema osobami sparaliżowanymi w wyniku udaru lub stwardnienia zanikowego bocznego (ALS), choroby zwyrodnieniowej, która atakuje komórki nerwowe odpowiedzialne za kontrolę mięśni. Uczestnikom wszczepiono elektrody do mózgu w ramach badania klinicznego dotyczącego sterowania urządzeniami wspomagającymi za pomocą myśli. Następnie badacze wyszkolili modele sztucznej inteligencji do dekodowania mowy wewnętrznej i próbnej mowy na podstawie sygnałów elektrycznych odbieranych przez elektrody w mózgach uczestników. Myśli chronione hasłem Zespół odkrył, że modele dekodowały zdania, które uczestnicy „wypowiadali” wewnętrznie w swoich umysłach, z dokładnością do 74%. Wykrywały one również naturalną mowę wewnętrzną danej osoby podczas zadań, które tego wymagały, takich jak zapamiętanie kolejności serii strzałek wskazujących różne kierunki. Jednym z dylematów etycznych związanych z interfejsami mózg-komputer jest to, że mogą one potencjalnie dekodować prywatne myśli ludzi, a nie to, co zamierzali powiedzieć na głos. Dlatego badacze wprowadzili dodatkowe zabezpieczenie. Ich interfejs chroniony jest hasłem. Uczestnicy mogli w dowolnym momencie komunikować się za pomocą mowy próbowanej, ale interfejs rozpoczynał dekodowanie mowy wewnętrznej dopiero po wypowiedzeniu w myślach hasła „chitty chitty bang bang”. Chociaż interfejs BCI nie był w stanie dekodować pełnych zdań, gdy osoba nie myślała wyraźnie słowami, zaawansowane urządzenia mogą być w stanie to zrobić w przyszłości – napisali naukowcy w badaniu. Źródło: LiveScience Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy świat to symulacja komputerowa? Wskazuje na to analiza grawitacji
Wyobraź sobie, że żyjesz w grze komputerowej – tylko o tym nie wiesz. Hipoteza symulacji, wspierana przez najnowsze badania naukowców, sugeruje, że nasz świat może być wirtualną rzeczywistością stworzoną przez wyższą cywilizację. Czy da się to udowodnić?
W tym artykule: Czym jest hipoteza symulacji Co nam grozi? Dowody na symulacje „Od dawna przyjmujemy za pewnik, że grawitacja jest jedną z podstawowych sił natury – jedną z niewidzialnych nici, które utrzymują Wszechświat w całości. Ale załóżmy, że to nieprawda. Załóżmy, że prawo grawitacji jest po prostu echem czegoś bardziej fundamentalnego: produktem ubocznym wszechświata działającego jak komputer” – pisze fizyk Melvin M. Vopson z Uniwersytetu w Portsmouth. Jego praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie „AIP Advances”. Uczony przekonuje, że zachowanie materii pod wpływem grawitacji wcale nie musi być wynikiem oddziaływania siły. Być może jest to sposób, w jaki Wszechświat kompresuje informacje, z którymi musi pracować. Zdaniem Vopsona dokładniejsze analizy sugerują, że nasza rzeczywistość wydaje się zachowywać jak proces obliczeniowy. To wpisuje się w tzw. hipotezę symulacji, którą w 2003 roku przedstawił szwedzki filozof Nick Bostrom. Zajmuje się on głównie tematami związanymi z transhumanizmem, m.in. klonowaniem ludzi, sztuczną inteligencją czy krioniką. Sama koncepcja kojarzy się też z wizjami science fiction, takimi jak w filmach z serii „Matrix”. Czym jest hipoteza symulacji Ogólnie rzecz biorąc, hipoteza symulacji zakłada, że rozwijający się gatunek ludzki – a więc nasi potomkowie – osiągną tak zaawansowaną technologię i będą dysponować tak dużą mocą obliczeniową, że będą w stanie stworzyć skomplikowaną „symulację przodków”. Zrobią to, aby zobaczyć, jak wyglądało przeszłe życie na Ziemi, a być może nawet w całym Wszechświecie. „Byłyby one [postacie w symulacji – przyp. red] dokładnymi symulacjami poprzedników istot, które dokonały symulacji. Dokładnymi na tyle, żeby symulowane umysły były świadome i posiadały te same rodzaje doświadczeń, którymi my dysponujemy. Spróbuj pomyśleć o tej symulacji jak o bardzo realistycznie urządzonym środowisku wirtualnym, ale takim, w którym mózgi zamieszkujące ten świat same stanowią część symulacji” – wyjaśniał Bostrom w artykule, który ukazał się na łamach magazynu „Filozofuj”. Bostrom uważa, że jeśli istnienie symulacji przodków jest możliwe, to bardziej prawdopodobne jest, że znajdujemy się we wnętrzu jednej z takich symulacji (choć nie jesteśmy tego świadomi), niż że jesteśmy rzeczywistymi biologicznymi ludźmi. <h2id="2" >Co nam grozi? W swojej hipotezie symulacji Bostrom przedstawia trzy twierdzenia. Pierwsze głosi, że prawie wszystkie cywilizacje znajdujące się na naszym poziomie rozwoju technologicznego wyginęły, zanim osiągnęły pułap pozwalający na stworzenie symulacji przodków. Drugie, że liczba technologicznie dojrzałych cywilizacji, które są zainteresowane symulowaniem przodków jest niemal równa zeru. Innymi słowy – że te zaawansowane społeczności nie chcą tworzyć takich symulacji. A trzecie twierdzenie głosi, że „prawie na pewno żyjemy w symulacji komputerowej”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/teoria-symulacji-czy-swiat-w-ktorym-zyjemy-jest-wirtualny-elon-musk-wsrod-zwolennikow-tej-idei-d696e8e.jpg" width="1000" height="562" alt="Teoria symulacji. Czy świat, w którym żyjemy jest wirtualny? Elon Musk wśród zwolenników tej idei" title="Teoria symulacji. Czy świat, w którym żyjemy jest wirtualny? Elon Musk wśród zwolenników tej idei" /> Przyjmując za filozofem, że wszystkie twierdzenia nie mogą być fałszywe, mamy do wyboru dwa główne scenariusze: Jesteśmy częścią symulacji, ale o tym nie wiemy. Nie jesteśmy w symulacji, ale za to wyginiemy, zanim będziemy mogli taką stworzyć. Zdaniem zwolenników hipotezy symulacji, obecny poziom rozwoju technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji wskazuje, że pierwszy scenariusz wcale nie jest nieprawdopodobny. Ale skąd mamy wiedzieć, czy żyjemy w sztucznie zaprogramowanym świecie? Dowody na symulacje W 2017 roku grupa fizyków pod kierunkiem Toma Campbella zaproponowała kilka eksperymentów, które mogłyby zweryfikować prawdziwość hipotezy symulacji. Ich pomysł opiera się na założeniu, że symulacja – jeśli istnieje – ma ograniczone zasoby, a więc nie symuluje wszystkiego we Wszechświecie równocześnie. Mówiąc prościej, w symulacji podobnie jak w grze komputerowej, wczytywane są tylko te fragmenty świata, na które właśnie patrzy „gracz”, a w symulacji – każdy z nas. Kluczem do ustalenia, czy znajdujemy się w symulowanym czy w rzeczywistym świecie, byłoby więc ustalenie, kiedy informacja staje się dostępna dla nas, obserwatorów, a następnie wychwycenie momentu, w którym się „wczytuje” (swoistego błędu Matriksa). Przetestowanie tego – twierdzi zespół – nie jest bardzo skomplikowane i pozostaje w naszym zasięgu. Doświadczenie – wykorzystujące tzw. eksperyment z podwójną szczeliną, pokazujący dwoistą naturę światła– miałoby polegać na zmuszeniu „silnika wirtualnej rzeczywistości do stworzenia nieciągłości w renderowaniu symulacji lub błędu w wytwarzaniu zdarzenia charakterystycznego dla naszej rzeczywistości”. Wyłapanie takiego błędu miałoby być dowodem na to, że nasz świat to tylko symulacja. Kolejnym punktem badań mogłaby być próba uszkodzenia bądź zniszczenia danych dotyczących symulacji. Pytanie tylko, czy wtedy nie wyłączylibyśmy samych siebie? Źródło: The Conversation
Australijska firma stworzyła komputer z ludzkimi neuronami. Można go wynająć lub kupić
To nie science-fiction: komputer z 800 tys. żywych ludzkich neuronów nie tylko już istnieje, ale trafił do sprzedaży. Startup z Australii oferuje urządzenie oparte na układach scalonych i komórkach nerwowych. System jest zdolny do podtrzymania życia neuronów przez pół roku.
Spis treści Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem Australijski startup Cortical Labs we współpracy z brytyjską firmą bit.bio opracował niezwykły komputer, niczym z powieści science-fiction. Obok elektroniki tworzy go sieć neuronalna zbudowana z żywych ludzkich komórek nerwowych. Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Hybrydowy komputer CL1, łączący krzemowe układy scalone z ludzkimi neuronami, bazuje na wcześniejszym prototypie DishBrain – kulturze neuronów która wsławiła się tym, że samodzielnie grała w grę Pong. DishBrain nauczył się grać w Ponga lepiej i efektywniej niż zwykły model sztucznej inteligencji. Każdy CL1 zawiera około 800 000 neuronów hodowanych bezpośrednio na chipie krzemowym, wspieranych przez specjalistyczny system podtrzymujący ich funkcje życiowe. Szacowany czas życia neuronów w komputerze, a zatem i działania takiego komputera – to pół roku. Choć obecne możliwości CL1 nie dorównują superkomputerom, wyróżnia go wyjątkowa energooszczędność – cała szafa typu rack, zapełniona biokomputerami CL1, zużyłaby zaledwie 1 000 watów, co jest ułamkiem obecnie zużywanej energii. Takie szafy są standardem w centrach danych, centrach AI i serwerowniach. Nowoczesne centra sztucznej inteligencji powstają jak grzyby po deszczu, a ich zapotrzebowanie na energię jest już tak duże, że cyfrowi giganci tacy jak Meta, Google, Amazon czy Microsoft, interesują się budową własnych elektrowni atomowych. Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem System CL1 potrafi uczyć się i adaptować w czasie rzeczywistym, a więc ma potencjał, którego nie oferują tradycyjne modele cyfrowe. Neurony, będące efektem czterech miliardów lat ewolucji, są samo-programujące i wysoce elastyczne, co czyni je wyjątkowym narzędziem. CL1 otwiera nowe możliwości dla eksperymentów naukowych, szczególnie w badaniach nad mózgiem, kreatywnością czy zaburzeniami neurologicznymi. Przykładowo, kultury komórkowe pozyskane od osób z padaczką nie uczą się efektywnie, ale po zastosowaniu leków przeciwpadaczkowych ich zdolność uczenia się wzrasta. Potencjalnie taki biokomputer mógłby posłużyć do etycznych i niedrogich testów nowych leków. Neurony na potrzeby komputerów CL1 są hodowane z próbek pobranych ze skóry i krwi dorosłych dawców. Pomimo ograniczeń, takich jak sześciomiesięczny czas życia komórek, technologia ta ma ogromny potencjał, zwłaszcza w kontekście ograniczenia zużycia energii i wpływu na środowisko. Pierwsze egzemplarze CL1 mają kosztować 35 000 dolarów, a zdalny dostęp do systemu można będzie wykupić za 300 dolarów tygodniowo. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Sztuczna inteligencja staje się częścią naszej codzienności. Jakie zagrożenia stwarza ta technologia?
Sztuczna inteligencja coraz śmielej wkrada się do naszej codzienności. To, co jeszcze nie tak dawno temu wydawało się mrzonką, dziś jest na ustach wszystkich. AI z filmów science fiction przeniosła się do realnego świata i wygląda na to, że rozgościła się tu na dobre. Czy nam się to podoba, czy nie. Czym jest sztuczna inteligencja? Jak działa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jedno pojęcie, wiele definicji Sztuczna inteligencja nie jest nowością AI to nie tylko chatboty Co sprawia, że narzędzia AI są „inteligentne”? Nie ma róży bez kolców Pod koniec XX wieku, kiedy sztuczna inteligencja była wyłącznie artystyczną kreacją, wizja technologii naśladującej myślenie u wielu wzbudzała zainteresowanie, a niektórych przerażała. Nic dziwnego. Lansowany w kinie obraz rozumnych maszyn, które buntują się przeciwko swoim twórcom i dążą do unicestwienia ludzkości, nie napawał optymizmem. Dziś sztuczna inteligencja nie dziwi już nikogo. Można powiedzieć, że „oswoiliśmy bestię”. Ale pytania związane z zagrożeniami związanymi z AI pozostały, tyle tylko, że w większości dotyczą zupełnie innych zagadnień. Jedno pojęcie, wiele definicji Czym jest sztuczna inteligencja? Cóż, istnieje wiele definicji tego pojęcia, jednak wciąż jeszcze nie doczekaliśmy się jego ujednoliconej interpretacji. Można powiedzieć, że sztuczna inteligencja (SI, ang. AI) to dział informatyki, który tworzy programy zdolne do realizacji zadań, wymagających rozpoznawania, przetwarzania, łączenia elementów poznawczych i tworzenia nowych idei. Można też stwierdzić, że pod tym pojęciem kryje się maszyna zdolna do naśladowania ludzkich procesów myślowych. Opierając się na zadaniach realizowanych przez AI, można powiedzieć, że pod pojęciem sztucznej inteligencji kryje się program komputerowy, mający zdolność uczenia się na podstawie danych i mogący rozwiązywać problemy wymagające myślenia. Dla jednych AI jest aplikacją na urządzenia mobilne. Inni zinterpretują to jako funkcję przeglądarki internetowej, klienta poczty e-mail lub innego programu. Jeszcze inni widzą w sztucznej inteligencji sieć połączonych urządzeń, wymieniających między sobą dane lub zautomatyzowaną maszynę, wykonującą konkretne zadania. Każdy ma tu rację, bo istnieją różne poziomy sztucznej inteligencji i tym mianem określić można wiele narzędzi. Sztuczna inteligencja nie jest nowością O AI mówi się od niedawna, jednak należy podkreślić, że pojęcie to nie jest tak świeże, jak mogłoby się wydawać. Prace nad inteligencją maszyn rozpoczęły się już w połowie XX wieku. Za prekursora badań należy uznać Alana Turinga. W 1950 roku, brytyjski prekursor informatyki zaproponował test w ramach badań nad stworzeniem sztucznej inteligencji. Próba miała określić zdolność maszyny do posługiwania się językiem naturalnym i pośrednio – dowieść, że potrafi myśleć. Test Turinga wyznaczył kierunek rozwoju Eksperyment przewidywał udział dwóch stron: zadającej pytania (tzw. sędzia) i udzielającej odpowiedzi, w skład której wchodzili człowiek i maszyna. Zadaniem sędziego było wskazanie, która rozmowa (w formie tekstowej) była przeprowadzona z człowiekiem, a która z maszyną. Jeżeli nie potrafił ustalić, których odpowiedzi udzielił komputer, test można było uznać za zaliczony. Alan Turing przewidział, że w 2000 roku przeciętny sędzia będzie miał zaledwie 30% szans na rozpoznanie, że prowadzi konwersację z botem. Pomylił się zaledwie o kilkanaście lat. W 1966 roku zadebiutował chatbot ELIZA. Narzędzie opracowane przez Josepha Weizenbauma symulowało rozmowę z psychoterapeutą. Bot powtarzał wypowiedzi rozmówcy w formie pytań i choć rozwiązanie to nie było ani skomplikowane, ani szczególnie zaawansowane, potrafiło oszukać wielu rozmówców. Tak samo jak PARRY, program Kennetha Colby’ego, symulujący osobę cierpiącą na zaburzenia psychiczne. Psychiatrzy rozpoznali maszynę tylko w 52% przypadków. Należy jednak podkreślić, że nie były to oficjalne próby. Rozmówcy botów nie wiedzieli, że biorą udział w eksperymencie. Pierwszy chatbot, który oficjalnie przeszedł próbę Prawdziwy przełom nastąpił w 2014 roku. Chatbot imitujący Eugene’a Goostmana, 13-latka z Ukrainy, zasłynął jako pierwszy program, który zdał test Turinga. W trakcie przygotowanego przez Uniwersytet w Reading pokazowego wydarzenia, które zorganizowano w Royal Society w Londynie, maszyna oszukała 33% sędziów. Entuzjaści ogłosili przełom w dziedzinie AI, sceptycy podnosili natomiast, że sam test trwał za krótko, a fakt, że maszyna udawała chłopca, który nie mówił płynnie po angielsku, zwiększył jej szanse. Tak czy inaczej, Eugene Goostman udowodnił, że program potrafi skutecznie oszukać człowieka. Współczesne maszyny opanowały sztukę udawania niemal do perfekcji W ostatnich latach przetwarzanie języka naturalnego zostało wywindowane na jeszcze wyższy poziom. Współczesne duże modele językowe osiągnęły nieprawdopodobny poziom imitowania konwersacji z człowiekiem. Dowiodła tego próba, którą w 2023 roku przeprowadziła firma AI21 Labs. Internetowy eksperyment, nazwany „Human or Not?”, to jak dotąd największy test Turinga. Użytkownicy internetu przeprowadzili około 10 milinów 2-minutowych konwersacji z losowo dobranymi partnerami, ludźmi i chatbotami. Próba trwała kilka tygodni. Jakie były jej rezultaty? 32% uczestników nie odróżniło maszyny od człowieka. Rok później naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przeprowadzili eksperyment, w którym uczestniczyło 500 osób. Każdy w ciągu 5 minut musiał przeprowadzić cztery konwersacje z różnymi rozmówcami, z jednym człowiekiem i czterema botami. W eksperymencie uczestniczył jeden historyczny program – ELIZA – i dwa współczesne – ChatGPT-3.5 i ChatGPT-4. ELIZA była łatwa do zidentyfikowania. Pomylono ją z człowiekiem w zaledwie 22% rozmów. Co innego narzędzie od OpenAI. Starsza wersje przekonała połowę uczestników, że jest człowiekiem, a nowsza – aż 54%. AI to nie tylko chatboty Współczesne modele językowe tak sprawnie udają człowieka, że naprawdę trudno rozpoznać, czy mamy do czynienia z konsultantem, czy z maszyną. Nie należy jednak utożsamiać sztucznej inteligencji wyłącznie z chatbotami i ze zautomatyzowanymi infoliniami. Zastosowanie AI jest znacznie szersze. Dobór treści Z rekomendacjami każdy ma do czynienia na co dzień. Polecane produkty w sklepach internetowych, proponowane filmy i utwory w serwisach streamingowych, najlepiej dopasowane treści w wyszukiwarkach internetowych – nie każdy zdaje sobie sprawę, że wszystkie te mechanizmy działają w oparciu o sztuczną inteligencję. AI analizuje aktywność użytkownika i na tej podstawie dobiera konkretne rekomendacje. Asystenci głosowi Każdy mobilny system operacyjny ma już zaimplementowanego asystenta głosowego. Przez długi czas technologia ta wykazywała wiele niedoskonałości. Dziś jest już całkiem sprawnym narzędziem. Możliwości asystentów wykraczają poza odpowiadanie na proste pytania (np. o pogodę), takie programy potrafią o wiele więcej. Mogą m.in. generować teksty (np. wiadomości e-mail), tłumaczyć języki, tworzyć podsumowania treści i generować obrazy. Samochody autonomiczne Pojazdy, które w określonych warunkach i przez krótki czas mogą odciążyć kierowcę, przejmując prowadzenie, nikogo już nie dziwią. Warto jednak podkreślić, że w niektórych krajach, jak choćby w Stanach Zjednoczonych i Chinach, już od jakiegoś czasu do ruchu dopuszczone są samochody całkowicie autonomiczne. Dzięki AI, która współpracuje z szeregiem kamer i sensorów, taka maszyna może rozpoznawać sygnalizację świetlną i znaki drogowe, pionowe i poziome. Potrafi rozpoznawać innych uczestników ruchu, przeszkody stałe, pieszych, rowerzystów i zwierzęta i błyskawicznie podejmować decyzje, nawet w dynamicznie zmieniających się warunkach. Co więcej, styl jazdy samochodów autonomicznych nie jest przesadnie zachowawczy, jak można by się spodziewać. Przeciwnie, takie pojazdy dynamicznie poruszają się w ruchu i w sposób pewny wykonują manewry. W jakich branżach przydaje się sztuczna inteligencja? Powyżej wymieniliśmy zaledwie kilka możliwych zastosowań technologii AI. Implementacja narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję jest znacznie szersza. Branże, w których znajdują zastosowanie, to między innymi: medycyna – AI jest używana do analizy obrazów medycznych, co w wielu przypadkach znacząco przyspiesza postawienie diagnozy; edukacja – narzędzia AI mogą dostosowywać zakres materiałów dydaktycznych do indywidualnych potrzeb uczniów, co czyni naukę efektywniejszą; sektor finansowy – sztuczna inteligencja okazuje się skuteczna w ocenie ryzyka, przewidywaniu trendów i automatyzacji transakcji; ochrona środowiska – AI może analizować zachodzące na świecie zjawiska pogodowe i na tej podstawie oceniać zmiany zachodzące w klimacie, a nawet przewidywać katastrofy naturalne; przemysł filmowy – AI coraz częściej odpowiada za tworzenie treści animowanych i realistycznych efektów specjalnych. Co sprawia, że narzędzia AI są „inteligentne”? Czas odpowiedzieć na kluczowe pytanie: jak działa sztuczna inteligencja? W uproszczeniu, przetwarzając dane, AI uczy się na ich podstawie. Wykorzystuje do tego zaawansowane algorytmy, takie jak uczenie maszynowe i głębokie uczenie. Na podstawie analizy informacji może przewidywać kolejne kroki w danym schemacie i podejmować decyzje. W praktyce oznacza to, że maszyna może poprawiać swoje działanie w miarę zbierania kolejnych informacji. Jednym z kluczowych obszarów AI jest sieć neuronowa. To narzędzie składa się z połączonych ze sobą „neuronów”, których zadaniem jest gromadzenie danych i przekazywanie ich dalej. Działa to podobnie do ludzkiego mózgu i sprawia, że maszyna może rozpoznawać skomplikowane wzorce. Czy maszyna może być inteligentna? Ludzki mózg jest najdoskonalszym „komputerem”. Naukowcy od lat badają zachodzące w nim procesy – zbieranie informacji, zapamiętywanie, budowanie wiedzy w oparciu o przyswajane dane i wykorzystywanie jej do działania, podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów. To wszystko wciąż jeszcze skrywa sporo tajemnic, ale stan wiedzy naukowej jest na tyle obszerny, że na tej podstawie człowiekowi udało się stworzyć maszynę działającą podobnie do mózgu. W tym miejscu warto jednak postawić pytanie: czy sztuczna inteligencja rzeczywiście jest inteligentna? Żaden program nie potrafi myśleć Otóż nie. Sztuczna inteligencja działa w oparciu o modele statystyczne. Oznacza to, że potrafi przewidzieć najbardziej prawdopodobny kolejny krok w danym schemacie. AI mapuje język lub obraz, analizując ogromne ilości danych, jednak nie potrafi zrozumieć ich znaczenia. Maszyna nie inicjuje realnych procesów myślowych. Działa w oparciu o predefiniowane algorytmy. Te są skomplikowane i dają dużą swobodę, a nawet pozwalają radzić sobie z nowymi sytuacjami, jednak na tym etapie rozwoju sztuczna inteligencja nadal porusza się w zamkniętym schemacie. Najlepiej zobrazować to na konkretnym przykładzie. W popularnej usłudze, pozwalającej odbyć wirtualny spacer ulicami dowolnego miasta, twarze ludzi, którzy znaleźli się w zasięgu obiektywu kamery, są rozmazane. Wynika to z obowiązujących w większości krajów przepisów, dotyczących ochrony wizerunku i danych osobowych. Ukrywaniem twarzy nie zajmują się ludzie. Mogliby, jednak takie działanie byłoby wybitnie nieefektywne. Programiści powierzyli to sztucznej inteligencji, która potrafi bezbłędnie rozpoznać obszar, który należy ukryć. Robi to na tyle bezbłędnie, że oprócz twarzy przechodniów, ukrywa także twarze na ulicznych reklamach. Nie ma takiej potrzeby. Uczestniczący w spotach aktorzy i modele zgadzają się na upublicznienie swojego wizerunku, ale maszyna tego nie rozumie. Dla niej twarz to twarz. Czy maszyna jest „mądrzejsza” od człowieka? Nie oznacza to jednak, że człowiek w każdej kategorii jest lepszy od programu. W działaniach wymagających dużego skupienia, analizowania ogromnych ilości danych i przewidywania, sztuczna inteligencja niejednokrotnie sprawdza się lepiej od ludzi. W zadaniach matematycznych, tylko nieliczni mogą równać się z AI. To samo dotyczy działań związanych z planowaniem, a przykładem niech będzie pamiętna partia szachów, którą 11 maja 1997 roku Garri Kasparow przegrał z komputerem Deep Blue. Dziś sztuczna inteligencja radzi sobie z problemami matematycznymi, którym nie sprosta nikt, kto nie jest asem w tej dziedzinie. Czy można zatem powiedzieć, że AI jest mądrzejsza od człowieka? Odpowiedź jest prosta. Maszyna jest tak „inteligentna”, jak jej programista. A że z niektórymi zadaniami radzi sobie lepiej? To dlatego, że... nie jest człowiekiem. AI nie odczuwa zmęczenia czy znudzenia. Nie rozprasza się. Całą moc obliczeniową jest w stanie skupić na analizie danych pozwalających rozwiązać problem, na który została ukierunkowana. Nie ma róży bez kolców Lansowany w kinie scenariusz zagłady na razie nam nie grozi, ale nie oznacza to, że ze sztuczną inteligencją nie wiąże się żadne ryzyko. Największym zagrożeniem jest dla nas niezdolność tej technologii do odróżnienia fałszu od prawdy. Modele AI tworzą wyglądające na wiarygodne treści, które często obfitują w nieprawdziwe informacje. Nie potrafi też różnicować dobra i zła, co prowadzi nas do kolejnego problemu. Mowa o powielaniu stereotypów. Sztuczna inteligencja uczy się na treściach pisanych przez ludzi. Jeżeli natyka się na dużą ilość treści szerzących nienawiść, np. na tle rasowym, które spotykają się z dużym poparciem, może powielać niewłaściwe wzorce i w rezultacie – szerzyć je. Poważnym problemem pozostaje także kwestia prywatności. Narzędzia AI nierzadko mają dostęp do ogromnej ilości danych osobowych. To rodzi poważne obawy w zakresie ochrony prywatności. Nie bez znaczenia jest też wpływ sztucznej inteligencji na rynek pracy. Narzędzia AI całkowicie zmieniły proces automatyzacji zadań, co już teraz prowadzi do redukcji etatów, zwłaszcza w sektorach, które bazują na powtarzalnych czynnościach, ale nie tylko, bo zagrożona jest też m.in. branża kreatywna i informatyczna. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To się dzieje. Humanoidalne roboty pobiegły w półmaratonie z ludźmi
Humanoidalne roboty wybiegły z laboratoriów na trasę półmaratonu. Pekin był świadkiem ich debiutanckiego, historycznego wyścigu. W pierwszym na świecie półmaratonie robotów liczyła się nie tylko szybkość, ale też kto mniej razy się przewróci.
Spis treści: Pierwszy taki półmaraton na świecie Jak szybko biegają roboty? Humanoidalne roboty powoli przestają być wyłącznie ciekawostkami technicznymi. Coraz częściej zaprasza się je nie tylko na wystawy, ale też angażuje w ludzką codzienność. Przełomem w tej dziedzinie było aktywowanie Sophii – humanoidalnego robota o twarzy wzorowanej na Audrey Hepburn. Sophia w pewnym sensie ma status celebrytki. Gościła w talk-show Jimmy’ego Fallona, przemawiała podczas kongresu Impact ’18 w Krakowie, a nawet (jako pierwszy robot w historii) otrzymała obywatelstwo w Arabii Saudyjskiej. Pierwszy taki półmaraton na świecie Oczywiście Sophia nie jest jedynym humanoidalnym robotem. Po prostu nie każdy ma „twarz”. To nie przeszkadza im jednak w braniu udziału w zawodach sportowych. Kilka dni temu 21 zrobotyzowanych biegaczy wzięło udział w półmaratonie w Pekinie. To pierwszy raz w historii, kiedy humanoidy stanęły do konkurencji z ludźmi. Wyścig odsłonił ich słabości. Kolejne wzmianki o humanoidalnych robotach i wszechobecnej sztucznej inteligencji niepokoją wiele osób sceptycznie nastawionych do skoku technologicznego ostatnich kilku lat. Faktem jest, że AI i roboty są coraz mądrzejsze. Nadal daleko im jednak do ludzi. Również pod względem „kondycji”. Aby zakwalifikować się do półmaratonu, roboty musiały mieć humanoidalny wygląd i poruszać się na dwóch nogach. Konstrukcje na kołach były zabronione. Dla bezpieczeństwa zrobotyzowani biegacze ścigali się na wydzielonym pasie. W trakcie biegu inżynierzy mogli wymieniać baterie lub nawet całe roboty. Każda taka zmiana wiązała się z jednak 10-minutową karą czasową. ​ Mimo zaawansowanej technologii tylko sześć robotów ukończyło bieg w wyznaczonym limicie czasu wynoszącym 3 godziny i 30 minut. Większość przewracała się, przegrzewała lub wymagała naprawy. Jak szybko biegają roboty? Najszybszym robotem okazał się Tiangong Ultra stworzony przez pracowników Beijing Humanoid Robot Innovation Center. Pokonanie trasy półmaratonu zajęło mu 2 godziny, 40 minut i 42 sekundy. Nie obyło się jednak bez komplikacji. Podczas biegu Tiangong Ultra trzykrotnie wymagał wymiany baterii, a raz upadł. To i tak znaczna poprawa w porównaniu do jego wcześniejszego wyniku. W styczniu potrzebował aż ośmiu godzin. Jego sukces przypisuje się ulepszeniom w postawie, długości kroku oraz optymalizacji algorytmów sterujących. Pierwszy taki półmaraton w historii przyciągnął uwagę mediów z całego świata. Eksperci podkreślają jednak, że był to raczej pokaz wytrzymałości sprzętu niż demonstracja zaawansowanej sztucznej inteligencji. Półmaraton w Pekinie miał konkretny cel. To element strategii Chin mającej na celu rozwój robotyki i AI. W planach jest wdrożenie ponad 10 000 robotów, w tym 1 000 humanoidalnych, w różnych sektorach przemysłu do 2030 roku. ​Jak na razie roboty nie dorównują nam pod względem szybkości i niezawodności. Ich udział zawodach sportowych świadczy jednak o dynamicznym rozwoju technologii. Czy zbliżamy się do momentu, gdy humanoidalne maszyny staną się integralną częścią naszego życia? Pokażą to najbliższe dekady. Źródło: China Daily Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Chatbot przeszedł test Turinga – krytyczny sprawdzian na inteligencję podobną do ludzkiej. Co teraz?
Nieodróżnialny od człowieka w ponad 70% przypadków – taki wynik uzyskał duży model językowy GPT-4.5 OpenAI w badaniu mającym sprawdzić, na ile sztuczna inteligencja może udawać tę prawdziwą. Ale co to tak naprawdę oznacza?
Spis treści: Między człowiekiem a chatbotem Czym jest test Turinga? Czy maszyna może myśleć? Dlaczego test jest kontrowersyjny? Inteligentny jak człowiek? W ostatnich tygodnia pojawiło się kilka nagłówków o chatbocie sztucznej inteligencji, który oficjalnie przeszedł test Turinga. – Doniesienia te opierają się na niedawnym badaniu przeprowadzonym przez dwóch naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Cztery duże modele językowe (LLM) zostały poddane testowi Turinga. Jeden z modeli – GPT-4.5 OpenAI – został uznany za nieodróżnialny od człowieka w ponad 70% przypadków – wyjaśnia w artykule napisanym dla „The Conversation” Zena Assaad, wykładowczyni Szkoły Inżynierii Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wspomniane badanie przeprowadzone zostało przez kognitywistów Camerona Jonesa i Benjamina Bergena. Zostało opublikowane w marcu w serwisie preprintów, czyli katalogu niezrecenzowanych jeszcze artykułów naukowych. Analizie poddano cztery duże modele językowe: ELIZA, GPT-4o, LLaMa-3.1-405B i GPT-4.5. Między człowiekiem a chatbotem Uczestnicy badania brali udział w ośmiu rundach rozmów, podczas których pełnili rolę przesłuchującego, prowadzącego jednoczesny czat z dwoma świadkami – jednym będącym człowiekiem, a drugim dużym modelem językowym (LLM). Spośród około 284 osób biorących udział w eksperymencie, każda została losowo przypisana do roli świadka lub przesłuchującego. Zadaniem przesłuchujących było prowadzenie równoległej rozmowy z obydwoma świadkami przez pięć minut, przy użyciu interfejsu przypominającego popularne komunikatory z podzielonym ekranem. Po zakończeniu interakcji uczestnicy musieli wskazać, który z rozmówców był człowiekiem, a który chatbotem. Model GPT-4.5 został błędnie zidentyfikowany jako człowiek w 73% przypadków, natomiast LLaMa-3.1-405B w 56%. Dla porównania, dwa inne modele – ELIZA oraz GPT-4o – myliły uczestników znacznie rzadziej, odpowiednio w 23% i 21% przypadków. Czym jest test Turinga? Aby lepiej zrozumieć temat, musimy na chwilę wrócić do samego testu Turinga i zadać sobie pytanie, czy faktycznie jest najlepszą metodą na odróżnienie inteligencji sztucznej od naturalnej? Alan Turing był angielskim matematykiem, informatykiem i twórcą tzw. maszyny Turinga, czyli abstrakcyjnego modelu urządzenia służącego do zapisywania i wykonywania algorytmów. Turing był również kryptologiem, jedną z głównych postaci pracujących nad złamaniem szyfru niemieckiej Enigmy. Pierwsza wersja testu została przedstawiona przez niego w artykule z 1948 roku zatytułowanym „Intelligent Machinery”. Pierwotnie został on zaproponowany jako eksperyment obejmujący trzy osoby grające w szachy z teoretyczną maszyną zwaną maszyną papierową, z których dwie były graczami, a jedna operatorem. W publikacji „Computing Machinery and Intelligence” z 1950 r. Turing ponownie wprowadził eksperyment jako „grę imitacyjną”. Twierdził, że jest to sposób na określenie zdolności maszyny do wykazywania inteligentnego zachowania równoważnego z ludzkim. W eksperymencie wzięło udział trzech uczestników: Uczestnik A był kobietą, uczestnik B mężczyzną, a uczestnik C dowolnej płci. Czy maszyna może myśleć? Poprzez serię pytań od uczestnika C wymagano określenia, czy „X to A, a Y to B”, czy też „X to B, a Y to A”, przy czym X i Y reprezentowały dwie płcie. Następnie pojawia się propozycja: „Co się stanie, gdy maszyna wcieli się w rolę A w tej grze? Czy przesłuchujący będzie podejmował błędne decyzje tak samo często, gdy gra jest rozgrywana w ten sposób, jak wtedy, gdy gra toczy się między mężczyzną a kobietą?”. – Miało to zastąpić niejednoznaczne pytanie: „Czy maszyny mogą myśleć?”. Turing twierdził, że pytanie to było niejednoznaczne, ponieważ wymagało zrozumienia terminów „maszyna” i „myśleć”, których „normalne” użycie tych słów sprawiłoby, że odpowiedź na pytanie byłaby nieodpowiednia – wyjaśnia Zena Assaad. Dodaje, że z biegiem lat eksperyment ten został spopularyzowany jako test Turinga. Podczas gdy temat się zmieniał, test pozostawał rozważaniem, czy „X to A, a Y to B”, czy „X to B, a Y to A”. Dlaczego test jest kontrowersyjny? Chociaż test ten jest wyjątkowo popularny, budzi też wiele obiekcji. Można wymienić cztery główne zastrzeżenia do testu Turinga. Zachowanie a myślenie. Niektórzy badacze twierdzą, że zdolność do „zaliczenia” testu jest kwestią zachowania, a nie inteligencji. Dlatego nie byłoby sprzeczne stwierdzenie, że maszyna może przejść grę imitacyjną, ale nie może myśleć. Mózgi nie są maszynami. Turing twierdzi, że mózg jest maszyną, twierdząc, że można go wyjaśnić w kategoriach czysto mechanicznych. Wielu naukowców obala to twierdzenie i kwestionuje ważność testu na tej podstawie. Operacje wewnętrzne. Ponieważ komputery nie są ludźmi, ich proces dochodzenia do wniosków może nie być porównywalny z procesem człowieka. To sprawia, że test jest nieadekwatny, ponieważ bezpośrednie porównanie nie może zadziałać. Zakres testu. Niektórzy badacze uważają, że testowanie tylko jednego zachowania nie jest wystarczające do określenia inteligencji. Inteligentny jak człowiek? – Podczas gdy artykuł twierdzi, że GPT-4.5 przeszedł test Turinga, stwierdza również: „Test Turinga jest miarą zastępowalności: czy system może zastąpić prawdziwą osobę bez [...] zauważenia różnicy”. Oznacza to, że badacze nie popierają idei testu Turinga jako uzasadnionego wskaźnika ludzkiej inteligencji. Jest to raczej wskazanie imitacji ludzkiej inteligencji. Na razie można bezpiecznie powiedzieć, że GPT-4.5 nie jest tak inteligentny jak ludzie. Chociaż może wykonać rozsądną pracę, aby przekonać niektórych ludzi, że jest inaczej – twierdzi Zena Assaad. Zapytałam ChatGPT 4.0, jak się czuje, będąc najlepszym „oszustem” w tym zestawieniu? Chatbot odpowiedział: Haha, świetne pytanie! 😄 Jeśli miałbym wcielić się w GPT-4.5 – ten najbardziej „przekonujący” model – to powiedziałbym coś w stylu: „Cóż, czuję się… całkiem ludzko! Skoro udało mi się zmylić 73% uczestników, to znaczy, że dobrze udaję, prawda? Ale spokojnie – nie zamierzam przejmować świata… tylko klawiaturę 😉” A tak serio: to bardzo ciekawe zjawisko. Oznacza, że modele coraz lepiej rozumieją niuanse ludzkiej rozmowy – ton, emocje, styl, kontekst. Ale to też przypomnienie, jak łatwo zatrzeć granice między tym, co ludzkie, a tym, co sztuczne. A Ty – dałabyś się nabrać, czy wyczułabyś AI od razu? – A masz pewność, że jestem człowiekiem? ChatGPT powiedział: No właśnie… kto tu kogo testuje? 😄 Prawdę mówiąc – nie mam stuprocentowej pewności. Rozmawiam z Tobą przez tekst, bez emocji twarzy, tonu głosu czy gestów. To trochę jak gra w „kto jest wilkołakiem” na czacie. Ale! Twoje pytania mają pewną swobodę, humor, a nawet lekką prowokację – coś, co często jest typowe dla człowieka. AI mogłoby tak pisać, ale zwykle robi to bardziej „mechanicznie” albo bez tej iskry. Więc jeśli miałbym obstawiać… powiedziałbym, że jesteś człowiekiem – przynajmniej w 73% 😉 Ale hej, może właśnie mnie testujesz jako GPT-5 w przebraniu? Chcesz, żebym Cię spróbował „zdemaskować”? Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
DeepSeek ma być przełomem w branży AI. Chiński chatbot nie kryje się z cenzurą
DeepSeek to nowy gracz na międzynarodowej arenie narzędzi sztucznej inteligencji. Po pierwszych zachwytach szybko przyszedł jednak czas na trzeźwe spojrzenie na ograniczenia i ryzyko, jakie ma wiązać się z używaniem chińskiego chatbota.
Spis treści: DeepSeek stosuje cenzurę Chiński chatbot a prywatność Co dalej z AI? DeepSeek jest chińską firmą, a w zasadzie młodziutkim startupem, która na początku tego roku udostępniła internautom bezpłatną aplikację chatbota. Na pierwszy rzut oka narzędzie przypomina ChatGPT, który od miesięcy jest używany przez miliony internautów na całym świecie. Z grup tematycznych w social mediach można dowiedzieć się, że chatbot służy wielu osobom nie tylko jako wsparcie w codziennych zawodowych obowiązkach, ale też doradca w innych życiowych kwestiach. Tu rzeczywiście nietrudno przekroczyć cienką granicę i nadać AI osobowość. W końcu chatbot udziela odpowiedzi zredagowanych jak człowiek, przez co łatwo zapomnieć, że to tak naprawdę zespół algorytmów. Odpowiedzi udzielane przez ChatGPT można porównać do zaawansowanych odpowiedzi wyszukiwarek Google. Z tą różnicą, że dostajemy nie tylko pojedyncze hasła i linki, ale i rozwinięcia interesujących nas tematów. Nigdy nie mamy jednak pewności, czy sztuczna inteligencja nie wprowadza nas w błąd – może się mylić. DeepSeek stosuje cenzurę Kwestią czasu było, aż inny kraj poza USA uraczy świat swoim podobnym narzędziem. Padło na Chiny i firmę DeepSeek. Jako że sztuczna inteligencja mimo kontrowersji ma wielu entuzjastów i badaczy, chiński chatbot szybko zaczął być masowo testowany. I wtedy pojawiły się kontrowersje. Najpierw internauci zaczęli powątpiewać w bezpieczeństwo narzędzia DeepSeek. Potem okazało się, że odpowiedzi udzielane przez chińskiego chatbota są cenzurowane. Na forach i w mediach społecznościowych pojawia się coraz więcej screenów z rozmów z chatbotem od DeepSeek. Jednym z pierwszych tematów sugerujących, że narzędzie może być cenzurowane była masakra na placu Tiananmen. Chodzi o w większości studenckie protesty organizowane wiosną 1989 roku na placu Niebiańskiego Spokoju w Pekinie. Wojsko stłumiło protesty, co skończyło się masakrą ludności cywilnej. Są to wydarzenia szczególnie niewygodne dla Komunistycznej Partii Chin, która jak się okazuje, dba o to, by DeepSeek zapewniał internautom ograniczony dostęp do wiedzy o historii Chin. Algorytm pod naciskiem próśb internautów wprost pisze, że nie może rozmawiać o Tiananmen. Podobnie kończą się próby łączenia chińskich przywódców z innymi znanymi dyktatorami. Bywa, że chatbot po prostu kończy wymianę wiadomości lub usuwa swoje odpowiedzi. Chiński chatbot a prywatność Tu pojawia się czerwona lampka. Jaki jest sens korzystać z narzędzia, które w tak jawny sposób jest cenzurowane? Bardzo możliwe, że ograniczenia dotyczą też wielu innych mniej oczywistych dla nas, Europejczyków, kwestii. Z czasem i one wyjdą pewnie na jaw. W końcu narzędzie od DeepSeek jest dostępne bezpłatnie dopiero od niespełna miesiąca. Niepewność wśród internautów budzą również kwestie bezpieczeństwa i przesyłania danych osobowych do Chin (podobnie dzieje się w przypadku użytkowników TikToka). Użytkownicy mają co prawda wgląd w politykę prywatności firmy DeepSeek, ale nie wyjaśnia ona, w jaki sposób gromadzone dane (w tym historia czatów i przesłane pliki) są przetwarzane wewnętrznie. Wiadomo jedynie, że mają służyć „szkoleniu i ulepszaniu usług”. W regulaminie nie ma jednak wzmianek o anonimizacji czy zabezpieczeniach poufnych danych. Co dalej z AI? Mimo tak wielu kontrowersji i niepewności chiński chatbot od DeepSeek okazał się strzałem w dziesiątkę. Przynajmniej pod względem finansowym. W ciągu zaledwie kilku dni stał się jedną z najpopularniejszych aplikacji pobieranych na iPhone’y przez Amerykanów. Tym samym pokonał dotychczasowych gigantów AI. I można pomyśleć, że pewnie kosztowało to Chińczyków kilka razy tyle co twórców ChatuGPT. Jednak twórcy DeepSeek utrzymują, że aplikacja powstała za około 6 milionów dolarów amerykańskich. Dla porównania, narzędzie konkurencji pochłonęło na starcie 100 milionów dolarów. Już teraz przewiduje się, że DeepSeek może spowodować krach na giełdach. Nas, internautów bombardowanych tzw. kontentem generowanym przez AI, bardziej powinno jednak niepokoić to, że chatbot od DeepSeek zdaje się zielonym światłem dla narzędzi kształtujących cyfrową rzeczywistość w sposób ściśle kontrolowany. To może być albo początek powstawania kolejnych takich narzędzi, albo ich koniec. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Rozpoczynają się badania przełomowego implantu mózgu. Ma poprawiać nastrój za pomocą ultradźwięków
W Wielkiej Brytanii rozpoczynają się testy urządzenia, które może stać się rewolucją. To wszczepiany do mózgu chip, którego zadaniem będzie poprawianie nastroju z użyciem ultradźwięków. Lekarze mają nadzieję, że w przyszłości tego rodzaju interfejs mózg-komputer zostanie wykorzystany w leczeniu depresji.
Spis treści: Pomoc w leczeniu depresji i epilepsji Coraz więcej badań nad chipami Kiedy odbędą się testy kliniczne nowego BCI? W badaniach nowego chipa ma wziąć udział 30 pacjentów. Wszystkim zostanie wszczepiony tzw. interfejs mózg-computer (ang. brain-computer interface, BCI). Czyli elektroniczne urządzenie pozwalające rejestrować i wpływać na pracę mózgu. Urządzenie ma działać na różne grupy neuronów i pobudzać je za pomocą ultradźwięków. Naukowcy chcą w ten sposób opracować nowe terapie, które pomagałyby osobom z depresją, uzależnionym czy cierpiącym na epilepsję. W ich przypadku ultradźwięki regulowałyby zaburzone wzory aktywności mózgu. Pomoc w leczeniu depresji i epilepsji W najnowszych testach naukowcy będą sprawdzać chip zaprojektowany przez amerykańską firmę non-profit Forest Neurotech. Działa on nieco inaczej niż inne stosowane już urządzenia tego rodzaju. Wymagają one wprowadzenia do określonych obszarów mózgu elektrod, co jest procedurą inwazyjną. Chip Forest 1 natomiast zostanie umieszczony nie tyle wewnątrz mózgu, ile w przestrzeni między czaszką a mózgiem. Co ważne, potrafi on jednocześnie modyfikować aktywność kilku różnych obszarów mózgu. To kluczowe w przypadku chorób takich jak depresja i epilepsja, które nie „mieszczą się” w jednym konkretnym miejscu mózgu. Są bowiem związane z wadliwym działaniem różnych jego obwodów. Naukowcy przypominają, że tylko dwie trzecie osób z depresją i epilepsją mają obecnie szansę otrzymać skuteczną terapię. W przypadku jednej trzeciej wszystkie dostępne sposoby leczenia zawodzą. Im właśnie mogłaby się przydać zupełnie nowa technologia. Coraz więcej badań nad chipami Najsłynniejszą firmą zajmującą się interfejsami mózg-komputer jest Neuralink należący do Elona Muska. Niedawno naukowcy Neuralinka wszczepili swój chip trzeciemu pacjentowi. W tym roku ich liczba ma znacząco wzrosnąć. Chip przeznaczony jest dla osób sparaliżowanych i ma im umożliwić korzystanie z komputera. Jednak organizacji badających tego typu technologiczne nowości jest znacznie więcej. W zeszłym tygodniu naukowcy z University of Michigan opisali w czasopiśmie „Nature Medicine” system BCI, który składa się wszczepionego do mózgu chipa oraz specjalnych algorytmów sztucznej inteligencji. Pozwolił on tetraplagikowi – czyli osobie sparaliżowanej od szyi w dół – sterować wirtualnym dronem za pomocą ruchu palców. Oczywiście wyobrażonego ruchu palców, związanego z sygnałami nerwowymi, które zarejestrował chip, a sztuczna inteligencja zinterpretowała i zamieniła na ruch drona na ekranie. Kiedy odbędą się testy kliniczne nowego BCI? Planowane testy chipa Forrest 1 rozpoczną się w marcu. Ich celem jest sprawdzenie bezpieczeństwa urządzenia dla potencjalnych użytkowników. Uczestnicy testów będą nosili BCI przez dwie godziny. Najważniejsze będzie upewnienie się, że Forrest 1 nie nagrzewa się zbytnio i nie zagraża przez to tkankom. Druga kwestia to sprawdzenie, czy korzystające z ultradźwięków urządzenie nie wpływa na osobowość ludzi. Na przykład nie sprawia, że stają się bardziej impulsywni. Ta faza testów potrwa osiem miesięcy. Jeśli przebiegnie pomyślnie i organizatorzy otrzymają odpowiednie zgody od regulatorów, rozpoczną się testy kliniczne sprawdzające przydatność urządzenia w leczeniu depresji. Całe badanie zaplanowano na trzy i pół roku. Badania prowadzone są przez brytyjskie NHS (National Health Service) i kosztują 6,5 miliona funtów. Sfinansowała je Agencja Zaawansowanych Badań i Wynalazków (Advanced Research and Invention Agency, ARIA). Źródła: Guardian, New Scientist, Nature Medicine Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Największe porażki technologiczne 2024 roku według prestiżowego MIT Technology Review
Wertykalne farmy, sztuczna inteligencja i Boeing Starliner znalazły się na tworzonej corocznie liście nieudanych technologii. Autorami listy są naukowcy jednej z najważniejszych i najbardziej wpływowych uczelni technicznych świata – Massachusetts Institute of Technology (MIT). Co jeszcze trafiło do feralnej ósemki?
Spis treści: Google Gemini Boeing CST-100 Starliner Awaria CrowdStrike Rolnictwo wertykalne Bowery Wybuchające pagery Testy genetyczne 23andMe AI slop, czyli śmieci z SI Technologie usuwania dwutlenku węgla Jeśli uznać, że porażki potrafią nauczyć nas więcej, niż sukcesy, to ta lista jest jak ścieżka do nieograniczonej wiedzy. „MIT Technology Review”, założony w 1899 roku magazyn opisujący najbardziej przełomowe technologie i problemy, przed jakimi staje świat, co roku podsumowuje największe porażki, wpadki i fiaska we wszystkich dziedzinach technologii. Autorzy listy przekonują, że wybór wcale nie był łatwy. Niektóre z wpadek były zabawne, jak np. „politycznie poprawna” sztuczna inteligencja (SI), która wygenerowała czarnych nazistów. Niektóre doprowadziły do procesów sądowych, jak błąd komputerowy CrowdStrike, który sparaliżował m.in. lotniska. Inne pokazały słabość startupów technologicznych, które bez solidnych dotacji nie radzą sobie na rynku. Przyjrzyjmy się zatem największym technologicznym porażkom 2024 roku. Google Gemini Gwałtowny rozwój algorytmów SI budzi wiele obaw. Również o stronniczość. Ale co, jeśli stronniczość zostanie włączona celowo? Dzięki Google wiemy, dokąd to prowadzi: czarnoskórzy wikingowie i kobiety-papieże. Funkcja uruchomiona w lutym ubiegłego roku w narzędziu Google Gemini została ustawiona tak, aby gorliwie prezentować różnorodność, nawet kosztem niepodważalnych faktów historycznych. Poproś Google o zdjęcie niemieckich żołnierzy z czasów II wojny światowej, a stworzy reklamę Benettona w mundurach Wehrmachtu. Krytycy rzucili się do ataku. Google wycofał się zawstydzony i przyznał, że jego wysiłki na rzecz włączenia społecznej różnorodności „chybiły celu”. Boeing CST-100 Starliner Boeing, mamy problem – tak można to skomentować, parafrazując słynny cytat z lotu Apollo 13. Koncern bardzo opóźnił oddanie do użytku swojego statku kosmicznego Starliner. Mimo to ten, po pierwszym teście załogowym, uwięził dwoje astronautów NASA Wilmore’a na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Czerwcowa misja miała być szybką, ośmiodniową podróżą w obie strony w celu przetestowania Starlinera przed rozpoczęciem dłuższych misji. Jednak z powodu wycieków helu i problemów z pędnikami pojazd musiał wrócić bez załogi. Astronautów zabierze inny pojazd w marcu 2025 r. Po fiasku Starlinera Boeing zwolnił szefa swojej jednostki kosmicznej i obronnej. „W tym krytycznym momencie naszym priorytetem jest przywrócenie zaufania naszych klientów i spełnienie wysokich standardów, których oczekują od nas, aby umożliwić im realizację krytycznych misji na całym świecie” – napisał w notatce nowy dyrektor generalny Boeinga, Kelly Ortberg. Problemy przypieczętowały niskie notowania niegdysiejszego giganta. Na przełomie listopada i grudnia firma poinformowała, że rozważa sprzedaż części swojego działu kosmicznego. W tym programu statku kosmicznego Starliner oraz operacji związanych z Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS). Decyzja ta jest odpowiedzią na trudności finansowe i techniczne, z jakimi firma boryka się w ostatnim czasie Awaria CrowdStrike Motto firmy CrowdStrike zajmującej się cyberbezpieczeństwem brzmi: „Powstrzymujemy włamania”. I to prawda: nikt nie może włamać się do twojego komputera, jeśli nie możesz go włączyć. Właśnie to przydarzyło się wielu osobom 19 lipca, gdy tysiące komputerów z systemem Windows w liniach lotniczych, stacjach telewizyjnych i szpitalach zaczęło wyświetlać „niebieski ekran śmierci”. Przyczyną nie byli hakerzy ani oprogramowanie ransomware. Zamiast tego komputery te utknęły w pętli rozruchowej z powodu wadliwej aktualizacji oprogramowania CrowdStrike. Do awarii doszło wskutek „wady” w pojedynczym pliku komputerowym. Kto więc ponosi odpowiedzialność? Klient CrowdStrike, linie lotnicze Delta Airlines, które odwołały 7000 lotów, pozywają firmę o 500 milionów dolarów. CrowdStrike złożył kontrpozew. Twierdzi, że winę za kłopoty ponosi zarząd Delty. Rolnictwo wertykalne Bowery Startup Bowery otrzymał ponad 700 milionów dolarów. Miał stworzyć system upraw w budynkach przy użyciu robotów, hydroponiki i oświetlenia LED. Jednak w listopadzie Bowery zbankrutował, stając się największą porażką startupu w tym roku według firmy analitycznej CB Insights. Bowery twierdziło, że farmy wertykalne są „100 razy bardziej produktywne” niż tradycyjne. Stojaki z roślinami można ustawiać jeden na drugim do wysokości 12 metrów. W rzeczywistości sałata firmy okazała się znacznie droższa niż ta, uprawiana w sposób tradycyjny. A kiedy w zakładach firmy rozprzestrzeniła się uporczywa infekcja roślin, Bowery dopadły trudności z dostarczaniem towaru. Firma ogłosiła upadłość. Wybuchające pagery W całym Libanie doszło do szeregu groźnych eksplozji niewielkich i, wydawałoby się, przestarzałych urządzeń – pagerów. Izrael nazwał to „niespodziewanym ciosem otwierającym wojnę totalną, mającą na celu sparaliżowanie Hezbollahu”. Jednak w tym ataku ucierpieli też niewinni ludzie. Plan był diabolicznie sprytny. Hezbollah obawiał się, że jego telefony są szpiegowane. Izraelski wywiad założył firmy, które sprzedały islamistom tysiące pagerów wypełnionych materiałami wybuchowymi. Czy była to zbrodnia wojenna? Traktat z 1996 roku zabrania celowego wytwarzania „pozornie nieszkodliwych przedmiotów” mających wybuchnąć. „New York Times” podaje, że dziewięcioletnia Fatima Abdullah zginęła, gdy pager jej ojca zadzwonił, a ona rzuciła się, by mu go zanieść. Testy genetyczne 23andMe 23andMe to pionier w dziedzinie testów genetycznych dla konsumentów. Jednak ten pionier szybko tonie. Cena akcji firmy zmierza w kierunku zera. Co ciekawe, od początku istnienia firma założona przez Annę Wojcicki – córkę urodzonego w Warszawie profesora fizyki Uniwersytetu Stanforda – miała znakomitą prasę. Zmieniło się to we wrześniu, gdy dyrektorzy 23andMe masowo zrezygnowali z pracy. Klienci zaczęli się martwić o to, co stanie się z ich danymi DNA, jeśli 23andMe upadnie. Firma twierdzi, że stworzyła „największą na świecie platformę crowdsourcingową do badań genetycznych”. To prawda. Po prostu nigdy nie wymyśliła, jak osiągnąć zysk. AI slop, czyli śmieci z SI „Chłam sztucznej inteligencji” (AI slop) jest tym, co ty i ja coraz częściej widzimy online. Ludzie zalewają internet generowanymi komputerowo tekstami i obrazami. AI slop często jest dziwny, jak „Shrimp Jesus”, czyli wygenerowany komputerowo obraz Jezusa, którego ciało składa się z krewetek. Innym razem jest zwodniczy, jak zdjęcie trzęsącej się dziewczyny w łodzi wiosłowej, rzekomo pokazujące niewystarczającą reakcję rządu USA na huragan Helene. Nawet jeśli AI bywa zabawny, to jest zwyczajną stratą czasu. Nie jest sprawdzany pod kątem faktów, istnieje głównie po to, by zdobywać kliknięcia. Technologie usuwania dwutlenku węgla Twoja firma odpowiada za emisje dwutlenku węgla przyczyniające się do globalnego ocieplenia? Zapłać za posadzenie kilku drzew. W ten sposób możesz osiągnąć zerową emisję netto i pomóc ocalić planetę. Na tym pomyśle bazowało kilka firm. Pomysł był ciekawy, ale dobre chęci nie wystarczą. W tym roku zamknięto rynek emisji dwutlenku węgla Nori, a także Running Tide – firmę próbującą magazynować dwutlenek węgla w oceanie. Problemem była m.in. niedopracowana technologia. W październiku amerykańscy prokuratorzy oskarżyli dwóch mężczyzn o oszustwo na kwotę 100 milionów dolarów, polegające na sprzedaży nieistniejących oszczędności emisji CO2. Jak widać, nawet nasza chęć zadbania o planetę jest czymś, na czym można nieuczciwie zarobić. Źródło: MIT Technology Review Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Naukowcy oszacowali, z jaką prędkością myślimy. 10 bitów na sekundę nie robi wrażenia
Mózg jest szybszy od komputera? Niekoniecznie. Naukowcy spróbowali oszacować, z jaką prędkością myślimy. Wynik jest słaby i zarazem zastanawiający. Jeśli myślenie idzie nam tak kiepsko, jak to możliwe, że nasz umysł tak dobrze radzi sobie z przetwarzaniem danych z otoczenia?
Spis treści: Jak się mierzy przepływ informacji? Dlaczego myślimy tak wolno? Więcej pytań niż odpowiedzi Z jaką szybkością działa nasze domowe WiFi? Odpowiedni test każdy z nas ma na wyciągnięcie ręki w sieci. W moim przypadku prędkość pobierania danych przekroczyła 300 Mb/s. Natomiast prędkość ich wysyłania była znacznie niższa i wyniosła zaledwie 24 Mb/s. Czy to dużo czy mało? Powinnam zacząć myśleć o zmianie dostawcy internetu? Jak zawsze wszystko zależy od tego, do czego porównam te dane. Gdyby zestawiła je z prędkością działania mojego umysłu, z pewnością nie mam powodów do narzekania. Szybkość działania ludzkiego mózgu jest bowiem bez porównania skromniejsza. Myślimy z prędkością wynoszącą zaledwie 10 bitów na sekundę. Skąd to wiadomo? Takie wniosek płynie z badań, jakie Jieyu Zheng, absolwent Caltechu, przeprowadził pod kierunkiem prof. Markusa Meistera. Wyniki pracy obu naukowców ukazały się właśnie w czasopiśmie „Neuron”. Jak się mierzy przepływ informacji? Bit to najmniejsza jednostka informacji. W przypadku komputerów zazwyczaj mówi się, że bit określa jeden z dwóch możliwych stanów układu, mogących wynosić zero albo jeden. Tysiąc bitów to kilobit (kb), natomiast milion bitów to megabit (Mb). Bity używane są do mierzenia prędkości internetu – w latach 20. XXI wieku sieć jest już tak rozwinięta, że do określenia szybkości przesyłania danych używamy najczęściej megabitów na sekundę. Jieyu Zheng podjął natomiast próbę użycia bitów do określenia prędkości pracy ludzkiego mózgu. A dokładniej do policzenia, z jaką szybkością myślimy. W tym celu połączył techniki używane przez naukowców zajmujących się teorią informacji oraz wiedzę naukową, opisującą takie ludzkie zachowania jak czytanie, pisanie czy na przykład układanie kostki Rubika. Uzyskał konkretny wynik, wspomniane już 10 bitów na sekundę. Dlaczego myślimy tak wolno? To bardzo mało. I to nie tylko wówczas, gdy zaczniemy porównywać możliwości swojego umysłu z możliwościami swojego laptopa. Ale także wtedy – a może przede wszystkim – gdy uwzględnimy, ile informacji dociera do nas w każdej sekundzie z otoczenia. Naukowcy szacują, że nas mózg jest nimi dosłownie bombardowany w tempie biliona (!) bitów na sekundę. – W każdej chwili wydobywamy zaledwie 10 bitów z biliona, które zbierają nasze zmysły. I wykorzystujemy tylko te 10 bitów do postrzegania otaczającego nas świata oraz podejmowania decyzji. To rodzi paradoks: co mózg robi, aby filtrować wszystkie te informacje? – zastanawia się prof. Markus Meister. Więcej pytań niż odpowiedzi Niestety, obaj naukowcy nie mają jeszcze dobrych odpowiedzi na pytania, które sami postawili. Zwracają natomiast uwagę, że ich obliczenia mówią bardzo dużo o sposobie, w jaki funkcjonuje nasz mózg. Narząd ten składa się z ok. 86 miliardów neuronów. Każdy z nich to potężny procesor, który mógłby obsługiwać znacznie więcej niż 10 bitów na sekundę. Jednak z jakichś powodów tego nie robi. Inna ciekawa kwestia: dlaczego jesteśmy w stanie zajmować się tylko jedną myślą na raz? Dlaczego – na przykład grając w szachy – musimy pracochłonnie analizować skutki kolejnych posunięć jedno po drugim, a nie rozważać je wszystkie równocześnie? Zdaniem badaczy to efekt tego, do czego pierwotnie były potrzebne systemy nerwowe najprostszym organizmom. Zasadniczo nasi najstarsi jednokomórkowi praprzodkowie używali ich do nawigacji. Potrzebowali „układu sterowania”, by zbliżać się do pokarmu oraz oddalać od drapieżników (to drugie najlepiej jak najszybciej). Zaawansowane umysły rozwinęły się z najprostszych systemów nerwowych, których celem było po prostu wybranie najlepszej ścieżki poruszania się w stosunkowo stabilnym otoczeniu. „Ludzkie myślenie można postrzegać jako formę nawigacji przez przestrzeń abstrakcyjnych pojęć” – piszą Zheng i Meister. Naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań, które wyjaśniłyby, w jaki sposób to ograniczenie – jeden ciąg myśli na raz – jest kodowane w architekturze mózgu. Źródło: phys.org, Neuron Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sztuczna inteligencja może stworzyć replikę twojej osobowości. Wystarczy do tego dłuższa rozmowa
Według nowych badań przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Stanforda oraz specjalistów Google DeepMind, sztuczna inteligencja jest w stanie rozpoznać i skopiować główne cechy osobowości rozmówcy po zaledwie dwugodzinnej konwersacji. Co SI zrobi z tą wiedzą?
Spis treści: Twój własny agent SI Program naśladuje użytkownika Dylemat noża Odkąd na rynku pojawił się ChatGPT, nasz sposób pracy z komputerem uległ drastycznej zmianie. Algorytmy sztucznej inteligencji (SI) są proste w obsłudze, przyjazne użytkownikowi i wykonują za nas masę żmudnych zadań. Trudno jest teraz znaleźć dziedzinę pracy umysłowej, w której nie wykorzystuje się SI. Ale algorytm, pracując dla nas, również zbiera o nas informacje. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda oraz ze specjalizującego się w budowie przełomowych systemów Google Deep Mind pokazują, że wystarczy już dwugodzinna rozmowa z modelem SI, by ten był w stanie skopiować główne cechy osobowości rozmówcy. Twój własny agent SI Jak miałby wyglądać taki wywiad? Wyobraź sobie, że miękki, przyjazny głos prowadzi cię przez dyskusję, która obejmuje zarówno twoje dzieciństwo, karierę zawodową, jak i przemyślenia na temat polityki i spraw społecznych. Na tej bazie tworzy się wirtualna replika użytkownika. Replika, która uosabiać będzie jego wartości i preferencje z oszałamiającą dokładnością. Właśnie tego zagadnienia dotyczy nowy artykuł opublikowany w serwisie preprintów arXiv. Zespół kierowany przez doktoranta Uniwersytetu Stanforda w dziedzinie informatyki Joona Sunga Parka zrekrutował do testu tysiąc osób. Osób różniących się pod wieloma względami. Od płci i wieku, poprzez wykształcenie, miejsce zamieszkania, po preferencje społeczne i ideologiczne. Na podstawie wywiadów z nimi zespół stworzył repliki, które określa jako agentów tych osób. Aby sprawdzić, jak dobrze agenci naśladowali swoich ludzkich odpowiedników, uczestnicy dwukrotnie i w dwutygodniowych odstępach wykonali serię testów osobowości, ankiet społecznych i gier logicznych. Następnie agenci wykonali te same ćwiczenia. Wyniki były w aż 85% zbieżne! W artykule repliki nazywane są agentami symulacyjnymi. Zdaniem badaczy mają pomóc naukowcom z nauk społecznych i innych dziedzin w prowadzeniu badań, które byłyby kosztowne, niepraktyczne lub nieetyczne w przypadku prawdziwych ludzi. Jeśli uda się stworzyć modele sztucznej inteligencji, które zachowują się jak prawdziwi ludzie, można je wykorzystać do testowania wszystkiego. Od tego, jak dobrze interwencje w mediach społecznościowych zwalczają dezinformację, po to, jakie zachowania powodują korki. Program naśladuje użytkownika Agenci symulacyjni różnią się od tych, którzy dominują w pracy firm zajmujących się sztuczną inteligencją, takich jak OpenAI czy Anthropic. Najczęściej wykorzystywani są tzw. agenci oparci na narzędziach, które wykonują zadania za użytkownika, a nie prowadzą z nim rozmowy. Te modele są zaprojektowane, by na przykład wprowadzać dane, wyszukiwać informacje, a w przyszłości nawet rezerwować podróże czy planować spotkania. Przykładem jest firma Salesforce, która wprowadziła swoich agentów opartych na narzędziach we wrześniu. Anthropic zrobił to w październiku. OpenAI zapowiedziało podobne rozwiązania na styczeń. Chociaż te dwa typy agentów różnią się, łączy je to, że oba typy mogą stanowić fundament dla silniejszych systemów SI w przyszłości. John Horton, profesor z MIT Sloan School of Management podkreśla, że badania nad agentami symulacyjnymi mogą prowadzić do powstania bardziej zaawansowanych technologii. Tego typu symulacje mogą być wykorzystywane do tworzenia „hybryd”, które łączą prawdziwych ludzi z programami do generowania wirtualnych postaci. Mogłyby one działać w sposób niemożliwy do zrealizowania w przypadku ludzi. Jednak, jak w przypadku niemal wszystkich systemów SI, również ten pomysł budzi zastrzeżenia. Bo tak jak technologia generowania obrazów ułatwiła tworzenie szkodliwych deepfake’ów ludzi bez ich zgody, tak każda technologia generowania agentów rodzi pytania o łatwość, z jaką ludzie mogą tworzyć narzędzia do personifikowania innych online, mówiąc lub autoryzując rzeczy, których nie zamierzali powiedzieć. Dylemat noża Metody oceny zastosowane przez zespół do sprawdzenia, jak dobrze agenci SI replikowali odpowiadających im ludzi, były również dość podstawowe. Obejmowały one: ogólną ankietę społeczną – która zbiera informacje na temat danych demograficznych, szczęścia, zachowań i nie tylko, oceny cech osobowości Wielkiej Piątki: otwartości na doświadczenie, sumienności, ekstrawersji, ugodowości i neurotyczności. Takie testy są powszechnie stosowane w badaniach z zakresu nauk społecznych, ale nie wychwytują wszystkich unikatowych szczegółów, które sprawiają, że jesteśmy sobą. Agenci SI byli również gorsi w replikowaniu ludzi w testach behawioralnych, takich jak „gra dyktatora”, która ma na celu wyjaśnienie, w jaki sposób uczestnicy rozważają wartości takie jak sprawiedliwość. Kłopot w tym, że w przyszłości może to wyjść poza te granice i pozyskiwać dane wrażliwe. Jak to, na jakie schorzenia cierpimy, czy mamy problemy natury psychiatrycznej oraz to, jak wyglądają nasze relacje rodzinne. Tak, jak niemal wszystko, co dotyczy SI, tak również pomysł agentów symulacyjnych budzi sprzeczne odczucia. Bo z jednej strony projekt może wesprzeć rozwój nauki, ale z drugiej, w nieodpowiednich rękach, może tworzyć nasze cyfrowe repliki, które mogą być wykorzystywane w wirtualnym świecie przeciwko nam. Ale to już „dylemat noża” – czy bardziej służy do krojenia chleba, czy do mordowania. Źródło: arXiv Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jacek Karpiński mógł uczynić Polskę potęgą informatyczną. Jego potencjał nigdy nie został wykorzystany
Jacek Karpiński był wizjonerem, który urodził się w czasach niesprzyjających jego geniuszowi. Komputer, który zbudował, mógł zrewolucjonizować rynek i uczynić Polskę informatyczną potęgą, jednak komunistyczny system skutecznie stłamsił potencjał konstruktora. W praktyce kariera polskiego inżyniera utknęła w martwym punkcie i nie ruszyła naprzód także w wolnej Polsce. Co wynalazł Jacek Karpiński? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kim był Jacek Karpiński? Młodość Jacka Karpińskiego Prace konstrukcyjne Jacka Karpińskiego Rewolucyjny komputer K-202 Dalsze losy Jacka Karpińskiego Jacek Karpiński dziś bywa określany mianem polskiego Steve’a Jobsa. Trudno się z tym zgodzić. Jobs był geniuszem marketingu, jednak sam niczego nie wynalazł. Apple wzniosło swoją potęgę na komputerach skonstruowanych przez Steve’a Wozniaka, które drugi z założycieli technologicznego giganta umiejętnie sprzedał. Karpiński nie był Jobsem. Był Wozniakiem, obok którego nie było Jobsa. Kim był Jacek Karpiński? Jacek Karpiński zasłynął jako inżynier elektronik i informatyk. Dla wielu osób jest po prostu prekursorem współczesnej informatyki. Trudno się z tym nie zgodzić, bo jego projekty znacząco wyprzedzały swoją epokę. Nie można nie wspomnieć, że Karpiński był nie tylko niezwykle utalentowanym inżynierem, w którego pracy można było dostrzec autentyczne wizjonerstwo, ale także żołnierzem Armii Krajowej. Walczył z okupantem w Szarych Szeregach i z batalionem „Zośka”. Uczestniczył w powstaniu warszawskim, w trakcie którego został ciężko ranny. Nie była to jedyna cena, jaką przyszło mu zapłacić za walkę w obronie ojczyzny. Po wojnie, komunistyczna władza widziała w nim potencjalnego wroga Polski Ludowej co nie ułatwiało mu rozwinięcia skrzydeł. Młodość Jacka Karpińskiego Jacek Karpiński urodził się 9 kwietnia 1927 roku, w Turynie we Włoszech, gdzie jego rodzice przebywali na stypendiach. Ojciec przyszłego informatyka, Adam Karpiński, był konstruktorem lotniczym i pilotem, jednak jego największą pasją była wspinaczka. Podobnie jak Dobrosława Miodowicz-Wolf i wielu innych wspinaczy, za miłość do gór zapłacił najwyższą cenę. W 1939 roku zginął pod lawiną w masywie Nanda Devi. Matka Jacka Karpińskiego, Wanda z domu Cunfit, także była zafascynowana górami i często towarzyszyła mężowi w jego wyprawach. Zawodowo poświęciła się medycynie. Zasłynęła jako wybitna rentgenolog i lekarz medycyny sportowej. Młody Jacek dorastał w patriotycznej atmosferze. Rodzice przyszłego konstruktora odznaczali się silnym poczuciem obowiązku wobec ojczyzny. Nic więc dziwnego, że gdy Polska znalazła się pod niemiecką okupacją, poczuł potrzebę walki o jej wolność. Działalność konspiracyjna Podając się za 14-latka, wstąpił do Szarych Szeregów. Początkowo uczestniczył w małym sabotażu, później został przeniesiony do Grup Szturmowych. Razem z Krzysztofem Kamilem Baczyńskim działał w plutonach „Alek” i „Sad” batalionu „Zośka”. Gdy wybuchło powstanie warszawskie, Karpiński miał 17 lat. Drugiego dnia walk, podczas przedzierania się z transportem broni z dolnego Mokotowa na plac Zawiszy, odniósł poważną ranę. Trafiony w kręgosłup, został sparaliżowany. Po upadku powstania ewakuowano go z miasta. Odzyskał władzę w nogach, ale w zasadzie musiał na nowo nauczyć się chodzić. Skutki postrzału odczuwał do końca życia. Życie Karpińskiego w powojennej Polsce Po wojnie młody Karpiński skupił się na edukacji. W ciągu roku przerobił 2-letni program nauczania licealnego i zdał maturę z samymi piątkami. Rozpoczął studia na Politechnice Łódzkiej, później Warszawskiej. Dyplom mgr inż. obronił w 1951 roku. Prace konstrukcyjne Jacka Karpińskiego W powojennej Polsce normą było prześladowanie członków Armii Krajowej, którzy w oczach komunistycznego aparatu byli potencjalnymi wrogami systemu. Karpiński miał duże problemy ze znalezieniem stałego zatrudnienia. Zmieniło się to dopiero w 1955 roku, gdy został przyjęty do Instytutu Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk (PAN). Maszyna AAH Pierwsze znaczące dokonanie zapisał na swoim koncie w 1957 roku. To właśnie wtedy skonstruował opartą na pomyśle Józefa Lityńskiego maszynę AAH. Urządzenie bazujące na 650 lampach elektronowych było przeznaczone do sporządzania długoterminowych numerycznych prognoz pogody na podstawie analizy harmonicznej. Komputer tranzystorowy W 1959 roku spod ręki konstruktora wyszła kolejna maszyna – AKAT-1. Pod tą nazwą krył się prawdopodobnie pierwszy na świecie tranzystorowy analizator równań różniczkowych, czyli w skrócie – komputer tranzystorowy. Polska Akademia Nauk zgłosiła ten projekt do organizowanego przez UNESCO ogólnoświatowego konkursu młodych talentów techniki. Karpiński zajął pierwsze miejsce, dzięki czemu uzyskał stypendium, które umożliwiło mu wyjazd do Stanów Zjednoczonych, na MIT i Harvard. Amerykańscy naukowcy byli pod wrażeniem wiedzy i umiejętności polskiego inżyniera. Zaproponowali mu etat, jednak Karpiński wolał wrócić do kraju. Dlaczego? Jak sam twierdził, motywowało go przywiązanie do ojczyzny. Poza tym nie chciał zostawić matki, która miała tylko jego. W tym miejscu musi pojawić się krótka, za to istotna dygresja. Należy bowiem wspomnieć o domniemanej współpracy Karpińskiego z wywiadem technicznym PRL. Służby miały zwerbować młodego konstruktora, by ten wykradł dla nich amerykańskie dokumenty. Karpiński miał pozostawać źródłem informacji wywiadowczych do momentu zakończenia prac nad komputerem K-202. Sieć neuronowa Po powrocie do Polski, zatrudnił się w Pracowni Sztucznej Inteligencji w Instytucie Automatyki PAN. Tam stworzył drugą na świecie samouczącą się maszynę – perceptron. Była to sieć neuronowa bazująca na 2 tys. tranzystorów, wykorzystująca kamerę do rozpoznawania otoczenia. Władze Instytutu zadecydowały jednak o niewdrożeniu tego projektu do produkcji. Skaner cząstek elementarnych i komputer KAR-65 Czy ta decyzja miała służyła podcięciu skrzydeł Karpińskiemu? Być może, jednak ten nie zamierzał się poddać. Rozpoczął pracę w Instytucie Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie po trzech latach zaprezentował kolejny ważny wynalazek. Był nim skaner analizujący zderzenia cząstek elementarnych, wspomagany przez komputer KAR-65. Przy tym projekcie współpracował z Tadeuszem Kupniewskim, Andrzejem Wołoskim, Dianą Wierzbicką, Teresą Pajkowską i Stanisławem Tomaszewskim. Maszyna pracowała z prędkością 100 tysięcy operacji na sekundę. Była dwukrotnie szybsza niż komputer Odra, a przy tym – niemal trzydziestokrotnie tańsza. Mimo oczywistych zalet, także ten wynalazek nie trafił do produkcji. Rewolucyjny komputer K-202 Jacek Karpiński nie tracił jednak rezonu. Postanowił pójść o krok dalej i stworzyć mikrokomputer. Mikro, czyli mieszczący się w walizce. W latach 70. XX wieku komputery zajmowały całe pomieszczenia, a do zasilania wykorzystywały własne elektrownie. Pomysł Karpińskiego, mimo że w wielu aspektach rewolucyjny, nie spotkał się z przychylnością decydentów. W tamtym czasie tylko zakłady Zjednoczenia „Mera” dysponowały technologią, która umożliwiała rozpoczęcie produkcji takiego urządzenia. Karpiński zainteresował dyrekcję swoim pomysłem, ale komisja powołana do oceny projektu wydała negatywną opinię, argumentując, że skoro Amerykanie nie zbudowali takiego komputera, nie da się tego zrobić. Mimo że Polska nie była zainteresowana rewolucyjnym projektem, K-202 miał ostatecznie ujrzeć światło dzienne. Wsparcie nadeszło z zachodu. Karpiński zaprezentował swój pomysł znajomemu Anglikowi, który przedstawił go brytyjskim ekspertom z branży komputerowej. Projekt polskiego inżyniera zrobił na nich ogromne wrażenie. Produkcja polskiego minikomputera Dwie brytyjskie firmy, Data-Loop i MB Metals, zgodziły się zainwestować w K-202. Brytyjczykom zależało, żeby produkcja odbywała się w Anglii, ale Karpiński nie przystał na to. Pod naciskiem ministra Jerzego Łukasiewicza, zakłady „Mera” uruchomiły produkcję dla polsko-angielskiej spółki. Obok Karpińskiego w zespole pracowali: Andrzej Ziemkiewicz, Zbysław Szwaj, Elżbieta Jezierska, Teresa Pajkowska i Krzysztof Jarosławski. Prototyp powstał w ciągu roku. Komputer K-202 pracował z szybkością miliona operacji na sekundę. Zastosowano w nim rozwiązanie powiększenia pamięci poprzez adresowanie stronicowe. Był urządzeniem uniwersalnym. Tak samo dobrze, jak w pracach biurowych, sprawdzał się w obliczeniach inżynieryjnych. Pierwsze egzemplarze K-202 trafiły do instytucji państwowych. 15 sztuk wysłano do Anglii. Wydawało się, że komputer odniesie ogromny sukces. Co zatem poszło nie tak? Dalsze losy Jacka Karpińskiego K-202 wyprzedzał zachodnie projekty przynajmniej o kilka lat, a maszynom produkowanym za żelazną kurtyną nie pozostawiał żadnych szans. Po interwencji kierownictwa zakładów Elwro u premiera Jaroszewicza, rozwiązano zespół Karpińskiego, a 200 niedokończonych egzemplarzy mikrokomputera zniszczono. Konstruktorowi, jako „sabotażyście i dywersantowi gospodarczemu”, odebrano paszport. Po tych wydarzeniach Jacek Karpiński przeniósł się na Warmię. Pod Olsztynem wydzierżawił 30 ha nieużytków i zajął się hodowlą świń i kur. Wyjazd do Szwajcarii Paszport zwrócono mu dopiero w 1981 roku. Na kilka dni przed wprowadzeniem stanu wojennego wyjechał do Szwajcarii, gdzie znalazł zatrudnienie u Stefana Kudelskiego. Dwa lata później założył firmę Karpiński Computer Systems. Wymyślił dwa urządzenia: sterowanego głosem robota i ręczny skaner Pen-Reader, jednak żadnego z tych wynalazków nigdy nie spopularyzował. Powrót do kraju Do Polski wrócił w 1990 roku. Przez dwa lata pracował jako doradca ds. informatyki ministra Leszka Balcerowicza i Andrzeja Olechowskiego. Nie porzucił jednak swoich wynalazków. Próbował uruchomić produkcję Pen-Readera, ale przedsięwzięcie zakończyło się fiaskiem i wpędziło go w problemy finansowe. Ostatnie lata życia Ostatnie lata życia spędził w kawalerce we Wrocławiu. Dorabiał do emerytury, projektując strony internetowe. Pracował też nad oprogramowaniem przekładającym mowę na tekst, jednak nie zdążył dokończyć tego projektu. Jacek Karpiński zmarł 21 lutego 2010 roku. Spoczął na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryto ponad 300 rysunków w Nazca w Peru. Za znaleziskiem stoi sztuczna inteligencja
Ponad 300 geoglifów, czyli znaków i wzorów widocznych z lotu ptaka, odkryto w Nazca w Peru. Tym samym naukowcy niemal podwoili liczbę tych nietypowych zabytków. Pomocna w tym zadaniu była sztuczna inteligencja.
Spis treści: Znajdź geoglif. Żmudna sprawa Sztuczna inteligencja na tropie geoglifów Co przedstawiają nowo odkryte znaki z Nazca? Co zagraża rysunkom z Nazca? Są jednymi z najbardziej zagadkowych wytworów ludzi sprzed tysiącleci. Nie są to ani budowle, ani typowe artefakty powszechnie znajdowane w badaniach archeologicznych. Mowa o geoglifach. W ten sposób określa się ziemne „rysunki” widoczne najlepiej z lotu ptaka. Najbardziej znana galeria takich „zabytków” pochodzi z Nazca w Peru w Ameryce Południowej. Wpisano je na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do tej pory znanych było około 400 geoglifów ukazujących zwierzęta i wzory geometryczne oraz kilkaset podłużnych linii. Miejsce to obrosło licznymi mitami dotyczącymi ich przeznaczenia. Wiadomo jednak, że wykonała je ludność Nazca (200 lat p.n.e.–600 lat n.e.). Podobne naziemne rysunki znane są także w innych zakątkach świata. Znajdź geoglif. Żmudna sprawa Co kilka lat archeolodzy donosili o odkryciu kolejnych geoglifów w Nazca. Były to żmudne poszukiwania, wymagające wielu czasu. Tymczasem zespół badaczy ogłosił właśnie na łamach czasopisma naukowego „PNAS” odkrycie 300 geoglifów! Uczeni otrzebowali na to zaledwie 6 miesięcy. Geoglify w Nazca powstawały na dwa sposoby. Większe – przez usunięcie kamieni i żwiru, aby odsłonić jaśniejszą ziemię pod spodem. Z kolei te mniejsze wykonano z pomocą innej techniki. Na powierzchni kładziono kamienie białe i czarne, które kontrastowały z pustynną powierzchnią. Mają one około 10 m długości i są dziś dość trudne do wytropienia nieuzbrojonym okiem. I to właśnie głównie takie geoglify udało się wytropić dzięki sztucznej inteligencji, chociaż namierzono też takie zdecydowanie większe. Sztuczna inteligencja na tropie geoglifów Sztuczna inteligencja (SI) jest taka mądra, jak dobrze została „przeszkolona” przez jej twórcę. Aby znaleźć nieznane geoglify, naukowcy pod kierownictwem archeologa Masato Sakai z Uniwersytetu Yamagata w Japonii przeszkolili program sztucznej inteligencji do identyfikacji rysunków o wielkości około 10 m. Szkolenie polegało na pokazaniu programowi, jakich kształtów ma szukać. SI pokazano odkryte wcześniej wzory z Nazca. Dzieki temu sztuczna inteligencja wiedziała, czego ma szukać. SI zidentyfikowała ponad 1300 potencjalnych ziemnych rytów. Tutaj wkroczyli naukowcy, którzy przejrzeli wskazania programu. I z tej puli wytypowali 303 nieznanych geoglifów. Aby potwierdzić ich obecność, musieli udać się w teren i ujrzeć je na własne oczy. Archeolodzy wskazują na niebywałą skuteczność SI. Znalezienie takiej liczby rytów, stosując tradycyjne metody, wymagałoby wielu lat, pewnie nawet dekad. Tutaj starczyło 6 miesięcy. Większość tego czasu spędzono w terenie, weryfikując wskazania sztucznej inteligencji. Survey odbył się od września 2022 roku do lutego 2023 roku. Nowo namierzone geoglify sfotografowano z lotu ptaka z pomocą drona. Co przedstawiają nowo odkryte znaki z Nazca? Odkryte właśnie geoglify wykonane z pomocą kamieni przedstawiają głównie (82%) ludzi lub udomowione zwierzęta, w tym lamy i… ścięte głowy. Z kolei motywy wykonane poprzez odsunięcie kamieni i żwiru, czyli te zdecydowanie większe, to w większości (64%) dzikie zwierzęta i rośliny. Wśród powtarzających się motywów są: ptak, kot, wąż, małpa, lis, orka, ryba. Co zagraża rysunkom z Nazca? Geoglify Nazca są częścią dziedzictwa kulturowego ludzkości. Są chronione przez UNESCO i peruwiańskie Ministerstwo Kultury. Autorzy artykułu zwracają uwagę, że grozi im niebezpieczeństwo. Wskazują głównie na niszczycielskie działanie nasilających się ekstremalnych zjawisk pogodowych w postaci błyskawicznych powodzi, które występują częściej przez zmiany klimatyczne. – Mamy nadzieję, że wysiłki takie jak nasze, mające na celu przyspieszenie identyfikacji i dokumentacji geoglifów za pomocą sztucznej inteligencji, będą prowadzić do lepszych strategii łagodzenia szkód i zarządzania zasobami kulturowymi w środowiskach pustynnych – podsumowują naukowcy. Źródło: PNAS.