3I/ATLAS nie przestaje zaskakiwać. Międzygwiezdna kometa ma związek z meteorytem z Antarktydy
Kometa 3I/ATLAS może zawierać aktywne kriowulkany – odkrył zespół hiszpańskich naukowców. Analiza zdjęć ujawniła strumienie gazu i pyłu wyrzucane z jądra komety. Dzięki temu udało się wstępnie określić skład chemiczny tego tajemniczego gościa. Okazał się zaskakująco podobny do znanych obiektów.
Najnowsze obserwacje sugerują, że międzygwiazdowa kometa 3I/ATLAS może być pokryta aktywnymi kriowulkanami, czyli „lodowymi wulkanami”, wyrzucającymi strumienie gazu i pyłu. Zauważono to, gdy zbliżała się do Słońca. Ta obserwacja pozwala wyciągać nowe wnioski co do składu i budowy tajemniczego obiektu. Nowa analiza 3I/ATLAS Od chwili odkrycia komety w lipcu pojawiały się rozmaite spekulacje, także sensacyjne, o jej rzekomym sztucznym pochodzeniu. Jednak astronomowie są przekonani, że to naturalny obiekt międzygwiazdowy. To dopiero trzecia taka znana nam kometa, dlatego naukowcy intensywnie ją obserwują, zanim opuści ona Układ Słoneczny w przyszłym roku. Według nowej analizy, 3I/ATLAS okazuje się zaskakująco podobna do obiektów z naszej kosmicznej okolicy, mimo że pochodzi z innego układu planetarnego. Autorzy badania pod kierunkiem Josepa Trigo-Rodrígueza z Institute of Space Sciences w Hiszpanii podkreślają, że podobieństwo to było nieoczekiwane. Hiszpanie odkrywają kriowulkany W ramach badań wykorzystano teleskop Joan Oró w obserwatorium Montsec w Katalonii oraz inne lokalne obserwatoria. Kometa była monitorowana podczas zbliżania się do peryhelium, co nastąpiło 29 października. Gdy znalazła się około 378 mln km od Słońca, nastąpił skokowy wzrost sublimacji lodu i jasności obiektu. Uzyskano wtedy zdjęcia o najwyższej jak dotąd rozdzielczości, ukazujące wyraźne strumienie gazu i pyłu. Według hiszpańskich naukowców są to erupcje kriowulkaniczne. Kriowulkany na planetach działają inaczej W odróżnieniu od dużych, lodowych obiektów planetarnych, gdzie kriowulkanizm jest napędzany przez ciepło wewnętrzne ciała niebieskiego, w 3I/ATLAS proces ten może wynikać z reakcji chemicznych. Podgrzewanie komety przez Słońce doprowadziło do sublimacji (przemiany z ciała stałego w gaz) dwutlenku węgla, w wyniku czego jądro komety przestało być ściśle chronione warstwami lodu i zaczęło ulegać korozji. 3I/ATLAS jest podobna do obiektów zza orbity Neptuna Aby sprawdzić wiarygodność teorii, naukowcy porównali widmo światła komety ze składem meteorytów węglowych (chondrytów) pozyskanych przez NASA na Antarktydzie. Jeden z nich zawierał fragment bardzo dalekiego obiektu, zza orbity Neptuna. Jego analiza wykazała duże podobieństwa do widma 3I/ATLAS, wykazując, że kometa jest bogata w podobne metale (m.in. żelazo i nikiel). Mimo podobieństw do obiektów Układu Słonecznego, kometa niewątpliwie pochodzi spoza niego. Świadczy o tym jej trajektoria i ogromna prędkość (ok. 221 tys. km/godz.) – zbyt duża, by mogła być związana grawitacyjnie ze Słońcem. Jej wiek może sięgać miliardów lat, prawdopodobnie znacznie więcej niż wiek Układu Słonecznego. Trigo-Rodríguez podkreśla, że obserwowanie takich obiektów jest ważne nie tylko ze względu na potencjalne zagrożenie zderzeniem z Ziemią. Także dlatego, że są jak „kosmiczne kapsuły czasu”, niosące informacje o procesach zachodzących w innych rejonach naszej Galaktyki. Źródło: Livescience Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Planetoida mogła przynieść życie na Ziemię. To nie zwykła teoria – są na to coraz bardziej przekonujące dowody
Czy życie trafiło na Ziemię z kosmosu? Przełomowe badania związane z planetoidą Bennu rzucają nowe światło na pochodzenie życia na naszej planecie. Czy to możliwe, że to uderzenie obcego ciała niebieskiego sprawiło, iż czytasz teraz ten artykuł?
Pochodzenie życia na Ziemi jest jedną z największych zagadek, jakie próbuje rozwikłać nauka. Wydaje się jednak – przynajmniej niektórym badaczom – że jesteśmy nieco bliżej jej rozwiązania. Coraz więcej z nich skłania się ku teorii panspermii, czyli zakładającej pozaziemskie źródło życia. A to wszystko przez analizę próbek z mijającej naszą planetę planetoidy. Tajemnicza teoria panspermii Wiemy, że pierwiastki, z których się składamy – czyli żelazo, tlen czy wapń – powstały w wyniku eksplozji gwiazd. Nie wiemy jednak, skąd tak naprawdę wzięło się samo życie. A co, jeśli powstało poza naszą planetą? To właśnie stara się wyjaśnić teoria panspermii. Reprezentuje ona naukowy pogląd, według którego aminokwasy umożliwiające powstanie życia rozprzestrzeniają się po Wszechświecie za pomocą pyłu kosmicznego czy planetoid. Myśląc tym tokiem, życie nie narodziło się na Ziemi, a zostało na nią „zawleczone” za pomocą obecnych np. na powierzchni planetoidy uderzającej w naszą planetę prostych jednokomórkowych organizmów Wcześniej pogląd ten był jednak wyłącznie hipotezą. Dopiero bliskie spotkanie ze planetoidą pamiętającą początki Wszechświata wydaje się przynosić nieco odpowiedzi. Aminokwasy i nukleotydy odkryte na planetoidzie Planetoida Bennu od lat fascynuje naukowców, ponieważ stanowi swojego rodzaju „kapsułę czasu” z okresu formowania się Układu Słonecznego. Niewiele zmieniła się ona od jego narodzin około 4,6 mld lat temu. Ostatni raz przelatywała obok nas w 2020 roku i właśnie wtedy wylądowała na niej sonda kosmiczna, która zebrała próbki i przywiozła je na Ziemię. Po ich dokładnym zbadaniu naukowcy potwierdzili obecność aż 14 aminokwasów oraz wykryli ślady tryptofanu – związku nigdy wcześniej nie wykrytego w materiale pozaziemskim. Zespół wykrył również pięć zasad azotowych, czyli składników budujących RNA i DNA. Wyniki swojej pracy opublikował w czasopiśmie „PNAS”. Oznacza to, że zarówno budulec białka (aminokwasy) jak i „genetyczny plan” umożliwiający stworzenie DNA (zasady azotowe) znajdowały się w tym samym miejscu. Skąd „przepis na życie” znalazł się na planetoidzie? Analiza Bennu wykazała obecność minerałów mogących powstawać tylko w obecności wody. Wskazuje to, że woda w stanie ciekłym występowała we wnętrzu macierzystego ciała tej planetoidy miliardy lat temu. Według badaczy, środowisko bogate w amoniak i wodę umożliwiało powstawanie aminokwasów oraz nukleotydów z prostszych związków obecnych w obłokach międzygwiezdnych. Czy właśnie poznaliśmy genezę życia? Warunki opisane wyżej wspierają hipotezę, że prebiotyczne cząsteczki – podstawowe składniki życia – mogły formować się w przestrzeni kosmicznej, a następnie zostać dostarczone na młodą Ziemię wraz z meteorytami czy planetoidami. Krytycy teorii wskazują jednak, że przenoszenie całych organizmów przez przestrzeń kosmiczną jest wyjątkowo trudne z powodu promieniowania i ekstremalnych temperatur, które prawdopodobnie zniszczyłyby większość znanych nam form życia. Badania nad przetrwalnikami niektórych bakterii oraz eksperymenty przeprowadzone na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły jednak, że pewne mikroorganizmy mogą przetrwać nawet przez kilka lat w przestrzeni kosmicznej. Wciąż pozostaje wiele do odkrycia, ale prawdopodobnie mamy mocny trop. Źródła: PNAS, Science Direct Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Po raz pierwszy odkryto sygnał radiowy z komety. To międzygwiezdny przybysz
Astronomowie za pomocą radioteleskopu MeerKAT wykryli pierwszy sygnał radiowy pochodzący z komety międzygwiezdnej 3I/ATLAS. Fale nie zostały jednak wysłane przez obcą cywilizację. Wyjaśnienie jest znacznie prostsze.
3I/ATLAS to międzygwiezdna kometa, czyli pochodzący spoza naszego Układu Słonecznego obiekt, który przelatuje przez jego wnętrze, a następnie ponownie ucieka w przestrzeń między gwiazdami. Odkryto ją w programie badawczym Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w chilijskim Río Hurtado 1 lipca 2025 r., gdy pędziła z prędkością z prędkością ponad 210 000 km/godz. Znajdowała się wówczas w odległości ok. 670 mln km od Słońca. Jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiezdny, po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov. Czym jest międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS? Uważa się, że 3I/ATLAS może mieć od 7 do 11 miliardów lat. Czyni to ją najstarszą kometą, jaką kiedykolwiek widzieliśmy. Została prawdopodobnie wyrzucona ze swojego macierzystego układu podczas formowania planet i od tego czasu przemierza pustą przestrzeń międzygwiezdną. Co ważne, porusza się po hiperbolicznej trajektorii, co oznacza, że już nigdy nie wróci do naszego Układu Słonecznego. Obiekt ten był w ostatnim czasie badany przez składający się z 64 anten radioteleskop MeerKAT znajdujący się w RPA. Astronomowie zarejestrowali sygnał radiowy komety 24 października, gdy ta minęła swoje peryhelium. To moment i miejsce na orbicie, w którym odległość danego obiektu od Słońca jest najmniejsza. Ale jak to się stało, że kometa emitowała taki sygnał? Jak kometa może emitować fale radiowe? Choć brzmi to, jakby była to co najmniej wiadomość od cywilizacji z innej galaktyki, w rzeczywistości to całkowicie naturalne zjawisko fizyczne. Wynika z oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego z gazami i pyłami w otoczce komety. Kiedy obiekt wchodzi w okolice Słońca, czyli zbliża się do peryhelium, jego jądro, złożone z lodu, skał i pyłów, zaczyna się nagrzewać. Lód natomiast zaczyna przechodzić ze stanu stałego w gaz. W efekcie wokół jądra tworzy się koma (wyglądająca na niebie jak błękitna otoczka), czyli ogromna chmura gazu i pyłu, w której zaczynają zachodzić złożone reakcje chemiczne. Pod wpływem promieniowania słonecznego cząsteczki wody w tej chmurze rozpadają się na rodniki hydroksylowe (OH), które mogą pochłaniać i emitować fale radiowe o określonej częstotliwości. To właśnie te naturalne interakcje między promieniowaniem a cząsteczkami gazu zarejestrował radioteleskop MeerKAT. Czyli de facto nie pozaziemski sygnał, lecz radiowy ślad aktywności chemicznej komety. Pierwszy raz naukowcy wykryli sygnał radiowy z komety To nie pierwszy raz, gdy uzyskano dowody na to, że na powierzchni komety może znajdować się woda. Zauważyli to na początku października naukowcy z NASA. Najnowsze odkrycie wskazuje jednak, że woda ta jest rozkładana przez promieniowanie słoneczne i nagrzewanie właśnie podczas peryhelium. Warto zauważyć, że to pierwsze w historii wykrycie fal radiowych pochodzących z komety spoza Układu Słonecznego. Dla naukowców to nie tylko ciekawostka, lecz również źródło danych o chemicznym składzie międzygwiezdnych obiektów. Astronomowie podkreślają, że ta obserwacja pozwala lepiej zrozumieć, jak wyglądały procesy formowania się materii w innych układach gwiezdnych miliardy lat temu. Co ciekawe, międzygwiezdny przybysz 3I/ATLAS znajdzie się najbliżej naszej planety 19 grudnia 2025 r. Wówczas minie Ziemię w odległości ok. 260 mln km. Niestety, nie będzie możliwe dostrzeżenie komety gołym okiem, a nawet amatorskimi lub półprofesjonalnymi teleskopami. Przy tej odległości jej jasność będzie zbyt mała dla obserwatorów nocnego nieba. Źródło: The Astronomer’s Telegram Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To najlepszy okres obserwacji komety Lemmon. Gdzie jej szukać na niebie?
Odkąd 3 stycznia tego roku przegląd nieba Mount Lemmon Survey w Arizonie ujawnił pojawienie się komety znanej jako Lemmon C/2025 A6, profesjonaliści i amatorzy astronomii czekali na chwilę, gdy ten przybysz z rubieży Układu Słonecznego zacznie być lepiej widoczny. Właśnie wkraczamy w najlepszy okres do obserwacji tej zachwycającej, szybko jaśniejącej komety.
Chociaż każdego roku nasze nocne niebo przycina przynajmniej kilka komet, do obserwacji których wystarczą małe teleskopy lub lornetki astronomiczne, to jednak zawsze najbardziej czekamy na te obiekty, które można dostrzec gołym okiem. I wygląda na to, że taka jest właśnie kometa Lemmon (C/2025 A6), która – według najbardziej optymistycznych prognoz – może osiągnąć jasność około +3 magnitudo. Miałaby wówczas jasność podobną do gwiazdy Megrez znajdującej się w Wielkim Wozie. Czyli będzie widoczna z zaciemnionych obszarów Ziemi gołym okiem. Przybysz z Obłoku Oorta Ten odkryty 3 stycznia tego roku kosmiczny wędrowiec przybył do nas prawdopodobnie z Obłoku Oorta – sferycznego zbiorowiska lodowych ciał, które otacza Układ Słoneczny w odległości nawet 100 000 jednostek astronomicznych (około 1,5 biliona km) od Słońca. To właśnie w Obłoku Oorta znajdują się pozostałości pierwotnej materii z czasów formowania się Układu Słonecznego, czyli sprzed ok. 4,6 mld lat. Nowa kometa należy do grona obiektów nieokresowych, czyli pojawi się na naszym niebie prawdopodobnie tylko raz. Najbliżej Słońca, bo w odległości 79 milionów kilometrów, znajdzie się 8 listopada 2025 r. Największe zbliżenie do Ziemi nastąpi 21 października. Wówczas kometa znajdzie się w odległości 89 milionów kilometrów od nas. Obecnie kometa bardzo szybko jaśnieje na porannym niebie, jednak już po 16 października będzie widoczna tuż po zmroku. Skarbiec kosmicznego budulca Kometa Lemmon jest wyjątkowo aktywnym ciałem niebieskim i zmienia się niemal z nocy na noc. W miarę jak zbliża się do wnętrza Układu Słonecznego, jej jasność rośnie, a rozmiary się zwiększają. Mimo to przewidzenie wyglądu komety jest trudne. Jej jasność, kolor i kształt ogona zależą od wielu czynników – składu jądra, kąta względem Słońca i Ziemi oraz ilości wyrzucanego pyłu i gazu. Dodajmy, że jądra komet są bardzo porowate i stanowią zlepek pozostałości po budowie planet i księżyców. Składają się głównie z mieszaniny różnych lodów, skał i pyłu. Gdy promienie słoneczne ogrzewają jądro komety, lód sublimuje, wyrzucając strumienie gazu i pyłu, które tworzą charakterystyczny ogon. Wczesne zdjęcia Lemmon wskazują, że jej ogon składa się głównie z gazu, ma więc niebieskawy odcień oraz jest wąski i prosty, skierowany bezpośrednio od Słońca. Komety bogatsze w pył bywają bardziej efektowne – ich ogony są jaśniejsze i szersze. Średnica głowy (komy) komety wynosi około 8 minut kątowych – to jedna czwarta pozornego rozmiaru Księżyca. Jej ogon ma wizualnie długość około jednego stopnia, czyli dwa razy więcej niż pozorna szerokość Księżyca. O to, jak obserwować kometę Lemmon C/2025 A6 zapytaliśmy popularyzatora astronomii Mateusza Kalisza z programu Astro Life. – To będzie najłatwiejsza do prowadzenia obserwacji kometa w tym roku, dostępna niemal dla każdego, kto włoży choć troszkę wysiłku – twierdzi ekspert. Przed wschodem lub po zachodzie – Astroamatorzy fotografują ją już od końca sierpnia, gdy wyszła „zza Słońca” i ukazała się na porannym niebie. Jej jasność i aktywność sukcesywnie wzrastają wraz ze zbliżaniem się do Ziemi i do naszej gwiazdy. Do końca września pozostawała obiektem nieba porannego, ale na czas najlepszej widoczności przejdzie na niebo wieczorne. Od połowy października, każdego wieczoru około 1,5 godziny po zachodzie Słońca można będzie dostrzec ją nad zachodnim horyzontem, na wysokości około 20° – mówi Mateusz Kalisz. Dodaje, że do 19 października kometa będzie widoczna w gwiazdozbiorze Psów Gończych, a przez kolejne cztery dni w Wolarzu. Przez pozostałe do końca października dni można ją będzie zobaczyć w gwiazdozbiorze Węża (Głowa). – Jasność komety Lemmon może osiągnąć nawet 3 magnitudo, czyli w odpowiednich warunkach może być widoczna gołym okiem. Zanieczyszczenie światłem nie służy obserwacjom, dlatego chcąc zobaczyć Lemmon, najlepiej będzie wyjechać z miasta i poszukać miejsca z osłoniętym od świateł zachodnim horyzontem. Oglądając kometę przez teleskop lub lornetkę, uda się zobaczyć więcej niż tylko plamkę na niebie. Kometa rozwinęła bardzo długi i dynamiczny warkocz gazowy i subtelniejszy pyłowy, choć tego pyłu pojawia się więcej tuż przed peryhelium – opowiada twórca kanału Astro Life. Na zdjęciach doświadczonych fotografów już od kilku tygodni kometa prezentuje się bardzo spektakularnie, ukazując swą zielonkawo-niebieską naturę oraz niesamowitą dynamikę warkocza gazowego. Mamy więc na co czekać. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Teleskop Webba przyjrzał się międzygwiezdnej komecie 3I/ATLAS. Uczeni wykryli coś nietypowego
Niespodziewanie duże ilości dwutlenku węgla i emisje pary wodnej mimo znacznego oddalenia od Słońca. Teleskop Webba zbiera szczegółowe dane o gościu spoza Układu Słonecznego, czyli komecie 3I/ATLAS. Czy dowiemy się, skąd przybył do nas ten międzygwiezdny podróżnik?
Spis treści: Gość spoza świata Pióropusze gazu i pyłu Przechwycić międzygwiezdną kometę Nowoczesne obserwatorium działające w zakresie podczerwieni, czyli Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), ujawnia niespodziewanie wysokie ilości dwutlenku węgla ulatniającego się z odkrytej w tym roku komety 3I/ATLAS. Astronomie pracujący na danych zebranych przez JWST twierdzą, że ten międzygwiezdny podróżnik jest jedną z najbogatszych w dwutlenek węgla komet, jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Może to sugerować, że 3I/ATLAS powstała w środowisku zupełnie innym niż nasz Układ Słoneczny. Gość spoza świata Astronomowie nieustanne obserwują 3I/ATLAS od lipca 2025 roku. Wtedy oficjalnie potwierdzono, że kometa o hiperbolicznej trajektorii z ogromną prędkością przemieszcza się przez nasz układ planetarny. Dotychczasowe obserwacje wskazywały, że ten międzygwiezdny obiekt przypomina dość zwyczajną kometę, jakich wiele jest w Układzie Słonecznym. Jednak obserwacje JWST wykazały, że kometa ma też intrygujące cechy sugerujące egzotyczne pochodzenie. Badacze zwrócili uwagę m.in. na emisję pary wodnej, do której dochodzi w dużo większej odległości od Słońca, niż zazwyczaj obserwuje się w przypadku komet z naszego Układu Słonecznego. Martin Cordiner z Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda NASA w Marylandzie wraz ze współpracownikami postanowił przyjrzeć się temu bliżej. – Spektroskopia w podczerwieni z użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) daje możliwość zmierzenia składu otoczki oraz określenia głównych czynników napędzających jej aktywność – napisali badacze z jego zespołu we wstępie do artykułu opublikowanego w serwisie Arxiv.org. Pióropusze gazu i pyłu Zespół obserwował 3I/ATLAS na początku sierpnia, gdy kometa znajdowała się w odległości ponad trzech jednostek astronomicznych, czyli trzykrotnie większej niż dystans Ziemi od Słońca. W tej odległości temperatura jest już na tyle wysoka, że zalegający na w kometach lód wodny powinien sublimować, czyli przechodzić bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy. Gdy do tego dochodzi, komety zwykle tworzą bogate w wodę pióropusze gazu i pyłu, zwane otoczkami (komami). Jednak obserwacje JWST wykazały, że w komecie 3I/ATLAS jest niezwykle dużo dwutlenku węgla w stosunku do wody – w proporcji 8:1. To aż 16 razy więcej niż u typowych komet z naszego Układu Słonecznego na podobnej odległości od Słońca. Jak podkreślają badacze we wspomnianym artykule, 3I/ATLAS, kometa ta jest trzecim potwierdzonym obiektem międzygwiezdnym, który odwiedził nasz Układ Słoneczny, i dopiero drugim, który ma wyraźną komę. Przechwycić międzygwiezdną kometę Według Matthew Genge’a z Imperial College London, uznanego eksperta od mikrometeorytów, wysoki poziom dwutlenku węgla może sugerować, że kometa powstała w układzie planetarnym, w którym lód z dwutlenku węgla występował częściej niż lód wodny. – To mogłoby oznaczać, że istnieje pewna fundamentalna różnica w sposobie, w jaki ten system planetarny się uformował w porównaniu z naszym – przekonuje Matthew Genge. Przypomnijmy, że podczas formowania się układów planetarnych, w różnych odległościach od gwiazdy występują różne ilości pyłu, gazu i pary wodnej. Z czasem gwiazda wydmuchuje gaz, pozostawiając jedynie materiał stały. – Jeśli gwiazda macierzysta 3I/ATLAS usunęła parę wodną z obszaru formowania się komet wcześniej niż miało to miejsce w naszym Układzie Słonecznym, mogłoby to tłumaczyć niezwykły skład tej komety – wyjaśnia Genge. Ekspert dodaje, że brak pary wodnej mógłby być również skutkiem wcześniejszego bliskiego przejścia komety w pobliżu innej gwiazdy. – Istnieje też możliwość, że woda znajduje się głębiej w skorupie komety i jest izolowana od wyższych temperatur – sugeruje Cordiner, choć byłoby to zjawisko nietypowe. Komety międzygwiezdne są szczególnie interesujące dla badaczy, ponieważ niosą informacje o miejscach, do których nie dotarła żadna ziemska sonda. Właśnie dlatego Europejska Agencja Kosmiczna przygotowuje specjalną misję, która ma zbadać tego typu międzygwiezdny obiekt. Mowa o Comet Interceptor, potrójnej sondzie, która ma wykonać szczegółowe badania, w tym obrazowanie 3D dziewiczej komety spoza Układu Słonecznego. Start misji zaplanowany jest na 2029 rok. Źródła: ArXiv, New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie uwierzysz, jak szybko sunie ta kometa. 3I/ATLAS przemierza Drogę Mleczną jak pocisk!
Na tę kometę skierowane są teraz obiektywy i instrumenty najważniejszych teleskopów. Wysłużony Teleskop Hubble uchwycił 3I/ATLAS w niespotykanej dotąd szczegółowości. Obiekt przemierza nasz Układ Słoneczny z zawrotną prędkością i skrywa wiele tajemnic, które naukowcy próbują rozwikłać.
Spis treści Najostrzejszy obraz komety 3I/ATLAS Rozmiary i budowa komety 3I/ATLAS to najszybsza kometa świata Kometa 3I/ATLAS została odkryta 1 lipca 2025 roku przez system ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) przy Uniwersytecie Hawajskim, gdy była w odległości ok. 670 milionów km. od Słońca. Jej wizyta to kolejny dowód na istnienie nieodkrytej dotąd populacji takich obiektów w Drodze Mlecznej. Najostrzejszy obraz komety 3I/ATLAS Teleskop Hubble’a uchwycił najostrzejszy jak dotąd obraz tajemniczej komety 3I/ATLAS – międzygwiezdnego obiektu przemierzającego nasz Układ Słoneczny. Zdjęcie wykonano 21 lipca 2025 roku, gdy kometa znajdowała się 445 milionów kilometrów od Ziemi. Na fotografii widoczna jest charakterystyczna owalna otoczka wokół lodowego jądra komety. To zjawisko występuje, gdy komety zbliżają się do gwiazd – ciepło powoduje sublimację lodu, co prowadzi do emisji gazu i pyłu tworzących z czasem tzw. warkocz. 3I/ATLAS Jest trzecim w historii zaobserwowanym obiektem międzygwiezdnym, który odwiedza nasz Układ Słoneczny, po ʻOumuamua i 2I/Borisov. Rozmiary i budowa komety Teleskop Hubble'a umożliwił astronomom dokładniejsze oszacowanie wielkości jądra komety – jego średnica może wynosić maksymalnie 5,6 km, ale równie dobrze może być znacznie mniejsza, ok. 320 metrów. Mimo wysokiej rozdzielczości obrazu, samo jądro nie jest widoczne bezpośrednio – jest zbyt małe i otoczone grubą warstwą lodowego pyłu i gazu. Tempo utraty pyłu sugeruje, że 3I/ATLAS zachowuje się podobnie do znanych komet pochodzących z Układu Słonecznego, mimo że pochodzi z zewnątrz. 3I/ATLAS to najszybsza kometa świata Prędkość 3I/ATLAS jest niezwykle duża – 209 000 km/h. To najszybciej poruszająca się kometa kiedykolwiek zarejestrowana. I dowód na to, że kometa leci przez przestrzeń międzygwiezdną od miliardów lat. Ta zawrotna prędkość to wynik licznych oddziaływań grawitacyjnych z ciałami niebieskimi w Drodze Mlecznej. Astronomowie nie są w stanie określić, w jakim układzie gwiezdnym się narodziła. Jak mówi David Jewitt z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, "to jakby próbować prześledzić tor pocisku, który widzieliśmy tylko przez ułamek sekundy". Poza Hubble’em, kometę obserwują też inne teleskopy – m.in. James Webb Space Telescope, TESS, Swift i W.M. Keck Observatory. Dane te pomogą ustalić m.in. skład chemiczny komety i jej pochodzenie. Kometa pozostanie widoczna dla teleskopów naziemnych do września 2025 roku, po czym zniknie za Słońcem. Oczekuje się, że ponownie pojawi się na niebie w grudniu. Źródło: arXiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS już dziś na żywo! Zobacz gościa spoza Układu Słonecznego
Nowa kometa międzygwiezdna w Układzie Słonecznym – 3I/ATLAS przelatuje w pobliżu i już dziś można ją zobaczyć na żywo. Obiekt 3I/ATLAS to dopiero trzecia potwierdzona kometa spoza naszego systemu planetarnego. O jej istnieniu poinformowano zaledwie kilka dni temu. Teraz znajduje się w drodze ku Słońcu i przez chwilę będzie możliwa jej obserwacja za pomocą transmisji online. Czy przyniesie nowe informacje o materii spoza heliopauzy?
Spis treści: Jak blisko kometa 3I/ATLAS znajdzie się Ziemi i Słońca? Oumuamua i Borisov – poprzednicy komety 3I/ATLAS z przestrzeni międzygwiezdnej Polacy pomogą „przechwycić” kolejną kometę międzygwiezdną – misja ESA już w przygotowaniu Transmisja na żywo: zobacz kometę 3I/ATLAS online prosto z Włoch Właśnie odkryta została trzecia potwierdzona kometa międzygwiezdna — nazwana 3I/ATLAS, wcześniej oznaczona jako „A11pl3Z”. Pierwsze obserwacje tego obiektu wykonano 1 lipca 2025 dzięki teleskopowi ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) w Chile. Jednak pierwsze doniesienia o tym, że międzygwiezdny wędrowca może wejść do naszego układu planetarnego sięgają 14 czerwca. Mamy pewność, że obiekt porusza się po tzw. orbicie hiperbolicznej, co potwierdza jego międzygwiezdne pochodzenie. Jak blisko kometa 3I/ATLAS znajdzie się Ziemi i Słońca? Obecnie kometa 3I/ATLAS znajduje się w odległości 4,5 jednostki astronomicznej (AU) od Słońca — a przypomnijmy, że 1 AU to średnia odległość między Ziemią a Słońcem. To około 670 milionów kilometrów. Według prognoz 29 października 3I/ATLAS zbliży się do naszej gwiazdy na odległość około 1,4 AU, czyli będzie bliżej niż orbita Marsa. Największe zbliżenie do Ziemi nastąpi 19 grudnia. Dla fanów kosmosu i tych, których interesuje Słońce i ciekawostki o jego najbliższym otoczeniu, to idealna okazja do obserwacji niezwykłego zjawiska. Obiekt wykazuje aktywność kometarno-gazową, a naukowcy analizują jego skład. Dobrą informacją jest bez wątpienia ta, że 3I/ATLAS nie zagraża Ziemi. Kometa jest obserwowana przez m.in. teleskopy ATLAS, Zwicky Transient Facility. Astronomowie mają nadzieję na kolejne dane spektroskopowe i fotograficzne. Będą one zbierane do końca września. Później obiekt będzie przemieszczał się zbyt blisko Słońca, by móc go obserwować. Sytuacja zmieni się dopiero w grudniu. Oumuamua i Borisov – poprzednicy komety 3I/ATLAS z przestrzeni międzygwiezdnej Przypomnijmy, że pierwszym znanym obiektem międzygwiezdnym zaobserwowanym w naszym układzie planetarnym był 1I/‘Oumuamua, odkryty w październiku 2017 roku przez teleskop Pan-STARRS na Hawajach. Oumuamua zaskoczyła naukowców. Jej wydłużony kształt, brak widocznej komy oraz nietypowym przyspieszeniem wywołały wiele spekulacji na temat natury obiektu– od fragmentu planetoidy po… sondę obcych. Kolejnym potwierdzonym przybyszem spoza Układu Słonecznego była 2I/Borisov, odkryta w sierpniu 2019 roku przez amatorskiego astronoma Giennadija Borisowa. W przeciwieństwie do ‘Oumuamuy, Borisov był klasyczną, aktywną kometą pyłowo-gazową, której skład — m.in. wysoka zawartość tlenku węgla — dostarczył cennych informacji o formowaniu się ciał w obcych układach planetarnych. Obydwa obiekty potwierdziły, że przelot gości z przestrzeni międzygwiezdnej przez nasz układ jest zjawiskiem rzeczywistym i prawdopodobnie częstszym, niż wcześniej sądzono. Polacy pomogą „przechwycić” kolejną kometę międzygwiezdną – misja ESA już w przygotowaniu Podkreślmy, że obserwacje takich obiektów pomagają nam zrozumieć rozkład materii międzygwiezdnej i dynamikę systemów planetarnych. Właśnie dlatego została stworzona cała misja Europejskiej Agencji Kosmicznej, której zadaniem będzie „przechwycenie” obiektu spoza Układu Słonecznego, wykonanie obrazów 3D oraz możliwie szeroka analiza. W misji Comet Interceptor biorą udział Polacy, z dr hab. Hanną Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN w roli głównego naukowca największego urządzenia sondy - eksperymentu DFP (Dust, Field and Plasma). Start misji zaplanowany jest na 2029 roku. Transmisja na żywo: zobacz kometę 3I/ATLAS online prosto z Włoch Natomiast dzięki projektowi Virtual Telescope, już dzisiaj będziemy mogli obejrzeć nową kometę w trakcie transmisję na żywo. Transmisja rozpocznie się równo o północy i będzie zawierała obrazy z teleskopów w Manciano we Włoszech - o ile rzecz jasna pozwoli na to pogoda. Oglądajcie transmisję za pośrednictwem Virtual Telescope's WebTV lub kanału YouTube. Źródło: National Geographic Polska, VirtualTelescope.eu Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jasna kometa C/2023 A3 jest widoczna na niebie. Jak i kiedy ją obserwować?
Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) przyleciała do nas z krańców naszego Układu Słonecznego. Warto ją zobaczyć!
Spis treści: Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Obserwacje komety Czy kometa się rozpadnie? Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Co roku odkrywa się średnio rzecz biorąc kilkanaście nowych komet. Drugie tyle pojawia się jako już wcześniej znane i przewidziane. Jednak nadzieja na jasną kometę na niebie elektryzuje wszystkich. I badaczy komet, i miłośników patrzenia w rozgwieżdżone niebo. Jasna kometa to przepiękne zjawisko. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Takim obiektem już jest kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nadeszła z krańców naszego Układu Słonecznego – z Obłoku Oorta jak dziś się uważa, zawiera on biliony takich skalno-lodowych obiektów jak nasza dzisiejsza bohaterka. Nieliczne z nich są z rzadka kierowane w pobliże Słońca wskutek działania albo pływów od dysku naszej Galaktyki, albo przejścia gwiazdy w pobliżu Słońca – dawno, dawno temu. Warkocz komety Gdy taki skalno-lodowy obiekt zbliży się do Słońca, z jego jądra zaczynają sublimować lody (zamrożony tlenek i dwutlenek węgla, lód wodny oraz inne). Wówczas staje się on kometą, czyli rozwija świecące otoczkę i warkocze. Warkocze w spektakularnych przypadkach mogą nawet rozpościerać się na „całym niebie”. Tak było w przypadku komety C/2006 P1 (McNaught), której warkocz pyłowy można było podziwiać z południowej półkuli naszego globu. Oszacowano, że odbijający światło słoneczne warkocz pyłowy komety McNaughta, miał rzeczywiste rozmiary rzędu 1,5 jednostki astronomicznej (j.a.). Czyli był tak długi, jak odległość Marsa od Słońca. Obserwacje komety Okres orbitalny C/2023 A3 jest rzędu 200 tysięcy lat. Jest więc chwilowym gościem w naszej okolicy. Niewykluczone, że – jeśli się rozpadnie – na tym zakończy swój żywot. Ale może się to nawet zdarzyć i za kilka miesięcy. Kiedy kometa będzie widoczna? Dziś wiemy, że przeszła w dobrej kondycji swe peryhelium, czyli punkt orbity położony najbliżej Słońca. Możemy podziwiać ją w całej krasie już i na naszych szerokościach geograficznych. Najlepsze warunki do jej dostrzeżenia będą za kilka dni, najbliżej Ziemi będzie już 13 października. Minie wówczas nas w odległości 0,47 j.a., czyli około 70 milionów km. Ponieważ też całkiem niedawno (27 września) przeszła najbliżej Słońca, poruszając się po swej wstecznej orbicie w odległości 0,39 j.a. od naszej dziennej gwiazdy, to nadal spodziewana jest duża aktywność tej komety. Aplikacje dla miłośników astronomii Gdzie jej wypatrywać? Po szczegóły najlepiej sięgnąć do aplikacji The Sky Live albo do popularnego Stellarium. To ostatnie to darmowe przenośne planetarium, które można załadować na własny komputer czy laptop. Gdzie szukać komety? Zdradzę tylko zatem, że kometa teraz jest w gwiazdozbiorze Panny. Można ją zobaczyć nad ranem. Jest blisko Słońca, więc trzeba trafić w okres tuż przed wschodem Słońca, ale kiedy jeszcze niebo jest w miarę ciemne. Z kolei po 13 października należy jej wypatrywać wieczorem, tuż po zachodzie Słońca. Ciemnego nieba i wytrwałości życzę wszystkim poszukiwaczom! Czy kometa się rozpadnie? Z kometami jak z pszczołami – nigdy nic nie wiadomo. A dlaczego? Bo są „kruche”. Ich jądro utworzone jest, mówiąc w skrócie, z połączonych z sobą mniejszych bryłek materii pierwotnej, pozostałości po tworzeniu się planet. Gdy kometa znajdzie się dostatecznie blisko Słońca, może albo utracić część swego ciała, albo wręcz całkowicie się rozpaść. Wówczas możemy zaobserwować rozbłysk i potem mniej lub bardziej gwałtowny spadek jasności, w zależności jak bardzo destrukcyjne dla komety było dane wydarzenie. Zdenek Sekanina, badacz i wielki znawca komet, wykazał, że te ze znanych nam komet przychodzących z Obłoku Oorta, które miały zbliżyć albo zbliżyły się w peryhelium na odległość poniżej 0,6 j.a., aż w 50% przypadków rozpadły się w okolicach peryhelium. Badacz wskazuje także, że jedyne dwie komety z Obłoku Oorta odkryte między 2000 a 2017 rokiem, które przetrwały przejście przez peryhelium poniżej 0,3 j.a., to: wspomniana wyżej C/2006 P1 (McNaught), C/2011 L4 (PanSTARRS). Obie były bardzo jasnymi kometami i, jak pisze Sekanina, prawdopodobnie masywnymi i bogatymi w pył. A C/2023 A3 ma peryhelium orbity odległe zaledwie 0.4 j.a. od Słońca Nic dziwnego, że wiele emocji towarzyszy jej wędrówce wokół Słońca. Czy przeżyje tę podróż? Jeśli przeżyje, to w przyszłości opuści nasz Układ Słoneczny na zawsze. Po opuszczeniu rejonu planet będzie poruszać się po orbicie hiperbolicznej. Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Pozornie drwi sobie z tego, co napisałam powyżej odkryta 27 września kometa C/2024 S1 (ATLAS). Dziś jest widoczna na niebie w gwiazdozbiorze Hydry. Niestety, na razie tylko przez spore teleskopy. Kometa C/2024 S1 przejdzie przez peryhelium swej orbity już miesiąc po odkryciu, 28 października, w odległości zaledwie 0,008 j.a. od Słońca. Będzie tak blisko naszej dziennej gwiazdy, że zaliczana jest do tzw. komet muskających Słońce (ang. sungrazing comet). Ma orbitę podobną do grupy komet muskających Słońca Kreutza (ang. Kreutz sungrazers), które są najpewniej fragmentami jednej dużej komety z przeszłości. Zatem C/2024 S1 nie przybyła bezpośrednio z Obłoku Oorta. Dziś spekuluje się, że jeśli ta kometa się nie rozpadnie, to „będzie jaśniejsza od Wenus”. Takie przewidywania nadzwyczajnej jasności – jak napisałam wyżej – należy traktować z wielką ostrożnością. Ale też nie zniechęcać się do poszukiwań jasnych komet na niebie. Komety są mało przewidywalne pod względem ich aktywności i przetrwania. Jednak śledzenie na żywo, co się dzieje z takim obiektem, może sprawić wiele frajdy. Zachęcam! prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan Zakład Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN. Specjalizuje się w badaniu małych ciał Układu Słonecznego, przede wszystkich komet i obiektów pochodzących z Obłoku Oorta.
Ta kometa będzie jaśniejsza od gwiazd. Wkrótce zobaczymy ją na nocnym niebie gołym okiem
Odkryta w lutym 2023 roku kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) jest wyjątkowo ciekawym obiektem astronomicznym. Porusza się w przeciwnym kierunku niż większość obiektów naszego układu planetarnego. Pojawi się na naszym niebie tylko raz. Ale cóż to będzie za widowisko!
W tym artykule: Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Podwójne odkrycie Nietypowa orbita Obiekt Obłoku Oorta W ostatnich latach dwie komety wzbudziły wielką ekscytację badaczy i trafiły na nagłówki mediów głównego nurtu. Na początku lutego 2023 roku w pobliżu Ziemi przeleciała kometa C/2022 E3 (ZTF), nieformalnie nazwana „Wielką Zieloną Kometą”. Miesiąc później astronomowie i miłośnicy obserwacji nieba przyglądali się komecie 12P/Pons-Brooks. Przyciągnęła ona uwagę ze względu na nagłe rozbłyski jasności i wyrzucanie gazowych wyrostków przypominających rogi. Dało to początek przydomkowi „Diabelska Kometa”. Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Ale żadna z tych komet nie była widoczna gołym, nieuzbrojonym okiem. Można je było dostrzec bez teleskopu tylko w wyjątkowo ciemnych, odciętych od sztucznego oświetlenia miejscach na naszej planecie. Natomiast tym razem będzie inaczej. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) będzie porównywalna jasnością z planetą Wenus. Jeśli kometa Tsuchinshan-ATLAS spełni najbardziej optymistyczne oczekiwania badaczy, powinna być widoczna na naszym niebie od 12 października. Wtedy przeleci najbliżej Ziemi w odległości 71 milionów km. Będziemy ją oglądać do 19 października, kiedy pojawi się nisko na wieczornym niebie W tym czasie może wydawać się tak jasna jak gwiazda pierwszej lub drugiej wielkości. Powinniśmy móc dostrzec również jej warkocz. Podwójne odkrycie Znajdująca się w gwiazdozbiorze Lwa kometa Tsuchinshan-ATLAS została dostrzeżona 22 lutego 2023 roku przez teleskop ATLAS Obserwatorium Sutherland w RPA. Odkryty wówczas nowy, słaby obiekt, początkowo uznano za planetoidę. Ale dalsze obserwacje sugerowały już kometę, którą początkowo oznaczono jako A10SVYR. W momencie odkrycia obiekt miał jasność 18,1 magnitudo i znajdował się około 7,3 jednostki astronomicznej (1,09 mld km) od Słońca. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-dc785a6.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> Wkrótce po obliczeniu orbity ustalono, że jest to ten sam obiekt, który 9 stycznia 2023 roku zgłosiło chińskie Obserwatorium Purple Mountain. Kometa została dodana do listy obiektów oczekujących na potwierdzenie, ale z powodu braku dalszych obserwacji 30 stycznia uznano ją za zaginioną. Ostatecznie kometa otrzymała nazwy obu obserwatoriów i oficjalną klasyfikację jako C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nietypowa orbita Orbita nowoodkrytej komety jest wsteczna. Oznacza to, że porusza się ona w przeciwnym kierunku niż większość głównych obiektów Układu Słonecznego. Jej jasność wynosi obecnie 10,5 magnitudo. Kometa nie zbliża się do dużych planet Układu Słonecznego. Przejście przez peryhelium nastąpi 27 września 2024 roku. 12 października 2024 roku kometa minie Ziemię w odległości około 0,472 j.a. (70,7 mln km). Prawdopodobnie osiągnie jasność około 0,3 magnitudo, a może nawet do minus 3,5 magnitudo. Obiekt Obłoku Oorta Obliczenia pokazują, że nowo odkryta kometa pochodzi z Obłoku Oorta. Czyli sferycznej powłoki otaczającej resztę Układu Słonecznego, która składa się z kawałków lodowych śmieci kosmicznych wielkości gór. Obłok Oorta może zawierać miliardy, a nawet biliony obiektów. Najnowsze obliczenia orbitalne pokazują, że Tsuchinshan-ATLAS ma mimośród 1,0002280. To oznacza, że porusza się po orbicie parabolicznej, wychodząc bezpośrednio z Obłoku Oorta. Tak więc nigdy wcześniej nie przechodziła w pobliżu Słońca. I to jest zła wiadomość, bo oznacza, że zrobi to tylko raz. Jeśli przypomina inne znane „komety Oorta”, to jej powierzchnia jest prawdopodobnie pokryta bardzo lotnymi materiałami, takimi jak zamarznięty azot, tlenek węgla i dwutlenek węgla. Takie lody parują daleko od Słońca, dając odległej komecie krótkotrwały wzrost jasności. Jednak wszyscy trzymamy kciuki, by w trakcie przelotu w pobliżu Ziemi była tak jasna, że dostrzeżemy ją na nocnym niebie gołym okiem. Ci, którzy chcieliby śledzić ruch komety, mogą zajrzeć na stronę TheSkyLive. Źródło: space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To najpiękniejsza kometa, jaką widzieliśmy. Wokół jądra 12P/Pons-Brooks kręcą się spirale światła
Zbliżająca się do Słońca kometa 12P/Pons-Brooks ma szansę stać się najbardziej widowiskowym obiektem tego typu, jaki udało się sfotografować. Właśnie pojawiło się jej nowe, precyzyjnie obrobione zdjęcie. Jądro komety otaczają na nim wielobarwne spirale.
W tym artykule: Dlaczego koma ma zielonkawą barwę? Kometa otoczona przez spirale światła Wulkany na komecie Kometa z diabelskimi rogami Kometa 12P/Pons-Brooks znajduje się coraz bliżej Słońca. Dotarła już do obszaru planet wewnętrznych i mknie w kierunku naszej gwiazdy z prędkością 64,5 tys. km/godz. Najbliżej Słońca znajdzie się za 24 kwietnia tego roku. Jak inne komety, 12P/Pons-Brooks – oznaczana krótko 12P – jest zmrożoną kulą składającą się z lodu i skał. Ma imponującą średnicę 17 km. Gdyby znajdowała się na kursie kolizyjnym z Ziemią, bylibyśmy w opałach (jak w finale filmu „Nie patrz w górę”). Szacuje się, że wystarczy obiekt kosmiczny średnicy stu pięćdziesięciu metrów, by zmieść z powierzchni nieduże miasteczko. Na szczęście ze strony 12P nic takiego nam nie grozi. Na początku czerwca kometa zbliży się maksymalnie do Ziemi, po czym zacznie się od niej oddalać. Jeśli w ciągu najbliższych miesięcy będzie o niej głośno, to z powodu jej spektakularnych zdjęć. Takich, jak opublikowane przez astrofotografa Jana Erika Vallestada. Dlaczego koma ma zielonkawą barwę? Na nieprzetworzonym cyfrowo zdjęciu zrobionym przez Vallestada widać kometę 12P/Pons-Brooks otoczoną zielono-mleczną poświatą. Jest intensywna i nieco mglista, miękko otulająca jądro komety. Ta poświata to koma, czyli chmura rozdrobnionego lodu i pyłów wydobywających się z komety. Czym bliżej obiekt znajduje się Słońca, tym więcej dociera do niego promieniowania. W rezultacie koma rośnie. Zielony odcień kometa zawdzięcza obecności węgla dwuatomowego. Czyli połączonych ze sobą dwóch atomów węgla. Węgiel dwuatomowy tworzy zielonkawą gazową substancję. Pojawia się ona także w atmosferach gwiazd albo w ośrodku międzygwiazdowym. Kometa otoczona przez spirale światła Kometa 12P wygląda tak na fotografii, która nie przeszła procesu obróbki cyfrowej. Jednak Jan Erik Vallestad edytował zdjęcie za pomocą specjalistycznego oprogramowania. Skupił się na wydobyciu jak najwięcej ze światła otaczającego jądro. Fotografię opublikował następnie na portalu astrobin.com. – Uznałem, że to będzie interesujące do pokazania, ponieważ nieczęsto zdarza się widzieć takie zdjęcia komet – napisał. Faktycznie, efekt edycji okazał się spektakularny. Po obróbce graficznej na zdjęciu pojawiły się spirale światła. Wyglądają, jakby wirowały wokół jądra komety. Wulkany na komecie Co to jest? Odpowiedź kryje się w specyfice 12P/Pons-Brooks. Jest to kometa kriowulkaniczna. Oznacza to, że od czasu do czasu dochodzi na niej do szczególnego rodzaju erupcji. Pod wpływem rosnącej temperatury i ciśnienia wnętrza powierzchnia komety gwałtownie pęka. Przez powstałe szczeliny wydobywają się lód i gazy powiększające komę. Ta kriomagma tworzy dżety wystrzeliwujące z komety. A ponieważ 12P obraca się wokół własnej osi, skręcają się one w spirale widoczne na obrazie Vallestada. Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie 1,3 mln obiektów znalazło się na najnowszej mapie aktywnych supermasywnych czarnych dziur, czyli kwazarów. Katalog obejmuje największy dotychczas fragment Wszechświata. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mapa-jakiej-nie-bylo-powstal-najobszerniejszy-katalog-aktywnych-supermasywnych-czarnych-dziur-we-wszechswiecie-e6594c1.jpg" width="938" height="573" alt="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" title="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" /> Kometa z diabelskimi rogami Fotografia komety 12P wzbudza zainteresowanie nie po raz pierwszy. O tym obiekcie zrobiło się głośno już w zeszłym roku. Wtedy sfotografowano go z „diabelskimi rogami”. Według niektórych koma 12P/Pons-Brooks do złudzenia przypominała wówczas Sokoła Millennium. Z kolei w zeszłym miesiącu na czarno-białym ziarnistym zdjęciu wokół jądra komety pojawił się charakterystyczny symbol „yin yang”. To mógł być pierwszy dowód na pojawienie się spiral spowodowanych krioerupcjami. Nie jest wykluczone, że to nie koniec ciekawych obserwacji związanych z 12P/Pons–Brooks. W miarę jak kometa zbliża się do Słońca, rośnie prawdopodobieństwo, że zajdą na niej kolejne wybuchy, a jej koma przybierze inne nietypowe kształty. Jednak podobnie jak w przypadku zdecydowanej większości komet, szansa na ich obserwacje jest tylko tu i teraz. Okres orbitalny 12P wynosi 71 lat. A więc minie sporo czasu, zanim obiekt ponownie zbliży się do Słońca. Źródło: Live Science, astrobin.com, Smithsonian Magazine Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Do Ziemi zbliża się kometa. Wkrótce będzie można zobaczyć ją na niebie
Kometa 12P/Pons-Brooks właśnie zbliża się do Ziemi. Jak będzie można ją obserwować na nocnym niebie?
W tym artykule: Kometa wulkaniczna Kometa 12P/Pons-Brooks jest znana od dawna Dwa wybuchy na komecie Inne komety wulkaniczne 12P/Pons-Brooks to kometa okresowa, o okresie orbitalnym wynoszącym 71 lat. Jest jedną z najjaśniejszych znanych nam komet. W tej chwili zbliża się do Słońca i Ziemi. Najbliżej Słońca znajdzie się 21 kwietnia. Kilkadziesiąt dni później, 2 czerwca 2024 r. maksymalnie zbliży się do Ziemi. Będzie widoczna przez niewielkie teleskopy, a nawet przez lornetki lub gołym okiem (z miejsc pozbawionych zanieczyszczenia światłem). Następnie oddali się na rubieże Układu Słonecznego, skąd ponownie powróci dopiero w 2095 r. Najlepszy czas na obserwacje 12P/Pons-Brooks to najbliższe tygodnie, do końca kwietnia. Wówczas wieczory będą jeszcze ciemne. W czerwcu dzień jest tak długi, że kometę będzie widać tylko z półkuli południowej. Kometa będzie przesuwać się po nocnym niebie. Obecnie jest widoczna na tle gwiazdozbioru Andromedy. Pod koniec marca znajdzie się w konstelacji Barana. Finalnie dotrze do Ryb. Należy szukać jej nad horyzontem tuż po zachodzie słońca. Kometa wulkaniczna 12P/Pons-Brooks jest kometą wulkaniczną. Erupcje bowiem zdarzają się nie tylko na planetach. Może do nich dochodzić również na powierzchni komet. W tym drugim wypadku jednak z wnętrza obiektu nie wydobywa się magma o gigantycznej temperaturze, lecz mieszanka lodu, pyłów i gazów. Coś takiego wydarzyło się kilkakrotnie na komecie 12P/Pons-Brooks. Ta kriowulkaniczna kometa składa się z twardego jądra średnicy 17 km. Otacza go chmura gazów, czyli koma. Koma, swoista „atmosfera” komety, powiększa się w miarę, jak obiekt zbliża się do Słońca. W przypadku 12P/Pons-Brooks proces ten zachodzi dość gwałtownie. Czym bliżej gwiazdy, tym temperatura wnętrza komety robi się coraz wyższa. Rośnie również ciśnienie, aż w końcu skorupa komety gwałtownie pęka. Z jej wnętrza wydobywają się lód i gazy, co powoduje powiększenie się komy. Coś takiego zaszło na 12P/Pons-Brooks kilka razy w ciągu ostatnich kilku miesięcy. W rezultacie koma tej komety wygląda jak diabelska głowa z rogami. Kometa 12P/Pons-Brooks jest znana od dawna Formalnie kometa ta została po raz pierwszy zaobserwowana przez francuskiego astronoma Jeana-Louisa Ponsa w 1812 roku. Siedemdziesiąt jeden lat później ponownie wypatrzył ją William Robert Brooks. Jej nazwa jest więc połączeniem nazwisk obu nowożytnych odkrywców. Jednak prawdopodobnie kometę tę zauważono również w średniowieczu – w Chinach i w Europie. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Komety często mają komy kuliste. 12P/Pons-Brooks jest wyjątkiem. W tym roku jej koma nabrała charakterystycznego kształtu podkowy. Wyraźnie widać w niej dwa sporej wielkości „rogi”. Skąd się wzięły? Dwa wybuchy na komecie To rezultat wybuchów, jakie zaszły na 12P/Pons-Brooks. Pierwszy nastąpił 20 lipca 2023 roku. W przestrzeń kosmiczną zostało wyrzuconych 10 mld kg lodu i pyłu. Kometa gwałtownie pojaśniała, a jej koma stała się asymetryczna i się powiększyła. Na początku sierpnia miała średnicę 600 tys. km. Czyli prawie dwa razy tyle, ile wynosi odległość miedzy Ziemią a Księżycem. Następnie 5 października doszło do kolejnej lodowej erupcji na 12P/Pons-Brooks. Kometa znów pojaśniała kilkadziesiąt razy. Już dwa dni później astronomowie zaobserwowali, że w jej komie pojawiły się charakterystyczne „rogi” – donosi portal space.com. Ich nietypowy wygląd może wynikać z nieregularnego kształtu jądra komety. W miarę jak 12P/Pons-Brooks zbliżała się do Słońca, dochodziło na niej do kolejnych wybuchów. Inne komety wulkaniczne To niejedyna kometa kriowulkaniczna, którą obserwują astronomowie. Ogromna 29P/Schwassmann-Wachmann (29P) – o średnicy dwa razy większej niż 12P/Pons-Brooks – w ciągu ostatniego roku wybuchała kilka razy. Do największej erupcji doszło w grudniu 2022 roku. W przestrzeń kosmiczną wyrzucony został wówczas milion ton lodu i gazu. Zaś w kwietniu 2023 roku naukowcy po raz pierwszy z powodzeniem przewidzieli wybuch na 29P. Udało się to zrobić dzięki temu, że wcześniej zaobserwowano delikatne pojaśnienie komety. Źródła: Space.com, Wikipedia, Starwalk, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Eksplozja komety sprzed 13 tysięcy lat zapoczątkowała rolnictwo w Syrii – uważają archeolodzy
Wymarła wioska w północnej Syrii jest prawdopodobnie najwcześniejszym przykładem ludzkiej osady zniszczonej przez eksplozję komety. Uderzyła ona w Ziemię około 12 800 lat temu. To wydarzenie miało spowodować, że ocaleli mieszkańcy osady porzucili gospodarkę łowiecko-zbieracką na rzecz uprawy roli – uważają badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara.
W tym artykule: Ślady po eksplozji komety Doszło do nagłej zmiany klimatu Zmiana trybu życia naszych praprzodków Eksplozja bez krateru Taki wniosek płynie z najnowszej analizy szczątków wydobytych z rejonu prehistorycznej osady Abu Hureyra. Sama osada została zalana i znajduje się teraz na dnie jeziora Assad w północnej Syrii. Niemal 13 tysięcy lat temu nad tym obszarem doszło do eksplozji komety. To doprowadziło do zniszczenia osady. – W oparciu o te dane uważamy, że to najwcześniejszy przykład osady ludzkiej zniszczonej w wyniku zdarzenia kosmicznego – napisali badacze w artykule opublikowanym na łamach Airbursts and Cratering Impacts. Uderzenie komety spowodowało drastyczną zmianę stylu życia. Mieszkańcy osady mieli porzucić łowiectwo na rzecz rolnictwa. Zaczęli również udomawiać dzikie zwierzęta. To nie pierwsze odkrycia tego typu. Eksplozja komety sprzed kilkunastu tysięcy lat była związana z upadkiem kultury Hopewell w Ameryce Północnej. Zostawiła też ślady na pustyni Atakama w Ameryce Południowej. Ślady po eksplozji komety Wioska Abu Hureyra była osadą kopcową, istniejącą na terenie obecnej północnej Syrii około 13 000 lat temu. Miejsce to zostało odkopane i zbadane przez archeologów w 1972 i 1973 roku. Dokonano tego zanim doszło do spiętrzenia rzeki Eufrat, co poskutkowało zalaniem terenu i utworzeniem jeziora. Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą? Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie. Wykopaliska ujawniły obszary bogate w węgiel drzewny, zawierające tzw. tektyty. Czyli szklane kule utworzone z topniejącego piasku. Te stopione próbki są bogate w żelazo i siarkę oraz nanodiamenty. Odnalezienie tektytów jest wyraźnym wskaźnikiem działania na danym terenie ekstremalnie wysokiej temperatury. Tak wysokiej, jak ta wytworzona przez fragment eksplodującej w powietrzu kosmicznej skały. Doszło do nagłej zmiany klimatu Nowa interpretacja materiału wydobytego z terenu prehistorycznej wioski Abu Hureyra wskazuje również, że na tamtym terenie doszło do drastycznej zmiany lokalnego klimatu. Miało się to stać właśnie w okresie zbiegającym się z czasem, gdy w Ziemię uderzały fragmenty kosmicznego obiektu. Czyli lodowej, mierzącej 100 km średnicy komety zaliczanej do grupy centaurów. Obiekty te mają dwoistą naturę. Wyglądają jak planetoidy, lecz pozostawiają za sobą ogon gazu i pyłu, jak komety. Naukowcy uważają, że uderzenie w Ziemię szczątków tej komety było najbardziej katastrofalnym kosmicznym bombardowaniem od czasu zdarzenia w Chicxulub, czyli zagłady dinozaurów. Zdaniem Martina Sweatmana, naukowca z Uniwersytetu w Edynburgu w Szkocji, zderzenie to miało niebagatelny wpływ na tworzenie się ludzkich społeczności. Badacze uważają, że jeden z rozgrzanych kawałków komety eksplodował wysoko w atmosferze planety. Fale uderzeniowe wywołane eksplozją doprowadziły do gwałtownej śmierci mieszkańców wioski. Teren osady oraz obszar przyległy zostały pokryte pyłem. Jego drobiny zawieszone w powietrzu zablokowały światło słoneczne, co wywołało mroźną zimę. Jest to sytuacja analogiczna do tzw. zimy wulkanicznej. Zmiana trybu życia naszych praprzodków Pierwszy Homo sapiens, prowadzący zbieracko-łowiecki tryb życia, pojawił się między 200 000 a 300 000 lat temu. Czyli znacznie dalej w przeszłości, niż omawiane uderzenie odłamków centaura. Naukowcy odkryli natomiast, że ta katastrofa zbiegła się ze znaczącymi zmianami w sposobie samoorganizacji ludzkich społeczeństw. Odnalezione szczątki pokazują, że przed uderzeniem komety osadnicy spożywali głównie dzikie owoce, jagody i dzikie rośliny strączkowe. Natomiast później ich dieta zmieniła się. Pojawiły się w niej zboża i soczewica. Było to wynikiem wczesnych eksperymentów z uprawą roślin. Region odnotował również wzrost upraw odpornych na suszę. – Mieszkańcy wioski zaczęli uprawiać jęczmień, pszenicę i rośliny strączkowe. Wyraźnie pokazują to zebrane dowody – napisał w oświadczeniu James Kennett, emerytowany profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara i współautor nowego badania. Eksplozja bez krateru Odkrycia te są zgodne z hipotezą z 2007 roku. Mówi ona, że nasza planeta przeżyła kilka eksplozji fragmentów komet. Do wybuchów miało dojść na kilku kontynentach. Części gigantycznej komety, która wybuchła nad syryjską wioską, zniszczyły ponad 50 znanych miejsc na co najmniej pięciu kontynentach. Ponieważ do eksplozji doszło w powietrzu, nie zostawiła ona śladu w postaci krateru. – Krater nie jest niezbędny. Wiele akceptowanych zderzeń tego typu nie pozostawiło po sobie widocznego krateru – przekonuje James Kennett. Źródło: ScienceOpen. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To ostatnie dni, kiedy można obserwować kometę Nishimura. Taka szansa zdarza się raz na 437 lat
O tym, że ta kometa istnieje, dowiedzieliśmy się zaledwie miesiąc temu. W najbliższych dniach kometę wciąż będzie widać z półkuli północnej.
W tym artykule: Gdzie znajduje się nowa kometa? Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Szansa raz na kilkaset lat Takie odkrycia zdarzają się obecnie bardzo rzadko. Jeśli dowiadujemy się o istnieniu nowej komety, to zazwyczaj zawdzięczamy to obserwacjom prowadzonym z użyciem profesjonalnych teleskopów. Na przykład takich, jakie pracują w ramach Pan-STARRS – programu stałej obserwacji nieba, działającego z sukcesami od trzynastu lat. Jednak Hideo Nishimura, astronom-amator z japońskiego miasta Kakegawa, miał sporo szczęścia. Udało mu się wypatrzeć nową kometę, używając „tylko” lustrzanki Canon DSRL. Stało się to 11 sierpnia 2023 roku. Przez ostatnie tygodnie kometę – nazwaną od imienia odkrywcy Nishimura – śledzili astronomowie, astrofotografowie i miłośnicy komet na całym świecie. Ostatni moment na jej amatorskie obserwacje przypada w tym tygodniu. Jednak Nishimurę prawdopodobnie da się dostrzec już tylko przez lornetkę lub teleskop. Gdzie znajduje się nowa kometa? Formalna, naukowa nazwa, jaką otrzymał obiekt, to C/2023 P1. Jest to zbitek skał i lodu, którego rozmiary pozostają nieznane. Zbliża się właśnie do Ziemi. Najbliżej naszej planety znalazła się 12 września, natomiast najbliżej Słońca – 17 września. Kometa przemierza Gwiazdozbiór Lwa, znajdujący się niedaleko Wielkiej Niedźwiedzicy. Będzie jeszcze widoczna w najbliższych dniach. Co jest samo w sobie wyjątkowe. Jak mówi Nicolas Biver, astronom z Obserwatorium Paryskiego cytowany przez phys.org, rzadko zdarza się, by szczyt widoczności komety następował tak szybko po jej odkryciu. – Większość jest odkrywana miesiące, a nawet lata przed tym, zanim znajdą się najbliżej Słońca – powiedział Biver. Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Ostatni moment na obserwację Nishimury to najbliższe dni. By ją dostrzec, należy prowadzić obserwacje po zachodzie słońca. Komety trzeba wypatrywać nisko nad horyzontem na zachodzie. Będzie widoczna na prawo od Marsa. Najlepiej będzie ją widać przy czystym niebie, w niezanieczyszczonym powietrzu i z dala od sztucznych źródeł światła. W takich warunkach jest jeszcze szansa, że Nishimurę da się dostrzec gołym okiem. Lepiej jednak zabrać ze sobą lornetkę. Proste lornetki i nieduże teleskopy powinny pozwolić wyśledzić zielony, nieco rozmyty okrąg, czyli komę („atmosferę” komety). W kolejnych dniach kometa będzie coraz słabsza. Szansa raz na kilkaset lat Taka okazja się już nie powtórzy za naszego życia. Następy raz C/2023 P1 wróci w centralne rejony Układu Słonecznego dopiero za 437 lata. Większość czasu Nishimura spędza z daleka od Słońca, w niskiej temperaturze, która zamraża materiał składający się na jądro komety. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> W miarę jak zbliża się ona do Słońca, lodowe jądro zamienia się w pył i gaz. Wówczas formuje się długi jasny ogon, ciągnący się za kometą. Promienie słoneczne odbijają się od niego, dzięki czemu kometa jest widoczna z Ziemi. Astrofotografowie od wielu dni fotografują Nishimurę. Na przykład na zdjęciach Michaela Jägera, opublikowanych w serwisie X (dawny Twitter) – wyraźnie widać rozświetloną komę Nishimury i jej rozciągnięty ogon. Nishimura minęła Ziemię w bezpiecznej odległości 125 mln km. Później zbliżyła się do Słońca na 33 mln km. Teraz już zaczęła się od niego oddalać, kierując się na rubieże Układu Słonecznego. Źródła: space.com, phys.org Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Coś uderzyło w Jowisza. Zdarzenie zarejestrowali astronomowie-amatorzy
Gazowy gigant Jowisz regularnie absorbuje uderzenia komet i planetoid, tym samym chroniąc wewnętrzne światy Układu Słonecznego. Ale nieczęsto udaje się uchwycić moment, w którym dochodzi do zderzenia. Ta sztuka udała się kilkorgu amatorom astronomii.
W tym artykule: Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Uderzenie komety w Jowisza Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Zarejestrowane przez teleskopy naziemne uderzenie miało miejsce 29 sierpnia o godz. 1.45 czasu standardowego w Japonii, czyli o 18.45 czasu środkowoeuropejskiego. O zdarzeniu po raz pierwszy można było przeczytać na koncie powiązanym z projektem Organized Autotelescopes for Serendipitous Event Survey (OASES) i systemem Planetary Observation Camera for Optical Transient Surveys (PONCOTS). Astronomowie-amatorzy opublikowali informację o tym wydarzeniu na X, wcześniej znanym jako Twitter. Napisali o błysku zaobserwowanym w atmosferze Jowisza. Post wzywał również innych obserwatorów do sprawdzenia własnych nagrań. Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Na odzew nie trzeba było długo czekać. Niedługo później użytkownik znany jako MASA Planetary Log udostępnił własny materiał filmowy, pokazujący krótki błysk światła pochodzący z Jowisza. Błysk ten był związany z właśnie z uderzeniem komety lub planetoidy. Kolejna niezależna obserwacja została wykonana przez chińskiego astronoma amatora w mieście Zhengzhou w prowincji Henan. Również na jego nagraniu można dostrzec błysk pojawiający się w tym samym miejscu gęstej atmosfery Jowisza. – Gdy obudziłem się rano i otworzyłem X (Twittera), zobaczyłem informację, że na powierzchni Jowisza zaobserwowano błysk. Sprawdziłem własne wideo z obserwacji i na nim również widoczny był błysk, będący wynikiem uderzenia w Jowisza innego ciała niebieskiego. Miałem ogromne szczęście, że ustawiłem teleskop właśnie na to miejsce – powiedział portalowi Space.com użytkownik X przedstawiający się jako MASA Planetary Log. View oEmbed on the source website Astronomowie z grupy OASES byli zaangażowani w obserwacje Jowisza od wielu lat. Dostrzegli szereg rozbłysków, będących wynikiem uderzenia w atmosferę Jowisza małego ciała niebieskiego – komety lub planetoidy. Na koncie OASES na X (Twitter) opublikowano wysokiej rozdzielczości zdjęcie Jowisza, wykonane właśnie w momencie uderzenia. Udało się to zrobić dzięki danym dostarczonym przez grono amatorów. Te filmy pokazują, jak wielką rolę odgrywają obserwacje amatorskie. Uderzenie komety w Jowisza Jowisz wyjątkowo często doświadcza kosmicznych kolizji. Jest to spowodowane ogromnym przyciąganiem grawitacyjnym, większym od ziemskiego o 2,4 raza. A także bliskością głównego pasa planetoid, rozciągającego się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza. Wielokrotnie obserwowano sytuacje przechwycenia przez Jowisza jakiegoś krążącego w Układzie Słonecznym kawałka kosmicznego gruzu. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Jednak najważniejszą i najcenniejszą z takich obserwacji było zniszczenie komety Shoemaker-Levy 9, do czego doszło w 1994 roku. Kamery zbliżającej się do Jowisza sondy Galileo oraz Kosmiczny Teleskop Hubble’a zarejestrowały, jak przechodząca przez tzw. peryjowium (czyli punkt położony najbliżej Jowisza) w odległości 0,3 promienia planety kometa rozpada się na wiele części pod wpływem silnego pola grawitacyjnego. Uderzenie pozostawiło zmiany w atmosferze tego gazowego giganta, które udało się zarejestrować. Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Należy dodać, że Jowisz odgrywa ogromną rolę w ochronie wewnętrznych planet Układu Słonecznego przez uderzeniami planetoid i komet. Jego ogromne przyciąganie ściąga na siebie podróżujące w kosmosie skały lub wyrzuca je w odległe obszary Układu Słonecznego. To właśnie ta ochronna funkcja gazowych gigantów Jowisza i Saturna przyczyniła się do powstania na Ziemi warunków zdolnych podtrzymać procesy życiotwórcze. Źródło: Space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W próbkach z planetoidy Ryugu odnaleziono składniki RNA. Czy to dowód na powszechność życia w kosmosie?
Zebrane przez misję Hayabusa2 próbki z planetoidy Ryugu zawierają azotowe związki organiczne. W tym uracyl, który jest częścią RNA. Tymczasem naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego i z Cambridge twierdzą, że krążący w kosmosie pył i odłamki skalne mogą zawierać przetrwalniki obcych istot. Czy życie w kosmosie jest powszechne?
W tym artykule: W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Celem japońskiej misji Hayabusa2 („Sokół wędrowny 2”) było zbadanie planetoidy Ryugu oraz pobranie próbek materiału, z jakiego zbudowane jest to ciało niebieskie. Zasobnik z próbkami powrócił na Ziemię w 2020 roku. Japońscy naukowcy właśnie opublikowali informację, że w pobranym materiale znaleźli uracyl. Czyli jedną z zasad azotowych tworzących RNA. To cząsteczka, która zawiera instrukcje dotyczące syntezy białek w komórce. W próbce znaleziono także niacynę, czyli witaminę B3, która pełni ważne funkcje w metabolizmie organizmów żywych. Odkrycie, za którym stoi międzynarodowy zespół kierowany przez profesora Yasuhiro Oba z Uniwersytetu Hokkaido, to mocny dowód na to, że w kosmosie powstają ważne elementy budulcowe życia. A zatem mogły one być dostarczone na Ziemię przez meteoryty. Odkrycia zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych – Już wcześniej w niektórych bogatych w węgiel meteorytach naukowcy znaleźli nukleozasady i witaminy. Jednak zawsze w takich sytuacjach podnoszono kwestię zanieczyszczenia próbki przez ekspozycję na środowisko Ziemi – wyjaśnił prof. Oba. – Ponieważ sonda kosmiczna Hayabusa2 zebrała dwie próbki bezpośrednio z planetoidy Ryugu i dostarczyła je na Ziemię w zapieczętowanych kapsułach, można wykluczyć zanieczyszczenie – dodaje naukowiec. Analiza próbki ujawniła nie tylko obecność uracylu i kwasu nikotynowego (niacyny), ale także innych związków organicznych zawierających azot. – W analizowanych próbkach uracyl był w niewielkich ilościach, w zakresie 6–32 części na miliard (ppb). Natomiast witamina B3 występowała obficiej, w przedziale 49–99 ppb – wyjaśnił Oba. – W próbce znaleziono również inne cząsteczki biologiczne, w tym różnorodne aminokwasy, które znajdują się w białkach i pełnią funkcje w metabolizmie – dodaje. Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Zespół postawił hipotezę, że różnica w stężeniach w dwóch próbkach, zebranych z różnych lokalizacji na Ryugu, jest prawdopodobnie spowodowana ekspozycją na ekstremalne środowiska kosmiczne. Uczeni sądzą również, że związki zawierające azot były, przynajmniej częściowo, utworzone z prostszych cząsteczek, takich jak amoniak, formaldehyd i cyjanowodór. Chociaż nie zostały one wykryte w próbkach Ryugu, wiadomo, że są obecne w lodzie kometarnym. Ryugu mogła być częścią komety lub innego ciała niebieskiego, na którym mógł utworzyć się tego typu lód. – Odkrycie uracylu w próbkach z Ryugu wpisuje się w teorie pochodzenia zasad azotowych na wczesnej Ziemi – podsumowuje prof. Oba. Dodaje, że misja NASA zwana OSIRIS-REx przywiezie próbki z planetoidy Bennu już we wrześniu 2023 roku. Badania porównawcze składu tych ciał niebieskich dostarczą dalszych danych. Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Tymczasem międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez profesora astronomii Tomonori Totaniego, opublikował artykuł, w którym rozważa możliwość panspermii. Czyli wędrówki prostych form życia między ciałami niebieskimi i „zasiewaniem” ich tam, gdzie istnieją odpowiednie warunki. Według badaczy, jeśli w ciało niebieskie, na którym istnieje życie, uderzy wystarczająco duża planetoida, to odłamki skalne i pył z takiego zdarzenia mogą roznosić po kosmosie „przetrwalniki” życia. Asteroida mogła być źródłem życia na Ziemi. Znaleziono pierwszy dowód Po raz pierwszy na powierzchni asteroidy odkryto materię organiczną niezbędną do stworzenia życia - jak to istniejące na Ziemi. Świadomość, że także taka asteroida mogła być źródłem... Teoretycznie uśpione mikroorganizmy mogą przetrwać w surowym środowisku przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich mogą następnie znaleźć drogę do innych planet podtrzymujących życie. A tam mogą rozwinąć się i niejako zasiać nową biosferę. Prof. Totani oblicza, że już kosmiczne pyłki o szerokości około jednego mikrometra (jednej tysięcznej milimetra) byłyby wystarczająco duże, aby pomieścić coś w rodzaju jednokomórkowego organizmu. A zarazem byłyby wystarczająco małe, aby osiągnąć prędkości pozwalające na podróże międzygwiezdne. Obliczenia Totaniego pokazują, że do stu tysięcy takich kawałków pyłu kosmicznego może lądować na Ziemi każdego roku. Mogły one zostać dobrze zachowane w lodzie Antarktydy lub na dnie morskim. Źródła: International Journal of Astrobiology, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
‘Oumuamua miała własny „naturalny” napęd? Naukowcy rozwiązali zagadkę komety udającej statek kosmitów
Małe ciało niebieskie, które zaobserwowaliśmy sześć lat temu, przelatywało przez Układ Słoneczny z rosnącą prędkością. Co sprawiało, że ‘Oumuamua przyspieszała? Wyjaśnieniem są procesy fizyczne zachodzące w komecie w przestrzeni międzygwiezdnej, ogłosili naukowcy na łamach „Nature”.
W tym artykule: Zagadkowa ‘Oumuamua Długa podróż przez obszar międzygwiazdowy Zmiana składu chemicznego komety Pełne wyjaśnienie zagadki ‘Oumuamuy W 2017 r. w pobliżu Ziemi pojawiło się nieduże ciało niebieskie o niezwykłym kształcie. Było długie i płaskie. Niektórym kojarzyło się z cygarem, innym z naleśnikiem. Obiekt został zaobserwowany przez teleskop Pan-STARRS1 pracujący na wyspie Maui, na Hawajach. Nazwano go wywodzącym się z hawajskiego słowem ‘Oumuamua, które można przetłumaczyć jako „pierwszy posłaniec”. Odkrycie ‘Oumuamua stało się sensacją. Kosmiczne cygaro okazało się pierwszym wykrytym obiektem, który pochodził spoza Układu Słonecznego. Miało pewne bardzo nietypowe cechy, które podziałały na wyobraźnię nawet z reguły trzeźwo myślącym naukowcom. Zagadkowa ‘Oumuamua ‘Oumuamuę obserwowano przez cztery miesiące 2017 roku. Nakreślono jego orbitę oraz prędkość, wynoszącą ok. 87 km na sekundę (312 tys. km/godz.). Zauważono przy tym, że obiekt, oddalając się od Słońca, przyspiesza. To tzw. niegrawitacyjne przyspieszenie stanowiło niespodziankę. Co mogło być jego przyczyną? ‘Oumuamua wyglądała jak asteroida, jednak asteroidy poruszają się wyłącznie w wyniku oddziaływania grawitacji. Tymczasem na ‘Oumuamuę najwyraźniej działała jeszcze jakaś inna, dodatkowa siła. Czym był pierwszy międzygwiezdny przybysz spoza Układu Słonecznego? Jest nowa teoria o ′Oumuamua Asteroida, odłamek planety, a może statek kosmiczny? ′Oumuamua to jedna z największych astronomicznych zagadek ostatnich lat. Rozwiązaniem byłoby wykazanie, że ‘Oumuamua jest kometą. Z komet, topniejących w pobliżu Słońca, uwalniają się gazy i pyły. Działa to na nie trochę jak napęd statku kosmicznego – dając im lekkiego „kopa”. Jednak ‘Oumuamua nie miała najbardziej charakterystycznych cech komety. Czyli jasnej komy (otoczki) oraz ciągnącego się za nią rozświetlonego ogona. Czyżby ta ni to asteroida, ni to kometa, która przyspiesza sama z siebie, była obiektem pozaziemskiego pochodzenia? Do takiego wniosku doszedł prof. Abraham Loeb, astrofizyk z Harvardu. Prof. Loeb publicznie stwierdził, że ‘Oumuamua mogłaby być wrakiem statku kosmicznego zbudowanego przez Obcych. Obiektem zainteresował się program poszukiwania życia pozaziemskiego SETI. Jednak nie znaleziono niczego wskazującego, że mógłby być sztucznym tworem. Długa podróż przez obszar międzygwiazdowy Zainteresowanie, jakie wzbudziła ‘Oumuamua, sprawiło, że obiekt był uważnie obserwowany tak długo, jak długo dało się go śledzić z pomocą teleskopów. Obserwacje te zaowocowały dużą ilością zgromadzonych danych. Ich analiza doprowadziła do rozwiązania zagadki nietypowej komety. W najnowszym numerze „Naturze” przestawili je Jennifer Bergner, chemiczka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Darryl Seligman, astrofizyk z Uniwersytetu Cornella. Naukowcy przyjęli, że gdy ‘Oumuamua opuszczała swój układ macierzysty, była typową kometą. Podobnie jak te, które znamy z Układu Słonecznego, stanowiła brudną kulę zamarzniętego wodnego lodu. Później jednak przez długi czas podróżowała przez obszar międzygwiazdowy. Przez cały ten czas była bombardowana przez promieniowanie kosmiczne. Zmiana składu chemicznego komety Wtedy właśnie jej struktura zaczęła się zmieniać. Jennifer Bergner wpadła na ten trop, sięgając po wyniki eksperymentów prowadzonych w latach 70., 80., i 90. zeszłego wieku. W ich trakcie bombardowano lód wysokoenergetycznymi cząstkami symulującymi promieniowanie kosmiczne. Pod ich wpływem w lodzie tworzył się wodór molekularny (H2). Nie uwalniał się jednak, tylko pozostawał uwięziony w lodzie – w powstających w jego środku bąblach. To właśnie spotkało ‘Oumuamuę w czasie jej międzygwiezdnej podróży. Gdy zaś wleciała do Układu Słonecznego, ciepło Słońca ogrzało powierzchnię komety. W rezultacie lód, z którego się składała, zmienił swoją postać z amorficznej na krystaliczną. Przy okazji uwolnił się zawarty w nim wodór. To z kolei sprawiło – ogłosili Bergner i Seligman – że ‘Oumuamua poruszała się z niegrawitacyjnym przyspieszeniem. Takie wyjaśnienie było już proponowane. Jednak dotychczas naukowcy nie wiedzieli, jaki gaz uwalniający się z komety mógłby powiększyć jej prędkość. Wskazywano na azot lub tlenek węgla. Sam Seligman opublikował pracę, w której typował stały wodór jako źródło „naturalnego napędu” ‘Oumuamuy. Pełne wyjaśnienie zagadki ‘Oumuamuy Tamte teorie były jednak niekompletne. Nie tłumaczyły np., co działo się z ‘Oumuamuą w czasie podróży przez obszar międzygwiazdowy – trwającej dziesiątki milionów lat. Bergner i Seligman zaproponowali zaś kompletny scenariusz losów ‘Oumuamuy. Na początku pojawia się w nim lodowa kometa podobna do tych, jakie znamy z komet Układu Słonecznego. Następnie przechodzi ona ciąg przemian fizycznych w wyniku bombardowania przez promieniowanie kosmiczne. Po znalezieniu się w pobliżu innej gwiazdy – Słońca – pod wpływem ciepła uwalnia się z niej wodór molekularny. Ciągłe wyrzucanie gazu sprawia, że obiekt zaczyna przyspieszać, jakby miał silnik. Gigantyczna kometa zmierza w kierunku Słońca. Co wiemy o komecie Bernardinelli-Bernstein? Ogromna kometa, o średnicy od 100 do 200 km odwiedza właśnie Układ Słoneczny po raz pierwszy od 3 mln lat. Jednak by zobaczyć kometę Bernardinelliego-Bernsteina wciąż konieczny będzie tel... Co ciekawe, w przypadku ‘Oumuamuy zadziałało to tylko dlatego, że kometa była nieduża, o długości kilkuset metrów. Gdyby wymiarowano ją w kilometrach, uwalnianie się gazu dałoby zbyt słaby efekt. Obiekt nie przyspieszałby. Model zaproponowany przez badaczy wyjaśnia również, dlaczego ‘Oumuamua nie miała komy. – Nawet jeśli w lodowej matrycy tej komety znajdował się pył, w jej przypadku nie następowała sublimacja lodu [czyli przemiana ze stanu stałego od razu w gazowy – przyp. red.] – mówi Seligman. – Wystarczyło, by doszło do przearanżowania lodu, by uwolnił się H2. A pył nigdy nie opuścił komety – dodaje badacz. I nie utworzył ani komy, ani ogona. Zdaniem Seligmana wszystkie zagadki ‘Oumuamuy zostały ostatecznie wyjaśnione. Natomiast może nas czekać więcej odkryć. Wiadomo już, że w 2014 r. w atmosferze Ziemi spłonął obiekt spoza Układu Słonecznego. Naukowcy zastanawiają się też, czy u wybrzeży Papui Nowej Gwinei spoczywa meteoryt spoza Układu Słonecznego. Źródło: Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Uniwersytet Jagielloński otrzymał 3 miliony euro na własną misję kosmiczną. Co chcą badać naukowcy z Krakowa?
Skąd wzięła się woda na naszej planecie i gdzie w Układzie Słonecznym znajdują się nieznane jeszcze jej rezerwuary? Między innym na te pytania ma odpowiedzieć misja HYADES zaproponowana i prowadzona przez Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. UJ otrzymał na nią pieniądze z Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC).
Misja HYADES nawiązuje nazwą do mitologicznych nimf, których pojawienie się zwiastowało deszcz. Woda jest tutaj bowiem kluczowa. To właśnie jej ma wypatrywać kosmiczny teleskop, który skieruje swoje oko ku małym ciałom niebieskim Układu Słonecznego. Zdaniem badaczy z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego, obserwacje wodoru i deuteru wokół tego typu ciał niebieskich mogą pomóc ustalić, skąd wzięła się woda na naszej planecie. Niegdyś uznawano, że H2O jest czymś rzadkim w kosmosie. Obserwacje księżyców gazowych olbrzymów, komet, a nawet pozornie suchych miejsc, jak Mars i ziemski Księżyc udowodniły jednak, że cząsteczki wody występują w kosmosie powszechnie. Szczególnie komety są bardzo bogate w wodę. Jedna z hipotez głosi, że woda na Ziemi pojawiła się w okresie tzw. Wielkiego Bombardowania. Doszło do niego około 4,2–3,8 mld lat temu, gdy we wciąż młodą, lecz już chłodna Ziemię, uderzały bogate w wodę planetoidy i inne krążące w młodym Układzie Słonecznym okruchy lodowo-skalne. Skąd się wzięła woda w kosmosie? Były to prawdopodobnie bogate w węgiel planetoidy typu C, jakie można dziś spotkać w pobliżu Jowisza i Saturna. Ważną rolę w tworzeniu się wody odgrywał tzw. wiatr słoneczny – stały strumień naładowanych elektrycznie cząstek wypływających z korony słonecznej w przestrzeń międzyplanetarną. Składa się on głównie z jonów wodoru, które osadzały się na ziarnach pyłów w dysku protoplanetarnym. Tam łączyły się z tlenem, co w rezultacie dawało wodę. Zaskakująca hipoteza: Księżyc od miliardów lat sekretnie podkrada wodę z Ziemi Skąd się wzięła woda na Księżycu? Dotychczas zakładano, że jej źródłem były asteroidy uderzające w naszego naturalnego satelitę. Naukowcy zaproponowali właśnie dodatkowe wyjaśnieni... Jednak bezpośrednie obserwacje wody znajdującej się na planetoidach i kometach są bardzo utrudnione. – Znacznie łatwiej jest zaobserwować atomy wodoru uwolnione w gazowych otoczkach komet wskutek rozpadu cząsteczek wody – twierdzi dr Michał Drahus, kierownik projektu HYADES. Komety jako źródło wody Takie atomy emitują bardzo dużą ilość światła poprzez tzw. linię Lyman alfa. To czyni z nich niezwykle czuły „detektor” kometarnej wody. Zarówno tej zwykłej, jak i jej cięższych wariantów, o których obecności świadczy deuter – stabilny izotop wodoru. Ale obserwacje kometarnej linii Lyman alfa również nie należą do prostych ze względu na to, że znajduje się ona w zakresie dalekiego ultrafioletu pochłanianego przez ziemską atmosferę. Właśnie dlatego konieczne jest wyniesienie instrumentów ponad granicę ziemskiej atmosfery, czyli w kosmos. – Przede wszystkim przetestujemy różne grupy komet jako możliwe źródło wody na Ziemi – twierdzi dr Drahus. Zespół krakowskich badaczy zamierza wyznaczyć stosunek deuteru, czyli cięższego izotopu wodoru do podstawowego izotopu wodoru w obserwowanych kometach. Uczeni sprawdzą, czy te wartości zgadzają się ze składem izotopowym wody w ziemskich oceanach. Komety, planetoidy i obiekty spoza świata – W ciągu ostatnich 35 lat podobne badania przeprowadzono z największym trudem dla 12 komet i uzyskano niejednoznaczne wyniki – powiedział dr Drahus. – My w ramach projektu HYADES przebadamy pod tym kątem około 50 komet i to w zaledwie trzy lata! – dodaje astronom. Badania prowadzone dzięki obserwatorium HYADES mają pozwolić również określić miejsce i czas powstania komet podczas formowania się Układu Słonecznego. Inną częścią badań będą poszukiwania nieznanych dotąd zasobów wody w Układzie Słonecznym. Badacze zamierzają wziąć pod lupę m.in. grupę planetoid przypominających swym wyglądem komety. Przekonują, że informacje na temat sublimacji lodu wodnego z tych ciał dadzą unikatowy wgląd w zawartość wody w pasie głównym planetoid. I być może pozwolą odpowiedzieć na pytanie, skąd wzięły się ziemskie oceany. Ale krakowskich badaczy nie interesują wyłącznie obiekty Układu Słonecznego. Mają nadzieję zbadać również przybyszów spoza naszego świata, podobnych do odkrytej w 2017 roku planetoidy lub jądra kometarnego o nazwie Oumuamua. Kosmici odwiedzili nas w 2017 i wrócą – twierdzi profesor z Harvardu Obiekt będący wytworem pozaziemskiej zaawansowanej cywilizacji przemknął w pobliżu Ziemi w 2017 roku – twierdzi profesor astronomii z Uniwersytetu Harvarda Avi Loeb w swojej nowej książce.... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/91d925f2bcca6bd191ddb410cc6a27c008989523-6f77d67.jpeg" width="938" height="568" alt="Oumuamua była pierwszą zaobserwowaną kometą spoza naszego Układu Słonecznego (fot. ESA / Hubble / NASA / ESO / M. Kornmesser)" title="Oumuamua była pierwszą zaobserwowaną kometą spoza naszego Układu Słonecznego (fot. ESA / Hubble / NASA / ESO / M. Kornmesser)" /> – Obiekty te mają niesłychane znaczenie dla nauki, gdyż uformowały się wokół innych gwiazd. W związku z tym przynoszą nam unikatowe informacje o swoich macierzystych układach planetarnych – powiedział dr Drahus. Trzy miliony euro na badania Naukowcy liczą na kolejne podobne do Oumuamuamy odkrycia w niedalekiej przyszłości. Tym bardziej, że niedługo zostanie uruchomione długo oczekiwane obserwatorium imienia Very C. Rubin, które ma badać niebo z niezwykłą czułością. Natomiast planowane badania kolejnych obiektów międzygwiazdowych przy pomocy satelity HYADES pozwolą określić zawartość wody w małych ciałach z innych układów planetarnych, a także lepiej zrozumieć przyczyny ich zagadkowych anomalii orbitalnych przy braku wykrywalnego pyłu. Projekt HYADES został opracowany przez zespół w składzie: Michał Drahus, Piotr Guzik i Mikołaj Sabat – Obserwatorium Astronomiczne UJ, oraz Tomasz Kawalec – Instytut Fizyki UJ. Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC) przyznaje granty na badania podstawowe prowadzone na terenie Unii Europejskiej od 2008 roku. Consolidator Grant, który przyznano krakowskiemu zespołowi, jest przeznaczony dla osób od 7 do 12 lat po uzyskaniu doktoratu. Wysokość grantu to dwa miliony euro, choć w szczególnych przypadkach może zostać zwiększona o kolejny milion. Projekty przedkładane radzie mogą dotyczyć wszystkich dziedzin nauki. Źródło: UJ. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Co to jest kometa? Ta kula kosmicznego śniegu może dotrzeć w pobliże Ziemi nawet z innego układu planetarnego
Najkrótsza odpowiedź na pytanie „co to jest kometa?” brzmi: kula brudnego śniegu z kosmosu. Jednak to, skąd biorą się komety i jaką rolę odegrały w dziejach Ziemi to znacznie bardziej złożona i fascynująca kwestia.
W tym artykule: Czym jest kometa? Skąd biorą się komety? Dlaczego kometa świeci? Wpływ komet na życie na Ziemi To spektakularne zjawisko było znane od starożytności. Pojawiające się na niebie nietypowe „gwiazdy z warkoczem” nazwano kometami. Słowo to pochodzi od łacińskiego cometes i greckiego κομήτης (komētēs), oznaczającego „długowłosa”. Jednak dopiero dzięki obserwacjom nowożytnych astronomów dowiedzieliśmy się, co to jest kometa. Zgodnie z definicją to małe ciało niebieskie poruszające się w układzie planetarnym, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej. Składa się z zamrożonej wody, gazów (dwutlenku węgla, amoniaku i metanu), odłamków skalnych i pyłów. Komety kiedyś budziły lęk. Średniowieczni astronomowie często utożsamiali pojawienie się komet z katastrofami naturalnymi, klęskami głodu lub z wojną. W XVII wieku powstawały traktaty naukowe wiążące różne kataklizmy z pojawieniem się tych obiektów na niebie. Śmierć komety. Obserwatorium kosmiczne zarejestrowało ostatnie chwile komety, która uderzyła w Słońce Największy łowca komet w historii, sonda SOHO, zarejestrowała w ostatni weekend kometę pochwyconą przez grawitację Słońca. To zbliżenie nie zakończyło się dla komety dobrze. Ten składa... W 1910 r. najsłynniejsza kometa Halleya wywołała panikę, bowiem w jej składzie odkryto trujący cyjanowodór. Przeleciała wówczas w odległości zaledwie 22,4 miliona kilometrów od Ziemi, a Ziemia przeszła przez warkocz komety. Na początku 2023 r. nadarza się dobra okazja do obserwacji. Zielona kometa C/2002 E3 (ZTF) będzie widoczna gołym okiem na nocnym niebie. Ostatni raz obiekt ten znajdował się tak blisko nas 50 tys. lat temu. W styczniu i na początku lutego komety należy jej wypatrywać na porannym niebie. C/2002 E3 (ZTF) będzie się poruszała w kierunku północno-zachodnim. Dobra okazja do zobaczenia C/2002 E3 (ZTF) nadejdzie 10 lutego. Wówczas obiekt znajdzie się w pobliżu Marsa. Astronomowie sugerują jednak, by obserwacje prowadzić przez lornetkę. Czym jest kometa? „Kometá: Iest Wapor gorący y suchy / tłusty y lipki / mocą Gwiazd z Ziemie wyćiągniony / áż pod Sphaerę Ogniá wyniesiony / y támże zapalony / bieg swoy oraz z trzecią powietrza krainą wkoło Ziemie odpráwuiący”. Tak o kometach pisał Kasper Ciekanowski w dziele z 1681 roku „Abryz Komety z Astronominczney Y Astrologicznej Vwagi”. Dziś wiemy, że kometa przypomina raczej brudną kulę śniegową. Nieco zmrożoną, nieco zapiaszczoną, ale generalnie dość miękką i porowatą. Naukowcy porównują wręcz kometę do obiektu puszystego bardziej niż pianka na cappuccino. Jądro komety jest bardzo małe – ma średnicę od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Gdy znajduje się daleko od Słońca, bardzo trudno je zaobserwować. Niektóre komety z czasem rozpadają się, tworząc roje meteorów (a dokładniej meteoroidów). To one odpowiadają za spektakularne zjawiska, jakimi są deszcze spadających gwiazd. Skąd biorą się komety? W Układzie Słonecznym istnieją dwa źródła komet. Pierwsze to tzw. pas Kuipera, czyli pozostałości po dysku, z którego utworzył się cały nasz Układ Słoneczny. Drugie to położony o wiele dalej obłok Oorta. To wielka chmura skalno-lodowych odłamków, które zostały wyrzucone z Układu Słonecznego po jego uformowaniu się. Z obłoku Oorta pochodzi prawdopodobnie kometa Halleya. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-dc785a6.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> Mimo iż na obrzeżach Układu Słonecznego jest wiele komet, tylko nieliczne lecą w kierunku Słońca. Znamy ich ponad 5 tys., ale tych, które widać wyraźnie gołym okiem jest niewiele i pojawiają się bardzo rzadko – raz na kilkadziesiąt czy kilkaset lat. Nasz Układ Słoneczny mogą też odwiedzać komety, które uformowały się wokół innych gwiazd. Tak było w przypadku obiektu C/2019 Q4 (Borisov). Ta pierwsza znana nauce „obca” kometa została zbadana m.in. przez Polaków. Kometą mógł też być obiekt znany jako ‘Oumuamua, choć uczeni wciąż spekulują, czym był ten międzygwiezdny przybysz spoza Układu Słonecznego. Zaobserwowano go 19 października 2017 r. Tajemniczy obiekt przeleciał przez naszą układ planetarny z prędkością 92 tys. km/godz. Dlaczego kometa świeci? Gdy kometa zbliża się do Słońca, jego promieniowanie zaczyna ją nagrzewać. Zebrany w porowatym jądrze komety lód zaczyna wtedy gwałtownie sublimuje. Czyli przechodzi bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy. Powoduje to wytworzenie się i przyrost głowy komety. Może ona mieć średnicę większą niż Ziemia (12,6 tys. km) czy nawet Słońce (700 tys. km) Materia z jądra komety tworzy też dwa warkocze kometarne – gazowy i pyłowy. Są one skierowane pod różnymi kątami. Gazowy warkocz powstaje pod wpływem wiatru słonecznego. Pyłowy ciągnie się za kometą wzdłuż jej trajektorii. Długość ogona gazowego może sięgać setek milionów kilometrów. Zarówno głowa, jak i ogon komety zbudowane są z cząsteczek zjonizowanego gazu. Gaz ten świeci, podobnie jak np. gazy w płomieniu świecy. Dlatego kometa może być dobrze widoczna na nocnym niebie. Największy znany naukowcom ogon miała kometa 153P/Ikeya-Zhang. Jego zmierzona przez badaczy długość to aż 6,5 jednostki astronomicznej. Jednostka astronomiczna, w skrócie j.a., to odległość Ziemi od Słońca, czyli ok. 150 mln km. Całkowita długość ogona komety mogła wynosić nawet 7,5 j.a., czyli aż 1,125 mld km. Wpływ komet na życie na Ziemi Komety mogły odegrać kluczową rolę w powstaniu życia na Ziemi. Uczeni podejrzewają, że to one przed miliardami lat mogły dostarczyć wodę na naszą planetę. Gdy Ziemia się formowała, była tak gorąca, że cała woda powinna rozłożyć się na tlen i wodór. Ale potem Ziemia była intensywnie bombardowana przez asteroidy i jądra komet. Te ostatnie mogły więc dostarczyć duże ilości wody. Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? [WYWIAD] Dr Kacper Wierzchoś to Polak pracujący przy amerykańskim programie Obrony Planetarnej. Właśnie odkrył swoją czwartą kometę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/lowca-komet-jak-astronomowie-poluja-na-ciala-niebieskie-fot-mercurio2688-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-3ef0b64.jpeg" width="938" height="469" alt="Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? (fot. Mercurio2688, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" title="Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? (fot. Mercurio2688, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" /> Komety mogą też transportować związki chemiczne niezbędne do powstania życia, np. aminokwasy. Takie cząsteczki wykryto już w przestrzeni kosmicznej. Naukowcy spekulują nawet, że wraz z kometami mogły dotrzeć na Ziemię proste organizmy żywe, które wyewoluowały w innym zakątku kosmosu. To tzw. hipoteza panspermii. Dziś komety, podobnie jak asteroidy, stwarzają zagrożenie dla życia na Ziemi. Po wejściu w atmosferę i szybkim podgrzaniu eksplodują. Fala uderzeniowa jest w stanie wywołać pożary na dużych obszarach. Z kolei gazy i pyły uwolnione podczas eksplozji i pożarów odcinają dostęp światła słonecznego do ziemi, dając efekt zimy nuklearnej.
Gołym okiem będzie można zobaczyć zieloną kometę. Ostatni raz odwiedziła nas w czasach neandertalczyków
Kometa C/2002 E3 (ZTF) będzie widoczna gołym okiem na nocnym niebie. Ostatni raz obiekt ten znajdował się tak blisko nas 50 tys. lat temu.
W tym artykule: Co to jest peryhelium i perygeum? Czy kometę będzie można zobaczyć gołym okiem? Jak duża jest kometa C/2002 E3 (ZTF)? O istnieniu komety oznaczonej jako C/2002 E3 (ZTF) dowiedzieliśmy się w marcu 2022 roku. Odkryto ją w ramach przeglądu astronomicznego nieba – Zwicky Transient Facility – prowadzonego z pomocą jednego z teleskopów pracujących w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Początkowo naukowcy myśleli, że mają do czynienia z planetoidą. Jednak po minięciu Jowisza obiekt nagle pojaśniał. Pozwoliło to wywnioskować, że w stronę planet wewnętrznych Układu Słonecznego nadlatuje kometa. Astronomowie z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA policzyli, że jej okres orbitalny wynosi 50 tys. lat. To oznacza, że kiedy po raz ostatni obiekt ten znajdował się w pobliżu Ziemi, panowała na niej epoka lodowcowa. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Nasz gatunek już istniał, jednak nie byliśmy jedynymi ludźmi, którzy chodzili wówczas po Ziemi. Jeśli C/2002 E3 (ZTF) była wówczas widoczna gołym okiem, kometę oglądaliśmy ramię w ramię z neandertalczykami. Co to jest peryhelium i perygeum? 12 stycznia kometa C/2002 E3 (ZTF) znalazła się w peryhelium. Czyli w takim punkcie swojej orbity okołosłonecznej, który jest położony najbliżej Słońca. Dzieliło ją wówczas od niego tylko 160 milionów kilometrów. Potem kometa zaczęła zbliżać się do Ziemi. Naukowcy policzyli, że na początku lutego – a dokładnie 2 lutego – osiągnie perygeum. Czyli miejsce na swej orbicie, które dzieli od Ziemi najmniejszy dystans. Będzie on wynosił 42 miliony kilometrów. O C/2002 E3 (ZTF) często mówi się, że to zielona kometa. Faktycznie, jej głowa ma zielonkawą barwę, podczas gdy ogon, czyli warkocz, jest żółtawy. Skąd ten kolor? Wywołuje go węgiel dwuatomowy, czyli C2. Powstaje on ze związków organicznych zawartych w jądrze komety. Pod wpływem słonecznego promieniowania ultrafioletowego węgiel dwuatomowy świeci na zielono. Potem w ciągu ok. 2 dni C2 się rozpada. Dlatego zielony kolor jest widoczny tylko w głowie, ale już nie w warkoczu komety. Czy kometę będzie można zobaczyć gołym okiem? Gdy C/2002 E3 (ZTF) leciała w kierunku Słońca, można ją było zobaczyć tylko z pomocą lornetek i teleskopów. Jednak naukowcy twierdzą, że może być widoczna także gołym okiem. Jednak by to było możliwe, najlepiej znajdować się z dala od większych, jasno oświetlonych miast. – Kometa zrobi się najjaśniejsza wtedy, gdy będzie najbliżej Ziemi – powiedział fizyk Thomas Prince z Kalifornijskiego Instytutu Technologii. Jest on jednym z badaczy związanych z projektem Zwicky Transient Facility. W styczniu i na początku lutego komety należy jej wypatrywać na porannym niebie. C/2002 E3 (ZTF) będzie się poruszała w kierunku północno-zachodnim. Cytowany przez portal phys.org Nicolas Biver, astrofizyk z Obserwatorium Paryskiego, sugeruje, że dla mieszkańców północnej półkuli najdogodniejszym momentem do śledzenia komety będzie druga połowa stycznia. Na początku lutego jej dostrzeżenie może bowiem utrudniać pełnia Księżyca. W ostatnim tygodniu stycznia kometa będzie przechodziła między gwiazdozbiorami Małej i Wielkiej Niedźwiedzicy. W weekend 21–22 stycznia Księżyc będzie w nowiu. I to może być najdogodniejszy moment do obserwacji komety. O ile pozwoli na to pogoda, bo na te dni zapowiadane jest zachmurzenie i opady śniegu. Dobra okazja do zobaczenia C/2002 E3 (ZTF) nadejdzie również 10 lutego. Wówczas obiekt znajdzie się w pobliżu Marsa. Astronomowie sugerują jednak, by obserwacje prowadzić przez lornetkę. Jak duża jest kometa C/2002 E3 (ZTF)? Jak zawsze, gdy do Ziemi zbliża się kometa, jednym z najważniejszych pytań, jakie się pojawiają, jest jej wielkość. W przypadku C/2002 E3 (ZTF) średnica wynosi około kilometra. To znacznie mniej niż miała NEOWISE, ostatnia kometa, która była widoczna z Ziemi gołym okiem (i minęła naszą planetę w marcu 2020 r.). I o wiele mniej niż kometa Hale’a-Boppa, aż 60-kilometrowej średnicy, która przeleciała obok naszego globu w 1997 r. Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? Gdzie znajduje się niebo północne? Poznaj jego gwiazdy i gwiazdozbiory nieba północnego. Dowiedz się, jaka jest ich historia oraz jakie ciekawostki z mitologii greckiej skrywają w sobie najp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbiory-nieba-polnocnego-jakie-sa-ich-nazwy-i-jak-je-znalezc-fot-xue-bing-costfoto-future-publishing-via-getty-images-190d51d.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" title="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" /> Naukowcy przypuszczają, że C/2002 E3 (ZTF) pochodzi z Obłoku Oorta. To ogromny hipotetyczny obszar wypełniony okruchami skalnymi i pyłami, jaki ma rozciągać się poza granicami Układu Słonecznego. Nadlatuje z niego wiele lodowych komet, docierających nieraz do samego jego środka. Co dalej stanie się z kometą C/2002 E3 (ZTF)? Być może odwiedzi nasze strony za kolejne 50 tys. lat. Jednak możliwe jest także, że zostanie wyrzucona zupełnie poza układ. Wtedy nasi potencjalni potomkowie lub następcy już jej nie zobaczą. Na razie C/2002 E3 (ZTF) ma obserwować Teleskop Webba. Nie zrobi jednak jej zdjęć, lecz zajmie się badaniem składu chemicznego tego ciała niebieskiego. Najłatwiej to zrobić, gdy bliskość Słońca powoduje wyparowanie zewnętrznych warstw komety. Pozwala to badać, z czego są zbudowane. Źródła: phys.org, space.com, Caltech. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię
Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny.
W tym artykule: Zadziwiające odkrycia zespołu misji Stardust Jak Newton obliczał ruch planet Jak powstał Układ Słoneczny? Gwałtownie i chaotycznie Migracja planet, czyli jak Neptun złapał Plutona Coraz więcej astronomicznych zagadek Model nicejski opisuje młodość Układu Słonecznego Kosmiczna lawina zniszczeń Ślady dawnych kataklizmów Czy grozi nam planetarna apokalipsa? Gwałtowne narodziny Księżyca Na strychu Układu Słonecznego Okruch pyłu, który oderwał się z ogona komety 350 mln km stąd, w końcu wylądował pod mikroskopem elektronowym. Powiększenie rośnie, drobina wypełnia ekran. Dave Joswiak pokazuje fragment, który przypomina wyszczerbiony klif, i podkręca powiększenie do 900 tys. razy. Ukazują się nam malutkie kruczoczarne ziarna. – Niektóre mają ledwie kilka nanometrów – mówi Joswiak. – Sądzimy, że to próbka pierwotnego materiału, z którego powstał cały Układ Słoneczny. Drobina pyłu ma nawet imię, Inti, jak bóg słońca Inków. Prawdopodobnie ostatnie 4,5 mld lat spędziła mocno zmrożona wewnątrz komety Wild 2 poza Neptunem. Dziesiątki lat temu Wild 2 z nieznanych powodów wpadła na orbitę, która wysłała ją bliżej Słońca. A kometa zaczęła się rozpadać w jego cieple. Jej fragmenty wciągnęła przelatująca obok Wild 2 w styczniu 2004 r. sonda NASA Stardust. Tysiące drobin pyłu złapała w pułapkę z aerożelu – piankowej substancji wyglądem przypominającej zmrożony dym. Dwa lata później kapsuła z tym delikatnym ładunkiem wylądowała na pustyni Utah. Badacze z zespołu Stardust wydobyli drobiny z żelu i ułożyli je pod mikroskopami elektronowymi. To, co zobaczyli, zrobiło na nich ogromne wrażenie. Zadziwiające odkrycia zespołu misji Stardust Naukowcy od dawna wiedzieli, że ciała krążące wokół Słońca powstały 4,5 mld lat temu z pyłu i gazu wirującego w mgławicy słonecznej o kształcie dysku. Długo sądzono, że obiekty teraz znajdują się mniej więcej tam, gdzie się uformowały. Za Neptunem, gdzie tworzyły się komety, dostępna była mieszanka lodu i bogatego w węgiel puchatego pyłu. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Tymczasem ziarna Inti zawierają inne substancje: twarde fragmenty skał, wolfram, azotek tytanu. One mogły powstać jedynie w pobliżu nowo narodzonego Słońca, w temperaturze ponad 1700 st. C. W historii Układu Słonecznego musiało więc wydarzyć się coś gwałtownego, co wypchnęło te substancje dalej od naszej gwiazdy. – Byliśmy zdumieni – przyznaje Donald Brownlee, kierownik zespołu Stardust. – Znaleźliśmy cząstki kojarzone z wysokimi temperaturami w najzimniejszych obiektach Układu Słonecznego. Taki wniosek wywraca jego historię do góry nogami. Jak Newton obliczał ruch planet Układ Słoneczny jeszcze do niedawna cieszył się opinią przewidywalnego. – Miał dziewięć planet o regularnych orbitach, po których krążą jak w zegarku – mówi Renu Malhotra z University of Arizona. – Od zawsze i na zawsze. W planetarium możemy zobaczyć urządzenia mechaniczne, które pokazują ruch planet według Izaaka Newtona. Pod koniec XVII w. uznał on, że sposób ich poruszania się można wyliczyć z grawitacyjnego oddziaływania ze Słońcem. Wkrótce zegarmistrzowie zaczęli budować ruchome schematy Układu Słonecznego, w których mosiężne planety krążyły po stałych ścieżkach. Newton zdawał sobie jednak sprawę, że rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Że planety oddziałują nie tylko ze Słońcem, ale też wzajemnie ze sobą. Ta siła przyciągania jest znacznie słabsza niż pochodząca od gwiazdy. ale gdy małe zmiany kumulują się przez długi czas, zaczynają mieć znaczenie. Efekt? – Żadna z planet nie porusza się po okręgu – mówi Brownlee. Orbity planet zaczynają się wydłużać, krzyżują się ze sobą, rozregulowują. Newton twierdził, że najwyraźniej od czasu do czasu do akcji musi wkroczyć Bóg i naprawić ten zegar. Nie potrafił tylko obliczyć, kiedy. Nawet on nie był w stanie porachować, jak wzajemne oddziaływania planet wpłyną na kształt ich orbit w dalekiej przyszłości. Nikt jednak nigdy nie widział dowodu, że orbity kiedykolwiek się zmieniły. Jak powstał Układ Słoneczny? Gwałtownie i chaotycznie Na początku obecnego wieku zaczął się jednak wyłaniać inny obraz naszej najbliższej kosmicznej okolicy. Po doniesieniach zespołu Stardust wielu naukowców zaczęło uważać, że wczesna młodość Układu Słonecznego rzeczywiście mogła być gwałtowna. Planety setki milionów lat po uformowaniu przeniosły się na nowe orbity, wyrzucając znajdujące się na ich drodze fragmenty skał i komet. Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? Neptun to ostatnia planeta Układu Słonecznego. Wieją na nim najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, a z nieba spadają diamenty. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/neptun-ciekawostki-na-tej-planecie-diamenty-spadaja-z-nieba-co-wiemy-o-osmej-planecie-ukladu-slonecznego-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-ebbd35d.jpeg" width="938" height="691" alt="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> – Kto by pomyślał, że ogromne planety mogły się tak przemieścić? Że Układ Słoneczny tak się zmienił? – pyta Alan Stern z Southwest Research Institute w Boulder w Kolorado. – Były przesłanki, które to sugerowały. Aby je potwierdzić, trzeba było jednak zrobić nowe obserwacje teleskopowe, opracować cyfrowy model układu planet. I zaprząc do pracy komputery, by policzyły orbity dawne i obecne. Pierwsze spostrzeżenia nasunęły się z badań Plutona, małego dziwoląga Układu Słonecznego (który już nie jest uznawany za planetę). Jego orbita jest znacznie przekrzywiona w stosunku do orbit ośmiu planet oraz silnie wydłużona. Mierzy 30–50 odległości Ziemia–Słońce, czyli jednostek astronomicznych. Najdziwniejszy okazał się związek Plutona z Neptunem. Są w tak zwanym rezonansie orbitalnym. W czasie gdy Neptun okrąża Słońce trzy razy, Pluton obiega je dwukrotnie. Planety wykonują ten taniec tak, by nigdy się do siebie nie zbliżyć. Migracja planet, czyli jak Neptun złapał Plutona W 1993 r. Renu Malhotra wymyśliła, jak ta doskonała synchronizacja mogła powstać. Gdy Układ Słoneczny był jeszcze młody, pełen planetoid i komet, Neptun znajdował się bliżej Słońca niż dziś. Jeśli któryś z tych drobnych obiektów zbliżył się do Neptuna, siła grawitacyjna planety mogła albo ściągnąć go bliżej Słońca, albo wystrzelić poza Układ Słoneczny. Ponieważ akcja zawsze wywołuje reakcję, każde takie wydarzenie trochę zmieniało orbitę planety. Model komputerowy opracowany przez Malhotrę wykazał, że oddziaływania te faktycznie spowodowałyby oddalanie się Neptuna od Słońca. Z komputerowych obliczeń wynika też, że Neptun przechwycił oddalającego się Plutona i wciągnął go w grawitacyjny taniec. Malhotra po 10 latach badań dowiodła swojej racji. W Pasie Kuipera, ciemnym obszarze daleko za Neptunem, teleskopy wykryły wiele tzw. plutoid – planet karłowatych będących w rezonansie dwa do trzech z Neptunem. – To mogło się wydarzyć, tylko gdy Neptun przesuwał się w kierunku Pasa Kuipera, jak grawitacyjny pług śnieżny ściągający planety karłowate na nowe orbity – twierdzi badaczka. – Gdy plutoidy zostały odkryte, wszystko się wyjaśniło, a migracja planet w zasadzie stała się podręcznikową teorią. Coraz więcej astronomicznych zagadek Zbiegło się to w czasie z innymi odkryciami w Układzie Słonecznym. Na początku XXI w. naukowcy już wiedzieli, że jego powstawanie było gwałtowne. Planety nie tworzyły się spokojnie z mgławicy słonecznej. Nabierały rozmiarów, wchłaniając inne planetozymale – skaliste planetoidy, lodowe komety i większe obiekty, które roztrzaskiwały się na ich powierzchni. Trwało to prawdopodobnie przez pierwsze 100 mln lat. Na granicy Układu Słonecznego odkryto dziwne „zmarszczki”. Co to może być? Otaczająca Układ Słoneczny heliosfera może dynamicznie zmieniać swój kształt. Te zmiany są tak znaczące, że mierzy się je w dziesiątkach jednostek astronomicznych, ustalili naukowcy. Sk... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-granicy-ukladu-slonecznego-odkryto-dziwne-zmarszczki-co-to-moze-byc-fot-nasa-goddard-unh-5177148.jpg" width="933" height="700" alt="Na granicy Układu Słonecznego odkryto dziwne „zmarszczki”. Co to może być? (fot. NASA/Goddard/UNH)" title="Na granicy Układu Słonecznego odkryto dziwne „zmarszczki”. Co to może być? (fot. NASA/Goddard/UNH)" /> Zagadką było, dlaczego po pewnym czasie te gwałtowne wydarzenia nie skończyły się raz na zawsze. Setki milionów lat później Księżyc przyjął bowiem wiele kolejnych uderzeń, których ślady widać na jego powierzchni. To tzw. Wielkie Bombardowanie dla Ziemi powinno być jeszcze dotkliwsze. Naukowcy nie wiedzą, co je wywołało. Od tego czasu planety poruszają się po orbitach niemal całkiem wolnych od szczątków. Podobną zagadkę wykryły teleskopy w Pasie Kuipera. Między plutoidami znajduje się mnóstwo innych obiektów. Niektóre zgromadziły się w płaski dysk, inne w chmurę w kształcie ciastka z dziurką, a jeszcze inne krążą po bardziej nawet wydłużonych orbitach niż Pluton. Gładkie przesunięcie się Neptuna, którym Malhotra wyjaśniła obecność plutoidów, nie rozrzuciłoby szczątków tak szeroko. Tymczasem astronomowie zaczęli odkrywać w kosmosie egzoplanety – planety krążące dokoła innych gwiazd. Obserwacje te mocno poszerzyły wiedzę o tym, jak może wyglądać układ planetarny. Orbity niektórych są ciasne, dużo mniejsze niż w naszym Układzie Słonecznym. Są też wiszące samotnie w przestrzeni międzygwiazdowej. Model nicejski opisuje młodość Układu Słonecznego Levison, na którego znajomi mówią Hal, to krzepki siwiejący mężczyzna z włosami związanymi w kucyk. – To, co teraz powiem, będzie szalone – tymi słowami zaczął seminarium. Pewnie powiedział to samo w 2004 r., gdy prezentował tzw. model nicejski opracowany na podstawie wielu symulacji komputerowych. Model ów zakłada, że zewnętrzne planety Układu Słonecznego – Jowisz, Saturn, Uran i Neptun – na początku były znacznie bliżej siebie niż obecnie (ostatnie trzy także bliżej Słońca), a ich orbity miały kształt bliski okręgu. Krążyły wtedy razem z mnóstwem skalnych i lodowych odłamków tworzących mgławicę słoneczną. Po jakimś czasie planety wchłonęły lub wysłały planetozymale w kosmos. Teren się oczyścił. Planety przyciągały siebie wzajemnie, układ był bardzo delikatny, „niemal chaotyczny”, mówi Levison. Planety oprócz oddziaływania grawitacyjnego ze Słońcem, które można porównać do krążenia w kieracie, zachowywały się, jakby dodatkowo między sobą były połączone sprężynami. Najsilniejsze przyciąganie łączyło dwa największe ciała – Jowisza i Saturna. Zerwanie tej więzi mogłoby dokonać rewolucji w układzie wszystkich planet. To właśnie stało się, jak przypuszczają badacze, gdy Układ Słoneczny miał 500–700 mln lat. Oddziaływania z planetozymalami zmodyfikowały orbity planet: Jowisz przesunął się nieco do środka układu, Saturn, Uran i Neptun – trochę na zewnątrz. Wszystko działo się powoli, aż do chwili, gdy Saturn znalazł się w takim położeniu, że wykonuje jedno pełne okrążenie na każde dwa okrążenia Jowisza wokół Słońca. Ten rezonans zwany „jeden do dwóch” nie był tak stabilny jak związek między Neptunem i Plutonem. Gdy Jowisz i Saturn regularnie się zbliżały, przyciągając się do siebie, ich niemal okrągłe orbity zaczynały się wyciągać i tworzyć elipsy, które obserwujemy obecnie. To wkrótce zakończyło się rezonansem. Zanim jednak do tego doszło, Saturn przysunął się wystarczająco blisko Urana i Neptuna, by je przyspieszyć. W efekcie te dwie planety wyskoczyły na zewnątrz. W mniej więcej połowie symulacji komputerowych nicejskiego zespołu zamieniły się nawet miejscami. Kosmiczna lawina zniszczeń Gdy Uran i Neptun krążyły po orbitach Układu Słonecznego pełnego lodowatych planetozymali, wywołały lawinę zniszczeń. Kule lodowe były katapultowane we wszystkich kierunkach. Planety łapały księżyce krążące po dziwnych orbitach. Wiele obiektów – pewnie także kometa Wild 2 – zostało wystrzelonych do Pasa Kuipera. Tajemnica upadku ludu Hopewell rozwiązana? Ich ziemię zniszczyła kometa, twierdzą naukowcy Około 500 r. n.e., po ponad 600 latach dominacji w Ameryce Północnej, kultura Hopewell przestała istnieć. Powody tego nagłego upadku pozostawały niejasne, aż do teraz. Nowe badania ujawniaj... Nieznana ich liczba, być może bilion, została wypchnięta daleko, nawet poza Obłok Oorta. To obiekt w kształcie rozległego kokonu, który znajduje się w połowie drogi do następnej gwiazdy. Wiele komet zostało też rzuconych do środka układu, gdzie albo zderzyły się z planetami, albo rozpadły w cieple Słońca. Migracje wielkich planet zniszczyły też pas planetoid między Jowiszem a Marsem. Rozproszone dołączyły do komet i przyczyniły się do Wielkiego Bombardowania. Misja NASA zwana GRAIL pokazuje, jak bardzo Księżyc ucierpiał wówczas i wcześniej. Jego powłoka jest mocno pobrużdżona. Ziemia pewnie zebrała więcej ciosów, lecz ślad po nich zaginął – ruch płyt tektonicznych wymazał ogromne kratery. Ślady dawnych kataklizmów Wielkie Bombardowanie zaczęło słabnąć po 100 mln lat, jak sugerują wyliczenia modelu nicejskiego. Jednak z badań Billa Bottke z Southwest Research Institute wynika, że częste impakty mogły utrudniać rozwój życia przez kolejne 2 mld lat. Gdy planetoida uderza w Ziemię, wysoko w jej atmosferze tworzą się krople roztopionej skały, które później spadają w postaci twardych, szklistych kuleczek zwanych sferulami. Teraz naukowcy na całym świecie odnajdują sferule powstałe po uderzeniu planetoidy w Jukatan 65 mln lat temu, które zmiotło z powierzchni Ziemi dinozaury. Na razie odkryto też co najmniej kilkanaście podobnych sferuli będących świadectwem impaktów z okresu 1,8–3,7 mld lat temu. Bottke twierdzi, że w naszą planetę uderzyło nawet 70 planetoid porównywalnych do tej, która wyeliminowała dinozaury. – Ewolucja Układu Słonecznego była naprawdę dynamiczna – mówi Levison. – Jednak to chyba i tak drobiazg w porównaniu z tym, co dzieje się gdzie indziej w kosmosie. Prawdopodobnie ta odrobina kosmicznej łagodności jest niezbędna do tego, by na planecie powstało życie. Model nicejski to tylko hipoteza. Nie wszyscy naukowcy są przekonani, że słuszna. Badacze sprawdzają ją, tworząc mapy. Rysowanie układów odległych obiektów kosmicznych powinno pokazać, czy i jak planety się tam zachowywały. Stern prowadzi w NASA misję New Horizons, która zbadała Plutona i jego księżyce. Uczeni przekierowali sondę tak, by zbadała co najmniej jeden obiekt w Pasie Kuipera. Nowe teleskopy powinny pozwolić nam przyjrzeć się dużo bardziej oddalonym obiektom w Pasie Kuipera. Może też zajrzą do Obłoku Oorta, który Stern nazywa strychem Układu Słonecznego. Wśród obiektów, które zostały wyrzucone tam przez Jowisza, mogą być zaginione planety. – Sądzę, że zdjęcia z Obłoku Oorta pokażą, że jest on wypełniony planetami. Myślę, że znajdziemy tam wiele marsów i ziem – mówi Stern. Czy grozi nam planetarna apokalipsa? Jak rysuje się przyszłość planet, które znamy? – Wiele dzieje się tu przypadkiem – mówi Greg Laughlin z University of California w Santa Cruz. Naukowcy sądzą, że cztery wielkie planety zakończyły tułaczkę i za 5 mld lat będą na tych samych orbitach co dziś. Wtedy starzejące się Słońce rozedmie się i pochłonie je. Nie ma jednak pewności, czy Merkury, Wenus, Ziemia i Mars wciąż będą w pobliżu, by poddać się zagładzie. Saturn ciekawostki. Władca pierścieni i księżyc z własną atmosferą Saturn to planeta, która ma najpiękniejsze pierścienie w całym Układzie Słonecznym. Oprócz nich wokół gazowego olbrzyma krąży ponad osiemdziesiąt księżyców. Jeden z nich – Tytan €.. – Mamy 1 proc. szansy, że wewnętrzny Układ Słoneczny gwałtownie się zdestabilizuje przez najbliższe 5 mld lat – mówi Laughlin. Problemem jest dalekozasięgowe powiązanie między Jowiszem a Merkurym. Gdy Jowisz w największym zbliżeniu do Słońca staje na jednej linii z wyraźnie ściśniętą orbitą Merkurego, ciągnie go z niewielką, ale stabilną siłą. Przez miliardy lat daje to Merkuremu jedną szansę na 100 na przekroczenie orbity Wenus. Jest też jedna szansa na 500 na to, że Merkury całkiem zwariuje i zaburzy również orbitę Wenus lub Marsa. Może zrobić to na tyle skutecznie, że któraś z tych planet uderzy w Ziemię. Albo minie ją w odległości kilku tysięcy kilometrów. A to jest równie zła wiadomość. – Ziemia rozciągnęłaby się wówczas i stopiła jak ciągutka – mówi Laughlin. Ryzyko całkowitej apokalipsy jest niewielkie, a jego prawdopodobieństwo wynosi 1 do 50 tys. Ziemia uległaby wtedy orbitalnemu chaosowi, po czym zostałaby spalona przez Słońce. To właśnie jest nasze dziedzictwo po młodzieńczych latach Układu Słonecznego. – Tego należy się spodziewać po grawitacji, jeśli da się jej wystarczająco dużo czasu – mówi Levison. Gwałtowne narodziny Księżyca Planety powstawały 4,5 mld lat temu w efekcie bardzo gwałtownych zderzeń. Rosły, przyjmując na siebie inne ciała niebieskie. Księżyc prawdopodobnie powstał jako odprysk jednego z serii silnych impaktów. Duży rozmiar Księżyca, jego mała gęstość oraz jeszcze inne właściwości świadczą, że wyłonił się podczas kolizji Ziemi z protoplanetą wielkości Marsa. Wskutek uderzenia w kosmos wyrzucone zostały szczątki samej protoplanety oraz część skalistej powłoki Ziemi. Zgodnie z jedną z najnowszych hipotez nasz Księżyc kiedyś mógł mieć również mniejszą siostrę. Skalne odłamki wpadają na orbitę i zespalają się w jeden – a może dwa – księżyce. Trwa to mniej niż 100 lat. Większość żelaza z protoplanety stapia się z jądrem Ziemi, więc Księżyc ma mniej gęstą budowę niż ona. Grawitacja Księżyca wywołuje pływy na Ziemi, zaś jej ruch obrotowy przyspiesza Księżyc. Zaczyna się on odsuwać od planety. Siostrzany księżyc, blisko trzy razy mniejszy, orbituje w oddali. Po dziesiątkach milionów lat Księżyc „nawija” na siebie mniejszy księżyc. W ten sposób na jego niewidocznej stronie powstają góry – struktura kontrastująca z płaskimi „morzami”, które znajdują się na widocznej stronie. Na strychu Układu Słonecznego Za małe by być planetą, wystarczające by ją zniszczyć Regularnie goszczą w filmach, prawie zawsze jako zagrożenie dla całego gatunku ludzkiego. Co jednak wiemy o planetoidach i kometach? We wczesnych, chaotycznych dziejach Układu Słonecznego Jowisz wystrzelił w kosmos prawdopodobnie biliony komet i kilka planet. Z dala od Słońca, ale wciąż pod jego lekkim wpływem, tworzą sferyczny obiekt zwany Obłokiem Oorta. Z tej perspektywy Słońce i jego planety wyglądają jak mały jasny wir. Komety o długich orbitach pochodzą z Obłoku Oorta. Ich orbity wskazują na to, że obłok jest sferyczną powłoką o średnicy roku świetlnego. Kształtem przypomina przepołowionego donuta. Pozostała część Układu Słonecznego leży w jego dziurce.
Polowanie na kometę spoza świata. Misja Comet Interceptor została zatwierdzona do realizacji
To może być najbardziej brawurowa misja kosmiczna od czasu lądowania na jądrze komety Czurimowa-Gierasimienki w 2014 roku. Europejska Agencja Kosmiczna zamierza zaczaić się na kometę, która dopiero wleciała do Układu Słonecznego. Potem wyśle w jej kierunku potrójną sondę Comet Interceptor, która wykona mapę 3D obiektu spoza naszego świata. Ważną rolę w tej misji pełnią polscy naukowcy.
W tym artykule: Comet Interceptor ma zbadać pierwotną materię Układu Słonecznego Jeden z przyrządów Comet Interceptor powstanie w Polsce Misja Comet Interceptor powstanie w ekspresowym tempie Sonda Comet Interceptor będzie przypominała matrioszkę. Jeden duży statek kosmiczny będzie przewoził dodatkowe dwie sondy, które po doleceniu do jądra komety, odłączą się. Potem będą okrążały przybysza spoza Układu Słonecznego, tworząc jego trójwymiarowy profil. Ale zanim to nastąpi, sonda zostanie umieszczona w punkcie L2, czyli oddalonym o 1,5 mln kilometrów punkcie stabilności grawitacyjnej. Tym samym, w którym operuje Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Tam zaczeka na kometę, która dopiero wleci do Układu Słonecznego. Może również badać innego międzygwiezdnego intruza, jak Oumuamua. To obiekt, który niespodziewanie przeleciał obok Słońca w 2017 roku. Badanie takiego ciała niebieskiego może dać szansę na zrozumienie, w jaki sposób obiekty podobne do komet powstają i ewoluują w innych układach gwiezdnych. Comet Interceptor ma zbadać pierwotną materię Układu Słonecznego – Kometa na swojej pierwszej orbicie wokół Słońca zawierałaby nieprzetworzoną materię z zarania Układu Słonecznego – wyjaśnia Michael Küppers, planetolog związany z ESA. Michael Küppers pracował przy misji Rosetta. Aktualnie jest jednym z głównych naukowców odpowiedzialnych za Comet Interceptor. – Badanie takiego obiektu i pobieranie próbek tej materii pomoże nam zrozumieć nie tylko same komety. Pomoże nam także dowiedzieć się więcej o tym, jak Układ Słoneczny formował się i ewoluował w czasie – mówi uczony. Za małe by być planetą, wystarczające by ją zniszczyć Regularnie goszczą w filmach, prawie zawsze jako zagrożenie dla całego gatunku ludzkiego. Co jednak wiemy o planetoidach i kometach? – Comet Interceptor opiera się na przełomowych odkryciach naszych wizjonerskich misji Giotto i Rosetta. One przesunęły wiedzę o tym typie ciał niebieskich na nowy, wyższy poziom – mówi Günther Hasinger, dyrektor naukowy ESA. – Dzięki temu europejscy naukowcy będą w czołówce badań kometarnych, a ESA będzie liderem w tej ekscytującej dziedzinie – dodaje. Misja została zatwierdzona przez ESA podczas posiedzenia komitetu programu naukowego agencji 8 czerwca 2022 roku. Całością kieruje ESA przy wsparciu Japońskiej Agencji Kosmicznej (JAXA). Jest to tzw. misja F, czyli „fast”, w trakcie której budowa sondy trwa zaledwie około ośmiu lat. Właśnie ze względu na tempo prac, do takiej misji zapraszani są tylko naukowcy o udokumentowanym i cenionym dorobku. Jeden z przyrządów Comet Interceptor powstanie w Polsce A jednym z głównych naukowców misji Comet Interceptor jest Polka, szefowa jednej z trzech polskich stacji radioteleskopu LOFAR. To zarazem badaczka związana z inną ważną misją, czyli z sondą JUICE, która w przyszłym roku rozpocznie swoją podróż w kierunku Jowisza. Mowa o dr hab. Hannie Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Jest ona tzw. priciple investigator (główną badaczką) dużego instrumentu zwanego Dust-Field-Plasma (DFP). Prof. Rothkaehl kieruje międzynarodową grupą ponad 100 badaczy, mających opracować wyjątkowo złożone urządzenie. Składać się ono będzie z pięciu instrumentów umieszonych na dwóch sondach. Po raz pierwszy w historii naszej współpracy z ESA polski naukowiec objął tak ważną i szanowaną funkcję. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-2b06903.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> – Wykonywany przez nas przyrząd składa się z instrumentów diagnozujących pole magnetyczne, elektryczne i właściwości plazmy pyłowej. A także z modułów centralnego komputera i systemów zasilania, które są umieszczone na statku macierzystym i małym satelicie. To naprawdę ogrom pracy. Ale jeśli się uda, dokonamy trójwymiarowej diagnostyki i zbadamy procesy fizyczne zachodzące na powierzchni komety i w jej otoczeniu. Te dane zapewnią nam także lepsze zrozumienie procesu powstania Układu Słonecznego – mówi prof. Hanna Rothkaehl. Misja Comet Interceptor powstanie w ekspresowym tempie – Nasze urządzenie jest skomplikowane ponieważ mierzy różne aspekty otoczenia komety. Jak wskazuje nazwa, Dust-Field-Plasma skupia się na pyle, polu i plazmie. Niezbędne są do tego sensory, które w istocie stanowią osobne instrumenty, które jednak trzeba złączyć we wspólnym sercu urządzenia, jakim jest główny komputer instrumentu. Dopiero wszystkie dane zebrane i przeanalizowane wspólnie dadzą pełny, wielopunktowy obraz wielofazowego jonowo-pyłowego otoczenia komety. A także jego interakcji z środowiskiem kosmicznym, w szczególności ze Słońcem – mówi inż. Jędrzej Baran, instrument manager przyrządu DFP. Dodaje, iż nie tylko sama misja jest nowatorska w swoich założeniach, ale także przyjęty przez ESA sposób jej implementacji. Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? [WYWIAD] Dr Kacper Wierzchoś to Polak pracujący przy amerykańskim programie Obrony Planetarnej. Właśnie odkrył swoją czwartą kometę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/lowca-komet-jak-astronomowie-poluja-na-ciala-niebieskie-fot-mercurio2688-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-d233e91.jpeg" width="938" height="469" alt="Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? (fot. Mercurio2688, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" title="Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? (fot. Mercurio2688, Wikimedia Commons CC-BY-SA-4.0)" /> – To pierwsza misja klasy F, czyli „fast” i proszę mi uwierzyć, jej harmonogram jest niesamowicie napięty. CBK PAN stoi przed trudnym zadaniem dostarczenia w pełni sprawnego, skomplikowanego instrumentu kosmicznego w połowę czasu, jaki się na to przeważnie przeznacza. Właśnie udało nam się przejść tzw. mission adoption, czyli jak dotąd wysiłki konsorcjum DFP opłaciły się przynosząc mały sukces. Ale jeszcze bardzo dużo intensywnej pracy przed nami – twierdzi inżynier. Jeśli wszystko się powiedzie, Comet Interceptor pozwoli nam po raz pierwszy zbliżyć się do materii spoza naszego Układu Słonecznego. Jednak przyjdzie nam na to jeszcze poczekać. Start misji przewidziany jest na 2029 rok. Źródła: ESA, CBK PAN. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto
Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na szczęście nie stanowi zagrożenia dla Ziemi.
W tym artykule: Tajemniczy przybysz z Obłoku Oorta Jak duża jest kometa Bernardinelli-Bernstein? Z jaką prędkością porusza się kometa Bernardinelli-Bernstein? Nasza wiedza o Układzie Słonecznym kryje w sobie pewien paradoks. Badamy Słońce oraz planety wewnętrzne. Zgromadziliśmy też bardzo dużo informacji o planetach zewnętrznych. Jednak największa struktura Układu Słonecznego pozostaje dla nas całkowitą niewiadomą, ponieważ wciąż nie potrafimy jej obserwować bezpośrednio. Mowa o Obłoku Oorta. To wielkie skupisko skalno-lodowych odłamków, które zostały najprawdopodobniej wyrzucone z Układu Słonecznego już po jego uformowaniu. Najprawdopodobniej, ponieważ jest to na razie wyłącznie hipoteza autorstwa holenderskiego astronoma Jana Oorta, postawiona w połowie XX w. Zakłada ona, że struktura ta ma od 4 do 4,5 mld lat. Naukowcy szacują, że Obłok Oorta jest gigantycznych rozmiarów. Może rozciągać się w pasie od 2 tys. aż do 100–200 tys. jednostek astronomicznych od Słońca. Jedna jednostka astronomiczna to miara odległości Ziemi od Słońca wynosząca 150 mln km. Tajemniczy przybysz z Obłoku Oorta Choć jest tak wielki, Obłok Oorta nie zawiera dużo materii. Astronomowie Scott Sheppard i Chad Trujillo policzyli kiedyś, że całkowita masa obiektów, z których się składa, to zaledwie 1/80 masy Ziemi. W ramach Obłoku jest tam więc stosunkowo dużo kosmicznej przestrzeni, a mało ciał niebieskich. Układ słoneczny: Na początku był chaos Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. Co ciekawe, niekiedy zdarza się, że niektóre z tych obiektów lecą z powrotem w kierunku Słońca. Taki właśnie obiekt odkryło przypadkiem dwóch astronomów – Pedro Bernardinelli i Gary Bernstein – w danych zbieranych w ramach przeglądu nieba Dark Energy Survey. Spostrzegli oni, że w 2014 r. w odległości ok. 30 jednostek astronomicznych od Słońca, na wysokości Neptuna, znajdowała się ogromna kometa. Nadano jej nazwę C/2014 UN271, jednak bywa również określana nazwiskami odkrywców. Była to najdalej odkryta kometa, którą kiedykolwiek wypatrzono. Jakie są jej rozmiary? Na to pytanie odpowiedział właśnie zespół prof. Davida Jewitta z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie naukowym „The Astrophysical Journal Letters”. Jak duża jest kometa Bernardinelli-Bernstein? Do zmierzenia komety Bernardinelli-Bernstein naukowcy wykorzystali Kosmiczny Teleskop Hubble’a. 8 stycznia tego roku zrobili jej pięć zdjęć i przeprowadzili obserwacje radiowe. Otrzymane dane poddali skrupulatnej analizie. Tajemnica upadku ludu Hopewell rozwiązana? Ich ziemię zniszczyła kometa, twierdzą naukowcy Około 500 r. n.e., po ponad 600 latach dominacji w Ameryce Północnej, kultura Hopewell przestała istnieć. Powody tego nagłego upadku pozostawały niejasne, aż do teraz. Nowe badania ujawniaj... Kometa znajduje się zbyt daleko, by na zdjęciach uwidoczniło się jej lodowe jądro. Widać było za to wyraźnie komę – jasno świecącą gazową kulę, która otacza jądro każdej komety. Po oszacowaniu jej wielkości, naukowcy wyznaczyli wymiary jądra kometarnego. Wyniki okazały się spektakularne. Kometa Bernardinelli-Bernstein ma średnicę sięgającą prawie 130 km. Dla porównania, najbardziej znana kometa Halleya ma „zaledwie” 11 km średnicy. Różnica jest kolosalna. Z jaką prędkością porusza się kometa Bernardinelli-Bernstein? Obiekt zmierza w stronę Słońca z prędkością 35 tys. km/godz. Jego masę oszacowano na rekordowe 500 bilionów ton. Słońce ma zaginionego bliźniaka? Nowa teoria zmieni rozumienie Wszechświata Słońce – centralna gwiazda naszego układu planetarnego – miliardy lat temu mogło być częścią gwiazdy podwójnej – twierdzą harvardzcy astrofizycy. Istnienie bliźniaczej gwiazdy, kt.. Zważywszy na te parametry, pocieszająca jest informacja, że kometa nigdy nie zbliży się nawet do planet wewnętrznych Układu Słonecznego. Najbliżej Słońca będzie w 2031 r., kiedy znajdzie się na wysokości Saturna. Później zawróci i znów będzie lecieć w stronę Obłoku Oorta. Niestety, w związku z tym ani przez chwilę nie będzie widoczna z Ziemi gołym okiem. Źródło: The Astrophysical Journal Letters.
Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo?
Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej pojawienie zwiastuje wielkie historyczne wydarzenia. Z pewnością wyznaczyła daty życia Marka Twaina, pojawiając się w roku jego narodzin i śmierci. Oto kometa Halleya, ogromny wędrowiec z rubieży Układu Słonecznego.
W tym artykule: Kometa Halleya – historyczne obserwacje Kometa Halleya – jak badano komety w dawnych czasach Kometa Halleya – historia odkrycia Kometa Halleya – obserwacje współczesne W którym roku ponownie powróci kometa Halleya? Jej jądro ma wymiary 14,9 x 8,2 km. Gazowy warkocz komety Halleya, jaki wytwarza ona zbliżając się do Słońca, może mieć miliony kilometrów. Zebrany w porowatym jądrze komety lód zaczyna wtedy gwałtownie się ogrzewać. Pod wpływem temperatury sublimuje – przechodzi bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy. Powoduje to wytworzenie się i przyrost głowy komety. Za pojawienie się charakterystycznego warkocza odpowiada natomiast działanie wiatru słonecznego. Podczas jednego przelotu w pobliżu Słońca kometa Halleya traci około 250 mln ton materii. O tym, jak jest ogromna, najlepiej świadczy fakt, że będzie miała co tracić jeszcze przez kolejne 170 tysięcy lat. Kometa Halleya – historyczne obserwacje Na pierwszą wzmiankę o komecie Halleya można natknąć się w kronikach chińskich astronomów Shih Chi i Wen Hsien Thung Khao, spisanych około 240 roku p.n.e. Gdy kometa powróciła na nasze nocne niebo w 164 r. p.n.e. i 87 r. p.n.e., jej pojawienie się zostało odnotowane w zapisach babilońskich, obecnie przechowywanych w British Museum w Londynie. Uważa się też, że obecność komety na niebie w 1301 roku zainspirowało włoskiego malarza Giotto do namalowania Gwiazdy Betlejemskiej w „Adoracji Trzech Króli” właśnie jako komety. Jednak najsłynniejsze pojawienie się tej ogromnej komety miało miejsce na krótko przed inwazją Wilhelma Zdobywcy na Anglię w 1066 roku. Ponoć Wilhelm wierzył, że kometa Halleya zwiastuje jego sukces. W każdym razie została ona umieszczona na gobelinie z Bayeux. Ta tkanina to coś na wzór kroniki inwazji na Anglię Wilhelma Zdobywcy. Kometa Halleya – jak badano komety w dawnych czasach Średniowieczni astronomowie, będący na poły naukowcami, na poły wróżbitami, często utożsamiali pojawienie się komet z katastrofami naturalnymi, klęskami głodu lub z wojną. W końcu spalająca się „gwiazda” nie mogła przynieść niczego dobrego. Szekspir, pisząc około 1600 roku sztukę „Juliusz Cezar”, zawarł w dramacie słynną już frazę: „Kiedy żebracy umierają, nie widać komet; Same niebiosa rozpalają śmierć książąt”. Naszą wiedzę o tym, czym są komety i jak się poruszają należy datować od Mikołaja Kopernika i teorii heliocentrycznej. Tę teorię potwierdził, właśnie na podstawie obserwacji komety, duński astronom Tycho Brahe. W 1577 roku stwierdził, że obserwowana przez niego kometa znajduje się w większym oddaleniu od Ziemi niż Księżyc. Obserwacje Brahego zyskały powszechne uznanie. Jednak minęło jeszcze wiele lat, nim środowisko naukowe doszło do zgody w kwestii natury komet. Jak zobaczyć kometę? To może być prawdziwy przebój tegorocznej zimy. O zbliżającej się do Ziemi Komecie ISON, dyskutuje się co najmniej od kilku miesięcy. Co zrobić, żeby ją ujrzeć? Dość powszechne było też przekonanie, że komety są wyziewami Ziemi. Tak o tym pisał Kasper Ciekanowski w dziele z 1681 roku „Abryz Komety z Astronominczney Y Astrologicznej Vwagi”: „Kometá: Iest Wapor gorący y suchy / tłusty y lipki / mocą Gwiazd z Ziemie wyćiągniony / áż pod Sphaerę Ogniá wyniesiony / y támże zapalony / bieg swoy oraz z trzecią powietrza krainą wkoło Ziemie odpráwuiący”. Johanes Kepler, wielki mechanik nieba, uznawał komety za ciała tylko przemykające przez nasz układ planetarny. Jan Heweliusz przypuszczał, że orbity niektórych komet mogą być parabolami, w ognisku których znajduje się Słońce. Kometa Halleya – historia odkrycia Dopiero przełom, jakim było wynalezienie w XVII wieku lunety, a następnie teleskopu, pozwolił na bardziej precyzyjne obserwacje komet i ich orbit. Na przełomie lat 1667 i 1668 Stanisław Lubieniecki opracował pierwszy katalog poznanych komet „Theatrum cometicum”, w którym zebrał informacje o kometach odkrytych w pierwszej połowie XVII wieku. Zaledwie 20 lat później Isaac Newton w dziele „Matematyczne zasady filozofii przyrody” dowodził, że komety poruszają się po krzywych stożkowych — w ich ogniskach znajduje się Słońce. W którym mieście warto oglądać gwiazdy? 10 kosmicznych ciekawostek Gdzie jest największy meteoryt świata? Gdzie najlepiej spośród miast obserwować gwiazdy? Kim byli afronauci? Ale to uczeń Newtona, Edmund Halley, poważnie zajął się badaniami komet. Zanim w 1682 roku natknął się w trakcie obserwacji na wyjątkowo jasną kometę, miał okazję przyjrzeć się i obliczyć orbity wielu innych komet. Jednak to właśnie ta dostrzeżona w 1682 roku stanowiła przełom. Naukowiec przejrzał wcześniejsze dane obserwacyjne i wyliczył, że ta kometa pojawia się na naszym niebie cyklicznie, raz na 76 lat. Zasugerował, że pojawi się ponownie w 1758 roku. Niestety, nie dożył też chwili. Jednak praca jaką wykonał, została na zawsze doceniona w nazwie gwiezdnej wędrowniczki. Kometa Halleya – obserwacje współczesne Podczas każdej kolejnej podróży komety Halleya do wewnętrznego Układu Słonecznego, astronomowie kierują swoje teleskopy na żarzącą się „gwiazdę” z długim warkoczem. Szczególnie spektakularne było przejście z roku 1910. Kometa Halleya przeleciała wówczas w odległości zaledwie 22,4 miliona kilometrów od Ziemi. Ziemia wówczas przeszła przez warkocz komety. Ponieważ nie było wiadomo, z czego się on składa ani dlaczego jest taki gęsty, zapanowała powszechna panika. Ze sklepów wykupywano maski przeciwgazowe, składano sobie nawet okolicznościowe życzenia. Oto przykład: „Przed nadejściem straszliwej komety, gdy razem zginiemy niestety, w przeddzień tego wydarzenia ślę ci ostatnie życzenia”. Wówczas też kometa Halleya została po raz pierwszy uchwycona kamerą. Wykryto ogromną asteroidę zmierzającą prosto w kierunku Ziemi! Co teraz? Co moglibyśmy zrobić, gdyby okazało się, że zagraża nam podzielenie losu dinozaurów unicestwionych przez uderzenie asteroidy? Naukowcy mają kilka pomysłów. 76 lat później na spotkanie z kometą wyruszyła cała gromada wyposażonych m.in. w kamery statków kosmicznych. „Armada Halleya” – tak nazwano grupę sond, których zdaniem było zbadanie komety Halleya. Dwie radziecko-francuskie sondy – wystrzelone w 1984 roku Wega 1 i Wega 2 – przeleciały w pobliżu komety, a jedna z nich po raz pierwszy wykonała zdjęcia jej jądra. W misji brało udział polskie Centrum Badań Kosmicznych PAN, które do analizowania danych zbieranych przez sondy używało polskich komputerów produkowanych na warszawskim Grochowie. Swoje statki w pobliże komety Halleya wysłała również Japonia. Mowa o sondach Sakigake oraz Suisei. Z kolei NASA przekierowała na kometę oko działającej już na orbicie sondy International Cometary Explorer. Jednak to statek Europejskiej Agencji Kosmicznej nazwany Giotto najbardziej zbliżył się do jądra komety Halleya i przesłał na Ziemię zachwycające obrazy. W którym roku ponownie powróci kometa Halleya? Minie kolejne kilkadziesiąt lat, zanim kometa Halleya ponownie zbliży się do Ziemi. Będzie to miało miejsce dopiero w 2061 roku. Zanim to nastąpi, można co roku zobaczyć pozostałości komety. Występujący w październiku deszcz meteorów zwany Orionidami jest właśnie pozostałością po przelocie komety Halleya. Tworzy się z odrzuconych kawałków komety. Planety z pierścieniami. Jak powstały spektakularne systemy pierścieni wokół Saturna i innych planet? Planety z pierścieniami to wszystkie cztery gazowe planety Układu Słonecznego. Składają się z pyłu, lodu i kawałków kosmicznego gruzu. Te najbardziej spektakularne należą do gazowego olb... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/planety-z-pierscieniami-jak-powstaly-spektakularne-systemy-pierscieni-wokol-saturna-i-innych-planet-fot-nasa-public-domain-b8a88c8.jpeg" width="938" height="436" alt="Planety z pierścieniami. Jak powstały spektakularne systemy pierścieni wokół Saturna i innych planet? (fot. NASA, public domain)" title="Planety z pierścieniami. Jak powstały spektakularne systemy pierścieni wokół Saturna i innych planet? (fot. NASA, public domain)" /> Skąd wzięła się kometa Halleya? Mogła wyewoluować z kawałka kosmicznego gruzu w Obłoku Oorta lub z Centaurów, asteroid orbitujących między Jowiszem a Pasem Kuipera. Chociaż znane są też opinie, że kometa Halleya może pochodzić z miejsca tuż za Neptunem, z samego krańca naszego układu. Niezależnie od tego, skąd naprawdę pochodzi, pewne jest, że kometa Halleya zawiera w sobie historię powstania Układu Słonecznego.
Łowca komet. Jak astronomowie polują na ciała niebieskie? [WYWIAD]
Dr Kacper Wierzchoś to Polak pracujący przy amerykańskim programie Obrony Planetarnej. Właśnie odkrył swoją czwartą kometę.
W tym artykule: Jak można odkryć nieznaną wcześniej kometę? Astronomowie cały czas poszukują obiektów, które mogą uderzyć w Ziemię Jak wykryć kometę, która pochodzi spoza Układu Słonecznego Dr Kacper Wierzchoś to astronom polskiego pochodzenia. Jest odkrywcą czterech komet i kilkunastometrowej asteroidy, która przez pewien czas była naturalnym satelitą Ziemi, przez co nazwano ją Małym Księżycem. Odkrył również kilkaset tzw. obiektów NEO (Near Earth Objects). Jest członkiem grupy amerykańskiego programu Obrony Planetarnej Catalina Sky Survey. Mieszka wraz z żoną i kotem w Tuscon w Arizonie. Jak można odkryć nieznaną wcześniej kometę? Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka: Trudno jest rozpoznać kometę na ekranie? Dr Kacper Wierzchoś: Na ekranie wygląda podobnie do innych zarejestrowanych obiektów, po prostu jak poruszająca się kropka. Czasami można dostrzec warkocz, wówczas sprawa jest prosta. Innym razem kropka jest naokoło jaśniejsza, jakby otoczona obłoczkiem. To tak zwana koma, pyłowo-gazowa atmosfera otaczająca jądro komety. W trakcie nocy zwykle dostrzegamy pięć, a nawet 10 znanych komet. Podróż do jądra niedoszłej planety. NASA szykuje misję na Psyche – asteroidę zbudowaną z cennych metali Wystartowała misja NASA mająca zbadać planetoidę Psyche. Ten krążący między Marsem a Jowiszem relikt po formowaniu się Układu Słonecznego jest prawdziwym skarbcem wiedzy i zasobów natur... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/db29a1037fcbced83f9f8ab82b1fff7c960e5c8c-9b6e9ac.jpeg" width="938" height="528" alt="Podróż do jądra niedoszłej planety. Wystartowała misja na Psyche – planetoidę zbudowaną z cennych metali (fot. NASA Television)" title="Podróż do jądra niedoszłej planety. Wystartowała misja na Psyche – planetoidę zbudowaną z cennych metali (fot. NASA Television)" /> Sam dostrzegłeś cztery wcześniej nieznane komety, ostatnią 25 stycznia tego roku. Tym samym wyrównałeś wynik innego polskiego astronoma Antoniego Wilka. Komety fascynowały mnie od najmłodszych lat, od chwili, gdy zobaczyłem na własne oczy kometę Hale’a-Boppa. Jechaliśmy z rodzicami samochodem, tata zatrzymał auto i pokazał mi nisko nad horyzontem jasną kometę. Wtedy to się wszystko zaczęło. Później miałem okazję poznać Richarda Westa, cenionego astronoma, odkrywcę 40 planetoid i komety nazwanej jego nazwiskiem. To przypieczętowało moją fascynację. Mimo to zdecydowałem się studiować fizykę. Wybrałem Uniwersytet Complutense w Madrycie. Bo chociaż urodziłem się w Polsce, to moi rodzice wyemigrowali do Hiszpanii, gdy byłem małym dzieckiem i tam się wychowałem. Ale na temat doktoratu wybrałem już komety. Obroniłem go już w USA, na University of South Florida. Astronomowie cały czas poszukują obiektów, które mogą uderzyć w Ziemię Teraz pracujesz w obserwatorium Mount Lemmon Survey, w finansowanym przez NASA projekcie Catalina Sky Survey, będącego częścią programu tzw. obrony planetarnej. W 2005 roku Kongres USA wyznaczył NASA zadanie skatalogowania 90 procent bliskich Ziemi obiektów o średnicy większej niż 140 m. Sądzę, że do teraz wypełniliśmy ten plan w około 35 procentach. Moja praca poświęcona jest właśnie temu. Około 14 nocy w miesiącu spędzam sam w obserwatorium położonym trzy tysiące metrów nad poziomem morza. Codziennie przygotowuję plan obserwacji. Sprawdzam, co robią inne obserwatoria, czy na przykład powinienem śledzić jakieś obiekty zarejestrowane przez nie. Potem, gdy zajdzie Słońce, otwieram kopułę teleskopu i robię zdjęcia kolejnych wycinków nieba. Te zdjęcia później układa się w taki krótki film, który pozwala sprawdzić, czy jakiś obiekt się przemieszcza. Gdy trafię na taki, który w dodatku nie został do tej pory skatalogowany, wysyłam dane do Minor Planet Center, instytucji Międzynarodowej Unii Astronomicznej, która liczy orbitę tego obiektu. Są na niebie obiekty realnie zagrażające życiu na Ziemi? W tej chwili mogę powiedzieć, że taki obiekt nie został odkryty. Są oczywiście głośne, medialne informacje o tym, że jakaś asteroida zbliży się do Ziemi, ale zwykle mija ją w odległości nawet nie tysięcy, a milionów kilometrów. To jednak nie znaczy, że obrona planetarna nie ma sensu. Po pierwsze, w kosmosie dochodzi do kolizji i różnych gwałtownych zjawisk, które mogą ten nasz spokój zburzyć. Dlatego tak ważne jest przetestowanie, co moglibyśmy zrobić, by zapobiec zderzeniu. Temu służy chociażby głośna misja DART, której celem jest zmiana trajektorii asteroidy. Poza tym musimy po prostu jak najlepiej poznać problem. Asteroidy i komety uderzały w Ziemię i nadal będą uderzały. Istotna jest ich wielkość, kąt natarcia na atmosferę, wreszcie miejsce upadku. Im więcej będziemy wiedzieli, tym będziemy bezpieczniejsi. Jak wykryć kometę, która pochodzi spoza Układu Słonecznego DART jest bardzo głośną misją. Ale inną ciekawą i równie brawurową misją jest Comet Interceptor. Ma ona zbadać dziewiczą kometę, czyli taką, która dopiero weszła do Układu Słonecznego. Jak można ocenić, czy kometa jest gościem spoza naszego świata? Wbrew pozorom jest to bardzo proste. Przede wszystkim szuka się anomalii. Trzeba określić tzw. ekscentryczność, która jest jednym z parametrów orbitalnych. Jeżeli ekscentryczność jest większa niż 1, wówczas kometa ma orbitę hiperboliczną. W Układzie Słonecznym występują eliptyczne lub paraboliczne orbity, ale nie hiperboliczne. Jeśli kometa ma orbitę hiperboliczną, pochodzi spoza Układu Słonecznego. Ale takich obiektów do tej pory odkryto niewiele, zaledwie dwa. Jednym jest Oumuamua, odkryta przez Roberta Weryka z Obserwatorium na Hawajach. Drugim – kometa Borisova, odkryta przez astronoma-amatora. Jednak takich odkryć będzie znacznie więcej, gdy tylko zacznie działać chilijskie obserwatorium imienia Very Rubin. Tymczasem sam jeden śledzisz obraz z monitorów Mount Lemmon Survey. Czasami mówię o sobie, że jestem latarnikiem. Lubię tę romantyczną otoczkę samotnej pracy w obserwatorium. Mam tu łóżko i kuchnię. gdy jest zła pogoda i nie można obserwować nieba, gram na gitarze, czytam książki albo piszę publikacje naukowe. A chociaż nie patrzę bezpośrednio w teleskop, tylko śledzę zmiany na komputerowych monitorach, jest to wciąż sposób obserwacji nieba najbliższy tradycji, z jakiej wywodzi się astronomia. Wiem, że wielu współczesnych astronomów pracuje tylko na danych zbieranych przez teleskopy, niemal nie bywa w obserwatoriach. Ale ja lubię patrzeć w gwiazdy. Rozmawiała: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.