Naukowcy z SETI Institute badali kometę 3I/ATLAS pod kątem śladów obcej cywilizacji. Co ustalili?
Trzeci znany nam obiekt spoza Układu Słonecznego – odkryta niemal rok temu kometa 3I/ATLAS – budzi nieustanne zainteresowanie naukowców. Międzygwiazdowy wędrowiec niesie informacje o innych systemach planetarnych i warunkach ich powstania. Ale może też przenosić ślady wysokorozwiniętej obcej cywilizacji. Tzw. technosygnatury stały się celem poszukiwań prowadzonych przez naukowców SETI Institute.
Pierwszego lipca minie rok od chwili, gdy stacja systemu Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) ogłosiła wykrycie kolejnego obiektu międzygwiazdowego (ISO) przemieszczającego się przez nasz układ planetarny. Po odkryciu 1I/'Oumuamua w 2017 roku i 2I/Borisov w 2019 roku, kometa 3I/ATLAS stała się trzecim obiektem międzygwiazdowym zaobserwowanym przez astronomów w ciągu zaledwie ośmiu lat. Artefakty cywilizacji Każda detekcja obiektu międzygwiazdowego budzi ogromne zainteresowanie. Głównie ze względu na możliwość dowiedzenia się nieco więcej na temat środowiska międzygwiezdnego i innych układów planetarnych. Ponadto zawsze istnieje nadzieja, że tego typu obiekt jest artefaktem odległej cywilizacji. Zupełnie tak, jak ziemskie sondy, które wleciały już w przestrzeń międzygwiazdową – Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2 oraz sonda New Horizons – stały się artefaktami naszej cywilizacji. Naukowcy z SETI Institute (Search for Extraterrestrial Intelligence Institute, Instytut Poszukiwania Inteligencji Pozaziemskiej) przebadali kometę 3I/ATLAS pod kątem oznak aktywności technologicznej (technosygnatur). Skorzystali z Allen Telescope Array (ATA), znajdującego się w obserwatorium radiowym Hat Creek. Kosmiczny wędrowiec skanowany był w szerokim zakresie częstotliwości radiowych – od 1 do 9 gigaherców (GHz). Tak rozległy zakres umożliwił poszukiwanie wąskopasmowych sygnałów radiowych niewystępujących naturalnie, które mogłyby stanowić dowód istnienia technologii. 211 interesujących sygnałów Zespół zidentyfikował aż 74 miliony sygnałów wąskopasmowych, które następnie poddano filtracji w celu usunięcia zakłóceń radiowych. W rezultacie wytypowano 211 interesujących sygnałów, które zostały poddane szczegółowej analizie. Opublikowane niedawno badania wskazują, że kometa 3I/ATLAS ma całkowicie naturalne pochodzenie. Informacja ta nie musi cieszyć poszukiwaczy pozaziemskiej inteligencji, ale, jak podkreślają autorzy badania – ma swoją wartość. Przede wszystkim obserwacje pozwoliły określić górne granice mocy ewentualnego nadajnika radiowego znajdującego się na lub w pobliżu 3I/ATLAS. Konkretnie wykluczono obecność sygnałów silniejszych niż około 10–110 watów w badanym zakresie częstotliwości. Badanie pokazało również zdolność ATA do szybkiego reagowania na odkrycia nowych obiektów międzygwiazdowych. Obserwacje rozpoczęto niecałą dobę po pierwszym wykryciu 3I/ATLAS. W poszukiwaniu cywilizacji pozaziemskiej Według współautorki raportu SETI, Valerii Garcii Lopez, profesor fizyki na Furman University i członkini programu Breakthrough Listen na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, wyniki te udowadniają możliwości współczesnych instrumentów w wykrywaniu potencjalnych technosygnatur. – Wyniki uzyskane dla 3I/ATLAS pokazują, jak realistyczne jest wykrycie sygnału przy użyciu technologii, którą dysponujemy obecnie. Właśnie dlatego ważne jest kontynuowanie poszukiwań technosygnatur, nawet w przypadku obiektów, po których nie spodziewalibyśmy się żadnych sygnałów – podkreśla uczona. Poszukiwania technosygnatur, czyli technicznych śladów istnienia inteligencji pozaziemskiej, trwają od ponad 60 lat. Pionierem poszukiwań był amerykański astronom i założyciel SETI Frank Drake. W 1960 roku badacz prowadził tzw. Projekt Ozma. Wykorzystując radioteleskop nasłuchiwał sygnałów radiowych z okolic gwiazd podobnych do Słońca. Była to pierwsza naukowa próba wykrycia sztucznych sygnałów pochodzących od potencjalnych cywilizacji pozaziemskich. W kolejnych dekadach badania rozwijały się głównie jako poszukiwania sygnałów radiowych. Termin „technosygnatura” zaczął być szerzej stosowany dopiero w XXI wieku i obejmuje dowolny obserwowalny ślad działalności technologicznej obcej cywilizacji. Źródło: SETI Institute Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polacy zapolują na międzygwiezdną kometę. Dostarczyliśmy pierwszy instrument do przełomowej sondy ESA
Sonda Comet Interceptor ma przechwycić kometę spoza Układu Słonecznego i dokładnie ją zbadać, za pomocą urządzeń umieszczonych na trzech statkach kosmicznych. Polscy naukowcy i inżynierowie z Centrum Badań Kosmicznych PAN właśnie ukończyli pierwszy instrument tej brawurowej misji. To już druga misja kometarna, w której bierzemy udział.
W czwartek, 14 maja zakończono ostatnie testy zintegrowanego instrumentu DFP-B2 (Dust, Fields and Plasma), opracowanego na potrzeby misji Comet Interceptor Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Urządzenie znajduje się już w zakładach firmy SENER — hiszpańskiego integratora odpowiedzialnego za jedną z trzech sond misji. Dla rodzimego sektora kosmicznego jest to wyjątkowe wydarzenie, ponieważ pierwszy raz ogromnym, międzynarodowym zespołem partnerów naukowych i technologicznych odpowiedzialnych za DFP-B2 kieruje polska instytucja. Polacy w europejskiej czołówce badań nad kometami Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN) jako pierwszy z zespołów misji ukończyło instrument lotny sondy Comet Interceptor, której start planowany jest na 2029 rok. Instytut brał też udział w pierwszej historycznej misji kometarnej ESA. Na potrzeby sondy Rosetta przygotował wówczas kluczowe elementy instrumentu MUPUS opracowywanego przez Niemiecką Agencję Kosmiczną. Jak schwytać kometę międzygwiezdną? Misja Comet Interceptor została wybrana do realizacji przez ESA w 2019 roku, a formalnie zatwierdzona w 2022 roku. Jej celem jest zbadanie tzw. dziewiczej komety długookresowej pochodzącej z Obłoku Oorta lub obiektu międzygwiezdnego wchodzącego do Układu Słonecznego po raz pierwszy. To komety takie, jak na przykład 1I/ʻOumuamua czy przebywająca właśnie w naszym układzie planetarnym 3I/ATLAS. Comet Interceptor jest pierwszą w historii misją ESA zaprojektowaną do przechwycenia i analizy tego typu obiektu kosmicznego. Co skrywają komety spoza Układu Słonecznego? – Komety są swego rodzaju kapsułami czasu. Ich jądra zawierają zamrożone molekuły pochodzące z okresu formowania się Układu Słonecznego lub — w przypadku obiektów międzygwiezdnych — z innych układów planetarnych. Możliwość zbadania takiego obiektu byłaby wyjątkową szansą na zrozumienie warunków panujących podczas narodzin planet i systemów planetarnych — podkreśla prof. Hanna Rothkaehl z CBK PAN, liderka naukowa instrumentu DFP i całego, międzynarodowego konsorcjum instrumentu. Sonda „przyczai się” w punkcie libracyjnym Potrójna sonda zostanie „zaparkowana”w tzw. punkcie libracyjnym L2 znajdującym się około 1,5 mln km za Ziemią po stronie nocnej. Tam, nie tracąc wiele paliwa, będzie mogła czekać nawet dwa lata na odpowiedni obiekt. Gdy astronomowie potwierdzą, że do naszego układu wleciał obiekt międzygwiezdny, Comet Interceptor wyruszy w jego kierunku, dogoni go i na miejscu wypuści dwa mniejsze satelity. Te, okrążając kometę, wykonają jej precyzyjne pomiary i stworzą mapę 3D obiektu. Instrument DFP zbada pył, pola magnetyczne i elektryczne oraz plazmę w otoczeniu komety. Zintegrowane instrumenty DFP zostaną rozmieszczone zarówno na głównym statku A, jak i na mniejszej sondzie B2, umożliwiając jednoczesne wielopunktowe pomiary takich parametrów jak: gęstość, temperatura i prędkość plazmy, rozkłady energii elektronów, jonów i atomów neutralnych, właściwości plazmy pyłowej oraz potencjał statku kosmicznego. Trwają testy drugiego instrumentu – Testy drugiego, większego instrumentu, który zostanie zamontowany na statku-matce, powinny zakończyć się do połowy lata. Będzie on wyposażony w sensory podobne do tych znajdujących się na mniejszej sondzie, ale także w dodatkowe analizatory plazmy, sondy Langmuira i dwa analizatory cząstek — wszystko po to, aby lepiej zrozumieć środowisko otaczające kometę — mówi mgr inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN oraz członek zespołu misji Comet Interceptor. Start misji Comet Interceptor planowany jest na przełom lat 2028 i 2029. Sondę wyniesie potężna europejska rakieta Ariane 6. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To może być najjaśniejszy kosmiczny gość 2026 roku. Czy powtórzy sukces „wielkich komet”?
Nowa kometa przyciąga uwagę astronomów i miłośników nocnego nieba. C/2025 R3 (PANSTARRS) to jeden z najciekawszych obiektów ostatnich miesięcy. Może być najjaśniejszą kometą tego roku, ale specjaliści studzą emocje.
Spis treści: Co sprawia, że kometa staje się „wielka”? Dlaczego tak trudno przewidzieć „wielkie komety”? Co wiemy o komecie C/2025 R3 (PANSTARRS)? Jak zobaczyć kometę C/2025 R3 (PANSTARRS)? Co kilka lat na niebie pojawia się kometa, która zapowiada coś wyjątkowego. Tak jest i tym razem: kometa C/2025 R3 (PANSTARRS), widoczna obecnie przez lornetki i teleskopy, już teraz bywa porównywana do rzadkich „wielkich komet”, które tworzą niezapomniane widowiska na nocnym niebie. Ale co właściwie sprawia, że kometa staje się „wielka”? I czy ta ma na to szansę? Choć astronomowie podkreślają, że C/2025 R3 może być jedną z najjaśniejszych komet tego roku, sama jasność nie wystarczy, by uczynić ją naprawdę niezapomnianą. Oto, co warto wiedzieć o tym potencjalnym kosmicznym spektaklu. Co sprawia, że kometa staje się „wielka”? Określenie „wielka kometa” brzmi imponująco, ale jest to nieformalny termin. Podobnie jak w przypadku „superksiężyca”, nie stanowi on oficjalnej klasyfikacji naukowej. To raczej etykieta nadawana przez obserwatorów, zależna od tego, jak kometa prezentuje się na niebie widzianym z Ziemi. W praktyce „wielkie komety” to takie, które oferują spektakularne widowisko – są wyjątkowo jasne, dobrze widoczne gołym okiem i zapadają w pamięć obserwatorów. Choć określenie „wielkiej komety” jest subiektywne, astronomowie i miłośnicy nieba zgadzają się co do jednego kluczowego kryterium: widoczności gołym okiem. – Moja definicja wielkiej komety jest bardzo prosta: jeśli wyjdziesz w ciemne miejsce, spojrzysz w odpowiednim kierunku i zobaczysz ją od razu – bez szukania i bez sprzętu – to mamy do czynienia z wielką kometą – mówi dr David Schleicher, astronom z Lowell Observatory. Większość komet nigdy nie osiąga takiej jasności i pozostaje widoczna jedynie przez lornetki lub teleskopy. – Zazwyczaj wielka kometa pojawia się raz na kilka do kilkunastu lat – mówi dr David Schleicher. – Choć zdarza się, że dwie takie komety można zobaczyć w odstępie roku lub nawet krótszym. Ponieważ termin ten nie ma ścisłej definicji, nie istnieje oficjalna lista „wielkich komet”. Mimo to kilka z nich uznaje się powszechnie za wyjątkowe, m.in. kometę Hale’a-Boppa (C/1995 O1), widoczną przez aż 18 miesięcy, oraz pojawienie się komety Halleya w 1910 roku, którą można było obserwować nawet w ciągu dnia. Dlaczego tak trudno przewidzieć „wielkie komety”? Po odkryciu nowej komety astronomowie szybko obliczają jej orbitę, śledząc zmieniające się położenie względem znanych obiektów, takich jak gwiazdy. Jednak same komety – zbudowane głównie z luźno związanych fragmentów lodu i skał – są wyjątkowo niestabilne. W efekcie ich jasność potrafi zmieniać się gwałtownie i nieregularnie, bez wyraźnego wzorca. To sprawia, że nawet jeśli początkowo kometa zapowiada się obiecująco, trudno przewidzieć, czy rzeczywiście stanie się spektakularnym widowiskiem na niebie. – Być może kometa akurat przechodzi krótkotrwały rozbłysk i wkrótce znów przygaśnie. A może nigdy wcześniej nie zbliżała się do Słońca – wtedy nawet niewielkie ogrzanie może uwolnić duże ilości pyłu i gazu, ale szybko się one wyczerpią – wyjaśnia dr David Schleicher. Zauważa on również, że jasność komety zależy także od innych czynników, takich jak odległość od Ziemi (bliższe komety wydają się jaśniejsze) oraz wielkość jądra – większe komety mają większą powierzchnię, z której może uwalniać się pył i gaz. Co więcej, gdy komety zbliżają się do Słońca, ich lodowe jądra parują, tworząc długie warkocze gazu i pyłu. Wraz ze zmianą kształtu komety może zmieniać się także jej jasność – ale dokładne przewidzenie tych zmian jest bardzo trudne. W niektórych przypadkach, podczas bliskiego przejścia obok Słońca, kometa może całkowicie się rozpaść, zanim zdąży dać widowiskowy pokaz. Taki los spotkał niedawno kometę C/2026 A1 (MAPS), zapowiadaną jako potencjalna „wielka kometa”. Co wiemy o komecie C/2025 R3 (PANSTARRS)? Od momentu odkrycia komety C/2025 R3 (PANSTARRS) we wrześniu 2025 roku astronomowie zdołali ustalić wiele na temat jej pochodzenia. – Najprawdopodobniej powstała w pobliżu Saturna lub Urana na wczesnym etapie formowania Układu Słonecznego, a następnie została wyrzucona do Obłoku Oorta, gdzie przez miliardy lat pozostawała w swoistym „kosmicznym zamrażalniku”, zanim niedawno zaczęła zbliżać się do naszej części Układu – wyjaśnia dr David Schleicher. – Podróż w stronę Słońca trwa już około 160 tysięcy lat – dodaje. Niektóre właściwości fizyczne komety pozostają jednak niepewne. – Pył i gaz uwalniane z jej powierzchni utrudniają bezpośrednią obserwację jądra, ale na podstawie całkowitej jasności szacujemy, że ma ono mniej niż jeden kilometr średnicy – mówi dr David Schleicher. To stosunkowo małe jądro jak na standardy kometarne, co nie wróży dobrze jej szansom na zostanie „wielką kometą”, mimo początkowego entuzjazmu. Dr David Schleicher nie pozostawia złudzeń. – Może to być najjaśniejsza kometa 2026 roku, ale z pewnością nie będzie wielką kometą. Przykro mi! To rozróżnienie – między „najjaśniejszą w danym roku” a „wielką” – jest kluczowe. Kometa może przewyższać inne w danym sezonie, a mimo to nie osiągnąć spektakularnej widoczności gołym okiem. W tym przypadku niewielki rozmiar oraz niekorzystna geometria obserwacji ograniczają jej potencjał do stworzenia naprawdę imponującego widowiska na niebie. Jak zobaczyć kometę C/2025 R3 (PANSTARRS)? Nawet w najlepszych warunkach kometa C/2025 R3 (PANSTARRS) będzie trudnym celem obserwacyjnym, szczególnie na półkuli północnej. – Przez większą część kwietnia będzie znajdować się bardzo nisko nad wschodnim horyzontem, około godzinę przed wschodem słońca – wyjaśnia dr David Schleicher. Jego zdaniem kometa osiągnie największą jasność między 17 a 27 kwietnia. Później zacznie przesuwać się na południe, co oznacza lepsze warunki obserwacyjne na półkuli południowej. Dla niedzielnych obserwatorów nieba oznacza to, że kometa prawdopodobnie nie stanie się wydarzeniem z kategorii „obowiązkowych”. Choć – jak zawsze w astronomii – natura może nas zaskoczyć. Źródło: National Geographic
Mała kometa zmieniła kierunek rotacji. Czy to wynik naturalnych procesów, czy może aktywności kosmitów?
Niewielka kometa 41P/Tuttle–Giacobini–Kresák (w skrócie 41P) najpierw zwolniła, a następnie odwróciła kierunek rotacji – poinformowali astronomowie pracujący z danymi Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Ta niespodziewana zmiana pokazuje, jak aktywność kometarnych substancji lotnych może wpływać na ruch obrotowy i fizyczną ewolucję małych ciał w Układzie Słonecznym. Jednak jeden badacz sugeruje, że zmiana ta niekoniecznie musi mieć pochodzenie naturalne.
Profesor David C. Jewitt – angielski astronom, odkrywca pierwszego obiektu w Pasie Kuipera, czyli planetoidy Albion – opublikował niedawno artykuł dotyczący nietypowego zachowania komety 41P. Obiekt ten prawdopodobnie pochodzi z Pasa Kuipera i został wyrzucony na swoją obecną orbitę przez grawitację Jowisza. Obecnie odwiedza wewnętrzny Układ Słoneczny co 5,4 roku. Ruch komety Kometa zyskała zainteresowanie badaczy w 2017 roku po bliskim przejściu przy Słońcu. Zebrane wówczas przez teleskopy Neil Gehrels Swift Observatory dane wykazały, że 41P obracała się trzykrotnie wolniej niż w marcu tego samego roku, gdy była obserwowana przez Discovery Channel Telescope w Lowell Observatory w Arizonie. Bardziej szczegółowych danych dostarczył kultowy Kosmiczny Teleskop Hubble’a. Dzięki jego obserwacjom z grudnia 2017 roku udało się wykazać, że kometa znów zaczęła obracać się szybciej. Okres rotacji wzrósł do około 14 godzin, w porównaniu do 46–60 godzin wcześniej. Jak to możliwe? Według prof. Jewitta kometa zwalniała tak długo, aż niemal się zatrzymała, a następnie została wprawiona w ruch w niemal przeciwnym kierunku przez strumienie gazów wydobywające się z jej powierzchni. Kometa jest niewielka, jej jądro ma około 1 kilometr średnicy, co sprawia, że łatwo zmienić jej rotację. Gdy obiekt zbliżył się do Słońca, ciepło wywołało sublimację lodów i wyrzut materii. Naturalne silniki odrzutowe – Strumienie gazu działają jak małe silniki odrzutowe. Jeśli są nierównomiernie rozmieszczone, mogą znacząco zmienić rotację komety, zwłaszcza małej – powiedział prof. David Jewitt, który aktualnie pracuje na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Rotacja jądra prawdopodobnie odwróciła się pomiędzy przejściem przez peryhelium w kwietniu 2017 roku a obserwacjami po peryhelium w grudniu 2017 roku, na skutek sił wywołanych przez strumienie gazów. Zmiany jasności wskazują stosunek osi około 1,4 do 1, podczas gdy aktywna część jądra zmniejszyła się 17-krotnie. W przypadku tak małego jądra niezbędny na zwiększenie rotacji czas jest krótki w porównaniu z czasem przebywania obiektu na obecnej orbicie. Szacuje się, że 41P przemieszcza się po obecnej orbicie od około 1500 lat. Wnioskowane tempo utraty masy sugeruje, że obiekt powinien był dawno wyparować lub rozpaść się wskutek szybkiej rotacji. Obserwowana aktywność powinna go zniszczyć. Natura kontra technologia I właśnie tutaj pojawia się alternatywna hipoteza, którą zaproponował profesor nauk ścisłych (Baird Professor of Science) na Uniwersytecie Harvarda oraz popularyzator nauki Avi Loeb. Jego zdaniem 41P/Tuttle–Giacobini–Kresák może być „koniem trojańskim” – obiektem, który z zewnątrz wygląda jak naturalna bryła lodu, ale zawiera w sobie technologię. – W takim przypadku odwrócenie rotacji mogłoby być sygnaturą technologiczną. Na podstawie mojego doświadczenia – gdyby Jewitt omówił tę możliwość w swojej pracy, publikacja mogłaby zostać zablokowana. Rzeczywiście, taka hipoteza nie została wspomniana w artykule naukowym, ale mogę ją zaproponować poza ograniczeniami formalnej publikacji – napisał naukowiec w artykule opublikowanym na platformie „Medium”. Niezależnie od tego, czy odwrócenie rotacji jest sygnaturą technologiczną, czy nie, dane z Hubble’a z 2017 roku dotyczące komety 41P stanowią pierwsze udokumentowane dowody na takie zjawisko. Źródła: NASA, Avi Loeb Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zagadkowa kometa 3I/ATLAS prześwietlona. Sonda JUICE doskonale wykorzystała okazję
Wystrzelona trzy lata temu sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE leci w kierunku księżyców Jowisza. Trafi tam dopiero w roku 2031, lecz już teraz pokazała, co potrafią jej czułe instrumenty. Naukowcy misji wykorzystali sondę do zbadania międzygwiezdnej komety, która od ubiegłego roku elektryzuje środowisko naukowe.
„Ekstremalna, ale nie egzotyczna” – tak naukowcy misji JUICE podsumowują dane zebrane przez JUICE podczas obserwacji komety 3I/ATLAS. Co takiego zobaczyły oczy Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE)? Pięć zagadek 3I/ATLAS JUICE przemierza Układ Słoneczny wykorzystując asysty grawitacyjne, by dotrzeć do tzw. układu Jowisza zużywając jak najmniej paliwa potrzebnego do badań na miejscu. W listopadzie 2025 r. sonda znalazła się we właściwym miejscu we właściwym czasie, by obserwować międzygwiezdną kometę 3I/ATLAS tuż po jej największym zbliżeniu do Słońca. Zespoły operacyjne misji uruchomiły pięć instrumentów naukowych sondy, aby zebrać informacje o zachowaniu aktywnej komety. Po trzymiesięcznym oczekiwaniu na przesłanie danych na Ziemię, naukowcy spędzili kolejne tygodnie na ich analizie. Wyniki są nadal wstępne, prace trwają, ale już sporo się dowiedzieliśmy. Analizy podzielono na pięć kluczowych kwestii. Oto one: 1. Para wodna zapełniłaby 70 basenów olimpijskich 2 listopada 2025 r. spektrometr MAJIS wykrył, że kometa emitowała 2000 kg pary wodnej na sekundę – co odpowiada 70 basenom olimpijskim dziennie. Komety składają się głównie z lodu, który wraz ze zbliżaniem się obiektu do Słońca sublimuje, czyli przechodzi w gaz. Ilość pary wodnej nie jest tu wyjątkowa, ale znajduje się powyższej oczekiwanego zakresu dla komety blisko Słońca, w porównaniu z wcześniej badanymi, takimi jak 67P (300 kg/s) i Halley (20 000 kg/s). 2. Większość pary wodnej była uwalniana w kierunku Słońca Instrument SWI również wykrył parę wodną. Pokazał że była uwalniana głównie ze strony skierowanej ku Słońcu. Dane sugerują też, że znaczna część tej pary nie pochodzi bezpośrednio z jądra komety, lecz z lodowych ziaren pyłu unoszących się w otoczce gazowo-pyłowej, czyli tzw. komie. Zespół instrumentu SWI analizuje dane, aby określić proporcje „lekkiej” wody (H₂O) do „półciężkiej” (HDO), mierzonej przez teleskopy ALMA i Webb. Stosunek tych form wody jest ważnym wskaźnikiem – swoistym „odciskiem palca”, który opisuje gdzie i jak powstał dany obiekt. ALMA i Webb wykazały, że stosunek ten dla 3I/ATLAS jest niezwykle wysoki – prawdopodobnie dlatego, że powstała w bardzo zimnym i starym środowisku, z silnym promieniowaniem ultrafioletowym młodych gwiazd. Zespół SWI bada, czy dane z Juice potwierdzają te wyniki. 3. Ogon pyłowy ma co najmniej 5 milionów km. Spektrograf UVS obserwował światło emitowane przez atomy tlenu, wodoru i węgla w komecie i jej ogonie pyłowym. Każdy z tych pierwiastków emituje światło o określonych długościach fal, które UVS rejestruje. Wykryto wszystkie trzy pierwiastki, w obszarze sięgającym ponad 5 milionów km. od jądra komety. Ogony pyłowe są powszechne w aktywnych kometach i mogą osiągać długość nawet 10 milionów km. 4. Ta międzygwiezdna kometa wygląda… jak zwykła kometa! Kamera wysokiej rozdzielczości JANUS również zarejestrowała gaz i pył. Mimo odległości ponad 60 milionów km., JANUS dostrzegł wyraźną komę oraz dwa ogony. Rozciągają się one w kierunku przeciwnym do Słońca, wzdłuż toru ruchu komety. Widać też słabsze struktury wskazujące na interakcje z promieniowaniem, cząstkami i polem magnetycznym Słońca. Mimo międzygwiezdnego pochodzenia, 3I/ATLAS zachowuje się jak typowa kometa Układu Słonecznego. 5. 3I/ATLAS wspiera obronę planetarną Na podstawie obserwacji teleskopowych ustalono, że kometa pochodzi z dysku Drogi Mlecznej i powstała ponad 10 miliardów lat temu. Instrument NavCam uzyskał inny punkt widzenia niż teleskopy naziemne, także wtedy gdy kometa nie była widoczna z Ziemi. Zespół obrony planetarnej ESA mógł dokładniej określić jej pozycję i trajektorię. Dodatkowo, ponieważ trajektoria komety jest zmieniana przez emisję gazu i pyłu, dane z NavCam pomagają badać skład materii pozostawianej przez kometę. – 3I/ATLAS to rzadki i nieoczekiwany gość – pojawienie się tej komety było całkowitym zaskoczeniem – mówi dr Olivier Witasse, kierujący misją z ramienia ESA. – Gdy zdaliśmy sobie sprawę, że JUICE znajdzie się blisko komety, mieliśmy niepowtarzalną okazję do zebrania wyjątkowych danych. Obserwacje były trudne, bez gwarancji sukcesu, ale okazały się ogromnym bonusem dla misji – podsumowuje. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Miłośnicy astronomii wstrzymują oddech. „Wielkanocna kometa” może być najjaśniejsza od dziesiątek lat
Niedawno odkryta kometa, skatalogowana jako C/2026 A1 (MAPS), pędzi w stronę centrum Układu Słonecznego, a jej jasność gwałtownie rośnie. To oznacza, że może przynieść widowisko, jakiego nie widzieliśmy od lat – jeśli przetrwa bliskie spotkanie ze Słońcem.
Kometa, odkryta 13 stycznia 2026 na zdjęciu zrobionym przez teleskop na pustyni Atakama w Chile, szybko zyskała przydomek „wielkanocnej”, ponieważ jej los rozstrzygnie się na początku kwietnia. Choć w tej chwili jest widoczna tylko przez zaawansowane teleskopy, jej jasność rośnie w niezwykłym tempie. Kluczowe pytanie, które zadają sobie teraz astronomowie, nie brzmi jednak „czy będzie jasna”, ale „czy przetrwa”. Trajektoria komety prowadzi bowiem bardzo blisko Słońca – tuż nad rozgrzaną fotosferą naszej gwiazdy. Ognista próba w koronie Słońca Kluczowy moment nastąpi 4 kwietnia 2026 roku, kiedy MAPS osiągnie swoje peryhelium. Kometa przeleci w niewyobrażalnie małej odległości – zaledwie 160 tysięcy kilometrów od powierzchni Słońca. To dystans mniejszy niż połowa drogi z Ziemi do Księżyca. W tym krytycznym punkcie napotka ekstremalne warunki: temperaturę sięgającą miliona stopni Celsjusza oraz gigantyczne siły grawitacji Słońca. Aby uniknąć całkowitego wyparowania lub rozpadu, kometa musi mknąć z prędkością przekraczającą 1,6 miliona kilometrów na godzinę. Jeśli jej jądro jest wystarczająco duże i zbite, może wyjść z tego spotkania cało, ciągnąc za sobą spektakularny warkocz materii, który ozdobi wiosenne niebo. MAPS należy do rodziny najjaśniejszych komet Entuzjazm obserwatorów wynika z faktu, że C/2026 A1 (MAPS) jest tzw. kometą muskającą Słońce, z Grupy Kreutza. Historia pokazuje, że to właśnie z tej grupy wywodziły się najjaśniejsze komety w dziejach ludzkości, widoczne nawet w pełnym słońcu. A były to m.in. Wielka Kometa z 1882 roku czy słynna Ikeya-Seki z 1965 roku. Przewidywania wskazują, że w szczytowym momencie jasność obiektu może wynieść -5 magnitudo, co stawiałoby go w jednej lidze z najjaśniejszą na niebie planetą Wenus. Jak śledzić kosmiczną piękność? Dla obserwatorów na Ziemi najważniejszy będzie okres między 8 a 14 kwietnia. Jeśli kometa przetrwa bliskie spotkanie z koroną słoneczną, pojawi się nisko nad zachodnim horyzontem tuż po zachodzie Słońca. Eksperci zalecają użycie lornetek, by odnaleźć ją w blasku zmierzchu, korzystając z Wenus jako drogowskazu. Warto jednak pamiętać o bezpieczeństwie: próby wypatrywania komety zbyt blisko tarczy słonecznej bez profesjonalnych filtrów mogą grozić trwałą utratą wzroku! Najbezpieczniejszą metodą śledzenia samego momentu peryhelium (2–6 kwietnia) będzie podgląd online z koronografów sondy SOHO, która transmituje niemal na żywo obrazy z najbliższego otoczenia naszej gwiazdy. To właśnie tam zobaczymy, czy MAPS stanie się legendą, czy jedynie kolejną niespełnioną sensacją. Źródło: Space.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
„Pijany przybysz” spoza Układu Słonecznego. Naukowcy odkryli niezwykły skład międzygwiezdnego obiektu 3I/ATLAS
Obserwacje astronomów wykazały wyjątkowo wysokie stężenie metanolu w komecie 3I/ATLAS. Analiza związków chemicznych obecnych w gazach otaczających obiekt pozwoliła ustalić, że pokrywający go lód powstał w środowisku innym niż to, w którym formowała się większość komet w naszym Układzie Słonecznym. Naukowcy podkreślają, że 3I/ATLAS należy do najbardziej bogatych w metanol obiektów kometarnych, jakie kiedykolwiek zbadano.
Kometa 3I/ATLAS od dłuższego czasu znajduje się w kręgu zainteresowań astronomów, którzy stale prowadzą badania nad tym międzygwiezdnym obiektem. W grudniu 2025 roku naukowcy odkryli na powierzchni kosmicznego ciała występowanie kriowulkanów, czyli tzw. „lodowych wulkanów”, które pozwoliły na lepsze poznanie składu chemicznego komety. Teraz obserwacje przyniosły kolejne wnioski, znacznie poszerzające naszą wiedzę na temat tego obiektu powstałego wokół innej gwiazdy niż Słońce. „Pijany charakter” odkrycia świadczy o pochodzeniu międzygwiezdnego „przybysza”, który na swojej drodze trafił do naszego Układu Słonecznego. „Odciski palców” z innego układu słonecznego Do obserwacji 3I/ATLAS wykorzystano sieć radioteleskopów Atacama Large Millimeter Array (ALMA) znajdującą się w obserwatorium na pustyni Atakama w Chile. Astronomowie analizowali kometę, gdy ta zbliżała się do ogrzewającego ją Słońca. Światło słoneczne tak mocno ociepliło powierzchnię obiektu, że pokrywający ją lód zaczął zmieniać się bezpośrednio w gaz. W wyniku tego procesu wokół jądra komety powstała świecąca chmura nazywana komą. Analiza sygnałów emitowanych przez cząsteczki znajdujące się w tej otoczce pozwala zidentyfikować substancje obecne w komecie. Ta technika zdobywania wiedzy o obiekcie nazywana jest przez astronomów „pobieraniem chemicznych odcisków palców”. Nathan Roth, główny autor badań, w komunikacie prasowym podkreślał, że dzięki tym informacjom możliwe jest dokładniejsze poznanie składu i struktury komety. Pochodzenie „pijanej” komety Astronomowie w trakcie obserwacji koncentrowali się na pomiarze dwóch cząsteczek często spotykanych w gazach kometarnych. Były to prosty alkohol – metanol – oraz cyjanowodór, organiczny związek bogaty w azot. Pomiary wykonane podczas dwóch sesji badawczych wykazały niezwykle wysoki współczynnik występowania metanolu w komecie. Obserwacje wskazały odpowiednio 70 oraz 120 cząsteczek tego alkoholu na jedną cząsteczkę cyjanowodoru. Taki wynik sprawia, że 3I/ATLAS należy do najbardziej bogatych w metanol obiektów kometarnych, jakie do tej pory udało się naukowcom zbadać. Co wynika jednak z tak wysokiego poziomu alkoholu w obserwowanej komecie? Niezwykle wysoki stosunek sugeruje, że lód międzygwiezdnego obiektu powstał w warunkach chemicznych innych niż te, które ukształtowały większość komet w naszym Układzie Słonecznym. Naukowcy przypuszczają, że „pijany przybysz” powstał w znacznie zimniejszych warunkach, bogatych w cząsteczki zawierające węgiel i tlen. Co ciekawe, obecność metanolu zaobserwowano zarówno w jądrze komety, jak i w maleńkich lodowych ziarnach unoszących się w jej otoczce. Cyjanowodór wykryto natomiast jedynie w kometarnym rdzeniu, z którego uwalniane są gazy. „Mini-komety” pełne alkoholu 3I/ATLAS swoją wysoką zawartość metanolu zawdzięcza w dużej mierze tzw. „mini-kometom” – drobinom lodu unoszącym się w komecie, które po ogrzaniu przechodzą w gaz. Choć podobne struktury były już wcześniej obserwowane przez astronomów, po raz pierwszy udało się tak dokładnie prześledzić cały proces uwalniania gazów w obiekcie międzygwiezdnym. Obserwacje bogatej w alkohol komety wpisują się w szersze badania nad obiektami powstałymi wokół innych gwiazd niż Słońce, które przeleciały przez nasz Układ Słoneczny. 3I/ATLAS jest trzecim takim ciałem – po obiekcie ’Oumuamua, zauważonym w 2017 roku na Hawajach, oraz komecie 2I/Borisov, odkrytej w 2019 roku. Źródło: Discover Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czy nowo odkryta kometa rozjaśni wiosenne niebo? Są duże szanse na kosmiczne widowisko
W połowie stycznia 2026 roku grupa czterech astronomów-amatorów korzystających ze zdalnie sterowanego teleskopu na pustyni Atakama, dostrzegła na nocnym niebie poruszającą się kometę. W pierwszych dniach kwietnia kometa ta przeleci w odległości zaledwie około 120 tys. km od powierzchni Słońca i jeśli przetrwa tę randkę, rozżarzy się tak bardzo, że może być widoczna na niebie nawet w ciągu dnia.
Spis treści: Najbardziej widowiskowe z komet Fragmenty jednej kosmicznej skały Rozżarzyć niebo Odkryta 13 stycznia tego roku kometa nosi nazwę C/2026 A1 (MAPS). Ten nowy, ekscytujący obiekt na nocnym niebie został odnaleziony dzięki znajdującemu się na Atakamie w Chile teleskopowi Schmidta. W momencie pierwszej obserwacji znajdował się 308 milionów km od Słońca. Jego słabe światło zaobserwowano w gwiazdozbiorze Gołębia. Po zebraniu wystarczającej liczby obserwacji, astronomowie wyznaczyli orbitę, która wykazała, że kometa MAPS należy do rodziny tzw. komet Kreutza. To rodzina komet określanych jako „muskające Słońce”. Przechodzących ekstremalnie blisko naszej dziennej gwiazdy, a ich peryhelium leży niemal na poziomie fotosfery. Tak mała odległość od gwiazdy sprawia, że większość z nich nie przetrwa zbliżenia i całkowicie odparowuje. Nazwa tej grupy upamiętnia niemieckiego astronoma Heinricha Kreutza, który w 1888 roku jako pierwszy udowodnił wspólne pochodzenie tych obiektów. Najbardziej widowiskowe z komet Odkrycie to jest pod wieloma względem bezprecedensowe. Żadna nadlatująca kometa z grupy Kreutza nie została dotąd odkryta tak daleko od Słońca i z tak dużym wyprzedzeniem, bo aż 11,5 tygodnia przed osiągnięciem peryhelium. Poprzedni rekord należał do wspaniałej komety C/1965 S1 (Ikeya-Seki), odkrytej zaledwie 33 dni przed peryhelium. Zacznijmy od tego, że komety Kreutza należą do grona najjaśniejszych i najbardziej widowiskowych komet, jakie kiedykolwiek obserwowano. – Na przestrzeni ostatnich 2000 lat niebo wielokrotnie zdobiły niezwykle widowiskowe komety. Pojawiały się bez zapowiedzi, jakby znikąd, świecąc bardzo blisko Słońca na niebie. Niektóre z nich stawały się na tyle jasne, że można je było zobaczyć w pełnym świetle dnia – napisał na łamach magazynu „The Conversation” profesor astrofizyki Jonti Horner. Odniósł się tym samym do tzw. „Wielkich Komet”, czyli wyjątkowo jasnych i tworzących długi, efektowny warkocz obiektów widoczny na dużej części nieba. Niegdyś ich pojawienie się wieściło wojny i katastrofy. – Wielka Kometa z 1965 roku – C/1965 S1 (Ikeya-Seki) – była najjaśniejszą kometą XX wieku. Odkryta zaledwie miesiąc przed najbliższym przejściem obok Słońca, osiągnęła jasność porównywalną z pełnią Księżyca i była łatwo widoczna gołym okiem w ciągu dnia. Wielka Kometa z 1882 roku, C/1882 R1, była jeszcze bardziej imponująca. W szczytowym momencie była sto razy jaśniejsza od pełni Księżyca i przez kilka miesięcy olśniewała na niebie – wylicza prof. Horner. Fragmenty jednej kosmicznej skały Wszystkie te spektakularne obiekty z ostatnich dwóch tysięcy lat naszej historii mają – jak się okazało – wspólne pochodzenie. Prawdopodobnie w IV lub w III wieku przez naszą erą olbrzymie jądro kometar­ne, o średnicy przekraczającej 100 km, zbliżyło się niebezpiecznie blisko powierzchni Słońca. Jakiś czas po tym zbliżeniu, już daleko od Słońca, kometa rozpadła się na dwie główne części, odrzucając przy tym wiele mniejszych kawałków. 600 lat później fragmenty te powróciły w pobliże Słońca. Zachowane relacje z 363 roku n.e. sugerują, że na ówczesnym niebie można było dostrzec kilka jasnych komet, z których cześć była widoczna także za dnia. Te powracające fragmenty ponownie się rozpadły. – W XI wieku dwa największe pozostałe fragmenty pradawnej megakomety pojawiły się ponownie, stając się Wielkimi Kometami z lat 1106 i 1138. I znów doszło do fragmentacji – a produkty tych rozpadów obserwowano jako kolejne komety na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci – wyjaśnia ekspert. Dodajmy, że Wielka Kometa z 1138 roku został połączona przez Wincentego Kadłubka z rokiem śmierci Bolesława Krzywoustego oraz uznana za znak nadchodzącego rozbicia dzielnicowego i upadku jedności państwa. Rozżarzyć niebo Obecnie rodzina komet Kreutza obejmuje ogromną liczbę mniejszych obiektów, które rozpadają się w drodze ku Słońcu, jak również większe fragmenty zdolne do stworzenia spektakularnego widowiska. Amerykańska sonda SOHO zarejestrowała tysiące takich małych obiektów o rozmiarach od kilku do kilkudziesięciu metrów. Większe fragmenty pojawiają się znacznie rzadziej. Właśnie dlatego C/2026 A1 (MAPS) jest wyjątkowa. Fakt wczesnej detekcji wskazuje, że może być dużym fragmentem pierwotnego jądra. Dlatego, jeśli tylko zachowa spójność, może stać się na tyle jasna, by można było oglądać ją w ciągu dnia. Jeśli jądro komety zacznie się rozpadać podczas przejścia obok Słońca, kometa może się gwałtownie rozjarzyć. Późny rozpad mógłby więc okazać się najlepszym możliwym scenariuszem dla zapierającego dech w piersiach widowiska. Niedługo po peryhelium kometa przesunie się na wieczorne niebo. Ze względu na swoją orbitę, podobnie jak inne komety Kreutza, będzie – niestety – znacznie łatwiejsza do obserwacji z półkuli południowej. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W ten piątek międzygwiezdny podróżnik 3I/ATLAS zbliży się do Ziemi. Jak daleko będzie?
Od momentu odkrycia w Układzie Słonecznym trzeciego potwierdzonego obiektu międzygwiezdnego nie ustają spekulacje co do jego natury. Zdecydowana większość astronomów i ekspertów ds. eksploracji kosmosu przekonuje, że choć 3I/ATLAS jest obiektem osobliwym, to wciąż należy go traktować jako kometę. Czego dowiemy się o gwiezdnym wędrowcu po najbliższych obserwacjach?
Już w ten piątek 19 grudnia 3I/ATLAS znajdzie się w perygeum, czyli w punkcie największego zbliżenia do Ziemi. Myli się jednak ten, kto sądzi, że międzygwiezdny wędrowiec przeleci blisko naszej planety. W tym wypadku perygeum znajdzie się w odległości 270 milionów kilometrów od nas. Aby lepiej uzmysłowić sobie tę odległość można powiedzieć, że to niemal dwukrotnie tyle ile wynosi odległość Ziemia–Słońce. Najlepszy moment na obserwacje A chociaż odległość jest znaczna, to kometa znajdzie się wystarczająco blisko, by umożliwić obserwacje naziemne. Najlepszy moment na obserwacje już się rozpoczął i potrwa jeszcze kilka dni po perygeum. W pierwszych dniach października 3I/ATLAS minęła Marsa w bardzo niewielkiej – w skali kosmicznej – odległości. Konkretnie w odległości około 29 mln kilometrów, co daje 0,2 jednostki astronomicznej (AU). Zdarzenie było śledzone przez orbitery marsjańskie i obserwatoria słoneczne. Najlepsze dane zebrała sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej ExoMars Trace Gas Orbiter. Kamera CaSSIS (Color and Stereo Surface Imaging System) zarejestrowała serię obrazów, na których 3I/ATLAS jest lekko rozmytym, białym, przemieszczającym się punktem. Punkt ten jest centrum komety, obejmującym jej lodowo-skaliste jądro oraz otaczającą je komę. Po przelocie w pobliżu Marsa obserwacje prowadzone z Ziemi stały się bardzo utrudnione, gdyż trajektoria komety przebiegała – patrząc z naszej strony – za Słońcem. Stało się to w kluczowym momencie jej wędrówki – podczas peryhelium, czyli najbliższego podejścia do Słońca, które nastąpiło 29 października. Po ponownym wyłonieniu się spod blasku Słońca, ziemskie teleskopy znów skierowały na nią swoje instrumenty. Teleskopy skierowane na kosmicznego wędrowca Satelita XMM-Newton (teleskop rentgenowski Europejskiej Agencji Kosmicznej) poświęcił 20 godzin na obserwację 3I/ATLAS, rejestrując emisję promieniowania X, powstającą w wyniku zderzeń wiatru słonecznego z rozległą komą komety. Dodajmy, że XMM-Newton jest szczególnie czuły na miękkie promieniowanie rentgenowskie emitowane przez jony węgla, azotu i tlenu. Następnie, pod koniec listopada, obserwacje przejął teleskop Gemini North, który zarejestrował subtelny zielonkawy odcień komety. Ta detekcja wywołała niemałe poruszenie. Wszystko dlatego, że na wcześniejszych obrazach kometa miała czerwonawy odcień. Miało się to wiązać z obecnością organicznych związków zwanych tolinami, pokrywających powierzchnię jądra. Związek ten najlepiej widać na zdjęciach Plutona. To właśnie warstwa tolinów tworzy charakterystyczne czerwone serce tej planety karłowatej. Oczywiście wiele komet ma zieloną barwę, co łączy się z obecnością dwuatomowego węgla (C₂), który pod wpływem światła słonecznego emituje zielone światło fluorescencyjne. Jednak obserwacje 3I/ATLAS dokonane przed wejściem w peryhelium sugerowały, że kometa jest wyjątkowo uboga w C₂. Gość z przestrzeni międzygwiezdnej C₂ nie jest zwykle bezpośrednim składnikiem lodów kometarnych – powstaje z wolnych atomów węgla, uwalnianych z innych cząsteczek pod wpływem promieniowania słonecznego i szybko się rozpada. Nowe dane sugerują, że kometa 3I/ATLAS zaczęła wytwarzać C₂ dopiero późno w swojej wędrówce przez Układ Słoneczny, co jest kolejnym nietypowym zachowaniem. Rozpoczynający się właśnie okres wzmożonych obserwacji komety może odpowiedzieć na wiele przetaczających się przez portale informacyjne pytań. Jednym z najważniejszych jest skład chemiczny tego obiektu. Niektórzy naukowcy uważają, że 3I/ATLAS może być niezwykle bogatym w metale obiektem, najeżonym tzw. kriowulkanami wyrzucającymi gazy w przestrzeń kosmiczną. Inne analizy sugerują, że kometa może wyczerpywać swoje zapasy lodu, stopniowo przechodząc w stadium obiektu postkometarnego, podobnego do planetoidy. Ale przede wszystkim analizy te mogą dostarczyć cennych informacji o warunkach panujących w przestrzeni międzygwiezdnej. A tam zapędziły się jak na razie tylko słabnące z roku na rok sondy Voyager 1 i 2. Właśnie dlatego wszelkie dane na temat tego, co znajduje się poza heliopauzą, są tak istotne. Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
3I/ATLAS nie przestaje zaskakiwać. Międzygwiezdna kometa ma związek z meteorytem z Antarktydy
Kometa 3I/ATLAS może zawierać aktywne kriowulkany – odkrył zespół hiszpańskich naukowców. Analiza zdjęć ujawniła strumienie gazu i pyłu wyrzucane z jądra komety. Dzięki temu udało się wstępnie określić skład chemiczny tego tajemniczego gościa. Okazał się zaskakująco podobny do znanych obiektów.
Najnowsze obserwacje sugerują, że międzygwiazdowa kometa 3I/ATLAS może być pokryta aktywnymi kriowulkanami, czyli „lodowymi wulkanami”, wyrzucającymi strumienie gazu i pyłu. Zauważono to, gdy zbliżała się do Słońca. Ta obserwacja pozwala wyciągać nowe wnioski co do składu i budowy tajemniczego obiektu. Nowa analiza 3I/ATLAS Od chwili odkrycia komety w lipcu pojawiały się rozmaite spekulacje, także sensacyjne, o jej rzekomym sztucznym pochodzeniu. Jednak astronomowie są przekonani, że to naturalny obiekt międzygwiazdowy. To dopiero trzecia taka znana nam kometa, dlatego naukowcy intensywnie ją obserwują, zanim opuści ona Układ Słoneczny w przyszłym roku. Według nowej analizy, 3I/ATLAS okazuje się zaskakująco podobna do obiektów z naszej kosmicznej okolicy, mimo że pochodzi z innego układu planetarnego. Autorzy badania pod kierunkiem Josepa Trigo-Rodrígueza z Institute of Space Sciences w Hiszpanii podkreślają, że podobieństwo to było nieoczekiwane. Hiszpanie odkrywają kriowulkany W ramach badań wykorzystano teleskop Joan Oró w obserwatorium Montsec w Katalonii oraz inne lokalne obserwatoria. Kometa była monitorowana podczas zbliżania się do peryhelium, co nastąpiło 29 października. Gdy znalazła się około 378 mln km od Słońca, nastąpił skokowy wzrost sublimacji lodu i jasności obiektu. Uzyskano wtedy zdjęcia o najwyższej jak dotąd rozdzielczości, ukazujące wyraźne strumienie gazu i pyłu. Według hiszpańskich naukowców są to erupcje kriowulkaniczne. Kriowulkany na planetach działają inaczej W odróżnieniu od dużych, lodowych obiektów planetarnych, gdzie kriowulkanizm jest napędzany przez ciepło wewnętrzne ciała niebieskiego, w 3I/ATLAS proces ten może wynikać z reakcji chemicznych. Podgrzewanie komety przez Słońce doprowadziło do sublimacji (przemiany z ciała stałego w gaz) dwutlenku węgla, w wyniku czego jądro komety przestało być ściśle chronione warstwami lodu i zaczęło ulegać korozji. 3I/ATLAS jest podobna do obiektów zza orbity Neptuna Aby sprawdzić wiarygodność teorii, naukowcy porównali widmo światła komety ze składem meteorytów węglowych (chondrytów) pozyskanych przez NASA na Antarktydzie. Jeden z nich zawierał fragment bardzo dalekiego obiektu, zza orbity Neptuna. Jego analiza wykazała duże podobieństwa do widma 3I/ATLAS, wykazując, że kometa jest bogata w podobne metale (m.in. żelazo i nikiel). Mimo podobieństw do obiektów Układu Słonecznego, kometa niewątpliwie pochodzi spoza niego. Świadczy o tym jej trajektoria i ogromna prędkość (ok. 221 tys. km/godz.) – zbyt duża, by mogła być związana grawitacyjnie ze Słońcem. Jej wiek może sięgać miliardów lat, prawdopodobnie znacznie więcej niż wiek Układu Słonecznego. Trigo-Rodríguez podkreśla, że obserwowanie takich obiektów jest ważne nie tylko ze względu na potencjalne zagrożenie zderzeniem z Ziemią. Także dlatego, że są jak „kosmiczne kapsuły czasu”, niosące informacje o procesach zachodzących w innych rejonach naszej Galaktyki. Źródło: Livescience Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Planetoida mogła przynieść życie na Ziemię. To nie zwykła teoria – są na to coraz bardziej przekonujące dowody
Czy życie trafiło na Ziemię z kosmosu? Przełomowe badania związane z planetoidą Bennu rzucają nowe światło na pochodzenie życia na naszej planecie. Czy to możliwe, że to uderzenie obcego ciała niebieskiego sprawiło, iż czytasz teraz ten artykuł?
Pochodzenie życia na Ziemi jest jedną z największych zagadek, jakie próbuje rozwikłać nauka. Wydaje się jednak – przynajmniej niektórym badaczom – że jesteśmy nieco bliżej jej rozwiązania. Coraz więcej z nich skłania się ku teorii panspermii, czyli zakładającej pozaziemskie źródło życia. A to wszystko przez analizę próbek z mijającej naszą planetę planetoidy. Tajemnicza teoria panspermii Wiemy, że pierwiastki, z których się składamy – czyli żelazo, tlen czy wapń – powstały w wyniku eksplozji gwiazd. Nie wiemy jednak, skąd tak naprawdę wzięło się samo życie. A co, jeśli powstało poza naszą planetą? To właśnie stara się wyjaśnić teoria panspermii. Reprezentuje ona naukowy pogląd, według którego aminokwasy umożliwiające powstanie życia rozprzestrzeniają się po Wszechświecie za pomocą pyłu kosmicznego czy planetoid. Myśląc tym tokiem, życie nie narodziło się na Ziemi, a zostało na nią „zawleczone” za pomocą obecnych np. na powierzchni planetoidy uderzającej w naszą planetę prostych jednokomórkowych organizmów Wcześniej pogląd ten był jednak wyłącznie hipotezą. Dopiero bliskie spotkanie ze planetoidą pamiętającą początki Wszechświata wydaje się przynosić nieco odpowiedzi. Aminokwasy i nukleotydy odkryte na planetoidzie Planetoida Bennu od lat fascynuje naukowców, ponieważ stanowi swojego rodzaju „kapsułę czasu” z okresu formowania się Układu Słonecznego. Niewiele zmieniła się ona od jego narodzin około 4,6 mld lat temu. Ostatni raz przelatywała obok nas w 2020 roku i właśnie wtedy wylądowała na niej sonda kosmiczna, która zebrała próbki i przywiozła je na Ziemię. Po ich dokładnym zbadaniu naukowcy potwierdzili obecność aż 14 aminokwasów oraz wykryli ślady tryptofanu – związku nigdy wcześniej nie wykrytego w materiale pozaziemskim. Zespół wykrył również pięć zasad azotowych, czyli składników budujących RNA i DNA. Wyniki swojej pracy opublikował w czasopiśmie „PNAS”. Oznacza to, że zarówno budulec białka (aminokwasy) jak i „genetyczny plan” umożliwiający stworzenie DNA (zasady azotowe) znajdowały się w tym samym miejscu. Skąd „przepis na życie” znalazł się na planetoidzie? Analiza Bennu wykazała obecność minerałów mogących powstawać tylko w obecności wody. Wskazuje to, że woda w stanie ciekłym występowała we wnętrzu macierzystego ciała tej planetoidy miliardy lat temu. Według badaczy, środowisko bogate w amoniak i wodę umożliwiało powstawanie aminokwasów oraz nukleotydów z prostszych związków obecnych w obłokach międzygwiezdnych. Czy właśnie poznaliśmy genezę życia? Warunki opisane wyżej wspierają hipotezę, że prebiotyczne cząsteczki – podstawowe składniki życia – mogły formować się w przestrzeni kosmicznej, a następnie zostać dostarczone na młodą Ziemię wraz z meteorytami czy planetoidami. Krytycy teorii wskazują jednak, że przenoszenie całych organizmów przez przestrzeń kosmiczną jest wyjątkowo trudne z powodu promieniowania i ekstremalnych temperatur, które prawdopodobnie zniszczyłyby większość znanych nam form życia. Badania nad przetrwalnikami niektórych bakterii oraz eksperymenty przeprowadzone na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły jednak, że pewne mikroorganizmy mogą przetrwać nawet przez kilka lat w przestrzeni kosmicznej. Wciąż pozostaje wiele do odkrycia, ale prawdopodobnie mamy mocny trop. Źródła: PNAS, Science Direct Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Po raz pierwszy odkryto sygnał radiowy z komety. To międzygwiezdny przybysz
Astronomowie za pomocą radioteleskopu MeerKAT wykryli pierwszy sygnał radiowy pochodzący z komety międzygwiezdnej 3I/ATLAS. Fale nie zostały jednak wysłane przez obcą cywilizację. Wyjaśnienie jest znacznie prostsze.
3I/ATLAS to międzygwiezdna kometa, czyli pochodzący spoza naszego Układu Słonecznego obiekt, który przelatuje przez jego wnętrze, a następnie ponownie ucieka w przestrzeń między gwiazdami. Odkryto ją w programie badawczym Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w chilijskim Río Hurtado 1 lipca 2025 r., gdy pędziła z prędkością z prędkością ponad 210 000 km/godz. Znajdowała się wówczas w odległości ok. 670 mln km od Słońca. Jest to trzeci potwierdzony obiekt międzygwiezdny, po 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov. Czym jest międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS? Uważa się, że 3I/ATLAS może mieć od 7 do 11 miliardów lat. Czyni to ją najstarszą kometą, jaką kiedykolwiek widzieliśmy. Została prawdopodobnie wyrzucona ze swojego macierzystego układu podczas formowania planet i od tego czasu przemierza pustą przestrzeń międzygwiezdną. Co ważne, porusza się po hiperbolicznej trajektorii, co oznacza, że już nigdy nie wróci do naszego Układu Słonecznego. Obiekt ten był w ostatnim czasie badany przez składający się z 64 anten radioteleskop MeerKAT znajdujący się w RPA. Astronomowie zarejestrowali sygnał radiowy komety 24 października, gdy ta minęła swoje peryhelium. To moment i miejsce na orbicie, w którym odległość danego obiektu od Słońca jest najmniejsza. Ale jak to się stało, że kometa emitowała taki sygnał? Jak kometa może emitować fale radiowe? Choć brzmi to, jakby była to co najmniej wiadomość od cywilizacji z innej galaktyki, w rzeczywistości to całkowicie naturalne zjawisko fizyczne. Wynika z oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego z gazami i pyłami w otoczce komety. Kiedy obiekt wchodzi w okolice Słońca, czyli zbliża się do peryhelium, jego jądro, złożone z lodu, skał i pyłów, zaczyna się nagrzewać. Lód natomiast zaczyna przechodzić ze stanu stałego w gaz. W efekcie wokół jądra tworzy się koma (wyglądająca na niebie jak błękitna otoczka), czyli ogromna chmura gazu i pyłu, w której zaczynają zachodzić złożone reakcje chemiczne. Pod wpływem promieniowania słonecznego cząsteczki wody w tej chmurze rozpadają się na rodniki hydroksylowe (OH), które mogą pochłaniać i emitować fale radiowe o określonej częstotliwości. To właśnie te naturalne interakcje między promieniowaniem a cząsteczkami gazu zarejestrował radioteleskop MeerKAT. Czyli de facto nie pozaziemski sygnał, lecz radiowy ślad aktywności chemicznej komety. Pierwszy raz naukowcy wykryli sygnał radiowy z komety To nie pierwszy raz, gdy uzyskano dowody na to, że na powierzchni komety może znajdować się woda. Zauważyli to na początku października naukowcy z NASA. Najnowsze odkrycie wskazuje jednak, że woda ta jest rozkładana przez promieniowanie słoneczne i nagrzewanie właśnie podczas peryhelium. Warto zauważyć, że to pierwsze w historii wykrycie fal radiowych pochodzących z komety spoza Układu Słonecznego. Dla naukowców to nie tylko ciekawostka, lecz również źródło danych o chemicznym składzie międzygwiezdnych obiektów. Astronomowie podkreślają, że ta obserwacja pozwala lepiej zrozumieć, jak wyglądały procesy formowania się materii w innych układach gwiezdnych miliardy lat temu. Co ciekawe, międzygwiezdny przybysz 3I/ATLAS znajdzie się najbliżej naszej planety 19 grudnia 2025 r. Wówczas minie Ziemię w odległości ok. 260 mln km. Niestety, nie będzie możliwe dostrzeżenie komety gołym okiem, a nawet amatorskimi lub półprofesjonalnymi teleskopami. Przy tej odległości jej jasność będzie zbyt mała dla obserwatorów nocnego nieba. Źródło: The Astronomer’s Telegram Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To najlepszy okres obserwacji komety Lemmon. Gdzie jej szukać na niebie?
Odkąd 3 stycznia tego roku przegląd nieba Mount Lemmon Survey w Arizonie ujawnił pojawienie się komety znanej jako Lemmon C/2025 A6, profesjonaliści i amatorzy astronomii czekali na chwilę, gdy ten przybysz z rubieży Układu Słonecznego zacznie być lepiej widoczny. Właśnie wkraczamy w najlepszy okres do obserwacji tej zachwycającej, szybko jaśniejącej komety.
Chociaż każdego roku nasze nocne niebo przycina przynajmniej kilka komet, do obserwacji których wystarczą małe teleskopy lub lornetki astronomiczne, to jednak zawsze najbardziej czekamy na te obiekty, które można dostrzec gołym okiem. I wygląda na to, że taka jest właśnie kometa Lemmon (C/2025 A6), która – według najbardziej optymistycznych prognoz – może osiągnąć jasność około +3 magnitudo. Miałaby wówczas jasność podobną do gwiazdy Megrez znajdującej się w Wielkim Wozie. Czyli będzie widoczna z zaciemnionych obszarów Ziemi gołym okiem. Przybysz z Obłoku Oorta Ten odkryty 3 stycznia tego roku kosmiczny wędrowiec przybył do nas prawdopodobnie z Obłoku Oorta – sferycznego zbiorowiska lodowych ciał, które otacza Układ Słoneczny w odległości nawet 100 000 jednostek astronomicznych (około 1,5 biliona km) od Słońca. To właśnie w Obłoku Oorta znajdują się pozostałości pierwotnej materii z czasów formowania się Układu Słonecznego, czyli sprzed ok. 4,6 mld lat. Nowa kometa należy do grona obiektów nieokresowych, czyli pojawi się na naszym niebie prawdopodobnie tylko raz. Najbliżej Słońca, bo w odległości 79 milionów kilometrów, znajdzie się 8 listopada 2025 r. Największe zbliżenie do Ziemi nastąpi 21 października. Wówczas kometa znajdzie się w odległości 89 milionów kilometrów od nas. Obecnie kometa bardzo szybko jaśnieje na porannym niebie, jednak już po 16 października będzie widoczna tuż po zmroku. Skarbiec kosmicznego budulca Kometa Lemmon jest wyjątkowo aktywnym ciałem niebieskim i zmienia się niemal z nocy na noc. W miarę jak zbliża się do wnętrza Układu Słonecznego, jej jasność rośnie, a rozmiary się zwiększają. Mimo to przewidzenie wyglądu komety jest trudne. Jej jasność, kolor i kształt ogona zależą od wielu czynników – składu jądra, kąta względem Słońca i Ziemi oraz ilości wyrzucanego pyłu i gazu. Dodajmy, że jądra komet są bardzo porowate i stanowią zlepek pozostałości po budowie planet i księżyców. Składają się głównie z mieszaniny różnych lodów, skał i pyłu. Gdy promienie słoneczne ogrzewają jądro komety, lód sublimuje, wyrzucając strumienie gazu i pyłu, które tworzą charakterystyczny ogon. Wczesne zdjęcia Lemmon wskazują, że jej ogon składa się głównie z gazu, ma więc niebieskawy odcień oraz jest wąski i prosty, skierowany bezpośrednio od Słońca. Komety bogatsze w pył bywają bardziej efektowne – ich ogony są jaśniejsze i szersze. Średnica głowy (komy) komety wynosi około 8 minut kątowych – to jedna czwarta pozornego rozmiaru Księżyca. Jej ogon ma wizualnie długość około jednego stopnia, czyli dwa razy więcej niż pozorna szerokość Księżyca. O to, jak obserwować kometę Lemmon C/2025 A6 zapytaliśmy popularyzatora astronomii Mateusza Kalisza z programu Astro Life. – To będzie najłatwiejsza do prowadzenia obserwacji kometa w tym roku, dostępna niemal dla każdego, kto włoży choć troszkę wysiłku – twierdzi ekspert. Przed wschodem lub po zachodzie – Astroamatorzy fotografują ją już od końca sierpnia, gdy wyszła „zza Słońca” i ukazała się na porannym niebie. Jej jasność i aktywność sukcesywnie wzrastają wraz ze zbliżaniem się do Ziemi i do naszej gwiazdy. Do końca września pozostawała obiektem nieba porannego, ale na czas najlepszej widoczności przejdzie na niebo wieczorne. Od połowy października, każdego wieczoru około 1,5 godziny po zachodzie Słońca można będzie dostrzec ją nad zachodnim horyzontem, na wysokości około 20° – mówi Mateusz Kalisz. Dodaje, że do 19 października kometa będzie widoczna w gwiazdozbiorze Psów Gończych, a przez kolejne cztery dni w Wolarzu. Przez pozostałe do końca października dni można ją będzie zobaczyć w gwiazdozbiorze Węża (Głowa). – Jasność komety Lemmon może osiągnąć nawet 3 magnitudo, czyli w odpowiednich warunkach może być widoczna gołym okiem. Zanieczyszczenie światłem nie służy obserwacjom, dlatego chcąc zobaczyć Lemmon, najlepiej będzie wyjechać z miasta i poszukać miejsca z osłoniętym od świateł zachodnim horyzontem. Oglądając kometę przez teleskop lub lornetkę, uda się zobaczyć więcej niż tylko plamkę na niebie. Kometa rozwinęła bardzo długi i dynamiczny warkocz gazowy i subtelniejszy pyłowy, choć tego pyłu pojawia się więcej tuż przed peryhelium – opowiada twórca kanału Astro Life. Na zdjęciach doświadczonych fotografów już od kilku tygodni kometa prezentuje się bardzo spektakularnie, ukazując swą zielonkawo-niebieską naturę oraz niesamowitą dynamikę warkocza gazowego. Mamy więc na co czekać. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Teleskop Webba przyjrzał się międzygwiezdnej komecie 3I/ATLAS. Uczeni wykryli coś nietypowego
Niespodziewanie duże ilości dwutlenku węgla i emisje pary wodnej mimo znacznego oddalenia od Słońca. Teleskop Webba zbiera szczegółowe dane o gościu spoza Układu Słonecznego, czyli komecie 3I/ATLAS. Czy dowiemy się, skąd przybył do nas ten międzygwiezdny podróżnik?
Spis treści: Gość spoza świata Pióropusze gazu i pyłu Przechwycić międzygwiezdną kometę Nowoczesne obserwatorium działające w zakresie podczerwieni, czyli Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), ujawnia niespodziewanie wysokie ilości dwutlenku węgla ulatniającego się z odkrytej w tym roku komety 3I/ATLAS. Astronomie pracujący na danych zebranych przez JWST twierdzą, że ten międzygwiezdny podróżnik jest jedną z najbogatszych w dwutlenek węgla komet, jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Może to sugerować, że 3I/ATLAS powstała w środowisku zupełnie innym niż nasz Układ Słoneczny. Gość spoza świata Astronomowie nieustanne obserwują 3I/ATLAS od lipca 2025 roku. Wtedy oficjalnie potwierdzono, że kometa o hiperbolicznej trajektorii z ogromną prędkością przemieszcza się przez nasz układ planetarny. Dotychczasowe obserwacje wskazywały, że ten międzygwiezdny obiekt przypomina dość zwyczajną kometę, jakich wiele jest w Układzie Słonecznym. Jednak obserwacje JWST wykazały, że kometa ma też intrygujące cechy sugerujące egzotyczne pochodzenie. Badacze zwrócili uwagę m.in. na emisję pary wodnej, do której dochodzi w dużo większej odległości od Słońca, niż zazwyczaj obserwuje się w przypadku komet z naszego Układu Słonecznego. Martin Cordiner z Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda NASA w Marylandzie wraz ze współpracownikami postanowił przyjrzeć się temu bliżej. – Spektroskopia w podczerwieni z użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) daje możliwość zmierzenia składu otoczki oraz określenia głównych czynników napędzających jej aktywność – napisali badacze z jego zespołu we wstępie do artykułu opublikowanego w serwisie Arxiv.org. Pióropusze gazu i pyłu Zespół obserwował 3I/ATLAS na początku sierpnia, gdy kometa znajdowała się w odległości ponad trzech jednostek astronomicznych, czyli trzykrotnie większej niż dystans Ziemi od Słońca. W tej odległości temperatura jest już na tyle wysoka, że zalegający na w kometach lód wodny powinien sublimować, czyli przechodzić bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy. Gdy do tego dochodzi, komety zwykle tworzą bogate w wodę pióropusze gazu i pyłu, zwane otoczkami (komami). Jednak obserwacje JWST wykazały, że w komecie 3I/ATLAS jest niezwykle dużo dwutlenku węgla w stosunku do wody – w proporcji 8:1. To aż 16 razy więcej niż u typowych komet z naszego Układu Słonecznego na podobnej odległości od Słońca. Jak podkreślają badacze we wspomnianym artykule, 3I/ATLAS, kometa ta jest trzecim potwierdzonym obiektem międzygwiezdnym, który odwiedził nasz Układ Słoneczny, i dopiero drugim, który ma wyraźną komę. Przechwycić międzygwiezdną kometę Według Matthew Genge’a z Imperial College London, uznanego eksperta od mikrometeorytów, wysoki poziom dwutlenku węgla może sugerować, że kometa powstała w układzie planetarnym, w którym lód z dwutlenku węgla występował częściej niż lód wodny. – To mogłoby oznaczać, że istnieje pewna fundamentalna różnica w sposobie, w jaki ten system planetarny się uformował w porównaniu z naszym – przekonuje Matthew Genge. Przypomnijmy, że podczas formowania się układów planetarnych, w różnych odległościach od gwiazdy występują różne ilości pyłu, gazu i pary wodnej. Z czasem gwiazda wydmuchuje gaz, pozostawiając jedynie materiał stały. – Jeśli gwiazda macierzysta 3I/ATLAS usunęła parę wodną z obszaru formowania się komet wcześniej niż miało to miejsce w naszym Układzie Słonecznym, mogłoby to tłumaczyć niezwykły skład tej komety – wyjaśnia Genge. Ekspert dodaje, że brak pary wodnej mógłby być również skutkiem wcześniejszego bliskiego przejścia komety w pobliżu innej gwiazdy. – Istnieje też możliwość, że woda znajduje się głębiej w skorupie komety i jest izolowana od wyższych temperatur – sugeruje Cordiner, choć byłoby to zjawisko nietypowe. Komety międzygwiezdne są szczególnie interesujące dla badaczy, ponieważ niosą informacje o miejscach, do których nie dotarła żadna ziemska sonda. Właśnie dlatego Europejska Agencja Kosmiczna przygotowuje specjalną misję, która ma zbadać tego typu międzygwiezdny obiekt. Mowa o Comet Interceptor, potrójnej sondzie, która ma wykonać szczegółowe badania, w tym obrazowanie 3D dziewiczej komety spoza Układu Słonecznego. Start misji zaplanowany jest na 2029 rok. Źródła: ArXiv, New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie uwierzysz, jak szybko sunie ta kometa. 3I/ATLAS przemierza Drogę Mleczną jak pocisk!
Na tę kometę skierowane są teraz obiektywy i instrumenty najważniejszych teleskopów. Wysłużony Teleskop Hubble uchwycił 3I/ATLAS w niespotykanej dotąd szczegółowości. Obiekt przemierza nasz Układ Słoneczny z zawrotną prędkością i skrywa wiele tajemnic, które naukowcy próbują rozwikłać.
Spis treści Najostrzejszy obraz komety 3I/ATLAS Rozmiary i budowa komety 3I/ATLAS to najszybsza kometa świata Kometa 3I/ATLAS została odkryta 1 lipca 2025 roku przez system ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) przy Uniwersytecie Hawajskim, gdy była w odległości ok. 670 milionów km. od Słońca. Jej wizyta to kolejny dowód na istnienie nieodkrytej dotąd populacji takich obiektów w Drodze Mlecznej. Najostrzejszy obraz komety 3I/ATLAS Teleskop Hubble’a uchwycił najostrzejszy jak dotąd obraz tajemniczej komety 3I/ATLAS – międzygwiezdnego obiektu przemierzającego nasz Układ Słoneczny. Zdjęcie wykonano 21 lipca 2025 roku, gdy kometa znajdowała się 445 milionów kilometrów od Ziemi. Na fotografii widoczna jest charakterystyczna owalna otoczka wokół lodowego jądra komety. To zjawisko występuje, gdy komety zbliżają się do gwiazd – ciepło powoduje sublimację lodu, co prowadzi do emisji gazu i pyłu tworzących z czasem tzw. warkocz. 3I/ATLAS Jest trzecim w historii zaobserwowanym obiektem międzygwiezdnym, który odwiedza nasz Układ Słoneczny, po ʻOumuamua i 2I/Borisov. Rozmiary i budowa komety Teleskop Hubble'a umożliwił astronomom dokładniejsze oszacowanie wielkości jądra komety – jego średnica może wynosić maksymalnie 5,6 km, ale równie dobrze może być znacznie mniejsza, ok. 320 metrów. Mimo wysokiej rozdzielczości obrazu, samo jądro nie jest widoczne bezpośrednio – jest zbyt małe i otoczone grubą warstwą lodowego pyłu i gazu. Tempo utraty pyłu sugeruje, że 3I/ATLAS zachowuje się podobnie do znanych komet pochodzących z Układu Słonecznego, mimo że pochodzi z zewnątrz. 3I/ATLAS to najszybsza kometa świata Prędkość 3I/ATLAS jest niezwykle duża – 209 000 km/h. To najszybciej poruszająca się kometa kiedykolwiek zarejestrowana. I dowód na to, że kometa leci przez przestrzeń międzygwiezdną od miliardów lat. Ta zawrotna prędkość to wynik licznych oddziaływań grawitacyjnych z ciałami niebieskimi w Drodze Mlecznej. Astronomowie nie są w stanie określić, w jakim układzie gwiezdnym się narodziła. Jak mówi David Jewitt z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, "to jakby próbować prześledzić tor pocisku, który widzieliśmy tylko przez ułamek sekundy". Poza Hubble’em, kometę obserwują też inne teleskopy – m.in. James Webb Space Telescope, TESS, Swift i W.M. Keck Observatory. Dane te pomogą ustalić m.in. skład chemiczny komety i jej pochodzenie. Kometa pozostanie widoczna dla teleskopów naziemnych do września 2025 roku, po czym zniknie za Słońcem. Oczekuje się, że ponownie pojawi się na niebie w grudniu. Źródło: arXiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS już dziś na żywo! Zobacz gościa spoza Układu Słonecznego
Nowa kometa międzygwiezdna w Układzie Słonecznym – 3I/ATLAS przelatuje w pobliżu i już dziś można ją zobaczyć na żywo. Obiekt 3I/ATLAS to dopiero trzecia potwierdzona kometa spoza naszego systemu planetarnego. O jej istnieniu poinformowano zaledwie kilka dni temu. Teraz znajduje się w drodze ku Słońcu i przez chwilę będzie możliwa jej obserwacja za pomocą transmisji online. Czy przyniesie nowe informacje o materii spoza heliopauzy?
Spis treści: Jak blisko kometa 3I/ATLAS znajdzie się Ziemi i Słońca? Oumuamua i Borisov – poprzednicy komety 3I/ATLAS z przestrzeni międzygwiezdnej Polacy pomogą „przechwycić” kolejną kometę międzygwiezdną – misja ESA już w przygotowaniu Transmisja na żywo: zobacz kometę 3I/ATLAS online prosto z Włoch Właśnie odkryta została trzecia potwierdzona kometa międzygwiezdna — nazwana 3I/ATLAS, wcześniej oznaczona jako „A11pl3Z”. Pierwsze obserwacje tego obiektu wykonano 1 lipca 2025 dzięki teleskopowi ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) w Chile. Jednak pierwsze doniesienia o tym, że międzygwiezdny wędrowca może wejść do naszego układu planetarnego sięgają 14 czerwca. Mamy pewność, że obiekt porusza się po tzw. orbicie hiperbolicznej, co potwierdza jego międzygwiezdne pochodzenie. Jak blisko kometa 3I/ATLAS znajdzie się Ziemi i Słońca? Obecnie kometa 3I/ATLAS znajduje się w odległości 4,5 jednostki astronomicznej (AU) od Słońca — a przypomnijmy, że 1 AU to średnia odległość między Ziemią a Słońcem. To około 670 milionów kilometrów. Według prognoz 29 października 3I/ATLAS zbliży się do naszej gwiazdy na odległość około 1,4 AU, czyli będzie bliżej niż orbita Marsa. Największe zbliżenie do Ziemi nastąpi 19 grudnia. Dla fanów kosmosu i tych, których interesuje Słońce i ciekawostki o jego najbliższym otoczeniu, to idealna okazja do obserwacji niezwykłego zjawiska. Obiekt wykazuje aktywność kometarno-gazową, a naukowcy analizują jego skład. Dobrą informacją jest bez wątpienia ta, że 3I/ATLAS nie zagraża Ziemi. Kometa jest obserwowana przez m.in. teleskopy ATLAS, Zwicky Transient Facility. Astronomowie mają nadzieję na kolejne dane spektroskopowe i fotograficzne. Będą one zbierane do końca września. Później obiekt będzie przemieszczał się zbyt blisko Słońca, by móc go obserwować. Sytuacja zmieni się dopiero w grudniu. Oumuamua i Borisov – poprzednicy komety 3I/ATLAS z przestrzeni międzygwiezdnej Przypomnijmy, że pierwszym znanym obiektem międzygwiezdnym zaobserwowanym w naszym układzie planetarnym był 1I/‘Oumuamua, odkryty w październiku 2017 roku przez teleskop Pan-STARRS na Hawajach. Oumuamua zaskoczyła naukowców. Jej wydłużony kształt, brak widocznej komy oraz nietypowym przyspieszeniem wywołały wiele spekulacji na temat natury obiektu– od fragmentu planetoidy po… sondę obcych. Kolejnym potwierdzonym przybyszem spoza Układu Słonecznego była 2I/Borisov, odkryta w sierpniu 2019 roku przez amatorskiego astronoma Giennadija Borisowa. W przeciwieństwie do ‘Oumuamuy, Borisov był klasyczną, aktywną kometą pyłowo-gazową, której skład — m.in. wysoka zawartość tlenku węgla — dostarczył cennych informacji o formowaniu się ciał w obcych układach planetarnych. Obydwa obiekty potwierdziły, że przelot gości z przestrzeni międzygwiezdnej przez nasz układ jest zjawiskiem rzeczywistym i prawdopodobnie częstszym, niż wcześniej sądzono. Polacy pomogą „przechwycić” kolejną kometę międzygwiezdną – misja ESA już w przygotowaniu Podkreślmy, że obserwacje takich obiektów pomagają nam zrozumieć rozkład materii międzygwiezdnej i dynamikę systemów planetarnych. Właśnie dlatego została stworzona cała misja Europejskiej Agencji Kosmicznej, której zadaniem będzie „przechwycenie” obiektu spoza Układu Słonecznego, wykonanie obrazów 3D oraz możliwie szeroka analiza. W misji Comet Interceptor biorą udział Polacy, z dr hab. Hanną Rothkaehl z Centrum Badań Kosmicznych PAN w roli głównego naukowca największego urządzenia sondy - eksperymentu DFP (Dust, Field and Plasma). Start misji zaplanowany jest na 2029 roku. Transmisja na żywo: zobacz kometę 3I/ATLAS online prosto z Włoch Natomiast dzięki projektowi Virtual Telescope, już dzisiaj będziemy mogli obejrzeć nową kometę w trakcie transmisję na żywo. Transmisja rozpocznie się równo o północy i będzie zawierała obrazy z teleskopów w Manciano we Włoszech - o ile rzecz jasna pozwoli na to pogoda. Oglądajcie transmisję za pośrednictwem Virtual Telescope's WebTV lub kanału YouTube. Źródło: National Geographic Polska, VirtualTelescope.eu Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jasna kometa C/2023 A3 jest widoczna na niebie. Jak i kiedy ją obserwować?
Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) przyleciała do nas z krańców naszego Układu Słonecznego. Warto ją zobaczyć!
Spis treści: Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Obserwacje komety Czy kometa się rozpadnie? Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Co roku odkrywa się średnio rzecz biorąc kilkanaście nowych komet. Drugie tyle pojawia się jako już wcześniej znane i przewidziane. Jednak nadzieja na jasną kometę na niebie elektryzuje wszystkich. I badaczy komet, i miłośników patrzenia w rozgwieżdżone niebo. Jasna kometa to przepiękne zjawisko. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Takim obiektem już jest kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nadeszła z krańców naszego Układu Słonecznego – z Obłoku Oorta jak dziś się uważa, zawiera on biliony takich skalno-lodowych obiektów jak nasza dzisiejsza bohaterka. Nieliczne z nich są z rzadka kierowane w pobliże Słońca wskutek działania albo pływów od dysku naszej Galaktyki, albo przejścia gwiazdy w pobliżu Słońca – dawno, dawno temu. Warkocz komety Gdy taki skalno-lodowy obiekt zbliży się do Słońca, z jego jądra zaczynają sublimować lody (zamrożony tlenek i dwutlenek węgla, lód wodny oraz inne). Wówczas staje się on kometą, czyli rozwija świecące otoczkę i warkocze. Warkocze w spektakularnych przypadkach mogą nawet rozpościerać się na „całym niebie”. Tak było w przypadku komety C/2006 P1 (McNaught), której warkocz pyłowy można było podziwiać z południowej półkuli naszego globu. Oszacowano, że odbijający światło słoneczne warkocz pyłowy komety McNaughta, miał rzeczywiste rozmiary rzędu 1,5 jednostki astronomicznej (j.a.). Czyli był tak długi, jak odległość Marsa od Słońca. Obserwacje komety Okres orbitalny C/2023 A3 jest rzędu 200 tysięcy lat. Jest więc chwilowym gościem w naszej okolicy. Niewykluczone, że – jeśli się rozpadnie – na tym zakończy swój żywot. Ale może się to nawet zdarzyć i za kilka miesięcy. Kiedy kometa będzie widoczna? Dziś wiemy, że przeszła w dobrej kondycji swe peryhelium, czyli punkt orbity położony najbliżej Słońca. Możemy podziwiać ją w całej krasie już i na naszych szerokościach geograficznych. Najlepsze warunki do jej dostrzeżenia będą za kilka dni, najbliżej Ziemi będzie już 13 października. Minie wówczas nas w odległości 0,47 j.a., czyli około 70 milionów km. Ponieważ też całkiem niedawno (27 września) przeszła najbliżej Słońca, poruszając się po swej wstecznej orbicie w odległości 0,39 j.a. od naszej dziennej gwiazdy, to nadal spodziewana jest duża aktywność tej komety. Aplikacje dla miłośników astronomii Gdzie jej wypatrywać? Po szczegóły najlepiej sięgnąć do aplikacji The Sky Live albo do popularnego Stellarium. To ostatnie to darmowe przenośne planetarium, które można załadować na własny komputer czy laptop. Gdzie szukać komety? Zdradzę tylko zatem, że kometa teraz jest w gwiazdozbiorze Panny. Można ją zobaczyć nad ranem. Jest blisko Słońca, więc trzeba trafić w okres tuż przed wschodem Słońca, ale kiedy jeszcze niebo jest w miarę ciemne. Z kolei po 13 października należy jej wypatrywać wieczorem, tuż po zachodzie Słońca. Ciemnego nieba i wytrwałości życzę wszystkim poszukiwaczom! Czy kometa się rozpadnie? Z kometami jak z pszczołami – nigdy nic nie wiadomo. A dlaczego? Bo są „kruche”. Ich jądro utworzone jest, mówiąc w skrócie, z połączonych z sobą mniejszych bryłek materii pierwotnej, pozostałości po tworzeniu się planet. Gdy kometa znajdzie się dostatecznie blisko Słońca, może albo utracić część swego ciała, albo wręcz całkowicie się rozpaść. Wówczas możemy zaobserwować rozbłysk i potem mniej lub bardziej gwałtowny spadek jasności, w zależności jak bardzo destrukcyjne dla komety było dane wydarzenie. Zdenek Sekanina, badacz i wielki znawca komet, wykazał, że te ze znanych nam komet przychodzących z Obłoku Oorta, które miały zbliżyć albo zbliżyły się w peryhelium na odległość poniżej 0,6 j.a., aż w 50% przypadków rozpadły się w okolicach peryhelium. Badacz wskazuje także, że jedyne dwie komety z Obłoku Oorta odkryte między 2000 a 2017 rokiem, które przetrwały przejście przez peryhelium poniżej 0,3 j.a., to: wspomniana wyżej C/2006 P1 (McNaught), C/2011 L4 (PanSTARRS). Obie były bardzo jasnymi kometami i, jak pisze Sekanina, prawdopodobnie masywnymi i bogatymi w pył. A C/2023 A3 ma peryhelium orbity odległe zaledwie 0.4 j.a. od Słońca Nic dziwnego, że wiele emocji towarzyszy jej wędrówce wokół Słońca. Czy przeżyje tę podróż? Jeśli przeżyje, to w przyszłości opuści nasz Układ Słoneczny na zawsze. Po opuszczeniu rejonu planet będzie poruszać się po orbicie hiperbolicznej. Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Pozornie drwi sobie z tego, co napisałam powyżej odkryta 27 września kometa C/2024 S1 (ATLAS). Dziś jest widoczna na niebie w gwiazdozbiorze Hydry. Niestety, na razie tylko przez spore teleskopy. Kometa C/2024 S1 przejdzie przez peryhelium swej orbity już miesiąc po odkryciu, 28 października, w odległości zaledwie 0,008 j.a. od Słońca. Będzie tak blisko naszej dziennej gwiazdy, że zaliczana jest do tzw. komet muskających Słońce (ang. sungrazing comet). Ma orbitę podobną do grupy komet muskających Słońca Kreutza (ang. Kreutz sungrazers), które są najpewniej fragmentami jednej dużej komety z przeszłości. Zatem C/2024 S1 nie przybyła bezpośrednio z Obłoku Oorta. Dziś spekuluje się, że jeśli ta kometa się nie rozpadnie, to „będzie jaśniejsza od Wenus”. Takie przewidywania nadzwyczajnej jasności – jak napisałam wyżej – należy traktować z wielką ostrożnością. Ale też nie zniechęcać się do poszukiwań jasnych komet na niebie. Komety są mało przewidywalne pod względem ich aktywności i przetrwania. Jednak śledzenie na żywo, co się dzieje z takim obiektem, może sprawić wiele frajdy. Zachęcam! prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan Zakład Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN. Specjalizuje się w badaniu małych ciał Układu Słonecznego, przede wszystkich komet i obiektów pochodzących z Obłoku Oorta.
Ta kometa będzie jaśniejsza od gwiazd. Wkrótce zobaczymy ją na nocnym niebie gołym okiem
Odkryta w lutym 2023 roku kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) jest wyjątkowo ciekawym obiektem astronomicznym. Porusza się w przeciwnym kierunku niż większość obiektów naszego układu planetarnego. Pojawi się na naszym niebie tylko raz. Ale cóż to będzie za widowisko!
W tym artykule: Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Podwójne odkrycie Nietypowa orbita Obiekt Obłoku Oorta W ostatnich latach dwie komety wzbudziły wielką ekscytację badaczy i trafiły na nagłówki mediów głównego nurtu. Na początku lutego 2023 roku w pobliżu Ziemi przeleciała kometa C/2022 E3 (ZTF), nieformalnie nazwana „Wielką Zieloną Kometą”. Miesiąc później astronomowie i miłośnicy obserwacji nieba przyglądali się komecie 12P/Pons-Brooks. Przyciągnęła ona uwagę ze względu na nagłe rozbłyski jasności i wyrzucanie gazowych wyrostków przypominających rogi. Dało to początek przydomkowi „Diabelska Kometa”. Jesień pod znakiem komety C/2023 A3 Ale żadna z tych komet nie była widoczna gołym, nieuzbrojonym okiem. Można je było dostrzec bez teleskopu tylko w wyjątkowo ciemnych, odciętych od sztucznego oświetlenia miejscach na naszej planecie. Natomiast tym razem będzie inaczej. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) będzie porównywalna jasnością z planetą Wenus. Jeśli kometa Tsuchinshan-ATLAS spełni najbardziej optymistyczne oczekiwania badaczy, powinna być widoczna na naszym niebie od 12 października. Wtedy przeleci najbliżej Ziemi w odległości 71 milionów km. Będziemy ją oglądać do 19 października, kiedy pojawi się nisko na wieczornym niebie W tym czasie może wydawać się tak jasna jak gwiazda pierwszej lub drugiej wielkości. Powinniśmy móc dostrzec również jej warkocz. Podwójne odkrycie Znajdująca się w gwiazdozbiorze Lwa kometa Tsuchinshan-ATLAS została dostrzeżona 22 lutego 2023 roku przez teleskop ATLAS Obserwatorium Sutherland w RPA. Odkryty wówczas nowy, słaby obiekt, początkowo uznano za planetoidę. Ale dalsze obserwacje sugerowały już kometę, którą początkowo oznaczono jako A10SVYR. W momencie odkrycia obiekt miał jasność 18,1 magnitudo i znajdował się około 7,3 jednostki astronomicznej (1,09 mld km) od Słońca. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-dc785a6.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> Wkrótce po obliczeniu orbity ustalono, że jest to ten sam obiekt, który 9 stycznia 2023 roku zgłosiło chińskie Obserwatorium Purple Mountain. Kometa została dodana do listy obiektów oczekujących na potwierdzenie, ale z powodu braku dalszych obserwacji 30 stycznia uznano ją za zaginioną. Ostatecznie kometa otrzymała nazwy obu obserwatoriów i oficjalną klasyfikację jako C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nietypowa orbita Orbita nowoodkrytej komety jest wsteczna. Oznacza to, że porusza się ona w przeciwnym kierunku niż większość głównych obiektów Układu Słonecznego. Jej jasność wynosi obecnie 10,5 magnitudo. Kometa nie zbliża się do dużych planet Układu Słonecznego. Przejście przez peryhelium nastąpi 27 września 2024 roku. 12 października 2024 roku kometa minie Ziemię w odległości około 0,472 j.a. (70,7 mln km). Prawdopodobnie osiągnie jasność około 0,3 magnitudo, a może nawet do minus 3,5 magnitudo. Obiekt Obłoku Oorta Obliczenia pokazują, że nowo odkryta kometa pochodzi z Obłoku Oorta. Czyli sferycznej powłoki otaczającej resztę Układu Słonecznego, która składa się z kawałków lodowych śmieci kosmicznych wielkości gór. Obłok Oorta może zawierać miliardy, a nawet biliony obiektów. Najnowsze obliczenia orbitalne pokazują, że Tsuchinshan-ATLAS ma mimośród 1,0002280. To oznacza, że porusza się po orbicie parabolicznej, wychodząc bezpośrednio z Obłoku Oorta. Tak więc nigdy wcześniej nie przechodziła w pobliżu Słońca. I to jest zła wiadomość, bo oznacza, że zrobi to tylko raz. Jeśli przypomina inne znane „komety Oorta”, to jej powierzchnia jest prawdopodobnie pokryta bardzo lotnymi materiałami, takimi jak zamarznięty azot, tlenek węgla i dwutlenek węgla. Takie lody parują daleko od Słońca, dając odległej komecie krótkotrwały wzrost jasności. Jednak wszyscy trzymamy kciuki, by w trakcie przelotu w pobliżu Ziemi była tak jasna, że dostrzeżemy ją na nocnym niebie gołym okiem. Ci, którzy chcieliby śledzić ruch komety, mogą zajrzeć na stronę TheSkyLive. Źródło: space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To najpiękniejsza kometa, jaką widzieliśmy. Wokół jądra 12P/Pons-Brooks kręcą się spirale światła
Zbliżająca się do Słońca kometa 12P/Pons-Brooks ma szansę stać się najbardziej widowiskowym obiektem tego typu, jaki udało się sfotografować. Właśnie pojawiło się jej nowe, precyzyjnie obrobione zdjęcie. Jądro komety otaczają na nim wielobarwne spirale.
W tym artykule: Dlaczego koma ma zielonkawą barwę? Kometa otoczona przez spirale światła Wulkany na komecie Kometa z diabelskimi rogami Kometa 12P/Pons-Brooks znajduje się coraz bliżej Słońca. Dotarła już do obszaru planet wewnętrznych i mknie w kierunku naszej gwiazdy z prędkością 64,5 tys. km/godz. Najbliżej Słońca znajdzie się za 24 kwietnia tego roku. Jak inne komety, 12P/Pons-Brooks – oznaczana krótko 12P – jest zmrożoną kulą składającą się z lodu i skał. Ma imponującą średnicę 17 km. Gdyby znajdowała się na kursie kolizyjnym z Ziemią, bylibyśmy w opałach (jak w finale filmu „Nie patrz w górę”). Szacuje się, że wystarczy obiekt kosmiczny średnicy stu pięćdziesięciu metrów, by zmieść z powierzchni nieduże miasteczko. Na szczęście ze strony 12P nic takiego nam nie grozi. Na początku czerwca kometa zbliży się maksymalnie do Ziemi, po czym zacznie się od niej oddalać. Jeśli w ciągu najbliższych miesięcy będzie o niej głośno, to z powodu jej spektakularnych zdjęć. Takich, jak opublikowane przez astrofotografa Jana Erika Vallestada. Dlaczego koma ma zielonkawą barwę? Na nieprzetworzonym cyfrowo zdjęciu zrobionym przez Vallestada widać kometę 12P/Pons-Brooks otoczoną zielono-mleczną poświatą. Jest intensywna i nieco mglista, miękko otulająca jądro komety. Ta poświata to koma, czyli chmura rozdrobnionego lodu i pyłów wydobywających się z komety. Czym bliżej obiekt znajduje się Słońca, tym więcej dociera do niego promieniowania. W rezultacie koma rośnie. Zielony odcień kometa zawdzięcza obecności węgla dwuatomowego. Czyli połączonych ze sobą dwóch atomów węgla. Węgiel dwuatomowy tworzy zielonkawą gazową substancję. Pojawia się ona także w atmosferach gwiazd albo w ośrodku międzygwiazdowym. Kometa otoczona przez spirale światła Kometa 12P wygląda tak na fotografii, która nie przeszła procesu obróbki cyfrowej. Jednak Jan Erik Vallestad edytował zdjęcie za pomocą specjalistycznego oprogramowania. Skupił się na wydobyciu jak najwięcej ze światła otaczającego jądro. Fotografię opublikował następnie na portalu astrobin.com. – Uznałem, że to będzie interesujące do pokazania, ponieważ nieczęsto zdarza się widzieć takie zdjęcia komet – napisał. Faktycznie, efekt edycji okazał się spektakularny. Po obróbce graficznej na zdjęciu pojawiły się spirale światła. Wyglądają, jakby wirowały wokół jądra komety. Wulkany na komecie Co to jest? Odpowiedź kryje się w specyfice 12P/Pons-Brooks. Jest to kometa kriowulkaniczna. Oznacza to, że od czasu do czasu dochodzi na niej do szczególnego rodzaju erupcji. Pod wpływem rosnącej temperatury i ciśnienia wnętrza powierzchnia komety gwałtownie pęka. Przez powstałe szczeliny wydobywają się lód i gazy powiększające komę. Ta kriomagma tworzy dżety wystrzeliwujące z komety. A ponieważ 12P obraca się wokół własnej osi, skręcają się one w spirale widoczne na obrazie Vallestada. Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie 1,3 mln obiektów znalazło się na najnowszej mapie aktywnych supermasywnych czarnych dziur, czyli kwazarów. Katalog obejmuje największy dotychczas fragment Wszechświata. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mapa-jakiej-nie-bylo-powstal-najobszerniejszy-katalog-aktywnych-supermasywnych-czarnych-dziur-we-wszechswiecie-e6594c1.jpg" width="938" height="573" alt="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" title="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" /> Kometa z diabelskimi rogami Fotografia komety 12P wzbudza zainteresowanie nie po raz pierwszy. O tym obiekcie zrobiło się głośno już w zeszłym roku. Wtedy sfotografowano go z „diabelskimi rogami”. Według niektórych koma 12P/Pons-Brooks do złudzenia przypominała wówczas Sokoła Millennium. Z kolei w zeszłym miesiącu na czarno-białym ziarnistym zdjęciu wokół jądra komety pojawił się charakterystyczny symbol „yin yang”. To mógł być pierwszy dowód na pojawienie się spiral spowodowanych krioerupcjami. Nie jest wykluczone, że to nie koniec ciekawych obserwacji związanych z 12P/Pons–Brooks. W miarę jak kometa zbliża się do Słońca, rośnie prawdopodobieństwo, że zajdą na niej kolejne wybuchy, a jej koma przybierze inne nietypowe kształty. Jednak podobnie jak w przypadku zdecydowanej większości komet, szansa na ich obserwacje jest tylko tu i teraz. Okres orbitalny 12P wynosi 71 lat. A więc minie sporo czasu, zanim obiekt ponownie zbliży się do Słońca. Źródło: Live Science, astrobin.com, Smithsonian Magazine Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Do Ziemi zbliża się kometa. Wkrótce będzie można zobaczyć ją na niebie
Kometa 12P/Pons-Brooks właśnie zbliża się do Ziemi. Jak będzie można ją obserwować na nocnym niebie?
W tym artykule: Kometa wulkaniczna Kometa 12P/Pons-Brooks jest znana od dawna Dwa wybuchy na komecie Inne komety wulkaniczne 12P/Pons-Brooks to kometa okresowa, o okresie orbitalnym wynoszącym 71 lat. Jest jedną z najjaśniejszych znanych nam komet. W tej chwili zbliża się do Słońca i Ziemi. Najbliżej Słońca znajdzie się 21 kwietnia. Kilkadziesiąt dni później, 2 czerwca 2024 r. maksymalnie zbliży się do Ziemi. Będzie widoczna przez niewielkie teleskopy, a nawet przez lornetki lub gołym okiem (z miejsc pozbawionych zanieczyszczenia światłem). Następnie oddali się na rubieże Układu Słonecznego, skąd ponownie powróci dopiero w 2095 r. Najlepszy czas na obserwacje 12P/Pons-Brooks to najbliższe tygodnie, do końca kwietnia. Wówczas wieczory będą jeszcze ciemne. W czerwcu dzień jest tak długi, że kometę będzie widać tylko z półkuli południowej. Kometa będzie przesuwać się po nocnym niebie. Obecnie jest widoczna na tle gwiazdozbioru Andromedy. Pod koniec marca znajdzie się w konstelacji Barana. Finalnie dotrze do Ryb. Należy szukać jej nad horyzontem tuż po zachodzie słońca. Kometa wulkaniczna 12P/Pons-Brooks jest kometą wulkaniczną. Erupcje bowiem zdarzają się nie tylko na planetach. Może do nich dochodzić również na powierzchni komet. W tym drugim wypadku jednak z wnętrza obiektu nie wydobywa się magma o gigantycznej temperaturze, lecz mieszanka lodu, pyłów i gazów. Coś takiego wydarzyło się kilkakrotnie na komecie 12P/Pons-Brooks. Ta kriowulkaniczna kometa składa się z twardego jądra średnicy 17 km. Otacza go chmura gazów, czyli koma. Koma, swoista „atmosfera” komety, powiększa się w miarę, jak obiekt zbliża się do Słońca. W przypadku 12P/Pons-Brooks proces ten zachodzi dość gwałtownie. Czym bliżej gwiazdy, tym temperatura wnętrza komety robi się coraz wyższa. Rośnie również ciśnienie, aż w końcu skorupa komety gwałtownie pęka. Z jej wnętrza wydobywają się lód i gazy, co powoduje powiększenie się komy. Coś takiego zaszło na 12P/Pons-Brooks kilka razy w ciągu ostatnich kilku miesięcy. W rezultacie koma tej komety wygląda jak diabelska głowa z rogami. Kometa 12P/Pons-Brooks jest znana od dawna Formalnie kometa ta została po raz pierwszy zaobserwowana przez francuskiego astronoma Jeana-Louisa Ponsa w 1812 roku. Siedemdziesiąt jeden lat później ponownie wypatrzył ją William Robert Brooks. Jej nazwa jest więc połączeniem nazwisk obu nowożytnych odkrywców. Jednak prawdopodobnie kometę tę zauważono również w średniowieczu – w Chinach i w Europie. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Komety często mają komy kuliste. 12P/Pons-Brooks jest wyjątkiem. W tym roku jej koma nabrała charakterystycznego kształtu podkowy. Wyraźnie widać w niej dwa sporej wielkości „rogi”. Skąd się wzięły? Dwa wybuchy na komecie To rezultat wybuchów, jakie zaszły na 12P/Pons-Brooks. Pierwszy nastąpił 20 lipca 2023 roku. W przestrzeń kosmiczną zostało wyrzuconych 10 mld kg lodu i pyłu. Kometa gwałtownie pojaśniała, a jej koma stała się asymetryczna i się powiększyła. Na początku sierpnia miała średnicę 600 tys. km. Czyli prawie dwa razy tyle, ile wynosi odległość miedzy Ziemią a Księżycem. Następnie 5 października doszło do kolejnej lodowej erupcji na 12P/Pons-Brooks. Kometa znów pojaśniała kilkadziesiąt razy. Już dwa dni później astronomowie zaobserwowali, że w jej komie pojawiły się charakterystyczne „rogi” – donosi portal space.com. Ich nietypowy wygląd może wynikać z nieregularnego kształtu jądra komety. W miarę jak 12P/Pons-Brooks zbliżała się do Słońca, dochodziło na niej do kolejnych wybuchów. Inne komety wulkaniczne To niejedyna kometa kriowulkaniczna, którą obserwują astronomowie. Ogromna 29P/Schwassmann-Wachmann (29P) – o średnicy dwa razy większej niż 12P/Pons-Brooks – w ciągu ostatniego roku wybuchała kilka razy. Do największej erupcji doszło w grudniu 2022 roku. W przestrzeń kosmiczną wyrzucony został wówczas milion ton lodu i gazu. Zaś w kwietniu 2023 roku naukowcy po raz pierwszy z powodzeniem przewidzieli wybuch na 29P. Udało się to zrobić dzięki temu, że wcześniej zaobserwowano delikatne pojaśnienie komety. Źródła: Space.com, Wikipedia, Starwalk, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Eksplozja komety sprzed 13 tysięcy lat zapoczątkowała rolnictwo w Syrii – uważają archeolodzy
Wymarła wioska w północnej Syrii jest prawdopodobnie najwcześniejszym przykładem ludzkiej osady zniszczonej przez eksplozję komety. Uderzyła ona w Ziemię około 12 800 lat temu. To wydarzenie miało spowodować, że ocaleli mieszkańcy osady porzucili gospodarkę łowiecko-zbieracką na rzecz uprawy roli – uważają badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara.
W tym artykule: Ślady po eksplozji komety Doszło do nagłej zmiany klimatu Zmiana trybu życia naszych praprzodków Eksplozja bez krateru Taki wniosek płynie z najnowszej analizy szczątków wydobytych z rejonu prehistorycznej osady Abu Hureyra. Sama osada została zalana i znajduje się teraz na dnie jeziora Assad w północnej Syrii. Niemal 13 tysięcy lat temu nad tym obszarem doszło do eksplozji komety. To doprowadziło do zniszczenia osady. – W oparciu o te dane uważamy, że to najwcześniejszy przykład osady ludzkiej zniszczonej w wyniku zdarzenia kosmicznego – napisali badacze w artykule opublikowanym na łamach Airbursts and Cratering Impacts. Uderzenie komety spowodowało drastyczną zmianę stylu życia. Mieszkańcy osady mieli porzucić łowiectwo na rzecz rolnictwa. Zaczęli również udomawiać dzikie zwierzęta. To nie pierwsze odkrycia tego typu. Eksplozja komety sprzed kilkunastu tysięcy lat była związana z upadkiem kultury Hopewell w Ameryce Północnej. Zostawiła też ślady na pustyni Atakama w Ameryce Południowej. Ślady po eksplozji komety Wioska Abu Hureyra była osadą kopcową, istniejącą na terenie obecnej północnej Syrii około 13 000 lat temu. Miejsce to zostało odkopane i zbadane przez archeologów w 1972 i 1973 roku. Dokonano tego zanim doszło do spiętrzenia rzeki Eufrat, co poskutkowało zalaniem terenu i utworzeniem jeziora. Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą? Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie. Wykopaliska ujawniły obszary bogate w węgiel drzewny, zawierające tzw. tektyty. Czyli szklane kule utworzone z topniejącego piasku. Te stopione próbki są bogate w żelazo i siarkę oraz nanodiamenty. Odnalezienie tektytów jest wyraźnym wskaźnikiem działania na danym terenie ekstremalnie wysokiej temperatury. Tak wysokiej, jak ta wytworzona przez fragment eksplodującej w powietrzu kosmicznej skały. Doszło do nagłej zmiany klimatu Nowa interpretacja materiału wydobytego z terenu prehistorycznej wioski Abu Hureyra wskazuje również, że na tamtym terenie doszło do drastycznej zmiany lokalnego klimatu. Miało się to stać właśnie w okresie zbiegającym się z czasem, gdy w Ziemię uderzały fragmenty kosmicznego obiektu. Czyli lodowej, mierzącej 100 km średnicy komety zaliczanej do grupy centaurów. Obiekty te mają dwoistą naturę. Wyglądają jak planetoidy, lecz pozostawiają za sobą ogon gazu i pyłu, jak komety. Naukowcy uważają, że uderzenie w Ziemię szczątków tej komety było najbardziej katastrofalnym kosmicznym bombardowaniem od czasu zdarzenia w Chicxulub, czyli zagłady dinozaurów. Zdaniem Martina Sweatmana, naukowca z Uniwersytetu w Edynburgu w Szkocji, zderzenie to miało niebagatelny wpływ na tworzenie się ludzkich społeczności. Badacze uważają, że jeden z rozgrzanych kawałków komety eksplodował wysoko w atmosferze planety. Fale uderzeniowe wywołane eksplozją doprowadziły do gwałtownej śmierci mieszkańców wioski. Teren osady oraz obszar przyległy zostały pokryte pyłem. Jego drobiny zawieszone w powietrzu zablokowały światło słoneczne, co wywołało mroźną zimę. Jest to sytuacja analogiczna do tzw. zimy wulkanicznej. Zmiana trybu życia naszych praprzodków Pierwszy Homo sapiens, prowadzący zbieracko-łowiecki tryb życia, pojawił się między 200 000 a 300 000 lat temu. Czyli znacznie dalej w przeszłości, niż omawiane uderzenie odłamków centaura. Naukowcy odkryli natomiast, że ta katastrofa zbiegła się ze znaczącymi zmianami w sposobie samoorganizacji ludzkich społeczeństw. Odnalezione szczątki pokazują, że przed uderzeniem komety osadnicy spożywali głównie dzikie owoce, jagody i dzikie rośliny strączkowe. Natomiast później ich dieta zmieniła się. Pojawiły się w niej zboża i soczewica. Było to wynikiem wczesnych eksperymentów z uprawą roślin. Region odnotował również wzrost upraw odpornych na suszę. – Mieszkańcy wioski zaczęli uprawiać jęczmień, pszenicę i rośliny strączkowe. Wyraźnie pokazują to zebrane dowody – napisał w oświadczeniu James Kennett, emerytowany profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara i współautor nowego badania. Eksplozja bez krateru Odkrycia te są zgodne z hipotezą z 2007 roku. Mówi ona, że nasza planeta przeżyła kilka eksplozji fragmentów komet. Do wybuchów miało dojść na kilku kontynentach. Części gigantycznej komety, która wybuchła nad syryjską wioską, zniszczyły ponad 50 znanych miejsc na co najmniej pięciu kontynentach. Ponieważ do eksplozji doszło w powietrzu, nie zostawiła ona śladu w postaci krateru. – Krater nie jest niezbędny. Wiele akceptowanych zderzeń tego typu nie pozostawiło po sobie widocznego krateru – przekonuje James Kennett. Źródło: ScienceOpen. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To ostatnie dni, kiedy można obserwować kometę Nishimura. Taka szansa zdarza się raz na 437 lat
O tym, że ta kometa istnieje, dowiedzieliśmy się zaledwie miesiąc temu. W najbliższych dniach kometę wciąż będzie widać z półkuli północnej.
W tym artykule: Gdzie znajduje się nowa kometa? Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Szansa raz na kilkaset lat Takie odkrycia zdarzają się obecnie bardzo rzadko. Jeśli dowiadujemy się o istnieniu nowej komety, to zazwyczaj zawdzięczamy to obserwacjom prowadzonym z użyciem profesjonalnych teleskopów. Na przykład takich, jakie pracują w ramach Pan-STARRS – programu stałej obserwacji nieba, działającego z sukcesami od trzynastu lat. Jednak Hideo Nishimura, astronom-amator z japońskiego miasta Kakegawa, miał sporo szczęścia. Udało mu się wypatrzeć nową kometę, używając „tylko” lustrzanki Canon DSRL. Stało się to 11 sierpnia 2023 roku. Przez ostatnie tygodnie kometę – nazwaną od imienia odkrywcy Nishimura – śledzili astronomowie, astrofotografowie i miłośnicy komet na całym świecie. Ostatni moment na jej amatorskie obserwacje przypada w tym tygodniu. Jednak Nishimurę prawdopodobnie da się dostrzec już tylko przez lornetkę lub teleskop. Gdzie znajduje się nowa kometa? Formalna, naukowa nazwa, jaką otrzymał obiekt, to C/2023 P1. Jest to zbitek skał i lodu, którego rozmiary pozostają nieznane. Zbliża się właśnie do Ziemi. Najbliżej naszej planety znalazła się 12 września, natomiast najbliżej Słońca – 17 września. Kometa przemierza Gwiazdozbiór Lwa, znajdujący się niedaleko Wielkiej Niedźwiedzicy. Będzie jeszcze widoczna w najbliższych dniach. Co jest samo w sobie wyjątkowe. Jak mówi Nicolas Biver, astronom z Obserwatorium Paryskiego cytowany przez phys.org, rzadko zdarza się, by szczyt widoczności komety następował tak szybko po jej odkryciu. – Większość jest odkrywana miesiące, a nawet lata przed tym, zanim znajdą się najbliżej Słońca – powiedział Biver. Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Ostatni moment na obserwację Nishimury to najbliższe dni. By ją dostrzec, należy prowadzić obserwacje po zachodzie słońca. Komety trzeba wypatrywać nisko nad horyzontem na zachodzie. Będzie widoczna na prawo od Marsa. Najlepiej będzie ją widać przy czystym niebie, w niezanieczyszczonym powietrzu i z dala od sztucznych źródeł światła. W takich warunkach jest jeszcze szansa, że Nishimurę da się dostrzec gołym okiem. Lepiej jednak zabrać ze sobą lornetkę. Proste lornetki i nieduże teleskopy powinny pozwolić wyśledzić zielony, nieco rozmyty okrąg, czyli komę („atmosferę” komety). W kolejnych dniach kometa będzie coraz słabsza. Szansa raz na kilkaset lat Taka okazja się już nie powtórzy za naszego życia. Następy raz C/2023 P1 wróci w centralne rejony Układu Słonecznego dopiero za 437 lata. Większość czasu Nishimura spędza z daleka od Słońca, w niskiej temperaturze, która zamraża materiał składający się na jądro komety. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> W miarę jak zbliża się ona do Słońca, lodowe jądro zamienia się w pył i gaz. Wówczas formuje się długi jasny ogon, ciągnący się za kometą. Promienie słoneczne odbijają się od niego, dzięki czemu kometa jest widoczna z Ziemi. Astrofotografowie od wielu dni fotografują Nishimurę. Na przykład na zdjęciach Michaela Jägera, opublikowanych w serwisie X (dawny Twitter) – wyraźnie widać rozświetloną komę Nishimury i jej rozciągnięty ogon. Nishimura minęła Ziemię w bezpiecznej odległości 125 mln km. Później zbliżyła się do Słońca na 33 mln km. Teraz już zaczęła się od niego oddalać, kierując się na rubieże Układu Słonecznego. Źródła: space.com, phys.org Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Coś uderzyło w Jowisza. Zdarzenie zarejestrowali astronomowie-amatorzy
Gazowy gigant Jowisz regularnie absorbuje uderzenia komet i planetoid, tym samym chroniąc wewnętrzne światy Układu Słonecznego. Ale nieczęsto udaje się uchwycić moment, w którym dochodzi do zderzenia. Ta sztuka udała się kilkorgu amatorom astronomii.
W tym artykule: Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Uderzenie komety w Jowisza Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Zarejestrowane przez teleskopy naziemne uderzenie miało miejsce 29 sierpnia o godz. 1.45 czasu standardowego w Japonii, czyli o 18.45 czasu środkowoeuropejskiego. O zdarzeniu po raz pierwszy można było przeczytać na koncie powiązanym z projektem Organized Autotelescopes for Serendipitous Event Survey (OASES) i systemem Planetary Observation Camera for Optical Transient Surveys (PONCOTS). Astronomowie-amatorzy opublikowali informację o tym wydarzeniu na X, wcześniej znanym jako Twitter. Napisali o błysku zaobserwowanym w atmosferze Jowisza. Post wzywał również innych obserwatorów do sprawdzenia własnych nagrań. Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Na odzew nie trzeba było długo czekać. Niedługo później użytkownik znany jako MASA Planetary Log udostępnił własny materiał filmowy, pokazujący krótki błysk światła pochodzący z Jowisza. Błysk ten był związany z właśnie z uderzeniem komety lub planetoidy. Kolejna niezależna obserwacja została wykonana przez chińskiego astronoma amatora w mieście Zhengzhou w prowincji Henan. Również na jego nagraniu można dostrzec błysk pojawiający się w tym samym miejscu gęstej atmosfery Jowisza. – Gdy obudziłem się rano i otworzyłem X (Twittera), zobaczyłem informację, że na powierzchni Jowisza zaobserwowano błysk. Sprawdziłem własne wideo z obserwacji i na nim również widoczny był błysk, będący wynikiem uderzenia w Jowisza innego ciała niebieskiego. Miałem ogromne szczęście, że ustawiłem teleskop właśnie na to miejsce – powiedział portalowi Space.com użytkownik X przedstawiający się jako MASA Planetary Log. View oEmbed on the source website Astronomowie z grupy OASES byli zaangażowani w obserwacje Jowisza od wielu lat. Dostrzegli szereg rozbłysków, będących wynikiem uderzenia w atmosferę Jowisza małego ciała niebieskiego – komety lub planetoidy. Na koncie OASES na X (Twitter) opublikowano wysokiej rozdzielczości zdjęcie Jowisza, wykonane właśnie w momencie uderzenia. Udało się to zrobić dzięki danym dostarczonym przez grono amatorów. Te filmy pokazują, jak wielką rolę odgrywają obserwacje amatorskie. Uderzenie komety w Jowisza Jowisz wyjątkowo często doświadcza kosmicznych kolizji. Jest to spowodowane ogromnym przyciąganiem grawitacyjnym, większym od ziemskiego o 2,4 raza. A także bliskością głównego pasa planetoid, rozciągającego się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza. Wielokrotnie obserwowano sytuacje przechwycenia przez Jowisza jakiegoś krążącego w Układzie Słonecznym kawałka kosmicznego gruzu. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Jednak najważniejszą i najcenniejszą z takich obserwacji było zniszczenie komety Shoemaker-Levy 9, do czego doszło w 1994 roku. Kamery zbliżającej się do Jowisza sondy Galileo oraz Kosmiczny Teleskop Hubble’a zarejestrowały, jak przechodząca przez tzw. peryjowium (czyli punkt położony najbliżej Jowisza) w odległości 0,3 promienia planety kometa rozpada się na wiele części pod wpływem silnego pola grawitacyjnego. Uderzenie pozostawiło zmiany w atmosferze tego gazowego giganta, które udało się zarejestrować. Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Należy dodać, że Jowisz odgrywa ogromną rolę w ochronie wewnętrznych planet Układu Słonecznego przez uderzeniami planetoid i komet. Jego ogromne przyciąganie ściąga na siebie podróżujące w kosmosie skały lub wyrzuca je w odległe obszary Układu Słonecznego. To właśnie ta ochronna funkcja gazowych gigantów Jowisza i Saturna przyczyniła się do powstania na Ziemi warunków zdolnych podtrzymać procesy życiotwórcze. Źródło: Space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W próbkach z planetoidy Ryugu odnaleziono składniki RNA. Czy to dowód na powszechność życia w kosmosie?
Zebrane przez misję Hayabusa2 próbki z planetoidy Ryugu zawierają azotowe związki organiczne. W tym uracyl, który jest częścią RNA. Tymczasem naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego i z Cambridge twierdzą, że krążący w kosmosie pył i odłamki skalne mogą zawierać przetrwalniki obcych istot. Czy życie w kosmosie jest powszechne?
W tym artykule: W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Celem japońskiej misji Hayabusa2 („Sokół wędrowny 2”) było zbadanie planetoidy Ryugu oraz pobranie próbek materiału, z jakiego zbudowane jest to ciało niebieskie. Zasobnik z próbkami powrócił na Ziemię w 2020 roku. Japońscy naukowcy właśnie opublikowali informację, że w pobranym materiale znaleźli uracyl. Czyli jedną z zasad azotowych tworzących RNA. To cząsteczka, która zawiera instrukcje dotyczące syntezy białek w komórce. W próbce znaleziono także niacynę, czyli witaminę B3, która pełni ważne funkcje w metabolizmie organizmów żywych. Odkrycie, za którym stoi międzynarodowy zespół kierowany przez profesora Yasuhiro Oba z Uniwersytetu Hokkaido, to mocny dowód na to, że w kosmosie powstają ważne elementy budulcowe życia. A zatem mogły one być dostarczone na Ziemię przez meteoryty. Odkrycia zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych – Już wcześniej w niektórych bogatych w węgiel meteorytach naukowcy znaleźli nukleozasady i witaminy. Jednak zawsze w takich sytuacjach podnoszono kwestię zanieczyszczenia próbki przez ekspozycję na środowisko Ziemi – wyjaśnił prof. Oba. – Ponieważ sonda kosmiczna Hayabusa2 zebrała dwie próbki bezpośrednio z planetoidy Ryugu i dostarczyła je na Ziemię w zapieczętowanych kapsułach, można wykluczyć zanieczyszczenie – dodaje naukowiec. Analiza próbki ujawniła nie tylko obecność uracylu i kwasu nikotynowego (niacyny), ale także innych związków organicznych zawierających azot. – W analizowanych próbkach uracyl był w niewielkich ilościach, w zakresie 6–32 części na miliard (ppb). Natomiast witamina B3 występowała obficiej, w przedziale 49–99 ppb – wyjaśnił Oba. – W próbce znaleziono również inne cząsteczki biologiczne, w tym różnorodne aminokwasy, które znajdują się w białkach i pełnią funkcje w metabolizmie – dodaje. Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Zespół postawił hipotezę, że różnica w stężeniach w dwóch próbkach, zebranych z różnych lokalizacji na Ryugu, jest prawdopodobnie spowodowana ekspozycją na ekstremalne środowiska kosmiczne. Uczeni sądzą również, że związki zawierające azot były, przynajmniej częściowo, utworzone z prostszych cząsteczek, takich jak amoniak, formaldehyd i cyjanowodór. Chociaż nie zostały one wykryte w próbkach Ryugu, wiadomo, że są obecne w lodzie kometarnym. Ryugu mogła być częścią komety lub innego ciała niebieskiego, na którym mógł utworzyć się tego typu lód. – Odkrycie uracylu w próbkach z Ryugu wpisuje się w teorie pochodzenia zasad azotowych na wczesnej Ziemi – podsumowuje prof. Oba. Dodaje, że misja NASA zwana OSIRIS-REx przywiezie próbki z planetoidy Bennu już we wrześniu 2023 roku. Badania porównawcze składu tych ciał niebieskich dostarczą dalszych danych. Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Tymczasem międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez profesora astronomii Tomonori Totaniego, opublikował artykuł, w którym rozważa możliwość panspermii. Czyli wędrówki prostych form życia między ciałami niebieskimi i „zasiewaniem” ich tam, gdzie istnieją odpowiednie warunki. Według badaczy, jeśli w ciało niebieskie, na którym istnieje życie, uderzy wystarczająco duża planetoida, to odłamki skalne i pył z takiego zdarzenia mogą roznosić po kosmosie „przetrwalniki” życia. Asteroida mogła być źródłem życia na Ziemi. Znaleziono pierwszy dowód Po raz pierwszy na powierzchni asteroidy odkryto materię organiczną niezbędną do stworzenia życia - jak to istniejące na Ziemi. Świadomość, że także taka asteroida mogła być źródłem... Teoretycznie uśpione mikroorganizmy mogą przetrwać w surowym środowisku przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich mogą następnie znaleźć drogę do innych planet podtrzymujących życie. A tam mogą rozwinąć się i niejako zasiać nową biosferę. Prof. Totani oblicza, że już kosmiczne pyłki o szerokości około jednego mikrometra (jednej tysięcznej milimetra) byłyby wystarczająco duże, aby pomieścić coś w rodzaju jednokomórkowego organizmu. A zarazem byłyby wystarczająco małe, aby osiągnąć prędkości pozwalające na podróże międzygwiezdne. Obliczenia Totaniego pokazują, że do stu tysięcy takich kawałków pyłu kosmicznego może lądować na Ziemi każdego roku. Mogły one zostać dobrze zachowane w lodzie Antarktydy lub na dnie morskim. Źródła: International Journal of Astrobiology, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.