Pod Koloseum odkryto tajny tunel cesarzy. Można go zwiedzić po raz pierwszy w historii
Po raz pierwszy w historii turyści mogą zobaczyć korytarz, którym dwa tysiące lat temu poruszali się rzymscy cesarze. Tajny tunel pod Koloseum został odrestaurowany i udostępniony zwiedzającym. To wyjątkowa okazja, by zajrzeć w przestrzeń, która przez stulecia pozostawała niedostępna.
Koloseum to jedna z największych atrakcji turystycznych na świecie i symbol potęgi starożytnego Rzymu, który od niemal dwóch tysięcy lat zachwyca miliony zwiedzających. Mimo że większość jego przestrzeni została udostępniona dla publiczności, wiele zakątków wciąż skrywa tajemnice. Badacze od lat prowadzą prace archeologiczne w poszukiwaniu ukrytych przejść i korytarzy, które mogły służyć cesarzom. Teraz jedno z takich miejsc, czyli sekretne przejście cesarza Kommodusa, zostanie po raz pierwszy otwarte dla zwiedzających, umożliwiając wejście do strefy zarezerwowanej niegdyś tylko dla władców i ich najbliższego otoczenia. Sekretne przejście cesarzy pod Koloseum otwarte po dwóch tysiącach lat Pod powierzchnią jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata kryje się miejsce, do którego przez stulecia nie miał wstępu nikt poza władcami imperium. Odkryty tunel Kommodusa, liczący blisko dwa tysiące lat, niegdyś stanowił sekretne przejście, którym cesarze Rzymu mogli niezauważeni dostać się do swojej loży w Koloseum. Korytarz o długości około 55 metrów został zbudowany z myślą o bezpieczeństwie i prestiżu władców – prowadził bezpośrednio z pałacowego kompleksu na Palatynie do amfiteatru, omijając zatłoczone wejścia i tłumy obywateli. Swoją nazwę przejście zawdzięcza cesarzowi Kommodusowi, synowi Marka Aureliusza, który panował w latach 177–192 n.e. i którego postać przeszła do historii jako symbol dekadencji późnego imperium. To właśnie w tym tunelu władca miał cudem uniknąć zamachu, co tylko wzmocniło jego obsesję na punkcie własnego bezpieczeństwa. W popkulturze ten cesarz znany jest przede wszystkim z filmu „Gladiator”, w którym Joaquin Phoenix sportretował go jako okrutnego i próżnego tyrana. Jak przypominają źródła archeologiczne, cesarz rzeczywiście lubił występować w roli gladiatora – pojawiał się na arenie przebrany za Herkulesa, walcząc z bezbronnymi przeciwnikami, a raz nawet miał ściąć głowę strusiowi ku uciesze wiwatującego tłumu. Tunel Kommodusa odkryty na nowo w sercu Rzymu Ukryty tunel Kommodusa po raz pierwszy został odkryty ponad dwieście lat temu, między 1810 a 1814 rokiem, przez francuskich archeologów. Od tamtej pory korytarz kilkukrotnie otwierano i ponownie zamykano. Kolejne badania przeprowadzono w 1874 roku oraz w latach 90. XX wieku, jednak dopiero współczesne prace konserwatorskie pozwoliły w pełni odsłonić i zabezpieczyć to niezwykłe miejsce. Podczas renowacji całego stanowiska archeolodzy dokładnie zmapowali podziemia, wykorzystując zaawansowane technologie skanowania 3D i narzędzia laserowe, które pomogły utrwalić kruche fragmenty tynku i oczyścić ściany z wielowiekowych osadów. Po zakończeniu prac oczom badaczy ukazały się marmurowe ściany zdobione scenami mitologicznymi – m.in. przedstawieniem Dionizosa, boga wina i zabawy, a także płaskorzeźbami polowań, walk niedźwiedzi i akrobatów, które niegdyś odzwierciedlały widowiska odbywające się na arenie powyżej. – Po raz pierwszy w historii to przejście zostało otwarte dla zwiedzających. Dzięki temu mogą oni poczuć się tak, jak niegdyś cesarze Rzymu – powiedziała w rozmowie z agencją Reuters archeolog Barbara Nazzaro. Z kolei Massimo Osanna, czyli dyrektor generalny włoskich muzeów, podkreślił, że otwarcie korytarza to „istotny kamień milowy” łączący badania naukowe z ochroną dziedzictwa kulturowego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań, takich jak mapy w wersji dotykowej i rekonstrukcje wideo, nowa ekspozycja ma być dostępna dla wszystkich (również osób z niepełnosprawnościami) i pozwolić turystom spojrzeć na Koloseum z całkiem nowej perspektywy. Źródła: CNN, Reuters, AP News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy na arenach starożytnego Rzymu walczyły gladiatorki? Odpowiedź jest jasna
W filmowym hicie Ridleya Scotta „Gladiator” w krwawych walkach ku uciesze gawiedzi brały udział również kobiety. Ale nie jest to jedyna produkcja przedstawiająca taką wizję. Czy gladiatorki istniały naprawdę?
Spis treści: Kobiety na arenie przyciągały uwagę Gladiatorki z własnej woli? Jak wyglądały walki gladiatorek? Rozkwit i upadek fachu gladiatorów Trudno zliczyć książki, które poświęcono gladiatorom. Temat zawodowych wojowników w starożytnym Rzymie wzbudza bowiem wielką ciekawość. Gladiatorzy byli rekrutowani z reguły spośród niewolników lub przestępców. Ich zaciekłe walki ekscytowały tłumy na arenach rozsianych po całym imperium. Ale czy wśród nich były też kobiety? Kobiety na arenie przyciągały uwagę Naukowcy nie mają wątpliwości, że areny były zdominowane przez mężczyzn, którzy byli gladiatorami. Jednak od czasu do czasu pojawiały się na nich także kobiety. – Ich obecność była czymś nietypowym, dlatego musiały przyciągać uwagę i ściągać tłumy – powiedział serwisowi Nauka w Polsce historyk starożytności prof. Dariusz Słapek z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. A jaka była skala tego zjawiska? Trudno jest to dzisiaj ustalić. Do naszych czasów na temat kobiet gladiatorek zachowało się niewiele informacji. Wśród dowodów na ich istnienie jest na przykład inskrypcja na grobie Hostilianusa, sędziego z Ostii z II wieku n.e. Czytamy w niej, że urzędnik ten miał być pierwszą osobą od założenia miasta, która zorganizowała zawody gladiatorów płci żeńskiej. Z kolei w Efezie, gdzie znajdował się słynny Artemizjon, na cmentarzu obok amfiteatru znajdują się groby gladiatorów obu płci. Ciekawym dowodem na istnienie gladiatorek jest grób sprzed 2 tys. lat odkryty w 2000 roku w Londynie. Jego wyposażenie było bardzo bogate, co każe sądzić, że zmarła osoba była zamożna. Grób zlokalizowany był jednak poza murami miasta, co sugeruje z kolei, że nie była to postać ciesząca się szacunkiem. Z analiz wyposażenia wynika, że był to gladiator, a w zasadzie gladiatorka zmarła w wieku około dwudziestu kilku lat. Walczyła na arenie rzymskiego Londinium. Gladiatorki z własnej woli? W 11 i 19 roku n.e. rzymski senat uchwalił prawa zakazujące kobietom wywodzącym się z klasy średniej i wyższej udziału w zawodach gladiatorów. Ale chyba nie były to regulacje skuteczne, skoro cesarz rzymski Septymiusz Sewer ustanowił podobne prawo w 200 roku n.e. Czy oznacza to, że wiele z kobiet chciało z własnej woli brać udział w starciach na arenach? Rzymski historyk Tacyt twierdził, że cesarz Neron zmuszał szlachetnie urodzone kobiety do walki na arenie i kazał gladiatorkom walczyć „pod pochodniami”. Być może oznacza to, że działo się to w nocy. Ale było też sporo kobiet, które same zgłaszały się do szkół gladiatorów. Motywowała je chęć zdobycia sławy lub pieniędzy. Jak wyglądały walki gladiatorek? Wygląda na to, że kobiety raczej nie ścierały się z mężczyznami, bo – zdaniem badaczy – nie byłyby to zmagania równe. Dlatego walczyły między sobą i ze zwierzętami. Zachowała się też informacja, że w okresie igrzysk w czasach cesarza Domicjana (70-96 r. n.e.) kobiety w świetle pochodni walczyły z osobami niskorosłymi. Naukowcy przypuszczają, że panie walczyły na arenach do pierwszej krwi. – Szacujemy, że nawet w walkach gladiatorów tylko 10 proc. z nich kończyło się śmiercią. Krwawa jatka nie była po prostu opłacalna. Gladiatorzy byli przede wszystkim dobrze wyszkolonymi showmanami i koszt ich wyszkolenia bywał bardzo wysoki – mówi prof. Słapek. Rozkwit i upadek fachu gladiatorów Pierwszy znany pojedynek gladiatorów odbył się w Rzymie w 264 r. p.n.e. Kolejne organizowano przez następne stulecia aż do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Niektóre widowiska, odbywające się na terenie całego imperium, cieszyły się tak wielką popularnością, że trwały całymi tygodniami. Uczestniczyły w nich tysiące wojowników. Walki odbywały się w amfiteatrach. Najsłynniejszym i największym z nich było rzymskie Koloseum wzniesione niesione w latach 70–72 do 80 n.e. przez cesarzy Wespazjana i Tytusa. Wprawdzie chrześcijański cesarz Konstantyn I zdelegalizował w 325 roku walki gladiatorów, jednak prawdopodobnie wychodzili oni na areny jeszcze przez kolejne stulecie. Były wśród nich także kobiety, ale skala ich udziału w tych wydarzeniach była raczej niewielka. Chociaż ich występy zawsze przyciągały uwagę gawiedzi. Źródła: Nauka w Polsce, MacQuarie University, Iowa University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gladiatorzy w Hollywood. Ile prawdy w filmie o rzymskich wojownikach?
W listopadzie na ekrany kin wszedł film „Gladiator 2”. To dobra okazja, by sprawdzić, jak hollywoodzka wersja przeszłości ma się do odkryć archeologów.
Spis treści: Czy gladiatorzy nosili przydomki? Nagła śmierć? A może nagłe zwycięstwo? Rekiny? W Koloseum? Czy ludność starożytnego Rzymu naprawdę była tak zróżnicowana etnicznie? Gladiatorzy to dla filmowców wymarzeni bohaterowie. Potężni wojownicy walczą w Koloseum z użyciem egzotycznie wyglądającej broni, ku uciesze cesarza i jego świty. Takie walki stały się już obowiązkowym elementem filmowych opowieści o osiągnięciach starożytnego Rzymu, znakomicie wyrażając kontrast między siłą i gwałtownością pojedynków a wymuskaną dekadencją elit. Dzięki odkryciom archeologów wiemy coraz więcej o życiu prawdziwych gladiatorów w cesarstwie rzymskim. Podwaliny pod tę opowieść położyły pierwsze wykopaliska w Koloseum, kolejne rozdziały dopisały zaś do niej niedawne odkrycia szkół gladiatorów w dolinie Dunaju i koszar do ćwiczeń w Pompejach. Archeolodzy sądzą, że występy gladiatorów były o wiele bardziej złożonym spektaklem, niż sądziliśmy. Poznają też kulisy długich przygotowań i planowania. Oto, co udało im się ustalić. Czy gladiatorzy nosili przydomki? W pierwszym „Gladiatorze” z 2000 r. grany przez Russella Crowe’a Maximus zyskuje na początku kariery wojownika przydomek „Hiszpana”. I choć nadawanie pseudonimów może wydawać się zjawiskiem zaczerpniętym raczej ze współczesnego wrestlingu, to faktycznie ma ono rzymskie korzenie. Historycy potwierdzają, że gladiatorzy kreowali sceniczne postaci, by wzbudzić zainteresowanie fanów. Wielu miało swoje firmowe ciosy i wyposażenie związane z wybranym stylem walki, nazywane armatura. Do największych gwiazd areny należał Trak Celadus – odkryte w Pompejach graffiti opiewa jego zwycięstwa i powodzenie u „dziewcząt”. Nagła śmierć? A może nagłe zwycięstwo? W kulturze popularnej utarło się przekonanie, że gladiatorzy zawsze walczyli na śmierć i życie. Jednak z badań wynika, że pojedynki do ostatniej kropli krwi urządzano dość rzadko. Owszem, wśród gladiatorów zdarzali się skazańcy i jeńcy, ale większość stanowili zawodowi atleci, kształceni w doskonale wyposażonych szkołach gladiatorów. Gladiatorem nieczęsto zostawało się za karę. Była to raczej ścieżka kariery, która mogła uczynić daną osobę prawdziwą gwiazdą. A obrotni rzymscy promotorzy nie mieli interesu w posyłaniu podopiecznych na śmierć. Uważa się, że średnio z dziewięciu na dziesięć walk obaj rywale wychodzili cało i po jakimś czasie mogli stanąć do kolejnych pojedynków. Rekiny? W Koloseum? W zapierającej dech w piersiach scenie z „Gladiatora 2” arena Koloseum zostaje napełniona wodą. Wypływają na nią statki z wojownikami, którzy zaczynają ze sobą walczyć, podczas gdy wokół złowieszczo krążą rekiny. Można uznać, że scenarzyści popuścili tu wodze fantazji, ale w starożytnym Rzymie naprawdę urządzano inscenizowane bitwy morskie, nazywane naumachia. Ale rekiny? Cóż, to już fikcja. Pierwsze takie bitwy organizowano za panowania Juliusza Cezara, na długo przed ukończeniem budowy Koloseum około 80 r. n.e. Co do tego, czy w tej budowli także odbywały się naumachia, zdania historyków są podzielone. Wedle jednego ze starożytnych źródeł spektakl taki wystawił cesarz Tytus z okazji uroczystej inauguracji amfiteatru. Czy ludność starożytnego Rzymu naprawdę była tak zróżnicowana etnicznie? W „Gladiatorze 2” pojawiają się postaci ze wszystkich zakątków starożytnego świata – i naprawdę odzwierciedla to wielokulturowość cesarstwa rzymskiego. Zarówno w stolicy, jak i w garnizonach na rubieżach imperium, można było spotkać osoby z różnych regionów Afryki, Bliskiego Wschodu i Europy. Badania DNA pozbawionych głów szkieletów, znalezionych w rzymskim garnizonie nieopodal Yorku w Anglii, wykazały, że osoby te pochodziły z miejsc oddalonych o tysiące kilometrów. Społeczeństwo rzymskie było kosmopolitycznym tyglem, w którym łączyły się ze sobą bardzo różne ludy i kultury. Źródło: National Geographic Polska
Kontrowersyjny pomysł podzielił Rzymian. Do Koloseum wrócą walki gladiatorów
Airbnb oferuje turystom możliwość wcielenia się w rolę gladiatorów i stanięcia na arenie Koloseum. Choć inicjatywa jest reklamowana jako edukacyjna, budzi wiele kontrowersji wśród polityków, mieszkańców Rzymu i ekspertów.
Spis treści: Koloseum i gladiatorzy – rzymski fenomen Walki gladiatorów znów w Koloseum Gladiatorzy w popkulturze Gladiatorzy to jedna z ikon starożytnego Rzymu, która od wieków fascynuje historyków, artystów i filmowców. W rzeczywistości byli to głównie niewolnicy, jeńcy wojenni, a czasem również wolni obywatele pragnący sławy lub odkupienia swoich długów. Walczyli na arenach, takich jak Koloseum, nie tylko dla rozrywki, ale też by manifestować potęgę Rzymu. Koloseum i gladiatorzy – rzymski fenomen Gladiatorzy przechodzili rygorystyczne szkolenie w szkołach walk, gdzie uczono ich technik użycia broni, taktyki i przetrwania na arenie. Ich wyposażenie zależało od rodzaju walki, np. retiarius posługiwał się siecią i trójzębem, zaś murmillo walczył z ciężkim mieczem i tarczą. Walki gladiatorów były spektaklami, które przyciągały tysiące widzów. Choć nie zawsze kończyły się śmiercią, stanowiły brutalną rozrywkę, często połączoną z politycznymi przekazami. Władcy Rzymu wykorzystywali igrzyska, by zjednywać sobie tłumy, zapewniając darmowe widowiska i jedzenie – chleb i igrzyska. Dziś Koloseum jest jednym z najchętniej odwiedzanych zabytków na świecie. Jego symbolika jest jednak głęboko zakorzeniona w historii cierpienia i rozrywki opartej na ludzkiej tragedii. Pomysł Airbnb, by organizować w nim inscenizowane walki gladiatorów, choć nieporównywalnie mniej brutalny, w oczach krytyków budzi obawy o „komercjalizację kultury”. Walki gladiatorów znów w Koloseum Airbnb, platforma wynajmu krótkoterminowego, podpisała umowę z dyrekcją Koloseum opiewającą na 1,5 mln euro. Zgodnie z projektem, w maju 2025 roku, wieczorami, po zamknięciu Koloseum dla turystów, organizowane będą dwie tury inscenizowanych walk. Inicjatywa obejmuje również warsztaty, w których uczestnicy poznają techniki walki gladiatorów. Pomysł wywołał falę krytyki. Włoski polityk Enzo Foschi określił inicjatywę jako „zamienianie Rzymu w Disneyland”. Minister kultury nazwał projekt „utowarowieniem kultury”. Z kolei rzymscy mieszkańcy uważają, że wykorzystanie Koloseum w ten sposób narusza godność zabytku. Nie wszyscy jednak są przeciwni. Rzymska Grupa Historyczna, zaangażowana w projekt, podkreśla jego walory edukacyjne. Dyrekcja parku archeologicznego twierdzi, że inicjatywa łączy „renowację, edukację i innowację”. Czy pomysł Airbnb rzeczywiście przyniesie edukacyjne korzyści, czy jest jedynie kolejnym krokiem w komercjalizacji zabytków? Niezależnie od odpowiedzi, Koloseum pozostaje miejscem, które wymaga szczególnej troski i odpowiedzialności w jego wykorzystaniu. Historia gladiatorów to nie tylko spektakularne widowiska, ale także opowieść o ludzkiej tragedii, odwadze i determinacji. Gladiatorzy w popkulturze Walki gladiatorów od dawna inspirują kinematografię. Film „Gladiator” Ridleya Scotta z 2000 roku, z Russellem Crowe w roli głównej, stał się globalnym fenomenem, zdobywając pięć Oscarów. Jego fabuła, choć fikcyjna, ukazuje brutalność życia gladiatora i polityczne intrygi Cesarstwa Rzymskiego. Obecnie w kinach wyświetlany jest „Gladiator II”, długo wyczekiwana kontynuacja tego klasyka. Film powraca do Koloseum jako centralnej sceny dramatycznych wydarzeń, wzbudzając nowe zainteresowanie tym aspektem rzymskiej historii. Popularny jest też serial „Those About To Die” dostępny na Amazon Prime Video. Źródło: Polskie Radio 24 Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Osiągnięcia starożytnego Rzymu. Co pozostawili po sobie antyczni Rzymianie?
Czy osiągnięcia starożytnego Rzymu mają wpływ na życie współczesnych ludzi? Co nasza cywilizacja zawdzięcza ideom i wynalazkom wprowadzonym dopiero przez starożytny Rzym?
W tym artykule: Znaczenie komunikacji w rozwoju cywilizacji Informacje wyczytane ze śmieci Prawo rzymskie Osiągnięcia starożytnych Rzymian w inżynierii i budownictwie Kolejne osiągnięcie starożytnego Rzymu – pismo naszych czasów Kalendarz juliański – wynalazek rzymski czy grecki? Osiągnięcia starożytnego Rzymu w punktach – podsumowanie: Bez wynalazków, pozostawionych przez starożytny Rzym, nasz świat by się rozpadł. Osiągnięcia starożytnych Rzymian stworzyły również bazę pod europejską literaturę i nowożytne kodeksy prawne. Dodatkowo współczesne języki romańskie, czyli m.in. język francuski, hiszpański i włoski są w dużej mierze zniekształceniem łaciny, z której się wywodzą. Znaczenie komunikacji w rozwoju cywilizacji Kultura rzymska zawdzięcza gwałtowny rozwój świetnie zorganizowanej infrastrukturze komunikacyjnej. Sieć dróg kamiennych (niektóre przetrwały do dzisiaj), szlaków morskich i rozwinięta administracja pozwalały na szybkie przemieszczanie się do najdalszych zakątków imperium. Morze Śródziemne i doskonale rozwinięta żegluga Imperium rzymskie powstało wokół basenu Morza Śródziemnego. My traktujemy morze jako barierę, która dzieli lądy i ludzi, podczas gdy dla Rzymian był ten akwen dogodną arterią komunikacyjną. Rzymianie stworzyli niespotykaną dotąd globalną pajęczynę morskich szlaków. – Umiejętność zorganizowania handlu morskiego na tak wielką skalę była czymś niespotykanym – mówi Michele Stefanile, archeolog z Wydziału Azji, Afryki i Morza Śródziemnego Uniwersytetu w Neapolu. – Co prawda Fenicjanie i Grecy już stulecia wcześniej wytyczyli długodystansowe morskie szlaki, jednak tylko mieszkańcom imperium udało się stworzyć wszechstronny i nad wyraz efektywny system wodnych powiązań handlowych. – Właściciele statków byli w stanie zaopatrywać swoje prawdziwe megalopolis, czyli Wieczne Miasto, w żywność, sprowadzając dobra z odległych rynków. Co sprowadzano ze wszystkich zakątków starożytnego Rzymu? z Hiszpanii – wina, oliwy, srebro a także popularny czerwony barwnik, z Sycylii, Egiptu i Mauretanii – zboże, z Galii i Germanii – wina, wyroby rzemieślnicze i ceramika, z Syrii – materiały szklane i naczynia, z Babilonii – luksusowe szaty, z terenów dzisiejszej Arabii – kadzidła, z wyspy Delos – niewolników Natomiast trzeba pamiętać, że typowy mieszkaniec Italii zajmował się przede wszystkim rolnictwem. Obieg towarów miał głównie wymiar jednostronny. Podbite prowincje musiały zaopatrywać Rzym w bezpłatne kontrybucje. Jedynym ważnym ośrodkiem eksportowania towarów na prowincję było miasto Kapua, z którego wywożono brązy i oliwę. Starożytny Rzym prowadził równocześnie handel z innymi cywilizacjami. Po wygranych wojnach z Kartaginą państwa zagwarantowało sobie hegemonię w handlu dalekosiężnym. Z kim handlowano poza granicami Rzymu i co stamtąd sprowadzano? Indie – przywożono pieprz, korzenie, pachnidła, drogie kamienie i muśliny; dostarczając w zamian miedź, cynę, szkło i tkaniny wełniane, Tereny nadbałtyckie – silne kontakty, sprowadzano m.in. bursztyn, Chiny – sporadyczne kontakty przynosiły Rzymowi artykuły luksusowe: drogie kamienie, kość słoniową, perły i jedwab chiński. Cały świat dzięki Rzymowi spotykał się w granicach Morza Śródziemnego Wystarczy się przejść po placu Korporacji w starożytnym porcie Ostii, by wyobrazić sobie potęgę tego systemu. W jednym miejscu zgromadziły się biura kompanii morskich, każde reprezentujące flotę i rodzaj działalności pod własnym logo w formie mozaiki. Związki Rzymian z morzem obrodziły monumentalną architekturą. Powstały porty z cementowymi nabrzeżami. Informacje wyczytane ze śmieci Skalę wodnych koneksji poznajemy nie tylko przez pryzmat pozostałości dróg, portów i wraków łodzi, ale też przez ogromną górę śmieci. W centrum Wiecznego Miasta wznosi się niemałe wzniesienie. Jest one zbudowane ze skorup amfor. Jak powstała? Otóż podstawą diety Rzymian była oliwa z oliwek. W milionowej metropolii każdego dnia spożywano olbrzymie jej ilości dostarczane w glinianych amforach. Były one naczyniami jednorazowymi, więc po zużyciu oliwy trafiały na wysypisko. Każde z tych naczyń nosiło jednak znak producenta. Dzięki symbolom, które przetrwały wśród odpadów, można odtworzyć sieć dostawców bezcennego tłuszczu. Czy wiesz, że… W czasach cesarstwa podjęto się przedsięwzięcia na niespotykaną skalę – wykopania kanału między portem Pozzuoli a Rzymem. Jego długość miała wynieść 200 km, a szerokość pozwalać, by minęły się w nim dwa statki. Do ukończenia Fossy Neronis nigdy jednak nie doszło, gdyż po śmierci cesarza zaprzestano prac w okolicach 50. kilometra. Prawo rzymskie Gdzie dzisiaj znajdziemy znaki jakie pozostawiły osiągniecia starożytnego Rzymu w prawie i legislaturze? Zaskakująca rozmachem wodna sieć komunikacyjna mogła powstać dzięki idei, która legła u podstaw organizacji państwa, czyli ustrój republikański: Suwerenem był lud rzymski, który wypowiadał się przez zgromadzenia. Władzę ustawodawczą sprawowało zgromadzenie obywateli zamieszkujących poszczególne jednostki administracyjne. Władza wykonawcza należała do senatu i urzędników. Po reorganizacja republiki w imperium wszystko się zmieniło, ale pamięć o niej jest wieczna. – Rzymianie stworzyli najbardziej rozpowszechniony na świecie model polityczny – podkreśla prof. Gościwit Malinowski. – Symbolem trwania Rzymu jest to, że Izba Wyższa Kongresu USA nazywa się Senatem, a siedziba parlamentu – Kapitolem. Jeśli chcesz wiedzieć, jakie konkretne zasady prawne Republiki Rzymskiej są dzisiaj aktualne, polecamy się przejść pod gmach Sądu Najwyższego w Warszawie, na której elewacji wypisano ich ponad 70. Oto podstawowe zasady: Prawo nie działa wstecz Nie ma kary bez ustawy Wolności nie da się oszacować, jest bezcenna Trzeba wysłuchać i drugiej strony oraz kolejne Osiągnięcia starożytnego Rzymu - budownictwo i architektura Osiągnięcia starożytnych Rzymian w inżynierii i budownictwie Rzymianie jako pierwsi wprowadzili zastosowanie materiału najbardziej przypominającego dzisiejszy beton. Przykładem jest do dziś stojący Panteon z największą kopułą ówczesnych czasów powstałą z nieuzbrojonego. Trzeba było czekać do okresu nowożytnego, by architekci powrócili do tego zapomnianego tworzywa. Osiągnięcia starożytnego Rzymu obfitują w nowe formy architektoniczne, takie jak akwedukty czy bazyliki. Rzymianie budowali pokaźną liczbę monumentalnych budowli, jak na każdą cywilizację przystało. Gigantyczne budowle i plany urbanistyczne: Akwedukty – nadal budzą podziw w krajobrazie, transportowały wodę przez nierówne tereny Amfiteatry – w tym Koloseum Flawiuszy w Rzymie Bazyliki – w tym Bazylika Maksencjusza Świątynie – w tym Panteon, Świątynia Jowisza Najlepszego Największego Wielopiętrowe Insulae – pierwsze odpowiedniki nowożytnych kamienic czynszowych Wielkie termy publiczne – w tym Termy Karakalli (inwestycje publiczne na taką skalę nie były wcześniej widoczne) Symboliczne łuki triumfalne, których tradycja stawiania przetrwała do dziś Intensywny napływ inwestycji urbanistycznych w Europie – początki miast takich jak Londyn, Wiedeń, Kolonia czy Budapeszt Koloseum i Panteon stoją od prawie 2 tys. lat. Jak to możliwe? Koloseum to obowiązkowy punkt każdej wycieczki do Rzymu. To warto wiedzieć o amfiteatrze Flawiuszów. Kolejne osiągnięcie starożytnego Rzymu – pismo naszych czasów O początkach alfabetu i związkach z hieroglifami egipskimi można przeczytać tutaj. Niemniej należy podkreślić, że alfabet jakiego dzisiaj używa połowa Europy (czyli alfabet łaciński) pochodzi bezpośrednio z pisma starożytnych Rzymian. Ewolucja takiego pisma nie obyła się bez przyczyny. Rzymscy fachowcy umieli odpowiednio dostosować język do pisma, aby uczynić zapis najprostszym i najszybszym. Dzisiaj nie tylko w Europie, ale i w wielu regionach świata alfabet łaciński przyswojono bez większych zmian. Kalendarz juliański – wynalazek rzymski czy grecki? Często można usłyszeć, że kalendarz juliański jest pomysłem Rzymian. Otóż, prawdą jest, że Juliusz Cezar zlecił wykonanie nowego kalendarza. Później za czasów Oktawiana Augusta kalendarz został wprowadzony do porządku dziennego. Z punktu widzenia inwestycji to starożytny Rzym zamówił takie przedsięwzięcie. Jednak jego rzeczywistym twórcą jest najprawdopodobniej grecki astronom Sosygenes. Jego traktaty nie przetrwały do dzisiejszych czasów, jednak historycy zgadzają się, że ów kalendarz został stworzony przez Greka. Jakie znaczenie ma kalendarz juliański? Wprowadzono 3 lata z liczbą 365 dni z przerwą roku przestępnego na 366 dni. Kalendarz ten funkcjonował w całej Europie aż do XVI w. Udoskonalony kalendarz gregoriański nanosił jedynie nieznaczne poprawki. Takie kraje jak Grecja czy Rosja używały kalendarza juliańskiego nawet w XX w. Osiągnięcia starożytnego Rzymu w punktach – podsumowanie: Perfekcyjny rozwój komunikacji blisko i dalekosiężnej Poszerzenie znaczenia żeglugi wodnej, budowa wielkich portów Dominujący import dóbr zaopatrujący Rzym we wszelkie dobra Europy, Azji i Afryki Rozwój przedsiębiorczości, „firmy” z własnym logo, pojawienie się kamienic czynszowych itd. Kodeksy prawa, ustrój republikański Urbanizacja, po której zostały dzisiaj największe miasta Europy Nowe techniki inżynieryjne i zasady budowania budynków Monumentalne budowle użytku publicznego Alfabet łaciński Kalendarz juliański Źródła: Matera R.; Skodlarski J. 2003, Gospodarka i handel dalekosiężny w starożytności, Przegląd Nauk Historycznych 2003, R. II, nr 1 Encyklopedia Britannica. T: XXI, 2006, Poznań http://asocjacje.beczmiana.pl/beton-budulec-naszej-cywilizacji/ https://gwo.pl/przedmioty/historia/filmy-edukacyjne/osiagniecia-starozytnych-rzymian/
Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć
Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniejszych obiektów architektonicznych antycznej Italii.
W tym artykule: Czym charakteryzowały się rzymskie budowle? Akwedukt Pont-du-Gard Panteon Forum Romanum Ara Pacis Łuk Tytusa Domus Aurea Willa Hadriana Teatr Marcellusa Katakumby świętego Kaliksta Termy Karakalli Koloseum Rzymscy mistrzowie stworzyli wiele unikalnych rozwiązań, które zrewolucjonizowały budownictwo. Znaczna część niezwykłego dorobku antycznych Rzymian przetrwała do dziś w formie zabytków dawnej architektury. To właśnie te budowle starożytnego Rzymu stanowią jedną z największych atrakcji turystycznych Wiecznego Miasta i całych Włoch. Innowacje w budownictwie są jednym z największych osiągnięć starożytnych Rzymian. Niepowtarzalny styl wyrażał coś więcej niż tylko chęć stworzenia funkcjonalnych obiektów. Właściwie każda budowla w Wiecznym Mieście obrazowała niezwykłą wrażliwość artystyczną rzymskich architektów i podkreślała potęgę wielkiego imperium. Jakiego typu budowle wznosili starożytni Rzymianie? Czym charakteryzowały się rzymskie budowle? W dziedzinie budownictwa, Rzymianie mogli poszczycić się niezwykłymi osiągnięciami. To właśnie oni przekształcili urbanistykę w prawdziwą sztukę. Prawdą jest, że w rzymskiej architekturze są widoczne wzorce zaczerpnięte z innych kręgów kulturowych. Od Greków przejęli plany świątyń, układ teatru, porządek joński, dorycki i koryncki. W rzymskiej sztuce budowlanej uwidacznia się też wyraźna inspiracja architekturą Etrusków, przede wszystkim w kwestii przyjęcia porządku toskańskiego i portyku, który podkreślał wejścia do budowli. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Nie zapominajmy jednak, że architektura rzymska nie opierała się wyłącznie o wpływy zewnętrzne. To właśnie starożytnym Rzymianom zawdzięczamy wynalezienie betonu i zaprawy. W dorobku mistrzów z Wiecznego Miasta znalazły się też inne rozwiązania - kopuła, łuk, sklepienia kolebkowe, pilaster i porządek kompozytowy. Co stosowali Rzymianie przy wznoszeniu budowli? Kluczową rolę odgrywały wymienione wcześniej elementy - kopuły, sklepienia kolebkowe i łuki. Rzymską architekturę charakteryzuje niebywały rozmach. O ile Grecy wynosili na piedestał przede wszystkim świątynie, tworzone ku czci bóstw, to niebanalny styl, w którym uwidacznia się dbałość o każdy detal, był typowy dla każdego rzymskiego obiektu. Takie podejście przełożyło się na wyraźną proporcjonalność budynków i innych obiektów budowlanych. Najsłynniejsze z nich wymieniamy poniżej. Akwedukt Pont-du-Gard Zestawienie obejmujące najwspanialsze budowle starożytnego Rzymu otwiera obiekt położony w granicach Francji. Akwedukt Pont-du-Gard to jedna z najbardziej imponujących pamiątek, które dziś przypominają o potędze dawnego Cesarstwa Rzymskiego. Budowa 50-kilometrowego kanału rozpoczęła się w 15 r. p.n.e. Obiekt ukończono prawdopodobnie na początku II połowy I w. n.e. Akwedukt miał dostarczać wodę do rzymskiej kolonii Nemausus. Przeszkodą na trasie podziemnej konstrukcji okazała się rzeka Gard. Aby ją pokonać, rzymscy inżynierowie wznieśli trójpoziomowy most, który pozwolił na zachowanie najbardziej optymalnej trasy biegu kanału. Pierwotnie ta część akweduktu mierzyła 360 metrów. Do dziś zachował się imponujący, 275-metrowy fragment konstrukcji. Panteon Kolejny obiekt na naszej liście to najlepiej zachowana pamiątka po starożytnym Rzymie. Pierwszy Panteon wzniesiono na Polu Marsowym w latach 27-25 p.n.e. Budynek powstały z polecenia Marka Agrypy spłonął podczas jednego z wielkich pożarów. Kolejny obiekt powstał w czasach panowania cesarza Domicjana, jednak i tę budowlę pochłonął ogień (w 110 roku). Trzecia świątynia, którą możemy podziwiać do dziś, została wybudowana w czasie rządów cesarza Trajana. Zakończenie prac jest datowane na 125 r. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Jakie było przeznaczenie Panteonu? To wyjaśnia sama nazwa, która wywodzi się od greckiego słowa Panthea, co oznacza "świątynia wszystkich bogów". W murach tej niezwykłej budowli oddawano cześć dwunastu bóstwom olimpijskim oraz urzędującemu cesarzowi. Istnieje jednak przypuszczenie, że w czasach Hadriana, w gmachu odbywały się zgromadzenia, publiczne wysłuchania i sprawy sądowe. Forum Romanum Kolejny fascynujący obiekt na naszej liście - Forum Romanum (Forum Magnum) - jest najstarszym placem miejskim w Rzymie. Zanim rozpoczęła się budowa tego obiektu, niewielka dolinka położona między Wzgórzami Kapitolińskimi i Palatynem była pokryta bagnami. Dopiero budowa kanału odwadniającego - Cloaca Maxima - w VII w. p.n.e. pozwoliła zagospodarować ten teren. W czasach imperialnych, Forum Romanum stanowiło centrum religijnych i świeckich ceremonii. Toczyło się tam także życie publiczne, organizowane były walki gladiatorów i publiczne procesy. Pierwsze budowle wzniesiono w czasie panowania Tarkwiniusza Pysznego. Większość struktur, takich jak świątynie, rynki, banki i łaźnie, wybudowano jednak na polecenie Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Ara Pacis Na naszej liście nie mogło zabraknąć jednego z najwspanialszych przykładów monumentalnej rzeźby z czasów wczesnego cesarstwa. Ara Pacis, czyli Ołtarz Pokoju, został wzniesiony na cześć Oktawiana Augusta - cesarza, który zakończył okres krwawych wojen domowych. Koniec Rzymu. Jak upadało największe imperium Europy? Upadek Cesarstwa Rzymskiego do dziś wzbudza ciekawość nie tylko historyków. Co wydarzyło się ponad 1500 lat temu? W 13 r. p.n.e. rzymski senat przegłosował budowę monumentu ofiarnego dla władcy, który powracał do cesarstwa po 3-letniej nieobecności. Ołtarz stanął na Polu Marsowym, a jego budowa trwała trzy i pół roku. Łuk Tytusa Kolejna wspaniała budowla w naszym zestawieniu to słynny Łuk Tytusa. Budowa pomnika ku chwale cesarza Tytusa i jego ojca Wespazjana rozpoczęła się w 81 roku i trwała 15 lat. Obiekt wzniesiony przy via Sacra legitymuje się wysokością 15 metrów, szerokością 8 metrów i głębokością 3 metrów. Jednoprzelotową konstrukcję o czterech kolumnach wzniesiono z białego marmuru, zgodnie z założeniami porządku korynckiego. Domus Aurea Architektura Starożytnego Rzymu była przepełniona przepychem, czego najlepszym przykładem jest Domus Aurea, czyli Złoty Dom Nerona. To właśnie tam niesławny cesarz spędził ostatni dzień swojego życia. Budowa wspaniałego pałacu rozpoczęła się w 64 r. i od razu spotkała się z protestami ze strony mieszkańców Rzymu. Prace przerwano tuż po śmierci despotycznego władcy. Do naszych czasów przetrwały jedynie pozostałości odkryte w toku prac wykopaliskowych i starożytne opisy kompleksu wzorowanego na miejskiej willi. Willa Hadriana Kolejnym punktem naszej wycieczki jest najrozleglejsza zabudowa pałacowa, wzniesiona w okresie starożytności. Willa Hadriana została zbudowana w Tivoli, w latach 118-134. Pierwotnie mogła zajmować obszar od 80 do 300 hektarów. Do dziś zachowały się ruiny zajmujące 56 hektarów. Letnia rezydencja cesarza Hadriana składała się z zespołu budowli, które były połączone podziemnymi korytarzami. Te były przeznaczone dla służby i niewolników, którzy mieli być niewidoczni dla gości odwiedzających obiekt. Teatr Marcellusa Jedyny teatr rzymski, który przetrwał do naszych czasów, został wzniesiony w I w. p.n.e., na Polu Marsowym. To miejsce wybrał sam Juliusz Cezar, jednak po śmierci władcy przerwano prace budowlane. Wznowiono je na polecenie Oktawiana Augusta, który zadedykował budowlę swojemu zmarłemu siostrzeńcowi Markowi Klaudiuszowi Marcellusowi. Budowla składa się z trzech kondygnacji. Pierwsze piętro zorganizowano w porządku doryckim, drugie - w jońskim, a trzecie - w korynckim. Zdaniem ekspertów, teatr mógł zmieścić od 10 tys. do 14 tys. widzów. Katakumby świętego Kaliksta Wśród rzymskich budowli, na szczególne wyróżnienie zasługuje podziemny obiekt, będący swego rodzaju opozycją wobec pogańskich budowli. Katakumby świętego Kaliksta, których budowa rozpoczęła się w II w. n.e., stanowiły część rzymskich katakumb - podziemnych cmentarzy żydowskich i chrześcijańskich, a także miejsca spotkań rzymskich chrześcijan. Pochowano tam około pół miliona osób, w tym szesnastu papieży. Nazwa tego obiektu pochodzi od imienia diakona, któremu papież Zefiryn powierzył administrację cmentarza. Termy Karakalli Największe zachowane do dziś łaźnie powstały w 216 roku. Zdaniem ekspertów, Termy Karakalli mogły zmieścić jednocześnie aż 1500 osób! Monumentalny kompleks znajduje się na południowy wschód od centrum Starożytnego Rzymu. Pod względem powierzchni, Termy Karakalli ustępowały jedynie nieistniejącym już Termom Trajana. Koloseum Nasze zestawienie zamyka największa ikona Rzymu - słynny Amfiteatr Flawiuszów, na arenie którego rozgrywały się krwawe igrzyska i mordy chrześcijan. Koloseum powstawało w latach 72-80. Inicjatorem inwestycji był cesarz Wespazjan - założyciel dynastii Flawiuszów. Władca nie doczekał otwarcia obiektu. Jego dzieło kontynuował cesarz Tytus, który w ramach inauguracji zorganizował 100-dniowe igrzyska. Najpopularniejsze obiekty UNESCO na Instagramie. Dominują Włochy Obiekty UNESCO to obowiązkowe punkty w planach zwiedzania miłośników historii i kultury. Ze statystyk wynika, że użytkownicy Instagrama również mają słabość do wyróżnionych obiektów ... Długość eliptycznej budowli to 188 m, a jej szerokość wynosi 156 m. W obwodzie, amfiteatr mierzy 524 m, a jego wysokość to 48,5 m. Część przeznaczona dla widowni mogła zmieścić do 50 tys. osób. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Koloseum i Panteon stoją od prawie 2 tys. lat. Jak to możliwe?
Koloseum to obowiązkowy punkt każdej wycieczki do Rzymu. To warto wiedzieć o amfiteatrze Flawiuszów.
W tym artykule: Koloseum – niezniszczalny symbol Rzymu Zwiedzanie Koloseum i Panteonu Dlaczego tak bardzo kochamy Włochy? Wiele osób na pierwszym miejscu stawia włoską kuchnię, inni nade wszystko cenią sobie Alpy i Dolomity na północy i plaże na południu. Nie można jednak zapominać o wyjątkowych zabytkach. Tu prym wiedzie... Rzym. Chyba każdy chociaż raz w życiu widział Koloseum, przynajmniej na zdjęciu. Poza nim nie mniejszą popularnością wśród turystów cieszy się Panteon. Jak to możliwe, że budowle, które liczą prawie 2 tys. lat przetrwały do dziś mimo wojen, powodzi i innych zagrożeń? Najpopularniejsze obiekty UNESCO na Instagramie. Dominują Włochy Obiekty UNESCO to obowiązkowe punkty w planach zwiedzania miłośników historii i kultury. Ze statystyk wynika, że użytkownicy Instagrama również mają słabość do wyróżnionych obiektów ... Koloseum – niezniszczalny symbol Rzymu Koloseum, znane również jako amfiteatr Flawiuszów, otwarto uroczyście w 80 r. n. e. Blisko 2 tys. lat później owalna, 4-piętrowa konstrukcja wciąż jest największym amfiteatrem na świecie. Około 40 lat później wybudowano Panteon. Pomimo upływu wieków słynna kopuła z oknem przypominającym źrenicę również wydaje się niemal nietknięta przez ząb czasu. Już 2 tys. lat temu Rzymianie musieli bardzo dobrze znać się na budownictwie. W przeciwnym razie Koloseum i Panteon najprawdopodobniej nie stałyby do dziś. Na czym polega sekret rzymskich budowli? Naukowcy i inżynierowie wskazują na połączenie pomysłowego projektu z innowacyjną recepturą betonu, niezwykle trwałego i elastycznego materiału, który do dziś jest używany na całym świecie. Co prawda Rzymianie nie wynaleźli betonu, ale potrafili wykorzystać go jak nikt inny wcześniej. To dzięki niemu architekci mogli uzyskać prawie każdy kształt, jaki sobie wymarzyli. Ograniczały ich jedynie umiejętności konstruowania drewnianych form niezbędnych do podtrzymania łuków. Domy we Włoszech znów za 1 euro. Tym razem bardzo blisko Rzymu W odróżnieniu od innych miast oferujących sprzedaż domów za 1 euro, Maenza nie boryka się z problemem wyludniania. Zwiedzanie Koloseum i Panteonu Beton wykorzystany do budowy Koloseum czy Panteonu różnił się recepturą od współczesnego. Naukowcy twierdzą, że składniki miały zapewniać fenomenalną odporność na degradację. Obecnie beton składa się przede wszystkim z cementu portlandzkiego – mieszanki piasku krzemionkowego, wapienia, gliny, kredy i innych minerałów – oraz kawałków skały lub piasku nazywanych kruszywem. Dwa tysiące lat temu materiał tworzyła mieszanka wapna z wypalania i kruszenia skał wapiennych oraz kruszyw wulkanicznych różnego rodzaju. Jak wiadomo, nie brakowało ich w okolicach Rzymu. Te minerały są wysoce reaktywne, a powstały beton pozostawał chemicznie aktywny przez wieki po pierwszym stwardnieniu. Ciągła reaktywność pozwala betonowi z czasem stać się trwalszym. Długotrwałe reakcje chemiczne zapobiegają między innymi rozprzestrzenianiu się pęknięć. W przypadku Koloseum to nie beton był najważniejszym budulcem, ale zdecydowanie odegrał kluczową rolę w jego przetrwaniu. W końcu grube na 12 metrów fundamenty są wykonane właśnie z betonu. Innym dowodem na wyjątkowość ówczesnej architektury jest to, że gdyby teraz ktoś chciał zbudować kopię Panteonu tą samą metodą, byłoby to niebezpieczne i niezgodne z przepisami. To dlatego, że słynna kopuła nie jest dodatkowo wzmacniana. Z taką wiedzą zwiedzanie Kolosem i Panteonu będzie smakowało jeszcze lepiej. Źródło: BBC Travel
Smaki, kolory, zapachy, widoki! Rzym śladami filmów i książek
Rzym ma w sobie i szyk, i luz. Wielkie place i uliczki wąskie jak spaghetti. Nic dziwnego, że inspiruje filmowców. Zamiast zwiedzania z przewodnikiem, ruszam śladem rzymskich komedii.
Mamy papieża! – usłyszał kilka lat temu świat. "Habemus papam" – brzmiał tytuł filmu Nanniego Morettiego. Filmowy papa nie wytrzymał presji nowej sytuacji. W przebraniu uciekł z Watykanu na przechadzkę ulicami Rzymu. Żeby nabrać dystansu i przemyśleć życiowe decyzje. Nie on pierwszy wyruszył na spacer po Wiecznym Mieście. Przed nim, zmęczona polityczną podróżą po stolicach Europy, wymknęła się księżniczka Anna, czyli Audrey Hepburn w filmie Rzymskie wakacje. A także Milly, dziewczyna z prowincji w Zakochanych w Rzymie Woody’ego Allena. Uciekam i ja – od grafików, deadline’ów, spotkań. Przez trzy dni będę na rzymskich wagarach. Wyjdę z hotelu, skręcę w prawo, w lewo, znów w prawo, żeby po chwili z radością stwierdzić, że nie wiem, gdzie jestem, i bez wyrzutów sumienia, a także bez celu spacerować po Rzymie. Klatka schodowa Muzeum Watykańskiego. Tędy przed obowiązkami uciekał filmowy papież. (Fot. Czarny Kot) Adres jak magnes Via Margutta 51. Pod tym adresem mieszkał filmowy redaktor Joe Bradley grany przez Gregory’ego Pecka. I to z tego miejsca Audrey Hepburn w Rzymskich wakacjach zaczynała wycieczkę po Rzymie. Via Margutta przyciąga. Uroczymi knajpkami skrytymi w kamienicach pokrytych bluszczem, butikami, artystycznym klimatem. Pod numerem 1D i 3 kryją się wejścia do tego samego lokalu, czyli Babette Bar & Ristorante. Prowadzą je siostry Silvia i Flora, które udostępniają kawiarniane ściany młodym artystom szukającym przestrzeni na pierwszą wystawę. Mnie zwabił numer 110. Zadzieram głowę i na tablicy w kolorze piaskowca widzę dwie narysowane postaci. Ona uśmiechnięta, w płaszczu w kratę, z apaszką na szyi i w małym kapelusiku, spod którego wystają krótkie włosy. I on – postawny, w prochowcu, z rękoma wbitymi w kieszenie, w kapeluszu i spodniach w kant. To reżyser Federico Fellini i Giulietta Masina – jego żona, aktorka. Nad rysunkiem napis po włosku: tu mieszkali. Pod numerem 53B przez jakiś czas swoje studio miał Pablo Picasso, a w luksusowym penthousie kilka kamienic dalej mieszkał amerykański pisarz Truman Capote, autor Śniadania u Tiffany’ego. Z Via Margutta niedaleko jest do placu Hiszpańskiego ze słynnymi Schodami Hiszpańskimi ufundowanymi przez… Francuzów. Okolica Piazza di Spagna w XVII w. była hiszpańską własnością, a przechodzących tamtędy nieświadomych cudzoziemców siłą można było wcielić do armii hiszpańskiej. Ja natomiast jestem świadoma, że włoskie lody są najlepsze na świecie! Z kupioną w gelaterii przy placu Hiszpańskim porcją rozsiadam się na schodach i delektuję się mrożonymi przysmakami o smaku czekolady z rumem i imbiru z cynamonem. Przede mną widok na ekskluzywną Via Condotti, na której można stracić majątek w najdroższych sklepach w mieście. Może innym razem... Po placu krążą turyści. Co bardziej zmęczeni przysiadają wokół niewielkiej fontanny w kształcie starej podtopionej łodzi. Niedaleko jest jednak słynniejsza di Trevi. Od razu przed oczami mam filmowy kadr – blond piękność Anita Ekberg kąpie się w fontannie, czyli scena z La Dolce Vita Federica Felliniego. Rzeczywistość jednak nie jest tak dolce jak w filmie. Do fontanny nie wolno już wchodzić. Nie przez Anitę, tylko przez 57-letniego bezdomnego i bezrobotnego Roberta Cercellettę. Nazywany D’Artagnanem ma dziś nawet swój fanpage na Facebooku. Carcelletta wykradał monety przez 34 lata, sześć dni w tygodniu, przez 15 min dziennie, co dawało mu około 660 euro dniówki. Odpoczywał w poniedziałki, kiedy pracownicy Caritasu przyjeżdżali zebrać drobniaki, bo to właśnie tej organizacji przekazywane są pieniądze wrzucane do fontanny. Dziś di Trevi pilnowana jest przez 24 godziny na dobę przez straż, a za skok do fontanny grozi kilkaset euro grzywny. Okolica Panteonu w ciągu dnia pełna jest menedżerów w garniturach. Dopiero wieczorem wrzuca na luz. (Fot. Francesco Iacobelli/Corbis) Słodkie nic Chciałabym posiedzieć w kawiarnianym ogródku, pooglądać wystawy sklepów, pospacerować w deszczu, dobrze się bawić, poczuć dreszcz emocji – mówi przemęczona napiętym harmonogramem dnia, spotkaniami, wywiadami, dworską etykietą księżniczka Anna w Rzymskich wakacjach. I pewnie znalazłby się niejeden przemęczony pracownik korporacji, który marzy o takim samym dolce far niente co Audrey Hepburn. Spełniam pierwsze marzenie Anny i rozsiadam się w porannym słońcu, z kawą, w kawiarnianym ogródku przy Panteonie, w miejscu, w którym kręcono filmową scenę w kawiarni. Wokół mnie spieszący się do pracy rzymianie. Większość z nich śniadanie je poza domem, w barach, w drodze do pracy. W biegu wypijają kawę i ewentualnie zjadają małe cornetto, czyli rogalika. Celebryta Leopoldo Pisanello, postać grana przez Roberta Benigniego w Zakochanych w Rzymie, w wywiadzie telewizyjnym zwierzył się, że na śniadanie wypił caffé latte i zjadł dwa tosty z masłem i marmoladą. Ja wybieram aromatyczne ristretto (czyli jeszcze mocniejsze niż espresso) stawiające mnie na nogi. I dające siłę na zwiedzanie Panteonu. W pobliżu, na Piazza di Montecitorio, w pałacu, mieści się, siedziba włoskiego parlamentu, a w wielu sąsiednich kamienicach znajdują się biura rządowe. Okolica Panteonu to także rzymskie Wall Street, z bankami i giełdą papierów wartościowych. Prawie nikt nie mieszka w tej części miasta, ale wieczorem jest tu tłoczno. Elegancko ubrani rzymianie wychodzą na tak zwaną passeggiatę, czyli przechadzkę. Po całym dniu słońca, kiedy robi się chłodniej, spacerują bez celu uliczkami, rozmawiają z przypadkowo spotkanymi znajomymi. W ciągu dnia uroczym miejscem na wałęsanie się jest Campo de’ Fiori, plac z najbardziej kolorowym targiem w Rzymie. Stoiska kipią od świeżych i suszonych pomidorów, sałat, szpinaku, rukoli, roszponki, bakłażanów, oliwek, karczochów i papryk. Głośno jest od przekrzykujących się sprzedawców. Ktoś szuka Andrei i woła go, sprzedawczyni przekomarza się z małym chłopcem, który nie chce jej powiedzieć, jak ma na imię, ktoś się śmieje, wszędzie słychać ciao i buon giorno. W małych szklanych beczułkach wystawione są likiery, których można spróbować, a potem kupić w buteleczce w kształcie pantofelka na obcasie. Jest likier orzechowy, czekoladowy, cynamonowy, potwornie słodki melonowy i słynne limoncello. Jakiś sprzedawca częstuje mnie kawałkiem chleba posmarowanym pastą z rukoli. Jest pyszna, czuć w niej czosnek. Do wyboru jest jeszcze łagodna pasta z pistacji, czarnych oliwek i pomidorów, pasta karczochowa i z włoskich orzechów. Idę dalej i staję przy stoisku z oliwami, przyglądam się dziesiątkom butelek ustawionym gęsto jedna przy drugiej. I nagle torbą potrącam jedną z nich! Widzę, jak kolejne przewracają się niczym domino. Moment napięcia i niepewności – stłucze się jedna butelka czy więcej? Ku mojemu zdziwieniu sprzedawca śmieje się i krzyczy tylko Fantastica! Ikona Rzymu od środka, czyli wnętrze Koloseum. (Fot. Czarny Kot) Uliczki jak spaghetti Karabinier płynnymi gestami kieruje ruchem. Nieudolnie! Nagle słychać pisk opon i huk zderzonych samochodów. Mundurowy krzyczy: porca miseria!, by zaraz zwrócić się do nas po angielsku, z silnym włoskim akcentem „sori, aj dont spik inglisz weri łel”. To początek Zakochanych w Rzymie. Miejsce: Piazza Venezia. To tu stoi monumentalny, 12-metrowy pomnik pierwszego króla zjednoczonych Włoch Wiktora Emanuela II na koniu. Sam brzuch zwierzęcia jest tak wielki, że po ukończeniu budowy w jego wnętrzu wydano dla budowniczych obiad. W środku postawiono stół, a na ucztę wchodziło się po drabinie od strony… zadka. Wracając do ruchu. Rzym jest rozległym miastem, ale ma tylko dwie linie metra, a komunikacja miejska choć nie najgorsza, jest dość nieprzewidywalna. Skuter jest jedynym skutecznym sposobem na poradzenie sobie z korkami. Tyle że włączając się do rzymskiego ruchu ulicznego, trzeba mieć oczy dookoła głowy. Na razie nie mam odwagi usiąść za kierownicą. Adrenaliny poszukam gdzie indziej. Na przykład w Ustach Prawdy wmurowanych w portyk kościoła Santa Maria in Cosmedin na Awentynie, czyli kolejnym z siedmiu wzgórz Rzymu. Według legendy potężne szczęki Ust Prawdy mogą odgryźć rękę kłamcy. Co ja mówiłam w swojej redakcji? Że pracuję w Wawie nad trudnym materiałem? Z cichego i spokojnego Awentynu widać Trastevere, czyli Zatybrze, po drugiej stronie rzeki. To dzielnica artystyczna, modna wśród bohemy. Spaceruję labiryntem wąskich uliczek, często z zakazem wjazdu dla samochodów. W kamienicach kryją się pracownie artystów, galerie, butiki, a z okienek zwisają nad głową kwiatki. To do knajp na Trastevere przychodzą jeść rzymianie. W jednej z restauracji zamawiam chyba najlepsze spaghetti carbonara w Rzymie. Proste składniki, czyli jajka, śmietana i boczek. Palce lizać! Na Trastevere, na Via della Luce wychowywał się Sergio Leone, twórca nurtu filmowego nazywanego spaghetti western. Przez rok chodził do jednej klasy z mieszkającym w sąsiedztwie Enniem Morricone, przyszłym kompozytorem muzyki filmowej. To tu również w filmie Zakochani w Rzymie młody architekt Jack wpada na architekta, który wybrał się w podróż sentymentalną do Rzymu, choć o dziwo żaden z nich nie idzie do MAXXI, wspaniałego, nagrodzonego projektu architektonicznego, którego kompozycja przypomina powyginane, przeplatające się rury. Brytyjski The Guardian nazwał MAXXI, w którym mieści się Muzeum Sztuki Nowoczesnej, arcydziełem pasującym do sąsiadujących starożytnych cudów Rzymu. Z Trastevere prowadzi droga na wzgórze Janikulum z pięknymi ogrodami i widokiem na miasto. Przyjeżdżają tu całe wielopokoleniowe rodziny i studenci, żeby pouczyć się na trawie, a w przerwach w nauce pokopać piłkę albo pograć na gitarze. Życie zwalnia też na Monti, w najstarszej części Rzymu, przez którą przechodzi się, odwiedzając Forum Romanum, Koloseum i Termy Trajana. Jednak Monti kryje również rzadziej odwiedzane przez turystów miejsca. W labiryncie uliczek, pomiędzy barami z kawą i książkami, punktami z organiczną żywnością czy ciuchami vintage, znajduję małe tradycyjne sklepy. Na przykład Macelleria Stecchiotti – miejsce, gdzie można dostać podobno najlepsze mięso w całym Rzymie. Na Monti, przy odrobinie szczęścia, można spotkać krążącego raz w miesiącu starszego pana ostrzącego noże. Większość życia mieszkańców Monti toczy się na Piazza della Madonna dei Monti. Tu dzieci po szkole grają w piłkę wokół fontanny, z której psy piją wodę. Staruszki plotkują na ławkach. Kiedy zmarł lokalnie wszystkim znany bezdomny, sąsiedzi skrzyknęli się i ustawili kapliczkę, w której zapalili świeczki i zostawili ręcznie napisane kondolencje. MAXXI (Modern Art XXI), czyli Muzeum Sztuki Nowoczesnej, zaprojektowane przez słynną architekt Zahę Hadid. (Fot. Czarny Kot) Taniec na moście W filmie Rzymskie wakacje księżniczka Anna ostatniej nocy, zanim wróciła do obowiązków, spotkań i pękającego w szwach kalendarza, tańczyła na barce między mostem Wiktora Emanuela a mostem św. Anioła. Miałam ochotę zatańczyć i ja, tyle że czasu znowu zaczyna mi brakować... Może jeszcze zdążę do najpiękniejszego barokowego placu Rzymu czyli Piazza Navona? Pełno na nim niespieszących się nigdzie malarzy ze sztalugami, karykaturzystów i ulicznych grajków. Na środku owalnego placu stoi XVII-wieczna fontanna dei Quattro Fiumi, czyli czterech największych znanych wówczas rzek: Gangesu, Dunaju, Nilu i La Platy. Wracając z Piazza Navona w stronę rzeki, dojdzie się do zamku św. Anioła, ale to już teren Watykanu i historia z zupełnie innego filmu: Habemus papam – mamy papieża. Rzym - Czas: 3 dni, koszt: 2 tys. zł (w tym bilet lotniczy) (Rys. Romanowicz) Warto wiedzieć: Maurizio Marchetti, archeolog i historyk sztuki, współwłaściciel Szkoły Języka i Kultury Włoskiej „Parole Parole” w Warszawie Prawdziwych rzymian można spotkać na... Stadionie Olimpijskim podczas meczu drużyny AS Roma albo wieczorem w słynnej dzielnicy Testaccio pełnej charakterystycznych lokali. Mówią o nas rzymianach, że... jesteśmy ironiczni i sarkastyczni, czasem trochę aroganccy, ale z pewnością hojni i autentyczni. Koniecznie spróbuj... Trudno się ograniczyć do jednego dania. Wszystkim, którzy przyjadą do Rzymu, polecam jako pierwsze danie bucatini all’amatriciana lub spaghetti alla carbonara, a na drugie saltimbocca alla romana. Najbardziej rozrywkowy wieczór spędzisz... Na Zatybrzu. Według mnie najlepszym miejscem spotkań jest Piazza Trilussa, skąd rozbiegają się pełne życia, knajp i folkloru uliczki. Na pamiątkę kup... Chicchi di caffè Sant’Eustachio, ziarenka kawy oblane gorzką czekoladą. To bardzo smakowity suwenir, do dostania w Sant’Eustachio, starej renomowanej rzymskiej kawiarni. NO TO W DROGĘ: INFO ■ Położenie: środek włoskiego buta, nad Tybrem. ■ Ludność: 2,6 mln. ■Języki: włoski. Włosi uwielbiają, gdy przyjezdni starają się mówić w ich języku. Warto jak Brad Pitt w Bękartach wojny nauczyć się choć podstawowych zwrotów, np. buon giorno czy arrivederci! ■ Religie: Rzym, z racji Watykanu, od wieków jest miejscem pielgrzymek. Dominującą religią jest katolicyzm. ■ Waluta: euro; 1 EUR = 4,2 zł. KIEDY ■ Maj jest prawdopodobnie najlepszym miesiącem na zwiedzanie Rzymu. Dni są już długie i słoneczne, jest ciepło, ale jeszcze nie upalnie i wszystko jest już otwarte. Symbolem maja we Włoszech jest róża, więc miłośnicy tych kwiatów powinni ruszyć do Roseto Comunale – ogrodu różanego (codziennie, za free). ■ Prima Maggio, czyli 1 maja, to dzień obchodów święta pracy. Tego dnia wielu rzymian wyjeżdża poza miasto albo wybiera się na wielki koncert na placu Piazza San Giovanni. W tym roku odbędzie się pod hasłem Muzyka dla nowego świata – przestrzeń, korzenie, granice. ■ 4 i 5 maja można uczestniczyć w Open House Roma. W tych dniach warto zwiedzić najciekawsze architektonicznie miejsca niedostępne na co dzień dla zwiedzających. Będzie można zobaczyć skryte przestrzenie handlowe, biurowe, miejsca pracy, a być może nawet prywatne domy. ■ 6 maja, jak co roku, odbywa się zaprzysiężenie nowej grupy szwajcarskich gwardzistów. Ceremonia nie jest otwarta dla publiczności, ale jest szansa, żeby ją podejrzeć, umawiając się na wycieczkę po Watykanie z przewodnikiem. DOJAZD ■Samolotem: bilety lotnicze można dostać od 200 zł, zwykle kosztują poniżej tysiąca złotych. Rzym ma dwa lotniska. Fiumicino połączone jest z miastem koleją ekspresową i tańszą podmiejską, której trasa to: Trastevere – Ostiense – Tuscolana – Tiburtina (omija stację główną Termini). Z obu lotnisk, także z Ciampino, jeżdżą autobusy do miasta. ■ Samochodem: najpopularniejszą drogą jest trasa przez Czechy i Austrię. Polacy najczęściej docierają do Włoch, jadąc właśnie przez te dwa kraje. Turyści podróżujący ze wschodniej części kraju zazwyczaj wybierają przejazd przez Słowację, Węgry i Słowenię. Trzeba się liczyć z koniecznością pokonania ok. 2 tys. km w jedną stronę (z centrum Polski), tak więc warto zaplanować nocleg. KOMUNIKACJA ■ Rzym ma tylko dwie linie metra: A i B, które przecinają się na dworcu głównym Termini. Obie linie kursują od 5.30 do 23.30, natomiast w piątek i sobotę do 1.30. Metro jeździ mniej więcej co 5 min. ■ Autobusy kursują między 6.00 a 24.00. Na przystankach nie ma rozkładów jazdy, ale teoretycznie autobusy przyjeżdżają co 10 min. Praktycznie – mogą być dużo spóźnione przez korki albo nie przyjechać wcale. ■ Rozwiązaniem może być również kolejka miejska, która co prawda nie stoi w korkach, ale nie zawsze zatrzymuje się przy głównych atrakcjach miasta. Jest za to dobrym rozwiązaniem, kiedy chce się jechać poza centrum. NIEPEŁNOSPRAWNI ■ W centrum miasta na przejściach dla pieszych zamontowano pochylnie, co znacznie ułatwia pokonywanie krawężników. W autobusach środkowe drzwi są przystosowane dla pasażerów na wózkach. Na wózku można bez problemów wjechać do Muzeów Watykańskich, Kaplicy Sykstyńskiej, do Bazyliki Świętego Piotra i do antycznego Koloseum. WARTO WIEDZIEĆ ■ Rzym jest dość drogim miastem, ale woda jest gratis i można ją czerpać z ponad 2,5 tys. fontann nazywanych Nasoni, czyli nosale, od kształtu wystającej metalowej części przypominającej nos. WWW ■ www.vatican.va ■ www.rome.info