Historia żółtych taksówek. Jak stały się symbolem Nowego Jorku?
Nowojorskie taksówki to jedne z najlepiej rozpoznawalnych pojazdów na świecie. Jak zostały wizytówką metropolii? Oto historia żółtych taksówek.
Spis treści: Kolor Nowego Jorku Czego jeszcze nie wiesz o żółtych taksówkach? Filmowa klisza Nowy Jork to symbol nowoczesnej metropolii. Drapacze chmur, most Brookliński, klimatyczne miejscówki nad East River czy Statua Wolności – to niejedyne wizytówki miasta, które nigdy nie śpi. Wizerunek NYC scalają bowiem kultowe taksówki, których nie sposób pomylić z żadnymi innymi na świecie. Żółte pojazdy stały się znakiem rozpoznawczym „Wielkiego Jabłka”, z czasem zdominowały też wielki ekran. Nie może ich zabraknąć w filmach toczących się w nowojorskiej scenerii – od „Śniadania u Tiffany’ego” z Audrey Hepburn do legendarnego „Taksówkarza” z balansującą na granicy obłędu kreacją Roberta De Niro. Historia nowojorskich taksówek sięga ubiegłego stulecia. Czasy wielkiego kryzysu po krachu na giełdzie z 1929 roku i mnożących się oszustów wymusiły na władzy wprowadzenie licencji oraz autentycznych medalionów. Miało to na celu bezpieczeństwo podróżujących klientów, aby w intuicyjny sposób rozpoznawali oni profesjonalnych taryfiarzy. Regulacje weszły w życie w 1937 roku. Z czasem do wspomnianych wytycznych dołączył charakterystyczny, żółty kolor. Kolor Nowego Jorku Kiedy nowojorskie taksówki stały się żółte? Istnieje kilka legend i tropów, kto jako pierwszy zainicjował motoryzacyjną modę na intensywny odcień. W 1907 roku, a więc na długo przed wspomnianym kryzysem trzeciej dekady XX wieku, właściciel Allen’s New York Taxicab Company Henry N. Allen zmienił kolor sprowadzonych z Francji samochodów Darracq z czerwonego i zielonego na – jakżeby inaczej – żółty. Albert Rockwell z konkurencyjnej Yellow Taxicab Company poszedł za ciosem i w krótkim czasie podobnie wprowadził żółte pojazdy w swojej firmie. Sam twierdził, że zrobił to w hołdzie dla żony, której ulubioną barwą pozostawała właśnie ta słoneczna. Co ciekawe, poza tymi epizodami aż do lat 60. na nowojorskich ulicach dominowały auta w czerwonym kolorze. Uregulowany prawnymi zapisami nakaz żółtej karoserii dla nowojorskich taksówek obowiązywał zaś od 1967 roku. Zabieg pozwalał szybko odróżnić legalne pojazdy od tych nieautoryzowanych, a także stanowił odpowiedź na interesujące badania psychologicznego wpływu kolorów na konsumentów. Na ich podstawie stwierdzono, że żółty szybko przykuwa uwagę i wywołuje pozytywne skojarzenia. Praca naukowców z University of Chicago dowiodła natomiast, że żółte odcienie są najlepiej widoczne z dużej odległości, co było pomocne na zatłoczonych ulicach metropolii. Miało to minimalizować ewentualne wypadki drogowe, a jednocześnie pomóc potencjalnym klientom w „złapaniu” kursu. Czego jeszcze nie wiesz o żółtych taksówkach? Każda taksówka w Nowym Jorku musi posiadać licencję wydawaną przez założoną 55 lat temu rządową agencję New York City Taxi and Limousine Commission. Wraz ze zmieniającym się obliczem miejskiej komunikacji organ dopasował swoje regulacje względem przewozów opartych na aplikacjach, jak Uber czy Lyft. System licencji opiera się na ikonicznych medalionach, które informują podróżnych o spełnieniu warunków technicznych oraz prawnych przez samochód. Żółte taksówki w teorii poruszają się po pięciu okręgach Nowego Jorku, ale zdecydowanie najczęściej można je zaobserwować w rejonach Manhattanu oraz lotnisk. Z tego względu dla ułatwienia transportu w dalszych miejscach od 2013 roku na ulicach są obecne „Boro Taxi” w limonkowym odcieniu. Taksówki łączące kolor żółty z zielonym można zauważyć w takich dzielnicach jak Bronx czy Queens. Gdy myślimy o ulicach Nowego Jorku, zwykle mamy przed oczami najsłynniejszy model żółtych taksówek spopularyzowany w latach 90., a więc Forda Crown Victoria. W ostatnich latach klasyk na czterech kółkach wyparł Nissan NV200. Żółte taksówki to nie tylko wizytówka Nowego Jorku, ale niemal atrakcja turystyczna. Warto pamiętać, że podczas przewozu pasażer jest odpowiedzialny za uregulowanie dodatkowych opłat (naliczane m.in. za przejazd przez most lub tunel). Bez problemu dokonamy płatności bezgotówkowej – od 2009 roku nowojorscy taksówkarze mają bowiem obowiązek korzystania z terminali płatniczych. Filmowa klisza Kino bardzo często korzysta z żółtych pojazdów, aby zasygnalizować widzom miejsce akcji albo oddać atmosferę wielkomiejskiego zgiełku. Ekranowe taksówki nie tylko dopełniają scenerię Nowego Jorku, ale też mogą stanowić metaforyczne miejsce spowiedzi bohaterów czy ich narastającej paranoi. Dobitnym przykładem pozostaje dzieło Martina Scorsese „Taksówkarz” (1976), w którym sportretowany przez Roberta De Niro Travis Bickle w bezsenne noce dorabia jako tytułowy kierowca, podejmując się kursów w najbardziej niebezpiecznych dzielnicach miasta. Skąpane w mroku ulice otwierają przed nim drastyczną panoramę przemocy, uzależnień i prostytucji nieletnich. Pasażerowie pozostawiają na tylnych siedzeniach ślady krwi czy innych płynów ustrojowych. To wszystko prowadzi do obsesyjnej pogardy Travisa pragnącego wymierzyć sprawiedliwość upadłemu społeczeństwu. W bardziej pogodnym tytule, czyli komedii romantycznej „Śniadanie u Tiffany’ego” (1961) w reżyserii Blake’a Edwardsa, bohaterka Audrey Hepburn konfrontuje się natomiast z ukochanym, jakżeby inaczej, podczas jazdy nowojorską taksówką. Ekranowa Holly Golightly uświadamia sobie jednocześnie przybraną maskę skrywającą jej wewnętrzne demony. Żółte taksówki wyznaczyły ponadto obraz Jima Jarmuscha „Noc na Ziemi” (1991), w którym jeden z zaprezentowanych epizodów toczy się podczas – zaskakującego – kursu nowojorską taksówką. NYC podziwia z okien kultowej taksówki również tytułowy bohater „Kevina samego w Nowym Jorku” (1992), który ponownie rozdzielony z rodziną walczy o przetrwanie w metropolii, odkrywając przy tym jej legendarne zakątki. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Paula Apanowicz Absolwentka Filozofii na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (specjalizacja kulturowo-estetyczna). Dziennikarka kulturalna, pisarka. Autorka bloga Blondynka Hitchcocka. Z mediami związana od 2018 roku. Ma na koncie dwie książki: samodzielną „Najwięksi skandaliści złotej ery Hollywood” (2024) oraz publikację zbiorową „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” (2021). Jej opowiadanie zdobyło drugą nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Bolesława Prusa. Jest wolontariuszką miesięcznika „Vege”. Wśród setek artykułów m.in. na łamach WP.pl, „Świata Wiedzy Historia”, Damosfery, „Polityki” czy Kronik Dziejów podejmuje tematykę historyczną, mody, sztuki i kina. Napisała również pokaźną liczbę tekstów biograficznych przedstawicieli świata kultury. W National Geographic kontynuuje te fascynacje, przyglądając się odległym czasom oraz ikonom.
Rajski ptak pomógł stworzyć najciemniejszą tkaninę świata. Jest dowodem na to, że czarny jest zawsze w modzie
Ozdobnik wspaniały – czy to nie nazwa godna najlepszego projektanta? Ten rajski ptak z terenów Nowej Gwinei pomógł stworzyć najciemniejszą tkaninę świata: a właściwie pomógł sposób, w jaki powstają jego ciemne pióra. Do mody – i przemysłu – przebojem wchodzi wprost inspirowany naturą kolor ultraczarny.
Odkrycie naukowców z Uniwersytetu Cornella otwiera nowy rozdział w dziedzinie tekstyliów. Dzięki inspiracji wyjątkową strukturą piór ozdobnika wspaniałego opracowali idealnie ultraczarną tkaninę o niespotykanej dotąd głębi i wyjątkowych właściwościach pochłaniania światła. To może zmienić nie tylko modę, ale także technologie solarne czy optykę. A wszystko to przez rajskiego ptaka! Wyjątkowa struktura piór ozdobnika wspaniałego Niektóre rajskie ptaki – a w szczególności ozdobnik wspaniały (Ptiloris magnificus) – stały się przedmiotem intensywnych badań ze względu na swoją intensywną, ekstremalnie rzadką w naturze, absolutnie czarną barwę piór. Wynika ona nie tylko z obecności pigmentu – melaniny – ale przede wszystkim z zaawansowanej, wielopoziomowej struktury mikroskopijnych rozgałęzień na piórach. Ich hierarchiczna budowa pozwala na wielokrotnie odbicia światła wewnątrz pióra i niemal całkowite pochłanianie fotonów. Efekt ten wykorzystują także niektóre gatunki motyli czy ryb głębinowych. Dzięki temu udaje im się uzyskać tzw. „ultraczerń”, która zdaje się pochłaniać wzrok. Jak stworzyć ultraczarną tkaninę? Bez obaw – przy stworzeniu absolutnie czarnego materiału nie ucierpiało żadne zwierzę. Budowa ich piór jedynie zainspirowała naukowców do opracowania procesu uzyskiwania tkaniny. Jak to działa? Na początku białą dzianinę z wełny merynosów barwiono polidopaminą – syntetycznym odpowiednikiem melaniny – która, wnikając głęboko w strukturę włókien, gwarantowała trwałość efektu. Tkanina została następnie poddana obróbce plazmowej w komorze próżniowej, gdzie na powierzchni włókien powstały nanofibryle – mikroskopijne, kolczaste struktury, które znacznie zwiększają powierzchnię zdolną do pochłaniania światła. Zastosowanie najciemniejszej tkaniny świata w modzie i technologii Efekt ultraczerni, uzyskany w wyniku inspiracji rajskim ptakiem, to nowe możliwości nie tylko dla świata mody, ale także branży technologicznej. Jego zastosowanie na wybiegach jest jasne: ultraczarne ubrania, dzięki głębi swojego koloru, przyciągają wzrok. Co więcej, według naukowców ich technologia pozwala zachować wyjątkową barwę nawet po zużyciu materiału, a ultraczarny nie traci na wyjątkowości nawet obserwowany pod kątem (w odwrotności do ozdobnika wspaniałego: ptak ten widziany pod kątem zdaje się być błyszczący). W branżach technologicznych takie materiały mogą znaleźć zastosowanie m.in. w panelach słonecznych (gdzie maksymalne pochłanianie światła przekłada się na większą efektywność), kamerach, teleskopach czy systemach maskujących (takich jak termoregulujące kamuflaże) dla wojska i przemysłu. Ograniczenia ultraczarnych materiałów Osiągnięcie naukowców z Uniwersytetu Cornella otwiera co prawda wiele nowych możliwości – wiedzą to sami badacze, którzy już opatentowali swój wynalazek – ale istnieją także pewne ograniczenia. Proces produkcji wymaga specjalistycznej aparatury do obróbki plazmowej, co na razie ogranicza masową dostępność materiału. Jednak wraz z rozwojem technologii można spodziewać się stopniowego obniżania kosztów i popularyzacji innowacyjnych ultraczarnych tkanin. Podobno czarny jest zawsze w modzie, więc kto wie? Źródła: Nature Communications, Cornell University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
Ludzie zdobili ciała i barwili odzienie na niebiesko już nawet 13 tysięcy lat temu. Zastosowanie pigmentu o takiej barwie w Europie epoki lodowcowej jest dla archeologów zaskoczeniem. Podważa dotychczasowe przekonanie o ograniczonej palecie barw paleolitu. W jakim celu stosowano ten pigment?
Europejska epoka lodowcowa kojarzona jest często ze sztuką naskalną we Francji i Hiszpanii. To stamtąd znane są słynne jaskinie z przepięknymi przedstawieniami dzikiej zwierzyny. Wiele z nich wykonano z pomocą ochry – mineralnego pigmentu o barwie czerwonej, brązowej i żółtawej. Popularny był też czarny kolor. Naukowcy długo sądzili, że wcześni europejscy osadnicy nie znali szerszej palety barw. Przez wiele tysiącleci miano wykorzystywać tylko takie odcienie. Tymczasem archeolodzy dokonali ciekawego odkrycia na terenie kraju związkowego Hesja w Niemczech. Zagadkowy artefakt Ten tajemniczy zabytek znaleziono kilka dekad temu na paleolitycznym stanowisku archeologicznym sprzed 13 tysięcy lat w Mühlheim-Dietesheim w Niemczech. To obrobiony kamień, który ma miseczkowate wklęśnięcie. Badacze długo uważali, że był to rodzaj lampki – we wklęśnięciu mógł znajdować się łój, do którego wsadzono prosty knot. Uwadze badaczy nie uszły niewielkie niebieskie przebarwienia. Eksperci postanowili się im dokładnie przyjrzeć z pomocą specjalistycznego sprzętu – zaawansowanego mikroskopu i fluorescencji rentgenowskiej (XRF), która umożliwia określenie składu mineralnego. Ledwie widoczne ślady okazały się być pozostałościami po mineralnym pigmencie – azurycie. – To podważa naszą wiedzę na temat stosowania pigmentów w paleolicie – mówi główna autorka badania, dr Izzy Wisher z Uniwersytetu w Aarhus. „Głęboka wiedza” pradawnych ludzi Do tej pory naukowcy uważali, że artyści paleolitu używali głównie czerwonych i czarnych pigmentów – w sztuce tego okresu nie występują żadne inne kolory. Uważano, że wynikało to z braku niebieskich minerałów lub ich ograniczonej atrakcyjności wizualnej. Nowe odkrycie sugeruje, że niebieskie pigmenty mineralne mogły być używane do ozdabiania ciała lub barwienia tkanin – czynności, które pozostawiają niewiele śladów archeologicznych. – Obecność azurytu dowodzi, że ludzie paleolitu posiadali głęboką wiedzę na temat pigmentów mineralnych i mieli dostęp do znacznie szerszej palety barw, niż wcześniej sądziliśmy – i mogli być selektywni w sposobie używania określonych kolorów – mówi dr Wisher. Azuryt mógł być stosowany do malowania i dekorowania ciała, bo tak się działo w czasach neolitu, czyli pierwszych rolników. Wtedy azuryt był używany np. w pochówkach lub do zdobienia figurek antropomorficznych. Lampa stała się mieszadłem Zdaniem badaczy niewielki wyżłobiony kamień, które miał być lampką, w rzeczywistości miał inne zastosowanie. To w jego wnętrzu mieszano niebieski pigment – zapewne dodawano do niego inne składniki. To nowe ustalenie wskazuje na nieznane do tej pory wyrafinowane tradycje artystyczne lub kosmetyczne, które pozostają w dużej mierze nieuchwytne dziś dla archeologów. Brak podobnych znalezisk wynikał z kilku wzajemnie powiązanych przyczyn. Archeolodzy nie szukali takich śladów, więc ich nie znajdowali. Bo się ich po prostu nie spodziewali. Dlatego czasem warto jeszcze raz na spokojnie spojrzeć na zabytki znajdujące się w magazynach. Te przestrzenie z pewnością kryją jeszcze wiele ciekawych informacji. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kamuflaż czy jaskrawe kolory? Naukowcy sprawdzili, co lepiej chroni zwierzęta
Niektóre zwierzęta niemal doskonale stapiają się z otoczeniem, a inne wybierają jaskrawe kolory – w świecie zwierząt jest wiele zadziwiających strategii na to, by nie zostać zjedzonym. Możemy wyróżnić dwa główne nurty, które wykształciły się na drodze ewolucji: kamuflaż i jego przeciwieństwo – rzucające się w oczy wzory ostrzegawcze. Który jest bardziej skuteczny?
W prestiżowym czasopiśmie „Science” ukazało się badanie, którego wyniki pomagają wyjaśnić ewolucję i rozpowszechnienie na świecie najpopularniejszych strategii kolorystycznych wykorzystywanych przez zwierzęta. Naukowcy wykazali, kiedy lepiej rzucać się w oczy, a kiedy wtopić w tło. Jaki kolor odstrasza drapieżniki? Kolorystyczne eksperymenty zostały przeprowadzone na sześciu kontynentach i wzięło w nich udział ponad 50 naukowców. Wykorzystali oni 15 000 sztucznych ofiar reprezentujących trzy różne rodzaje umaszczenia: ostrzegawczy kolor pomarańczowy połączony z czernią, matowy brąz umożliwiający wtopienie się w otoczenie czy nietypowy, rzadko występujący w przyrodzie jasny błękit. Okazało się, że nie ma jednej odpowiedzi. Ta jest bardziej złożona i zależy w dużej mierze od środowiska. Co zaskakujące, ukrycie się nie zawsze było najlepszą opcją. Dr Iliana Medina Guzman z Uniwersytetu w Melbourne, główna autorka badania, nie kryła zdziwienia. – Nasze odkrycia wykazały, że nie ma jednej, najlepszej strategii odstraszania drapieżników poprzez wykorzystanie koloru: kluczowe znaczenie ma kontekst – wyjaśniła. Uczeni doszli jednak do pewnych wniosków. Kiedy warto się schować, a kiedy wyjść przed szereg? Badaczom udało się ustalić, kiedy sprawdzają się poszczególne strategie. Które sztuczne ofiary radziły sobie gorzej w eksperymencie? – W środowiskach, w których drapieżniki intensywnie konkurują o pożywienie, częściej ryzykują ataki na ofiary, które mogą być niebezpieczne lub niesmaczne. Dlatego zauważyliśmy, że kamuflaż sprawdza się najlepiej na obszarach o dużej liczbie drapieżników – tłumaczy dr Guzman. Z drugiej strony w miejscach, w których wiele zwierząt używa kamuflażu, ukrywanie się staje się mniej skuteczne. Drapieżniki po prostu uczą się, jak skutecznie wypatrywać swoich ofiar i wolą poszukać schowanych smakołyków, niż ryzykować spożycia potencjalnie trujących przekąsek. Nowe spojrzenie na znane mechanizmy Odkrycia badaczy pozwalają lepiej zrozumieć, czemu określone zwierzęta wykształciły specyficzne mechanizmy obronne przed drapieżnikami. Co odróżnia nawigującą za pomocą pola magnetycznego Ziemi ćmę bogong od pluskwiaka harlekina? Okazuje się, że poszczególne gatunki doskonale wiedzą, jak radzić sobie z żyjącymi w ich sąsiedztwie drapieżnikami. – Przez długi czas naukowcy zastanawiali się, dlaczego niektóre zwierzęta stosują taką, a nie inną strategię obronną. Nasze badania dostarczają ważnych informacji na temat tego, jak wpływają na to społeczności zwierzęce i środowisko – opowiada dr William Allen, ekolog ewolucyjny z Uniwersytetu w Swansea w Wielkiej Brytanii. Badacze mają nadzieję, że ich odkrycia pomogą lepiej zrozumieć ewolucję zwierząt i globalne rozmieszczenie poszczególnych strategii kolorystycznych stosowanych przez zwierzęta. Przed nimi wciąż jeszcze wiele do odkrycia. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tak naprawdę wszyscy widzimy te same kolory? Nareszcie są na to dowody
Od dawna zastanawiamy się, czy każdy z nas widzi świat w ten sam sposób. Relatywność percepcji barw była przez lata przedmiotem filozoficznych rozważań. Wykorzystując nowoczesne narzędzia uczenia maszynowego badacze przeanalizowali aktywność mózgu osób patrzących na określone kolory, a wyniki eksperymentu pokazują, że reakcje neurologiczne na konkretne barwy są zaskakująco spójne – niezależnie od badanego uczestnika.
Nowe badanie wykorzystujące sztuczną inteligencję sugeruje, że ludzki mózg reaguje na kolory w zaskakująco podobny sposób – niezależnie od tego, kto je widzi. To odkrycie może zakończyć wielowiekową debatę o subiektywności percepcji barw. Czy wszyscy patrzymy na świat tak samo? Pytanie o relatywność kolorów dręczy filozofów od setek lat. To, czy kolory są uniwersalne, było jednak niemożliwa do ustalenia: po prostu nie mieliśmy odpowiednich narzędzi. Do czasu – w sukurs przychodzi sztuczna inteligencja. Nowe badanie sugeruje, że kolory są reprezentowane i przetwarzane w ten sam sposób przez różne osoby. Ukazało się w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” 8 września 2025 roku. Naukowcy chcieli zbadać to, w jaki sposób poszczególne obszary mózgu reagują na kolory i jak spójne jest to u różnych osób. – Teraz wiemy, że gdy widzisz czerwony, zielony lub jakikolwiek inny kolor, aktywuje to twój mózg bardzo podobnie do mojego – komentuje Andreas Bartels, współautor badania i neurokognitywista z Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech. Twierdzi, że to fundamentalnie nowe odkrycie. Badanie z wykorzystaniem AI Naukowcy wykorzystali funkcjonalny rezonans magnetyczny w celu porównania aktywności mózgów 15 uczestników badania podczas oglądania różnych kolorów. Dzięki temu stworzyli mapę aktywności mózgu, na której każdy odcień miał neurologiczną reprezentację. Wykorzystując te dane wytrenowali skomplikowany model uczenia maszynowego. Wykorzystali go do przewidywania, na jakie kolory patrzą teraz badani ludzie, za informacje mając tylko aktywność ich mózgów. Algorytm był niemal nieomylny! W większości przypadków naukowcy byli w stanie określić – dzięki błyskawicznej i obszernej analizie sztucznej inteligencji – na jakie odcienie patrzą badani. Stwierdzono także, że poszczególne kolory były przetwarzane przez delikatnie różne obszary w obszarze kory wzrokowej, a komórki mózgowe reagowały silniej na określone odcienie. Co ważne, różnice były spójne u wszystkich uczestników. Te same kolory dla wszystkich – Istnieją wspólne cechy w sposobie, w jaki różne mózgi kodują kolory, a mają one związek ze sposobem, w jaki nasze mózgi przedstawiają przestrzeń wizualną – donosi Michael Bannert, współautor badania. Chodzi oczywiście o osoby, które nie są dotknięte ślepotą barw – np. daltonizmem, protanopią czy deuteranopią. Nasza wrażliwość na poszczególne kolory, nawet bez chorób, także może być różna. Wyraźna tendencja poszczególnych komórek mózgowych do rozpoznawania określonych kolorów to nowe odkrycie, które zaskoczyło naukowców. – Nie zgadza się to z naszą teorią dotyczącą sposobu, w jaki obszary kory wzrokowej przetwarzają kolory – dodaje Bannert. To może zmienić nasze rozumienie tego, w jaki sposób mózg dekoduje docierające do niego informacje. Badanie przekonuje, że nasz sposób patrzenia na świat może nie być tak oryginalny, jakby nam się kiedyś wydawało. Mamy ze sobą więcej wspólnego, niż wcześniej zakładaliśmy. Źródło: Journal of Neuroscience, Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
100 mln lat temu świat przyrody eksplodował kolorami. Skąd wzięła się ta cecha?
Badacze przyjrzeli się ewolucji widzenia barw w przyrodzie. Okazało się, że zwierzęta zaczęły widzieć kolory już 500 milionów lat temu. Ale dopiero 100 milionów lat temu natura rozkwitła feerią barw. Dlaczego tak się stało?
Spis treści: Co było pierwsze: jajko czy kura? Nowe badania nad kolorami Jak w przyrodzie pojawiły się kolory Jakiego koloru jest światło? Tak postawione pytanie jest oczywiście podstępne. Ludzki wzrok rejestruje światło widzialne, czyli fale promieniowania elektromagnetycznego o zakresie długości od 380 do 740 nm. Generalnie światło słoneczne wydaje nam się białe, jednak ta finalna barwa to składowa kilku kolorów. Udowodnił to już Isaac Newton, przepuszczając wiązkę światło słonecznego przez pryzmat. Pryzmat sprawiał, że światło słoneczne zamieniało się w kolorową tęczę. Dzisiaj wiemy, że to, co postrzegamy jako kolor, to po prostu fala promieniowania elektromagnetycznego określonej długości. Barwa niebieska to fala długości między ok. 420 a 490 nm, barwa czerwona – między 620 a 750 nm. Kiedy światło pada na maskę czerwonego samochodu, większość fali jest pochłaniana. Wyjątkiem są fale z zakresu odpowiadającego kolorowi czerwonemu, które rejestruje nasz wzrok. To zaś jest możliwe, ponieważ nasz narząd wzroku wyposażony jest w czopki – światłoczułe fotoreceptory, które absorbują światło o różnych długościach fali odpowiadające różnym kolorom. Co było pierwsze: jajko czy kura? Powyższy opis widzenia barwnego jest oczywiście uproszczony. Interesujące pytanie brzmi – po co w ogóle nam, ludziom, także innym zwierzętom, zdolność widzenia barw? Na pewno uzyskujemy dzięki nim wiele istotnych informacji o otoczeniu. Kolor żywności sygnalizuje, czy się nie zepsuła, barwa owoców – czy są już dojrzałe i nadają się do zjedzenia. Zwierzęta z kolei dzięki kolorom zyskują informacje o potencjalnych partnerach do rozrodu. A także odbierają intensywne krzykliwe barwy jako ostrzeżenie, by zachować dystans i np. do danej rośliny albo owada się nie zbliżać. Takie wyjaśnienie prowadzi do kwestii, która od dawna rozpala uwagę naukowców. Co było pierwsze – zdolność widzenia barw czy kolory przyrodzie? Zagadnienie jest wbrew pozorom nietrywialne. Po co rośliny miałyby na drodze ewolucji nabywać np. bardzo kolorowe kwiatostany, skoro nie byłoby jeszcze owadów zdolnych je zauważyć? I w drugą stronę – dlaczego u zwierząt miałoby się pojawić widzenie barwne, skoro w ich otoczeniu, w przyrodzie, nie było jeszcze żadnych wyraźnych kolorów? Nowe badania nad kolorami Zachary Emberts i John Wiens, amerykańscy biolog i ekolog, na łamach czasopisma naukowego „Biology Review” przedstawili opracowany przez siebie porządek chronologiczny ewolucji widzenia barwnego u zwierząt. Z przeprowadzonych przez nich analiz wynika, że to właśnie zwierzęta jako pierwsze nabyły zdolność rozróżniania kolorów. Stało się to aż 100 milionów lat przed tym, kiedy rośliny zaczęły produkować wielobarwne kwiaty i owoce. Widzenie barwne pojawiło się niezależnie u kręgowców i stawonogów. Zdolność tę zwierzęta uzyskały około 500 milionów lat temu. Kręgowce, które zaczęły rozróżniać barwy, najprawdopodobniej żyły w wodzie. Nie jest do końca pewne, po co im była ta umiejętność – być może dzięki niej łatwiejsza stawała się analiza wizualna różnych obiektów albo pożywienia. Widzenie kolorów na pewno pozwalało też odróżnić zielone liście od brązowych. Jak w przyrodzie pojawiły się kolory Co było dalej? Około 350 mln lat temu pojawiły się pierwsze kolorowe owoce, zaś około 200 milionów lat temu pierwsze kolorowe kwiaty. Z czasem barw nabierały również zwierzęta. Dla nich najważniejsze okazała się funkcja odstraszająca barw – w tej roli krzykliwe kolory pojawiły się około 150 milionów lat temu. Zaś 100 milionów lat temu skomplikowane palety barw, układające się w niezwykłe wzory na ciele zwierząt, zaczęły stanowić seksualny wabik dla innych osobników tego samego gatunku. A potem stało się coś niezwykłego. Około 100 milionów lat temu świat przyrody nagle eksplodował kolorami. – W ciągu ostatnich 100 milionów lat nastąpił gwałtowny wzrost ostrzegawczych i seksualnych sygnałów kolorystycznych — mówi Wiens. Dokładny powód tej eksplozji nie jest znany. Naukowcy ustalili, że w świecie przyrody kolorowe umaszczenie aż pięć razy częściej służy do odstraszania potencjalnych wrogów niż jest sygnałem seksualnym. Być może stało się tak dlatego, że krzykliwie ubarwione zwierzęta same nie muszą mieć widzenia barwnego, bez zniechęcać drapieżników do ataku. Zdarza się więc nawet, że niektóre z nich, mimo że same są bajecznie kolorowe, w ogóle nie mają dobrze rozwiniętych oczu. Badacze zamierzają w przyszłości przeanalizować, jak u zwierząt ewoluowała zdolność widzenia poszczególnych kolorów. Źródła: ScienceAlert, phys.org, Biology Review Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Psychologia kolorów to sztuka manipulacji? W barwach kryje się wielka moc
Psychologia kolorów jest potężnym narzędziem wpływu na ludzkie reakcje i zachowania. Zrozumienie działania poszczególnych barw na ludzki mózg pozwala kontrolować nastrój i wywoływać cały szereg zachowań pożądanych w określonych okolicznościach i sytuacjach. Jak kolory wpływają na psychikę? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Ewolucja postrzegania barw Czym jest psychologia kolorów? Jak reagujemy na barwy? Psychologia kolorów w praktyce Dzięki specyficznej budowie oka, przeciętny człowiek jest w stanie rozróżnić nawet milion kolorów, a każdy z nich inaczej wpływa na jego reakcje, odbiór zjawisk i przedmiotów. Należy podkreślić, że barwy od zarania są głęboko zakorzenione w różnych kulturach na całym świecie. Zieleń symbolizuje spokój, czerwień – agresję, energię i zagrożenie, natomiast czerń kojarzy się z żałobą. O ile każda symbolika jest rezultatem utrwalanego przez wieki nawyku, to najczęściej jej wybór nie ma nic wspólnego z przypadkiem. Właśnie nad tym zagadnieniem pochyla się psychologia kolorów. Ewolucja postrzegania barw Nad barwami i ich postrzeganiem pochylali się już starożytni myśliciele. Empedokles i Platon propagowali teorie, według których widzenie następuje dzięki emitowanym przez oko promieniom. Arystoteles uznał, że biel i czerń są barwami podstawowymi, z których wywodzą się pozostałe. Dopiero XVII wiek przyniósł przełom i zapoczątkował naukowe podejście do tego tematu. Za ojca eksperymentów z barwami należy uznać Izaaka Newtona. Dzięki zastosowaniu pryzmatów, angielski uczony odkrył spektrum widzialnych kolorów i opisał ich rozkład w fali świetlnej, w ten sposób przedstawiając przyczyny powstawania barw. Rozwój medycyny w XIX wieku pozwolił na wprowadzenie podziału w nauce o barwach na zagadnienia z zakresu fizyki, fizjologii i psychologii. Badania nad percepcją kolorów wciąż trwają. Aktualny stan wiedzy dostarcza dowodów na to, że barwy aktywują układ limbiczny w mózgu, który odpowiada za emocje i zachowania. Ta obserwacja zapoczątkowała nową dziedzinę – psychologię kolorów. Czym jest psychologia kolorów? Psychologia kolorów nie jest nauką w ścisłym znaczeniu. Wpływ fizjologiczny barw jest dobrze udokumentowany, jednak dyscyplina ta wciąż jeszcze jest niedojrzała w kontekście naukowym. Mówiąc o psychologii kolorów, na myśli trzeba mieć interdyscyplinarną dziedzinę, która czerpie przede wszystkim z psychologii i neurobiologii. Celem badań prowadzonych w tym zakresie jest ustalenie wpływu barw na ludzkie emocje, zachowania i decyzje. Czemu ma to służyć? Wyniki takich analiz znajdują szerokie zastosowanie w praktycznych dziedzinach, takich jak choćby architektura, projektowanie, moda i reklama. Jak reagujemy na barwy? Kolory otaczają nas z każdej strony. O ile w przestrzeni prywatnej to my decydujemy, jakie barwy będą na nas oddziaływać, to wchodząc do dowolnego salonu sprzedaży, biorąc do ręki opakowanie, sam produkt lub spoglądając na firmowe logo, przed oczami mamy kolory, które są wyborem kogoś innego. Żaden z tych wyborów nie jest dziełem przypadku. Bo skoro barwy wpływają na psychikę, nastrój, odbiór przedmiotów i zjawisk, w odpowiednich rękach stają się potężnym narzędziem wpływu na nasze zachowania, także konsumenckie. Jakie emocje wywołują poszczególne barwy? Kolor czerwony Ten kolor w największej mierze kojarzy się z intensywnymi emocjami. Jest postrzegany jako jeden z najbardziej energetyzujących i w największym stopniu zwiększa poziom pobudzenia. Czerwień jest kolorem pasji, energii i działania. Bardzo szybko przyciąga uwagę, a stymulując szybkie reakcje, może wzbudzać poczucie ekscytacji. Jako barwa intensywna, pobudza do działania. Dlatego często jest stosowana w kampaniach promocyjnych i reklamach. W kontekście fizjologicznym, może zwiększać poziom adrenaliny, a przez to – przyspieszać oddech, akcję serca i podnosić ciśnienie krwi. Może być też kojarzony z zagrożeniem i wywoływać uczucie stresu i agresję. Kolor zielony Kojarzy się z naturą, a przez to – także z równowagą i harmonią. Obniża poziom stresu, redukuje napięcie, wspomaga odpoczynek. Zdaniem ekspertów, zieleń przyczynia się też do wzrostu kreatywności i produktywności. Badania udowodniły, że zieleń pozytywnie wpływa na percepcję i koncentrację. Nie można jednak nie wspomnieć, że ta powszechnie lubiana barwa może też wywoływać negatywne skojarzenia. W ciemniejszych odcieniach, może kojarzyć się ze złością, z zazdrością i chorobami. Kolor niebieski Ta barwa jest jedną z najbardziej złożonych. Wywołuje szereg pozytywnych reakcji, ale jest też kojarzona z chłodem, nie tylko dosłownym, ale też emocjonalnym. Niebieski to kolor zaufania, spokoju i bezpieczeństwa. Tak jak zielony, działa uspokajająco na układ nerwowy, obniża poziom stresu, a przy tym – sprzyja także koncentracji. Fizjologicznie, spowalnia oddech i obniża ciśnienie krwi. Nie można jednak nie wspomnieć, że nadmierna ekspozycja na tę barwę może wywoływać uczucie smutku i samotności. Kolor żółty Żółty jest kolorem optymizmu, energii i szczęścia. Doskonale nadaje się do zwracania uwagi i wywoływania pozytywnych emocji. Komunikuje energię, kreatywność i innowacyjność. Stymuluje umysł i pobudza do działania. Nie można jednak nie wspomnieć, że w nadmiarze jest męczący dla oczu i może wywoływać uczucie niepokoju. Kolor pomarańczowy To synteza energicznej czerwieni i ciepłej żółci. Odpowiada za odczuwanie entuzjazmu i wspomaga kreatywność. Wykazuje działanie rozweselające. Zwiększa poziom energii i entuzjazmu. Należy jednak pamiętać, że nadmierne zastosowanie pomarańczowego nie jest korzystne. W takiej sytuacji, może wywołać poczucie chaosu i wzbudzić niepokój. Kolor fioletowy Także fiolet jest związany z kreatywnością. Oprócz tego, nasuwa skojarzenia z luksusem. Właśnie to sprawia, że często znajduje miejsce w palecie kolorów marek premium, zwłaszcza w ciemniejszych odcieniach, które kojarzą się z majestatem. Ta barwa może wspierać medytację, wspomagać koncentrację i pobudzać kreatywność. W jaśniejszych odcieniach, kojarzy się przede wszystkim z nadzieją, optymizmem i duchowością. Kolor czarny Czerń symbolizuje tajemnicę i siłę. Nasuwa skojarzenia z elegancją, wyrafinowaniem i luksusem. Intryguje i roztacza aurę tajemniczości. Nie można jednak nie wspomnieć, że nierzadko nasuwa też negatywne skojarzenia. W wielu kulturach, czerń jest utożsamiana z żałobą. Kolor biały Biel odnosi się do niewinności i czystości, ale także do prosty i minimalizmu. Sprzyja „rozjaśnianiu” umysłu, ale w nadmiarze wywołuje wrażenie zimna przestrzeni. Wypada też wspomnieć, że nadmierne zastosowanie bieli może wywołać efekt odwrotny od zamierzonego. W takiej sytuacji, kolor ten może nasuwać skojarzenia z obojętnością, zwłaszcza gdy występuje w parze z inną zimną barwą. Kolory brązowy i beżowy Brąz i beż są kolorami symbolizującymi naturalność i stabilność. Jako barwy stonowane, wywołują uczucie spokoju i wrażenie przytulności przestrzeni. Kolor różowy Róż kojarzy się z delikatnością i ciepłem. Ma działanie uspokajające, koi nerwy i pozytywnie wpływa na myślenie. W nadmiarze, może być interpretowany jako przejaw infantylności. Kolor to jeszcze nie wszystko Łatwo można zauważyć, że istnieje pewien wzorzec w wyżej przedstawionych reakcjach. Kolory klasyfikowane jako ciepłe – czerwień, pomarańcz i żółć – kojarzą się z energią i działaniem. Z kolei kolory chłodne – zielony, niebieski i fioletowy – sprzyjają koncentracji, uspokajają i działaj odprężająco. Warto jednak zwrócić uwagę na jeden istotny szczegół. Nie tylko kolor, jako jedna z cech składających się na barwę, decyduje o odczuciach. Równie istotne jest także natężenie i zastosowanie. Nie można zatem mówić o jednoznacznie pozytywnym czy negatywnym wpływie kolorów, a proste „mapy” barw nie wystarczą, by uzyskać pożądany efekt psychologiczny. Psychologia kolorów w praktyce Zrozumienie tych zależności jest kluczem do wywoływania określonych reakcji. Wówczas kolory stają się potężnym orężem w walce o uwagę. W jakich dziedzinach wykorzystywana jest ta wiedza? Marketing i branding W działalności reklamowej nie istnieje pojęcie przypadku. Każdy aspekt wizualny służy określonym celom – przyciągnięciu uwagi i rozbudzeniu różnorodnych uczuć, a to prowadzi wprost do wzrostu sprzedaży. Kolory wywołują silne emocje i skojarzenia, a przez to wywierają wpływ na decyzje zakupowe konsumentów. Odpowiednio dobrane, pozwalają osiągnąć dwa główne cele, którymi są: budowanie tożsamości marki – poprzez wywoływanie odpowiedniego pierwszego wrażenia, wyróżniając produkty firmy na tle konkurencji i komunikując konkretne wartości brandu; wywarcie wpływu na decyzje zakupowe – poprzez zwrócenie uwagi, wywołanie pożądanych reakcji do działania, wpływanie na postrzeganie ceny i segmentację rynku. Czerwony nie bez powodu jest kolorem sportowych samochodów, które mają kojarzyć się z prędkością. Instytucje finansowe często wybierają niebieski, by wzbudzić zaufanie. Branża zdrowotna i wellness ochoczo sięga po zieleń, która nasuwa skojarzenia z równowagą, naturą i bezpieczeństwem. Żółty, obecny m.in. w logotypach marek sieci fast food, ma kojarzyć je z uczuciem szczęścia. Fiolet, szeroko obecny w branży kosmetycznej, wskazuje na luksusowy charakter produktu. Luksusowa czerń jest kolorem wysokiej mody, i branży high-tech, podobnie zresztą jak biel, gdy pożądane jest wywołanie wrażenia prostoty i minimalizmu. Projektowanie wnętrz Kolory mają ogromne znaczenie w postrzeganiu otoczenia. Osobiste preferencje są kluczowe, ale te mają zastosowanie wyłącznie w przestrzeni prywatnej. W miejscu pracy i obiektach użyteczności publicznej, o barwach nierzadko decydują specjaliści, nie pozostawiając niczego przypadkowi. Nie bez powodu najmodniejszymi kolorami biurowymi są zielony i niebieski, a żółty i pomarańczowy mają zastosowanie tam, gdzie pracownicy nie powinni spędzać zbyt dużo czasu, np. w pomieszczeniach jadalnych. Kreowanie wizerunku Psychologia kolorów odgrywa niebagatelną rolę także w kreowaniu wizerunku, zarówno osobistego. Oddziałując na podświadomość, barwy wywołują konkretne emocje i skojarzenia, a to wpływa na postrzeganie danej osoby. Stroje wieczorowe nie bez powodu najczęściej są czarne. Ten kolor ma podkreślić dobry gust, a w wielu sytuacjach także status. Dlaczego biznesowe garnitury, po które tak ochoczo sięgają także politycy, zazwyczaj są granatowe? Granat wzbudza zaufanie, ale podkreśla także autorytet – to kolor władzy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rekiny błękitne jak kameleony oceanu. Naukowcy z Hong Kongu odkryli ich zdolność do zmiany koloru
Na konferencji naukowej odbywającej się w Antwerpii naukowcy zaprezentowali wyniki rewolucyjnych badań dotyczących życia podwodnych drapieżników. Rekiny błękitne dzięki zmianie barwy zwiększają swoje możliwości kamuflażu pomagającego w upolowaniu ofiary.
Spis treści: Co wykazały badania? Jak naukowcy sprawdzili zdolność rekina do zmiany koloru? Co odkrycie oznacza dla ludzi? Rekin błękitny (również znany jako żarłacz błękitny) to gatunek drapieżnej ryby, zamieszkującej praktycznie wszystkie oceany na świecie. Dorosłe osobniki tego gatunku osiągają zwykle 2–3 metry długości. Smukłe i długie ciało rekinów oraz sierpowate płetwy i wydłużony pysk sprawiają, że żarłacze są jednymi z najlepszych pływaków w oceanach. Co wykazały badania? Skórę rekina błękitnego pokrywają malutkie, twarde łuski, które działają jak naturalne filtry światła. Denticle („małe zęby”) – tak nazywane są przez naukowców – zawierają mikroskopijne warstwy specjalnych kryształów i pigmentów, dzięki którym skóra przybiera przeróżne kolory. W łuskach znajdują się: kryształy guaniny – to naturalny związek chemiczny, który działa jak lusterko. Odbija on światło, szczególnie niebieskie, dzięki czemu rekin wydaje się intensywnie niebieski w wodzie. melanina – ciemny pigment (ten sam, który mamy w skórze czy włosach). Działa jak pochłaniacz światła: „zamyka” inne kolory, więc niebieski staje się bardziej wyrazisty. W efekcie to połączenie – odbicia i pochłaniania światła – sprawia, że rekin wygląda tak, jakby jego skóra świeciła głęboką, metaliczną niebieską barwą. Co ciekawe, struktury mogą ulegać modyfikacji w zależności od warunków panujących w oceanie (np. głębokości, ciśnienie), co również wpływa na odcień, jaki przybiera skóra drapieżnika. Jak naukowcy sprawdzili zdolność rekina do zmiany koloru? Do przeprowadzenia badania naukowcy używali nie tylko żywych osobników, żyjących w wodzie. Zespół kierowany przez hongkońskiego biologia morskiego, dr. Xabiera Irigoiena, korzystał w dużej mierze ze skóry martwych egzemplarzy tego gatunku. Po zebraniu danych określających właściwości rekiniej skóry – takich jak mierzona w nanometrach (milionowych częściach milimetra) grubość i rozmieszczenie warstw kryształków – przeprowadzono komputerową symulację. Proces ten miał naśladować zachowanie światła, gdy trafia na takie struktury. Komputer pokazał, że jeśli warstwy kryształów lekko się zbliżą albo oddalą, to skóra zacznie odbijać inny kolor światła – np. zamiast niebieskiego, będzie widać zielony albo złotawy. Oznacza to, że rekiny nie posiadają specjalnych komórek z barwnikiem. Ich doskonały kamuflaż jest efektem naturalnej optycznej sztuczki, możliwej dzięki unikatowej konstrukcji łusek. Co odkrycie oznacza dla ludzi? Skóra rekina błękitnego, która może zmieniać swój kolor bez używania specjalnych barwników lub farb może zainspirować naukowców i inżynierów do stworzenia nowych materiałów o podobnych właściwościach do tej rybiej powłoki. Tkaniny, które reagowałyby na światło, temperaturę, ruch albo ciśnienie pozbawione byłyby szkodliwych dla środowiska składników chemicznych. Współcześnie w Indiach i Bangladeszu mamy do czynienia z zanieczyszczeniem rzek (np. Gangesu), którego jednym z powodów są ścieki z fabryk tekstylnych zawierających barwniki azowe. Przyczynia się to do śmierci ryb, zanieczyszczenia gleby i wody pitnej, a także problemów zdrowotnych u ludzi mieszkających w pobliżu (choroby skóry, dróg oddechowych). Skonstruowanie tkanin i materiałów niewymagających tych szkodliwych substancji mogłoby uregulować sytuację ekologiczną w krajach o wysokiej produkcji tekstylnej. Warto zwrócić również uwagę na innowacyjność technologiczną takich materiałów. Przykładowo farby posiadające kolor dzięki odbijającemu się światłu nigdy nie blakną, ponieważ nie mają barwników – tylko specjalną strukturę. Zjawiska występujące u rekinów można by również wykorzystać przy produkcji opakowań spożywczych, które przykładowo mogłyby zmieniać swój kolor wraz z utratą przydatności danego produktu do spożycia. Źródło: The Independent Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Naukowcy twierdzą, że odkryli nowy kolor. Niełatwo go zobaczyć
Ludzkie oko jest w stanie rozróżnić 10 milionów kolorów i odcieni. Trudno wyobrazić sobie nową barwę, tak unikatową, że nie dałoby się przypisać jej do innych już znanych. Naukowcy twierdzą jednak, że odkryli zupełnie nowy kolor.
Spis treści: Jak wygląda nowy kolor? Kolorowe kontrowersje Naukowcy z USA, kierując impulsy laserowe bezpośrednio do oka, pobudzili siatkówkę tak, że uczestnicy eksperymentu zobaczyli nowy kolor nazwany „olo”. Odkrycie zostało opisane na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Jak wygląda nowy kolor? Uczestnicy badania opisali kolor jako niezwykle nasycony niebiesko-zielony odcień. Badacze podkreślają, że olo nie przypomina żadnego znanego koloru i nie da się go zobaczyć bez specjalistycznej stymulacji siatkówki. Jak to w ogóle możliwe? Odkrycie tłumaczy anatomia ludzkiego oka. Na siatkówce znajdują się trzy typy komórek światłoczułych, tzw. czopków: S, M i L. Reagują one odpowiednio na światło o krótkiej (niebieskiej), średniej (zielonej) i długiej (czerwonej) długości fali. W normalnych warunkach światło naturalne zawsze pobudza kilka typów czopków jednocześnie. Na potrzeby badania naukowcy zdołali jednak precyzyjnie stymulować wyłącznie czopki M. W naturalnych warunkach jest to niemożliwe. Do tego celu użyto specjalistycznego urządzenia o nazwie Oz. Składa się ono z luster, laserów i precyzyjnych układów optycznych. Po dokładnym zmapowaniu siatkówki każdego uczestnika wiązka laserowa stymulowała pojedyncze czopki M, omijając pozostałe typy. Efekt? Kolor, którego nie da się zobaczyć gołym okiem ani odwzorować na ekranie komputera czy telefonu. Naukowcy udostępnili grafikę zbliżoną do koloru olo – intensywny turkusowy kwadrat – ale sami przyznają, że jest to tylko przybliżenie. –Nie da się go oddać na monitorze. To po prostu nie jest ten sam kolor – stwierdził dr Austin Roorda, jeden z autorów badania. Kolorowe kontrowersje Nie wszyscy są przekonani, że mamy do czynienia z nowym kolorem. Prof. John Barbur z Uniwersytetu Londyńskiego twierdzi, że to raczej kwestia percepcji niż prawdziwego „odkrycia”. Jego zdaniem olo to po prostu ekstremalnie nasycona zieleń. Co więcej, mogą ją zobaczyć, przy odpowiedniej stymulacji, wyłącznie osoby z pełnym zakresem widzenia kolorów. Pomimo kontrowersji, naukowcy widzą w eksperymencie ogromny potencjał. Narzędzie Oz może pomóc w badaniach nad ślepotą barwną czy chorobami siatkówki. To także okazja do lepszego zrozumienia, jak mózg interpretuje sygnały wzrokowe i przekształca je w kolory. Czy kiedykolwiek zobaczymy olo na ekranie smartfona lub w rzeczywistości wirtualnej? Na razie nie. – Jesteśmy bardzo daleko od tego, by olo mógł pojawić się w konsumenckiej technologii. Jednak sama świadomość, że coś takiego istnieje, poszerza nasze rozumienie widzenia i rzeczywistości – podsumowuje prof. Ren Ng z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, współautor badania i jeden z jego uczestników. Źródło: Science Advances Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?
Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie czarne.
W tym artykule: Koty w smokingach? Nie do końca Kto badał „salmiaki”? Mutacje w genomie „salmiaków” Zdrowe jak „salmiaki” Ta historia zaczyna się w Petäjävesi, niewielkiej fińskiej gminie. Znana jest głównie z zabytkowej świątyni luterańskiej z XVIII w., wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jednak w 2007 r. w Petäjävesi doszło do pewnego zdarzenia, które również przyciągnęło uwagę naukowców. Tym razem nie byli to specjaliści do sakralnej architektury. Jak ustalili badacze, siedemnaście lat temu wśród kotów domowych mieszkających w Petäjävesi pojawił się nosiciel nowej mutacji genetycznej. Daje ona niespodziewany efekt. Koty z tą mutacją mają nietypowe biało-szare umaszczenie. Z powodu podobieństwa do popularnej w Finlandii słonej lukrecji (po fińsku salmiakki) biolodzy zaproponowali nazwanie ich „salmiakami”. Koty w smokingach? Nie do końca Jak wygląda „salmiak”? Na pozór to dwukolorowy kot, którego niekiedy określa się jako tuxedo (ang. smoking). Koty tuxedo mają czarne głowy, plecy i nosy, ale biały pyszczek, pierś i łapy. „Salmiaki” je przypominają, czasem mocno, jednak z pewną zasadniczą różnicą. Otóż w przypadku tych kotów na poszczególne włosy nałożony jest gradient. Czyli np. włosy na karku są czarne u podstawy, a później czym wyżej, tym stają się jaśniejsze. Końcówki ich ogonów też mogą być całkowicie białe. Przy tym wszystkim „salmiaki” mogą nosić klasyczne „smokingi”. Czyli mieć biały pyszczek, brzuch i łapy, niekiedy z plamami w ich obrębie. Kto badał „salmiaki”? Kociaki o zupełnie nowym umaszczeniu postanowiła zbadać Heidi Anderson z ośrodka Mars Petcare Science & Diagnostics w Helskinkach. W czasie badań to właśnie jej zespół wymyślił, by zwierzęta nazwać od popularnych w Skandynawii cukierków. Celem naukowców było ustalenie, które geny odpowiadają za pojawienie się „salmiaków”. By zaleźć odpowiedź, badacze wpierw zajęli się poszukiwaniem odpowiednich kotów. Ogłaszając się w mediach, wytropili ich właścicieli z całej Finlandii. Najpierw testy DNA objęły wszystkie warianty genów, o których było już wiadomo, że odpowiadają za biały kolor kociej sierści. Jednak taka analiza nic nie dała. Żaden ze znanych wariantów genów nie decydował o lukrecjowym futrze „salmiaków”. Po raz pierwszy zbadano, które rasy kotów żyją najdłużej, a które najkrócej. Różnica to kilka lat Masz w planach adopcję lub kupno kota? Sprawdź, jak długo żyją poszczególne rasy kotów. Naukowcy twierdzą, że opracowane przez nich badania mogą pomóc właścicielom czworonogów w podej... Mutacje w genomie „salmiaków” Rozwiązanie zagadki przyniosło dopiero zsekwencjonowanie całego genomu dwóch kotów z biało-szarym futerkiem. Okazało się, że na jednym z chromosomów występuje nieznana dotychczas mutacja zlokalizowana w pobliżu genu KIT. Gen ten wiąże się z różnymi odcieniami białawego umaszczenia u różnych zwierząt domowych. Jak powiedziała Anderson „New Scientistowi” – w DNA „salmiaków” brakowało ogromnej części sekwencji poniżej genu KIT. Wiedząc już, czego szukać, naukowcy opracowali test genetyczny mający potwierdzić, że mutacja odpowiada za lukrecjowe futerko. Test wykonano dla 181 kotów. Tylko trzy spośród nich były „salmiakami”. I wszystkie trzy odziedziczyły odkrytą mutację zarówno po swoim ojcu, jak i swojej matce. Badanie potwierdziło, że wariant genetyczny zmieniający futerko kotów jest recesywny. Czyli – kot musi odziedziczyć go po obojgu rodzicach, żeby mieć biało-szare umaszczenie. W badanej grupie znaleziono również trzy koty, które odziedziczyły „salmiakowy” gen tylko po jednym z rodziców. Nie miały futra „salmiaków”. Pozostałe 175 kotów zaś w ogóle nie było nosicielami wykrytej mutacji. Zdrowe jak „salmiaki” – To futro od lat budziło ogromny podziw – mówi Heidi Anderson. – To naprawdę ekscytujące, że mamy teraz pewne genetyczne wyjaśnienie tego zjawiska – dodaje. W pracy, której jest główną autorką (opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Animal Genetics”), znajdują się jeszcze inne ciekawe informacje o „salmiakach”. Wcześniej podejrzewano, że koty te mogą być niepłodne. Dlaczego? Ponieważ było ich stosunkowo mało w całej kociej populacji. Jednak niedawno kocica-salmiak urodziła cztery kocięta. Tym samym, jak piszą badacze, hipoteza o niepłodności została obalona. Czego jeszcze dowiedzieliśmy się o „salmiakach”? Mają oczy zielone lub żółte, podobnie jak większość swoich pobratymców. Nietypowe umaszczenie zachowują zaś przez całe życie. Źródło: New Scientist, Animal Genetics. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Setki lat temu kolor niebieski królował w tym sudańskim mieście. Unikatowe badania Polaków
Kilkaset lat temu niebieski był jednym z bardziej popularnych kolorów ubrań mieszkańców Starej Dongoli w dzisiejszym Sudanie. Ta barwa miała chronić przed złem.
W tym artykule: Tkaniny Starej Dongoli pod lupą Niebieski – nie tylko ładny, ale i praktyczny Estetyka – kluczowa sprawa Badanie średniowiecznych królestw Sudanu. Polacy w czołówce Współczesna Stara Dongola w Prowincji Północnej w Sudanie to ruiny wielkiego miasta Tungul. To tam Polacy prowadzą badania archeologiczne już od 60 lat. Nasi eksperci mogą pochwalić się licznymi, ciekawymi znaleziskami: fortyfikacjami cytadeli, ruinami katedr i kościołów, malowidłami, a nawet pałacu królewskiego. Teraz przyjrzeli się ubraniom sprzed kilkuset lat, aby lepiej poznać ówczesną modę. Tkaniny Starej Dongoli pod lupą Interdyscyplinarny zespół z Uniwersytetu Warszawskiego poddał badaniom siedemnaście fragmentów tkanin pochodzących z XVI–XVIII wieku. Większość z nich pozyskano z cmentarzysk. – Archeolodzy prowadzący badania w Afryce często mierzą się z brakiem źródeł pisanych. Dominowała tam bowiem tradycja ustnego przekazu informacji. Codzienne życie mieszkańców Starej Dongoli – w tym lokalną produkcję tekstylną i barwiarstwo – można poznać, badając kulturę materialną społeczności – wyjaśnia dr Magdalena Woźniak z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego (CAŚ) UW w komunikacie uczelni. Dlatego analiza zabytkowych tkanin była w zasadzie jedynym rozwiązaniem, aby poznać ówczesną modę. Eksperci stwierdzili, że stosowano zarówno barwniki roślinne, jak i zwierzęce. Bardzo popularny był kolor niebieski. Bawełna – eksportowana nawet z Indii – była barwiona dopiero po dostarczeniu do Egiptu. Niebieski – nie tylko ładny, ale i praktyczny – Badania, które teraz prowadzimy, wskazują, że niebieski był ważnym kolorem. W Dolinie Nilu ma on długą historię, sięgającą starożytności. Być może uważano, że chroni przed złem – opowiada dr Woźniak. – Zdarzało się nawet, że ubrania z bawełny niebarwionej były łatane tkaninami barwionymi na niebiesko, co oznacza, że ten materiał był w Dongoli stale dostępny i istotny dla mieszkańców – dodaje badaczka. Oprócz bawełny chętnie ubierano się w wełniane ubrania. Ta zgubna używka dotarła do Sudanu na początku XVI w. Polscy archeolodzy odkryli jej ślady Najstarsze znane nasiona tytoniu w północno-wschodniej Afryce odkryli archeolodzy pracujący w ramach misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Do Sudanu trafiły w połowie XVII wieku z... Estetyka – kluczowa sprawa Naukowcy przyjrzeli się wzorom, którymi zdobiono ubrania wykonane z najpopularniejszych surowców: bawełny i wełny. – Bawełniane tkaniny są dekorowane przy brzegach. Jest to zwykle od jednego do dwunastu pasów wzoru. Możliwość pozwolenia sobie na więcej barwionej i zdobionej tkaniny świadczyła o zamożności noszących je osób – mówi dr Magdalena Woźniak. Z kolei wełniane tkaniny, częściej niż bawełniane, dekorowano zielonym lub czerwonym kolorem. Popularnym wzorem były też niebieskie pasy. Naukowcy zauważyli, że ubrania wykonane z bawełny były szyte, natomiast w ubraniach wełnianych widać ślady cerowania, reparacji, ale nie szycia. Naukowcy doszli do wniosku, że okrycia wełniane były więc prostsze, często jednoelementowe. Badaniom sprzyjał suchy klimat Doliny Nilu. Dzięki temu organiczne zabytki, takie jak tkaniny zachowują się zdecydowanie lepiej niż na przykład w czasie wykopalisk w Europie. Po ich wydobyciu z piasku w Dongoli były nawet dość miękkie, czasem nawet można było dostrzec kolory bez użycia specjalistycznej aparatury. Badanie średniowiecznych królestw Sudanu. Polacy w czołówce Polscy uczeni są pionierami badań nad średniowiecznymi królestwami nubijskimi w Sudanie. Ekspedycja CAŚ UW pracuje w Starej Dongoli od 1964 roku. Zapoczątkowano je z inicjatywy prof. Kazimierza Michałowskiego. W ostatnich latach prace naukowców w tym miejscu były jeszcze bardziej intensywne. Kierownik ekspedycji, dr hab. Artur Obłuski, otrzymał na ten cel m.in. dwa granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych. Jednak ze względu na sytuację polityczną w Sudanie wstrzymano prace terenowe. Źródło: Archaeometry. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dlaczego większość psów ma ciemne oczy? Nowe badania wyjaśniają ten fenomen
Naukowcy twierdzą, że to ludzie mogą być odpowiedzialni za kolor oczu udomowionych psów. Ciemne i brązowe ubarwienie ma wyglądać mniej groźnie, dlatego w przeszłości, ingerując w ewolucję psa, wybrano ten odcień.
W tym artykule: Kolor oczu psów Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Ludzie mieli wpływ na tę cechę ewolucyjną psów Gdy patrzymy w oczy psów, zazwyczaj widzimy ciepły i brązowy kolor tęczówki. Oczywiście są rasy, które stanowią wyjątek od tej reguły. To między innymi husky syberyjski, owczarek australijski, border collie, dalmatyńczyk, wyżeł weimarski czy catahoula leopard dog. Kolor oczu psów Nowe badanie, które ukazało się właśnie na łamach „Royal Society Open Science” dowodzi, że kolor oczu czworonożnych przyjaciół człowieka zależy w dużej mierze od samego człowieka. Naukowcy przekonują, że ludzie intuicyjnie wybierają psy, które mają ciemniejsze źrenice, ponieważ wyglądają na mniej groźne i bardziej przyjazne. Za badania odpowiadał zespół pod kierunkiem prof. Akitsugu Konno. To behawiorysta z Uniwersytetu Naukowego Teikyo w Japonii. Wraz z kolegami wybrał zdjęcia 33 ras psów (małych i dużych). Badacze edytowali fotografie, aby rozjaśnić lub przyciemnić oczy zwierząt. W ten sposób każdy pies otrzymał dwie „wersje kolorystyczne”. Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Następnie naukowcy pokazali wybrane zdjęcia grupie 142 ochotników (głównie studentów). Badacze chcieli, aby ludzie ocenili psy pod kątem cech, takich jak życzliwość, agresywność, dojrzałość i inteligencja. W artykule naukowym napisano, że ochotnicy dużo częściej oceniali psy z ciemnymi źrenicami jako przyjazne. Wskazywali również, że te zwierzęta wydają się bardziej towarzyskie i mniej agresywne. Co ciekawe, równocześnie uczestnicy badania oceniali te psy jako mniej inteligentne i mniej dojrzałe, przypominające szczenięta. – Uważam, że jaśniejsze tęczówki mają pewną przewagę ewolucyjną w przypadku wilków. Ale udomowienie tych zwierząt spowodowało, że zwierzęta utraciły tę „presję selekcyjną”. U niektórych psów zaczęły pojawiać się ciemniejsze oczy – powiedział cytowany przez „The Guardian” prof. Konno. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Zespół zwrócił uwagę na fakt, że podczas domestykacji wilki z ciemnymi oczami mogły przez lata być faworyzowane przez ludzi. – Skojarzenie ciemnych oczu z niedojrzałością mogło wpłynąć na to, że ludzie chcieli chronić takie czworonogi i opiekować się nimi – twierdzi prof. Konno. Z drugiej strony badanie wykazało, że sam kolor oczu nie był bezpośrednio związany z tym, czy uczestnicy chcieli wchodzić w interakcję z psem. Ludzie mieli wpływ na tę cechę ewolucyjną psów – Nasze odkrycia są zgodne z naszymi oczekiwaniami, że ludzie wolą psy o ciemnych oczach. Wyniki dostarczają zaktualizowanej hipotezy, że psy o ciemnych oczach mogły ewoluować w wyniku nabycia cech wyglądu, które wysyłają do ludzi niezagrażający sygnał wzrokowy – napisali naukowcy. Powszechnie uważa się, że udomowienie psa wydarzyło się ok. 12–10 tys. lat temu. Istnieją jednak badania, które wskazują, że domestykacja mogła mieć miejsce nawet w okresie plejstocenu, od ok. 40 tys. do 15 tys. lat temu. Niezależnie od dokładnej daty, naukowcy twierdzą, że ludzie (nie zawsze świadomie) wybierali psy o określonych cechach. – To logiczne, że kolor oczu byłby jeszcze jednym miejscem, w którym ludzie pozostawili swój ślad – mówi w rozmowie z „Science” Molly Selba, biolożka anatomiczna z University of Maryland Eastern Shore, która nie była zaangażowana w te badania. – Naprawdę lubimy opowiadać historie o udomowieniu psów. Jednak trudno jest przeprowadzić solidne badania o tym, jak to dokładnie wyglądało – mówi w wypowiedzi dla „Science” Jessica Hekman, weterynarka i genetyczka psów z organizacji non-profit Functional Dog Collaborative. – Dowody na to, że ludzie wybierali psy ze względu na ciemne oczy, są przekonujące. Jednak nie jest jasne, czy psy zostały pierwotnie udomowione w ten sposób, czy też jest to zjawisko dużo młodsze. Możliwe jest, że psy nabyły ciemne oczy w ciągu ostatnich kilkuset lat, gdy hodowcy dostosowali się do standardów rasy. Takie ustalenia będą jednak wymagały dalszych badań – dodaje Hekman. Źródło: Royal Society Open Science, Science, The Guardian. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Oceany zaczęły zmieniać swój kolor. To kolejny efekt katastrofalnych zmian klimatycznych
Najnowsze badania wykazały, że w ciągu ostatnich 20 lat zmienił się kolor oceanów. Na razie nie wiadomo, jaki ma to wpływ na ekosystemy, ale naukowcy są zgodni co do jednej rzeczy. To konsekwencja zmian klimatycznych spowodowanych przez człowieka.
W tym artykule: Oceany zmieniają kolor Fitoplankton jest wrażliwy na zmiany klimatyczne Badania potwierdzają niepokojący trend Zmiany trwają od ponad 20 lat W prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature” ukazały się najnowsze badania dotyczące stanu oceanów. Badacze z m.in. MIT i National Oceanography Center twierdzą, że w ciągu ostatnich 20 lat zmienił się kolor wody. Zmiany wystąpiły na obszarze aż 56%, czyli większym niż całkowita powierzchnia lądu na naszej planecie. Badacze nie pozostawiają złudzeń. To konsekwencje zmian klimatycznych, za które odpowiedzialny jest człowiek. Oceany zmieniają kolor Badacze twierdzą, że zmiana najbardziej zauważalna jest w tropikalnych regionach oceanicznych, w pobliżu równika. Tam woda stała się bardziej zielona. Naukowcy w artykule przyznali, że zmiana koloru to również zmiana w morskich ekosystemach w wodach powierzchniowych. To właśnie życie w tej warstwie oceanu ma wpływ na jego kolor. Im mniej życia w danym obszarze, tym jest on bardziej błękitny. Z kolei im więcej organizmów, a głównie fitoplanktonu, tym kolor jest bardziej zielony. Naukowcom na razie nie udało się określić, jak dokładnie zmieniły się ekosystemy, które wpłynęły na kolor wody. – Od lat prowadzę symulacje, które pokazywały, że te będziemy mieli do czynienia ze zmianą koloru wody w oceanach. To, że to się dzieje, nie jest zaskakujące, lecz przerażające. Zmiany te mają bezpośredni związek z wywołanymi przez człowieka zmianami w naszym klimacie – mówi współautorka badania Stephanie Dutkiewicz, starsza pracowniczka naukowa na Wydziale Nauk o Ziemi, Atmosferze i Planetach w MIT. – Te badania stanowią dodatkowy dowód na to, jak działalność człowieka wpływa na życie na Ziemi i oceany w bardzo dużym zakresie – dodaje dr B. B. Cael, główny autor badania z National Oceanography Center w Southampton w Wielkiej Brytanii. Fitoplankton jest wrażliwy na zmiany klimatyczne Fitoplankton to mikroskopijne organizmy roślinne, w tym glony i sinice. Organizmy te żyją głównie w górnej warstwie oceanu i zawierają chlorofil, pigment odpowiedzialny za zmianę koloru wody. Pomaga on planktonowi absorbować światło słoneczne, które wykorzystywane jest do wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla z atmosfery i przekształcania go w cukry. Zmiany klimatu doprowadzają do zmiany koloru Ziemi. Widać to na mapie Zmiany klimatu na całym świecie są odczuwalne inaczej. Wyraźnie pokazują je zdjęcia satelitarne. Naukowcy przypominają, że fitoplankton jest podstawą morskiej sieci pokarmowej. To źródło pokarmu dla bardziej złożonych organizmów, takich jak kryl, ryby, ptaki i ssaki morskie. Właśnie dlatego uwaga badaczy bardzo często jest skupiona na tych stworzeniach. Jest to swoisty wskaźnik, który bardzo dużo mówi o kondycji wszystkich oceanów na planecie. Tym bardziej, że fitoplankton jest bardzo wrażliwy na skutki zmian klimatu. Badania potwierdzają niepokojący trend Jednak obserwacja samego fitoplanktonu w kontekście zmiany koloru wody to za mało. Już 10 lat temu badania wykazały, że wykrycie bardziej złożonych reakcji oraz zależności związanych ze zmianami klimatycznymi, zajęłoby kilkadziesiąt lat. W 2019 roku ten sam zespół naukowców odkrył, że zwiększy się nasycenie kolorów w wielu obszarach oceanicznych. Badacze stwierdzili wówczas, że zmiany te będą tak duże, iż będą widoczne na zdjęciach satelitarnych. To z kolei będzie niczym system wczesnego ostrzegania przez poważnymi zmianami w ekosystemach. Uczeni przewidywali, że takie zmiany powinny być widoczne w ciągu 20 lat monitorowania. W najnowszym badaniu Cael i jego zespół przeanalizowali pomiary koloru oceanów wykonane przez spektroradiometr MODIS (Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer). To wielospektralny skaner optyczno-mechaniczny satelitów Terra i Aqua. Dostarcza danych o rozdzielczości przestrzennej 0,25–1 km/piksel w nadirze. Ze względu na duże pole widzenia (110°) umożliwia on uzyskanie danych dla całej planety nawet dwa razy na dobę. MODIS monitoruje ocean od 21 lat. Naukowcy przyznali, że różnice w kolorze wody są zbyt subtelne, aby zwykły człowiek mógł je odróżnić. Zmiany widać dopiero po dokładnej analizie zdjęć satelitarnych i w wieloletnim przedziale czasowym. Zespół dokonał takiej analizy, bazując na latach 2002–2022. Badania wykazały trend wzrostowy, a nasycenie koloru zmieniało się z roku na rok. Zmiany trwają od ponad 20 lat Badacze porównali nowe badania z modelem, który opracowali w 2019 roku. Ten z kolei symulował kondycję oceanów w dwóch wariantach. Jeden obejmował zwiększenie emisji gazów cieplarnianych, a drugi nie. Okazało się, że sytuacja z ostatnich 20 lat jest zgodna z założeniem badaczy, że kilka dekad wystarczy, aby zaobserwować zmianę koloru wody. To znaczy, że proces ten trwa już od dziesięcioleci i cały czas postępuje. Nowy sposób na globalne ocieplenie? Naukowcy chcą użyźniać oceany z pomocą specjalnie zaprojektowanych nanocząsteczek Badacze chcą jeszcze lepiej wykorzystać oceany do walki z katastrofą klimatyczną. Jak? Proponują opracowanie specjalnych nanocząsteczek, które będą stymulować rozwój fitoplanktonu tak, b... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowy-sposob-na-globalne-ocieplenie-naukowcy-chca-uzyzniac-oceany-z-pomoca-specjalnie-zaprojektowanych-nanoczasteczek-fot-getty-images-e8ed9c0.jpg" width="938" height="623" alt="Nowy sposób na globalne ocieplenie? Naukowcy chcą użyźniać oceany z pomocą specjalnie zaprojektowanych nanocząsteczek (fot. Getty Images)" title="Nowy sposób na globalne ocieplenie? Naukowcy chcą użyźniać oceany z pomocą specjalnie zaprojektowanych nanocząsteczek (fot. Getty Images)" /> – Sugeruje to, że obserwowane przez nas trendy nie są przypadkową zmiennością w systemie ziemskim. Są one zgodne z antropogenicznymi zmianami klimatu – mówi dr Cael. W artykule naukowcy podkreślają, że wyniki ich badaniach są potwierdzeniem, że wielowymiarowe monitorowanie oceanów prowadzi do szybszego i efektywniejszego wykrywania skutków zmian w ekosystemach morskich spowodowanych kryzysem klimatycznym. – Kolor oceanów się zmienił. Niestety, nie możemy jeszcze odpowiedzieć dokładnie na pytanie: jak? Wiemy natomiast, że kolor odzwierciedla fakt, że pod wodą dzieje się coś niepokojącego. Coś, co wpłynie na wszystkie organizmy, które żerują na fitoplanktonie – podsumowuje dr Dutkiewicz. Źródło: Nature. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czy zastanawialiście się kiedyś dlaczego kolor niebieski jest tak rzadki w ubarwieniu żywych organizmów?
Ze względu na rzadkość występowania niebieskiego w przyrodzie, przynajmniej u organizmów żywych (w końcu niebo i oceany są niebieskie), słowo oznaczające kolor niebieski pojawiło się stosunkowo późno w językach całego świata, długo po słowach oznaczających czarny, biały, czerwony i żółty.
W tym artykule: Od starożytnego Peru do Van Gogha Jak przedstawia się sytuacja w kwestii niebieskiego w świecie zwierząt? Dlaczego ludzkie oko widzi niebieski? Jedna z teorii językowych mówi o tym, że nazwa koloru w ludzkim języku jest potrzebna dopiero wtedy, gdy istnieje odpowiedni barwnik. Innymi słowy, gdy można oddzielić kolor od jego przedmiotu. W przeciwnym razie, tak naprawdę wystarczy nazwa przedmiotu i można obejść się nazwy dla koloru. Co ciekawe, w większości kultur na całym świecie znalezienie niebieskiego pigmentu i idące za tym farbowanie przedmiotów na ten kolor nastąpiło dość późno w porównaniu z innymi kolorami późno. Odzwierciedleniem tego są przykłady w lingwistyce. Od starożytnego Peru do Van Gogha Najwcześniejsze użycie niebieskiego barwnika miało miejsce około 6000 lat temu na terenach dzisiejszego Peru. Doświadczenie w używaniu koloru niebieskiego mieli też starożytni Egipcjanie. By tworzyć niebieski pigment, łączyli oni krzemionkę, tlenek wapnia i tlenek miedzi co dawało efekt w postaci „irtyu” - utrzymujący swoją barwę przez długi czas niebieski pigment używany do dekoracji posągów. Ultramaryna, jaskrawy niebieski pigment uzyskiwany ze szlifowania lapis lazuli, był swego czasu niezwykle cenny, a jego wartość można było porównać nawet ze złotem! Rzadkość występowania niebieskiego sprawiała, że przez tysiące lat ludzie postrzegali go jako kolor o unikalnym charakterze, co przekładało się na jego wysoki status. W hinduskiej mitologii np. niebieski jest związany z hinduskim bóstwem Krishna. Do słynnych artystów, którzy byli zafascynowani kolorem niebieskim należeli m.in. Michał Anioł, Gauguin, Picasso czy Van Gogh. Jednym ze źródeł tej fascynacji była względna rzadkość występowania tej barwy w naturze. Niebieski był kolorem unikatowym przez co napędzał wyobraźnię i niósł ze sobą szczególne znaczenie. Tyle jeśli chodzi o nas, ludzi. Jak przedstawia się sytuacja w kwestii niebieskiego w świecie zwierząt? Niebieskie kolory u zwierząt nie biorą się z chemicznych pigmentów. Są dziełem praw fizyki. Owady o niebieskich skrzydłach jak np. motyle posiadają skrzydła zbudowane ze skomplikowanych, warstwowych nanostruktur. Oddziaływują one ze światłem w taki sposób, że większość kolorów jest pochłaniana i tylko niebieski jest od nich odbijany. Podobny optyczny efekt występuje w strukturach budujących pióra ptaków takich jak Modrosójki błękitnej (Cyanocitta cristata), łuski gatunku ryb o nazwie Pokolec królewski (Paracanthurus hepatus) czy jaskrawych plamach na ciele ośmiornic z gatunku Hapalochlaena maculosa. W przypadku ssaków, niebieski występuje jeszcze rzadziej. Można go zauważyć mając do czynienia z niektórymi gatunkami wielorybów i delfinów, choć w tym przypadku można mówić jedynie o niebieskawym odcieniu. Nasycony niebieski można spostrzec u ssaków naczelnych, takie jak małpy z gatunku o nazwie Rokselana złocista (Rhinopithecus roxellana) które mają pyski o niebieskim ubarwieniu, lub u Mandryla barwnolicego (Mandrillus sphinx) który ma niebieski pysk i zad. Co ciekawe jednak, futro, które jest przecież wszechobecne u ssaków lądowych, nigdy nie jest naturalnie jasnoniebieskie. Naukowcy odkryli ostatnio, że futro Dziobaka australijskiego (Ornithorhynchus anatinus) daje odblask w odcieniach niebieskiego, gdy jest wystawione na działanie promieni ultrafioletowych (UV). Dlaczego ludzkie oko widzi niebieski? Zanim przejdziemy do roślin, warto nieco rozwinąć temat tego, jak to się dzieje, że widzimy kolor niebieski (i w ogóle jakiekolwiek kolory). Kiedy ludzkie oko widzi jakiś obiekt (a mózg interpretuje go) jako niebieski dzieje się tak dlatego, że pochłania on czerwoną część widma światła. Przedmiot wydaje się nam niebieski, ponieważ ten kolor jest częścią widma, którą kwiat odbił pochłaniając inne barwy. W spektrum światła widzialnego, czerwony posiada długie fale, co oznacza, że w porównaniu z innymi kolorami ma bardzo niską energię. W związku z tym, aby przedmiot wyglądał dla nas na niebieski, musi być pokryty (lub musi wyprodukować jeśli chodzi o organizmy żywe), cząsteczkami które mogą zaabsorbować bardzo małe ilości energii, tak aby zaabsorbować czerwoną część widma o niskiej energii. W przypadku roślin, wytworzenie takich cząsteczek, które muszą mieć duże rozmiary i złożoną budowę, jest stosunkowo trudne. Dlatego też niebieskie kwiaty są produkowane przez mniej niż 10% z prawie 300 000 gatunków roślin kwitnących na świecie. Jednym z możliwych czynników ewolucji niebieskich kwiatów jest to, że niebieski jest bardzo dobrze widoczny dla zapylaczy, takich jak pszczoły, a produkcja niebieskich kwiatów może przynieść korzyści roślinom w ekosystemach, w których konkurencja o to, na którym kwiatku usiądzie zapylający owad jest wysoka.
Jakiego koloru jest piłka tenisowa? Odpowiedź jest skomplikowana, i zależy od tego, kogo spytać!
Jak sądzicie? Piłka do tenisa jest zielona czy żółta? Opinie są podzielone, więc jak ustalić jedną wersję?
W tym artykule: Kiedyś białe lub czarne. A dziś? Nazywanie kolorów nie jest naszą najmocniejszą stroną Ranne ptaszki i nocne sowy widzą inaczej? Kiedyś białe lub czarne. A dziś? Według Wikipedii „Piłki tenisowe są fluorescencyjnie żółte na dużych imprezach sportowych, ale w grze rekreacyjnej mogą być praktycznie dowolnego koloru" - tak mówi definicja na stronie poświęcona piłkom tenisowym. Popularny producent piłek tenisowych Gamma Sports nazywa kolor swoich piłek „wzrokowo żółtym” (ang. optical yellow). Oficjalny organ zarządzający tenisa na całym świecie, Międzynarodowa Federacja Tenisowa (ITF) informuje, że piłki tenisowe były kiedyś białe lub czarne. Pojawienie się telewizji zmieniło ten stan rzeczy. Widzowie mieli problem z dostrzeżeniem piłek tenisowych, które bardzo szybko przemieszczały się po kortach w telewizyjnych transmisjach, więc ITF nakazała turniejom rozpoczęcie używania żółtych w 1972 roku (choć trzeba zaznaczyć - białe nadal były dozwolone). Nowa zasada mówiła, że „piłka powinna mieć jednolitą powierzchnię zewnętrzną składającą się z pokrycia z tkaniny i powinna być w kolorze białym lub żółtym". Skąd w takim razie, tak wielu ludzi twierdzi, że piłki tenisowe są jasno-zielone? I co sądzi na ten temat Bevil Conway, naukowiec z katedry badań nad wzrokiem w amerykańskim Narodowym Instytucie Zdrowia, który zajmuje się zawodowo badaniem percepcji kolorów? „Wydaje mi się, że są żółte" - mówi. „Muszę jednak zaznaczyć, że decyzję na ten temat podejmuję w równym stopniu na podstawie tego, co myślę, że wiem o piłkach tenisowych - że są żółte, jak i tego, jaki kolor zapamiętałem, kiedy ostatnio jakąś widziałem", powiedział. Conway wskazał na banany jako ciekawy przykład tego zjawiska. „Banany mogą mieć różne kolory - zielone, gdy nie są jeszcze dojrzałe, brązowe, gdy zbyt długo leżakują. Ale banany określamy jako żółte. Robimy tak, ponieważ to jest ich stan, kiedy się nimi interesujemy" - powiedział. Nazywanie kolorów nie jest naszą najmocniejszą stroną Czerwony, zielony, niebieski i żółty to „unikalne odcienie", kolory, które ludzki wzrok postrzega jako czyste, a nie jako mieszankę dwóch lub więcej barw. Wśród tych odcieni, „żółty jest najbardziej precyzyjnie identyfikowany przez ludzi", twierdzi Conway. To świadczy o tym, że ludzie mogą łatwo odróżnić żółty od innych kolorów. Ale jak ten żółty powinien być opisany, to już inna kwestia. „Żółty przedstawia interesujący paradoks: jest łatwy do rozróżnienia, ale nazwanie go nie idzie nam tak dobrze, jak w przypadku innych kolorów, takich jak czerwony i pomarańczowy" - mówi Conway. Innymi słowy, ludzie są dobrzy we wskazywaniu na np. żółty żeton w stosie innych i mówieniu, że to jest żółty. Ale jeśli pokazuje się im żółty żeton osobno i zapyta jaki to kolor, ludzie stają się mniej pewni w jego nazwaniu. W niedawnym badaniu, którego współautorem był Conway, a w którym badano ludzi mówiących trzema różnymi językami - amerykańskim angielskim, boliwijskim hiszpańskim i amazońskim językiem zwanym Tsimane - naukowcy odkryli, że „systemy językowe ludzi z kultur o niewielkiej ekspozycji na industrializację są dość słabe w komunikowaniu właśnie koloru żółtego". Co więcej, wg Conwaya, również zielony sprawia nam kłopoty: „Ogólnie rzecz biorąc, jesteśmy jako ludzie naprawdę kiepscy, we wszystkich kulturach, w komunikowaniu zielonego". Conway i inni eksperci wyjaśniają, że różnice w opiniach na temat kolorów i tego jak je charakteryzujemy, wynikają ze sposobu, w jaki ludzki mózg ewoluował, aby postrzegać światło. W ciągu dnia doświadczamy różnych rodzajów ciepłego i chłodnego światła. Ciepłe światło pochodzi z np. zachodów słońca i żarówek (ale nie świetlówek!), a niebieskie z zachmurzonego nieba i ekranów komputerowych, by wymienić tylko kilka przykładów. Ranne ptaszki i nocne sowy widzą inaczej? Kiedy patrzymy na dany obiekt w różnych rodzajach światła, nasz mózg dokonuje istotnych korekt kolorystycznych, które pozwalają nam widzieć obiekt w stabilnym kolorze w większości warunków oświetleniowych. Conway twierdzi w dodatku, że sposób, w jaki ludzie postrzegają piłki tenisowe, może mówić coś o ich stylu życia. Ranne ptaszki mają dużo ekspozycji na niebieskie światło dzienne, co oznacza, że mają tendencję do odrzucania chłodnych kolorów i w efekcie do postrzegania piłki tenisowej jako żółtej. Nocne sowy, z kolei, spędzają większość czasu przy sztucznym, ciepłym świetle, co oznacza, że ich mózgi nie zwracają dużej uwagi na ciepłe kolory i widzą piłkę tenisową jako zieloną. „Podkreślam, że to tylko teoria i potrzebujemy wielu danych na jej poparcie, zanim uwierzę, że to prawda", zaznacza Conway. Wypada tylko czekać na wyniki kolejnych badań, a ja, piszący ten tekst swoim zwyczajem w nocy, mogę zdradzić, że dla mnie, piłki tenisowe - jak na nocną sowę z teorii Conwaya przystało, zawsze były zielone!
Jak przygotować się do wędrówki po górach? Poradnik dla początkujących
Ważne, by do pierwszego po dłuższej przerwie wyjścia w góry dobrze się przygotować. Wyprawa w góry to wyzwanie, niezależnie od pory roku. Poza tym: nie daj się zwieść kolorom szlaków.
Zobacz, jak przygotować się do wyprawy w góry >>>
Setki kolorowych posągów. Świątynia Minakszi zapiera dech
Świątynia Minakszi w Południowych Indiach to miejsce wyjątkowe, nawet w tak fascynującym i pełnym tajemnic kraju wyróżnia się na tle innych.
W środku starożytnego miasta Manduraj znajduje się jeden z największych zespołów świątynnych w Indiach. Gigantyczna świątynia jest codziennie miejscem docelowym dla około 15 tysięcy pielgrzymów z prowincji Tamilnadu. Miejsce to poświęcone jest Minakszi, jednego z wcieleń hinduskiej bogini Parwati, opiekunce rodziny, Bogini Matce i symbolu opiekuńczej kobiecości. Jej przydomek Minakszi oznacza "rybio-oką" co dla hindusów oznacza kobietę o idealnym kształcie oczu. Reprezentuje miłość i płodność. Sama świątynia jest jednocześnie przedstawieniem boskiego związku między nią a Śiwą. Każdego wieczoru Sundareshvara (to jedno z 1008 Śiwy) jest przenoszony do srebrnej sypialni Minakszi w barwnej procesji by następnego ranka podczas porannych modłów wrócić do swojej kaplicy. Świątynia została zbudowana w stylu drawidyjskim, charakterystycznym dla południowych Indii. Wysokie mury posiadają cztery gopury, czyli bardzo wysokie bramy, zwężające się uskokowo ku górze. Każda z nich zwrócona jest w innym kierunku świata i udekorowana dziesiątkami posągów przedstawiających zwierzęta, bogów, demony i ludzi. Do tego kompleks ma aż 14 wież, które co 12 lat są odnawiane i malowane. Sala Tysiąca Filarów także może poszczycić się pięknymi rzeźbami w każdym z nich. Obecnie znajduje się tam muzeum. Pierwszą świątynię w tym miejscu wybudowali Tamilowie, w XIV wieku zburzyli ją muzułmańscy najeźdźcy. Po 250 latach budynek zrekonstruowano, a w XVI wieku ozdobiono i nadano mu znany dziś olśniewający kształt. Wielu uważa, że miejsce to jest takim samym skarbem nad Południowych Indii co Taj Mahal dla Północnych. Opracowanie: Błażej Grygiel Źródło: National Geogrpahic Travel
Wiemy jak kameleon zmienia kolor! Wszystko przez kryształki pod skórą
Język dłuższy od ciała, wystrzelający w ułamku sekundy, by schwytać owada. Nadzwyczajny wzrok zawdzięczany oczom, które obracają się niezależnie od siebie w kopulastych wieżyczkach. A my zdradzamy tajemnicę jak zmienia kolor.
Pośród tych anatomicznych dziwactw kameleon najbardziej znany jest z jednego, odnotowanego już przez Arystotelesa – skóry zmieniającej kolor. Obiegowy mit mówi, że stworzenia te przybierają kolor tego, czego dotkną. Choć niektóre zmiany kolorów rzeczywiście pomagają im wtapiać się w otoczenie, przemiany te są w rzeczywistości fizjologiczną reakcją służącą głównie komunikacji i wyrażaniu tego, co jaszczurkę porusza: umizgów, współzawodnictwa, napięć związanych ze środowiskiem. Tak w każdym razie uważa się dzisiaj. Ostatnio naukowcy dokonali ważnych odkryć w dziedzinie fizjologii kameleonów, obserwując je w niewoli. A przyszłość tych jaszczurek na wolności nie jest pewna. Gdy Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) opublikowała w 2014 r. nową Czerwoną Listę z oceną sytuacji kameleonów, uznała w niej co najmniej połowę gatunków za zagrożone lub temu bliskie. Z ponad 200 gatunków kameleonów około 40 proc. można spotkać na Madagaskarze. Większość pozostałych zamieszkuje kontynent afrykański. Dzięki testom DNA niektóre kameleony, wyglądające nieomal identycznie, okazały się odrębne genetycznie. Ponad 20 proc. znanych gatunków zidentyfikowano w ciągu ostatnich 15 lat. Wyjaśnienie ubarwienia kameleona też ewoluowało z upływem czasu, a na początku tego roku, po opublikowaniu badań Michela Milinkovitcha, zmieniło się radykalnie. Naukowcy od dawna uważali, że kameleon zmienia kolor w wyniku przesuwania się pigmentów wzdłuż żyłkowatych wypustek komórek skóry. Milinkovitch, genetyk ewolucyjny i biofizyk, twierdzi, że ta teoria nie ma podstaw, bo istnieje wiele zielonych kameleonów, które nie mają zielonych pigmentów w komórkach skóry. Dlatego wraz z kolegami z Uniwersytetu Genewskiego zaczął, jak mówi, łączyć fizykę z biologią. Pod warstwą pigmentacyjnych komórek skóry znaleźli inną warstwę komórek, zawierających kryształy o skali nano ustawione w trójkątną siatkę. Poddając próbki kameleoniej skóry ciśnieniu i działaniu związków chemicznych, badacze odkryli, że te kryształki można „dostroić”, zmieniając odległości pomiędzy nimi. To z kolei wpływa na kolor światła, które odbija ich sieć. Gdy odległości między kryształkami rosną, odbite światło zmienia kolor od niebieskiego, poprzez zielony, żółty i pomarańczowy, aż do czerwonego. Ten kalejdoskopowy pokaz często można obserwować u niektórych kameleonów lamparcich, gdy przechodzą od stanu odprężenia do wzburzenia lub miłosnych uniesień. Zarówno samce, jak i samice kameleonów są poligamiczne. Większość gatunków składa jaja, niektóre wydają młode na świat w przezroczystych, kokonopodobnych workach. Nie wychowują potomstwa, młode muszą sobie radzić same od chwili narodzin lub wyklucia. Aby unikać polujących na nie ptaków i węży, zwierzęta te wykształciły nowatorskie sposoby ukrywania się. Większość z nich to gatunki nadrzewne. Gdy spłaszczą swoje ciała, stają się wystarczająco smukłe, by się schować za gałęzią. Kameleony żyjące na ziemi potrafią z kolei udawać zmięte liście. Mimo to jedne i drugie są bezradne wobec gospodarki wypaleniskowej, która niszczy ich siedliska. IUCN wylicza dziewięć gatunków jako krytycznie zagrożone wyginięciem, 37 uznaje za zagrożone, 20 – narażone na niebezpieczeństwo, a 35 – prawie zagrożone. Tekst Patricia Edmonds
Ta przepiękna kolekcja zdjęć zabierze was w podróż po całym globie, zapnijcie pasy - choć jedyne wstrząsy jakie przewidujemy to te estetyczne.
Zobacz fantastyczną galerię kolorów świata! Zdjęcia powstały dzięki wkładowi społeczności fotograficznej Your Shot:
Nazywając kolory domów Burano, można by napisać książkę. Fotografka postanowiła pokazać ich piękno za pomocą kolażu
Tu nie ma dwóch takich samych domów, a z pewnością dwóch w tym samym kolorze. Anna Pajerska, fotografka znana z kolorowych kolaży, tym razem ruszyła szlakiem kamienic Burano.
Kolaż z podróży Anna Pajerska nie pierwszy raz pokazuje nam, jak kolorowy jest otaczający świat. W podróż rusza z aparatem. W miastach, które zwiedza, szuka motywów przewodnich. Jak w Londynie, w którym zainspirowały ją kolorowe drzwi. Fotografce udało się stworzyć kolejny kolorowy kolaż - tym razem z wyspy Burano. – Miejsce jest niezwykłe. Już krótki spacer po wyspie pozwala się poczuć jak w innym świecie – mówi Pajerska. Odcienie Burano Ta - położona w pobliżu Wenecji - wyspa słynie z przemysłu koronkowego i bajecznie pomalowanych domów. Tylko nazywając ich odcienie, można by napisać książkę! Kolory domów na Burano rzadko się powtarzają, a wszystko za sprawą przemyślanej polityki lokalnych władz. Mieszkańcy, by pomalować własny dom, muszą zwrócić się do urzędu o pozwolenie, a do podania dołączyć próbkę farby. Dzięki tej metodzie Burano wygląda wyjątkowo i jego architektura nie ma nic wspólnego z nudą. I to właśnie kolorowe domy Burano zainspirowały Pajerską. - Postanowiłam pokazać ich piękno, zbierając je w całość – mówi fotografka. Zestawione w kolaż robią wrażenie!
Ten barwnik może doskonale sprawdzić się w kryminologii. Używali go starożytni Egipcjanie
Kiedyś zdobił grobowce, dziś może pomóc śledczym.
Błękit egipski, najstarszy znany barwnik syntetyczny, opracowany jakieś 5250 lat temu w krainie faraonów, jest znajdowany w farbach, które do dziś zdobią starożytne rzeźby, sarkofagi i ściany grobowców. Współczesnych naukowców intrygowała trwałość jego barwy, więc już kilkadziesiąt lat temu zbadali skład chemiczny pigmentu. W bliższych nam czasach odkryli, że poddany działaniu pewnego rodzaju światła emituje on promieniowanie bliskie podczerwieni. Obecnie badacze zademonstrowali kryminalistyczny potencjał tej rzadkiej, niewidocznej luminescencji. Na miejscu zbrodni policja może oprószyć odpowiednie powierzchnie proszkiem w kontrastującym kolorze, który przywiera do odcisków linii papilarnych, dając wizualny dowód obecności określonej osoby w danym miejscu. Tyle że uzyskanie tych odcisków z powierzchni błyszczących lub bardzo wzorzystych bywa trudne. I tu rozwiązaniem dla śledczych może być błękit egipski. Pigment nanosi się pędzelkiem w zwykły sposób, ale potem powierzchnia jest fotografowana w białym świetle za pomocą specjalnego aparatu z filtrem wrażliwym na promienie bliskie podczerwieni. Jeśli odciski palców istnieją, jarzą się wyraźnie na uzyskanym zdjęciu. Simon Lewis, australijski chemik kryminalistyczny, członek zespołu badawczego, twierdzi, że pewna firma już teraz sprzedaje ten proszek. – Spodziewamy się, że niebawem będzie wykorzystywany przez organy ścigania. Tekst: A.R. Williams
"Pokaż mi okładkę swojego paszportu, a powiem ci, kim jesteś". Sprawdzamy, co oznacza kolor paszportu
Okazuje się, że kolor paszportu nie jest przypadkowy.
Co się dzieje, kiedy kameleon spogląda w lustro? Nie zgadniesz
Na przykład samce potrafią... stać się bardzo emocjonalne.
Ekipa serii Weird Animal Question of the Week lubi trochę żartować, ale tym razem zastanawiamy się, czy nie przyszedł najwyższy czas na swego rodzaju refleksję nad następującym pytaniem: „Jakiego koloru byłby kameleon w pokoju pełnym luster”? Samiec w lustrze Kolory kameleona są nie tylko kamuflażem – twierdzi Eli Greenbaum, genetyk ewolucyjny na University of Texas w El Paso – one również zmieniają się pod wpływem zmian temperatury lub emocji. A samce robią się emocjonalne, kiedy widzą innych samców – potencjalnych rywali w zdobywaniu samic lub siedlisk. - Samce kameleonów w większości przypadków od razu zmieniają kolor w odpowiedzi na widok innego samca, a w tym konkretnym przypadku na swój widok w lustrze – tłumaczy Daniel F. Hughes, doktorant w laboratorium Greenbauma. By zilustrować swój przykład, Hughes odsyła do filmu przedstawiającego samca kameleona lamparciego, gatunku występującego na Madagaskarze, który właśnie tak się zachowuje. Samiec na widok „przeciwnika” pobudza się i zmienia kolory z moro i zielonego na żółty, pomarańczowy a nawet czerwony – wyjaśnia Michel C. Milinkovitch, biofizyk z Uniwersytetu Genewskiego. Pomaluj mój świat W 2015 roku Milinkovitch i jego współpracownicy wyjaśnili, w jaki sposób te zwierzęta zmieniają kolory. Naukowcy wcześniej myśleli, że zmiany ubarwienia kontrolowane są przez komórki zawierające pigmenty znajdujące się na powierzchni skóry. Odkryto jednak, że siatka nanokryształów w innej warstwie komórek skórnych zmienia się, by w inny sposób odbijać światło. Kiedy kameleony są spokojne, nanokryształy znajdują się blisko siebie i odbijają niebieskie i zielone światło, co daje im ich zielony kolor. Jednak w momencie wzburzenia odległość między nanokryształami wzrasta. To sprawia, że wnika więcej światła o dłuższych falach, jak jasnoczerwone i pomarańczowe, dzięki czemu samce wyróżniają się wśród przeciwników. Badania prowadzone przez Russella Ligona z Arizona State University wykazały, że pokonane samce ciemnieją, komunikując ty samym: „Proszę, zostawcie mnie w spokoju”. To ważna umiejętność, ponieważ ciężko jest uciekać tym powolnym gadom. Malowane lale A jak zachowują się samice? Samice zmieniają kolory, by komunikować swój status seksualny samcom – mówi Hughes. Na przykład samice kameleonów pospolitych pokazują żółte kropki, by sygnalizować gotowość na seks, jak wynika z badań przeprowadzonych w 1998 roku. Sygnały społeczne wysyłane przez samice są rzadsze „ponieważ to one wybierają, a z kolei samce rywalizują, by je wybrać”. A co jeśli samica spojrzy na siebie w lustrze? Hughes odpowiada, że jej reakcja powinna być bardziej subtelna – choć wiedza na temat żeńskich kameleonów nie jest jeszcze wystarczająca, by wiedzieć na pewno – dodaje. „Komunikacja między samicami ogólnie nie jest dobrze rozumiana” i może być mniej oczywista niż porozumiewanie się samców – twierdzi Hughes. A my powinniśmy zzielenieć z zazdrości na widok zwierzęcia, które patrzy w lustro i niewiele chce w sobie zmienić. Tekst: Liz Langley Źródło: National Geographic News Ten człowiek jest chyba ze stali! Zobacz film o wyróżnionym przez nas nagrodą Traveler w kategorii "Wyczyn Roku"! View oEmbed on the source website