Archeologiczna sensacja w Opolu. DNA ujawniło tajemnicę szkieletów zastygłych w miłosnym uścisku
Opolskie odkrycie archeologiczne nabrało zupełnie nowego znaczenie. Więzi łączące średniowieczną parę, której przytulone do siebie szkielety zostały odkryte pod katedrą, mogą być kompletnie inne od tego, co zakładały naukowe hipotezy. W grobie pochowano bowiem osoby tej samej płci.
Od momentu odkrycia tajemniczego pochówku przy XIII-wiecznej Katedrze Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu wierzono, że parę odnalezionych szkieletów łączyło uczucie typowe dla kochanków. Najnowsze badania dowiodły, że pozostałości ciał należą do dwóch, niespokrewnionych ze sobą kobiet. To najwcześniejszy dowód na pochówek osób tej samej płci w średniowiecznej Polsce. Podziemny uścisk w Opolu Najnowsze ustalenia naukowców są owocem prac archeologicznych prowadzonych w Opolu w latach 2022–2023. Badacze odkryli tam wówczas łącznie 46 pochówków: 36 na cmentarzu przykościelnym oraz 10 wewnątrz samej świątyni. Wśród nich znajdował się ten najbardziej intrygujący – grób pary zastygłej w czułym uścisku. Podczas gdy jedna z osób spoczywała płasko na plecach, co było typowe dla średniowiecznych obyczajów pogrzebowych, ułożenie drugiej było całkowicie unikatowe. Zmarłą osobę ułożono na boku lub brzuchu z prawą nogą zgiętą w kolanie tak, by okalała kończynę towarzysza. Całość dopełniał niezwykły układ ramion: prawe wsunięto pod szyję drugiej osoby, lewe zaś spoczywało na jej klatce piersiowej. Ta zaskakująca figura tworzyła uścisk, jakiego nie powstydziliby się najbliżsi sobie kochankowie. Nie bez znaczenia pozostaje również lokalizacja grobu. Ciała złożono w bezpośrednim sąsiedztwie ścian świątyni. W średniowieczu było to miejsce prestiżowe i wysoce pożądane, zarezerwowane niemal wyłącznie dla ówczesnych elit. Uczucie zapisane w DNA Aby zidentyfikować ciała zmarłych, naukowcy posłużyli się analizą DNA. Badacze pobrali próbki z zębów trzonowych oraz kości skalistej, która słynie z idealnego konserwowania DNA. Otrzymane wyniki obaliły dotychczasowe hipotezy archeologów. Okazało się, że w uścisku spoczywały dwie kobiety, których nie łączyły bliskie więzy krwi. Szczegółowa analiza kośćca wykluczyła zarówno gwałtowną śmierć w wyniku przemocy, jak i epidemię dżumy czy inne groźne infekcje. Badaczom udało się również ustalić ich pochodzenie. Profil genetyczny zmarłych odpowiadał ówczesnym mieszkańcom Europy Środkowo-Wschodniej, co potwierdza ich lokalne korzenie. Tajemnica grobowej relacji Wyniki badań genetycznych ostatecznie obaliły dotychczasowe hipotezy. W wspólnym grobie spoczywały dwie kobiety, które w chwili śmierci były w podobnym wieku – miały około 40 lat. Relacja łącząca zmarłe pozostaje jednak zagadką. Eksperci wskazują na szereg możliwości: ich więź mogła mieć charakter duchowy, zawodowy, instytucjonalny lub po prostu wynikać z głębokiej zażyłości osobistej. Naukowcy biorą pod uwagę także zjawisko tzw. pokrewieństwa fikcyjnego – zwyczaju, w ramach którego osoby niespokrewnione budowały relacje równie silne jak rodzinne, opierając je na wspólnej tożsamości, adopcji czy strategicznych sojuszach społecznych. Choć dokładna natura tej bliskości prawdopodobnie już na zawsze pozostanie tajemnicą, odkrycie to jawi się jako jedno z najistotniejszych w ostatnich latach. Fakt, że w prestiżowym miejscu pochowano dwie niespokrewnione kobiety w tak czułym uścisku, rzuca zupełnie nowe światło na niezwykłą złożoność relacji społecznych w średniowieczu. Źródło: ScienceX Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
Dziś Casanova znany jest przede wszystkim jako jeden z najsłynniejszych kochanków w historii. Ale Wenecjanin był kimś więcej niż tylko kobieciarzem. Był bez wątpienia oszustem i przestępcą, który nieraz trafił do więzienia, samozwańczym alchemikiem, szpiegiem, duchownym, ale też znakomitym obserwatorem i wysokiej klasy intelektualistą. Jego krótki pobyt w Polsce zaowocował brzemiennym w skutkach pojedynkiem i trzytomowym dziełem „Historia niepokojów w Polsce”.
Spis treści: Czarownica z Murano Przystojny uwodziciel Bractwo wolnomularskie 300-letni alchemik Warszawski skandal Historia jego życia Giacomo Casanova, najstarszy z sześciorga dzieci aktorów Gaetano Giuseppe’a Casanovy i Zanetty Farussi z Wenecji, urodził się 2 kwietnia 1725 roku. Rodzina nie posiadała majątku, tytuł szlacheckich ani niczego, co dawałoby oparcie i pozwoliło na spokojne życie. W dodatku rodzice dużo podróżowali, przez co Giacomem i jego rodzeństwem zajmowała się babka. Czarownica z Murano Giacomo był dzieckiem inteligentnym, ale chorowitym. Aby odpędzić od wnuka złe duchy, babka wezwała czarownicę z wyspy Murano. Tej samej, która od średniowiecza słynie z wyrobu wyjątkowego szkła, nazywanego weneckim. Czarownica wysmarowała chłopca odchodami nietoperzy i masą innego paskudztwa, lecz o dziwo ta specyficzna kuracja przyniosła znakomite rezultaty. Tak dobre, że kila lat później, mając 12 lat Giacomo rozpoczął studia na Uniwersytecie w Padwie. W tamtych czasach dzieci szybko trafiały na uniwersytety. Niekoniecznie dlatego, że były nad wyraz rozwinięte. Po prostu edukację akademicką rozpoczynano znacznie wcześniej. W tym czasie dał się też poznać jako kochanek, a historie o jego uroku i sprawności seksualnej rozchodziły się pocztą pantoflową. Przystojny uwodziciel Faktem jest, że Giacomo wyróżniał się na tle innych mężczyzn. Był bardzo wysoki, miał ponad 186 cm wzrostu, ciemną karnację, ciemne włosy i brązowe oczy. Gdy połączy się to z niewątpliwą inteligencją i ujmującym sposobem bycia, mamy przepis na mężczyznę budzącego powszechne zainteresowanie. Kłopot w tym, że możliwości intelektualne i towarzyskie Casanovy nie szły w parze z tymi finansowymi. Pracował jako sekretarz, był przez pewien czas duchownym. Jednak jego kariera kościelna nie trwała długo. Długi hazardowe zaprowadziły go do więzienia. Po wyjściu na wolność stwierdził, że zostanie żołnierzem. „Kupiłem długi miecz i, z elegancką laską w dłoni, w dopasowanym kapeluszu z czarną kokardą, z przyciętymi bokobrodami i długim sztucznym warkoczem, ruszyłem, by olśnić całe miasto” – pisał w swoich pamiętnikach. Ta kariera również nie trwała długo i nie przyniosła oczekiwanych zarobków. Po powrocie do rodzinnej Wenecji zatrudnił się jako skrzypek w teatrze San Samuele. Po jednym z przedstawień uratował życie senatorowi Matteo Bragadinowi, który doznał ataku serca. Senator zaczął traktować go jak syna, co pozwoliło Casanovie na hulaszcze życie. Bractwo wolnomularskie Kolejne lata życia Casanovy to niemal nieustanne, często wymuszone podróże. I tak w 1750 roku znalazł się w Lyonie, gdzie przystąpił do wolnomularzy. To sprawiło, że przez resztę życia stykał się z wyjątkowymi ludźmi. W trakcie licznych pobytów w Paryżu spotkał m.in. madame de Pompadour, hrabiego de Saint-Germain, d’Alemberta oraz Rousseau. Korespondował oraz spotykał się z Wolterem. Po prelekcji o przyszłości transportu poznał i zaprzyjaźnił się z Benjaminem Franklinem. Podczas pobytu w Pradze w 1787 roku poznał Mozarta i wsparł swoim doświadczeniem uwodziciela Lorenzo Da Pontema, autora libretta do opery „Don Giovanni”. Legenda głosi, że był również na premierze opery. Jego życie było barwne, bogate w wydarzenia, przyjaźnie i nie zawsze legalne próby zdobycia pieniędzy. 26 lipca 1755 roku został aresztowany przez państwową wenecką inkwizycję i osadzony w celi pod Pałacem Dożów. Powodem osadzenia miły być jego skandaliczne romanse z zamężnymi kobietami, zakonnicami i dziewicami, hazard oraz związki z masonerią. Oficjalnie zatrzymano go za publiczne zniewagi wobec świętej religii. W więzieniu spędził 13 miesięcy. Wreszcie udało mu się uciec wraz z innym osadzonym. Historię tę opisze później w „Moja ucieczka z Więzienia Ołowianego”. 300-letni alchemik Po ucieczce z więzienia udał się do Paryża, gdzie udawał alchemika. Twierdził, że ma 300 lat i potrafi tworzyć diamenty. Zwrócił uwagę pewnego hrabiego, który uznał, że jego talent do kłamstwa czyni go świetnym szpiegiem. Jedną z misji była sprzedaż obligacji państwowych w Amsterdamie. Szybko dorobił się fortuny, którą równie szybko stracił, głównie na swoje liczne kochanki. Zadłużony i ścigany przez wrogów znów musiał uciekać. W 1760 roku, będąc bez grosza, przyjął nową tożsamość – „Chevalier de Seingalt”. Wrócił do Paryża i przekonał arystokratkę, że potrafi ją magicznie odmłodzić. W Anglii dostał się na audiencję u samego króla Jerzego III. Wreszcie trafił do Petersburga, gdzie usilnie próbował zainteresować sobą Katarzynę Wielką. Miał pecha, bo imperatorowa właśnie zakochała się bez pamięci w Potiomkinie i Wenecjanin nie zrobił na niej większego wrażenia. Warszawski skandal W październiku 1765 roku przybył z Petersburga do Warszawy, gdzie został życzliwie przyjęty przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, jednak nie otrzymał wyczekiwanej posady królewskiego sekretarza. Tym razem również poszło o romans. Casanova smolił cholewki do włoskiej tancerki Teresy Casaci. Traf chciał, że ta była kochanką podstolego wielkiego koronnego Franciszka Ksawerego Branickiego. W marcu 1766 roku doszło między panami do po pojedynku na pistolety. Giacomo ciężko ranił w brzuch polskiego księcia, co ściągnęło na niego gniew stronników Branickiego. Wenecjanin ukrywał się przez pewien czas w klasztorze reformatów przy ul. Senatorskiej w Warszawie. Pojedynek odbił się szerokim echem w Europie, a Casanova ostatecznie stracił względy króla Poniatowskiego i w lipcu 1766 roku został zmuszony do opuszczenia Polski. Historia jego życia W ostatnich latach życia nieco zwolnił. Został bibliotekarzem hrabiego Waldsteina w Czechach – praca była nudna i samotna, ale pozwalała na zajęcie się pisaniem. To właśnie tam spisał swoje słynne pamiętniki zatytułowane „Historia mojego życia”. Bo Casanova, choć kojarzony głównie z miłosnych podbojów, był naprawdę znakomitym i wnikliwym obserwatorem oraz utalentowanym literatem. Niestety, jego legenda awanturnika i kabotyna przyćmiła niewątpliwe talenty dyplomatyczne, rzutkość, szerokie horyzonty i ewidentny talent literacki. Casanova zmarł w 1798 roku w wieku 73 lat. Jego pamiętniki zostały wydane w 1826 roku, a osiem lat później trafiły do indeksu ksiąg zakazanych. 18 lutego 2010 Frédéric Mitterrand, minister kultury Francji, ogłosił, że Biblioteka Narodowa Francji zakupiła rękopis „Historii mojego życia”. Dzieło jest powszechnie dostępne w internecie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kochanka Zygmunta I Starego była skandalistką. Nazywano ją żmiją i porównywano do bestii
Zanim królewicz Zygmunt Jagiellończyk został królem Polski Zygmuntem I Starym, przeżył burzliwy romans z morawską mieszczką Katarzyną Telniczanką. Budziła ona kontrowersje swoim niemoralnym zachowaniem, a jej przeciwnicy porównywali ją wręcz do przerażającego potwora.
W tym artykule: Kim była Katarzyna Telniczanka? Kontrowersyjne małżeństwo Katarzyny Telniczanki Jak skończyła Katarzyna Telniczanka? Wiersz o Telniczance Morawska mieszczka mocno namieszała na dworze Zygmunta I Starego. Określenie „Telniczanka”, pod którym najczęściej pojawiała się w źródłach, zawdzięczała najprawdopodobniej wsi Telnice (Telnitz) na Morawach. Mieszkała tam, zanim poznał ją królewicz Zygmunt Jagiellończyk. Kim była Katarzyna Telniczanka? Katarzyna Telniczanka przyszła na świat ok. 1480 r. na Morawach i była przedstawicielką rodu Ochstatów. Najprawdopodobniej była to rodzina mieszczańska, chociaż w dyspensie papieskiej z 1510 r. – być może z grzeczności – nazywano Katarzynę „szlachetnie urodzoną”. Katarzyna miała młodszą siostrę Małgorzatę, która wyszła za mąż za mieszczanina ołomunieckiego Lenhardta Hohesteigera i zmarła w 1517 r. Romans Zygmunta i Katarzyny rozpoczął się najprawdopodobniej w 1498 r. Jego owocem było troje dzieci: Jan, Regina i Katarzyna. Przez niemal dziesięć lat Telniczanka była metresą – towarzyszką życia Jagiellończyka. Kiedy w 1500 r. został księciem głogowskim, zamieszkała razem z nim na zamku w Głogowie. Od jego imienia pochodzi nasze słowo „król”. Czy Karol Wielki władał kiedyś terenami Polski? Książę Lech i królewna, „co Niemca nie chciała”, mogli być postaciami historycznymi walczącymi z armią Karola Wielkiego. To od imienia władcy pochodzi też polskie słowo „król”. ... Jej pozycja u boku królewicza osłabła w 1506 r. Wtedy Zygmunt objął polski tron po śmierci starszego brata Aleksandra i zaczął rozglądać się za odpowiednią – dynastycznego pochodzenia – kandydatką na żonę. W październiku 1509 r. Katarzyna Telniczanka zakupiła więc kamienicę przy ulicy Brackiej w Krakowie zwaną domem Pod Białą Głową. Tam planowała zapewne zamieszkać po ostatecznym rozstaniu z królem. Kontrowersyjne małżeństwo Katarzyny Telniczanki Niedługo było jednak dane wieść Telniczance samotne życie, ponieważ władca zadbał o odpowiednie wydanie jej za mąż. W 1510 r. poślubiła współpracownika monarchy, dyplomatę i podskarbiego wielkiego koronnego Andrzeja Kościeleckiego. Król Zygmunt Stary zapewnił jej również zabezpieczenie w postaci rocznej pensji w wysokości 100 dukatów, którą pobierała od krakowskich Żydów. Choć stosunki między małżonkami układały się poprawnie, musieli oni zmagać się z niechęcią szlachty, która była zniesmaczona związkiem podskarbiego z byłą kochanką króla. W 1515 r. zmarł zarówno mąż Katarzyny Telniczanki, jak i żona króla Zygmunta I, Barbara Zapolya, którą poślubił trzy lata wcześniej. Kiedy więc kilka miesięcy po śmierci Kościeleckiego Telniczanka wydała na świat córkę Beatę, na królewskim dworze rozeszła się plotka, że dziewczynka jest w rzeczywistości nieślubną córką owdowiałego monarchy. Poeta Andrzej Krzycki ułożył nawet wówczas wierszowaną zagadkę, w której nawiązywał do relacji Zygmunta i Katarzyny: „I ojciec i matka, ojczym i macocha, Jednego w jednym czasie. Powiedz kim byli?”. Jej rozwiązanie było następujące: „Mąż i niewiasta zrodzili syna raz w wolnym wciąż stanie, Potem się z inną i z innym pobrali, a syn ich pozostał. To jest wszelako przedziwne, że ojczym ten oraz macocha Wcześniej pomarli oboje niźli rodziciel i matka”. Jak skończyła Katarzyna Telniczanka? Po owdowieniu Telniczanka poświęciła się przede wszystkim zabezpieczeniu przyszłości swoich dzieci. Jej syn Jan, zwany Janem z Książąt Litewskich, już w 1510 r. został kanonikiem krakowskim. A 2 lata później – prepozytem kapituły katedralnej poznańskiej i prepozytem płockiej kapituły katedralnej. W latach 1531–1536 był z kolei biskupem wileńskim, a w latach 1536–1538 biskupem poznańskim. Córka Regina w październiku 1518 r. wyszła za mąż za starostę chęcińskiego Hieronima Szafrańca, lecz zmarła 8 lat po ślubie w wieku zaledwie 25 lat. Druga córka ze związku z królem Katarzyna poślubiła z kolei hrabiego Montfortu Jerzego I. Jedyny owoc małżeństwa z Kościeleckim – Beata Kościelecka – była kolejno żoną księcia wołyńskiego Ilii Ostrogskiego i wojewody sieradzkiego Olbrachta Łaskiego. W 1515 r. Katarzyna Telniczanka otrzymała w dożywocie wsie Słomniki i Rakowice pod Krakowem. Dwa lata później – dom w Krakowie przy ulicy Grodzkiej. W ostatnich latach życia znajdowała się w bliskim otoczeniu swojego syna Jana, na którego decyzje niejednokrotnie wywierała duży wpływ. Budziła powszechne zgorszenie wśród mieszkańców Krakowa tym, że zabawiała się z młodymi szlachcicami oraz „lubowała się w strojach i klejnotach”, co nie wypadło damie po czterdziestym roku życia. Jednocześnie usiłowała wejść w bliższe relacje – najprawdopodobniej o charakterze erotycznym – z biskupem przemyskim Piotrem Tomickim. Wspomniany już Andrzej Krzycki w liście z 1520 r. przestrzegał bowiem Tomickiego przed podszeptami i lekami czarownicy zwanej Circe lub po prostu żmiją. Pod tymi to niepochlebnymi określeniami skrywała się właśnie Telniczanka. Wiersz o Telniczance Poeta, który od lat darzył Katarzynę szczerą niechęcią, napisał nawet wiersz, w którym nie szczędził jej obelg i ukazywał ją jako przerażającego potwora. Warto przytoczyć jego fragment: „Masz pełną zmarszczek gębę, urodę Megery, Włosy niby Gorgony, zabójczy z ust cuch. Wiekiem bijesz Hekube, a bladością trupa, Poza wagi ci sterczy aż sczerniały kieł. Kapie ci z nosa, kapie zawsze z ócz czerwonych I zwisa aż do pępka pożółkła twa pierś, Liszaje na prawicy, brzuch i zad – dwie beczki I francuską chorobą ociekasz do stóp. W końcu czy siedzisz, idziesz, czy mówisz, czy milczysz. Paskudztwo, ba i gorzej, bo rzygać się chce”. Znienawidzona królewska kochanka Katarzyna Telniczanka zmarła na przełomie sierpnia i września 1528 r. w Wilnie. Została pochowana 11 grudnia 1528 r. w kościele na Kleparzu w Krakowie. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Metresy umilały królom czas w sypialni, ale nie tylko. Niektóre zdobywały znaczne wpływy
Metresy dawały królom to, czego nie były w stanie zaoferować im ich prawowite żony – szczęście. W rodach królewskich, małżeństwa były zawierane przede wszystkim z przyczyn politycznych. Chodziło o zapewnienie sukcesji tronu, skoligacenie dwóch dynastii i umocnienie sojuszy. Miłość? Uczucie nie miało właściwie żadnego znaczenia, a nierzadko bywało tak, że gdy na świat przyszedł męski potomek, król dystansował się od królowej. Nie oznaczało to jednak, że wyrzekał się cielesnych i emocjonalnych potrzeb. Po prostu te zaspakajała inna kobieta.
W tym artykule: Kim były metresy? Na jakie przywileje mogła liczyć metresa króla? Prezentacja metresy była ważną ceremonią Wpływy królewskiej metresy Madame de Pompadour Hrabina Cosel, metresa Augusta Mocnego Gabrielle d’Estrées, metresa Henryka IV Bezwarunkowa miłość króla była przywilejem, na który żona zazwyczaj nie mogła liczyć. Oczywiście, zdarzały się wyjątki. Wystarczy wskazać na związek Władysława Jagiełły z Elżbietą Granowską. Bądźmy jednak szczerzy, to jeden z nielicznych przykładów królewskiego małżeństwa zawartego z miłości i wbrew woli możnych. Większość służyła interesom, państwa lub własnym. W tym miejscu wypada przypomnieć, że Stefan Batory najprawdopodobniej tylko trzy razy gościł w sypialni Anny Jagiellonki. Nic dziwnego, bo zawarcie związku małżeńskiego z niezbyt urodziwą córką Zygmunta Starego było dla siedmiogrodzkiego wojewody warunkiem koniecznym do objęcia polskiego tronu. Królowie mieli jednak swoje potrzeby. Tutaj prawdziwe pole do popisu miały metresy. Kim były metresy? Gdy dziś głowa państwa zostanie przyłapana na romansowaniu, wybucha niemały skandal, który przez wiele lat odbija się medialnym echem. Kiedyś wyglądało to inaczej. Królowie nie ukrywali, że w ich sypialni goszczą metresy, czyli faworyty. Mało tego, ich kochanki były prezentowane podczas oficjalnej uroczystości, z zachowaniem wszelkich zasad dworskiej etykiety. Słowo „metresa” wywodzi się od francuskiego „maîtresse” i oznacza „panią”, „mistrzynię”. Mówiąc wprost, metresy były królewskimi kochankami. Nie ukrywanymi przed światem nałożnicami, ale oficjalnymi towarzyszkami, akceptowanymi zarówno przez królową, jak i przez dwór (poniekąd otoczenie władcy nie miało innego wyjścia). Czemu służyły związki z metresami? Kochanka była czymś w rodzaju dowodu męskości króla. Dodawała mu prestiżu, a w sypialni dbała o jego potrzeby. Także poza łóżkiem, bo rolą metresy było też towarzyszenie monarsze w wolnym czasie. Sprytna i inteligentna faworyta potrafiła omotać sobie króla wokół palca. W historii nie brakuje przypadków, gdy metresy zyskiwały polityczną władzę i realnie wpływały na podejmowane przez króla decyzje. Pierwszą metresą w historii była Agnès Sorel, kochanka króla Karola VII. Francuski monarcha oficjalnie mianował ją swoją faworytą w 1444 roku. Na jakie przywileje mogła liczyć metresa króla? Może się wydawać, że rola kochanki była upokarzająca, a kobiety nie decydowały się na ten „zaszczyt” z własnej woli. Nic bardziej mylnego. Możliwość dzielenia łoża z władcą traktowano wówczas jako przywilej. Poza tym, tak jak dzisiaj, tak i wtedy w sypialni można było wiele ugrać. Wiele, czyli właściwie co? Monarcha mógł nadać swojej faworycie szlachecki tytuł. Obsypywał ją luksusowymi prezentami. Podarunki, o których mowa, nie ograniczały się wyłącznie do biżuterii, pięknych sukien czy dzieł sztuki. Metresy nierzadko otrzymywały wielkie posiadłości, a członkowie ich rodzin mogli liczyć na ważne stanowiska na dworze. W tym miejscu warto powrócić do Agnès Sorel. Faworyta Karola VII dostała od monarchy liczne posiadłości, w tym zamek Beauté-sur-Marne. Zdarzało się, że po zakończeniu relacji seksualnej metresa pozostawała z królem w przyjaźni. Niektóre kobiety zostawały nawet doradczyniami władców. Jednak czy metresy zyskiwały uznanie i szacunek dworu? Oficjalnie tak. Dworzanom zależało przecież na łaskach władcy, więc nikt nie ośmielił się głośno krytykować królewskiej kochanki. Co innego za plecami. Prezentacja metresy była ważną ceremonią Przedstawienie królewskiej metresy było ważną ceremonią, a taka musiała odbywać się w zgodzie z dworską etykietą. Przykładem niech będzie prezentacja słynnej Madame de Pompadour, czyli Jeanne Antoinette Le Normant d'Étiolles – faworyty Ludwika XV. Zgodnie z obowiązującym we Francji zwyczajem, kandydatkę na królewską metresę musiała wprowadzić i przedstawić królewskiej parze (dokładnie tak, królowa też uczestniczyła w tej ceremonii) księżniczka krwi. Ludwik XV poprosił o to księżnę Conti, a w zamian obiecał spłacić jej karciane długi. We wrześniu 1745 roku kandydatka wkroczyła do Wersalu, odziana 20-kilogramową suknię z haftowanego atłasu. Dochowując zasad etykiety dworskiej, dygnęła przed królem, następnie przed królową i wycofała się sprzed oblicza ich wysokości. Przyszła metresa musiała odbyć krótką rozmowę z królewską parą. Nietrudno wyobrazić sobie, jak wielkim upokorzeniem dla Marii Leszczyńskiej była konieczność konwersowania z kobietą, która miała dotrzymywać jej mężowi towarzystwa w sypialni. Królowa zachowała jednak klasę i nie okazała markizie (bo wcześniej władca nadał jej tytuł markizy de Pompadour) wrogości. Co więcej, zgodziła się, by Jeanne Antoinette została jej damą dworu. Prezentacja faworyty dobiegła końca, gdy ta ucałowała skraj sukni królowej. O tym, jak ważna była ta uroczystość, niech świadczy fakt, że nie uczestniczyły w niej wyłącznie zainteresowane strony. Prezentacja odbywała się w obecności tłumu ważnych dworzan i innych szlachetnie urodzonych osób. Wpływy królewskiej metresy Madame de Pompadour Metresy były przede wszystkim królewskimi kochankami, ale nie tylko. Musiały dotrzymywać władcy towarzystwa także poza sypialnią. Mówiąc wprost, faworyty miały za zadanie dopilnować, by król nie nudził się nie tylko w łóżku. Nawet nie sypiając z władcą, metresy trzymały się blisko. Były towarzyszkami rozmów, powiernicami, a nierzadko nawet doradczyniami. To dawało im szerokie pole do popisu. Bo jeżeli królewska kochanka była wystarczająco sprytna i inteligentna, mogła sporo zyskać. Powróćmy do Madame de Pompadour, która funkcję królewskiej faworyty pełniła przez 19 lat. W tym czasie zdołała zbudować sobie naprawdę silną pozycję. Potrafiła zabawić króla rozmową, ale umiała też słuchać. Gdy w końcu płomień namiętności wygasł, a markiza opuściła komnaty sąsiadujące z małymi apartamentami Ludwika XV, nadal pozostała jego metresą. Choć nie zaspokajała już cielesnych żądzy władcy, ten traktował ją jako swoją powiernicę i doradczynię. Ludwik XV ufał jej do tego stopnia, że pozwalał jej nawet na udział w ważnych naradach. Inteligentna metresa potrafiła wpływać na króla i w ten sposób realnie uczestniczyła w życiu politycznym Francji. Mianowała (choć nie oficjalnie, a za pośrednictwem Ludwika XV) ministrów, generałów i ambasadorów. Swoimi manipulacjami doprowadziła nawet do zerwania francusko-pruskiego sojuszu i zbliżyła kraj do Austrii. Angażowała się w decyzje podejmowane w trakcie wojny siedmioletniej, co akurat nie wyszło jej na dobre, bo to właśnie ją obarczono winą za fatalną politykę. Hrabina Cosel, metresa Augusta Mocnego Madame de Pompadour była pierwszą królewską kochanką, która zyskała tak szerokie wpływy polityczne. Po niej żadna inna metresa, na żadnym innym dworze, nie była już tak wpływowa. Nie znaczy to jednak, że żadna nie próbowała. Przykładów nie trzeba szukać daleko. Podobne ambicje przedstawiała Anna Konstancja von Brockdorff, która przez dziesięć lat była kochanką Augusta II Mocnego. August II w walce o władzę nie znał granic. Dopuścił się nawet porwania królewskich synów Kiedy August II objął władzę w Polsce, postanowił pozbyć się rywali. Dlatego zaplanował porwanie Jakuba i Konstantego Sobieskich, synów swego poprzednika Jana III. Hrabina Cosel nie zadowalała się rolą królewskiej kochanki. Chciała rządzić u boku króla, więc wymogła na nim podpisanie dokumentu, w którym ten zobowiązał się do poślubienia swojej faworyty po śmierci prawowitej żony. Czuła jednak na plecach oddech innych królewskich kochanek, więc robiła wszystko, by usunąć je z życia monarchy. Jak na ironię, w ten sposób tylko zniechęciła go do siebie. Kiedy król próbował pozbawić ją wpływów, wzięła udział w spisku wymierzonym w monarchę. Musiała uciekać do Berlina, ale pojmano ją w Wittenberdze i osądzono jako zdrajczynię. Za udział w spisku została osadzona w zamku Stolpen, gdzie doczekała śmierci. Gdyby nie jej ambicje, mogłaby dalej wieść wygodne życie. Król był wyjątkowo szczodry i nie szczędził wydatków na zachcianki hrabiny. Rocznie wydawała sto tysięcy talarów. Za taką kwotę można było utrzymać zbrojny oddział składający się z ośmiu tysięcy żołnierzy. Niestety, życie metresy nie składało się wyłącznie z przywilejów. Te, które chciały grać o wyższą stawkę, musiały liczyć się, że mogą przepłacić to wolnością, a nawet życiem. Gabrielle d’Estrées, metresa Henryka IV Królową nie została też Gabrielle d’Estrées, choć niewiele zabrakło, by kochanka Henryka IV osiągnęła ten cel. Została faworytą króla Francji w 1591 roku, gdy ten był żonaty z Małgorzatą do Valois. Urodziła mu trójkę dzieci. Gabrielle d’Estrées żywo angażowała się w politykę. Należy wspomnieć, że odbywało się to za przyzwoleniem monarchy. Towarzyszyła mu podczas wypraw wojennych i pisała królewskie przemowy. To właśnie kochanka Henryka IV zredagowała edykt z Nantes, uznany za szczytowe osiągnięcie władcy. Król miał obiecać jej ślub po unieważnieniu poprzedniego małżeństwa. Najpewniej doszłoby do zawarcia oficjalnego związku między nimi, ale Gabrielle nie doczekała tego. Kochanka i przyszła królowa zmarła w wyniku komplikacji związanych z ciążą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Mikołaj Kopernik był wybitnym astronomem, ekonomistą i prawnikiem. Miał jednak swoje mroczne sekrety
Mikołaj Kopernik to jeden z najwybitniejszych naukowców wszech czasów. Twórca heliocentrycznego modelu uznał, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a to planety, również Ziemia, kręcą się wokół niego. Jednak niektórzy historycy interesują się bardziej życiem prywatnym uczonego, niż naukowym. To dlatego, że astronom miał swoje mroczne tajemnice...
W tym artykule: Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Czego nie wiemy o Koperniku? Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Kim była domniemana kochanka Kopernika? Rok 2023 został ogłoszony Rokiem Kopernika. Dokładnie 550 lat temu w Toruniu na świat przyszedł wybitny astronom, który zrewolucjonizował myślenie o budowie i działaniu Wszechświata. Był pierwszym myślicielem od czasów starożytnej Grecji, który twierdził, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół centralnej gwiazdy. Jego poglądy spotkały się wówczas z krytyką. Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 r., przy ówczesnej ul. św. Anny. Był najmłodszym dzieckiem kupca Mikołaja Kopernika i Barbary z domu Watzenrode. Miał dwie siostry i brata. Andrzeja, Barbarę i Katarzynę. Gdy Mikołaj miał 10 lat, zmarł jego ojciec. Jego ojczymem został wówczas brat matki – Łukasz Watzenrode. Kopernik pobierał pierwsze nauki w swoim rodzinnym mieście. Skończył szkołę parafialną przy kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, a następnie uczęszczał do szkoły we Włocławku. W 1491 roku wraz z bratem Andrzejem rozpoczęli studia na Akademii Krakowskiej. Jego pobyt w Krakowie przypadał na okres świetności tzw. krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej. Kopernikowie mieli okazję zdobywać wiedzę od największych mistrzów i profesorów. Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Większość historyków uważa, że w okresie studiów na Akademii Krakowskiej otrzymał niższe święcenia. W religii chrześcijańskiej jest to urząd, który powierza biskup wiernemu, aby ten pełnił określone zadania w Kościele. Tę teorię ma potwierdzać fakt, że już 26 sierpnia 1495 roku został kanonikiem warmińskim. Przez lata podejrzewano, że Mikołaj Kopernik odebrał również wyższe święcenia i został kapłanem. Jednak po latach badań okazało się, że w przeszłości błędnie odczytano XV-wieczne dokumenty. Zajrzeć w przeszłość. Co możemy zobaczyć, patrząc w niebo? Astronomia przypomina podróże w czasie. Patrząc na gwiazdy czy galaktyki widzimy je takimi, jakie były setki, a nawet miliony lat temu. Po ukończeniu studiów, w 1496 r. przyszły astronom rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Bolonii. Jednak Kopernik nie był zainteresowany tematyką prawniczą. Poznał tam wielu inspirujących ludzi, takich jak astronom Dominik Maria Novara, geograf Marek z Benewentu, malarz Francesco Francia, przyszły poeta Ermico Caiado i kanonik Erhard Truchsess. Uczeni mieli olbrzymi wpływ na jego rozwój intelektualny. W 1501 roku Kopernik kontynuował edukację wyższą. Na Uniwersytecie w Padwie studiował medycynę i filologię grecką, kontynuując również studia prawnicze. Według historyków uczony uzyskał stopień doktora prawa oraz licencjata medycyny, co umożliwiło mu prowadzenie praktyki lekarskiej. W 1503 roku wrócił do Polski. Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Mikołaj Kopernik przez kilka lat przebywał w swojej ojczyźnie. W tym okresie był kilkukrotnie zachęcany do przyjęcia sakramentu kapłaństwa. Jego wuj namawiał go nawet, aby objął po nim biskupstwo warmińskie. Absolwent studiów w Padwie i Bolonii zdecydował jednak, że chce poświęcić swoje życie nauce. W 1510 roku przeniósł się do Fromborka, gdzie spędził 3 lata. W 1516 r. został administratorem dóbr kapituły w Olsztynie i sprawował ten urząd do 1519 roku. Podczas wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519–1521 był negocjatorem. Gdy sytuacja polityczna w regionie się uspokoiła, Kopernik mógł w końcu poświęcić się karierze naukowej. Wydarzenia astronomiczne 2023. Co warto zobaczyć na nocnym niebie i jak się przygotować do obserwacji? Jakie wydarzenia astronomiczne czekają nas w roku 2023? M.in. zbliżenia planet, roje meteorów i zaćmienie Księżyca. Oto nasz kalendarz astronomiczny 2023. Astronom zaczął badać i obserwować niebo. Nikt jednak nie podzielał jego zainteresowań. Uczony kontynuował pisanie jednego ze swoich największych dzieł: „De revolutionibus orbium coelestium”, czyli „O obrotach sfer niebieskich”. Był to swoisty wykład o heliocentrycznej i heliostatycznej budowie Wszechświata. Praca składała się z sześciu ksiąg. W tamtych czasach dzieło to było niezwykle rewolucyjne i burzyło ówczesną wizję kosmosu. Ukazało się drukiem w Norymberdze w 1543 roku. Kopernik stwierdził, że nie Ziemia, a Słońce znajduje się w centrum naszego Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół gwiazdy. Nie można jednak zapominać, że Mikołaj Kopernik był nie tylko astronomem, ale przede wszystkim prawnikiem, ekonomistą i lekarzem. Polski naukowiec sformułował ilościową teorię pieniądza oraz prawo Kopernika-Greshama w ekonomii. Kopernik zajmował się również tłumaczeniem bizantyjskiego pisarza Teofilakta Symokatty na język łaciński. Jest autorem łacińskiego poematu Septem Sidera (Siedem Gwiazd). Zajmował się również kartografią. Narysował mapy Warmii i innych terenów Prus. Czego nie wiemy o Koperniku? Wśród dyskusji o Koperniku pojawia się również kwestia znacznie mniej naukowa, a dotycząca jego życia prywatnego. Chodzi o miłosną aferę z nim i niejaką Anną Schilling w roli głównej. Niektórzy twierdzą, że kanonik żył w konkubinacie ze swoją gospodynią. Z drugiej strony, nawet jeśli stawia ona Kopernika w świetle obyczajowo wątpliwym, może przywrócić jego legendzie romantyzm. A przede wszystkim czyni go człowiekiem z krwi i kości, zamiast rozmodlonego kanonika, zakochanego wyłącznie w sferach niebieskich. Gdyby historię Mikołaja i Anny dostał w swe ręce Dan Brown, z pewnością wiedziałby, jak przekuć ją w literacko-handlowy sukces. Skoro w „Kodzie Leonarda da Vinci” nie zawahał się przypisać kochankę Jezusowi Chrystusowi, również dopisałby to i owo do romansu fromborsko-gdańskiego. Oczywiście jakąś tajemnicę przechowywaną w ciągu wieków przez potomków Kopernika i Anny Schillling. Nie byłby to święty Graal, ale choćby mikstura medyczna przedłużająca życie. Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Romans genialnego astronoma z Anną skrywa tak wiele tajemnic, tak wiele w nim pytań bez odpowiedzi, że faktycznie stanowi większą inspirację dla pisarzy niż historyków, którzy w tej kwestii nie chcą ferować jednoznacznych wyroków. Co nie znaczy, że badacze są zupełnie bezradni. Romans Kopernika został całkiem przyzwoicie udokumentowany, choć wartość poszczególnych świadectw bywa różna. Problem w tym, że o ile o romansie wiadomo całkiem sporo, to bardzo niewiele wiemy o samej Annie. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Wielu badaczy, w tym Jack Repcheck, utrzymuje, że chodzi o Annę Schilling, urodzoną w 1518 roku córkę Anny Krüger i holenderskiego handlowca Arenda van der Schellinge (w niektórych źródłach – Schellings), który osiadł na stałe w Gdańsku. Znajdujące się tam tabele genealogiczne będą bardzo pomocne śledczym historii (choć nie brakuje tam pomyłek, takich jak ta, według której Anna Schilling urodziła się w 1518 r., a zmarła... rok wcześniej). Naturalnie, znajdziemy tam panie, które pasują do opisu kochanki kanonika. Kim była domniemana kochanka Kopernika? Najbardziej znanym entuzjastą teorii o niebezpiecznych związkach polskiego astronoma i Anny S. jest Jack Repcheck. W jego „Sekrecie Kopernika” czytamy: „Między lipcem 1531 roku a latem 1538 Kopernik zaczął przyjmować pewną niewiastę w swej kurii we Fromborku. W XVI wieku reguły celibatu były często ignorowane przez kler i wielu księży i innych duchownych żyło z kobietami, a niektórzy mieli po prostu rodziny. Chociaż tak się działo, w żadnym wypadku nie można uznać podobnych praktyk za powszechne, a w kręgu kanoników z Fromborka trzech miało kochanki – Kopernik, Leonard Niederhof i Aleksander Skultet”. Amerykanin zatem nie wątpi – Anna była wielką namiętnością Kopernika. Owszem, pomagała kanonikowi w prowadzeniu domu, być może przyjechała do Fromborka wyłącznie w tym celu. Wszak w 1531 r. miała 13, a on 58 lat. Ale po kilku latach połączyło ich płomienne uczucie. Problem w tym, że Anna była spokrewniona z Mikołajem (ze strony matki). Gosposie kanoników przeważnie rekrutowano spośród rodziny. Chodziło o to, aby duchowny mógł w pełni ufać osobie, która zarządzała jego gospodarstwem domowym. Jednak Anna nie była kobietą, której życie toczyło się pomiędzy miotłą a kuchnią. Miała szerokie zainteresowania, fascynowała ją astronomia. A przede wszystkim była – jak na swoje czasy – kobietą zamożną i wyzwoloną. Wszak jest wielce prawdopodobne, co podaje Repcheck, że opuściła swego męża, by związać się z kanonikiem. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Chwalimy się!Mamy powody do dumy. National Geographic Polska zgarnął najważniejsze nagrody w Waszyngtonie!Do tej pory mówiłam głośno, że pracuję w najlepszej Redakcji w Polsce. Teraz mogę z pełną odpowiedzialnością stwierdzić, że jesteśmy po prostu… najlepszą Redakcją na świecie! Podczas tegorocznego National Geographic International Media Conference w Waszyngtonie (forum, w którym wzięło udział prawie 300 osób z najdalszych zakątków globu) to właśnie nasz Zespół okazał się najlepszy spośród wszystkich 40 międzynarodowych edycji NG. Zgarnęliśmy aż cztery nagrody w głównych kategoriach! Jury doceniło nasz Best Department (jednostronicowy materiał opublikowany na łamach NG 01/2014), Best Extended Department (fotoreportaż Arkadiusza Makowskiego, laureata Wielkiego Konkursu Fotograficznego pod tytułem W kosmosie zielonej łąki, NG Polska 12/2012 r.), Best Feature (w tej kategorii bezkonkurencyjny okazał się materiał znanego fotografa Tomasza Tomaszewskiego zatytułowany Podlasie z marca 2012 r.); nagrodę główną w kategorii projektu książkowego odebrałam także za Dzieciaki świata i Zwierzaki świata (więcej o tym na national-geographic.pl). Cztery nagrody dla jednego kraju to niesamowity wynik w historii National Geographic Society. No cóż, po prostu jesteśmy debeściaki! Mam nadzieję, że Wy też tak myślicie. I że lektura tego wydania Travelera będzie dla Was wielką przyjemnością!
Spis treści FOTOREPORTAŻ: Mongolia – polowanie z orłami PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Luksemburg – cała Europa w jednym miejscu Miejsce miesiąca: Perpignan banalnie kulturalne Zoom na zabytek: Hotel Burdż al-Arab. Pięć gwiazdek to za mało Patent Travelera: Queen Mary 2, czyli pływająca wyspa luksusu Kierunek dziecko: Gdzie nocować na rodzinnych wyjazdach LUDZIE W DRODZE Dick i Rick Hoytowie – jak ojciec i niepełnosprawny syn zostali ironmanami KIERUNEK LUKSUS Śledztwo Travelera: Czym jest luksus dla Polaków Polinezja Francuska: Wakacje w blasku gwiazd Bhutan: Za zamkniętymi granicami RPA: Wypoczynek blisko natury Orient Express: Pociąg legenda w drodze do Wenecji MIASTO W 48 GODZ. Cannes – od rybackiej wioski do szykownej stolicy filmu DOOKOŁA EUROPY Szwajcaria: Sezon narciarski czas zacząć Misja Turcja UNICEF przeciwko pracy dzieci POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 7 nowych cudów Polski: OFF Piotrkowska w Łodzi na 1. miejscu! Sprawdź pozostałych zwycięzców ADVENTURE Warto spróbować: Capoeira – trochę walki, trochę gry, trochę tańca Test Travelera: Oddychaj swobodnie – tajemnice membran Adventure:Czeczenia dla żołnierzy, geologów i turystki z Polski Raport specjalny: 1 dni bez jedzenia w australijskim outbacku Biegiem przez świat: Cypr na rozgrzewkę Przerwa techniczna ŚWIAT NA PATELNI: Z czym się je gwiazdki Michelina SWOJĄ DROGĄ: Igor Zalewski o luksusowym jajku na miękko AKADEMIA FOTO: Najlepsze zdjęcia czytelników KALENDARZ