97-latka pobiła rekord świata. Stanęła na skrzydle lecącego samolotu
Emerytura wielu osobom kojarzy się ze spokojniejszym tempem życia, odpoczynkiem i czasem spędzanym z rodziną. Betty Bromage ma jednak zupełnie inny pomysł na późne lata. 97-letnia Brytyjka właśnie pobiła rekord Guinnessa, stając na skrzydle lecącego samolotu.
Wing walking należy do najbardziej widowiskowych i ekstremalnych form lotniczej rozrywki. Uczestnik, odpowiednio zabezpieczony, znajduje się podczas lotu na zewnętrznej części samolotu, kilkaset metrów nad ziemią. Betty Bromage podjęła się tego wyzwania w wieku, w którym niewiele osób decyduje się na podobne przygody. Kim jest 97-letnia rekordzistka i co sprawiło, że ponownie zdecydowała się wzbić w powietrze? Kim jest Betty Bromage? Wing walking zaczęła dopiero po osiemdziesiątce Nietypowa pasja Betty Bromage pojawiła się w jej życiu stosunkowo późno. Brytyjka po raz pierwszy spróbowała wing walkingu w wieku 87 lat, po tym jak zobaczyła reklamę batona Crunchie, w której pokazano podobny wyczyn. Uznała wówczas, że sama również mogłaby tego spróbować – wcześniej za jedną z najbardziej ryzykownych aktywności w swoim życiu uważała jazdę konną. Przez ponad 20 lat pracowała jako pielęgniarka, a po przejściu na emeryturę nie zamierzała rezygnować z nowych doświadczeń. Rodzina pomogła jej więc sprawdzić, czy będzie w stanie dostać się na skrzydło samolotu. Udało się, a pierwszy lot szybko przerodził się w kolejne. – Nigdy nie wiesz, co potrafisz, dopóki nie spróbujesz – tłumaczyła później. Za drugim razem poprosiła już pilota, aby lot był „nieco bardziej interesujący”, a z czasem zaczęła decydować się również na bardziej wymagające powietrzne akrobacje. W 2022 roku, podczas piątego takiego wyczynu, ustanowiła oficjalny rekord Guinnessa. Miała wówczas 93 lata i 145 dni, a samolot wykonał z nią na skrzydle m.in. pętlę i beczkę. – Gdyby ktoś powiedział mi, kiedy miałam 80 lat, że będę uprawiać wing walking, uznałabym to za kompletną bzdurę – przyznała. Lot na skrzydle nie jest przy tym jedynym ekstremalnym doświadczeniem na jej koncie. Bromage zjechała również na jednej z najszybszych tyrolek na świecie w Walii oraz na linie z mierzącej około 49 metrów Eagle Tower w Cheltenham. Kolejne wyzwania stały się dla niej sposobem na zachowanie aktywności i niezależności mimo ograniczeń związanych z wiekiem. Sama przyznaje, że nie chce skupiać się na ograniczeniach, lecz na tym, co wciąż jest w stanie robić. 97-latka pobiła własny rekord Guinnessa. Lot miał też charytatywny cel Ekstremalne wyzwania Bromage od lat mają również drugi wymiar – pomagają jej zbierać pieniądze dla potrzebujących. Do czasu ustanowienia pierwszego rekordu zgromadziła ponad 23 tys. funtów dla lokalnych organizacji charytatywnych, m.in. hospicjum Sue Ryder Leckhampton Court. Tegoroczna akcja miała jednak dla niej szczególnie osobiste znaczenie. W sierpniu 2025 roku kobieta przeszła udar, którego skutki nadal odczuwa – wpłynął m.in. na jej mowę. Leczeniem 97-latki zajmował się wówczas Cheltenham General Hospital, dlatego kiedy rok później postanowiła ponownie wzbić się w powietrze, zdecydowała, że będzie zbierać pieniądze właśnie dla tej placówki. Jak sama podkreślała, personel szpitala bardzo dobrze się nią opiekował, a powrót do kolejnego lotu stał się dla niej nie tylko próbą poprawienia własnego rekordu, lecz także sposobem na odwdzięczenie się za otrzymaną pomoc. Tym samym 4 sierpnia 2026 roku Bromage po raz szósty w życiu znalazła się na skrzydle samolotu. Aby poprawić własny rekord Guinnessa, musiała spędzić w powietrzu co najmniej pięć minut, wliczając start i lądowanie. Próba zakończyła się sukcesem. Przed startem 97-latka zapewniała, że nie czuje zdenerwowania, a po powrocie na ziemię określiła lot jako „nieco wyboisty”, ale świetny. Jej podejście do kolejnych wyzwań najlepiej oddają jednak słowa, które wypowiedziała w programie „Good Morning Britain”. – Słowo „nie mogę” nie występuje w moim słowniku – mówiła, zachęcając innych, by nie rezygnowali z nowych doświadczeń tylko dlatego, że z góry zakładają, iż sobie nie poradzą. Dodała też: „Czego można się bać, mając 97 lat?”. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczny rekord nie musi być ostatnim rozdziałem jej podniebnych przygód. Bromage zapowiedziała, że jeśli zdrowie nadal będzie jej na to pozwalało, za kilka lat może spróbować ponownie. Już wcześniej śmiała się, że na setne urodziny będzie musiała wymyślić „coś wyjątkowego”. Patrząc na dotychczasową listę jej wyczynów, niewykluczone, że nie była to wyłącznie żartobliwa deklaracja. Źródła: BBC, Daily Mail, Good Morning Britain Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
200 metrów pod ziemią odkryli sanktuarium sprzed 2 tys. lat. Rzymianki czciły tu tajemniczą „Panią”
Naukowcy odkryli w hiszpańskiej jaskini Cova Dones ślady niezwykłego kultu. Ponad 200 metrów pod ziemią kobiety gromadziły się, by składać ofiary rzymskiej bogini. Świadczą o tym łacińskie inskrypcje. W tej samej pieczarze ludzie wykonali malowidła już 23 tysiące lat wcześniej!
W 2023 roku archeolodzy ogłosili ważne odkrycia. W jaskini Cova Dones w Millares pod Walencją odkryto jeden z najważniejszych zespołów pradziejowych malowideł naskalnych we wschodniej Hiszpanii, datowany na ponad 24 000 lat. Kolejny rok przyniósł zaskakujące ustalenie. Ponad 200 metrów w głąb jaskini odnaleziono ślady po aktywności z czasów starożytnego Rzymu, czyli późniejsze od tych znanych o… 23 tysiące lat! Jaskiniowe sanktuarium Najnowsza kampania archeologiczna z maja i czerwca 2026 roku w Cova Dones przyniosła kolejne znaleziska. – To, co kiedyś było rzymskim sanktuarium z około piętnastoma inskrypcjami, rozrosło się do 120, co czyni je największym znanym zbiorem łacińskich inskrypcji w jaskini-sanktuarium w całym Cesarstwie Rzymskim. Połączone badania tych inskrypcji i zachowanych materiałów archeologicznych pozwolą na dokładniejszą rekonstrukcję praktyk rytualnych praktykowanych w tym miejscu na przestrzeni wieków – wyjaśniają koordynatorzy projektu z Uniwersytetów w Alicante i Saragossie. Inskrypcje wykonano głównie w I i II wieku n.e. Napisy te nie są przypadkowymi bazgrołami. O czym nam mówią? Kim była Pani z Jaskini? Odszyfrowania inskrypcji podjęli się prof. Silvia Alfayé i Sergio García-Dilsa. W ich ocenie pięć inskrypcji jest o charakterze wotywnym. Wskazują, że w jaskini czczono bóstwo żeńskie nazywane z szacunkiem Domina, czyli „Pani”. Co niezwykle intrygujące, w trzech tekstach pojawia się określenie malaci – dotychczas nieznany w literaturze naukowej przydomek, który prawdopodobnie odnosi się do specyficznych cech tej bogini, być może związanych z wodą obecną w jaskini. Istnienie wielu inskrypcji dedykowanych tej samej bogini dowodzi – zdaniem archeologów – że nie mamy do czynienia z przypadkowymi wizytami, lecz z zorganizowanym i konkretnym kultem. Przęśliki i pierścienie. Namacalne dowody kobiecej obecności Archeolodzy nie mają wątpliwości, że jaskinia Cova Dones w czasach rzymskich była sanktuarium zdominowanym przez kobiety. Wskazują na to nie tylko liczne żeńskie imiona wyryte na ścianach, ale także materiał archeologiczny znaleziony na powierzchni. Wśród darów wotywnych odkryto wiele przęślików, które w starożytności były silnie kojarzone z kobiecą sferą domową i pracą. Dodatkowo odnaleziono dwa pierścienie z brązu oraz bransoletkę, które prawdopodobnie zostały złożone jako ofiary dla „Pani”. Badacze sugerują nawet, że dzisiejsza nazwa jaskini – Cova de les Dones (Jaskinia Kobiet) – może być reliktem dawnego toponimu upamiętniającego obecność kobiet w tym miejscu. Rytuały w sercu ziemi. Jak wyglądało rzymskie sanktuarium? Oto jak naukowcy wyobrażają sobie działalność tego świętego miejsca. Rytuały odbywały się w specyficznych warunkach, z dala od światła dziennego. Sala sanktuarium znajduje się głęboko w systemie jaskiniowym, co wymuszało na pątniczkach pokonanie ponad 200 metrów ciemnych korytarzy. Isnkrypcje znajdowało się w jednym wydzielonym miejscu. Ważnym elementem sakralnego krajobrazu były naturalne nacieki tworzące małe baseny z wodą. To właśnie w nich archeolodzy odkryli monety, naczynia i fragmenty ceramiki, które są pozostałościami po obrzędach ofiarnych sprawowanych w mroku podziemnych galerii Źródło: Uniwersytet w Alicante Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Krew menstruacyjna to skarbnica wiedzy o zdrowiu organizmu. Pozwala wykrywać endometriozę i inne choroby
Krew menstruacyjna przez lata była traktowana jako uboczny produkt fizjologiczny. Najnowsze badania naukowe ujawniają jednak jej nowe, nieznane dotąd możliwości diagnostyczne. Zawarte w niej komórki i cząsteczki mogą posłużyć jako „naturalna biopsja”, zastępując inwazyjne operacje chirurgiczne w diagnostyce endometriozy czy zakażeń HPV.
Osoby miesiączkujące zazwyczaj nie poświęcają krwi menstruacyjnej wiele uwagi – po prostu pozbywają się jej wraz ze zużytymi środkami higienicznymi. A co, gdyby okazało się, że ma ona taką samą wartość diagnostyczną jak próbki moczu, śluzu szyjkowego czy krwi, wykorzystywane do oceny zdrowia macicy? – Macica jest w pewnym sensie jednym z ostatnich obszarów ludzkiego organizmu, które wciąż nie zostały naprawdę dogłębnie zbadane – mówi Christine Metz, profesor położnictwa i ginekologii oraz medycyny molekularnej. Prof. Christine Metz i inni naukowcy badają obecnie potencjał krwi menstruacyjnej. Substancja ta – w języku medycznym nazywana „wydzieliną” lub „odpływem” (ang. effluent) – składa się nie tylko z samej krwi, ale również z tkanek macicy, komórek układu odpornościowego, śluzu, białek oraz cząsteczek sygnałowych. Jak wyjaśnia Dipanjan Pan, profesor nanomedycyny, odzwierciedla ona procesy zachodzące w macicy podczas cyklu menstruacyjnego i zawiera bogaty zestaw informacji biologicznych. Badania nad krwią menstruacyjną wyraźnie przyspieszyły w ciągu ostatniej dekady. W pracy opublikowanej w 2024 roku na łamach „The Annals of Medicine & Surgery” wskazano, że może ona stanowić cenne źródło informacji o stanie zdrowia, a w przyszłości nawet „zrewolucjonizować opiekę zdrowotną” nad osobami miesiączkującymi. Choć krew menstruacyjna może znaleźć zastosowanie m.in. w monitorowaniu poziomu cukru we krwi i niedoborów witamin, ocenie funkcjonowania układu odpornościowego oraz stanu zapalnego, a także w diagnostyce innych chorób ginekologicznych i zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak HPV, najbardziej obiecujące wydaje się jej wykorzystanie w diagnozowaniu endometriozy. Krew menstruacyjna może pomóc w wykrywaniu endometriozy Prof. Christine Metz zajmuje się badaniami nad krwią menstruacyjną w ramach projektu Research OutSmarts Endometriosis (ROSE), który współtworzy od 2013 roku. Celem programu jest lepsze zrozumienie endometriozy oraz opracowanie nieinwazyjnej metody jej diagnozowania. Endometrioza dotyka szacunkowo 10 procent kobiet w wieku rozrodczym na całym świecie, czyli około 190 milionów osób. Obecnie rozpoznanie choroby najczęściej wymaga zabiegu chirurgicznego przeprowadzanego w znieczuleniu ogólnym, podczas którego pobiera się próbkę tkanki do badania. Taka metoda osiąga skuteczność diagnostyczną na poziomie około 70 procent, a postawienie jednoznacznej diagnozy nierzadko wymaga dwóch, a nawet trzech operacji. Tymczasem – jak podkreśla prof. Christine Metz – krew menstruacyjna może w przyszłości pełnić rolę „naturalnej biopsji”, choć konieczne są jeszcze dalsze badania. Wyniki badań prof. Christine Metz i jej zespołu, opublikowane w 2022 roku na łamach „BMC Medicine”, wykazały wyraźne różnice między krwią menstruacyjną osób z endometriozą a próbkami osób zdrowych. Naukowcy zidentyfikowali je dzięki analizie sekwencjonowania RNA pojedynczych komórek (single-cell RNA sequencing) endometrium. – Jeśli połączymy te dane z informacjami klinicznymi dotyczącymi objawów pacjentki, uważamy, że dysponujemy bardzo skutecznym narzędziem do diagnozowania endometriozy – mówi prof. Christine Metz. Krew menstruacyjna ma jeszcze jedną ważną zaletę. Znacznie łatwiej jest uzyskać próbkę kontrolną od zdrowej osoby niż pobierać materiał podczas zabiegu chirurgicznego. Dzięki temu możliwe staje się prowadzenie badań na dużą skalę, obejmujących całe populacje, ponieważ uczestniczki mogą samodzielnie pobrać próbkę w domu. Co więcej, według Światowej Organizacji Zdrowia postawienie diagnozy endometriozy może trwać od 4 do 12 lat. Jednym z powodów jest brak ujednoliconego protokołu chirurgicznego rozpoznawania tej choroby. Jak mówi prof. Christine Metz, chirurdzy nie muszą wykonywać zdjęć, aby udowodnić, że niczego nie znaleźli i że dokładnie sprawdzili każde miejsce, dlatego mogą przeoczyć mikroskopijne zmiany. Opóźnienia w diagnozie wynikają również z tego, że u nastolatek i młodych kobiet zmiany mogą być jeszcze zbyt małe, by można je było wykryć i rozpoznać tą metodą. Wiele osób chce też uniknąć inwazyjnego zabiegu, który pozwoliłby postawić ostateczną diagnozę, a dolegliwości bólowe kobiet są często bagatelizowane. Prof. Christine Metz podkreśla jednak, że uczestniczki badania ROSE mogą otrzymać diagnozę jeszcze w tym samym roku, w którym pojawią się pierwsze objawy. Badaczka wyobraża sobie przyszłość, w której pacjentki otrzymywałyby pocztą zestaw do samodzielnego pobierania próbek w domu, a następnie odsyłałyby materiał do laboratorium. Na tej podstawie zespół mógłby rozpocząć badania nad skuteczniejszymi metodami leczenia. – Nigdy nie przeprowadzono badań klinicznych z udziałem kobiet, które pozwoliłyby ustalić, czy terapia hormonalna rzeczywiście hamuje rozwój endometriozy, ponieważ dotąd nie dysponowaliśmy narzędziem umożliwiającym jej wczesne rozpoznanie – mówi prof. Christine Metz. Diagnozowanie innych chorób Zdaniem prof. Christine Metz krew menstruacyjna może być również wykorzystywana do diagnozowania innych schorzeń, takich jak adenomioza, przewlekłe zapalenie błony śluzowej macicy i mięśniaki macicy, a także innych przyczyn niepłodności. W przypadku adenomiozy i zapalenia błony śluzowej macicy krew menstruacyjna może zawierać komórki endometrium, które pod względem patologicznym różnią się od komórek obecnych we krwi żylnej. Można je identyfikować za pomocą sekwencjonowania RNA pojedynczych komórek lub innych metod. Jak mówi prof. Christine Metz, obecne metody diagnozowania zapalenia błony śluzowej macicy, oparte przede wszystkim na biopsji, wiążą się z wieloma problemami diagnostycznymi. Jednym z nich jest to, że zakażenie może nie obejmować niewielkiego fragmentu macicy, z którego zwykle pobiera się wycinek. – Dysponujemy obecnie wstępnymi danymi dotyczącymi pacjentek z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej macicy, które potwierdzają, że w tkankach pozyskiwanych z krwi menstruacyjnej możemy wykrywać niektóre z charakterystycznych markerów tego stanu – mówi. Krew menstruacyjna może również pomóc w monitorowaniu stanu układu odpornościowego i procesów zapalnych. – W przeciwieństwie do krwi krążącej w organizmie, wydzielina menstruacyjna zawiera nie tylko krew, lecz także tkankę endometrium, komórki układu odpornościowego i lokalne mediatory stanu zapalnego – wyjaśnia prof. Dipanjan Pan. – Pod wieloma względami zapewnia więc miejscowy, bardzo szczegółowy obraz aktywności immunologicznej i zapalnej. Jak podkreśla naukowiec, pozwala to potraktować krew menstruacyjną jako nieinwazyjne źródło informacji o zdrowiu układu rozrodczego, a nawet o ogólnoustrojowej odporności. Choć potrzebne są dalsze badania, w przyszłości kobiety mogłyby na tej podstawie sprawdzać, czy ich mechanizmy obronne są osłabione oraz czy są bardziej podatne na chorobę lub zakażenie albo już się z nimi zmagają. Może to również wyjaśniać, dlaczego krew menstruacyjna mogłaby pomóc w diagnozowaniu zakażeń przenoszonych drogą płciową. Chodzi np. zakażenie wirusem HPV, które może prowadzić do zmian przedrakowych i raka szyjki macicy – wynika z badania opublikowanego w 2024 roku na łamach czasopisma „Diagnostics”. Z kolei nowsze badanie z 2026 roku, opublikowane w „BMJ” wykazało, że pobieranie krwi menstruacyjnej za pomocą miniaturowej podpaski daje w diagnostyce HPV wyniki porównywalne z próbkami pobieranymi z szyjki macicy przez personel medyczny. Płyn menstruacyjny może również posłużyć do oceny narażenia pacjentki na czynniki środowiskowe, takie jak mikroplastik, zanieczyszczenie powietrza czy tzw. wieczne chemikalia. W badaniu opublikowanym w 2022 roku na łamach „Science of the Total Environment” prof. Christine Metz i współautorzy wykazali, że w krwi menstruacyjnej obecne były substancje chemiczne powiązane z toksycznym wpływem na układ rozrodczy i zaburzeniami hormonalnymi. Ponieważ materiał ten jest co miesiąc usuwany z organizmu, daje naukowcom wyjątkową możliwość badania tego rodzaju ekspozycji. Naukowcy muszą pokonać kilka przeszkód Choć nowe badania i powstające produkty są obiecujące, wiążą się również z pewnymi trudnościami. Dr Bethany Samuelson Bannow, dyrektorka oddziału hematologii klasycznej w Cleveland Clinic Foundation zwraca uwagę, że niektóre właściwości krwi menstruacyjnej trudno badać, jeśli przez dłuższy czas pozostawała ona w kubeczku menstruacyjnym i nie jest już „świeża”. Wiele osób nie czuje się też komfortowo z używaniem produktów dopochwowych, takich jak kubeczek menstruacyjny. – Kolejnym wyzwaniem jest to, że skład płynu menstruacyjnego znacząco się różni zarówno między poszczególnymi osobami, jak i między kolejnymi cyklami tej samej osoby – mówi prof. Dipanjan Pan. – Hormony, wiek, przyjmowane leki i współistniejące choroby mogą wpływać na skład próbki, przez co trudniej jest zidentyfikować powtarzalne biomarkery. Rozwiązaniem części tych problemów mogą być innowacje, takie jak „inteligentne” podpaski, które pobierają próbki i analizują je w czasie rzeczywistym. Prof. Dipanjan Pan uważa, że w ciągu najbliższych pięciu–dziesięciu lat mogą pojawić się łatwo dostępne testy domowe lub wykonywane w miejscu opieki nad pacjentką, które będą wykorzystywać krew menstruacyjną do wykrywania endometriozy, a także zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak HPV. – Spodziewam się, że pojawi się wiele technologii przeznaczonych bezpośrednio dla konsumentek, które umożliwią kobietom wcześniejsze wykonywanie badań, szybsze uzyskiwanie informacji o stanie zdrowia i podejmowanie bardziej świadomych decyzji dotyczących własnego zdrowia – mówi. Prof. Christine Metz podkreśla, że choć część testowanych obecnie rozwiązań nie jest jeszcze gotowa do powszechnego zastosowania, postęp w tej dziedzinie jest bardzo wyraźny. Dotyczy to również rosnącej świadomości, że krew menstruacyjna nie jest jedynie produktem odpadowym. – Gdy opowiadam o tych badaniach, wiele osób jest zaskoczonych i podekscytowanych tym, jak cennym źródłem informacji może być krew menstruacyjna – mówi prof. Christine Metz. – To prawdziwa skarbnica wiedzy o zdrowiu organizmu. Źródło: National Geographic
Przepłynęła Atlantyk jachtostopem. Jak wyglądały 63 dni na oceanie z nieznajomymi?
Przepłynęła Atlantyk z ludźmi, których wcześniej nie znała. Przez 63 dni mieszkała na 13-metrowym katamaranie, doświadczając sztormów, „kabinowej gorączki” i życia z dala od lądu. W podcaście „Solo przez świat” Laura Maria Plichta opowiada, skąd wzięło się marzenie o jachtostopie przez ocean i dlaczego rzeczywistość okazała się znacznie mniej romantyczna, niż sobie wyobrażała.
63 dni na oceanie oznaczają nie tylko sztormy i spektakularne zachody słońca. To również monotonia, życie na niewielkiej przestrzeni i konieczność współpracy z ludźmi, których jeszcze chwilę wcześniej się nie znało. W rozmowie z Sabiną Ziębą Laura Maria Plichta opowiada, jak wyglądała jej przeprawa przez Atlantyk i czego nauczyła ją jedna z najbardziej wymagających podróży w życiu. Jachtostop przez Atlantyk. Marzenie, które zaprowadziło ją na ocean Przepłynięcie Atlantyku było dla Laury Marii Plichty jednym z tych podróżniczych marzeń, które dojrzewają latami. O jachtostopie dowiedziała się z książek, relacji innych podróżników i internetowych grup zrzeszających autostopowiczów oraz żeglarzy. Choć wcześniej nie miała praktycznie żadnego doświadczenia w żeglowaniu, postanowiła spróbować. Po krótkim rejsie szkoleniowym po Bałtyku zaczęła szukać załogi i wkrótce otrzymała propozycję udziału w przeprawie z Gibraltaru do Brazylii. Pierwsze spotkanie z członkami załogi szybko zweryfikowało jednak wyobrażenia stworzone na podstawie zdjęć z komunikatorów. – Miałam takie zderzenie z rzeczywistością: „To nie są ludzie, z którymi ja myślałam, że płynę” – wspomina. Mimo początkowych obaw zdecydowała się wypłynąć. Co ciekawe, kapitan uznał, że brak doświadczenia może działać na jej korzyść. – Nowicjusze są bardziej odpowiedzialni, bo jak czegoś nie wiedzą, to zapytają tysiąc razy – tłumaczy Laura, dodając, że większym zagrożeniem bywają osoby przekonane o własnych umiejętnościach. Tak rozpoczęła się 63-dniowa podróż przez Atlantyk na 13-metrowym katamaranie, która okazała się nie tylko wielką przygodą, ale również lekcją współpracy, cierpliwości i zaufania wobec ludzi poznanych zaledwie kilka dni wcześniej. 63 dni na oceanie. „Większość czasu jest po prostu nuda” Największym zaskoczeniem okazało się jednak nie samo żeglowanie, lecz codzienność na oceanie. Laura przyznaje, że przed wyprawą wyobrażała sobie jachtostop jako nieustanną przygodę pełną emocji i spektakularnych widoków. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Owszem, zdarzały się sztormy, gwałtowne zmiany pogody czy sytuacje wymagające błyskawicznego reagowania, jednak przez większość czasu życie na katamaranie płynęło bardzo spokojnie. – Przez większość czasu jest po prostu nuda. Nuda i ty nie wiesz, co ze sobą począć – przyznaje podróżniczka. Po sześciu tygodniach zamknięcia na niewielkiej przestrzeni cała załoga doświadczyła tzw. „kabinowej gorączki”. – Wszystko zaczyna cię irytować – ci ludzie, to miejsce – wspomina. Przez kilka dni członkowie załogi ograniczali rozmowy do minimum, choć później sami śmiali się z tego, jak bardzo zmieniły ich warunki panujące na oceanie. Podróż zmieniła także jej spojrzenie na wolność. – Dla mojego kapitana żegluga to była wolność absolutna, a ja nawet nie mogłam wyjść na spacer – opowiada. Paradoks polegał na tym, że bezkres oceanu dawał poczucie nieograniczonej przestrzeni, a jednocześnie wymuszał podporządkowanie się rytmowi całej załogi i decyzjom kapitana. Nic więc dziwnego, że po ponad dwóch miesiącach na wodzie zejście na ląd przyniosło ogromną ulgę. – Całowałam tę ziemię! – mówi ze śmiechem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Przeprawa przez Atlantyk to tylko jedna z niezwykłych historii, którymi Laura Maria Plichta dzieli się w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o samotnym przejeździe motocyklem przez Himalaje, niemal dwuletnim życiu w Afryce, podróży pociągiem przewożącym rudę żelaza przez Saharę, spotkaniach ze społecznością Kalaszy w Pakistanie, ucieczce z ciężarówki w Meksyku czy wyprawach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej miejscowości trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odwiedziła Kalaszy w Pakistanie. To, co zobaczyła, zmieniło jej spojrzenie na miłość
Czy w Pakistanie naprawdę wszystkie kobiety żyją według tych samych zasad? Laura Maria Plichta przekonuje, że rzeczywistość potrafi zaskoczyć. W podcaście „Solo przez świat” opowiada o wizycie u Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu, gdzie kobiety same wybierają partnerów, zarządzają finansami i od pokoleń odgrywają kluczową rolę w życiu lokalnej społeczności.
Choć Pakistan wielu osobom kojarzy się z konserwatywnymi normami społecznymi, nie wszystkie jego regiony wyglądają tak samo. W trudno dostępnej dolinie Kalaszów od wieków przetrwała społeczność pielęgnująca własną religię, tradycje i odmienny model życia. To właśnie tam Laura Maria Plichta postanowiła dotrzeć podczas swojej podróży, by z bliska poznać jedną z najbardziej niezwykłych kultur Azji. Podróż do doliny Kalaszów wymaga odwagi. „Mnie takie rzeczy ekscytują” Laura Maria Plichta od dawna wiedziała, że podczas podróży po Pakistanie chce dotrzeć do doliny Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu tuż przy granicy z Afganistanem. Sama droga okazała się jednak częścią przygody. Do odizolowanej doliny prowadzą wąskie, górskie trasy biegnące nad przepaściami, a podróż odbywa się niewielkimi samochodami wypełnionymi pasażerami do ostatniego miejsca. Jak przyznaje, zamiast strachu czuła przede wszystkim ekscytację. – Szczerze mówiąc, takie sytuacje mnie ekscytują. Dopóki nic złego się nie dzieje, jestem po prostu zachwycona samym doświadczeniem. Dopiero gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego, myślę sobie: „Kurczę, może powinnam była bardziej się tym przejmować i trochę zmądrzeć” – opowiada. To właśnie trudna dostępność doliny sprawiła, że Kalaszowie przez wieki zachowali własną religię, język i tradycje. Dziś społeczność liczy zaledwie około 4 tys. osób. Przez lata była prześladowana i poddawana próbom islamizacji, dlatego do dziś bardzo mocno chroni swoją tożsamość. Jak tłumaczy podróżniczka, osoby, które opuszczą wspólnotę i przejdą na islam, nie mogą już do niej powrócić. – Rozmawiałam z moim kolegą, Kalaszem, który opowiadał mi o kobiecie, która wyszła za Pakistańczyka wyznającego islam, a później chciała wrócić do swojej społeczności. Usłyszała wtedy, że „religia nie jest sukienką, którą można po prostu zmienić” – wspomina. To kobiety rządzą doliną. „Tam chodzi przede wszystkim o szczęście” Największym zaskoczeniem okazała się jednak pozycja kobiet. W dolinie Kalaszy to one prowadzą guesthousy, zarządzają finansami, uczestniczą w życiu publicznym i same decydują o wyborze partnera. W przeciwieństwie do wielu innych regionów Pakistanu nie zasłaniają twarzy, noszą charakterystyczne kolorowe stroje i odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu całej społeczności. – Kobiety publicznie tańczą, śpiewają i – choć w Pakistanie alkohol jest nielegalny – produkują oraz piją wino. To one zarządzają biznesami i finansami, a często także całą rodziną. W praktyce to właśnie kobiety trzymają tam rękę na pulsie – opowiada. Równie wyjątkowe jest podejście Kalaszy do miłości i związków. Kobiety same wybierają mężów, a jeśli relacja przestaje dawać szczęście, mogą odejść i rozpocząć nowe życie. W kulturze tej funkcjonuje także tradycja tzw. „Great Lovers” – starszych mężczyzn, którzy układają pieśni poświęcone swoim pierwszym miłościom i przekazują je kolejnym pokoleniom. Jak przyznaje podróżniczka, właśnie to zrobiło na niej największe wrażenie. – U Kalaszy najważniejsze jest szczęście w związku. Oczywiście wierzą, że nad relacją trzeba pracować, ale nie w nieskończoność. Jeśli obie strony wiedzą, że coś już nie działa, nie ma sensu tkwić w tym za wszelką cenę – mówi. Spotkanie z tą społecznością wpłynęło również na jej własne spojrzenie na relacje. – Kalaszki otworzyły mnie na to, że romantyczna miłość wcale nie musi być krępująca czy przesadzona. Może być po prostu piękna – na własnych zasadach, po swojemu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Wizyta u Kalaszy to tylko jeden z niezwykłych rozdziałów podróżniczego życia Laury Marii Plichty. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o ucieczce z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięcznej podróży po Azji, przejeździe pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnim życiu w Afryce, samotnym rejsie przez Atlantyk, wyprawie motocyklowej przez Himalaje oraz podróżach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samotnie przejechała Himalaje motocyklem. „Chcę czuć wiatr, pył i odpryskujące kamienie”
Czy można przejechać motocyklem przez Etiopię z człowiekiem poznanym zaledwie kilka dni wcześniej? Laura Maria Plichta przekonuje, że właśnie takie spontaniczne decyzje często prowadzą do najbardziej niezwykłych doświadczeń. W podcaście „Solo przez świat” opowiada nie tylko o podróży przez afrykańskie bezdroża, ale także o samotnej wyprawie przez Himalaje, która okazała się jednym z największych wyzwań w jej życiu.
Choć dziś Laura Maria Plichta ma za sobą podróże przez sześć kontynentów, nie każda z nich była dokładnie zaplanowana. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradza, jak przypadkowe spotkanie z lokalnym przewodnikiem przerodziło się w dwutygodniową motocyklową wyprawę przez Etiopię, dlaczego blizny po poparzeniu traktuje jak pamiątki z podróży oraz co sprawiło, że tuż po zdobyciu prawa jazdy zdecydowała się samotnie ruszyć w Himalaje. Motocykl, przypadkowe spotkanie i podróż przez Etiopię. „To doświadczenie było znacznie głębsze” Jedna z najbardziej niezwykłych motocyklowych przygód Laury Marii Plichty zaczęła się od… poszukiwania taniej wypożyczalni. Profesjonalne firmy w Etiopii oferowały motocykle za ponad 100 dolarów dziennie, dlatego podróżniczka zaczęła szukać alternatywy. W ten sposób trafiła na Tibebu – lokalnego przewodnika prowadzącego niewielką firmę turystyczną, który pomógł jej wynająć motocykl od znajomego. Początkowo plan zakładał, że pojedzie sama, jednak sytuacja szybko przybrała nieoczekiwany obrót. Tibebu zaczął uczyć ją jazdy na motocyklu, a po kilku dniach zaproponował, że dołączy do wyprawy. – Nie miałam jeszcze prawa jazdy na motocykl. Byłam po Madagaskarze na skuterze, trochę jeździłam w Pakistanie, ale każdy motocykl jest inny – wspomina. Nauka nie obyła się bez przygód. Podczas jednego z pierwszych treningów motocykl przewrócił się, a rozgrzana rura wydechowa pozostawiła na jej nodze ślady, które widać do dziś. – Ja je nazywam „tatuażami”. To są moje pamiątki z podróży. Patrzę na nie i od razu przypominam sobie: „Etiopia” – opowiada z uśmiechem. Ostatecznie wspólna podróż okazała się czymś znacznie więcej niż tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Dzięki Tibebu mogła rozmawiać z mieszkańcami, odwiedzać odległe wioski i poznawać lokalne zwyczaje z perspektywy niedostępnej dla większości turystów. – Zostawaliśmy tam na noc pod namiotem, myliśmy się w rzece, tak jak wszyscy, gotowaliśmy razem przy ognisku, piliśmy wino ryżowe i rozmawialiśmy. To doświadczenie było znacznie głębsze – podkreśla. Samotnie przez Himalaje. „Dopiero co zdałam prawo jazdy” Choć to właśnie Etiopia nauczyła ją pewności siebie na motocyklu, największy egzamin czekał dopiero później. Niedługo po zdobyciu prawa jazdy Laura Maria Plichta zdecydowała się samotnie wyruszyć w Himalaje, gdzie pokonała ponad dwa tysiące kilometrów wymagającymi, często nieutwardzonymi drogami i dotarła na jedną z najwyżej położonych przełęczy świata, sięgającą niemal 6000 m n.p.m. Jak przyznaje, największy stres nie wiązał się wcale z wysokością, lecz z przeprawami przez górskie rzeki. Gdy tylko nadarzała się okazja, prosiła spotkanych motocyklistów o przeprowadzenie motocykla na drugi brzeg, sama przechodząc po kamieniach. Mimo takich momentów nie wyobraża sobie dziś podróżowania w inny sposób. – Chcę czuć wiatr we włosach, pył, odpryskujące kamienie i muchy wpadające do oczu – mówi. To właśnie kontakt z otoczeniem sprawia, że motocykl daje jej poczucie wolności, którego nie odnalazła ani podczas podróży samochodem, ani kamperem. Wspominając Himalaje, najczęściej mówi jednak o satysfakcji z pokonania własnych ograniczeń. – Dopiero co zdałam prawo jazdy i od razu wyjechałam w Himalaje. Kiedy poradziłam sobie z tymi trudnościami, poczułam ogromną dumę z samej siebie – przyznaje. Do dziś pamięta także życzliwość spotkanych po drodze motocyklistów z Indii, którzy podczas wspinaczki na najwyższą przełęcz jechali w zasięgu jej wzroku i regularnie zatrzymywali się, by upewnić się, że bezpiecznie pokonuje kolejne kilometry. Jak podkreśla, właśnie takie spontaniczne gesty często najmocniej zapadają jej w pamięć z każdej wyprawy. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Motocyklowa wyprawa przez Etiopię i samotny przejazd przez Himalaje to tylko część historii, które Laura Maria Plichta opowiada w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina również ucieczkę z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięczną podróż po Azji, przejazd pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnie życie w Afryce, wizyty u społeczności Kalaszy w Pakistanie, samotny rejs przez Atlantyk oraz podróże po Amazonii. Opowiada także o tym, jak z małej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś wierzy, że największe przygody zaczynają się od podjęcia decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Drugie życie jajników po menopauzie. Odkryto ich nowe, nieznane dotąd funkcje
Badania naukowców z Northwestern University w USA sugerują, że jajniki po menopauzie pełnią nieznane dotąd funkcje immunologiczne. Analizy przeprowadzone na myszach i ludziach wykazały, że wraz z wiekiem w ich tkankach gromadzą się komórki odpornościowe oraz wzrasta aktywność genów odpowiedzialnych za stany zapalne.
Przez dziesięciolecia w biologii reprodukcyjnej dominowało przekonanie, że po zakończeniu okresu płodności jajniki stają się narządem zbędnym, porównywalnym pod względem użyteczności do wyrostka robaczkowego. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez zespół dr Franceski Duncan z Northwestern University Feinberg School of Medicine, rzucają zupełnie nowe światło na ich funkcję po menopauzie. Wyniki sugerują, że jajniki zaczynają wtedy pełnić funkcje odpornościowe, co ma istotne konsekwencje dla zdrowia starszych kobiet. Przypadkowe odkrycie w usuniętych jajnikach Wszystko zaczęło się od udziału dr Duncan w inicjatywie National Institutes of Health (NIH), której celem było mapowanie komórek senescentnych (takich, które przestały się dzielić, ale pozostają aktywne metabolicznie). Komórki te gromadzą się w różnych tkankach wraz z wiekiem i są podejrzewane o wywoływanie objawów starzenia. Duncan poddała analizie jajniki usunięte z przyczyn medycznych kobietom w wieku 50-75 lat. Ku zaskoczeniu badaczy, analiza molekularna wykazała, że komórki w jajnikach kobiet po menopauzie ewoluują i produkują różne zestawy białek w zależności od wieku pacjentki. Odkrycie to podważyło dotychczasowy paradygmat biologii i stało się impulsem do pogłębienia badań. Rozpoczęto badania na myszach, których jajniki również przestają funkcjonować reprodukcyjnie pod koniec ich dwuletniego zwykle życia. Koniec hormonów, początek nowej ery W toku badań na myszach naukowcy porównali jajniki osobników młodych, będących u schyłku okresu rozrodczego oraz tych w fazie poreprodukcyjnej. Wykorzystano sekwencjonowanie RNA w celu pomiaru ekspresji genów oraz analizę mikroskopową tkanek pod kątem zwłóknienia. Wyniki potwierdziły, że po zaniku produkcji komórek jajowych i hormonów, w jajnikach pojawiły się nowe formy aktywności. Analiza wykazała, że jajniki myszy po menopauzie są nawiedzane przez różnorodne komórki układu odpornościowego – znacznie częściej niż u młodych osobników. Co więcej, w starszych jajnikach odnotowano zwiększoną aktywność genów odpowiedzialnych za kodowanie związków prozapalnych. Co to może oznaczać? Badacze stawiają hipotezę, że te cząsteczki sygnałowe mogą być uwalniane do krwiobiegu, wpływając na cały organizm. Bérénice Benayoun, gerontolog z University of Southern California, zauważa w rozmowie z „Science”, że jajnik może stać się miejscem modyfikacji komórek odpornościowych. Jajniki kluczem do zagadki zdrowia kobiet? To odkrycie może pomóc w wyjaśnieniu tzw. paradoksu zdrowia kobiet: choć statystycznie żyją one dłużej niż mężczyźni, w starszym wieku częściej borykają się z problemami zdrowotnymi i chorobami przewlekłymi. Francesca Duncan spekuluje, że to właśnie „drugie życie” jajników i wydzielane przez nie cząsteczki mogą predysponować kobiety do przewlekłych stanów zapalnych w okresie pomenopauzalnym. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe – mimo ogromnego postępu nauki i medycyny, w biologii reprodukcyjnej kobiet wciąż są ogromne luki. Choć wciąż nie jest jasne, czy jajniki celowo pełnią funkcje sygnałowe, czy stają się nieplanowanym rezerwuarem komórek odpornościowych, otwiera to nowy rozdział w badaniach nad zdrowiem kobiet. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
„Namibia jest w moim top 3”. Justyna Świetlicka o najpiękniejszych miejscach na świecie
Safari bez przewodnika, noclegi na pustyni i krajobrazy przypominające inną planetę. W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego Afryka okazała się jednym z najbardziej zaskakujących kierunków, jakie odwiedziła, i zdradza, które miejsca do dziś uważa za najpiękniejsze na świecie.
Choć Justyna Świetlicka najczęściej kojarzona jest z podróżami po Azji, równie mocne wspomnienia przywiozła z Afryki. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o sześciotygodniowej wyprawie przez Republikę Południowej Afryki, Eswatini, Namibię i Mauritius, zdradzając, dlaczego właśnie safari organizowane na własną rękę okazało się jednym z największych podróżniczych przeżyć w jej życiu. Safari na własną rękę w Afryce. „Nie wiedziałam, że można podróżować w ten sposób” Jednym z największych zaskoczeń podczas afrykańskiej wyprawy okazało się safari organizowane bez udziału biura podróży. Do takiego sposobu podróżowania zainspirowała ją relacja zaprzyjaźnionej podróżniczki, która pokazała, że Park Krugera można zwiedzać samodzielnie wynajętym samochodem. Razem z przyjacielem zdecydowała się więc przemierzać park własnym autem od wschodu aż do zachodu słońca, zatrzymując się wszędzie tam, gdzie pojawiały się dzikie zwierzęta. Jak przyznaje, przed wyjazdem wydawało jej się, że wielogodzinne jeżdżenie po parku i wypatrywanie zwierząt może okazać się monotonne. Rzeczywistość szybko zweryfikowała te wyobrażenia. – Nie wiesz, gdzie będą zwierzęta, nie wiesz, jakie spotkasz i czy za następnym zakrętem będzie lew albo lampart – wspomina. Właśnie ta nieprzewidywalność sprawiła, że safari stało się jednym z najbardziej emocjonujących doświadczeń całej podróży. Po odwiedzeniu Parku Krugera para przekroczyła granicę z Eswatini, niewielkim państwem położonym między RPA a Mozambikiem. Tam spędzili dwie noce w miejscu, z którego mogli obserwować nosorożce niemal spod własnego domku. Justyna podkreśla, że podobną wyprawę można zorganizować samodzielnie również wypożyczonym samochodem, wcześniej uzyskując zgodę na przekroczenie granicy. Jej zdaniem właśnie takie podróże, pozostawiające przestrzeń na spontaniczne odkrycia i kontakt z naturą, zapadają w pamięć na najdłużej. Namibia zachwyciła ją bardziej niż Mauritius. Ten kraj trafił do jej podróżniczego top 3 Po safari przyszedł czas na kolejną część afrykańskiej wyprawy – Namibię, która do dziś pozostaje jednym z trzech najpiękniejszych miejsc odwiedzonych przez Justynę Świetlicką. Razem z towarzyszem podróży przemierzała kraj samochodem 4x4 z namiotem na dachu, nocując w otoczeniu pustyni i rozległych, niemal bezludnych krajobrazów. To właśnie tam, jak przyznaje, najmocniej odczuła potęgę natury. – Stajesz i przypominasz sobie, że jesteś tylko małym człowiekiem, małym pyłem na tej planecie – mówi. Zachwyciły ją rozległe pustkowia, surowe krajobrazy i poczucie przestrzeni, którego nie doświadczyła nigdzie indziej. W rozmowie zdradza również, że obok Namibii w jej osobistym zestawieniu najpiękniejszych miejsc znajdują się Islandia i Peru. Islandię odwiedzała już kilkukrotnie o różnych porach roku i za każdym razem odkrywała ją na nowo, natomiast Peru zapamiętała nie tylko dzięki Machu Picchu czy Kolorowym Górom, ale również z powodu możliwości połączenia surfingu z nauką kitesurfingu. W podcaście opowiada także o swoich mieszanych odczuciach po wizycie na Mauritiusie, który – mimo rajskich plaż – nie zrobił na niej tak dużego wrażenia jak Madera czy Hawaje. Przyznaje również, że coraz bardziej ciągnie ją do miejsc mniej oczywistych, gdzie podróż wciąż wiąże się z wyzwaniem, a nie tylko z odhaczaniem najpopularniejszych atrakcji. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Safari na własną rękę w Afryce to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada również o rowerowych wyprawach przez Azję i Indie, życiu cyfrowej nomadki, najciekawszych kuchniach świata, surfingu, randkowaniu w różnych częściach świata, oraz kierunkach, które wciąż znajdują się na jej podróżniczej liście marzeń. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji specjalizuje się zaledwie w kilku daniach, dzięki czemu kucharze mogą przez lata doskonalić jedną recepturę. – Masz trzy dania albo tylko zupę soba czy ramen. Oni osiągają mistrzostwo i naprawdę przykładają się do jakości składników – mówi. Szczególnym sentymentem darzy również tajską papaya salad, którą zamawiała niemal każdego dnia i do dziś wybiera, gdy tylko pojawia się w menu restauracji. Nie wszystkie kulinarne odkrycia okazały się jednak równie udane. Hongkong, który wcześniej znała z entuzjastycznych opinii innych podróżników, pozostawił po sobie mieszane wspomnienia. Poza kilkoma potrawami, takimi jak podsmażane pierożki czy słynne pineapple buns, większość dań nie spełniła jej oczekiwań. W rozmowie z Sabiną Ziębą podróżniczka wspomina również o podróży rowerowej przez Indie i przyznaje, że mimo obaw nigdy nie doświadczyła poważniejszych problemów żołądkowych. Jej zdaniem kluczem jest rozsądek – unikanie nieprzegotowanej wody i odpowiednie przygotowanie organizmu przed wyjazdem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Jedzenie to tylko jeden z tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada także o samotnych wyprawach rowerowych przez Koreę Południową, Japonię i Indie, życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Justyna Świetlicka przejechała Azję na dwóch kółkach. „Na rowerze każdy kilogram ma znaczenie”
Czy podróż rowerowa może całkowicie zmienić sposób odkrywania świata? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, jak spontaniczny wyjazd do Skandynawii przerodził się w samotną wyprawę przez Koreę Południową i Japonię oraz dlaczego właśnie rower daje jej poczucie największej wolności.
Justyna Świetlicka od lat podróżuje po świecie, jednak nie zawsze wybiera samolot czy samochód. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o tym, jak odkryła podróżowanie rowerem, dlaczego zdecydowała się samotnie przejechać ponad 2400 kilometrów przez Koreę Południową i Japonię oraz co sprawia, że właśnie ten sposób przemieszczania pozwala jej najpełniej doświadczać odwiedzanych miejsc. Jak Justyna Świetlicka zaczęła podróżować rowerem? „Ta podróż całkowicie mnie wciągnęła” Choć dziś Justyna Świetlicka ma za sobą tysiące kilometrów przejechanych rowerem, początkowo wcale nie planowała takiej formy podróżowania. Jak opowiada w podcaście „Solo przez świat”, pierwsze doświadczenia zdobywała jeszcze z poprzednim partnerem podczas pobytu na Lanzarote. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero kilka lat później, kiedy spontanicznie wybrała się z przyjaciółmi do Szwecji. – Mega chciałam spać w namiocie, bo wydawało mi się to takie super romantyczne, ale jakoś się bałam. Przez to, że byłam z innymi ludźmi, dodawało mi to odwagi – wspomina. Mimo deszczu, silnego wiatru i dalekich od idealnych warunków wyjazd okazał się dla niej jedną z najcenniejszych podróżniczych lekcji. – Pomimo tego, że padało, wiało i nie było super przyjemnie, to była jedna z fajniejszych przygód w moim życiu – mówi. Początkowo planowała zakończyć wyprawę w Danii i wrócić do Polski pociągiem przez Niemcy, jednak szybko zmieniła zdanie. – Tak bardzo mi się spodobało, że stwierdziłam: przedłużę sobie ten wyjazd i wrócę rowerem do Polski – opowiada. Zaledwie miesiąc później wyruszyła do Korei Południowej, gdzie odkryła liczący około 600 kilometrów szlak Czterech Rzek. Kiedy dowiedziała się, że z Korei można promem dostać się do Japonii, postanowiła pojechać jeszcze dalej. Jak przyznaje, od lat kieruje się prostą zasadą: „Martwmy się chronologicznie” – najpierw podejmuje decyzję, a dopiero później zastanawia się, jak rozwiązać pojawiające się po drodze problemy. 2400 kilometrów przez Koreę i Japonię. „Rower jest moim sweet spotem” Podróż przez Koreę Południową i Japonię okazała się pełna niespodzianek. Najbardziej zaskoczyły Justynę nie tylko wysokie temperatury i wilgotny klimat, ale także sama Japonia, do której początkowo podchodziła z dużym dystansem. – W ogóle o Japonii nigdy jakoś nie marzyłam. Myślałam: „Wszyscy się nią zachwycają, co tam pewnie nie ma nic ciekawego” – przyznaje. Na miejscu szybko zmieniła jednak zdanie. – Japonia mnie bardzo pozytywnie zaskoczyła. Zrozumiałam, skąd te zachwyty. Jedzenie jest najlepszym jedzeniem na świecie – mówi, dodając z uśmiechem, że jako Polka i tak najbardziej lubi ziemniaki oraz chleb. Jednym z najpiękniejszych wspomnień z tej wyprawy był jednak nocleg z wyjątkowym widokiem. – Rozbiłam się przy jeziorku i spałam z widokiem na górę Fuji. Wtedy moim zdaniem warto było wyciągnąć ten namiot – wspomina. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla jednak, że największą wartością podróżowania rowerem nie są spektakularne miejsca, lecz droga prowadząca do ich odkrycia. Jej zdaniem właśnie tempo jazdy pozwala zobaczyć znacznie więcej niż podróż samochodem czy samolotem. Co więcej, wysiłek włożony w dotarcie do celu sprawia, że widoki docenia się zupełnie inaczej. – Jeżeli nie zasłużę sobie na ten widok, to nie sprawia mi takiej satysfakcji. Jak wiesz, że sama wjechałaś rowerem na tę górę i nagrodą jest zjazd, to jest niesamowite – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Samotna rowerowa wyprawa przez Koreę Południową i Japonię to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiedziała również o życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, swojej najtrudniejszej wyprawie rowerowej przez Indie, randkowaniu w podróży, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Anna Skura o blaskach i cieniach życia na Bali. „To miejsce jest magiczne”
Dlaczego jedni zakochują się w Bali już po pierwszej wizycie, a inni traktują je jak kolejny punkt na mapie? W podcaście „Solo przez świat” Anna Skura opowiada, co sprawiło, że indonezyjska wyspa z czasem stała się jej drugim domem, ale też dlaczego życie w tym miejscu nie jest pozbawione wyzwań.
Dziś Anna Skura od kilku lat dzieli swoje życie między Polskę a Bali. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, podczas pierwszej wizyty w 2016 roku nie przypuszczała jeszcze, że właśnie tam zamieszka. W podcaście opowiada o tym, co wyróżnia wyspę na tle innych miejsc na świecie, dlaczego tak wielu ludzi decyduje się rozpocząć tam nowe życie oraz jak Bali zmieniło się na przestrzeni ostatnich lat. Dlaczego Anna Skura zamieszkała na Bali? To nie tylko kwestia klimatu Choć dziś Bali kojarzy się Annie Skurze z domem, początki tej relacji wyglądały zupełnie inaczej. Gdy po raz pierwszy odwiedziła wyspę w 2016 roku, była już doświadczoną podróżniczką i odwiedzała kolejne kraje w bardzo szybkim tempie. Jak wspomina, Bali było wtedy dla niej po prostu jednym z wielu przystanków na mapie świata, a jej codzienność wypełniały kolejne loty między Azją, Australią i Ameryką Południową. Dopiero kilka lat później wróciła na wyspę na trzy tygodnie. Zamiast jednak wracać do domu, postanowiła zostać tam aż siedem miesięcy. To wtedy po raz pierwszy wynajęła własny dom i – jak przyznaje – poczuła, że nie jest już tylko turystką, ale częścią lokalnej społeczności. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla, że o wyjątkowości tego miejsca decydują przede wszystkim ludzie i atmosfera. – Gdyby zrobić casting na najmilszych ludzi na świecie, okazałoby się, że wszyscy są na Bali – mówi. Jej zdaniem ogromnym atutem jest także łatwość rozpoczęcia tam nowego życia. Jak żartuje, wystarczą trzy rzeczy: dom, skuter i karnet na siłownię. To właśnie prostota organizacji codzienności, otwartość mieszkańców oraz silne poczucie wspólnoty sprawiły, że wyspa z miejsca odwiedzanego na wakacjach stała się przestrzenią, w której postanowiła zamieszkać. Jak zmienia się Bali? Anna Skura mówi o blaskach i cieniach życia na wyspie Influencerka zwraca jednak uwagę, że życie na Bali nie przypomina niekończących się wakacji. Choć wyspa przyciąga ludzi z całego świata spokojniejszym tempem życia, otwartością mieszkańców i kulturą opartą na wspólnocie, ma również swoją mniej oczywistą stronę. Jak podkreśla, łatwo ulec złudzeniu, że w takim miejscu wszystko przychodzi samo. – Trzeba mieć bardzo dużą dyscyplinę, bardzo dużą sprawczość i świadomość swoich celów – zaznacza. Jej zdaniem właśnie brak tej dyscypliny sprawia, że część osób zatraca motywację do pracy, a prowadzenie własnego biznesu czy pracy zdalnej staje się coraz trudniejsze. Anna Skura zauważa również, że Bali zmienia się z roku na rok. Wyspa coraz mocniej otwiera się na ekspatów, przez co dynamicznie rozwija się infrastruktura i przybywa nowych mieszkańców z różnych stron świata. Ma to jednak swoją cenę. Wiele osób traktuje pobyt na Bali jako kilkuletni etap życia, dlatego relacje często okazują się tymczasowe. Jak przyznaje, sama wielokrotnie żegnała bliskich znajomych, którzy wyprowadzali się do innych krajów. – Mam poczucie, że każdy ma swoją „datę ważności Bali” – mówi. Jednocześnie nie wyklucza, że w przyszłości również zdecyduje się na kolejny rozdział w innym miejscu. Jak podkreśla, lata spędzone w podróży nauczyły ją otwartości na zmiany i przekonania, że nie wszystko w życiu trzeba planować na stałe. Dzięki temu zamiast kurczowo trzymać się jednego miejsca, stara się korzystać z tego etapu życia, w którym znajduje się właśnie teraz. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To była najlepsza inwestycja”. Anna Skura o podróżach, które zmieniły jej życie
Czy brak pieniędzy naprawdę przekreśla marzenia o podróżowaniu? W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” Sabina Zięba rozmawia z Anną Skurą o początkach jej podróżniczej drogi. Influencerka wspomina autokarowe wyjazdy za kilkaset złotych, tłumaczy, dlaczego największą przeszkodą często nie są finanse, lecz sposób myślenia i opowiada, jak przez lata zmienił się jej styl odkrywania świata.
Dziś Anna Skura ma na swoim koncie około 80 odwiedzonych krajów, mieszka na Bali i bierze udział w ekspedycjach, których koszt potrafi dorównać cenie samochodu. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, jej podróżnicza historia zaczęła się jednak od tanich wyjazdów autokarowych po Europie i marzeń, które początkowo wydawały się trudne do zrealizowania. Opowiada również, dlaczego według niej o tym, czy ktoś ruszy w świat, często decyduje nie stan konta, lecz nastawienie do życia. Anna Skura: największą przeszkodą w podróżowaniu nie zawsze są pieniądze Choć dziś Anna Skura kojarzona jest z dalekimi wyprawami i egzotycznymi kierunkami, początki jej podróżowania wyglądały zupełnie inaczej. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina, że jeszcze w czasach liceum razem z siostrą korzystała z niedrogich wyjazdów autokarowych organizowanych przez stowarzyszenia kościelne. Kilkudniowe podróże kosztowały zaledwie 200–300 zł, dzięki czemu mogły stopniowo poznawać kolejne zakątki Europy. Jak przyznaje, właśnie wtedy zrozumiała, że odkrywanie świata jest czymś, bez czego nie wyobraża sobie życia. – To mi pokazało, że tę otwartość na świat mamy ogromną – wspomina. Influencerka zauważyła jednak, że nawet tak przystępna cena nie zachęcała wszystkich do wyjazdu. – Proponowałam znajomym, żeby jechali ze mną. To naprawdę kosztowało wtedy 200–300 zł, a ludzie nie byli zainteresowani. Myślałam: „Jak to możliwe?” – mówi. Zdaniem Anny Skury istnieją trzy główne bariery, które powstrzymują ludzi przed podróżowaniem. – Są trzy ograniczenia: finanse, dostępność czasowa i mindset – tłumaczy. Jak dodaje, jedni mają chęci, ale brakuje im pieniędzy, inni dysponują środkami, lecz nie znajdują czasu. Jeszcze inni mają wszystko, czego potrzeba, jednak nie potrafią zrobić pierwszego kroku i wciąż wybierają te same, dobrze znane kierunki. Od budżetowych wyjazdów po wyprawy życia. Tak zmieniło się podróżowanie Anny Skury Anna Skura przyznaje, że wraz z upływem lat zmienił się nie tylko jej budżet, ale również sposób podróżowania. Początkowo wybierała wyprawy organizowane jak najniższym kosztem, a pracując jeszcze na etacie, marzyła o większej swobodzie i możliwości realizowania kolejnych planów. – Dlatego zrezygnowałam z etatu. Nie dawał mi takich możliwości finansowych, a ja miałam dużo marzeń – mówi. Dziś bierze udział w wymagających ekspedycjach, których koszt potrafi sięgać dziesiątek tysięcy złotych. Jak podkreśla, nigdy nie traktowała tych wydatków jako fanaberii. – Ludzie kupują samochód za tę cenę, co ja biorę na wyprawę. Ale nigdy nie było mi szkoda tych pieniędzy, bo zawsze wiedziałam, że to inwestycja w moje marzenia, moje doświadczenia i w to, jakim jestem człowiekiem – wyjaśnia. Jednocześnie nie ukrywa, że wciąż z sentymentem wspomina bardziej spontaniczne podróże. Za jedną z najbardziej szalonych uważa wyprawę starym vanem z Polski do Gambii przez Afrykę Zachodnią, podczas której niemal każdego dnia trzeba było improwizować. Choć dziś częściej wybiera wygodniejsze warunki, podkreśla, że komfort nie jest dla niej najważniejszy. Przypomina choćby noclegi w kapsułowym hostelu podczas wyjazdu na maraton w Salwadorze czy samotny pobyt na Malediwach. Jak przyznaje, wyjazd do miejsca kojarzonego przede wszystkim z romantycznymi podróżami był dla niej dowodem, że szczęście nie zależy od towarzystwa. – Jeśli kochasz siebie i lubisz siebie, to nigdy nie jest ci nudno we własnym życiu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To jedna z najbardziej traumatycznych historii w moim życiu”. Anna Skura o podróży, która zakończyła się aresztem
Czy spontaniczny wyjazd urodzinowy może zakończyć się nocą spędzoną w indonezyjskim areszcie? W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” Sabina Zięba rozmawia z Anną Skurą o jednej z najbardziej stresujących przygód w jej życiu. Podróżniczka wraca wspomnieniami do zatrzymania przez służby imigracyjne na Sulawesi, wyjaśnia, dlaczego wszystko zaczęło się od… braku paszportu, a także zdradza, jak dziś patrzy na samotne podróżowanie kobiet.
Anna Skura od lat podróżuje po świecie, mieszka na Bali i ma na swoim koncie kilkadziesiąt odwiedzonych krajów. W rozmowie z Sabiną Ziębą wraca jednak do wydarzenia, którego długo nie potrafiła wyrzucić z pamięci. Opowiada, jak spontaniczny wyjazd na indonezyjską wyspę zakończył się zatrzymaniem przez służby imigracyjne, nocą w areszcie i walką o odzyskanie dokumentów. Zdradza również, czego nauczyło ją to doświadczenie i jak dziś patrzy na podróże w pojedynkę. Pierwsza samotna podróż miała być prezentem urodzinowym. Zakończyła się nocą w areszcie Choć dziś Anna Skura ma na swoim koncie około 80 odwiedzonych krajów, swoją pierwszą samotną podróż pamięta przede wszystkim z powodu wydarzeń, których zupełnie się nie spodziewała. Wszystko zaczęło się po zakończeniu rejsu po archipelagu Raja Ampat w Indonezji. Gdy znajomi rozjechali się w różne strony, postanowiła spontanicznie polecieć na wyspę Sulawesi, by zobaczyć rekiny wielorybie. – Miałam wtedy urodziny i pomyślałam: „Dobra, jestem gotowa na samotną podróż” – wspomina w rozmowie z Sabiną Ziębą. Zaledwie kilka godzin po zameldowaniu w hotelu do jej pokoju zapukali jednak funkcjonariusze służb imigracyjnych. – Dosłownie trzy godziny później przyjechało po mnie immigration i trafiłam do aresztu. To jedna z najbardziej traumatycznych historii w moim życiu. Naprawdę bardzo się bałam – opowiada. Jak przyznaje, największy lęk budziła nie sama kontrola, ale niepewność. Czterech mężczyzn pojawiło się późnym wieczorem i poleciło jej wsiąść do samochodu z przyciemnianymi szybami. – Nie wiedziałam, czy oni są prawdziwymi oficerami. (...) Poszłam do pokoju i zastanawiałam się, czy brać karty kredytowe, czy się gdzieś schować... Ubrałam na siebie jak najwięcej ubrań, bo nie wiedziałam, co mnie czeka – wspomina. Finalnie okazało się, że powodem zatrzymania był brak paszportu. Dokument znajdował się u agenta zajmującego się formalnościami wizowymi na Bali, a podczas wcześniejszych lotów krajowych wystarczało okazywanie jego zdjęcia lub kopii. Na Sulawesi obowiązywały jednak inne przepisy. – To był wyjazd last minute. Mój paszport był u agenta, bo odnawiał wizę. W innych miejscach mogłam podróżować z jego zdjęciem, ale akurat tam już nie – tłumaczy. Przez całą noc nie wiedziała, jak zakończy się sprawa. – Dostałam dokument po indonezyjsku i przypomniało mi się tylko to, co zawsze mówią w filmach: „Nie podpisuj czegoś, czego nie rozumiesz” – dodaje. Anna Skura o podróżach solo: „Lubię dzielić te chwile z innymi” Następnego dnia funkcjonariusze pozwolili jej jednak pojechać zobaczyć rekiny wielorybie, dla których przyleciała na Sulawesi. Jak przyznaje, właśnie wtedy nastąpił moment, który całkowicie zmienił jej nastawienie. – Jak je zobaczyłam, to pomyślałam sobie: „Boże, życie jest takie piękne. Doświadczyłam czegoś tak niezwykłego, że mogę już wracać nawet do tego więzienia” – mówi z uśmiechem. Ostatecznie sprawę udało się zakończyć po odzyskaniu dokumentów i uregulowaniu opłat. – Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze – podsumowuje. Choć historia z Sulawesi mogłaby zniechęcić do kolejnych samotnych wyjazdów, to Anna Skura podkreśla, że nie ona sprawiła, iż podróże solo nie są jej ulubionym sposobem odkrywania świata. – Ja wiem, że jest dużo kobiet, które podróżują same i mówią, jak świetnie jest w podróży. Ja akurat tego stylu nie wybieram – przyznaje. Najczęściej wyjeżdża z siedmioletnią córką Melody, mamą lub przyjaciółmi i, jak sama mówi, najbardziej ceni możliwość wspólnego przeżywania emocji. – Lubię się dzielić tym momentem z innymi. Jestem osobą, która wszystko dokumentuje i lubię, kiedy ktoś mnie wspiera przy zdjęciach i filmach – wyjaśnia. Dodaje również, że są miejsca, do których jako kobieta nie zdecydowałaby się dziś pojechać sama. – Na przykład nie pojechałabym samotnie do Indii. Takie jest moje przekonanie, chociaż być może jest błędne – mówi. Podkreśla jednocześnie, że każda kobieta powinna podróżować w taki sposób, w jakim czuje się bezpiecznie i komfortowo. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zwiedziła sporą część świata. Teraz Alicja Horosz zdradza swoje podróżnicze zachwyty i rozczarowania
Nie każda podróż kończy się zachwytem, a nie każdy kierunek uznawany za „must see” spełnia pokładane w nim oczekiwania. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz opowiedziała Sabinie Ziębie o miejscach, które najbardziej ją zaskoczyły – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Wśród nich znalazł się Bhutan, który okazał się podróżniczym rozczarowaniem, oraz Indie, do których chciała wrócić niemal natychmiast po wyjeździe.
Po wielu odwiedzonych krajach coraz trudniej znaleźć miejsca, które potrafią całkowicie zmienić sposób patrzenia na świat. Mimo to Alicja przyznaje, że wciąż zdarzają się podróże, które pozostają z nią na długo – czasem ze względu na krajobrazy, a niekiedy przez ludzi i emocje, które wywołują. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała nie tylko o państwach, które szczególnie zapadły jej w pamięć, ale również o tym, dlaczego niektóre z nich wywołały zupełnie inne uczucia, niż początkowo zakładała. Bhutan miał być podróżą życia. Okazał się największym rozczarowaniem Bhutan od lat funkcjonuje w zbiorowej wyobraźni jako jeden z najbardziej tajemniczych i niedostępnych krajów świata. Przez lata obowiązywały tam restrykcyjne zasady wjazdu, a podróż była możliwa wyłącznie za pośrednictwem autoryzowanych agencji i po opłaceniu wysokiej dziennej stawki dla turystów zagranicznych. Nic więc dziwnego, że Alicja leciała tam z ogromnymi oczekiwaniami. Sama przyznaje jednak, że rzeczywistość okazała się zupełnie inna niż wyobrażenia. – Cztery dni kosztowały nas około 15 tysięcy złotych za dwie osoby. Wydawało mi się, że skoro kraj jest tak zamknięty i trudno dostępny, to będzie absolutnie wyjątkowy i niepowtarzalny – wspomina podróżniczka. Choć Bhutan zachwycił ją pojedynczymi miejscami i pięknymi krajobrazami, zabrakło tego trudnego do zdefiniowania elementu, który sprawia, że chce się wracać. – Była bardzo ładna świątynia wysoko w górach, ale poza tym nie było tam nic, co sprawiłoby, że byłaby to podróż zmieniająca moje życie – mówi Alicja. Jeszcze większym zaskoczeniem było dla niej to, że kraj określany często mianem „najszczęśliwszego na świecie” nie sprawiał wrażenia wyraźnie różniącego się od innych państw Azji. – Czy widziałam tam więcej uśmiechniętych ludzi niż w Tajlandii? Nie, absolutnie bym tego nie powiedziała – przyznaje. Ostatecznie Bhutan pozostawił po sobie raczej ciekawość niż zachwyt. – To była interesująca podróż, ale nie jest to miejsce, do którego chciałabym wrócić – podsumowuje. Indie przytłaczają, ale trudno o nich zapomnieć. „Nie mogłam doczekać się powrotu” Jeśli Bhutan okazał się największym rozczarowaniem, Indie były jego całkowitym przeciwieństwem. Choć pobyt momentami bywał wyczerpujący i przytłaczający, to właśnie ten kraj wywołał w Alicji jedne z najsilniejszych emocji spośród wszystkich odwiedzonych miejsc. – To był trochę masochizm, bo będąc tam, momentami miałam dość, ale gdy tylko wyjechałam, nie mogłam doczekać się powrotu – śmieje się podróżniczka. Pierwszym przystankiem było Delhi, które do dziś wspomina jako jedno z najmocniejszych podróżniczych zderzeń z rzeczywistością. Hałas, nieustanne klaksony, tłumy ludzi i ogrom bodźców okazały się czymś zupełnie innym niż wszystko, czego doświadczyła wcześniej. – Kto był w Indiach, ten wie. A kto nie był, może tylko próbować to sobie wyobrazić – mówi. Jednocześnie właśnie ta intensywność sprawiła, że Indie stały się dla niej doświadczeniem wyjątkowym. Szczególne miejsce w jej pamięci zajęło Waranasi, jedno z najważniejszych duchowych miast hinduizmu, gdzie codziennie odbywają się kremacje nad brzegiem Gangesu. – Gdyby ktoś wcześniej powiedział mi, że będę siedziała z herbatą obok miejsca, gdzie odbywają się kremacje, i będę czuła przy tym spokój, nie uwierzyłabym – wspomina. Jak podkreśla, kluczowe okazało się całkowite odrzucenie europejskiego sposobu oceniania rzeczywistości i wejście w lokalny świat z otwartością oraz ciekawością. – Po prostu chłonęłam to wszystko bez oceniania i bez porównywania do tego, co znam z domu – opowiada. Mimo zmęczenia, nieustannych próśb o wspólne zdjęcia i przebodźcowania, Indie pozostały jednym z jej ulubionych kierunków. – Będąc tam, momentami miałam dosyć tych klaksonów i tego chaosu, ale kiedy wróciłam do domu, od razu zaczęłam myśleć o kolejnym wyjeździe – przyznaje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o najlepszych miejscach w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Boliwii, Chile, Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Planujesz wakacje w Tajlandii? Lala Horosz podpowiada, gdzie znaleźć spokój i piękne plaże
Jeszcze kilka lat temu podróżowała z plecakiem po Azji, dziś nazywa Tajlandię swoim domem. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała nie tylko o codzienności w Azji Południowo-Wschodniej, ale również o tym, dlaczego uważa ten region za jeden z najlepszych kierunków dla kobiet podróżujących solo. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradziła także, które miejsca w Tajlandii warto wybrać w zależności od stylu podróżowania i czego Europejczycy mogliby nauczyć się od mieszkańców tego kraju.
Dla części osób Tajlandia pozostaje egzotycznym kierunkiem na kilkutygodniowy urlop, dla innych staje się miejscem do życia na stałe. Alicja Horosz należy do tej drugiej grupy. Podróżniczka od lat mieszka w Azji i przyznaje, że jednym z powodów, dla których tak trudno byłoby jej wyobrazić sobie powrót do Europy, jest poczucie bezpieczeństwa i większy spokój codziennego życia. W podcaście National Geographic Polska opowiedziała również o różnicach kulturowych, tajskim podejściu do czasu oraz o tym, dlaczego przed wyjazdem do Tajlandii warto poświęcić chwilę na dobry research. Dlaczego Tajlandia uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych kierunków dla kobiet podróżujących solo? Zdaniem Alicji właśnie poczucie bezpieczeństwa jest jedną z największych zalet życia w Tajlandii i szerzej – w całej Azji Południowo-Wschodniej. Podróżniczka przyznaje, że to jeden z powodów, dla których tak dobrze czuje się w regionie i dlaczego bez obaw poleca go kobietom rozpoczynającym przygodę z samotnymi wyjazdami. Jak podkreśla, codzienność wygląda tam zupełnie inaczej niż w wielu europejskich krajach. W tajskich osiedlach mieszkaniowych paczki i zamówione jedzenie często pozostawiane są na ogólnodostępnym stoliku przy wejściu do budynku, do którego dostęp mają nie tylko mieszkańcy, ale również osoby z zewnątrz. Mimo to rzeczy potrafią leżeć tam przez wiele godzin i nikt ich nie zabiera. – W kondominium nie ma czegoś takiego, że kurier przynosi paczkę pod drzwi. Wszystko leży na stoliku przy wejściu i każdy ma do tego dostęp. Paczki, jedzenie, zakupy... Wszystko tam jest i nikt tego nie bierze – opowiada Alicja. Jak dodaje, wielokrotnie zostawiała również kluczyki w skuterze czy zakupy na siedzeniu motocykla i nigdy nie spotkała się z próbą kradzieży. Podróżniczka zaznacza jednocześnie, że nie oznacza to całkowitego braku przestępczości i pojedyncze incydenty zdarzają się wszędzie. Z jej doświadczeń i relacji znajomych wynika jednak, że podobne sytuacje należą do rzadkości. Jej zdaniem właśnie ta codzienna przewidywalność i spokój sprawiają, że wiele osób decyduje się zostać w Tajlandii na dłużej. – To bardzo przyjemne uczucie żyć w miejscu, w którym można czuć się tak bezpiecznie, że zostawiasz otwarty dom i wiesz, że nic się nie wydarzy – podsumowuje. Phuket czy spokojne wyspy? Jak wybrać miejsce idealne na wakacje w Tajlandii Według Alicji nie istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie o najlepsze miejsce w Tajlandii. Wszystko zależy od oczekiwań, stylu podróżowania i tego, czego szukamy podczas wyjazdu. – Nie ma miejsca, które dla każdego będzie złe ani takiego, które dla każdego będzie idealne. Najważniejsze jest po prostu zrobić dobry research przed wyjazdem – podkreśla podróżniczka. Dobrym przykładem jest Phuket, które przez jednych uwielbiane jest za rozwiniętą infrastrukturę i łatwy dostęp do atrakcji, a przez innych krytykowane za tłumy i imprezowy charakter. Jak tłumaczy Alicja, osoby szukające ciszy i odpoczynku mogą wrócić stamtąd rozczarowane, szczególnie jeśli wybiorą okolice Patong, znane z nocnego życia i dużego ruchu turystycznego. – Jeżeli ktoś pojedzie do Patong i oczekuje ciszy, może później powiedzieć: „Boże, ta Tajlandia jest okropna” – zauważa. Jednocześnie Phuket pozostaje świetnym wyborem dla osób, które chcą zatrzymać się w jednym miejscu i codziennie odkrywać inne zakątki regionu. Wyspa stanowi bowiem wygodną bazę wypadową na rejsy i jednodniowe wycieczki. – Można mieszkać w jednym hotelu i codziennie pływać w inne miejsce – na Phi Phi, Similany czy wyspę Jamesa Bonda – wylicza Alicja. Osobom poszukującym spokojniejszej strony Tajlandii poleca natomiast mniej znane wyspy położone bliżej granicy z Kambodżą. – Jeżeli ktoś szuka spokojnej Tajlandii, raczej odradzałabym Phuket i poleciłabym Ko Kut, Ko Mak albo Ko Chang. Jest tam naprawdę mało ludzi, a jest przepięknie – mówi. Wspomina również o wyspie Ko Yao, położonej zaledwie kilkadziesiąt minut od Phuket, która pozwala połączyć łatwy dostęp do atrakcji z bardziej kameralną atmosferą. Alicja zwraca też uwagę, że podobnie jak przy wyborze miejsca do życia, również podczas planowania podróży warto dopasować kierunek do własnych potrzeb, a nie wyłącznie do popularności danego miejsca w mediach społecznościowych. – Dla każdego coś innego. W Tajlandii jest tyle pięknych miejsc, że naprawdę każdy może znaleźć coś dla siebie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o życiu w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przełomowe badanie izotopowe: przez 10 000 lat mężczyźni w Europie jedli lepiej niż kobiety
Analiza tysięcy szkieletów z 393 stanowisk w Europie przyniosła przełomowe wnioski. Okazuje się, że przez tysiące lat mężczyźni jedli bardziej wartościowe, bogate w białko pożywienie. Największe dysproporcje odnotowano w klasycznej starożytności.
Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „PNAS Nexus”, dostarczają przełomowych dowodów na to, że przez tysiąclecia mężczyźni w Europie cieszyli się lepszym dostępem do wartościowego pożywienia niż kobiety. Międzynarodowy zespół naukowców z Simon Fraser University w Kanadzie, współpracujący z badaczami z Francji, podjął się gigantycznego zadania analizy szczątków ludzkich pochodzących z ostatnich 10 000 lat. Co jedli nasi przodkowie i przodkinie? Analiza tysięcy szkieletów Projekt objął analizę aż 12 281 szkieletów odnalezionych na 393 stanowiskach archeologicznych rozproszonych po całym kontynencie. Wyniki jednoznacznie wskazują, że mężczyźni jedli bardziej wartościowe, bogatsze w białko zwierzęce pożywienie, niż kobiety. Różnice w diecie ze względu na płeć były trwałym elementem struktur społecznych, który ewoluował wraz z rozwojem cywilizacji. Metodyka badań izotopowych Podstawą badania była zaawansowana analiza izotopów azotu i węgla zachowanych w kościach i zębach. Izotopy azotu służą do szacowania ilości spożywanego białka zwierzęcego, a izotopy węgla dostarczają cennych informacji na temat obecności w diecie niektórych pokarmów roślinnych, na przykład zbóż. Dzięki olbrzymiej bazie danych, obejmującej próbki z dziesięciu tysiącleci, możliwe było nie tylko porównanie jadłospisu obu płci, ale także zaobserwowanie, jak zmieniał się w kolejnych epokach. Ewolucja nierówności żywieniowych od neolitu po średniowiecze Najmniejsze różnice pod względem spożycia białka odnotowano u wczesnych społeczności rolniczych neolitu, czyli między 10 000 a 2 000 rokiem p.n.e.. Sytuacja zaczęła się jednak pogarszać w epoce brązu (3300–1200 r. p.n.e.), kiedy to intensywniejszy rozwój rolnictwa oraz formowanie się bardziej złożonych hierarchii społecznych zaczęły sprzyjać wyraźniejszym podziałom. Szczyt nierówności żywieniowych między płciami przypadł na klasyczną starożytność, między VII wiekiem p.n.e. a V wiekiem n.e. Proces ten trwał również w średniowieczu, gdzie obok różnic między płciami, coraz silniej widać dysproporcje wynikające ze statusu społecznego – dieta ówczesnych elit zaczęła drastycznie odbiegać od skromnego jadłospisu niższych warstw. Skąd dysproporcja w dostępie do białka? Autorzy publikacji podkreślają, że skala zaobserwowanych różnic nie znajduje uzasadnienia w biologii. Choć kobiety rzeczywiście zwykle mają mniejsze zapotrzebowanie energetyczne niż mężczyźni, czynnik ten wyjaśnia jedynie niewielką część danych zebranych podczas badań szkieletów. Zdaniem prof. Michaela Richardsa, współautora badania, kluczową rolę odgrywały czynniki kulturowe i społeczne. W dawnych społecznościach białko (a więc mięso) było produktem wyjątkowym, a jego zdobycie wymagało znacznych nakładów pracy. Jako towar „luksusowy” i symbol statusu, było w pierwszej kolejności jedzone przez mężczyzn. To odkrycie pozwala spojrzeć na historię Europy z nowej perspektywy, pokazując że nierówności między płciami były głęboko zakorzenione nawet w tak podstawowym aspekcie życia, jak jedzenie. Źródło: PNAS Nexus Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kupiła w Tajlandii dom z basenem. „Kosztował tyle, ile dwupokojowe mieszkanie w Białymstoku”
Jeszcze kilka lat temu podróżowała po świecie z jednym plecakiem i walizką. Dziś budzi się we własnym domu z basenem w Tajlandii. W rozmowie z Sabiną Ziębą w podcaście „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała o życiu w Azji Południowo-Wschodniej, kosztach codzienności na drugim końcu świata i decyzjach, które całkowicie odmieniły jej życie.
Dla jednych Tajlandia pozostaje kierunkiem na dwutygodniowe wakacje, dla innych staje się miejscem do życia na lata. Coraz więcej Europejczyków decyduje się pracować zdalnie z Azji, korzystając z niższych kosztów życia i cieplejszego klimatu. W podcaście National Geographic Polska Alicja Horosz opowiedziała nie tylko o przeprowadzce do Tajlandii, ale również o zakupie domu, remoncie w rytmie lokalnego „sabai sabai” oraz o tym, dlaczego dziś trudno wyobrazić jej sobie życie gdziekolwiek indziej. Dlaczego Tajlandia przyciąga podróżników solo i cyfrowych nomadów? Azja Południowo-Wschodnia była dla Alicji Horosz pierwszym regionem świata, który zaczęła odkrywać samodzielnie. Jak przyznaje, właśnie tam przekonała się, że kobiece podróżowanie solo może być łatwe i komfortowe Jej zdaniem Tajlandia pozostaje jednym z najlepszych kierunków dla kobiet rozpoczynających przygodę z podróżami w pojedynkę. Dużą rolę odgrywa rozwinięta infrastruktura turystyczna, łatwość przemieszczania się między regionami i obecność innych podróżników z całego świata. Jednocześnie kraj daje ogromną swobodę w planowaniu budżetu. Jak podkreśla Alicja, wszystko zależy od oczekiwań i stylu życia. Można podróżować bardzo oszczędnie, korzystając z lokalnych noclegów, ulicznego jedzenia i taniego transportu, ale równie łatwo wybrać bardziej komfortową wersję życia w tropikach. – Po Tajlandii można podróżować zarówno niskobudżetowo, jak i wydawać bardzo duże pieniądze. To zależy wyłącznie od tego, czego oczekujemy od takiego wyjazdu – tłumaczy. To właśnie ta elastyczność sprawiła, że Tajlandia stała się jednym z ulubionych kierunków cyfrowych nomadów. – Jak zarabiasz pensję europejską, a żyjesz w takiej Tajlandii, to naprawdę można żyć jak pączek w maśle – mówi Alicja. Jak dodaje, nie dziwi jej rosnąca popularność takich miejsc jak właśnie Tajlandia, ale też Indonezja czy Wietnam wśród osób pracujących zdalnie dla europejskich firm. Sama przywołuje przykład znajomych mieszkających na niewielkiej wyspie. – Moi znajomi, którzy mieszkają na Koh Tao, płacą niecałe dwa tysiące złotych miesięcznie za domek na wyspie – opowiada. – Jakość życia za kwotę, za którą w Polsce mielibyśmy standardowe życie, tam potrafi być naprawdę bardzo wysoka – dodaje. Ile kosztuje dom w Tajlandii? Historia remontu, kobry i życia w rytmie „sabai sabai” Przez wiele lat Alicja Horosz funkcjonowała właściwie bez stałego adresu. Do podróżowania wystarczał jej plecak i walizka, a kolejne kraje stawały się tymczasowymi przystankami na trasie. Z czasem pojawiła się jednak potrzeba stworzenia własnej bazy, do której będzie można wracać pomiędzy wyjazdami. Wybór padł na Tajlandię. Razem z mężem zdecydowali się kupić nieruchomość wymagającą gruntownego remontu. Jak wspomina podróżniczka, początkowo trudno było dostrzec w niej przyszły dom. – To była totalna rudera, ruina po prostu, ale widzieliśmy w tym potencjał – opowiada. Pierwsze oględziny przyniosły zresztą niespodziewane odkrycie. – Okazało się w ogóle, że tam jest gniazdo kobry, bo to naprawdę strasznie wyglądało – wspomina. Cała inwestycja kosztowała około 450 tysięcy złotych, co dla wielu osób może być zaskoczeniem, szczególnie że po zakończeniu remontu para zamieszkała w domu z własnym basenem. – Ten dom z basenem kosztował tyle, ile dwupokojowe mieszkanie w Białymstoku, które kupiła moja przyjaciółka – mówi Alicja. Zakup nieruchomości przez obcokrajowców w Tajlandii rządzi się jednak własnymi zasadami. Cudzoziemcy nie mogą posiadać gruntu na własność, dlatego para zdecydowała się na długoterminową dzierżawę działki od lokalnego właściciela. – Mamy ziemię wydzierżawioną na 90 lat od Taja i mamy taką umowę, że nic nie może się z tą ziemią wydarzyć. Natomiast sam dom jest już w stu procentach nasz – wyjaśnia. Największym sprawdzianem cierpliwości okazał się jednak sam remont prowadzony zgodnie z lokalną filozofią „sabai sabai”, którą można przetłumaczyć jako „spokojnie” albo „bez pośpiechu”. – Przeprowadzanie remontu w Tajlandii, w kraju, gdzie wszystko odbywa się według zasady „sabai sabai”, było największym wyzwaniem naszego życia. Nie miałam takiej podróży, która byłaby takim wyzwaniem – przyznaje. Dziś Alicja nie ukrywa, że decyzja o przeprowadzce była jedną z najważniejszych w jej życiu. Po latach spędzonych w nieustannym ruchu znalazła przestrzeń, która daje jej poczucie stabilności i pozwala złapać oddech pomiędzy kolejnymi wyprawami. – Codziennie myślę o tym, jak jestem wdzięczna za to, gdzie jestem. Jeżeli jedyne, co nas blokuje, to strach, to się nie bójmy i róbmy. To naprawdę może odmienić nasze życie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o najlepszych miejscach w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Teorie o wpływie hormonów na trening u kobiet są błędne? Eksperci obalają popularne mity
Przez lata kobietom powtarzano, że powinny trenować inaczej ze względu na hormony. Nowe badania sugerują, że podstawowe zasady budowania siły i masy mięśniowej są u obu płci zaskakująco podobne.
Spis treści: Dlaczego hormony znalazły się w centrum uwagi? W czym media społecznościowe się mylą? Które różnice mają realne poparcie w dowodach naukowych? Nauka wciąż się rozwija Od dekad powtarza się kobietom, że na siłowni obowiązują je specjalne zasady. Nie podnoś zbyt dużych ciężarów. Trenuj zgodnie ze swoim cyklem hormonalnym. Zmieniaj ćwiczenia w trakcie miesiąca. Te zalecenia wydawały się logiczne. Mężczyźni mają znacznie wyższy poziom testosteronu – hormonu, który odgrywa kluczową rolę w budowaniu sylwetki. – Testosteron zwiększa masę mięśniową u chłopców. Kiedy więc zestawimy ze sobą dwudziestoletniego mężczyznę i dwudziestoletnią kobietę, zauważymy wyraźne różnice w ich wyjściowej masie mięśniowej oraz sile – wyjaśnia dr Lauren Colenso-Semple, badaczka i popularyzatorka nauki specjalizująca się w fizjologii wysiłku fizycznego kobiet. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że różnice te mogą mieć mniejsze znaczenie, niż wielu osobom się wydaje. Metaanaliza opublikowana w 2025 roku w czasopiśmie „PeerJ” wykazała, że kobiety mają podobną do mężczyzn zdolność do rozbudowy masy mięśniowej, określanej jako hipertrofia. Choć mężczyźni zazwyczaj zaczynają z większą masą mięśniową, kobiety osiągają porównywalne względne przyrosty masy mięśniowej dzięki treningowi oporowemu. Gdy ludzie zaczynają ćwiczyć, różnice między płciami stosunkowo szybko przestają mieć znaczenie. – Jeśli chodzi o trening siłowy oraz skalę wzrostu masy i siły mięśniowej, jaką można osiągnąć w odpowiedzi na trening, przebieg tych zmian jest bardzo, bardzo podobny u mężczyzn i kobiet – mówi dr Lauren Colenso-Semple. Choć hormony mogą wpływać na to, jak z dnia na dzień znosimy wysiłek fizyczny, niewiele dowodów wskazuje na to, że większość kobiet potrzebuje zupełnie innych programów treningowych, aby budować masę mięśniową, siłę czy sprawność fizyczną. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ trening oporowy niezmiennie pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi służących poprawie zdrowia układu krążenia, utrzymaniu prawidłowej gęstości kości oraz wspieraniu zdrowego starzenia się. Tymczasem w 2020 roku zaledwie 27 procent dorosłych kobiet w Stanach Zjednoczonych spełniało oficjalne wytyczne dotyczące regularnego wykonywania ćwiczeń wzmacniających mięśnie. Oto, co warto wiedzieć o tym, jak naprawdę powinny trenować kobiety. Dlaczego hormony znalazły się w centrum uwagi? Przeświadczenie, że kobiety powinny trenować zupełnie inaczej niż mężczyźni, nie wzięło się znikąd. Przez całe dekady większość badań w dziedzinie nauk o sporcie – a zwłaszcza tych dotyczących treningu siłowego – opierała się głównie na analizie organizmów męskich. W efekcie wiele kobiet zaczęło się zastanawiać, czy ich własna fizjologia została w ogóle odpowiednio wzięta pod uwagę. – Mamy cykl menstruacyjny. Doświadczamy gwałtownych skoków i spadków estrogenu oraz progesteronu, które są o wiele bardziej drastyczne niż dobowe wahania testosteronu u mężczyzn – zauważa Heather Milton, fizjolożka wysiłku fizycznego i certyfikowana specjalistka przygotowania motorycznego (CSCS), która prowadzi program poświęcony aktywności w okresie perimenopauzy i menopauzy w NYU Langone Health. Poziom energii, jakość snu, tempo regeneracji oraz nastrój – wszystko to może ulegać zmianom w trakcie cyklu miesiączkowego. Łatwo więc zrozumieć, dlaczego tak wiele kobiet ma poczucie, że ich treningi nie powinny wyglądać identycznie każdego dnia miesiąca. Jedno z najbardziej jednoznacznych dotychczasowych odkryć naukowych dotyczy tak zwanego odczuwalnego wysiłku – czyli tego, jak trudne wydają nam się dane ćwiczenia. – Jeśli miałabym wykonać ten sam trening dzisiaj oraz w późnej fazie lutealnej, to pod koniec cyklu mogłabym uznać go za morderczy wycisk, podczas gdy dzisiaj poszedłby mi jak z płatka – wyjaśnia Heather Milton. – Nie oznacza to jednak automatycznie, że musimy wywracać nasz plan do góry nogami i całkowicie zmieniać ćwiczenia z fazy na fazę. Sama świadomość tego mechanizmu jest już jednak niezwykle pomocna. Warto pamiętać o jednym: zrozumienie, dlaczego dany trening wydaje się akurat trudniejszy, to zupełnie co innego niż posiadanie twardych dowodów naukowych na to, że cały program treningowy wymaga modyfikacji. W czym mylą się media społecznościowe? W ostatnich latach influencerzy, trenerzy oraz firmy z branży wellness coraz mocniej lansują modę na to, że kobiety powinny ściśle dopasowywać swoje treningi do poszczególnych faz cyklu menstruacyjnego. Te tak zwane programy synchronizacji z cyklem (cycle syncing) często nakłaniają kobiety do tego, by na przykład dźwigały duże ciężary tylko w jednej fazie, a w innej całkowicie rezygnowały z treningu siłowego na rzecz jogi, spacerów czy ćwiczeń nastawionych wyłącznie na regenerację. Naukowcy podkreślają, że jak dotąd nie istnieją żadne oparte na dowodach naukowych protokoły, które uzasadniałyby wprowadzanie tego typu modyfikacji. – Ma to nam, kobietom, pomóc przede wszystkim zrozumieć biologiczną stronę procesu – dowiedzieć się, dlaczego akurat ten konkretny trening poszedł nam tak fatalnie – podsumowuje Heather Milton. Gorsze samopoczucie podczas ćwiczeń nie musi wcale oznaczać, że sam trening przyniesie słabsze efekty. Kobiety mogą z powodzeniem budować mięśnie, redukować tkankę tłuszczową, poprawiać wydolność sercowo-naczyniową, a nawet trenować z równie dużą siłą i dynamiką w każdej poszczególnej fazie cyklu menstruacyjnego. Co więcej, w niektórych przypadkach sztywne programy synchronizacji z cyklem mogą wręcz sabotować długofalowe postępy. Częste ograniczanie objętości lub intensywności treningowej utrudnia wypracowanie regularności w dźwiganiu ciężarów oraz uniemożliwia wykonanie pracy niezbędnej do wystąpienia realnych zmian adaptacyjnych w organizmie. – Jeśli chcemy zoptymalizować nasze zdolności adaptacyjne do wysiłku fizycznego, kluczem jest systematyczność – podkreśla dr Lauren Colenso-Semple. Wiele rygorystycznych zaleceń dotyczących „cycle syncingu” traktuje cykl miesiączkowy w sposób skrajnie uproszczony. Zaledwie 13 procent kobiet ma idealny, 28-dniowy cykl (na którym bazuje większość tych programów). Wszelkie objawy mogą diametralnie różnić się w zależności od osoby, a nawet z miesiąca na miesiąc w przypadku tej samej kobiety. Dr Lauren Colenso-Semple argumentuje, że nieuczciwi naciągacze z branży wellness bezwzględnie żerują na fakcie, iż kobiety przez lata były spychane na margines w badaniach nad sportem. – Zarabiają krocie na wciskaniu kobietom nieskutecznych rozwiązań. Bo kiedy wdrożysz jedną strategię i ona zawiedzie, zgadnij, co się wydarzy? Oni już tam stoją i czekają, żeby sprzedać ci kolejną – mówi badaczka. – Nie zależy im na tym, abyś wyrobiła w sobie nawyki, które naprawdę działają, ponieważ na tym nie da się zarobić. Które różnice mają realne poparcie w dowodach naukowych? Choć wiele popularnych teorii na temat specyfiki treningu ze względu na płeć nie przetrwało próby czasu, naukowcy zidentyfikowali kilka różnic fizjologicznych, które mogą mieć znaczenie praktyczne. Metaanaliza z 2020 roku oraz przegląd badań z 2023 roku – opublikowane na łamach „Journal of Strength and Conditioning Research” – wykazały, że zarówno kobiety, jak i mężczyźni reagują bardzo podobnie na trening oporowy pod kątem przyrostu masy mięśniowej oraz siły dolnych partii ciała. Co ciekawe, nawet u kobiet wcześniej nietrenujących odnotowano większy potencjał do procentowego zwiększania siły górnych partii ciała niż u mężczyzn. Nie oznacza to jednak, że badacze całkowicie wykluczyli istnienie czynników zależnych od płci. Obszarem budzącym coraz większe zainteresowanie jest wpływ wahań hormonalnych w trakcie cyklu menstruacyjnego na regenerację oraz ryzyko odniesienia kontuzji. Heather Milton zauważa, że część analiz wskazuje na zwiększone ryzyko zerwania więzadła krzyżowego przedniego (ACL) podczas fazy lutealnej. Potrzeba dalszych analiz, aby precyzyjnie wskazać, dlaczego to ryzyko kontuzji wzrasta. Jednak Heather Milton wyjaśnia, że w fazie lutealnej rośnie poziom progesteronu, co z kolei nasila odpowiedź kortyzolu oraz reakcje zapalne. – Nie chcę, aby traktowano to jako czerwoną flagę i powód do niepokoju. Poziom kortyzolu naturalnie faluje i jest to całkowicie normalne – ale ten stan może po prostu oznaczać, że potrzebujemy nieco więcej czasu na regenerację – mówi. Badaczka przypomina przy tym, że dowody te wciąż mają charakter wstępny i dotyczą bardziej zawodowych sportsmenek uprawiających sporty o wysokiej intensywności niż przeciętnych kobiet chodzących na siłownię. – Jednak posiadanie wiedzy opartej na twardych dowodach, która daje ci realny powód do zrobienia dnia wolnego lub wykonania treningu o niższej intensywności, jest moim zdaniem niezwykle wartościowe – dodaje Milton. Kobiety wydają się również bardziej odporne na zmęczenie niż mężczyźni podczas wykonywania określonych rodzajów wysiłku. Badania sugerują, że kobiety często są w stanie wykonać większą liczbę powtórzeń z danym procentem swojego ciężaru maksymalnego (1RM) niż mężczyźni. W praktyce może to oznaczać, że kobieta wykona więcej powtórzeń z obciążeniem rzędu 80 procent 1RM niż jej trenujący partner, nawet jeśli oboje realizują dokładnie ten sam plan. Nauka wciąż się rozwija Po latach debat najważniejszy wniosek może okazać się zaskakująco prosty. Fundamenty, które napędzają adaptacje treningowe – takie jak stopniowe zwiększanie obciążenia, odpowiednia regeneracja, regularność oraz właściwe odżywianie – działają niezwykle podobnie bez względu na płeć. – To nie jest kwestia walki kobiet z mężczyznami. – podkreśla Heather Milton. – Trening powinien być dopasowany do indywidualnej historii medycznej, poziomu sprawności oraz osobistych celów, a nie do tego, co media próbują nam wmówić, że powinniśmy robić. Heather Milton przestrzega jednak, że naukowcy wciąż nie dysponują wystarczającą ilością wysokiej jakości danych, aby móc wyciągnąć jednoznaczne wnioski na temat tego, jak wahania hormonalne wpływają na długofalowe efekty treningowe. Zauważa przy tym, że nadchodząca generacja badań wykracza już poza pytanie o to, czy kobiety mogą trenować tak jak mężczyźni. Zamiast tego badacze zaczynają szukać odpowiedzi na pytanie, czy programy treningowe skrojone bezpośrednio pod kobiecą fizjologię mogłyby przynieść jeszcze lepsze rezultaty. Dopóki jednak nauka nie da nam jasnej odpowiedzi, zgromadzone dowody sugerują, że większość kobiet może w mniejszym stopniu skupiać się na obsesyjnej optymalizacji planu pod kątem hormonów, a w większym – na fundamentalnych zasadach budowania siły. Źródło: National Geographic
Starożytne władczynie z miasta Ur. To kobiety mogły być pierwszymi królami w historii
Brytyjski archeolog Leonard Woolley odkrył w grobowcach Ur bogactwo, które automatycznie przypisał potężnym królom. Najnowsze analizy naukowe oraz nowoczesne technologie dowodzą jednak, że te spektakularne insygnia władzy i bogate pochówki należały do kobiet.
Spis treści: Kobiety pochowane jak królowie Potęga miasta Ur Królowa – a może król – Puabi „Pieczęć nie może należeć do niej" Królowa królowych Starożytne miasto Ur, wyrastające z równin aluwialnych południowej Mezopotamii na terenie współczesnego Iraku, rozkwitło ponad 4000 lat temu. Było to jedno z najwcześniejszych miast na świecie, ze scentralizowaną władzą. Jego władcy kontrolowali rozległe sieci handlowe, wznosili monumentalną architekturę i nadzorowali złożone instytucje religijne. Ur było nieprzerwanie zamieszkane przez ponad trzy tysiąclecia, zanim rzeka Eufrat zmieniła bieg, a pustynia pochłonęła miasto. Władcy Ur stanowią jedne z najstarszych świadectw monarchii – pełnej przepychu, ale i przemocy. Kobiety pochowane jak królowie Kiedy brytyjski archeolog Leonard Woolley prowadził wykopaliska na królewskim cmentarzysku w Ur w latach 1926–1934, odkrył pochówki po brzegi wypełnione kosztownościami. Grobowce przepełniały złote i srebrne naczynia, cenna biżuteria oraz rzeźbione pieczęcie, które pełniły funkcję podpisów elit. Bardziej ponure było świadectwo składania ofiar z ludzi: dziesiątki służących, ubranych w bogate dworskie stroje, ułożono niczym w teatralnej scenie – jedna z kobiet wciąż miała palce zaciśnięte na strunach harfy. Dokumentując wyposażenie grobowe i szczątki szkieletów, datowane na okres między 2600 a 2450 rokiem p.n.e., Leonard Woolley odnotował także kilka osobliwych znalezisk. Jeden szkielet, złożony wraz z bronią, wydawał się należeć do kobiety. Inny z kolei, również zidentyfikowany jako należący do kobiety, otoczony był rytualnymi insygniami władzy – w tym złotymi sztyletami, koronami, diademami, królewskimi pieczęciami cylindrycznymi, kamienną architekturą oraz ciałami ofiar złożonych z ludzi. Ponadto niektóre inskrypcje zrodziły poważne pytania o status społeczny i realną władzę kobiet. Kim były tajemnicze kobiety z grobowców? Niektóre z najbardziej okazałych pochówków zdawały się należeć do kobiet, a chowano je w sposób, który pierwsi archeolodzy zwykle kojarzyli z królami. Tylko trzy spośród 16 królewskich grobowców na tym cmentarzysku zawierały męskie szczątki, które mogły należeć do głównych pochowanych tam osób (a nie do ofiar). Groby te wyróżniały się jako „wyraźnie mniejsze od pozostałych grobowców królewskich, a ich wyposażenie było dalekie od przepychu” – pisał P.R.S. Moorey, archeolog, który opisywał te odkrycia w latach 80. XX wieku. Leonard Woolley i badacze, którzy poszli jego śladem, zakładali, że kobiety pochowane w tych królewskich grobach były małżonkami władców, a ich mężowie – choć ich fizyczne szczątki zaginęły – byli mężczyznami poświadczonymi jako królowie w tekstach z okresu wczesnodynastycznego, pochodzących spoza królewskiego cmentarzyska. Przekonanie, że wczesna władza królewska w Mezopotamii była z natury męska, było powszechne i na każdym kroku kierowało interpretacją znalezisk archeologicznych. Uważano, że kobiety po prostu nie mogły rządzić Ur. Męski punkt widzenia archeologii sprzed stu lat A co, jeśli było inaczej? Archeologię kształtują pytania, które zadaje; zmiana tych pytań może czasem prowadzić do radykalnie odmiennych interpretacji dowodów. Tak było w przypadku Człowieka z Kości Słoniowej – osoby o wysokim statusie z epoki miedzi na Półwyspie Iberyjskim – którego przemianowano na Kobietę z Kości Słoniowej po tym, jak zaawansowana analiza DNA wykazała, że była kobietą. Podobnie najnowsze ponowne analizy naukowe ujawniły, że niektóre groby starożytnych wojowników na świecie należały do kobiet, które początkowo błędnie uznano za mężczyzn. Amy Gansell, profesorka na Saint John’s University, zwraca uwagę, że narracja Leonarda Woolleya pełna jest „błahych, przestarzałych i czasem stronniczych założeń”. Wiele z tych założeń zostało „utrwalonych” i „przekazywanych jako zwykłe fakty, zwłaszcza gdy [opowieści Woolleya] przenikały przez w większości męskie środowisko archeologów, profesorów archeologii i kuratorów”. Jedna z pieczęci cylindrycznych mogła na przykład wskazywać kobietę o imieniu A-su-sikil-am jako główną władczynię (lugal), a jej męża jako jej małżonka. Nowe spojrzenie na pochówki z Ur Niezależna archeolożka Kathleen McCaffrey, specjalizująca się w problematyce płci i religii na starożytnym Bliskim Wschodzie, zadaje inne pytanie dotyczące pochówków w Ur. Ponownie analizuje materiał archeologiczny w świetle postępów, jakie dokonały się w tej dziedzinie w ciągu ostatniego stulecia – w tym innowacji w technologiach kryminalistycznych oraz rosnącego dorobku badań nad płcią w tamtym okresie. Co się dzieje, gdy przestajemy wymagać, by dowody pasowały do oczekiwań archeologów XX wieku? Kathleen McCaffrey i inni badacze ponownie przyglądają się znaleziskom w dziedzinie, która przez długi czas traktowała kobiety raczej jako bierne niż aktywne uczestniczki dawnych kultur. Pytanie, dlaczego niektóre sumeryjskie kobiety chowano jak królów, ma zdaniem Kathleen McCaffrey dość prostą odpowiedź: „Bo były królami”. Potęga miasta Ur Ur, jedno z pierwszych miast na świecie, zostało założone około 3800 roku p.n.e. w pobliżu żyznej delty, gdzie rzeka Eufrat uchodziła wówczas do Zatoki Perskiej, co zapewniało mu doskonałą lokalizację portową. Będąc częścią cywilizacji Sumerów – sieci miast-państw dzielących te same praktyki kulturowe i wierzenia religijne – Ur wyróżniało się jako potężne centrum handlowe. Do miasta-państwa napływały towary luksusowe: lazuryt sprowadzany z północno-wschodniego Afganistanu, czysta miedź z Omanu oraz lśniące srebro z Turcji i zachodniego Iranu. W samym sercu miasta wznosił się potężny ziggurat, czyli schodkowa świątynia dedykowana bogu księżyca. Podobnie jak wszystkie sumeryjskie miasta-państwa tamtej epoki, Ur było teokracją. Władza polityczna i religijna były ze sobą nierozerwalnie związane, a władcy czerpali legitymizację bezpośrednio od bogów, którym służyli. Świątynia nie była jedynie instytucją religijną – stanowiła główną siłę gospodarczą i polityczną, kontrolując ogromne obszary ziemi i zasoby. Rola kapłanek w Ur To splecenie władzy boskiej i ziemskiej stworzyło warunki, które mogły ułatwić kobietom dostęp do władzy w Ur. Zapiski z okresu wczesnodynastycznego są rzadkie, ale wiemy, że w późniejszym Sumerze opiekuńcze bóstwo każdego miasta mogło zostać rytualnie zaślubione z człowiekiem przeciwnej płci, który stawał się wówczas jego arcykapłanem lub arcykapłanką. W każdym mieście-państwie była to pozycja o ogromnych wpływach religijnych, politycznych i ekonomicznych, a arcykapłanki z Ur dominują w zachowanych źródłach historycznych. Funkcja arcykapłanki była bez wątpienia najpotężniejszym stanowiskiem, jakie kobieta mogła piastować w starożytnym Sumerze, a rola ta przetrwała przez ponad 500 lat. Jedna z kapłanek w Ur, żyjąca w erze sargońskiej (ok. 2334–2150 p.n.e.) kobieta imieniem Enheduanna, napisała wpływowe teksty, które są czytane do dziś – co stanowi zdumiewające świadectwo jej trwałego wpływu politycznego i kulturowego. Czy Mezopotamia na pewno była patriarchalna? Dr Julia Asher-Greve, badaczka zajmująca się archeologią Bliskiego Wschodu, pisała, że „istnieją podstawy, by wątpić, iż sumeryjska struktura społeczna była ściśle patriarchalna, ponieważ możliwe było dziedziczenie przez linię żeńską, a kobiety zajmowały wysokie stanowiska w państwie, gospodarce i kulcie, mogły stać na czele rodziny i miały znaczące prawa”. Choć prawa i status kobiet różniły się w zależności od regionu i zmieniały na przestrzeni stuleci, dr Julia Asher-Greve opisywała ten okres jako „złoty wiek kobiet”. Twierdziła, że w dziejach Mezopotamii to właśnie okres wczesnodynastyczny „dostarczył tak bogatego i zróżnicowanego materiału dotyczącego kobiet. W źródłach pisanych wymienia się z imienia liczne kobiety o różnym statusie społecznym; są one także przedstawiane na reliefach, pieczęciach i innych przedmiotach albo w formie posągów”. Kolejnych dowodów na obecność kobiet u władzy dostarczają ich tytuły: nin i en. Dr Julia Asher-Greve zauważała, że niektórzy badacze sugerują, iż kobiety noszące tytuł nin mogły rządzić samodzielnie. Pogląd ten podziela Kathleen McCaffrey. Tytuł en miał zarówno znaczenie polityczne, jak i religijne. Początkowo wyróżniał najwcześniejszych sumeryjskich władców, a później oznaczał arcykapłanów i arcykapłanki wielkich świątyń Sumeru. Język sumeryjski nie ma rodzaju gramatycznego, a en jest jednym słowem oznaczającym kapłana lub kapłankę, niezależnie od płci. Kobiety Ur jako boski i ziemski autorytet Te wątki układają się w obraz społeczeństwa, w którym kobiety mogły być akceptowane jako główne władczynie, wspierane zarówno przez boski, jak i ziemski autorytet, oraz chowane z dobrami odzwierciedlającymi ich status. Kathleen McCaffrey postanowiła ponownie przyjrzeć się grobowcom w Ur po tym, jak na pobliskim stanowisku z epoki brązu Umm el-Marra odkryto kobiety pochowane z przedmiotami tradycyjnie uznawanymi za męskie, takimi jak broń i męskie nakrycia głowy. Znalezisko okazało się przełomowe i skłoniło archeolożkę do ponownego rozważenia niespójności, które Leonard Woolley dostrzegł między grobowcami elitarnych kobiet i mężczyzn pochowanych na królewskim cmentarzysku. W trakcie tej analizy szczególnie wyróżniły się trzy kobiety: królowa Puabi, nieznana z imienia królowa pochowana w Grobowcu Królewskim 1054 oraz królowa A-su-sikil-am. Królowa – a może król – Puabi Roszczenie Puabi do władzy jest najbardziej widoczne. Choć tysiąclecia późniejszych pochówków naruszających wcześniejsze groby, rabunków oraz niszczącego działania środowiska odcisnęły swoje piętno na królewskim cmentarzysku w Ur, grób Puabi jest najbardziej okazałym z tych, które przetrwały w nienaruszonym stanie. Leonard Woolley opisywał jej komorę grobową jako wypełnioną „zdumiewającym bogactwem darów: naczyń ze złota, srebra, miedzi i gliny, a także z takich minerałów jak biały kalcyt, steatyt, obsydian i lazuryt; srebrnych głów lwic stanowiących niegdyś element mebla, złotych rurek do picia, złotych pił i dłut oraz inkrustowanej planszy do gry”. Spektakularny grobowiec drobnej królowej W komorze grobowej spoczywała sama Puabi – drobna kobieta mająca niespełna półtora metra wzrostu, która zmarła w wieku około 40 lat. Od czubka głowy aż po kolana Puabi była okryta złotem i kamieniami szlachetnymi. Jej nakrycie głowy składało się z setek starannie wykonanych elementów. Długie, wijące się złote wstęgi tworzyły podstawę dla kilku wieńców z delikatnych złotych liści i kwiatów z kamieni szlachetnych. Tuż nad oczami połyskiwał diadem z nachodzących na siebie złotych pierścieni, a a misterny złoty grzebień zdobiło siedem złotych rozet, które drżałyby przy każdym jej ruchu. Miała na sobie również wyjątkową pelerynę wykonaną w całości z koralików: długie sznury złota, srebra, agatu, karniolu i lazurytu lśniły i mieniły się wokół jej sylwetki. Dodatkowo zdobiły ją szpile, kolczyki, bransolety, pierścienie na każdym palcu, szeroki pas ze złota i lapis lazuli, a nawet podwiązka ze złota i kamieni szlachetnych zawiązana na kolanie. U jej boku znaleziono złote sztylety oraz kilka pieczęci cylindrycznych. Jedna z nich nosiła jej imię i królewski tytuł, który miał jej towarzyszyć w zaświatach. Podobnie jak innych członków rodziny królewskiej spoczywających na tym cmentarzysku, także Puabi do życia pozagrobowego odprowadzono poprzez ofiary z ludzi. W jej komorze grobowej spoczywało troje ludzkich towarzyszy, a kolejnych 21 osób złożono w przylegającym dole śmierci. Wyposażenie grobowca Puabi Dół śmierci przedstawiał starannie zaaranżowaną scenę. Pięciu mężczyzn z miedzianymi sztyletami zdawało się strzec rampy wejściowej. Dwa woły ciągnące rydwan, w towarzystwie pięciu ludzi, zajmowały centralną część dołu, podczas gdy jeszcze jeden mężczyzna najwyraźniej pilnował garderoby, z której wysypywały się złote i srebrne misy oraz czary, srebrne lwie głowy i inkrustowana muszlą szkatułka na kosmetyki. Po przeciwnej stronie dołu szkielety dziesięciu kobiet siedziały w dwóch równych rzędach, każda w ozdobnym nakryciu głowy, a niektóre z nich trzymały instrumenty muzyczne. Pod wrażeniem przepychu grobowca Woolley zauważył, że „bogactwo dołu śmierci przylegającego do »Grobu Króla« było niczym w porównaniu z tym”. Późniejsi badacze szukali wyjaśnień, które mogłyby uzasadnić, dlaczego kobieta ta otrzymała tak wystawny pochówek. – Czy kobiety w tych grobach zawsze były królewskimi żonami, czy też wśród kobiet z rodu królewskiego istniała jakaś inna ranga, która uprawniała je do pochówku wraz z ofiarami? – zastanawiał się jeden z badaczy pod koniec lat 70. Puabi była królewską żoną, czy rządziła samodzielnie? Choć zespół Leonarda Woolleya jako pierwszy odnotował, że pieczęć cylindryczna Puabi podawała jej imię i tytuł, ale nie wspominała o mężu, badacze ci nie wydawali się przypisywać temu pominięciu szczególnego znaczenia. Zamiast tego wysunęli hipotezę, że mąż Puabi był owym zaginionym królem z sąsiedniego grobu, nazwanego „Grobem Króla”. Od tamtego czasu naukowcy zaproponowali liczne teorie mające wyjaśnić tę zagadkę, argumentując na różne sposoby: że Puabi była żoną króla, którego nie wymieniono na jej pieczęci (wskazywano wielu różnych kandydatów na męża), arcykapłanką poślubioną bogu księżyca lub – co sugerują nowsze badania – że mogła rządzić samodzielnie. Od 2008 roku Kathleen McCaffrey nadała tej debacie nowy kierunek, argumentując, że Puabi mogła być główną władczynią, ważną postacią religijną i żoną, a żadna z tych ról nie musiała ograniczać jej zdolności do pełnienia pozostałych. Kolejny dowód wskazujący na możliwe sprawowanie władzy znaleziono na pieczęci Puabi, która nosiła tytuł nin. Często tłumaczono go jako „królowa” lub „pani”, ale – co kluczowe – mógł on również oznaczać niezależnego władcę, żonę władcy albo tytuł męskich bóstw, co sugeruje, że sam w sobie oznaczał autorytet, a nie relację z mężczyzną. Kathleen McCaffrey odczytuje nin Puabi jako oznaczenie władzy, nie małżeństwa. Zwraca ponadto uwagę, że „w największych królewskich pochówkach nie odnaleziono głównych zmarłych, a choć w przypadku najwspanialszych grobowców z Ur zawsze domyślnie zakładano obecność mężczyzny, przepych komory Puabi nie wspiera tego założenia”. Wielka zagadka cmentarzyska w Ur W większości elitarnych pochówków na królewskim cmentarzysku w Ur brakuje jednoznacznych szczątków głównej pochowanej osoby, co pozostawia płeć zmarłych kwestią otwartą. Tak zwany Wielki Dół Śmierci, masowy pochówek na królewskim cmentarzysku, zawierający największą liczbę ofiar z ludzi – łącznie 73 – pierwotnie przypisywano królowi, którego komora grobowa miała zostać zniszczona już w starożytności. Niedawno antropolożka Aubrey Baadsgaard przekonująco argumentowała jednak, że główny pochówek należał do kobiety, odróżniającej się od otaczających ją ofiar przepychem biżuterii i wyposażenia grobowego, a nie przylegającą komorą pochówkową. Dalsze badania tej teorii przeprowadzone przez archeologa Richarda Zettlera ujawniły inskrypcję na pieczęci cylindrycznej, która może łączyć tę kobietę z potężnym urzędem kapłańskim, dostarczając kolejnego dowodu na to, że to kobiety otrzymywały najbardziej wystawne pochówki na tym cmentarzysku. „Pieczęć nie może należeć do niej” Imię drugiej potencjalnej władczyni pozostaje nieznane, ale jej wczesnodynastyczny grób z królewskiego cmentarzyska w Ur, Grobowiec Królewski 1054, Leonard Woolley opisał jako „najpełniejszy zachowany przykład królewskiego grobowca”. Centralna postać pochowana w tym niezwykłym grobie trzymała w dłoniach złoty kubek i była bogato ozdobiona złotem oraz klejnotami w tym samym stylu co Puabi. Podobnie jak Puabi, również ona została pochowana ze znaczącymi pieczęciami cylindrycznymi, w tym jedną wykonaną z litego złota, przymocowaną do jej szaty wyjątkową złotą szpilą z karneolem. Gdy Leonard Woolley otwierał grób, odkryto dwa sztylety oraz pieczęć z inskrypcją „Król Mes-kalam-dug”. Archeolog odnotował swoje zdumienie tym znaleziskiem, pisząc, że „skoro główną osobą pochowaną w kopułowym grobowcu jest kobieta, pieczęć nie może należeć do niej”. Archeologiczne uprzedzenia Jak zauważa Kathleen McCaffrey, wyjaśnienie Leonarda Woolleya pozostało w dużej mierze niepodważone, co w jej ocenie jest niezwykle wymowne. Zamiast tego naukowcy spierali się o jego sugestię, jakoby pieczęć była darem grobowym od męża zmarłej kobiety. Jedni tę koncepcję przyjmowali, inni odrzucali. Żaden z nich nie zakwestionował jednak samego założenia, że skoro główną osobą w grobowcu była kobieta, to królewska pieczęć i sztylety nie mogły być jej własnością. Kathleen McCaffrey argumentuje, że tam właśnie kryje się uprzedzenie. Jeśli wyjdzie się z założenia, że tylko mężczyźni mogą posiadać królewskie pieczęcie, wówczas królewska pieczęć w grobie kobiety staje się jedynie nienależącą do tego miejsca własnością mężczyzny. To z kolei po cichu przenosi ciężar dowodu na każdego, kto chciałby przypisać jej własność kobiecie. Męska pieczęć w kobiecym grobie Imię na pieczęci – Mes-kalam-dug – dodatkowo komplikuje cały obraz. Odnaleziono je bowiem w dwóch różnych grobach na tym cmentarzu: w opisywanym grobowcu królewskim, gdzie towarzyszył mu tytuł królewski, oraz w prywatnym grobie, gdzie tego tytułu brakowało. Badacze, w tym sam Leonard Woolley, sugerowali, że mowa tu o dwóch różnych osobach – z których jedna była królem, a druga niepochodzącym z rodu królewskiego imiennikiem tego władcy – jednak kwestia ta była przedmiotem ożywionej dyskusji na przestrzeni ostatniego stulecia. Jeśli zaś chodzi o to, jak pieczęć męskiego króla znalazła się w grobowcu kobiety, Kathleen McCaffrey zauważa, że przed pochówkiem mogła ona krążyć przez pokolenia jako pamiątka rodowa. Istotnie, kilka grobów na cmentarzu królewskim zawierało przedmioty, które dla grzebanych z nimi ludzi miały charakter historyczny, a nawet starożytny, jako że składanie do grobów pamiątek rodowych było w tamtym okresie powszechną praktyką w pochówkach elity. Nieznanej królowej towarzyszyło również czworo dworzan, co stanowiło odzwierciedlenie jej władzy nad życiem innych ludzi. Ostatnia z wielkich królowych Ostatnią z potencjalnie suwerennych królowych jest A-su-sikil-am. Świadectwa jej istnienia przetrwały w dotkliwie splądrowanym i zniszczonym Grobowcu Królewskim 1050, gdzie jej imię znaleziono wyryte na pieczęci cylindrycznej obok imienia jej męża. Ta nietypowa inskrypcja została opatrzona przypisem przez tłumacza z 1934 roku ze względu na swoją osobliwość: „Jeśli kolumny tekstu będą czytane w zwykły sposób [...] otrzymujemy zapis: A-su-sikil-am król Ur; A-kalam-dug [jego/jej małżonek]. Powinniśmy jednak oczekiwać, że to A-kalam-dug będzie imieniem króla, a A-su-sikil-am [...] imieniem królewskiej kapłanki”. Tłumacz doszedł do wniosku, że starożytny skryba musiał popełnić kilka błędów podczas pisania i że tekst – choć wyryty z wielką precyzją – należy czytać na przemian, mieszając wersy i zmieniając ich kolejność, tak aby męskie imię mogło zostać powiązane z tytułem władcy. Kathleen McCaffrey sugeruje, że inskrypcja na tej pieczęci cylindrycznej – cennym przedmiocie, nad którym pracowali wyłącznie najzdolniejsi artyści i skrybowie – oznacza dokładnie to, co jest w nim napisane: A-su-sikil-am była głównym władcą, jej mąż zaś pełnił jedynie funkcję małżonka, a nie panującego króla. – Co jest bardziej prawdopodobne? – pyta McCaffrey: to, że królewski skryba błędnie zapisał imiona i tytuły swoich władców, czyli dwóch najpotężniejszych osób w Ur, czy to, że współcześni uczeni nagięli swoje tłumaczenia? Królowa królowych Woolley nazwał jeden z grobowców „Grobem Króla”, choć nigdy nie odnaleziono w nim ani króla, ani nawet inskrypcji, która by o nim wspominała. Komora grobowa królewskiej osoby została splądrowana, a szczątki szkieletu zaginęły lub zostały zniszczone tysiące lat temu. Ogólny przepych grobowca i duża liczba znalezionej w nim broni zostały wówczas odczytane jako oznaki męskiej władzy królewskiej, choć dziś wiemy, że są to również cechy elitarnych pochówków kobiet. Podobnie jak grób Puabi, Grób Króla zawierał wyraźną kamienną strukturę architektoniczną, uzbrojonych żołnierzy strzegących wejścia, kunsztowne drewniane rydwany wraz z ludzkimi i zwierzęcymi towarzyszami, bogato odzianych muzyków niosących instrumenty inkrustowane kamieniami szlachetnymi, dół śmierci z kolejnymi ofiarami z ludzi oraz broń inkrustowaną złotem i srebrem. W królewskiej nekropolii brakuje mężczyzn Na cmentarzu królewskim odkrywano wprawdzie męskie ciała, jednak w żadnym przypadku nie można mieć pewności, że chodzi o króla. Spośród 16 grobowców królewskich zbadanych przez Leonarda Woolleya, tylko w trzech zachowały się szczątki głównego lokatora uznanego za mężczyznę. W jednym z nich spoczywał szkielet zidentyfikowany jako mężczyzna w wieku 40–50 lat, natomiast w dwóch pozostałych znajdowały się fragmenty kości, które wprawdzie określono jako męskie, lecz były one zniszczone zębem czasu do tego stopnia, że uniemożliwiały pewną interpretację. Wszystkie te trzy groby były niewielkimi, jednokomorowymi mogiłami, z których żadna nie zawierała królewskich tytułów ani jakichkolwiek inskrypcji. Najwspanialsze grobowce – te, w których od dawna domyślnie spodziewano się zastać królów – nie kryły w sobie żadnych męskich szczątków. Archeolożki krytykują uprzedzenia To właśnie ta rozbieżność między założeniem a rzeczywistością jest głównym celem krytyki Kathleen McCaffrey. Nie chodzi jej o to, że władza w Ur była wyłącznie kobiecą tradycją ani że każda bogato pochowana kobieta była suwerenną władczynią. Pokazuje raczej, że niespójności w materiale archeologicznym wynikają ze zderzenia współczesnych uprzedzeń z dowodami historycznymi. – Tradycyjne podejście do pytań związanych z płcią doprowadziło do powstania zawiłych wyjaśnień dla anomalii, które w rzeczywistości nie istnieją – pisała archeolożka. Głos Kathleen McCaffrey wpisuje się w to, co Amy Gansell określa mianem „debaty, którą archeolożki i antropolożki feministyczne budują od dziesięcioleci”. Megan Cifarelli, profesor emerita w Manhattanville College i badaczka konsultująca w Muzeum Archeologii i Antropologii Uniwersytetu Pensylwanii, wyjaśnia, że „wartościowym wnioskiem” jest „koncepcja, wedle której osoby zidentyfikowane jako kobiety nie odgrywały drugorzędnej roli wobec tych zidentyfikowanych jako mężczyźni, a ich dostęp do bogactwa i statusu nie wynikał z relacji z potężnymi mężczyznami, lecz był bezpośrednio związany z ich własnymi rolami społecznymi”. Kwestionuje ona wprawdzie nazywanie tych kobiet przez Kathleen McCaffrey „królami”, zgadza się jednak, że te trzy kobiety „dzierżyły nadzwyczajną władzę”. Niezależnie od tego, czy kobiety z Ur rządziły jako królowie, czy jako królowe, czy też sprawowały władzę w sposób, który wymyka się łatwym, współczesnym kategoryzacjom – jasne jest, że przed nami wciąż wiele pracy, by odkryć historie starożytnych kobiet. Prof. Amy Gansell porównuje ten proces do skrupulatnych wykopalisk. – Zasadniczo wciąż musimy podnieść status tych kobiet z powrotem do poziomu, jaki miały w starożytności, kiedy cieszyły się powszechnym uznaniem – wyjaśnia. – Myślę o tym w kategoriach archeologicznych – kontynuuje prof. Amy Gansell, wskazując na analogię do tego, co Leonard Woolley i jego zespół odrzucili zarówno dosłownie, jak i w przenośni. – Wydobywali ekscytujące artefakty, a luźną ziemię sypali na to, co nazywali zwałowiskami. Wraz z tą ziemią rzucili na te hałdy również kobiecą władzę. Teraz wracamy tam i przesiewamy ich hałdy odpadów, aby odnaleźć te kobiety i przywrócić je na należne im trony. Źródło: National Geographic
Przez miesiąc przejechała 4000 kilometrów przez Australię. Jak wygląda życie w vanie?
Podróżowanie solo wciąż budzi wiele emocji, szczególnie gdy w drogę rusza kobieta. Anna Małysa od lat pokazuje jednak, że świat nie jest tak niebezpieczny, jak często próbują przekonać nas nagłówki i internetowe komentarze. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o samotności, która przestała ją przerażać, o stereotypach, z którymi mierzy się jako podróżniczka oraz o wyprawach, które nauczyły ją większej niezależności niż jakiekolwiek kursy czy szkolenia.
Od studenckiego wyjazdu do Danii po wielotygodniowe podróże przez Australię i Nową Zelandię – Anna Małysa wybiera drogę, która dla wielu osób wydaje się zbyt ryzykowna lub po prostu zbyt trudna. W podcaście „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie o doświadczeniach, które najbardziej ją ukształtowały. Nie zabrakło tematów związanych z samotnością, internetowymi ocenami oraz życiem w trasie, gdzie nie wszystko da się zaplanować. To rozmowa o podróżowaniu, ale również o budowaniu pewności siebie i zaufania do własnych decyzji. „A nie boisz się sama?”. Samotność, stereotypy i życie poza cudzymi oczekiwaniami Jednym z pytań, które Anna Małysa słyszy najczęściej, jest dobrze znane wielu podróżniczkom: „A nie boisz się sama?”. Jak przyznaje, podobne wątpliwości pojawiają się nie tylko wśród bliskich, lecz także w sieci, gdzie samotnie podróżujące kobiety często stają się obiektem komentarzy i nieuzasadnionych ocen. – Jeżeli chodzi o tego typu insynuacje, to myślę, że tego jest najwięcej w internecie – mówiła w podcaście. Z czasem nauczyła się jednak nie brać odpowiedzialności za wyobrażenia innych ludzi. – To nie jest mój problem, że ktoś robi jakieś insynuacje na mój temat. Ja nie mam poczucia, że muszę obcym osobom coś udowadniać – podkreślała. W rozmowie z Sabiną Ziębą zwróciła również uwagę, że samotność nie zawsze oznacza to samo. Kiedy wyjechała na studia do Danii, po raz pierwszy doświadczyła jej w trudnym, przytłaczającym wymiarze. Z perspektywy czasu uważa jednak, że właśnie tamten okres nauczył ją samodzielności i sprawił, że dziś potrafi czerpać przyjemność z własnego towarzystwa. – Ja teraz myślę o samotności w taki sposób uwalniający, że jestem sama i w sumie super – przyznała. Jej zdaniem podróżowanie solo ma jeszcze jedną zaletę – otwiera na ludzi. Osoby podróżujące samotnie częściej nawiązują rozmowy, szybciej wychodzą poza swoją bańkę i częściej trafiają na historie, które nigdy nie wydarzyłyby się podczas wyjazdu w większej grupie. Van, tysiące kilometrów i lekcja niezależności. Jak wygląda życie w drodze? Jednym z najważniejszych rozdziałów w podróżniczej historii Anny Małysy były wyprawy po Nowej Zelandii i Australii. To właśnie tam mogła sprawdzić, jak naprawdę wygląda wielotygodniowe życie w trasie, z dala od hotelowych wygód i gotowych planów podróży. W Nowej Zelandii podróżowała vanem wspólnie z Justyną Świetlicką (znaną w sieci jako @owsianapl), poznaną wcześniej przez internet. Kilka tygodni spędzonych na niewielkiej przestrzeni okazało się nie tylko przygodą, ale również testem charakterów. – Jeżeli chcecie sprawdzić, czy jesteście dobrymi partnerami do życia, jedźcie vanem gdzieś na miesiąc. Wszystko będzie wiadomo – żartowała. Jeszcze większym wyzwaniem okazała się Australia, gdzie ogromne odległości oznaczają wielogodzinne przejazdy przez niemal bezludne tereny. Podczas tej z wyprawy to właśnie ona była jedyną osobą posiadającą prawo jazdy, dlatego cała odpowiedzialność za pokonywanie kolejnych kilometrów spoczywała na jej barkach. – W miesiąc zrobiłam około 4 tys. kilometrów i faktycznie było to wyzwanie – wspominała. Mimo zmęczenia właśnie tam zachwycił ją sposób życia mieszkańców, którzy znaczną część wolnego czasu spędzają aktywnie i blisko natury. Kajaki, trekkingi czy rowerowe wycieczki są dla wielu codziennością, a nie wakacyjną atrakcją. To doświadczenie utwierdziło ją w przekonaniu, że najcenniejsze elementy podróży często nie mają nic wspólnego z drogimi atrakcjami. Znacznie bardziej liczą się kontakt z naturą, spotkania z ludźmi i poczucie wolności, którego trudno doświadczyć w zorganizowanym wyjeździe. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zamknęła się w buddyjskim ośrodku na 10 dni. To doświadczenie zmieniło jej życie
Samotne podróże kojarzą się z wolnością, przygodą i odkrywaniem świata, ale rzadko mówi się o ich mniej oczywistych stronach. Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o dziesięciu dniach spędzonych w całkowitym milczeniu w buddyjskim ośrodku, znaczeniu intuicji podczas samotnych wypraw oraz sytuacjach, w których bezpieczeństwo okazywało się ważniejsze niż realizacja podróżniczych planów.
Podróżowanie solo budzi skrajne emocje. Dla jednych jest symbolem niezależności i wolności, dla innych źródłem niepokoju oraz niekończących się pytań o bezpieczeństwo. Anna Małysa należy do osób, które od dawna wybierają własną drogę. W podcaście National Geographic Polska podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie nie tylko o odwiedzonych miejscach, lecz także o doświadczeniach, które najmocniej wpłynęły na jej sposób patrzenia na świat. Wśród nich znalazły się zarówno wymagające wyprawy po Azji, jak i dziesięciodniowe odosobnienie medytacyjne w Birmie, które okazało się jedną z najważniejszych lekcji w jej życiu. Dziesięć dni w ciszy. Czego Anna Małysa nauczyła się podczas medytacji w Birmie? Jednym z najbardziej niezwykłych doświadczeń, o których Anna Małysa opowiedziała w podcaście „Solo przez świat”, był dziesięciodniowy pobyt w buddyjskim ośrodku medytacyjnym w Birmie. To właśnie tam zdecydowała się wziąć udział w praktyce Vipassana – formie medytacji zakładającej całkowite wyciszenie i odcięcie od bodźców zewnętrznych. Przez dziesięć dni uczestnicy nie mogą korzystać z telefonów, książek, notatników ani prowadzić rozmów z innymi osobami. Dla kogoś, kto przez lata pozostawał w ciągłym ruchu i regularnie zmieniał miejsca pobytu, było to doświadczenie wyjątkowo wymagające. – Zamknęłam się na 10 dni w ośrodku buddyjskim, gdzie milczałam i medytowałam. To było hardcorowe doświadczenie. (…) Ja się ciągle kręciłam. Czułam się, jakbym brała udział w jakimś eksperymencie społecznym, na który sama się zapisałam – wspominała. Jak przyznała, największym wyzwaniem nie okazał się brak kontaktu ze światem, lecz konieczność pozostania sam na sam z własnymi myślami. Gdy z dnia na dzień znikają wszystkie rozpraszacze, człowiek zaczyna inaczej postrzegać siebie, swoje emocje i problemy. Anna zwróciła uwagę, że wielu uczestników podobnych odosobnień doświadcza również specyficznego lęku przed tym, co dzieje się poza murami ośrodka. – Każdy po pierwszej Vipassanie ma takie poczucie, że świat się na pewno kończy, jest wojna albo apokalipsa, a ja o tym nie wiem – mówiła. Powrót do codzienności przynosi jednak zwykle zaskakującą refleksję: świat funkcjonuje dokładnie tak samo jak wcześniej. Dla podróżniczki był to moment, który pozwolił jej spojrzeć z dystansem na wiele spraw i nauczył większej uważności, cierpliwości oraz świadomego przeżywania codziennych doświadczeń. „Po prostu jestem niemiła”. Jak solo podróżniczka dba o swoje bezpieczeństwo? Rozmowa dotyczyła również tematu, który regularnie pojawia się przy okazji samotnych podróży kobiet – bezpieczeństwa. Anna Małysa nie ukrywała, że podczas wieloletnich wypraw wypracowała własne zasady, które pomagają jej odnajdywać się w nieznanych miejscach i sytuacjach. Jedną z najważniejszych jest zaufanie do intuicji. Jak przyznała, zdarzało się, że rezygnowała z pozornie dobrych okazji transportu lub zmieniała plany tylko dlatego, że coś wzbudzało jej niepokój. – Zdarzyło mi się wysiąść kilka razy z auta albo nie wsiąść do niego, bo miałam po prostu złe przeczucie. Nie wiem, czy wydarzyłoby się coś złego, ale wolę dmuchać na zimne – opowiadała. Podróżniczka podkreślała również znaczenie asertywności, która w wielu sytuacjach okazuje się skuteczniejsza niż próba bycia uprzejmym za wszelką cenę. Jej zdaniem kobiety zbyt często obawiają się stanowczo postawić granice, nawet wtedy, gdy czują dyskomfort. – Jeśli ktoś do mnie zagaduje raz, dwa, trzy razy, a ja mówię, że nie chcę rozmawiać, to po prostu jestem niemiła. I to skutkuje – tłumaczyła. W rozmowie pojawił się także wątek różnic kulturowych oraz doświadczeń z krajów takich jak Indie, gdzie normy dotyczące przestrzeni osobistej bywają inne niż w Europie. Zdaniem Anny kluczowe jest zachowanie czujności, ale równie ważne pozostaje budowanie pewności siebie i świadomości własnych granic. To właśnie połączenie doświadczenia, intuicji i umiejętności reagowania na niepokojące sygnały sprawia, że samotne podróże mogą być nie tylko bezpieczne, ale również niezwykle rozwijające. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bliski Wschód bez filtra. Jak wygląda kobieca podróż przez kraje arabskie z dala od luksusowych kurortów?
Samotna podróż kobiety na drugi koniec świata to przejaw odwagi czy szaleństwa? Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska „Solo przez świat” szczerze opowiada o przełamywaniu barier, lękach solo podróżniczki oraz o tym, dlaczego najtrudniejsza wyprawa to zawsze ta w głąb własnego umysłu. Ta rozmowa to inspiracja dla każdego, kto boi się zrobić pierwszy krok.
Podróżowanie w pojedynkę zyskuje na popularności, jednak wciąż budzi mnóstwo kontrowersji – zwłaszcza, gdy w drogę rusza kobieta. Sabina Zięba gościła w studiu Annę Małysę, która od lat udowadnia, że świat jest znacznie bezpieczniejszy i bardziej otwarty, niż przedstawiają to media. Od studenckich czasów w Danii, przez niskobudżetowe Tokio, aż po spanie w aucie na Półwyspie Arabskim – „Anka Śmietanka” dzieli się swoimi autentycznymi doświadczeniami bez instagramowego filtra, pokazując prawdziwe blaski i cienie życia w nieustannym ruchu. Strach przed samotnością i podróż w głąb siebie. Dlaczego największą barierą są nasze własne myśli? Większość z nas na hasło „samotna wyprawa” reaguje fascynacją wymieszaną z paraliżującym lękiem. Bo choć świat wydaje się dziś na wyciągnięcie ręki, to bariery psychologiczne i strach przed samotnością wciąż skutecznie zatrzymują ludzi na kanapie. Anna Małysa bez owijania w bawełnę przyznaje, że ten paraliż nie jest jej obcy, a za kulisami jej wypraw często kryły się wątpliwości. – Ja miałam ogromne obawy przed Egiptem i jeżeli mam wymienić jedną podróż, przed którą naprawdę czułam ścisk w żołądku lecąc, to właśnie była to solo podróż do Egiptu – przyznała w rozmowie. Przełamywanie takiego wewnętrznego impasu nie wymaga jednak natychmiastowego rzucania się na głęboką wodę i kupowania biletu na drugi koniec globu. Odwagę i sprawczość można dawkować metodą małych kroków, zaczynając od lokalnych mikro-podróży. – Ostatnio wybrałam się na dwa dni w góry, w Karkonosze. I totalnie zachęcam każdego do robienia solo rzeczy – przekonuje „Anka Śmietanka”. Weekend spędzony sam na sam ze sobą potrafi bowiem zadziałać jak najlepsza terapia. – Uważam, że każda kobieta powinna chociaż raz w życiu wyjechać gdzieś sama... Chociażby do Kazimierza Dolnego na weekend, bo wtedy można zauważyć taką sprawczość w sobie – dodała Sabina Zięba. Bo w samotnym podróżowaniu to wcale nie skomplikowana logistyka czy odległość geograficzna stanowią największe wyzwanie. Prawdziwym testem jest moment, w którym cichną zewnętrzne bodźce. – Jak rozmawiam z ludźmi, to największym strachem nie jest paradoksalnie podróż, tylko „solo” – stwierdziła Ania, dodając, że polubienie własnego towarzystwa to najbardziej uwalniający krok, jaki można zrobić dla swojej niezależności. Odczarować Bliski Wschód. Jak wygląda podróżowanie kobiet po krajach arabskich bez filtra? Jednym z bardziej interesujących wątków rozmowy było zderzenie zachodnich wyobrażeń z rzeczywistością, jakiej doświadczają kobiety podróżujące po krajach Półwyspu Arabskiego. Oman czy Arabia Saudyjska wciąż budzą w Europie wiele obaw, często wzmacnianych przez medialne przekazy i utrwalone stereotypy. Tymczasem doświadczenia Anny Małysy pokazują znacznie bardziej złożony obraz tych miejsc. Podróżniczka odwiedzała kraje arabskie wspólnie z koleżanką, świadomie rezygnując z luksusowych kurortów na rzecz bliższego kontaktu z lokalną kulturą. Korzystały z niewielkich guesthouse’ów, poznawały mieszkańców i podróżowały w sposób daleki od standardowej turystyki. – Podróżując w tego typu regiony, staram się korzystać z lokalnych hosteli, nie jechać na all inclusive do Dubaju. Spotykamy się z lokalnymi ludźmi i korzystamy z guesthousów – mówiła. Takie podejście pozwala jej zobaczyć codzienne życie mieszkańców z bliska, a nie jedynie przez pryzmat atrakcji przygotowanych dla zagranicznych turystów. Jak podkreśliła, właśnie podczas takich podróży najłatwiej dostrzec różnicę pomiędzy medialnym obrazem regionu a rzeczywistością. Zamiast nieufności czy wrogości podróżniczki spotykały się z autentyczną życzliwością oraz gotowością do pomocy ze strony zupełnie obcych osób. – Gościnność arabska to jest inny level. Tam jest po prostu top of the top – przyznała, dodając, że ludzie bezinteresownie proponowali im wsparcie, pytali, czy wszystko jest w porządku, a czasem nawet interesowali się dalszym przebiegiem podróży. – Mężczyzna ma tam poczucie, że powinien się zaopiekować. Fajnie poznać kogoś, kto się po prostu zapyta: „Czy wszystko okej, czy potrzebujesz pomocy?” – mówiła, zaznaczając, że takie sytuacje zdarzały się wielokrotnie i często pozostawiały większe wrażenie niż najbardziej spektakularne atrakcje turystyczne. Jednocześnie Anna Małysa zwróciła uwagę, że kluczowe znaczenie ma szacunek wobec lokalnych norm kulturowych. Dotyczy to również ubioru, który w wielu krajach regionu pozostaje ważnym elementem komunikacji społecznej. – Jeżeli ja mogę się tym zabezpieczyć, to robię to dla własnego komfortu. Zakładam m.in. hidżab, czyli zakrywam włosy. Mam wrażenie, że to robi taką barierę psychiczną: „Okej, ta dziewczyna rozumie trochę miejsce, w którym się znalazła” – tłumaczyła. Jak podkreślała, nie chodzi o rezygnację z własnej tożsamości, lecz o okazanie szacunku wobec zasad obowiązujących w odwiedzanym miejscu. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”
Pracownica medyczna szpitala w Heracie została zatrzymana przez afgańskie Ministerstwo Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom za „nieodpowiedni ubiór”. Choć po dwóch dniach odzyskała wolność, organizacja Lekarze bez Granic bije na alarm. To kolejne wydarzenie, które obnaża bieżącą sytuację w Afganistanie – rygorystyczne przepisy uderzają bezpośrednio w afgański system ochrony zdrowia, odcinając kobiety i dzieci od podstawowej opieki medycznej.
6 czerwca przedstawiciele Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom zatrzymali w Heracie (miasto w zachodnim Afganistanie) pracowniczkę oddziału pediatrycznego Szpitala Regionalnego. Kobieta, której towarzyszył mąż, zmierzała do pracy w placówce wspieranej przez Lekarzy bez Granic. Powodem interwencji służb było rzekome nieprzestrzeganie zasad ubioru narzuconych kobietom przez lokalne władze. Choć zatrzymana została zwolniona po dwóch dniach, warunkiem wolności było podpisanie przez nią i jej rodzinę pisemnego zobowiązania do bezwzględnego przestrzegania wytycznych dotyczących stroju. Organizacja Lekarze bez Granic wyraziła stanowczy protest przeciwko tym działaniom. Zdarzenie to zbiegło się w czasie z falą masowych zatrzymań kobiet w prowincji Herat oraz brutalnym stłumieniem publicznych demonstracji przez policję, która 9 czerwca użyła broni palnej, pałek i biczów wobec protestujących. Kim są Lekarze bez Granic? Lekarze bez Granic (fr. Médecins Sans Frontières, MSF) to międzynarodowa, niezależna organizacja medyczno-humanitarna, założona w 1971 roku we Francji. Za swoją działalność na rzecz niesienia pomocy w rejonach konfliktów zbrojnych, epidemii i katastrof naturalnych organizacja została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla w 1999 roku. W Afganistanie MSF działa od 1980 roku, utrzymując neutralność i niezależność finansową (projekty są finansowane głównie z prywatnych darowizn). Obecnie organizacja prowadzi w tym kraju siedem projektów w siedmiu prowincjach, koncentrując się na opiece położniczej, pediatrycznej, traumatologii oraz leczeniu gruźlicy. Jak wygląda sytuacja kobiet w Afganistanie Sytuacja praw kobiet w Afganistanie na przestrzeni ostatnich dekad ulegała drastycznym zmianom, determinowanym przez sytuację polityczną kraju: Lata 1996–2001 (Pierwsze rządy talibów) – Wprowadzono skrajną interpretację prawa szariatu. Kobiety zostały całkowicie pozbawione prawa do edukacji, pracy i poruszania się bez męskiego opiekuna (mahrama). Lata 2001–2021 (Republika) – Po obaleniu reżimu talibów nowa konstytucja zagwarantowała równouprawnienie płci. Kobiety wróciły do szkół, na uniwersytety, do parlamentu oraz do pracy w sektorze medycznym i publicznym. Powrót do władzy w sierpniu 2021 roku – Mimo początkowych zapowiedzi o łagodniejszym kursie, nowe władze systematycznie odbierały kobietom wywalczone prawa. Wprowadzono zakaz edukacji dla dziewcząt powyżej 6. klasy szkoły podstawowej oraz zakaz studiowania na uniwersytecie. Kobiety zostały wykluczone z większości zawodów w sektorze publicznym i organizacjach pozarządowych. Kryzys humanitarny i bariery w medycynie Obecne restrykcje, takie jak obowiązkowe <a href="https://www.google.com/search?q=site%3Anational-geographic.pl+burki&sca_esv=a2c167858aedc03d&sxsrf=ANbL-n4d49M9r5qfBZHeyBnNpcc1YBoArw%3A1781248628915&ei=dLIraum7N4nMwPAPu-WJ0Ak&biw=1512&bih=828&ved=0ahUKEwjpxaGelIGVAxUJJhAIHbtyApoQ4dUDCBI&uact=5&oq=site%3Anational-geographic.pl+burki&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiIXNpdGU6bmF0aW9uYWwtZ2VvZ3JhcGhpYy5wbCBidXJraUjLBVAAWJgEcAB4AJABAJgBlwGgAZAEqgEDMy4yuAEDyAEA-AEBmAIAoAIAmAMAkgcAoAc8sgcAuAcAwgcAyAcAgAgB&sclient=gws-wiz-serp">noszenie burki oraz wymóg przebywania poza domem wyłącznie w towarzystwie męskiego opiekuna, generują katastrofalne skutki dla zdrowia publicznego. Koszty podróży z opiekunem oraz strach przed zatrzymaniem paraliżują dostęp pacjentek do placówek medycznych. Zasady segregacji płciowej sprawiają, że kobiety i dzieci w celach medycznych mogą i chcą zwracać się niemal wyłącznie do personelu żeńskiego. Tymczasem restrykcje uderzają w same pracowniczki ochrony zdrowia. W strukturach Lekarzy bez Granic w Afganistanie kobiety stanowią aż 45% personelu pielęgniarskiego, a w projektach położniczych odpowiadają za ponad połowę składu personelu. Utrudnianie im wykonywania obowiązków bezpośrednio zagraża życiu tysięcy pacjentek w całym kraju. Źródła: Raport Lekarzy bez Granic – Oficjalny komunikat prasowy i oświadczenie organizacji dotyczące zatrzymania pracownicy w Heracie z czerwca 2024 r. Raporty ONZ (UNAMA – United Nations Assistance Mission in Afghanistan) – Dokumentacja dotycząca dekretów Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom oraz praw człowieka w Afganistanie (2021–2024). Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – Dane statystyczne dotyczące stanu afgańskiej opieki medycznej, śmiertelności okołoporodowej oraz wpływu braku personelu żeńskiego na zdrowie kobiet i dzieci. Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kobiety, które zmieniają polską naukę: potencjał i wyzwania. Obejrzyj panel dyskusyjny
Dyskusja o roli kobiet w nauce, ich szansach i realnym wpływie nie traci na aktualności. Temat ten okazuje się bowiem niezwykle złożony i dotyczy tak różnych aspektów, jak edukacja, przywództwo, życie rodzinne czy wiara we własne kompetencje. W ramach projektu Polska Nauka i współpracy z marką ORLEN odbył się panel dyskusyjny, poświęcony tematowi obecności kobiet w polskiej nauce – potencjałowi, jaki owa obecność niesie, ale również wyzwaniom, które stoją przed naukowczyniami nie tylko w naszym kraju. Dyskusja ta przyniosła szereg naprawdę interesujących spostrzeżeń i wniosków.
O tym, z czym mierzą się kobiety w polskiej nauce rozmawiają Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska oraz gościnie: Aleksandra Głowacz, zastępczyni dyrektorki ds. rozwoju publiczności Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, Marlena Jezierska, dyrektor Biura Sponsoringu Kultury i Nauki ORLEN i Klaudia Górska, ekspertka z działu własności intelektualnej ORLENU, a jednocześnie doktorantka w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Różne perspektywy, jeden wspólny mianownik: ciężka praca Dzięki odmiennym doświadczeniom i zakresom działalności zaproszonych rozmówczyń mamy szansę spojrzeć na sukcesy kobiet w nauce z różnych perspektyw. Odniesienia do postaci Marii Słodowskiej-Curie zapewniają perspektywę historyczną (okazuje się bowiem, że współczesne kobiety mogą naprawdę wiele nauczyć się od noblistki!), pojawia się również spojrzenie akademickie, dotyczące reprezentacji kobiet w nauce oraz przebiegu ich ścieżki kariery czy bardziej zawodowe, bazujące na poszukiwaniu ekspertek, współtworzących innowacje o globalnym znaczeniu i uczestniczących w międzynarodowych projektach. Gościnie przytaczają ważne nazwiska – poza Marią Skłodowską-Curie pojawiają się też wzmianki o Annie Wierzbickiej, wybitnej Lingwistce, Marii Siemionow, pionierce przeszczepów twarzy, czy Christinie Koch, która brała udział w misji Artemis II, jako jedyna kobieta z czteroosobowej załogi. Niezależnie od dziedziny czy obranej drogi – za sukcesami każdej z tych bohaterek stała ciężka, niepodważalna praca. Systemowe wsparcie i mentoring Jak zaznacza Łukasz Załuski: „Dyskusja o kobietach w nauce przestała być już tylko dyskusją o reprezentacji. Dziś coraz częściej dotyczy realnego wpływu, przywództwa i kształtowania kierunków badań.” Rozmawiając o sytuacji naukowczyń w Polsce i na świecie, nie da się jednak uniknąć tematu szans i barier, które wynikają chociażby z sytuacji rodzinnej. Z jednej strony można bowiem zaobserwować wzrost widoczności kobiet w nauce, z drugiej – wciąż mamy do czynienia z nierównościami na najwyższych szczeblach kariery naukowej. Naturalnie w czasie panelu dyskusyjnego pojawia się więc kwestia wyrównywania szans w edukacji i codziennej pracy zawodowej czy specjalnych programów w szkołach, na uczelniach i w firmach (m.in. w ORLENIE) obejmujących eksperckie szkolenia, warsztaty, mentoring czy pomoc w powrocie do pracy naukowej i badawczej po urlopie macierzyńskim. Wciąż istotne pozostaje bowiem pytanie: jak wzmocnić potencjał kobiet w nauce poprzez dobre praktyki i działania systemowe. Ważną kwestią pozostaje również to, w jaki sposób przyciągnąć kobiety do pracy naukowej i jak zachęcić je do wybierania tej ścieżki – zwłaszcza w takich dziedzinach jak inżynieria, IT czy STEM. Wciąż udział kobiet w tych obszarach jest bowiem niższy niż mężczyzn. Okazuje się, że już na etapie szkoły podstawowej warto wspierać u dziewczynek zainteresowanie nauką, pokazywać im dobre wzorce. Niezwykle ważna okazuje się również reprezentacja kobiet zaangażowanych w pracę naukową w mediach. Obejrzyj całą rozmowę i dowiedz się więcej na temat sytuacji kobiet w nauce! View oEmbed on the source website Materiał promocyjny marki ORLEN
Archeologiczna sensacja w Opolu. DNA ujawniło tajemnicę szkieletów zastygłych w miłosnym uścisku
Opolskie odkrycie archeologiczne nabrało zupełnie nowego znaczenie. Więzi łączące średniowieczną parę, której przytulone do siebie szkielety zostały odkryte pod katedrą, mogą być kompletnie inne od tego, co zakładały naukowe hipotezy. W grobie pochowano bowiem osoby tej samej płci.
Od momentu odkrycia tajemniczego pochówku przy XIII-wiecznej Katedrze Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu wierzono, że parę odnalezionych szkieletów łączyło uczucie typowe dla kochanków. Najnowsze badania dowiodły, że pozostałości ciał należą do dwóch, niespokrewnionych ze sobą kobiet. To najwcześniejszy dowód na pochówek osób tej samej płci w średniowiecznej Polsce. Podziemny uścisk w Opolu Najnowsze ustalenia naukowców są owocem prac archeologicznych prowadzonych w Opolu w latach 2022–2023. Badacze odkryli tam wówczas łącznie 46 pochówków: 36 na cmentarzu przykościelnym oraz 10 wewnątrz samej świątyni. Wśród nich znajdował się ten najbardziej intrygujący – grób pary zastygłej w czułym uścisku. Podczas gdy jedna z osób spoczywała płasko na plecach, co było typowe dla średniowiecznych obyczajów pogrzebowych, ułożenie drugiej było całkowicie unikatowe. Zmarłą osobę ułożono na boku lub brzuchu z prawą nogą zgiętą w kolanie tak, by okalała kończynę towarzysza. Całość dopełniał niezwykły układ ramion: prawe wsunięto pod szyję drugiej osoby, lewe zaś spoczywało na jej klatce piersiowej. Ta zaskakująca figura tworzyła uścisk, jakiego nie powstydziliby się najbliżsi sobie kochankowie. Nie bez znaczenia pozostaje również lokalizacja grobu. Ciała złożono w bezpośrednim sąsiedztwie ścian świątyni. W średniowieczu było to miejsce prestiżowe i wysoce pożądane, zarezerwowane niemal wyłącznie dla ówczesnych elit. Uczucie zapisane w DNA Aby zidentyfikować ciała zmarłych, naukowcy posłużyli się analizą DNA. Badacze pobrali próbki z zębów trzonowych oraz kości skalistej, która słynie z idealnego konserwowania DNA. Otrzymane wyniki obaliły dotychczasowe hipotezy archeologów. Okazało się, że w uścisku spoczywały dwie kobiety, których nie łączyły bliskie więzy krwi. Szczegółowa analiza kośćca wykluczyła zarówno gwałtowną śmierć w wyniku przemocy, jak i epidemię dżumy czy inne groźne infekcje. Badaczom udało się również ustalić ich pochodzenie. Profil genetyczny zmarłych odpowiadał ówczesnym mieszkańcom Europy Środkowo-Wschodniej, co potwierdza ich lokalne korzenie. Tajemnica grobowej relacji Wyniki badań genetycznych ostatecznie obaliły dotychczasowe hipotezy. W wspólnym grobie spoczywały dwie kobiety, które w chwili śmierci były w podobnym wieku – miały około 40 lat. Relacja łącząca zmarłe pozostaje jednak zagadką. Eksperci wskazują na szereg możliwości: ich więź mogła mieć charakter duchowy, zawodowy, instytucjonalny lub po prostu wynikać z głębokiej zażyłości osobistej. Naukowcy biorą pod uwagę także zjawisko tzw. pokrewieństwa fikcyjnego – zwyczaju, w ramach którego osoby niespokrewnione budowały relacje równie silne jak rodzinne, opierając je na wspólnej tożsamości, adopcji czy strategicznych sojuszach społecznych. Choć dokładna natura tej bliskości prawdopodobnie już na zawsze pozostanie tajemnicą, odkrycie to jawi się jako jedno z najistotniejszych w ostatnich latach. Fakt, że w prestiżowym miejscu pochowano dwie niespokrewnione kobiety w tak czułym uścisku, rzuca zupełnie nowe światło na niezwykłą złożoność relacji społecznych w średniowieczu. Źródło: ScienceX Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.