Ciche wymieranie symbolu Australii. Zaledwie 27 stopni staje się dla koali wyrokiem śmierci
Nowe badanie opublikowane w „Biology Letters” po raz pierwszy na taką skalę powiązało śmiertelność puchatego symbolu Australii z falami upałów. Okazało się, że koale radzą sobie z nimi gorzej niż sądziliśmy – analiza naukowców z Sydney dowiodła, że już temperatura powyżej 27 stopni Celsjusza wywołuje u tych zwierząt niebezpieczny stres cieplny, drastycznie zwiększając liczbę hospitalizacji i zgonów. Wizja koali beztrosko przeżuwających eukaliptusa na tle słonecznego, australijskiego nieba na naszych oczach staje się właśnie przeszłością.
Choć koale wykształciły ewolucyjne mechanizmy radzenia sobie z gorącem, tempo współczesnych zmian klimatycznych drastycznie obnaża granice ich wytrzymałości fizjologicznej. Skrupulatne badanie tysięcy przypadków klinicznych pokazuje, że te bezbronne, nadrzewne ssaki przegrywają walkę z rosnącym słupkiem rtęci, co zmusza ekologów do natychmiastowego przeformułowania strategii ich ochrony. Zabójcza granica 27 stopni Chociaż od lat wiedzieliśmy, że upały wyniszczają koale, to wnioski te opierały się głównie na anegdotycznych i jednostkowych obserwacjach. Naukowcy pod kierownictwem dr Valentiny Melli ze Szkoły Nauk Weterynaryjnych Uniwersytetu w Sydney postanowili to zmienić. Przeanalizowali niemal 12 tysięcy przypadków przyjęć koali do trzech szpitali dla zwierząt oraz jednego serwisu ratunkowego w Nowej Południowej Walii w latach 2020–2022. Każdy przypadek uratowanego lub martwego zwierzęcia zestawiono z dokładną lokalizacją oraz średnimi temperaturami poprzedzającymi interwencję. Wyniki wyłaniające się z danych są alarmujące. Ryzyko trafienia do szpitala lub nagłej śmierci dorosłego osobnika drastycznie rośnie, gdy maksymalna średnia temperatura z ostatnich siedmiu dni przekracza próg zaledwie 27 stopni Celsjusza. W sytuacjach, gdy torbacze były wystawione na działanie temperatur przekraczających 30°C, stawały się one od 1,5 do nawet 3,5 raza bardziej narażone na śmierć lub hospitalizację w porównaniu do osobników żyjących w temperaturze 25°C. Stres cieplny u koali występuje, gdy generowane wewnątrz ciała ciepło przewyższa zdolności ssaka do jego utraty. Gatunki nadrzewne są na to szczególnie podatne ze względu na ograniczone możliwości migracji i ukrycia się przed słońcem. „Koalowa stolica świata” w tarapatach Szczególnie narażone na przegrzanie są populacje zamieszkujące rolnicze i suche tereny w głębi lądu, w północno-zachodniej części Nowej Południowej Walii. Niegdyś potężna populacja w rejonie Gunnedah na równinach Liverpool Plains, powszechnie uważana za „koalową stolicę świata”, została uznana za wymarłą funkcjonalnie. Oznacza to, że pozostało tam tak niewiele osobników, iż nie odgrywają one już znaczącej roli w ekosystemie i nie są w stanie utrzymać puli genetycznej pozwalającej na odbudowę stada. Przypomnijmy, że już w 2022 roku rząd Australii oficjalnie zmienił status koali na wschodnim wybrzeżu z „narażonych” na „zagrożone wyginięciem”. Ich wyjątkowe mechanizmy przetrwania nie wystarczają Natura wyposażyła koale w mechanizmy obronne. Posiadają one niski wskaźnik metabolizmu związany z ich ukochanym eukaliptusem (co zmniejsza ilość ciepła generowanego wewnątrz ciała), gęste futro działające jak izolator oraz wydajne nerki minimalizujące utratę wody. Behawioralnie zwierzęta ratują się szukaniem głębokiego cienia i charakterystycznym przytulaniem się do pni drzew w celu ochłodzenia. – Koale radzą sobie z gorącą pogodą na krótką metę, ale ich mechanizmy radzenia sobie nie są zrównoważone w dłuższej perspektywie – ostrzega dr Mella. Co gorsza, dane kliniczne dowodzą, że wysoka temperatura potęguje efekty chorób (szczególnie niszczącej te zwierzęta chlamydiozy) oraz postępującej utraty siedlisk. Osłabione, chore osobniki przebywające w ogołoconych z drzew środowiskach są absolutnie bezbronne wobec słońca. Obrońcy przyrody prowadzą wyścig z czasem Zrozumienie tego, że nawet koale nie radzą sobie z upałem, otwiera nowe możliwości w walce o ich przetrwanie. Autorzy publikacji podkreślają, że dzięki tym danym służby ratunkowe mogą wdrażać działania wyprzedzające. Ośrodki rehabilitacji i organizacje przyrodnicze mogą zacząć skutecznie wykorzystywać narzędzia prognostyczne i mapy pogody, aby jeszcze przed nadejściem fali upałów zlokalizować populacje podwyższonego ryzyka, szybciej rozpoznawać w terenie objawy przegrzania i stosować dedykowaną pierwszą pomoc weterynaryjną. Odkrycia te mają również kolosalne znaczenie dla ochrony innych nadrzewnych ssaków, które dzielą z koalami podobną wrażliwość. – Bez proaktywnych interwencji ciągły wzrost liczby ekstremalnych zjawisk cieplnych może zepchnąć już i tak bezbronne populacje koali o krok bliżej całkowitego wymarcia – podsumowuje badaczka. A nie chcemy się przecież z nimi żegnać. Źródło: Biology Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy istnieje coś takiego jak miś koala? Ciekawostki na temat tego zwierzęcia pokazują, że nie
Australijska fauna dosłownie obfituje w niezwykłe gatunki, niespotykane w żadnym innym miejscu. Jednym z nich jest koala, będący drugą obok kangura ikoną najmniejszego ze wszystkich kontynentów. Czym żywi się ten sympatycznie wyglądający zwierzak? Jaki tryb życia prowadzi miś koala? Ciekawostki na temat „australijskiego leniwca” wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Czy koala to naprawdę miś? Czy koala jest torbaczem? Jak wygląda koala? Co je miś koala? Tryb życia misia koali Gdzie występują koale? Jak długo żyją koale? Dzięki dużej okrągłej głowie, kosmatym uszom, okazałemu czarnemu nosowi i leniwemu, nieco flegmatycznemu spojrzeniu, te sympatyczne zwierzaki przypomina żywą maskotkę. Nic dziwnego, że do koali przylgnął przydomek „miś”. Trzeba jednak podkreślić, że jeden z najbardziej charakterystycznych przedstawicieli australijskiej fauny nie ma nic wspólnego z niedźwiedziowatymi. Zdecydowanie bliżej mu kangurowatych, choć nie widać tego na pierwszy rzut oka. Czy koala to naprawdę miś? Koala potrafi zaryczeć niczym ogromny niedźwiedź, a i pod względem pokroju przypomina nieco największe drapieżne saki (choć pod względem rozmiarów dorosły osobnik może konkurować najwyżej z niedźwiedziątkiem). W tym miejscu kończą się jednak wszelkie podobieństwa, bo koala australijski, jedyny żyjący przedstawiciel rodziny koalowatych, niedźwiedziem nie jest. Skąd zatem wzięło się określenie „miś”? Geneza potocznej nazwy koali sięga czasów kolonizacji Australii. Gdy pierwsi osadnicy spotkali się z tymi niezwykłymi zwierzętami, rozpoznali w nich gatunek małego niedźwiedzia. Ze względu na prowadzony przez nie nadrzewny tryb życia, z czasem zaczęli nazywać je „niedźwiedziomałpami”. Nazwa drapieżnego ssaka występuje nawet w łacińskim nazewnictwie koali – Phascolarctos cinereus. Dziś dla większości nie jest już tajemnicą, że ten apatyczny zwierzak nie należy do rodziny niedźwiedziowatych. Przydomek „miś” nie jest więc poprawny w kontekście systematyki, ale jasno wskazuje na słuszne skojarzenia. Bo czy koala nie przypomina pluszowej maskotki, potocznie nazywanej misiem? Czy koala jest torbaczem? O tym, jak niewiele łączy koalę z dowolnym niedźwiedziem, najlepiej świadczy fakt, że wszystkie niedźwiedziowate są zaliczane do łożyskowców. Koala reprezentuje natomiast infragromadę torbaczy. Co to oznacza w praktyce? Podczas gdy u łożyskowców rozwój zarodka następuje w macicy, torbacze dojrzewają w zewnętrznej torbie. Ciąża u koali trwa około miesiąca. Po tym czasie na świat przychodzi jedno młode, które waży 1 g i przypomina nierozwinięty zarodek. Dalszy rozwój odbywa się w torbie samicy i trwa sześć miesięcy. Przez większość czasu młody koala odżywia się mlekiem matki. Dopiero w szóstym miesiącu zaczyna pobierać częściowo przetrawiony pokarm. Najbliższym krewniakiem koali australijskiego jest wombat – jedyny żyjący gatunek reprezentujący rodzinę wombatowatych. Podobieństwa są widoczne już na pierwszy rzut oka, ale jako torbacz, koala australijski jest też spokrewniony z poruszającym się zamaszystymi skokami kangurem, diabłem tasmańskim, którego znakiem rozpoznawczym jest przerażające wycie i nieprawdopodobnie silne szczęki (jedne z najsilniejszych w królestwie ssaków), a nawet z latającymi lotopałankami. Jak wygląda koala? Koala osiąga długość od 60 do 75 cm i masę od 5 do 15 kg. Ciało zwierzęcia jest pokryte gęstym, wełnistym futrem o popielatoszarej barwie. W obszarze uszu, podbródka i klatki piersiowej odznaczają się białe fragmenty. Niektóre osobniki są umaszczone na brązowo. Koala ma krępe kończyny, a łapy zwierzęcia są zaopatrzone w okazałe, ostre pazury. Łatwo można zauważyć, że palce pierwszy i drugi są skierowane przeciwstawnie względem pozostałych. Ten mechanizm pozwala koali łatwo wspinać się po drzewach. Czy koala ma ogon? Tak, ale w formie szczątkowej. Co je miś koala? W kwestii pożywienia koala jest niezwykle wybredny. Gatunek ten wykształcił specjalizację pokarmową, ograniczającą jego jadłospis do kilku gatunków roślin. Przeważają eukaliptusy, ale należy wspomnieć, że koale uzupełniają dietę także o wybrane gatunki z rodzajów Angophora, Banksia, Corymbia, Lophostemon, Melaleuca i Leptospermum. Nazwa „koala” wywodzi się od słowa „gula”, które w języku Dharug oznacza „zwierzę, które nie pije”. Przez długi czas sądzono, że te niewielkie torbacze zadowalają się wodą obecną w pożywieniu. Niedawno australijscy zoolodzy odkryli jednak, że po opadach deszczu koale liżą mokre pnie drzew i gałęzie. Liście eukaliptusa, stanowiące podstawę jadłospisu tych zwierząt, zawierają toksyny. To naturalny mechanizm obronny, mający zniechęcić roślinożerców do konsumpcji. Koala dziennie pochłania od 0,5 do 1 kg materiału roślinnego. Czy to oznacza, że przez cały czas znajduje się w stanie odurzenia? Prawdopodobnie nie. Badacze uważają, że wątroba koali jest w stanie całkowicie zneutralizować wszystkie toksyny znajdujące się w ich pożywieniu. Nie jest więc prawdą, że koala przez cały czas „jest na haju”. Należy jednak podkreślić, że jego powolny i apatyczny tryb życia rzeczywiście wynika z nawyków żywieniowych. Sympatycznie wyglądające torbacze odżywiają się wyłącznie materiałem roślinnym, który jest ubogi w substancje odżywcze. W toku ewolucji, australijski torbacz „wybrał” taki pokarm, bo w swoim środowisku miał go pod dostatkiem. Poza tym nadrzewny tryb życia to dla spokojnego z natury zwierzęcia, które nie zostało wyposażone w żadne mechanizmy obronne, najlepsza ochrona przed naziemnymi drapieżnikami, których w Australii nigdy nie brakowało. Uboga podaż składników odżywczych ma jednak pewną wadę. Żeby przeżyć, zwierzę musi zjeść mnóstwo liści i odpowiednio spowolnić swój metabolizm. Tryb życia misia koali Pod względem trybu życia koala przypomina leniwca. Tak jak ssak zamieszkujący Amerykę Środkową i Południową, większość czasu spędza w koronach drzew. Porusza się powoli i flegmatycznie, zazwyczaj wówczas, gdy zabraknie mu pokarmu. Koala żeruje przez 2–4 godziny na dobę. Resztę czasu poświęca na sen. W ten sposób jest w stanie zaoszczędzić mnóstwo energii. Nie oznacza to, że miś-torbacz nie potrafi poruszać się szybko. Koala „aktywuje się” w dwóch sytuacjach – gdy musi bronić swojego terenu przed innym przedstawicielem swojego gatunku i w okresie godowym. Wówczas samce walczą o względy samic. Podczas godów wydają z siebie dźwięki, które nijak pasują do niezbyt dużego i łagodnie usposobionego zwierzęcia. Dzięki długim strunom głosowym, ten charakterystyczny torbacz jest w stanie wydać z siebie donośny ryk, którego nie powstydziłby się nawet duży drapieżnik. To „pieśń godowa”, która ma za zadanie zwabić samicę. Największą szansę na rozmnożenie mają te samce, które ryczą najdonioślej. Gdzie występują koale? Dieta koali determinuje nie tylko tryb życia tych zwierząt, ale także zasięg ich występowania. Naturalne siedliska australijskiego gatunku endemicznego obejmują wschodnią część kontynentu, gdzie lasy eukaliptusowe występują w największym zagęszczeniu. Można spotkać je także na niektórych australijskich wyspach i w południowej części kontynentu, ale występuje tam jako gatunek introdukowany. Koala do życia potrzebuje lasów eukaliptusowych. Niestety, naturalne ostoje tych torbaczy kurczą się w zastraszającym tempie. To wina działalności człowieka i ogromnych pożarów, które w ostatnich latach trawiły Australię. Jak długo żyją koale? Koale żyją od 13 do 18 lat. Nie można więc zaliczyć ich do grona rekordzistów długowieczności. Należy jednak podkreślić, że choć koala jest klasyfikowany jako zwierzę zagrożone wyginięciem, to status ten nie ma nic wspólnego z naturalną długością życia poszczególnych osobników. Kiedy pierwsi Europejczycy zaczynali zasiedlać Australię, żyło tam ok. 10 milionów przedstawicieli tego gatunku. Dziś populacja koali jest szacowana na kilkadziesiąt tysięcy osobników. Zdaniem badaczy o koalach australijskich już teraz należy mówić jako o zwierzętach funkcjonalnie wymarłych. W praktyce oznacza to, że liczebność populacji tych torbaczy przekroczyła krytycznie niski poziom. To z kolei sprawia, że jako gatunek koala australijski przestaje pełnić istotną funkcję w ekosystemie. Niektórzy naukowcy twierdzą, że wymarcie tych torbaczy może nastąpić w 2050 roku, o ile człowiek nie zapobiegnie procesowi, który rozpoczął się już jakiś czas temu i trwa nieustannie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Słodkie zwierzęta – tu spotkasz najbardziej urocze istoty na świecie
Jeśli jesteś fanem podróży, z których chcesz przywieźć coś więcej niż tylko lokalne pamiątki, to dobrze trafiłeś. Oto państwa, w których oprócz masy atrakcji i zabytków, czekają na ciebie najsłodsze zwierzęta na świecie.
W tym artykule: Pływające świnie – Wyspy Bahama Lemury – Madagaskar Pandy – Chiny Kiwi – Nowa Zelandia Surykatki – Afryka Południowa Koala – Australia Żyrafy – Kenia Delfiny – Wielka Brytania Małpy – Francja Żółwie – Polinezja Francuska Zastanawiałeś się kiedyś, gdzie żyją najsłodsze zwierzęta na świecie? Poznaj specjalną listę kierunków podróży wraz z zestawieniem średnich kosztów przelotów. Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe? Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki? Pływające świnie – Wyspy Bahama Jeśli chcesz przekonać się na właśnie oczy, że pływające świnki naprawdę istnieją, zaplanuj podróż na Wyspy Bahama. Świnki (na ich cześć jedną z tamtejszych plaż nazwano „Plażą świń”) mają do swojej dyspozycji całą wyspę. Aby tam dotrzeć, należy polecieć do Nassau (średnio za 5185 zł), a następnie udać się na wyspę Staniel Cay. Lemury – Madagaskar Lemury uważane są za jeden z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków na świecie. W Parku Narodowym Andasibe-Mantadia dla lemurów przeznaczono całą wyspę, na której podróżni mogą obcować z nimi w ich naturalnym otoczeniu. Park oddalony jest o 2,5 godziny drogi od portu lotniczego Antananarywa, a średnia cena biletów lotniczych to 7412 zł. Pandy – Chiny Panda wielka od niedawna nie jest już zagrożonym gatunkiem! W Chinach na wolności żyją obecnie blisko dwa tysiące pand wielkich, a walkę o ich utrzymanie toczy przede wszystkim 12 rezerwatów. Zwierzęta warto odwiedzić w ich naturalnym środowisku w Instytucie Hodowli Pandy Wielkiej w Chengdu. Droga do instytutu z lotniska Chengdu-Shuangliu zajmuje 40 minut, a bilety lotnicze dostępne są średnio w cenie 4989 zł. Kiwi – Nowa Zelandia Kiwi to jedyny ptak, który znalazł się w zestawieniu. Symbol Nowej Zelandii można zobaczyć w Fiordland National Park. To jeden z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Kiwi spotkamy też w parku Kiwi House & Native Bird Park w miejscowości Otorohanga, oddalonej o 45 minut od lotniska Hamilton-John C. Munro. Na przelot z Polski do Hamilton trzeba średnio wydać 10 034 zł. Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zup... Surykatki – Afryka Południowa Na liście nie mogło zabraknąć surykatek. Najlepsze miejsce na spotkanie z nimi to bez wątpienia Kalahari Meerkat Project – specjalny projekt badawczy poświęcony analizowaniu zachowań surykatek. Wstęp jest zwykle możliwy tylko dla naukowców i filmowców, ale surykatki mogą również odwiedzić goście farmy Leeupan Guest Farm lub hotelu Van Zylsrus. Średnie ceny przelotów do Upington wynoszą 5680 zł, a droga z lotniska do siedziby projektu zajmuje 3 godziny. Koala – Australia Podróż do Australii nie może obyć się bez spotkania z koalą. Ogórd zoologiczny „The Lone Pine Koala Sanctuary” jest pierwszym i najstarszym na świecie rezerwatem koali. Miejsce to, znajdujące się zaledwie 30 minut od Brisbane, zamieszkuje ponad 130 przedstawicieli gatunku. Do Brisbane można dolecieć średnio za 5602 zł. Żyrafy – Kenia Żyrafy podziwiać można między innymi w parku Taita Hills i rezerwacie Masai Mara. Podczas safari turyści spełnić mogą dziecięce marzenie i podziwiać te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Także Hotel Giraffe Manor w Kenii jest wyjątkowym miejscem, gdzie goście każdego ranka mogą karmić żyrafy przez… okno. Hotel mieści się 20 km od Nairobi i zajmuje powierzchnię ok. 57 hektarów. Dotarcie z portu lotniczego Jomo Kenyatta do hotelu zajmuje ok. 45 minut. Średnie ceny lotów do Kenii wynoszą 3139 zł. Delfiny – Wielka Brytania Aby zobaczyć ciekawe zwierzęta, nie zawsze trzeba daleko podróżować. Delfiny można przykładowo odwiedzić bez opuszczania granic Europy. Wystarczy zaplanować urlop u zachodnich wybrzeży Walii w Zatoce Cardigan. Najłatwiej dotrzeć tam z lotniska w Cardiff, dokąd loty z Polski można zarezerwować średnio w cenie 1490 zł. Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Małpy – Francja We francuskim parku „Montagne des signes” na powierzchni 25 hektarów żyje ponad dwieście makaków berberyjskich. Podczas zwiedzania „Małpiej Góry” można nie tylko z bliska poznać i nakarmić małpy, lecz także dowiedzieć się wiele o samym gatunku dzięki edukacyjnemu charakterowi rezerwatu. „Montagne des signes” znajduje się godzinę drogi od portu lotniczego Bazylea-Miluza-Fryburg, dokąd Polacy mogą dolecieć średnio za 1222 zł. Żółwie – Polinezja Francuska Na wyspie Bora-Bora można odwiedzić niezwykły rezerwat żółwi morskich. Inicjatywa została zapoczątkowana przez pracowników hotelu Le Meridien, którzy znaleźli kilka zranionych żółwi i zaopiekowali się nimi. W ten sposób w hotelu powstał szpital dla żółwi, a w jego prywatnej lagunie zbudowano specjalny kanał do karmienia zwierząt. Za przelot na Bora-Bora trzeba średnio zapłacić 15 515 zł. Chcesz przekonać się, jak wyglądają najoryginalniejsi przedstawiciele królestwa zwierząt? Zajrzyj do naszej galerii już teraz >> Domestykacja, czyli udomowienie zwierząt. Jak wiele gatunków jesteśmy w stanie oswoić? Mimo że proces domestykacji (udomowienie zwierząt) z każdym wiekiem ewoluował, to do tej pory ludzkość zdołała oswoić zaledwie kilkanaście gatunków dzikich zwierząt. Według naukowców,...
Koale oficjalnie zagrożone wyginięciem. Ekolodzy martwią się też o mniej znane gatunki zwierząt
Mimo że koale są uważane za nieoficjalny symbol Australii, ich populacja od lat maleje. Jak uratować endemiczny gatunek?
W tym artykule: Koale zostały uznane za gatunek zagrożony Dlaczego Australia traci różnorodną faunę? Australia przywita podróżnych po długiej przerwie Dzięki swojej różnorodnej florze i faunie, Australia cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Australijczycy spodziewają się, że po dwóch latach zamknięcia, w kolejnych tygodniach i miesiącach do kraju zacznie przyjeżdżać coraz więcej stęsknionych podróżnych. Odmrażanie turystyki zbiegło się jednak z przykrą informacją ze świata zwierząt – jednemu z symboli Australii grozi wyginięcie. Czy to najstarsze miejsce na Ziemi? Pilbara jest porównywana do Marsa Pilbara to miejsce stare jak świat. I to dosłownie. Nie zastaniemy tam monumentalnych budynków, ogrodzeń czy tłumów turystów. Koale zostały uznane za gatunek zagrożony Wielka Rafa Koralowa i kangury to jedne z pierwszych skojarzeń, jakie przychodzą nam do głowy na myśl o Australii. Idąc dalej zwierzęcym tropem, nie sposób nie wspomnieć o koalach. Niestety, od dłuższego czasu ich populacja stale maleje na skutek coraz dłuższych susz, pożarów i wycinki drzew przez deweloperów. Naukowcy już wcześniej apelowali do rządu o natychmiastową interwencję w celu ochrony siedlisk charakterystycznych ssaków. Dopiero teraz władze Australii ogłosiły, że koale zamieszkujące wschodnie wybrzeże kraju są zagrożone wyginięciem. Zmiany dotyczą stanów Nowa Południowa Walia i Queensland oraz Australijskiego Terytorium Stołecznego. Do tej pory gatunek miał status narażonego. – Wspólnie możemy zapewnić zdrową przyszłość dla koali. Ta decyzja odegra kluczową rolę w procesie – zapowiedziała Sussan Ley, australijska minister środowiska. Z badań WWF wynika, że w pożarach buszu na przełomie 2019 i 2020 r. ucierpiało ponad 60 tys. koali. W sumie płomienie strawiły teren 17 milionów hektarów. Dla porównania powierzchnia Polski to 31 milionów hektarów. Populacje koali zaczęły kurczyć się jeszcze przed pożarami. Rozbudowujące się miasta i oczyszczanie gruntów pod rolnictwo doprowadziło do tego, że zwierzęta straciły część siedlisk w lasach eukaliptusowych na wschodzie Australii. Pająki, które wyglądają jak pelikany, jednak nie wymarły. Żyją w Australii Te fascynujące stawonogi są malutkie, przypominają pelikany i potrafią być bardzo niebezpieczne. Dlaczego Australia traci różnorodną faunę? Ekolodzy pochwalili uznanie skali problemu przez rządzących. Jednak podkreślają, że odpowiednie kroki powinny zostać podjęcie znacznie wcześniej. – Nigdy nie powinniśmy pozwolić na to, żeby sprawy zaszły do miejsca, w którym grozi nam utrata narodowej ikony – mówi Josey Sharrad, menedżer Międzynarodowego Funduszu na Rzecz Zwierząt. – Jeśli nie możemy chronić kultowego gatunku endemicznego Australii, jaką szansę mają mniej znane, ale nie mniej ważne zwierzęta? – dodaje. Sharrad zwrócił uwagę na bardzo istotną kwestię. Ponieważ koale są uważne za jeden z symboli Australii, ryzyko ich wyginięcia poruszyło ludzi na całym świecie. Nie są to jednak jedyne gatunki, borykające się ze szkodliwą działalnością człowieka oraz zmianami klimatu. Przykładowo w 2019 r. prawie 1/3 populacji nietoperzy z rodziny rudawkowatych wyginęła przez falę upałów. Co ciekawe, analiza studentów prawa wykazała, że w większości dokumentów dotyczących ochrony zagrożonych gatunków nie wspomina się o globalnym ociepleniu. Tzw. luka klimatyczna pojawiła się w opisach gatunków, o których wiadomo, że cierpią z powodu ekstremalnych upałów i suszy. Kolejnym zagrożeniem dla australijskich zwierząt jest kłusownictwo i handel. Pomimo obowiązującego zakazu eksportu żywych zwierząt z Australii, każdego roku tysiące są przemycane między innymi do Japonii i USA. Według australijskiego Departamentu Rolnictwa, Wody i Środowiska w latach 2018-2019 niemal wszystkie wykryte przypadki przemytu dotyczyły gadów. Australia przywita podróżnych po długiej przerwie Australia łagodzi restrykcje związane z wjazdem od listopada ubiegłego roku. Wówczas wystartowały programy podróżnicze umożliwiające wyjazdy do Nowej Zelandii, Singapuru, Korei Południowej i Japonii. 21 lutego kraj powita pierwszych turystów z pozostałych krajów. Przyjezdni muszą spełniać dwa warunki: posiadać wizę turystyczną oraz dowód bycia w pełni zaszczepionym przeciw COVID-19.
Autorzy badań podkreślają, że skamielina licząca w sumie 63 kości to wyjątkowo rzadkie znalezisko. Najczęściej archeolodzy znajdują pojedyncze szczątki orłów.
W tym artykule: Fauna Australii kiedyś i dziś Podniebny łowca koali Australia jest kojarzona z różnorodną fauną. Reprezentatywne gatunki dla kontynentu to m.in. kangury, wombaty, emu i oczywiście koale. Do wrogów żywiących się eukaliptusem torbaczy należą psy dingo. O ile młode osobniki są w stanie uciec drapieżnikom, o tyle starsze po zejściu na ziemię mogą mieć z tym problemy. Najwięksi drapieżnicy Ameryki Północnej. Niedźwiedzie mają ogromnego przodka Historia brutalnie pokazała, że rozmiar nie zawsze ma znaczenie. Żaden z tych gigantów nie chodzi już i nie pływa po świecie. Fauna Australii kiedyś i dziś Paleontolodzy odkryli, że około 25 milionów lat temu przodkowie współczesnych koali żyli w znacznie trudniejszych warunkach. Zwierzęta nie mogły czuć się bezpiecznie nawet na drzewach, a to dlatego, że polował na nie prehistoryczny orzeł z ogromnymi szponami. Badacze trafili na skamieniałe kości ptaka w 2016 r. na dnie wyschniętego jeziora Pinpa. Po ich dokładnym zbadaniu ustalili, że należały do nieznanego wcześniej gatunku Archaehierax sylvestris. Autorzy badań podkreślają, że skamielina licząca w sumie 63 kości to wyjątkowo rzadkie znalezisko. Najczęściej archeolodzy znajdują pojedyncze kości orłów. Naukowcy wyczytali dodatkowo z zapisów kopalnych, że jezioro Pinpa leżało na terenie większego rozlewiska, w którym żyły m.in. ryby, krokodyle czy delfiny słodkowodne. Na brzegach licznie zadomowiły się z kolei ptaki, oposy i koale. – Jezioro Pinpa to jedno z najbogatszych w skamieniałości miejsc w Australii Południowej – komentuje Trevor Worthy, profesor nadzwyczajny na Flinders University i główny autor badań. Te zwierzęta nie uprawiają seksu od milionów lat. Mimo to nie grozi im wyginięcie Mikroskopijne żyjątka dowodzą, że rozmnażanie jakie znamy, wcale nie jest jedyną drogą przedłużenia gatunku. Jak to robią? Podniebny łowca koali Wcześniej znaleziono tam ślady obecności przodków dzisiejszych oposów, kangurów i wombatów, a także wielu gatunków roślinożernych ptaków. Naukowcy od początku przypuszczali, że mają do czynienia z dużym ptakiem, ale kości były rozdrobnione, więc nie oddawały rzeczywistych rozmiarów okazu. W pierwszej kolejności udało im się zidentyfikować fragmenty pazurów i kość podudzia – to dzięki nim ustalili, że skamieliny należały do orła. Dopiero po porównaniu skamieniałości A. sylvestris z innymi ptakami i odkryciu specyficznych cech, jak na przykład nietypowy rozstaw pazurów, badacze zaklasyfikowali zwierzę do nowoodkrytego gatunku. Orzeł polujący na koale miał stosunkowo niewielkie skrzydła, co oznacza, że najprawdopodobniej nie poruszał się szczególnie szybko. Jego tajną bronią były za to długie nogi i szpony o rozpiętości około 15 cm – idealne do chwytania nieświadomych zagrożenia koali. Do dziś nie przeżył żaden z bezpośrednich potomków A. sylvestris. Źródło: Historical Biology
Kolejne złe wieści dla zagrożonych koali. Wykryto u nich wirus podobny do HIV
Będące symbolem Australii misie koala jako gatunek stoją na skraju wymarcia. Po katastroficznych pożarach i śmiercionośnej epidemii chlamydii, okazuje się, że zwierzęta muszą radzić sobie jeszcze z innym problemem – rotawirusem koali.
W tym artykule: Koale na skraju wymarcia Retrowirus u koali od 50 000 lat Misie koala pochodzą z Australii i Azji, żywią się eukaliptusem i w powszechnej świadomości uchodzą za jedne z najbardziej uroczych zwierząt na świecie. Po gigantycznych pożarach w Australii na przełomie 2019 i 2020 roku, ich populacja znacznie się zmniejszyła. Wiele zwierząt zginęło w ogniu, inne odniosły śmiertelne obrażenia. Te, które udało się uratować, straciły swoje naturalne siedliska. Koale na skraju wymarcia Szansa na częściową odbudowę populacji istnieje, jednak nadzieje miłośników koali i aktywistów zaangażowanych w ich ochronę wystawiane są na wiele prób. Koale borykają się bowiem z wieloma problemami zdrowotnymi, z których najpoważniejszymi są chlamydia (bakteria wywołująca szereg schorzeń, przenoszona drogą płciową) i nowotwory, takie jak białaczka czy chłoniak. Jeszcze przed pożarami w Australii prowadzone były trwające kilkanaście lat badania nad zdrowiem koali. To one pokazały, że chlamydia i nowotwory są szeroko rozpowszechnione wśród zwierząt, ale tajemnicą pozostawała przyczyna występowania chorób. Koale mogą wymrzeć do 2050. Alarmujące dane z Nowej Południowej Walii Koale żyjące w australijskim stanie Nowa Południowa Walia (NSW) do 2050 roku mogą wyginąć – wynika z raportu komisji parlamentarnej, która przez rok prowadziła dochodzenie nad dobrostanem... Odpowiedzi na to pytanie postanowili poszukać naukowcy z Leibniz Institute for Zoo and Wildlife Research w Berlinie. Zbadali DNA kilkudziesięciu koali z Nowej Południowej Walii i z Queensland i znaleźli retrowirusa osadzonego w ich genomie – odpowiednika ludzkiego wirusa HIV, który wywołuje AIDS. Co najbardziej niepokojące, wirus zmieniający genom zainfekował te komórki koali, które tworzą komórki jajowe i plemniki. W ten sposób umożliwił sobie przenoszenie się z pokolenia na pokolenie. Retrowirus koali – zwany KoRV – często znajdowano w „gorących punktach”, czyli w pobliżu genów powiązanych z rakiem. Dlatego też naukowcy uważają, że to właśnie mutacje wywoływane przez retrowirus zwiększają częstość występowania niektórych nowotworów. Retrowirus u koali od 50 000 lat W swoich badaniach eksperci z Leibniz oszacowali, że misie koala po raz pierwszy zostały zarażone KoRV około 50 000 lat temu. Od tego czasu wirus rozprzestrzenił się i obecnie znajduje się praktycznie u każdego osobnika tego gatunku w Queensland i Nowej Południowej Walii w Australii. Próbki DNA wykazały, że każdy koala ma około 80-100 odziedziczonych kopii KoRV w swoim genomie. – Lokalizacje w genomie w większości nie są wspólne dla wszystkich koali, co wskazuje na szybką ekspansję i akumulację kopii KoRV w populacji. Za każdym razem, gdy retrowirus kopiuje się i ponownie wstawia do genomu, powoduje mutację, potencjalnie zakłócającą ekspresję genów, co może być szkodliwe dla gospodarza – mówi profesor Alex Greenwood, ekspert ds. chorób dzikich zwierząt w Leibniz-IZW. Już ponad miliard australijskich zwierząt straciło życie Nowe dane liczbowe pochodzące od specjalistów z Australii sugerują, że liczba zwierząt, które zostały zabite w pożarach buszu, właśnie przekroczyła miliard. W miarę rozprzestrzeniania się retrowirusa u zwierzęcia, powoli „przepisuje” on coraz więcej genomu koali i zastępuje jego oryginalne DNA. Niemiecki zespół znalazł nawet kopię KoRV, która włączyła cały gen związany z rakiem do sekwencji DNA jednego z osobników. Badanie sugeruje również, że to KoRV prowadzi do rozwoju u zwierząt predyspozycji do zachorowań na określone nowotwory. Tak zmodyfikowane geny mogą być następnie dziedziczone przez potomstwo chorych zwierząt. Dr Greenwood podkreśla, że ślady dawnych retrowirusów znalezione u innych kręgowców udowadniają, że istnieje szansa na to, że wirus ostatecznie zostanie zwalczony. Jednak to wymaga wielu lat przystosowywania się populacji do walki z KoRV, a koale mogą nie mieć tyle czasu. Badacz mówi wprost, że w walce o zachowanie tego gatunku przy życiu trwa teraz „wyścig z czasem”. Pełne wyniki badań zostały opublikowane w Nature Communications.
Koale mogą wymrzeć do 2050. Alarmujące dane z Nowej Południowej Walii
Koale żyjące w australijskim stanie Nowa Południowa Walia (NSW) do 2050 roku mogą wyginąć – wynika z raportu komisji parlamentarnej, która przez rok prowadziła dochodzenie nad dobrostanem tych zwierząt w regionie. Uratować koale mogą jedynie szybko podjęte działania ochronne.
Misie koala – sympatyczne torbacze, które stały się symbolem Australii rozpoznawanym na całym świecie – zostały w ostatnich latach mocno doświadczone przez los. Utrata siedlisk, choroby, zmiany klimatu oraz ubiegłoroczne pożary lasów przyczyniły się do znacznego zmniejszenia populacji koali. Według raportu komisji parlamentu stanowego około 5 000 koali zginęło w niszczycielskich pożarach w ubiegłym roku. Komisja wezwała ustawodawców do dopilnowania, aby pozostałe osobniki nie zginęły w związku z szybko kurczącymi się siedliskami. „Jedynym sposobem, aby nasze wnuki mogły zobaczyć koale w ich naturalnym środowisku w Nowej Południowej Walii będzie działanie rządu zgodne z rekomendacjami komisji" – napisali w raporcie parlamentarzyści. 24 proc. siedlisk zniszczona Dochodzenie przeprowadzone przez komisję wykazało, że szacunki sprzed pożarów lasów mówiące, że populacja koali w Nowej Południowej Walii liczy ​​36 000 są już nieaktualne. W ubiegłym roku ogień, który pochłonął ponad pięć milionów hektarów w całym stanie, wpłynął na 24 proc. siedlisk tych zwierząt. Zgodnie z wynikami dochodzenia wyrąb i niszczenie innych obszarów również zaszkodziło przetrwaniu koali. Stwierdzono też, że ciągłe zagrożenie stanowią zmiany klimatu, przyczyniające się m.in do coraz bardziej dotkliwej suszy – która obniża jakość pożywienia zwierząt (czyli głównie eukaliptusa) oraz zwiększa ryzyko i dotkliwość powstawania pożarów. – Na każdym kroku otrzymywaliśmy dowody, które wykazały, że nasze obecne przepisy są nieodpowiednie i ułatwiają oczyszczenie głównego siedliska koali. Obecnie stosowane strategie i zasady ochrony koali nie działają – powiedziała przewodnicząca komisji Cate Faehrmann. Komisja wydała 42 zalecenia, w tym m.in. ustanowienie nowych parków narodowych na zidentyfikowanych obszarach i ograniczenie oczyszczania gruntów. Jeśli rząd stanowy przyjmie raport i natychmiast wprowadzi zalecenie w życie, jest szansa, że koale w Nowej Południowej Walii przetrwają, a czarny scenariusz nie urzeczywistni się. Natychmiastowe działania Rząd stanowy poinformował, że przyjął raport „z zadowoleniem”, ale nie od razu potwierdził, jakie zalecenia przyjmie oraz kiedy mogłyby zacząć obowiązywać. – Koale są kultowym australijskim zwierzęciem rozpoznawalnym na całym świecie i narodowym skarbem. Zrobimy wszystko, aby chronić przyszłe pokolenia – stwierdził minister środowiska Matt Kean. Koale występują również w Queensland, Australii Południowej, Wiktorii i Australijskim Terytorium Stołecznym, ale ich liczba w tych regionach również stopniowo się zmniejsza. W ubiegłym roku Australijska Fundacja Koali oszacowała, że ​​w Australii pozostało „nie więcej niż 80 000 osobników” – choć inni twierdzą, że trudno jest to dokładnie potwierdzić. Główne zagrożenia dotyczące koali – utrata siedlisk, choroby, takie jak chlamydia i skutki zmian klimatu – są przedmiotem debaty w całym kraju. Katarzyna Grzelak
Powitajcie małego Ash'a. Jednego z pierwszych koali urodzonych po australijskich pożarach
Imię Ash, czyli Popiół, nadano jednemu z pierwszych koala urodzonemu po olbrzymich pożarach trawiących Australię na przełomie grudnia i stycznia. Naturalnie chodzi o zwierzęta trzymane w parku, a nie żyjące dziko. Poza potrzebną nam wszystkim małą dawką słodyczy, Ash jest ważna dla całej populacji koala na kontynencie.
Imię Ash, czyli Popiół, nadano jednemu z pierwszych koala urodzonemu po olbrzymich pożarach trawiących Australię na przełomie grudnia i stycznia. Naturalnie chodzi o zwierzęta trzymane w parku, a nie żyjące dziko. Poza potrzebną nam wszystkim małą dawką słodyczy, Ash jest ważna dla całej populacji koala na kontynencie. Bazując na zdjęciach satelitarnych z marca pożary buszu zniszczyły 45 mln akrów, mniej więcej 57 proc. powierzchni Polski. W zależności od szacunków, ogień w stanie Nowa Południowa Walia zabił od 5 do 10 tys. misiów koala. To nawet 1/3 całej populacji tych zwierząt w tym australijskim stanie. - Mamy bardzo ważne ogłoszenie. Nasz pierwszy koala w tym sezonie wyskoczył z maminej kieszonki, żeby powiedzieć nam cześć! Opiekunowie nadali jej na imię Ash. Jest pierwszym misiem urodzonym po australijskich pożarach buszu w naszym parku i znakiem nadziei dla przyszłości zwierząt w kraju – napisano na facebookowym koncie Australian Reptile Park koło Sydney. View oEmbed on the source website Koala są niezwykle bezbronne w obliczu ognia. Poruszają się powoli i żyją w koronach drzew którego liście stanowią ich dietę. Eukaliptusy wypełnione są olejkami eterycznymi, więc płoną szybko i mocno niczym pochodnie. Po poradzeniu sobie z pandemią koronawirusa Australia otwiera swoje parki przyrody i ogrody zoologiczne. Już od 1 czerwca wszyscy chętni będą mogli zobaczyć mamę i małą Ash. Co ciekawe, urodziła się ona w styczniu, ale małe koale pozostają w ukryciu blisko mamy nawet pół roku. Ash dołączyła do nowego pokolenia koala urodzonych w tym roku w ogrodach zoologicznych Taronga, Wildlife Sydney i zoo w Melbourne. - Koala to nasze ikony. Nawet te urodzone w niewoli. Myślimy, że nawet tak pomagamy ich zdziesiątkowanej populacji. Ash rozpoczęła, mamy nadzieję, kolejny udany okres rozrodczy tych zwierząt – dziennik ”Daily Telegraph” cytuje władze parku Australian Reptile Park. Jan Sochaczewski
Już ponad miliard australijskich zwierząt straciło życie
Nowe dane liczbowe pochodzące od specjalistów z Australii sugerują, że liczba zwierząt, które zostały zabite w pożarach buszu, właśnie przekroczyła miliard.
Chris Dickman, ekolog z University of Sydney, powiedział, że jego pierwotne szacunki na poziomie 500 milionów martwych zwierząt były zachowawcze i obejmowały tylko te w stanie Nowa Południowa Walia, a rzeczywista ilość ofiar wśród zwierząt okazała się być ponad dwukrotnie większa. Wstępne kalkulacje odnosiły się tylko do obszaru Nowej Południowej Walii i nie obejmowały nietoperzy, żab i bezkręgowców. View oEmbed on the source website Chociaż pożary buszu nadal pustoszą ogromne połacie tego regionu, rzesze służb i ochotników na miejscu robią wszystko, by ratować zwierzęta przed śmiercią w ogniu i leczyć te, które od niego ucierpiały, a internauci z całego świata wpłacają datki, by pomóc Australii w tym ciężkim czasie. W wyniku pożarów niektórym zagrożonym gatunkom grozi całkowite wyginięcie – należą do nich między innymi niektóre gatunki żab, oposów, czy owadów. Od czasu rozpoczęcia pożarów również ogromna ilość rudawek wielkich (bardzo duże nietoperze, zwane też latającymi lisami) trafia do szpitali dla zwierząt, a koale straciły ponad 30 procent swojego siedliska w Nowej Południowej Walii, jak podaje federalna minister środowiska Sussan Ley. Szacuje się, że zginęło ponad 20 000 misiów koala, czyli ponad połowa ich populacji na wyspie. View oEmbed on the source website Janine Green, wolontariuszka organizacji WIRES Wildlife Rescue, powiedziała, że po pożarach niezwykle trudno będzie odbudować wszystkie populacje zwierząt. Już przed pożarami z rozmnażaniem było raczej przestojowo, a teraz te zwierzęta straciły trawę, dostęp do wody i swoje siedliska, więc Green dodaje, że czarno widzi dalszy rozrost większości ich populacji, podkreślając, że nigdy nie spotkała się z problemem o takiej skali. Władze Australii wydały na początku tygodnia ostrzeżenie, że zapowiada się pogorszenie fali pożarów, a niektóre z nich prawdopodobnie połączą się w jeden wielki “mega płomień”, który będzie jeszcze trudniejszy do opanowania. Katarzyna Mazur
Miś koala uratowany z pożaru. Poruszające nagranie
Wszechobecne płomienie nie powstrzymały dziarskiej kobiety przez uratowaniem płonącego koali, który w środę padł ofiarą pożaru w pobliżu Port Macquarie w Australii. Zwierzę było zdezorientowane i krzyczało z bólu, więc Toni Doherty od razu zatrzymała swój samochód i pobiegła mu na ratunek.
Wszechobecne płomienie nie powstrzymały dziarskiej kobiety przez uratowaniem płonącego koali, który w środę padł ofiarą pożaru w pobliżu Port Macquarie w Australii. Zwierzę było zdezorientowane i krzyczało z bólu, więc Toni Doherty od razu zatrzymała swój samochód i pobiegła mu na ratunek. View oEmbed on the source website Wszechobecne płomienie nie powstrzymały dziarskiej kobiety przez uratowaniem płonącego koali, który w środę padł ofiarą pożaru w pobliżu Port Macquarie w Australii. Zwierzę było zdezorientowane i krzyczało z bólu, więc Toni Doherty od razu zatrzymała swój samochód i pobiegła mu na ratunek. Film nagrany na australijskiej ulicy w ubiegłą środę pokazuje, jak kobieta wybiega ze swojego samochodu i biegnie w stronę przerażonego koali, który próbuje uciec przed ogniem na drzewo. "Widok wychodzącego z płomieni i takiego bezbronnego koali biegającego po drodze był straszny" – powiedziała później w wywiadzie telewizyjnym. – "Wiedziałam, że natychmiast muszę go w coś zawinąć, więc po prostu zdjęłam bluzkę.” Pani Doherty nazwała koalę Lewis – po jednym z jej siedmiorga wnuków. View oEmbed on the source website Dwójka ponownie spotkała się dzień później w szpitalu dla misiów koala w Port Macquire, gdzie Lewis jest leczony z poważnych poparzeń. Zwierzę, które leży owinięte kocami i podłączone do maski tlenowej, ma w sobie wystarczająco siły, żeby podskubywać listki eukaliptusa, jednak lekarze mówią, że jego szanse na przeżycie wynoszą 50%, a jeśli mu się to uda, czeka go bardzo długa droga do całkowitej rehabilitacji. Ręce i stopy zwierzęcia są bowiem całkowicie spalone, ma ono też bardzo poważne oparzenia na brzuchu, klatce piersiowej i nosie, ale tak naprawdę ucierpiało całe jego ciało. View oEmbed on the source website Według ekspertów już ponad 350 misiów koala zginęło w wyniku pożarów buszu w australijskiej Nowej Południowej Walii. Władze szpitala dla tych zwierząt powiedziały, że pożary "zdziesiątkowały" obszar, który jest kluczowym siedliskiem i terenem lęgowym dla tego gatunku. W związku z narastającym zagrożeniem okoliczne władze powołały specjalne jednostki poszukiwawczo-ratunkowe z udziałem psów tropiących, których zadaniem jest ratowanie misiów koala przed spłonięciem. Plaga pożarów w Australii to skutek gwałtownych wzrostów temperatury, silnych wiatrów i suszy, która nigdy nie doskwierała temu krajowi w tak dużym stopniu. Australijskie lato zaczyna się dopiero 1 grudnia, a poziom zagrożenia pożarem osiągnął już poziom “katastroficzny”, czyli najwyższy w australijskim rankingu bezpieczeństwa. W wyniku rozległych pożarów cztery osoby zmarły, a setki domów uległo zniszczeniu. Katarzyna Mazur
Misie koala są „funkcjonalnie wymarłe”. Eksperci: możemy jeszcze je ocalić
Organizacja Australian Koala Foundation ogłosiła, że przy populacji około 80 tysięcy osobników na terenie całej Australii perspektywy dla tego gatunku są tragiczne.
Termin „funkcjonalnie wymarły” oznacza, że żyjące osobniki nie są zdolne do reprodukcji potomstwa. Istnieje populacja, ale nie będzie następnych pokoleń, a ludzkość jest świadkiem wymierania. Powodów takiego stanu może być kilka: choroby dotykające całe populacje (jak swego czasu w przypadku diabłów tasmańskich), zaawansowany wiek osobników, brak osobników jednej z płci oraz ze względu na ograniczenie lub zniszczenie naturalnych siedlisk. 80 tysięcy osobników może nie brzmi strasznie, ale według przyrodników to znacznie mniej niż oceniano wcześniej, a w ciągu ostatnich dekad notuje się drastyczny spadek w liczebności misiów koala. Nie do końca wiadomo ile dokładnie osobników żyje w Queensland, Nowej Południowej Walii, Południowej Australii oraz Australijskiego Terytorium Stołecznego. W tych właśnie regionach nasiliły się w ostatnich latach czynniki, które silnie zagrażają tym zwierzętom – wycinanie lasów, choroby, zmiany klimatyczne. Gdy gatunek raz przekroczy krytyczny punkt swojej liczebności nie będzie w stanie odbudować dawnej populacji. „Funkcjonalne wymarcie” oznacza, że dany gatunek przestaje spełniać znaczącą rolę w swoim ekosystemie. Przykładem mogą być psy dingo, które w niektórych miejscach Australii stały się na tyle rzadkie, że przestały mieć wpływ na populacje gatunków, na które zwykle polują. Jako zwierzęta na szczycie lokalnego łańcucha pokarmowego są bardzo istotne. Misie koala ze swoją eukaliptusową dietą nie mogą pochwalić się takim statusem. Nie znaczy to jednak, że nie są ważne. Jedzenie górnych liści, a następnie zrzucając na ziemię odchody, są elementem łańcucha rozwojowego roślin i zapewniają krążenie wielu ważnych substancji w ekosystemie. Co ciekawe, najstarsze skamieliny tego gatunku datuje się na 25-30 milionów lat. Zatem gatunek ten widział naprawdę wiele i przetrwał naturalne kataklizmy oraz zmiany klimatyczne powodowane czynnikami naturalnymi. Przykładem funkcjonalnie wymarłych gatunków są między innymi: chiński delfin baji, nosorożec biały północny i dzięcioł wielkodzioby. Niestety lista wciąż się powiększa z powodu efektów działalności człowieka. Jednym z rzadziej wymienianych zagrożeń dla koali (ale równie istotnych) jest brak zróżnicowania materiału genetycznego. Kurczące się populacje mnożą się jedynie we własnym obrębie, bez dostępu do zróżnicowanej puli genów, a to oznacza także stopniową degradację i groźbę wyginięcia. Z powodu szalejących na przełomie 2018 oraz 2019 roku fal upałów oraz suszy w Australii na terenie położonych w głębi kontynentu regionów Queensland oraz Nowa Południowa Walia populacja koali zmniejszyła się o 80%. Kłopotem jest samo oszacowanie ilości tych zwierząt. Potrafią one wędrować, ich grupy rozciągają swój zasięg na spore obszary, potrafią się doskonale maskować, także w środowisku miast i mniejszych osiedli ludzkich. W 2016 roku zespół 15 ekspertów określił, że w 4 regionach populacje spadały kolejno: Queenslad – spadek o 53% Nowa Południowa Walia – spadek o 26% Victoria – spadek o 14% Południowa Australia – 3% Liczba wszystkich zwierząt tego gatunku w Australii oceniona na średnio 329 tysięcy (to oznacza rozrzut od 144 000 to 605 000). Roczny średni spadek liczebności to aż 24%. Eksperci dodają, że misie da się jeszcze uratować, jeśli zatrzyma się dewastowanie ich naturalnych siedlisk. Jeśli do tego nie dojdzie, gatunek ten przejdzie ze statusu „funkcjonalnie wymarły” do „wymarły”, a wtedy pozostaną nam tylko zdjęcia i materiały video.
Świat, w którym wszystko jest inne. Zanurzyć się w Australię
Pieśń ledwie osłoniętego Aborygena w outbacku, bliskie spotkanie z niebezpiecznym pająkiem w prowizorycznej toalecie, kończący się zapas paliwa w odległym interiorze i zachwycające widoki. Taka jest Australia.
Śniadanie z kangurem Szukamy wielorybów, delfinów i koala. Kangury przychodzą same Wychodzę z lotniska z ciężkim plecakiem i potarganymi włosami po 24-godzinnej podróży. Sydney wita mnie przyjemną, orzeźwiającą bryzą znad oceanu. Rozglądam się – większość Aussies ( jak o sobie mawiają Australijczycy) w japonkach, luźnych spodenkach i T-shirtach, niektórzy z deskami surfingowymi pod pachą... Tutaj, po drugiej stronie globu, panuje absolutny luz! Z moim mężem Norbertem z jednej z tańszych wypożyczalni kamperów TravelVans wyjeżdżamy domkiem na kółkach. Co do tej formy podróżowania jesteśmy przekonani w stu procentach. Gwarantuje pełną niezależność oraz niezapomniane noce w pustych, dzikich zakątkach. Co prawda nie da się nim wszędzie wjechać (daleko mu do samochodu terenowego), ale idealnie nadaje się na eskapadę po wschodnim wybrzeżu, aż do Port Douglas. Potem przesiadamy się w auto z napędem na cztery koła. W Sydney zwiedzamy słynne miejskie ikony. Z perspektywy promu poznaję Port Jackson, czyli zatokę ciągnącą się przez 20 km w głąb lądu do ujścia rzeki Parramatta. Imponujący most Portowy pokonuję spacerem, trochę żałując, że nie mam czasu na bardziej ekscytującą, prowadzoną przez przewodnika trzygodzinną wspinaczkę po przęsłach budowli. Na plaży Bondi delektujemy się smakiem świeżych krewetek z warzywami. Radości nie ma końca, gdy zakładamy pianki i wtapiamy się w tłumek czarnych punkcików na oceanie. Znaleźliśmy się w krainie miłośników sportu – dobrze zbudowanych wielbicieli surfingu, amatorów jogi, joggingu i gry w siatkówkę można tu spotkać już od świtu. Nocne uroki Sydney odsłania przed nami wieczorny spacer na wschodni cypel Circular Quay do słynnej opery. Jako zwolennicy dzikich i otwartych przestrzeni szybko uciekamy z miasta. Spieszymy się też na K’Ozzie Fest w Jindabyne – polonijny festiwal promujący dokonania Tadeusza Kościuszki oraz Pawła Edmunda Strzeleckiego, dalekiego przodka mojego męża. Mamy dostarczyć im kopię filmu 'Śladami P.E. Strzeleckiego', w którym zagraliśmy główne role. Po uroczystościach wybieramy się – oczywiście – na Górę Kościuszki (zwaną tu Mt. Kozzie). Na szczycie widzimy... Aussiego, który w stroju Adama pozuje do zdjęcia! Może niezupełnie nago, ubrany jest w brokatową kamizelkę i kapelusz. Australijczycy mają specyficzne poczucie humoru. Po weekendzie w Górach Śnieżnych ruszamy wybrzeżem. 25 km na północ od Entrance w kierunku Frazer Park docieramy w piękne kempingowe miejsca, które trudno znaleźć w przewodniku – to Laguna Bongon oraz pobliski Snapper Point. Wspaniała zatoczka z pustą plażą, klifowe wybrzeże oraz jaskinia, w której ocean tworzy fascynującą, nieokiełznaną kipiel. W PORT STEPHENS w nasze ręce wpada folder wycieczkowy. Na zdjęciach uśmiechnięci i zaaferowani turyści przyglądają się ogromnemu wielorybowi wyskakującemu z wody tuż przed ich nosami. My też tak chcemy! Szybko kupujemy bilet. W trzygodzinnym rejsie towarzyszy nam niestety tylko gromada wesołych delfinów, a mianem wieloryba zostaje określony malutki punkcik w oddali. No cóż, nie trafiliśmy na sezon obserwacyjny, który trwa w Australii od czerwca do października – wtedy rzeczywiście spotkać można w oceanie około 40 gatunków wielorybów i delfinów. Na wschodnim wybrzeżu najpopularniejszymi miejscami ich migracji są Cape Byron, Stradbroke Island oraz Hervey Bay. Uda się następnym razem. Rozczarowanie rekompensujemy sobie w punkcie widokowym Birubi Point w Anna Bay, oglądając spektakularny zachód słońca. Ocean kontrastuje z rozległymi, oświetlonymi na czerwono piaskami sięgającymi aż po horyzont. To doskonałe miejsce na nocleg, wolimy jechać jednak do Lemon Tree, żeby od rana przespacerować się po rezerwacie koali. I znowu niepowodzenie. Po godzinnym zadzieraniu w górę głowy i wypatrywaniu tych torbaczy wśród eukaliptusów nie znajduję ani jednego! Czyżby wszystkie zwierzęta w Australii bawiły się ze mną w ciuciubabkę?! A podobno w tym parku mieszka aż 150 osobników! Jeszcze tego samego dnia zatrzymujemy się w Billabong Koala Breeding Centre, żeby odreagować zoologiczne niepowodzenie. Nareszcie mogę dokładnie przyjrzeć się z bliska koali. Okazuje się sympatycznym leniuchem, który przesypia około 20 godzin dziennie. Takiemu to dobrze!Kierujemy się do Ellenborough Falls. Po 10 km nierównego traktu – wszystkie sprzęty ulokowane w kamperze trzęsą się rozpaczliwie. Nagrodą jest wspaniały widok na jeden z najwyższych wodospadów o pojedynczym strumieniu spadającym z 200 m do wąwozu lasu deszczowego. Prawdziwie australijski klimat odkrywamy w Diamond Head. Przy śniadaniu towarzyszą nam sympatyczne kangury i krążące wszędzie warany. Surfujemy na wysokiej fali, przyglądamy się paralotniarzom, przechadzamy się klifowym wybrzeżem i relaksujemy na pięknej plaży. Z zachwytem przyglądam się, jak w odległości kilku metrów od kampera kangurzyce karmią swoje maleństwa. OPŁATA SPECJALNA W AUSTRALII Z POLICJĄ SIĘ NIE DYSKUTUJE Zatrzymujemy się na odpoczynek przy Big Banana: kicz nad kicze, gigantyczny plastikowy banan. Ale skoro tu jesteśmy, można go obejrzeć, przecież to symbol miasta COFFS HARBOUR i okolicy słynącej z plantacji bananowców. Australijczycy mają wyjątkowe upodobanie do Big Things. W każdym regionie umieszczają jakiś wielki charakterystyczny symbol. Mogą to być: krewetka, kalosz, kula bilardowa, ananas, butelka czy inne osobliwości. Słynne BYRON BAY, ulubiona przez młodych ludzi baza wakacyjna, w sezonie bywa tak zapchane kamperami, że trudno znaleźć wolne miejsce parkingowe. Wieczorami z setek domków na kółkach rozbrzmiewa muzyka w klimatach Hendrixa i Marleya, unosi się zapach kadzidełek, potraw i przeróżnych używek, kwitnie życie towarzyskie. Nikt nie przejmuje się zakazem nocowania na parkingach, bo starzy wyjadacze wiedzą, że policja szykuje nalot na kampery tuż przed 5.00 rano. Trzeba wtedy wyskoczyć z łóżka w samych majtkach, zrobić autem kilka rundek przyległymi uliczkami i wrócić na miejsce. Niestety, doświadczenie to zdobywamy dopiero po pierwszym mandacie. Niby jeden z solidarnych kamperowiczów zapukał znacząco w nasz samochód przed „godziną zero”, ale znak rozumiemy dopiero po pięciu minutach, gdy policja wlepia nam mandat. W Australii z władzą się nie dyskutuje. Obeznany z tutejszymi zwyczajami Holender, widząc Norberta wpatrującego się w kwitek na 80 dolarów, mówi: – No worries mate! Nie przejmuj się... Jest wspaniały poranek, nocowałeś tuż nad oceanem i wszystko tylko za 80 dolarów! Trudno o tańszy nocleg w tym mieście. Życzliwi ludzie i piękna pogoda witają nas w QUEENSLAND. Notuje się tu aż 340 słonecznych dni w roku! Klimat wiecznie panujących wakacji, świetne warunki na uprawianie sportów wodnych, Wielka Rafa Koralowa i białe piaski wysp Withsundays. W Brisbane wrażenie robi fantazja planistów przestrzeni miejskiej: w ścisłym centrum pośród egzotycznej roślinności ulokowane są kąpieliska z wodą tak czystą, że bez obawy można w nich popływać. Przechodzimy przez słynny Story Bridge, spacerujemy po ogrodzie botanicznym i Queen Elizabeth St. Mimo że nie przepadamy za miejską dżunglą, tu czujemy się naprawdę dobrze. W Australia zoo oddalonym „zaledwie” 76 km od miasta (na tym kontynencie odległości ocenia się według innej skali niż w Polsce) oglądamy pokaz karmienia krokodyli, wysłuchujemy niezwykłych i zabawnych opowieści o koalach, przytulamy się do aksamitnego w dotyku pytona i dostajemy porcję ciekawostek z życia Steve’a Irwina, legendarnego łowcy krokodyli i jego żony Terri. Wehikuł czasu EPOKA WIKTORIAŃSKA KONTRA DZIKI ZACHÓD I WIELKI BŁĘKIT W Maryborough – miejscowości, która zachowała czar epoki wiktoriańskiej – kluczymy opustoszałymi uliczkami między XIX-wiecznymi budynkami. Panuje tu klimat jak z powieści Marka Twaina. Przypadkiem trafiamy do zapomnianego atelier Missing Link, specjalizującego się w fotografii sprzed epoki. Dziwne miejsce, jak i to całe miasteczko. Czas się tutaj zatrzymał. Sympatyczna posthipiska ustawia nas do zdjęcia w strojach z epoki wiktoriańskiej. Po dwóch godzinach odbieramy fotografię w sepii. Nie pozostawia złudzeń – wehikuł czasu zabrał nas do 1850 r.! Pani fotograf zdradza, że przed nami ostatni klient korzystał z takiej usługi lata temu. Od przechodnia dowiadujemy się, że zaraz ruszy wyścig rowerów skonstruowanych przez uczniów z tutejszych szkół. Gospodynie przynoszą placki, są loteria z fantami, piknik z wyśmienitymi kiełbaskami i zaangażowanie mieszkańców! Fiesta jak z filmów o Dzikim Zachodzie... Nocą w Town of 1770 mam wrażenie, że wszystkie gwiazdy z całego nieba zebrały się tuż nad moją głową. Jest tu kameralnie, urzekają lazurowe wybrzeże, skaczące swobodnie kangury, stada białych papug i mnóstwo pięknych dzikich zakątków. Plaże w centrum okupowane są przez rybaków i właścicieli jachtów. W Airlie znajduje się baza wypadowa na wyspy Withsunday. Korzystając z oferty firmy Ocean Rafting, zabieramy się na wyspy szybką łodzią motorową. Przybijamy do pięknej zatoczki przy plaży Whitehaven. To trzeba zobaczyć! Lazur, dziesiątki odcieni błękitu nieba i oceanu kontrastują z niewiarygodnie białymi plażami. W wodzie widać nawet płaszczki manta zwane diabłami morskimi – są naprawdę ogromne, mają do 7 m szerokości. Przesypuję piasek przez palce. Jest tak drobny, że można nim polerować biżuterię. Przysłużył się też nauce – około 40 ton tego białego pyłu przetopiono na soczewki do teleskopu Hubble’a! W Townsville ładujemy manatki na statek z kursem na Magnetic Island. 25 minut bujania i jesteśmy na miejscu. Ruszamy szlakiem do zatoczki, której nazwa mówi sama za siebie – Arcadia. Piękna plaża, palmy kokosowe nad głową, bliskość rafy koralowej, koale przytulone do eukaliptusów i walabie przemykające drogą... W dalszej podróży na północ krajobraz Queenslandu wypełniają wagoniki z trzciną cukrową, przetaczane z pól uprawnych, drzewka mandarynkowe i plantacje bananowców. W jednej z farm chcemy kupić banany – a jakże! – prosto z drzewa. Przy straganie nikogo nie ma, a obok ułożonej sterty owoców stoi waga i puszka z pieniędzmi z napisem: Help yourself – obsłuż się. Ważymy banany, wrzucamy do puszki cztery dolary i stwierdzamy z żalem, że u nas taki system raczej by się nie sprawdził. Kolejnym punktem na naszej trasie jest Mission Beach. Mimo że po Australii nie powinno jeździć się po zmroku ze względu na ryzyko zderzenia ze zwierzętami, sytuacja zmusza nas do nocnego pokonywania kilometrów. Suniemy z prędkością 20 km/godz. Z ciemności wynurzają się stojące obok drogi krowy i... kazuary. Trzeba uważać, bo te ptaki mają do 2 m wzrostu i mogą być niebezpieczne. Naprawdę warto tu zajrzeć! Nigdzie na wybrzeżu wschodnim nie natknęliśmy się na tak szeroką plażę, przy której rozciąga się pas egzotycznej zieleni z palmami daktylowymi. Korale czerwone W CIENIU ŻARŁACZA PŁYWAM MIĘDZY BARWNYMI ROZGWIAZDAMI W drodze do CAIRNS , gdzie chcemy skonfrontować z rzeczywistością swoje wyobrażenia o Wielkiej Rafie Koralowej, zatrzymujemy się w Boulders, kilka kilometrów za Babindą. W gęstym lesie deszczowym kryje się wartka rzeka wijąca się między ogromnymi skałami. Spędzamy nad nią noc, żeby rankiem popływać z żółwiami, krabami i innymi żyjątkami w spokojnym, lazurowym basenie, a śniadanie zjeść w towarzystwie całkiem sympatycznych dzikich indyków. Nareszcie Cairns i rafa koralowa. Na 2 tys. km zamieszkuje ją niewiarygodna liczba gatunków koralowców, ryb, barwnych mięczaków, szkarłupni oraz skorupiaków, gąbek i innych kolorowych stworzeń. Wyrywamy się z Norbertem z kampera, wpadamy na Reef Fleet Terminal, wskakujemy na statek i już po dwóch godzinach jesteśmy w wymarzonym miejscu! Wbijamy się w ławice kolorowych rybek, mijamy urwiska koralowe, rozgwiazdy, niemal ocierając się o węże wodne, kolorowe ślimaki. Pochłania mnie gonitwa za wielkim wargaczem, przeciskam się między koralowcami... Najpierw przypomina mi się Wielki błękit Luca Bessona, a zaraz potem Szczęki z żarłaczem białym w roli głównej. Jednak najniebezpieczniejsze są tu osobniki wyglądające całkiem niewinnie, jak wątłusz motyli, piękna ryba-skorpion z kolorowymi łuskami, lub ukryta na dnie ryba-kamień. Z fascynacją przyglądam się bogactwu życia podwodnego, za każdym machnięciem płetwą przed oczami pojawiają mi się fenomenalne niespodzianki. W niektóre żyjątka mogłabym wpatrywać się godzinami... Wieczorem pozwalamy sobie na kulinarne szaleństwo. Zamawiamy tzw. zestaw buszmeński. Na talerzach lądują symboliczne porcje krokodyla, emu i kangura. Dopadają mnie lekkie wyrzuty sumienia, zwłaszcza przy kangurzych kęsach, ale ciekawość zwycięża. Najbardziej smakuje nam białe, soczyste mięso krokodyla! Kangurzyna niczym szczególnym nie zachwyca. Na dokładkę proszę o homara, kraby, krewetki, ostrygi i ślimaki – na wspomnienie podwodnej przygody. W Port Douglas podziwiamy zęby wielkiego żarłacza białego. Ile kosztują? Bagatela 400 dolarów (te mniejsze można kupić za jedyne 260 dolarów). Przesiadamy się w terenówkę. Spotkanie ze snem outback – odludna czerwona ziemia spalona słońcem Kto nie prześpi się pod gołym niebem w outbacku, nie posłucha, jakim rytmem bije serce Australii, ten nie pozna w pełni jej tajemnic. Terytorium Północne, zamieszkiwane przez plemiona Aborygenów, to dla mnie ta najprawdziwsza Australia. Z krokodylami, najbardziej niezwykłymi parkami narodowymi, surrealistycznymi krajobrazami, czerwoną ziemią spaloną słońcem, ze świętymi miejscami z Czasu Snu... Podróżujemy przez tereny porośnięte eukaliptusami, wyglądającym jak kępy trawy spinifeksem i gigantycznymi kopcami termitów. Kamper na pewno poległby na tutejszych fatalnych drogach. Park Narodowy Kakadu zajmuje prawie 20 tys. km2. Pośród eukaliptusów i traw wielu z tutejszych roślin i zwierząt nie można zobaczyć nigdzie indziej na świecie. W jeziorze Gunlom, gdzie kręcono zdjęcia do filmu Krokodyl Dundee, słyszałam o zagrożeniu obecnością krokodyli słodkowodnych. Kąpielisko jednak jest czynne. Nie mogę się oprzeć pokusie i płynę (najszybciej jak potrafię) 100 m do wodospadu Waterfall Creek, starając się nie patrzeć w czarną toń. Odświeżeni jedziemy do Nourlangie Rock – niesamowitej samotnej skały w masywie Ziemi Arnhema. Tuż pod nią znajduje się kolekcja malowideł naskalnych. Widok na rozległą panoramę terenów zamieszkiwanych przez lud Namarrgon z gęstą koroną eukaliptusów sięga aż po horyzont. Najpiękniejszy w Kakadu zachód słońca oglądamy nad mokradłami w punkcie widokowym Nadab w Ubirr. W tej miejscowości też odnajdujemy niezwykłe malowidła naskalne – najstarsze liczą 20 tys. lat i według aborygeńskich wierzeń są dziełem duchów przodków. Opowiadają o stworzeniu świata i ustanowieniu Praw. Przedstawiają walabie, żółwie, ryby, warany, oposy i ludzi. Wśród nich jest także wizerunek Tęczowego Węża – najważniejszego przodka w tradycji aborygeńskiej. Adrenalina wstrzymuję oddech i zaglądam krokodylowi w paszczę Postanawiamy zostać w Kakadu dłużej. Z samego rana wybieramy się na dwugodzinną przeprawę przez rozlewiska Yellow Water. Na rzece otacza nas niewiarygodne nagromadzenie skrzydlatych gatunków: czaple, ibisy, kormorany, orły, rzadkie gatunki kaczek i gęsi, bociany Jabiru oraz charakterystyczne papugi kakadu. W wodzie srebrzą się barramundy – ryby numer jeden w Australii. Patrzymy na wygrzewające się w słońcu krokodyle i ptaki przechadzające się stadami. Nagle środkiem rzeki z rykiem przepływa motorówka z uśmiechniętym od ucha do ucha elegancko ubranym starszym panem, który w dłoni dzierży wędkę. Scena jak z Monty Pythona! Nawet w tak niezwykłym rezerwacie przyrody można spotkać bogatego emeryta wynajmującego prywatną łódkę z pomocnikiem do łowienia ryb! Moje oburzenie schodzi na dalszy plan, gdy odwracam głowę i... widzę bacznie wpatrującego się we mnie krokodyla! Ba, przepływamy obok niego łodzią tak blisko, że mogę mu policzyć zęby w otwartej paszczy! Jego koledzy przemykają w wodzie lub wylegują się ostentacyjnie z otwartymi złowrogo pyskami, chłodząc w ten sposób swoje cielska. Przewodnik opowiada mi, jak uniknąć bliskiego, będącego zapewne ostatnim, spotkania z gadem. Ponoć Aborygenki płoszą krokodyle, stukając pod wodą dwoma kamieniami. Nie jestem w stu procentach przekonana co do skuteczności tej metody, ale obiecuję sobie, że w sytuacji kryzysowej będę o niej pamiętać. Podwyższony poziom adrenaliny odczuwamy na rzece Mary, słynącej z największego skupiska krokodyli słonowodnych na świecie. To naprawdę niebezpieczne zwierzęta. Ciarki przechodzą mi po plecach, gdy z odmętów rzeki w kolorze kawy z mlekiem wynurzają się ogromne paszcze zwabione zapachem porządnego kawałka mięsiwa. Wstrzymuję oddech, gdy jeden z nich tuż obok mnie wyskakuje z wody, prezentując się niemal w całej okazałości. Park Narodowy Litchfield – położony 140 km od DARWIN – nie jest tak popularny jak Kakadu, ale tu możemy spokojnie odpocząć po silnych wrażeniach. Okazałe baseny skalne, liczne wodospady pośród lasów deszczowych dostarczają nam przyjemności w upalne dni. Przy granicy parku od strony Batchelor odkrywamy gigantyczne „magnetyczne” termitiery. Termity to sprytne stworzenia – budują wąskie kopce na osi północ–południe, dzięki czemu korzystają z ciepła zarówno wschodzącego, jak i zachodzącego słońca. Kierując się dalej na południe, docieramy do Parku Narodowego Nitmiluk (Katherine Gorge). Wypożyczamy kajak i przepływamy fragment 12-kilometrowego kanionu wyrzeźbionego przez wody rzeki Katherine. W przenikliwej ciszy mijamy tzw. krokodyle skały, gąszcze egzotycznej roślinności, docieramy do malowideł naskalnych. W miejscowości Mataranka zatrzymujemy się na kąpiel w naturalnym basenie termalnym w lesie deszczowym. Lazur, szum wody z kaskady, a dookoła zieleń wielkich juk! Zrelaksowana i wyciszona wracam ścieżką prowadzącą na kemping... i nagle słyszę pod stopami szuranie w liściach. Z przerażenia nieruchomieję. Dwa metry ode mnie wije się wielki pyton. Na szczęście chwilę potem zjawia się ranger. Bierze wężysko na ręce i daje mi pogłaskać jego aksamitną, opalizującą skórę. Jedziemy dalej, do pierwszego z dwóch najbardziej kosmicznych miejsc w Australii, do Devil’s Marbles, Diabelskich Kulek. Aborygeni z plemienia Warumungu nazywają je Karlwe Karlwe. Jest to rezerwat z ogromnymi pomarańczowymi głazami rozrzuconymi niczym magiczne kule na czerwonej ziemi outbacku. Całość tworzy surrealistyczny pejzaż. Gdzie ten czarodziej, który je rozrzucił? Cisza. Słychać tylko bzyczenie setek natrętnych much. Według legendy aborygeńskiej głazy zostały poukładane przez Tęczowego Węża. Zdaniem naukowców kamienie są pozostałością po zastygłej lawie poddanej przez miliony lat działaniu erozji. Zaskoczenie staję na krawędzi kanionu i w miasteczku podziemnych domów W okolicach Alice Springs warto zobaczyć najpiękniejsze zakątki środkowej Australii. Królewski Kanion (Kings Canyon) w Parku Narodowym Watarrka najlepiej zwiedzić sześciokilometrowym szlakiem (pokonanie go zajmuje 3–4 godziny) prowadzącym tuż nad przepaścią. Po stromym 100-metrowym podejściu klifem wkraczam na brzeg kanionu. Ale widok! Na trasie odnajduję w skałach odciski skamieniałych meduz. Część ścieżki wije się między labiryntem olbrzymich kopulastych uli i jeśli ktoś ma lęk wysokości, niech lepiej trzyma się z daleka od nieogrodzonej krawędzi. Na końcu drogi czeka przysłowiowa wisienka na torcie. Trafiamy prosto do rajskiego ogrodu Garden of Eden, bujnego lasu sagowcowego, w sercu którego znajduje się naturalny basen skalny z wodospadem. Mimo że nie trzymam w dłoni schłodzonego drinka z parasolką i tak czuję się jak w raju. Terytorium Północne opuszczamy po „namagnetyzowaniu się” energią świętej góry Aborygenów Uluru (Ayers Rock) oraz wędrówce po inspirujących monolitach Kata Tjuta (Olgas). Zmierzamy do wielokulturowego Coober Pedy w Australii Południowej. To drugie po Devil’s Marbles miejsce, które wygląda niczym z innej planety. Miasteczko zamieszkują pozytywni szaleńcy z całego świata, ogarnięci gorączką opalową. Szukanie tych rzadkich, pięknych i niezwykłych kamieni to esencja ich życia. Każdy tutaj ma swoją „działkę” i prawie każdy mieszka w domu pod ziemią powstałym podczas odwiertów, większość prowadzi sklepiki z kamienną biżuterią. Zwiedzamy przyjemny, chłodny podziemny dom pani Fayne, która z dwiema przyjaciółkami przez 10 lat drążyła go kilofem i łopatą. Patrzymy na zapałki powtykane w pęknięcia w suficie. Gdy konstrukcja drgnie i pojawi się zagrożenie zawaleniem, zapałka spadnie. Od tego momentu zostaje tylko chwila na opuszczenie domu. W miasteczku zagadujemy o kręcone tu filmy, bo jest ono rajem dla reżyserów. Powstały tutaj m.in. Mad Max, Priscilla – królowa pustyni, Pitch Black. Zachód słońca również jest w tym miejscu nieziemski! Dzisiaj towarzyszy mu wielka tęcza, która niespodziewanie wyrasta z szyldu sklepu opalowego... Monika Oksza-Strzelecka
Walka o koale. Czy Australia zdoła je ocalić?
Reportaż o ratowaniu pięknych i wyjątkowych stworzeń.
Jest druga nad ranem. Koala zaczepia się o drut kolczasty na ogrodzeniu jak więzień, który próbuje uciec z zakładu Karnego. W domu Megan Aitken w Burpengary, przedmieściu Brisbane, dzwoni telefon. 42-letnia Aitken prowadzi ochotniczą organizację, która ratuje koale przed zaskakująco rozległą gamą zagrożeń. Jeszcze zanim dyspozytor podał jej adres, działaczka zdążyła narzucić ubranie na piżamę. Kiedy dociera na miejsce, inne ochotniczki, Jane Davies i Sandra Peachey, już tam są. Sierść koali zaczepiła się o drut kolczasty. Po drugiej stronie ogrodzenia rosną eukaliptusy, blade jak duchy. – Najwyraźniej próbował dostać się do drzew – mówi Aitken, po czym, stojąc w snopach świateł samochodu, naciąga grube skórzane rękawice. Pomimo wyglądu milutkich pluszaków koale potrafią bowiem zażarcie bronić się przed schwytaniem. Warczą, drapią i gryzą. Aitken ma blizny, które są tego dowodem. Davies narzuca na zwierzę koc – żeby je uspokoić, ale też ochronić się przed pazurami i zębami. Peachey otwiera drzwiczki, Aitken zaś chwyta przez koc czarnonose stworzenie, wyplątuje je z kolców i wrzuca do klatki. – Dobra robota, miłe panie! – woła. Patrząc na schwytanego przed chwilą koalę, Aitken rozważa następny problem. Gdyby zwierzak był chory albo ranny, ratowniczki zawiozłyby go do szpitala dla dzikich zwierząt w Beerwah, o 40 minut jazdy na północ. Ale ten osobnik jest zdrowy, więc zgodnie z przepisami muszą wypuścić go na wolność gdzieś w pobliżu, gdyż koale zamieszkują określony teren i żerują wciąż na tych samych drzewach. Tyle że to jest Deception Bay, gęsto zaludnione przedmieście. W świetle latarek kobiety studiują plan miasta. – To cały problem – mówi Aitken. – Dla koali pozostało tak niewiele miejsca. W końcu ratowniczki zabierają zwierzę do parku Boama. To kawałek otwartego terenu ciągnący się aż do plaży. W ciemnościach taszczą klatkę między drzewami i stawiają pod eukaliptusem o szarej korze. Cofając się, otwierają pokrywę. Koala mknie w górę po pniu i znika. – Powodzenia, maluszku – mówi Aitken. Samo powodzenie nie wystarczy. Koala, milusieńki symbol Australii i jedno z najbardziej kochanych zwierząt na naszej planecie, przeżywa kryzys. Przed ponad 200 laty, nim osiedlili się tutaj Europejczycy, mierzący 2500 km pas eukaliptusowych lasów na wschodnim wybrzeżu zamieszkiwało 10 mln tych zwierząt. Ponieważ intensywnie polowano na nie dla futer, w południowej części obszaru nieomal wyginęły. W stanie Queensland na północy w samym 1919 r. zabito około miliona koali. Po ostatnim sezonie polowań, w 1927 r., pozostało kilkadziesiąt tysięcy. Przez następne pół wieku liczebność gatunku powoli wzrastała, po części dzięki przesiedlaniu zwierząt na tereny, na których je wybito. Potem zaczęła dawać się we znaki urbanizacja, a wraz z nią znikanie siedlisk i zagrożenia w postaci psów i samochodów. Od roku 1990, kiedy Australię zamieszkiwało około 430 tys. koali, ich liczba ostro spadła. Aktualne szacunki populacji są bardzo różne – działacze ochrony przyrody oceniają, że jest ich zaledwie 44 tys., zaś agencje rządowe mówią aż o 300 tys. Podczas przeprowadzonego ponad 10 lat temu badania Wybrzeża Koali, liczącego 37500 ha regionu w południowo-wschodniej części stanu Queensland, ich liczbę oszacowano na 6200 osobników. Dziś uważa się, że jest ich około 2000. – Koale zaplątują się w płoty i umierają, są zagryzane przez psy, przejeżdżane przez pojazdy albo giną po prostu dlatego, że jakiś właściciel domu wycina kilka eukaliptusów na swojej posesji – mówi Deidré de Villiers z Departamentu Zarządzania Środowiskiem i Zasobami stanu Queensland. Przez 15 lat 38-letnia de Villiers tropiła koale, monitorowała ich populacje, badając przyczyny spadku liczebności, i opracowywała wytyczne zmierzające do rozwoju budownictwa bardziej przyjaznego dla tych zwierząt. De Villiers twierdzi, że koale i ludzie mogą koegzystować w miejskim środowisku, jeśli deweloperzy wykażą większą wrażliwość, wprowadzając takie środki, jak ograniczenia prędkości na ulicach, pozostawianie zielonych korytarzy dla ruchu koali, no i chroniąc eukaliptusy. Choroby, zwłaszcza chlamydioza, to kolejna poważna kwestia – mówi weterynarz Jon Hanger pracujący w Królewskim Towarzystwie Walki z Okrucieństwem wobec Zwierząt. Hanger stwierdził, że w niektórych populacjach dzikich koali ponad 50 proc. samic nie może mieć potomstwa. Geneza chlamydiozy jest nieznana, ale prowadzi ona do zmian w układzie moczowo-płciowym i w oczach, a jest przenoszona przez kopulację, w trakcie porodów i walk samców. Dla koali chlamydioza jest często śmiertelna. – Populacje koali, które kiedyś były stabilne, wymierają – mówi Hanger winiący za ten stan rzeczy miejscowe władze. – Queensland nie podjął żadnych działań mogących ograniczyć ten spadek. Musi się w to włączyć rząd federalny, wpisując koale na listę gatunków zagrożonych wyginięciem. Jego zdaniem taki krok mógłby ocalić resztki niezbędnego koalom środowiska. Hanger wchodzi też w skład zespołu badawczego opracowującego szczepionkę przeciw chlamydiozie. Dla Deidré de Villiers trudne położenie koali jest sprawą osobistą. Ludzie odwiedzający jej dom w Loganholme na południe od Brisbane przekonują się, że ta kobieta, która w dzień jest szanowaną badaczką koali, po pracy staje się dla nich przybraną matką. – Ruby nadal sypia w koszyku, przytulając swego pluszowego misia – mówi. Koala leży w trzcinowym koszu piknikowym niczym niemowlę w kołysce. – Została uratowana z psiegopyska. Chcesz ją potrzymać? Wyjmuje Ruby i podaje mi ją. Ostre jak igły pazurki wbijają mi się w szyję i twarz. Krzywię się, a de Villiers, która ma na rękach całą masę zadrapań, wybucha śmiechem. – Ona lubi trzymać coś wszystkimi łapkami – wyjaśnia. Z wargi cieknie mi krew, więc oddaję zwierzątko. De Villiers delikatnie umieszcza Ruby na gałęzi w kojcu stojącym w jadalni. Jej towarzyszka Luna śpi w zagięciu tej samej gałęzi. Przez drzwi wychodzące na taras widać drugi, większy kojec, a za domem znajduje się zagroda pełna drzew. De Villiers opiekuje się pięcioma misiami jednocześnie. Ruby jest cicha, Luna ma łaskotki, Tia lubi skakać, Mr. T jest swawolny, a Munchie powściągliwy. Co drugi dzień de Villiers ścina i zbiera na pobliskiej plantacji liście eukaliptusa, główne pożywienie koali. W ciągu minionych 12 lat odchowała ponad 60 osobników. – Ruby musi trafić do szpitala – mówi. – Ma infekcję dróg oddechowych i jej stan się nie poprawia. Następnego dnia de Villiers zabiera ją więc do Australijskiego Szpitala-Zoo dla Dzikich Zwierząt. Ruby dostaje środki uspokajające i znieczulające.Przez wprowadzoną do dróg oddechowych rurkę będzie otrzymywać tlen i lekarstwa. – Ma paskudne zapalenie płuc – mówi Amber Gillett, 30-letnia weterynarz. – To może być zabójcze, zwłaszcza dla młodego osobnika. Podczas gdy de Villiers głaszcze wciąż nieprzytomną Ruby, Gillett przepłukuje płuca koali solą fizjologiczną i pobiera próbkę, która trafia do laboratorium. – W przypadku zapalenia płuc u młodych koali odnosimy sukces w 70 proc. Przypadków – ocenia Gillett, kiedy Ruby jedzie na prześwietlenie. – Myślę, że tej maleńkiej się uda. Następnego dnia Ruby znów jest w domu i siedząc wraz z Luną w kojcu, wraca do zdrowia. Jakiś czas później rankiem de Villiers wyrusza do lasu w pobliżu jeziora Samsonvale, na północny zachód od Brisbane, by złapać Tee Vee, dziką koalę, którą monitoruje od ponad roku. Departament Zarządzania Środowiskiem i Zasobami przesiedlił kilka koali na terytorium Tee Vee i badaczka obserwowała wpływ tego faktu na miejscową populację. Używając odbiornika z anteną, maszeruje przez busz. W końcu udaje się jej odebrać słaby sygnał z nadajnika na obroży koali. Idzie w jego stronę poprzez wzniesienia i wąwozy, podczas gdy sygnały akustyczne stają się coraz głośniejsze. – Widzę ją – mówi wreszcie de Villiers. Szara bryła wielkości piłki do koszykówki jest uczepiona gałęzi eukaliptusa dokładnie nad nią. Schwytanie koali w koronie drzewa nie jest proste. Najpierw wystrzeliwuje się z procy kłębek sznurka, ponad gałęzią w pobliżu zwierzęcia. To może wymagać kilku prób. Do sznurka przywiązuje się linę wspinaczkową, którą następnie przeciąga się nad gałęzią i przymocowuje napiętą do ziemi. Potem o drzewo opiera się 10-metrową drabinę. Ktoś musi na nią wejść, a następnie powoli wspiąć się po linie, niosąc tyczkę z „flagą”, niczym cyrkowy artysta występujący na trapezie. Tym kimś jest oczywiście de Villiers. Zapięta w uprząż jak do skałkowej wspinaczki wdrapuje się na drzewo. Dyndając na gałęzi, macha zwierzęciu nad głową kawałkiem materiału przyczepionego do końca tyczki. Irytuje tym stworzenie, które zaczyna chybotliwie zsuwać się w dół po pniu. Lecz Tee Vee, jak twierdzi de Villiers, to „zadziorny urwis”. W połowie drogi w dół przechodzi na jakąś gałąź i zręcznie przeskakuje na inne drzewo. Cała zabawa rozpoczyna się od nowa. Cofając się po raz drugi, jakieś sześć metrów nad ziemią, przerażona Tee Vee skacze w powietrze, spada na ziemię i zostaje złapana w koc, chociaż piszczy, drapie i gryzie jak mały rosomak. Podawszy jej środek uspokajający, de Villiers mierzy długość ciała koali, szerokość czaszki, stopień zużycia zębów, ocenia jedwabistość sierści. – Ona chyba ma młode – mówi nagle de Villiers, po czym wsuwa palec do wnętrza torby koali, otwiera ją i delikatnie wyjmuje 10-centymetrowe, ślepe, nagie stworzonko, które ma już uformowane, ostre jak brzytwa pazurki. De Villiers sprawnie bada noworodka i torbę, szukając oznak choroby lub innych anomalii, po czym łagodnie wsuwa małą istotkę z powrotem do torby śpiącej matki. – Dopóki wciąż trafiają się zdrowe maleństwa, jest nadzieja – mówi. Mark Jenkins, 2012
Zobacz kilka przydatnych porad dla podążających szlakiem kangura.
■ Powierzchnia: ok. 7,7 mln km2, ponad 22 mln ludzi. Co czwarty mieszkaniec Australii urodził się za granicą (dane z 2009 r.). ■ Religie: chrześcijanie – ponad 63 proc., buddyści – ok. 2 proc., muzułmanie – ok. 1,7 proc. Natomiast ponad 30 proc. mieszkańców przyznaje, że nie identyfikuje się z żadną religią. ■ Strefy czasowe: w czasie letnim dodajemy do UTC od +8 do +12 godz. ■ Języki: angielski ■ Waluta: dolar australijski (AUD), 1 AUD = ok. 2,7 PLN ■ Od października 2008 r. wprowadzono eVisitor – elektroniczny system wizowy. Mając taki dokument, można przez 12 miesięcy wielokrotnie przekraczać granicę, a jednorazowy pobyt (w celach turystycznych lub biznesowych) nie może trwać dłużej niż trzy miesiące. Z systemu eVisitor mogą korzystać posiadacze paszportów krajów Unii Europejskich oraz innych krajów europejskich (obywatelom UE wizy przyznawane są bezpłatnie). ■ Ambasada Australii ul. Nowogrodzka 11 00-513 Warszawa tel. 22 521 34 44 ambasada.australia@dfat.gov.au www.australia.pl ■ Samolotem do Sydney można dolecieć m.in. z Warszawy, Krakowa, Gdańska i Poznania z przesiadką (we Frankfurcie, w Monachium, Paryżu, Szanghaju). Korzystne ceny ma Singapore Airlines. Cena biletu na trasie Warszawa–Frankfurt– Singapur–Sydney: ok. 5,5 tys. zł za os. ■ Kamperem. Najtańsza wypożyczalnia to Wicked Camper (cena od 39 dol. za dzień). Atrakcyjne ceny i dobre warunki ubezpieczenia ma firma TravelVans (cena 52–66 dol. za dzień). Na drogach obowiązuje ruch lewostronny. Wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy. ■ W Sydney bardzo dobrze rozwinięta jest sieć schronisk, hosteli i hoteli. Ceny hosteli: 16–50 dol., najwięcej jest takich za 22 dol. ■ Hotel Oak Maestri Towers tuż przy nim Darlig Harbour, Queen Victoria Building oraz Town Hall. Ceny pokoi od ok. 102 dol. za noc. www.booking.com ■ W tradycyjnej kuchni australijskiej jest wiele wpływów kuchni angielskiej: pieczenie, kotlety z rusztu oraz inne potrawy mięsne, podawane najczęściej z ziemniakami, marchewką i groszkiem. ■ Współczesna kuchnia australijska bazuje na tradycjach z wielu krajów. Szczególnie widoczne są wpływy południowej Europy oraz południowo-wschodniej Azji. Coraz bardziej w Australii docenia się kuchnię polską (zwłaszcza pierogi i słodycze). ■ Uwielbiana przez dzieci pasta vegemite zrobiona z wyciągu z drożdży jest potrawą niespotykaną nigdzie indziej na świecie. Równie dużym uznaniem cieszą się czekoladowe biszkopty Tim Tam. ■ Chleb kosztuje ok. 2 dol., wędlina – od 10 AUD za 1 kg, a śniadanie w restauracji – od 5 AUD. ■ Nazwa kontynentu sięga połowy XVI w. i związana jest z terminem Terra Australis, używanym przez Europejczyków (łac. terra – ziemia, australis – południowa). ■ Planując zwiedzanie Opery w Sydney większą grupą, dobrze jest dokonać internetowej rezerwacji. www.sydneyoperahouse.com ■ Od turystów, którzy sześć dni przed przyjazdem do Australii przebywali na terenie Afryki lub Ameryki Południowej, wymaga się zaświadczenia o szczepieniu na żółtą febrę. www.szczepienia.pl ■ Australia. Cuda świata (New Media Concept Australia) ■ Najmniejszy kontynent. Tajemnicza ziemia Aborygenów (DeAgostini) ■ Roff Smith, Zimne piwo i krokodyle. Rowerem dookoła Australii (wyd. National Geographic) ■ Peter Carey, Prawdziwa historia Neda Kelly’ego (Prószyński i S-ka) ■ Bruce Chatwin, Pieśni stworzenia (Świat Książki) ■ Estetyka Aborygenów. Antologia, pod redakcją M. Bakke
Kraina kangurów nie jest dla niecierpliwych. Aby ją poznać, trzeba spędzić co najmniej miesiąc w jej miastach, górach, lasach, na plażach i pustyniach. Przedstawiamy niestandardową trasę prowadząca do mniej znanej turystom Australii zachodniej.
W Australii zakochałem się 20 lat temu. Ostatnio podróżuję po niej starym, ale znakomicie przygotowanym do trasy terenowym nissanem. Śpię na bagażniku dachowym – w wielogwiazdkowym hotelu – lub wewnątrz samochodu – z ograniczoną możliwością obserwacji nieba. Mam swój zestaw do gotowania: kociołek na herbatę, łopatę (do smażenia steków), silny palnik gazowy, ogniskowy toster oraz prysznic i spory zapas wody. Będąc w drodze, w wykopanej jamie ziemnej piekę chleb, a w aluminiowej folii – kangurze ogony kupione od zaprzyjaźnionych Aborygenów. Bywa, że przez kilka dni nie spotykam nikogo i mimo to zawsze czuję się tu gościem, nie gospodarzem. Ląduję w kolorowym Sydney, które kusi zabawą i urokami lata. Zanim oswoję się z Australią i kolejny raz zrozumiem jej całkowitą odmienność, Grzeszne Miasto (Sin City) zadowala moje europejskie gusta. To największy w Australii tygiel artystyczny, kulturalny i kosmopolityczny. Dopiero odkrywanie nieznanych smaków tzw. nowej kuchni australijskiej powoli uświadamia, że jednak jest tu inaczej niż w domu. W dzielnicy Kings Cross, kiedyś znanej z rozpusty i awanturników, a dziś przyjaznej turystom i względnie spokojnej, znajduję nocleg. Stąd na piechotę mam blisko do Królewskich Ogrodów Botanicznych i do słynnej 300-metrowej wieży widokowej Sydney Tower. Spaceruję do gmachu opery, pod przęsło Mostu Portowego zwanego przez sydnejczyków wieszakiem na płaszcze. Żądni przygód za sporą opłatą mogą się nań wspiąć pod okiem instruktora-przewodnika i podziwiać panoramę miasta. Zaglądam też do zabytkowej dzielnicy The Rocks z klimatycznym labiryntem uliczek między starymi, odrestaurowanymi domami. W głowie mi się kręci od upału, zmiany czasu i niewyspania. Z Circular Quay co chwilę odpływają promy do Manly – z wody wspaniale widać operę i most. Jeszcze przed zachodem wsiadam do jeżdżącej ponad ulicami kolejki Monorail i objeżdżam nią City, podziwiając z góry jego uroki. Następny dzień postanawiam spędzić na rowerze. Najpierw wycieczka po centrum – do muzeów Australii (ze znakomitą kolekcją minerałów) i sztuki współczesnej – a potem za miasto do Parku Przyrody Waratah. To dobre miejsce, by pierwszy raz zobaczyć dzikie kangury, koala, emu i walabi. 26-kilometrowy szlak Coast Track wiedzie wybrzeżem przez urozmaicony teren z plażami do surfowania. Lubię ten przedsmak prawdziwej Australii. Kilka lat temu wybrałem się w podróż rzeką Hawkesbury – jedną z najbardziej malowniczych na kontynencie, która przepływa przez pięć parków narodowych i wpada do morza 30 km za Sydney. Teraz jednak plan mojej wyprawy jest inny. Samochód czeka na mnie w oddalonych stąd o 100 km Górach Błękitnych, potem jadę nim w Góry Śnieżne. Pierwsze swą nazwę zawdzięczają gęstym lasom eukaliptusowym, nad którymi unosi się niebieskawa mgiełka olejków eterycznych, a drugie – wysokości – wszak to dach Australii. Na Górę Kościuszki (2 228 m n.p.m.), najwyższy szczyt kraju, Australijczycy mówią Mt Kozzie lub Koziosko. To najsilniejszy polski akcent na Antypodach. Zdobywcą, eksploratorem i pomysłodawcą nazwania jej imieniem naszego generała był podróżnik i geolog sir Paweł Edmund Strzelecki. Ostatnio toczą się głośne spory o przemianowanie góry, jednak dzięki skutecznym działaniom Polonii Park Narodowy Kościuszki został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO, co w zasadzie wykluczyło manipulacje przy nazwie. Od trzech lat odbywa się tu Mound and Mt Kosciuszko Festival (Festiwal Kopiec i Góra Kościuszki), impreza polonijna wspierana przez miejscowe władze. Na wierzchołek prowadzi kilka tras, wybieram jedną z łatwiejszych: z kurortu Thredbo wyciąg krzesełkowy Kościuszko Express wiezie mnie na Mt Crackenback, skąd od szczytu dzieli mnie 7 km nieforsownego marszu. Latem na zboczach pojawia się mnóstwo kwiatów, w tym słynny kwiat Adyny, który Strzelecki wysyłał w listach do ukochanej w Małopolsce. Zimą doskonale szusuje się tu na nartach – górę otaczają najbardziej znane kurorty narciarskie na kontynencie. Z Jindabyne objeżdżam Góry Śnieżne od zachodniej strony niezwykle widokową Alpinie Way – droga bywa trudna, czasami muszę włączać napęd na cztery koła – przez Khancoban i Corryong. Dalej prowadzi ona wśród wyniosłych starych paproci drogą Great Alpinie Road do Lak es Entra nce, nad morzem Tasmana. W tym największym porcie rybackim w stanie Wiktoria próbuję owoców morza. Z przyjaciółmi z pobliskiego Melbourne wynajmujemy na dwa dni jacht. Żeglujemy po przymorskich jeziorach ze słoną wodą, jest prawie jak na Mazurach. Prawie, bo w polskich jeziorach nie ma meduz i woda smakuje inaczej. Melbourne wydaje się bardziej przyjazne turystom i lepiej zorganizowane niż Sydney. By się o tym przekonać, warto spędzić tu jeden dzień dłużej. Plac Federacji to epicentrum kulturalne stolicy stanu Wiktoria. Główna ulica, Swanston St, ze wspaniałą architekturą kolonialną, pozwala się przenieść w czasy wiktoriańskie. Zachwycają tu Town Hall (ratusz) – wielokrotnie replikowany klasyk z epoki gorączki złota, Royal Arcade – pasaż handlowy z 1869 r. oraz Manchester Unity Building – unikat neogotyku z lat 30. XX w. Największy targ w Australii, Queen Victoria Market, działa nieprzerwanie od 100 lat i jest tak popularny, że organizuje się do niego wycieczki. Tymczasem zbudowane na planie lotniska Muzeum Melbourne należy do największych i najnowocześniejszych na świecie, podobnie jak inne tutejsze centra wystawiennicze i rozrywkowe. Można zajrzeć na słynne korty, gdzie w styczniu odbywają się rozgrywki wielkiego szlema Australian Open, na tor wyścigów Formuły 1, wybrać się na spacer nad rzeką Yarra czy spędzić kilka godzin w Królewskim Ogrodzie Botanicznym. W Australii odległości mierzy się w godzinach jazdy samochodem. W 2,5 godziny (co na tutejsze standardy oznacza dystans bardzo niewielki) dojeżdżam do Wilsons Promontory, najbardziej wysuniętego na południe skrawka kontynentu. Mieści się tu urokliwy park narodowy z ponad 80 km szlaków do pieszych wędrówek i spacerów. Stąd już tylko chwila dzieli mnie od Tasmanii. Największa wyspa Australii jest stosunkowo rzadko odwiedzana przez Europejczyków. To duży błąd, ponieważ w sensie przyrodniczym stanowi odrębny byt, fascynujący i na wpół dziki. Zaryzykuję nawet stwierdzenie, że warto wybrać samą Tasmanię jako cel przyjazdu z Polski. Można spędzić tu w sposób zajmujący nawet trzy tygodnie i wyjechać z niedosytem. Na powierzchni niemal dwukrotnie większej od województwa mazowieckiego mieszka niespełna pół miliona ludzi. Gdy ktoś się uprze, okrąży Tasmanię samochodem w jeden dzień, jednak nie radziłbym tego robić, bo w ten sposób ominie nas wiele atrakcji. Nie brakuje tu ponurych śladów przeszłości. W pierwszej połowie XIX w. Brytyjczycy założyli w Port Arthur kolonię karną, w której więźniowie traktowani byli w bestialski sposób. Najpierw postępowano w myśl zasady, że skazańców trzeba intensywnie eksploatować i pilnować, by nie uciekli; po latach zaostrzono rygor i zaczęto ich trzymać w izolowanych ciemnych celach. Wspaniałe mosty drogowe i gregoriańskie budowle z piaskowca, które można podziwiać m.in. w Launceston, Hobart i Devonport, zostały zbudowane właśnie przez zesłańców. Wielkim bogactwem wyspy jest niemal nietknięta przez człowieka przyroda. Znajduje się tu aż 19 parków narodowych. Trzy największe, Franklin-Gordon Wild Rivers, Cradle Mountain-Lake St. Clair oraz Southwest, obejmują aż 20 proc. powierzchni Tasmanii i zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Biosfery. Tym razem ciągnie mnie na Overland Track, jeden z najpiękniejszych trekkingów świata. 65-kilometrowa trasa wiedzie z dala od cywilizacji, z północy na południe. Zaczyna się w osadzie Cradle Valley i kończy u stóp jeziora Saint Claire. Chęć wejścia na szlak należy zgłosić wcześniej na stronie internetowej parku, by zarezerwować noclegi w spartańskich, ale pełnych uroku chatkach (mimo to dla pewności zabieram ze sobą namiot). Na pokonanie go powinno wystarczyć pięć dni, jednak zaplanowałem jeszcze zejście do kilku wodospadów poza główną trasą i wspięcie się na najwyższy szczyt Tasmanii Ossa (1 614 m n.p.m.), co wydłuży trochę mój pobyt na wyspie. Overland Track jest niezwykle urozmaicony. Polodowcowe kotły przypominające tatrzańskie Morskie Oko, gołoborza, bagniste łąki ciągnące się kilometrami – pijawek wystarczy w nich dla każdego – i tysiącletnie lasy przywołują w pamięci krajobrazy z baśni, a czasem z horroru. Adrenalina mi skacze, gdy na ścieżce dostrzegam węża tygrysiego, największego i najbardziej niebezpiecznego ze wszystkich żyjących na Tasmanii. Omijam go z daleka, bo gad może zaatakować. Bardziej przyjazne są spotkania z kangurami i innymi torbaczami, m.in. pałankami, wombatami i diabłami tasmańskimi. Te ostatnie urządzają mi nocny koncert – ich piskliwe wrzaski mogłyby zostać wykorzystane jako ścieżka dźwiękowa najstraszliwszych filmów grozy. Wracam na stały ląd, by pojechać Great Ocean Road. Jednym z najpiękniejszych odcinków drogi oceanicznej jest 80-kilometrowy fragment między Anglesea a Apollo Bay. Szosa wije się nad klifowym wybrzeżem i wspaniałymi piaszczystymi plażami. Mam dylemat, czy zatrzymać się na jednej z nich, czy też wybrać się w pobliskie góry Otway słynące z najlepszych trekkingów w stanie Wiktoria, kuszących możliwością spotkań z misiami koala. W końcu stwierdzam, że najlepiej pojechać i tu, i tu. Wzdłuż Great Ocean Road leżą najpopularniejsze australijskie kurorty, więc w sezonie letnim, a tym bardziej w czasie świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy, trudno tu o wolne pokoje na nocleg. Mnie to na szczęście nie dotyczy, wszak mam swoją luksusową sypialnię na dachu samochodu. Po wypadzie w góry i plażowaniu wracam na oceaniczną trasę, mijam 12 Apostołów w Parku Narodowym Port Campbell. To podmywane przez fale wapienne skałki sterczące z dna oceanicznego nad klifowym wybrzeżem. Do dziś nierówną walkę z żywiołem przetrwało ich zaledwie siedem. Z samego rana wsiadam za kółko. Mam do pokonania 700 km, w Australii to nieco ponad dziewięć godzin bezstresowej jazdy. Nie zamierzam wstępować do Adelajdy, stanowej stolicy Australii Południowej, bo to mało ciekawe miejsce – mijam je od południa i szukam noclegu w mieścinie Goolwa , nad przybrzeżnym jeziorem Alexandrina, do którego wpada rzeka Murray, druga najdłuższa na kontynencie (2,5 tys. km). Tym razem funduję sobie odrobinę romantycznego luksusu z epoki XIX-wiecznych parostatków. Za 85 zł wykupuję nocleg w marynarskiej koi w starym, doskonale utrzymanym P.S. Murray River Queen przycumowanym do miejskiego nabrzeża. Następnego dnia z Cape Jervis odpływam promem na Wyspę Kangura. Spodziewałem się, że skrawek ziemi położony zaledwie kilkanaście kilometrów od stałego lądu i tylko 120 km od Adelajdy, będzie skomercjalizowanym ogrodem zoologicznym. Z przyjemnością stwierdzam, że byłem w błędzie. Co najmniej jedna trzecia obszaru jest parkami narodowymi lub rezerwatami i są tu tylko dwa niewielkie miasteczka Penneshaw oraz Kingscote, w których kupuję fantastyczne lokalne wino i sery. Życie płynie sennie, latem można plażować i surfować na przepięknej Vivonne Bay, a także nurkować do licznych wraków. Kangury dają się we znaki dopiero po zmierzchu, łatwo wtedy o przykrą w skutkach kolizję samochodową lub nieoczekiwane odwiedziny – w nocy nagle dwa torbacze wpadają do pokoju, który wynająłem na farmie Flinders Chase. Ranne kangury, ofi ary wypadków drogowych, trafiają do założonego na wyspie szpitala dla zwierząt. Od lat prowadzi go Shirley Ross, która w chuście na piersiach mającej imitować torbę kangura hołubi młode i ratuje je od śmierci. Kolejne miejsce w mojej przygodzie ze zwierzętami to zatoka Fok, schronienie australijskich lwów morskich. Dyrekcja parku przyjęła zasadę nieingerowania w życie zwierząt, więc przyglądam się ze smutkiem, jak mały lew, pewnie sierota, bezradnie próbuje skubnąć pokarmu od innych samic, a one i ich dzieci go przepędzają. Przyroda jest bezlitosna, los młodego został przesądzony. Pierwsze koala sprowadzono na Wyspę Kangura w latach 20. XX w., by ochronić ich populację przed lisami, królikami i ludźmi. Nie miały tu naturalnych wrogów i konkurencji do lekko odurzających liści eukaliptusa, nic więc dziwnego, że z początkowej liczby 18 rozmnożyły się do 15 tys. Zjadły już niemal wszystko i teraz część z nich głoduje. Rozważa się wysiedlenie 2,5 tys. koala z wyspy lub ich sterylizację. Choć śpią ponad 20 godzin na dobę, zadanie jest trudne do wykonania: trzeba się do nich wspinać wysoko na drzewa. Pojawiają się głosy, że najprościej byłoby pewną ich liczbę odstrzelić, jednak takie drastyczne zapędy hamuje obawa, że zostałoby to źle przyjęte na świecie. Oswojone koala mieszkają m.in. w Parku Natury Parndana, można podejść do nich bardzo blisko, a nawet próbować się zaprzyjaźnić, ale zwykle są senne. Jednak przestrzegam, by uważać, bo rozzłoszczone potrafi ą dotkliwie podrapać. Gdy o zmroku opuszczam wyspę, tuż przy przystani promowej parada pingwinów wypada z wrzaskiem na przyległą plażę. Doprawdy, jak można się tak krzykliwie zachowywać w tym nastrojowym miejscu! Pora ruszyć na zachód. Odcinek 2 300 km rozkładam na dwa dni jazdy. Droga Eyre Highway jest prosta, może wydać się monotonna, niektórzy nawet mówią, że to najnudniejsza droga w Australii. Ja się z tym nie zgadzam. To jedyna trasa prowadząca przez olbrzymią Nizina Nullarbor, która, jak sama nazwa wskazuje, jest krainą bezdrzewną i po horyzont niemal zupełnie płaską. Eyre Highway przejeżdża się przez Morski Park Wielkiej Zatoki Australijskiej, drugi po Wielkiej Rafi e Koralowej największy na świecie rezerwat morskiej biosfery, gdzie między lipcem a wrześniem goszczą wieloryby biskajskie. Można je obserwować przez lornetkę z punktów widokowych Head Bight. Tuż przed granicą ze stanem Australia Zachodnia droga przytula się do wysokiego na blisko 70 m nijak niezabezpieczonego klifowego wybrzeża zatoki. Wokół pustka. Za plecami bezkresny interior, przed oczami masa wody sięgająca lądu wokół bieguna południowego. Potężny klif wygląda jak złamane na pół kruche ciastko. Tutaj 100 mln lat temu Australia oddzieliła się od Antarktydy (rozpadła się część ówczesnego prakontynentu Gondwany) i ruszyła w do dziś nieprzerwany dryf na północ. To niejedyne w Australii pobudzające wyobraźnię miejsce ze śladami wędrówki kontynentów, jakie zamierzam odwiedzić. Noc spędzam w spartańskiej osadzie Eucla, tuż za granicą stanową, wśród wydm i zasypanych piaskiem stacji telegraficznej i meteorologicznej. Kładę cegłę na gaz – szykuje się jazda przez jeden z najdłuższych na świecie idealnie prostych odcinków drogi (145 km) zwany 90-mile Straight. Przez niewielkie Norseman, w którym znajdują się kopalnie złota, docieram do idyllicznego Esperance z najpiękniejszymi plażami świata! Nie, nie zdradzę swojej ulubionej, ale podpowiem, że każdy znajdzie tu swój raj, a przy odrobinie szczęścia może na chwilową wyłączność. Nie szkodzi, że jest tutaj zlokalizowany największy w Australii port rud żelaza na eksport. Jego infrastruktura została skrzętnie ukryta i turystom pozostają tylko błękitne laguny, szafi rowe zatoczki oraz piasek biały i sypki jak mąka wrocławska. Nocleg na plaży nie jest w Australii przestępstwem, a pewnie dlatego że plaż jest tu w nadmiarze, można po niektórych jeździć samochodem. Trudno mi opuszczać to miejsce. Od Albany dzieli mnie dzień leniwej jazdy. To najstarsze miasto w stanie Australia Zachodnia słynie z muzeum Wielorybniczego. Eksponowany w nim m.in. szkielet płetwala błękitnego o długości prawie 30 m naprawę robi wrażenie. Samo serce potężnego ssaka waży 600 kg. Nieopodal muzeum natrafi am na nadbrzeżne skały o fantasmagorycznych kształtach. Noszą nazwy Naturalny Most, Megaszpara, Ziejące Fontanny. Albany to także dobre miejsce na zakupy wisiorków, pocztówek i bumerangów, które raz wyrzucone nie powrócą do właściciela. Ja też dałem się skusić: ze sklepiku wychodzę z pachnącym, ręcznie robionym mydłem z olejku drzewa herbacianego. Park Narodowy Porongurup leży zaledwie 40 km na północ od Albany. Niewielkie pole kempingowe na jego terenie służy mi jako baza wypadowa na kilka nieforsownych trekkingów w pobliskie granitowe góry. To pasmo mające zaledwie 12 km długości i 670 m wysokości wypiętrzyło się podczas kolizji Australii i Antarktydy 1,4 mld lat temu, gdy tworzyła się Gondwana. Wiosną i wczesnym latem można tu usłyszeć śpiew ponad 70 gatunków ptaków; kwitnie tu ponad tysiąc gatunków zupełnie u nas nieznanych kwiatów. Wydeptane ścieżki pamiętają ostatnich Aborygenów, którzy mieli tu swoje święte miejsca, i ich dramatyczną historię. Widoki ze szczytu są warte wysiłku – podziwiam m.in. wyższe, przedziwnie zabarwione góry Stirling, na które zamierzam wspiąć się jutro. Lasy wokół nich, szczególnie wiosną, we wrześniu lub październiku, są jak pradawny, kwitnący, kolorowy rajski ogród. Pasmo górskie z najwyższym szczytem Australii Południowo- Zachodniej, Bluff Knoll, sięgającym 1 095 m n.p.m., jest dla geologów dowodem na rozpad Gondwany. Tak właśnie na niewielkiej przestrzeni 40 km oglądam początek i koniec historii superkontynentu, który 200 mln lat temu obejmował: Afrykę, Amerykę Południową, Australię, Antarktydę i Dekan czyli dzisiejsze Indie. Bocznymi drogami zmierzam do „lasu babuni” 170 km od Walpole. W Dolinie Gigantów rosną rzadkie i osobliwe gatunki eukaliptusów: karri osiągający 90 m wysokości (trzecie najwyższe drzewo świata), tingle plasujący się w pierwszej dziesiątce najwyższych roślin na Ziemi i niezwykle ceniony w Australii jarrah, który osiąga 40 m i żyje do 400 lat. Miód pozyskiwany z jego kwiatów nie krystalizuje, smakuje przedziwnie i ma silne działanie antyseptyczne, stosuje się go nawet do opatrywania ran. Od dawna jest jednym z najcenniejszych specyfików mojej podróżnej apteczki. Tree Top Walk to nazwa największej atrakcji okolicy – metalowej rampy długości 600 m, zawieszonej na wysokości koron drzew-gigantów. Po tym spacerze nadal mało mi przygód. W pobliskim mieście drwali Pemberton próbuję swoich sił i wspinam się po wbitych spiralnie metalowych prętach na 90-metrowej wysokości karri ochrzczone tu Dave Evans Bicentennial. Kiedyś służyło do obserwacji i wczesnego sygnalizowania o pożarach, dziś wyzwala we mnie dużą porcję adrenaliny. Gdy na szczycie drzewa wchodzę na niewielki podest, wpada mi do głowy szalony pomysł, żeby tu… zanocować. Noc jest bezwietrzna, ale cały czas czuję wyraźne kołysanie – korona drzewa odchyla się o co najmniej pół metra od pionu. Zejście jest zdecydowanie bardziej traumatyczne niż wejście, nogi mam jak z galarety. Kusi mnie kraina Margaret River. Od kilku lat miejscowe winnice skutecznie przebijają się na światowe rynki, także do Polski. Najnowsza moda to wina organiczne, wyprodukowane w całkowicie ekologicznych warunkach. Na peryferiach miasteczka Karridale przez przypadek trafiam na niewielką winiarnię Random Valley, której sympatyczny właściciel sprzedaje najlepszy organiczny shiraz w całej Australii i Nowej Zelandii. Tę butelkę zatrzymam na specjalną okazję! Stąd blisko do przylądka Leeuwin i okazałej latarni morskiej. To, co znajduję w jej środku, pomaga zrozumieć, jak w jeszcze nie tak dawnych czasach radzono sobie na morzu bez GPS-a. Dowiaduję się, że dalej na północ wiedzie widokowa Droga Jaskiń. Cztery z nich udostępniono dla ruchu turystycznego. Geologa nie trzeba namawiać: bez wahania stwierdzam, że szata naciekowa jest najwyższej próby. Jestem już blisko Perth, stolicy Australii Zachodniej, dla mnie dziś najważniejszego miasta w kraju, skąd robię wypady do buszu, na przyległe i odległe pustynie. Mam tu podobnie jak ja zarażonych przygodą wiernych przyjaciół i odkrywam z nimi ten region. Na nocleg w ranczu na peryferiach Parku Narodowego Avon Valley przyjmują mnie Stenia i Adam. Furtka za domem prowadzi w objęcia dzikiego buszu. Na kolację jedziemy harleyem do portowego Fremantle zabudowanego zadbanymi wiktoriańskimi kamienicami. W mieście panuje przyjazna atmosfera, jest wiele znakomitych i niedrogich restauracji. Wybieramy jedną na przystani pod gołym niebem – smakowita duża porcja rekina z frytkami mogłaby wystarczyć dla dwóch, ale pochłaniam całą sam. W sąsiadującym z knajpą pubie-browarze Little Creatures robią, moim zdaniem, najlepsze piwo w Australii. Szklanka bursztynowego specyfiku kosztuje aż 17 zł, ale warto. Niestety, niemal zawsze jest tu pełno ludzi i trzeba chwilę poczekać na stolik. Centrum Perth, szczególnie w obrębie Parku Królewskiego (Kings Park), zachęca do zwiedzania i odpoczynku. Ale my jedziemy z Adamem na północ. Zaledwie 50 km za miastem znajduje się relaksujący Park Narodowy Yanchep, dobre miejsce na lunch i jeszcze jedna na tej wyprawie okazja zawarcia przyjaźni z misiami koala. Nieopodal w nadmorskiej mieścinie Two Rocks mieszkał Jacek Kaczmarski. Ostatnie piosenki śpiewał m.in. o tym miejscu, zimowych ulewach, muszelkach na australijskiej plaży. Nie spieszymy się, do następnego Parku Narodowego Nambung mamy zaledwie trzy godziny jazdy. W Lancelin chwytam mocniej kierownicę, włączam napęd na cztery koła i wjeżdżam na wydmy oraz wąskie dróżki wzdłuż wybrzeża. Najciekawszy fragment tej trasy to przejazd kilkunastu kilometrów zupełnie pustą plażą, zakopać się tu nietrudno. Auto toczy się jednak posłusznie, w kilku miejscach wspina się po skałach jak pająk, centymetr po centymetrze. Tutaj zawsze testujemy samochody i kierowców przed poważnymi wypadami w interior. W opuszczonej osadzie rybackiej Grey mamy własną spartańską chatkę z blachy falistej, w której odpoczywamy przed wyprawami i po nich. Nie ma tu elektryczności i turystów, a lodówka pamięta jeszcze lata 50., jest zasilana gazem i nadal działa. Przemierzamy niewielką pustynię Pinnacles, miejsce gdzie erozja doprowadziła do powstania niezwykłych form krajobrazu. Z żółtego piachu wystają pojedyncze szkielety skalne przypominające iglice i maczugi na prehistorycznym cmentarzu zaginionej cywilizacji. (Niektórym, zwłaszcza kobietom, skałki te kojarzą się zgoła inaczej). Ta marsowa kraina w zachodzącym słońcu wygląda wyjątkowo czarująco. Nie, nie jesteśmy romantyczni, ale bez wątpienia to jedno z najciekawszych miejsc w Australii. Porzucamy je jednak i, zmieniwszy napęd na szosowy, mkniemy 400 km dalej na północ, do Kalbarri. To leżące nad oceanem przy ujściu rzeki Murchison senne miasteczko emerytów tłumnie przyciąga turystów z Perth. Dobra fala oceaniczna sprawia, że jest również mekką surferów – pierwsze kroki stawiało tu wielu australijskich mistrzów deski. Do wycieczek zachęcają malownicze i strome wąwozy rzeki i budzące respekt oceaniczne klify. Skały są wyjątkowo fotogeniczne, regularnie warstwowane, wznoszą się nad wodą nawet na kilkadziesiąt metrów. Na kolację idziemy do byłej owczarni. W niepozornej szopie zdobionej galerią narzędzi do oporządzania trzody mieści się Finlay’s, popularna i niedroga restauracja z zawsze doskonałym jedzeniem. Tym razem próbuję słodkowodnej ryby barramundi, uważanej (słusznie!) za wyjątkowy delikates. Co ciekawe, właściciel knajpy ma rubaszne poczucie humoru i lubi swoich gości obrażać. Tyle że w Australii nikt się tym nie przejmuje. Znamy się kilka lat i nie napiszę, jak mnie ów jegomość pozdrawia… Ruszamy dalej na północ. Zastanawiamy się, czy nie skierować się teraz do Zatoki Rekina. Przyciągają mnie tam bliskie duszy geologa stromatolity, prastare formacje, które uważa się za jedne z najstarszych śladów życia na Ziemi. Kiedyś dominowały w płytkich morzach, a obecnie występują w niewielu miejscach na świecie. Jednak większość turystów przyjeżdża nad zatokę nie dla nich, ale po to, by nurkować na rafie i obserwować delfiny. (Te piękne, oswojone już ssaki podpływają do plaży, bo wiedzą, że dostaną pokarm). Przyglądam się, jak nad hordą ciekawskich ludzi usiłuje zapanować pracownik instytutu ichtiologicznego. Po drodze zatrzymujemy się w Carnarvon na owocowy lunch. Okolica słynie z plantacji warzyw i owoców tropikalnych. Moim ulubionym jest kwaskowata karambola, nie pogardzę też mango. Wyjątkowo soczysty jest tandorin, australijska krzyżówka mandarynki i grapefruita. Nie muszę przekonywać, że mango z polskich sklepów w porównaniu z tymi z Carnarvon przypomina w smaku buraki pastewne. A do domu kupuję pikantny sos mango, doskonały dodatek do dań z kurczaka. Niewielka zatoka Coral Bay jest moim kolejnym przystankiem. To przykład dobrze rozumianego umiaru, rozsądku i konsekwencji. Rafa koralowa z milionami ryb dochodzi tu niemal do samych brzegów. W ciągu ostatnich 10 lat nie zmieniło się w tym miejscu prawie nic. W kurorcie jest jedno duże pole kempingowe i trzy hoteliki. Nie ma tu betonowych pałaców jak nad rafami egipskimi czy nawet tymi na wschodnim wybrzeżu Australii. Idę ponurkować i poszukać żółwi morskich. Panuje taki upał, że wieczorem, by się ochłodzić, jeszcze raz wchodzę do wody, w całej zatoce jestem niemal sam i zostaję tu aż do zmroku. Następnego dnia poznaję przyczynę tej pustki: tabliczka z zakazem wstępu do wody ostrzega przed krokodylami. Pierwszy raz podeszły oceanem aż do Coral Bay w kwietniu 2009 r. i tego samego dnia zostały odstrzelone, było o tym głośno nawet w Polsce. Odebrałem kolejną lekcję pokory. Trzeba było się zastanowić, dlaczego nikt się wieczorem nie kąpał. Jadąc kawałek na północ, dotrzemy do jeszcze ciekawszej rafy w Parku Narodowym Ningaloo Reef, ale nas ciągnie w interior, na wschód. Wnikamy w obszar, w którym czujemy się najlepiej, jakbyśmy byli ulepieni z tej ziemi. Do Tom Price jedziemy po części szlakiem pustynnym, gdzie mieszka wielu Aborygenów. Po latach spędzonych w Australii mamy łatwość nawiązywania kontaktów z rdzennymi obywatelami tej ziemi, ale świadomie tego nie nadużywamy. Oni nas nie chcą i nie potrzebują. Bywaliśmy wielokrotnie w gminach aborygeńskich i nigdy mieszkańcy się nami nie interesowali, dla nich byliśmy białymi, z zewnątrz, nieważne, czy z Sydney, Perth, czy z abstrakcyjnej dla nich Polski. Nie powinno się ich zaczepiać, straszyć aparatami fotografi cznymi, oceniać ich po zachowaniu i próbować mierzyć naszymi kryteriami. Mówienie o Aborygenach – brudasy, pijacy, nieroby, chuligani – świadczy o kompletnym niezrozumieniu ich spraw, jest powierzchowne i bardzo szkodliwe. To są bardzo mądrzy ludzie, wystarczy im jedno spojrzenie, by ocenić charakter i zamiary przybysza. Mają bogate wnętrze, do którego dla własnego bezpieczeństwa nie pozwolą nam dotrzeć. Uszanujmy ich oddalenie i milczenie. Od wielu lat z powodu wtargnięcia białych na kontynent ludzie ci są zagubieni na własnym terytorium i tym, czego potrzebują najbardziej, jest szacunek. Park Narodowy Karijini jest na mojej liście drugim – po parku Kakadu – najciekawszym w całej Australii. Prawowitymi właścicielami tych ziem są ludy Banjima, Yinhawangka i Kurrama. Mieszkają tu od 20 tys. lat. To bardzo rozległy obszar o powierzchni około 8 tys. km2. Krótko mówiąc, park ten słynie z dziur w ziemi. Te bardzo głębokie, zwane kanionami, okresowo wypełnia woda. Najbardziej imponujący jest Hancock Gorge. Najpierw schodzimy 40 m po metalowej drabinie i naiwnie myślimy, że to już koniec. Prawdziwa zabawa zaczyna się 100 m dalej, kiedy kanion raptownie się zwęża i na półtora metra głębokości jest wypełniony wodą. Można płynąć wpław lub ostrożnie brodzić; woda jest ciepła, nawet przyjemna. Widoki przypominają najlepsze sceny z przygód Indiany Jonesa. W środkowej części przejścia przydają się liny – wczepiamy je w przygotowane przez kogoś wcześniej punkty asekuracyjne i opuszczamy się jeszcze niżej, do najciekawszej, mocno meandrującej komory wąskiego kanionu. Jeden odcinek możemy zrobić tylko „na pająka”, zapierając się równocześnie nogami i rękami. Filmowo, odlotowo, woda chłodzi, adrenalina grzeje, słońce tu nie dociera. W Dales Gorge znajdujemy tani kemping. Nie ma na nim pitnej wody (do najbliższego źródła jest prawie 50 km), są za to psy dingo, które w poszukiwaniu resztek jedzenia wielokrotnie podchodzą pod nasze auto, a ja obserwuję je z dachu nissana. Prawo zakazuje dokarmiania ich, dlatego niezadowolone wyją do księżyca. Następnego dnia podejmujemy decyzję o powrocie do Perth buszem. To oznacza wyprawę szlakami pustynnymi i każdą dróżką, w którą się wedrzemy terenowym autem. Kawałek trasy prowadzi wzdłuż torów kolejowych, jest i pociąg. Trąbię radośnie, maszynista odpowiada potężnym gwizdem lokomotywy. Liczę wagony… niemożliwe – już ponad 200. Tutaj jeżdżą najdłuższe składy świata, wiozą rudy żelaza. Rekord został pobity 21 czerwca 2001 r., gdy po trakcji przetoczyły się 682 wagony o łącznej długości ponad 7 km. Ten znikający na horyzoncie ma nie więcej niż 2,5 km. Po drodze chcemy jeszcze odwiedzić Mt Augustus. Przybywamy do krainy, której, podobnie jak rafy koralowej, nie potrafię opisać. Mt Augustus jest świętą górą Aborygenów, dwa razy większą i dwa razy starszą od słynnej i zadeptanej przez turystów Uluru (Ayers Rock). Zachód słońca jest tu równie imponujący co na Uluru, ale z widokowego wzgórza Emu kontempluję go w pełnej samotności! Podczas objazdu góry trafiam m.in. do naskalnych rytów aborygeńskich i szlaku wiodącego na szczyt. Wszystkie skarby chroni Park Narodowy Burringurrah. Dookoła oazy spokoju, tylko raz spotykam trzyosobową grupkę turystów. Dwa lata wcześniej, kiedy spaliśmy na jedynym w tej okolicy kempingu, w środku nocy zastukał do drzwi właściciel i powiedział, że idzie gwałtowny front atmosferyczny. Poradził, abyśmy się spakowali i czym prędzej uciekali na wschód. Posłuchaliśmy. Gdybyśmy zignorowali jego apel, nasz samochód pozostałby uwięziony w błocie na kilka tygodni. I to jest prawdziwa Australia. Wbrew pozorom zasady buszu są proste, czytelne i łatwe do zrozumienia. Złowroga dżungla zaczyna się w mieście. Zobacz także: Australia Marek Tomalik
Kilka przydatnych porad dla podążających szlakiem kangura.
Powierzchnia: 7,7 mln km2. Liczba ludności: 21 mln. Większość mieszkańców to imigranci z ponad 200 krajów. Aborygeni stanowią 2,3 proc. populacji. Religie: 64 proc. chrześcijan, Aborygeni wyznają totemizm i animizm. Języki: angielski, jednak 15 proc. ludności w domach posługuje się innym językiem, najpopularniejszy jest włoski i grecki. Aborygeni między sobą porozumiewają się tradycyjnym językiem. Waluta: dolar australijski 1 AUD = 2,4 PLN. Najlepiej przyjechać na australijską wiosnę, między wrześniem a październikiem. Nie ma wtedy świąt, ferii szkolnych, a pogoda jest umiarkowana. Podanie o wizę turystyczną na 3, 6 i 12 miesięcy można złożyć osobiście w ambasadzie Australii lub przez Internet. Wizy do trzech miesięcy wystawiane są bez opłat. Ambasada Australii: Warszawa, ul. Nowogrodzka 11 tel. 22 521 34 44 faks 22 627 35 00 www.poland.embassy.gov.au. Samolotem leci się zwykle z dwiema przesiadkami – w porcie europejskim (Amsterdam, Londyn, Frankfurt) i azjatyckim (Kuala Lumpur, Hongkong, Singapur). Przy dobrych połączenia podróż może trwać do 20 godzin. Bilet w dwie strony z Warszawy do Sydney kosztuje około 4 600 zł. Autobusem: jest zwykle najtaniej, można kupić karnety na określoną liczbę dni. Największym australijskim przewoźnikiem na trasach dalekobieżnych jest McCafferty's/Greyhound, www.greyhound.com.au. Samolotem: w Australii działa wygodna sieć połączeń lotniczych. Najkorzystniej bilety kupować przez Internet. Przewoźnicy: Qantas, www.qantas.com.au oraz Virgin Blue, www.virginblue.com.au. Wypożyczonym kamperem: po Australii jeździ się najwygodniej. Można kupić stare auto osobowe za 5–8 tys. zł, ale sprzedawanie go po zakończeniu podróży może być stresujące. Od kilku lat rośnie popularność niewielkich kamperów z miejscem do spania dla trzech osób. Wydatek na paliwo na 8 tys. km: 1 800 zł. Jeśli samochód się zepsuje, firma podstawia następny. Mały kamper: za dzień płaci się od 125 zł plus od 25 zł za ubezpieczenie, www.wickedcampers.com.au. Kamper terenowy: dziennie od 230 zł oraz od 18 zł za ubezpieczenie, www.australia-adventure.eu. Prom na Wyspę Kangura: samochód i dwie osoby: 770 zł (bilet powrotny), www.sealink.com.au. Sydney: postawienie namiotu na kempingu albo łóżko w sali wieloosobowej hostelu (Bondi Beach, Kings Cross) kosztuje ok. 50 zł. Skromny hotelik to 120 zł (pokój dwuosobowy). Za nocleg w szacownym pubie w The Rocks trzeba zapłacić od 380 zł. Luksusowy hotel Park Hyatt kosztuje od 1 450 zł za pokój, dwa razy tyle za apartament. Wynajęcie domu na wodzie – od 1 340 zł za dwa dni na cztery osoby, www.hawkesburyriver.org.au. Wyspa Kangura: Na farmie Flinders Chase łóżko kosztuje od 50 zł, www.parks.sa.gov.au. Cradle Mountain Wilderness Village. Studio można wynająć od 320 zł za noc, www.cradlevillage.com.au. Wybór smaków jest ogromny. W Sydney działa nawet polska restauracja Zagłoba. Pyszny i sycący posiłek można zjeść w jadłodajniach chińskich i wietnamskich już za 5 dol. W wielu restauracjach serwują tzw. nową kuchnię australijską, w której w wyszukany sposób łączy się kuchnie śródziemnomorską i azjatycką. Warto spróbować krokodyla w sosie pomidorowym i ryby barramundi zapiekanej w korze drzewnej. Przed wjazdem do parku narodowego należy zapytać się na policji o aktualne warunki na szlaku. Karnety wstępu do parków narodowych wydaje się na samochód i są ważne dla wszystkich jego pasażerów. Rygorystyczne przepisy kwarantanny mające zapobiec zawleczeniu na kontynent chorób i szkodników zakazują wwozu do kraju zwierząt, żywności i skór. Na granicy sprawdza się nawet czystość podeszew butów. Elektryczność. Gniazdka mają otwory na trzy płaskie bolce, więc konieczne są przejściówki. Bezpłatny telefon alarmowy nr 000 obowiązuje we wszystkich stanach. Trzeba uważać na węże i pająki, wiele z nich jest jadowitych. Gdy zostanie się ukąszonym, należy jak najszybciej zgłosić się po pomoc lekarską. Szczepienia nie są wymagane, ale warto się zaszczepić przeciwko żółtaczce typu A i B. Ambasada RP w Australii 7 Turrana Street Yarralumla ACT 2600 tel. 02 6272 1000 faks 02 6273 3184 e-mail embassy@poland.org.au www.poland.org.au Oficjalny serwis turystyczny Australii zawiera informacje o planowaniu podróży, przelicznik walut, prognozy pogody, interaktywne mapy, propozycje planów podróży, www.australia.com. Informatory przydatne przy planowaniu wyjazdu: www.australia-przygoda.com, www.racq.com.au. Rezerwacje wstępu na szlak Overland Track: www.parks.tas.gov.au. Alexis Wright, Karpentaria, Media Rodzina 2009. Zobacz także: Australia - relacje z wypraw i opowiadania podróżnicze
Aborygeńskie mity zaklęte w prastarych skałach, orgia kolorów rafy koralowej, ciągle ledwie dotknięta natura i przyjazna nowoczesność miast uważanych za najlepsze do życia na świecie.
Oto Australia, Dwie przesiadki i ponad 20 godzin w powietrzu. To Wielki Skok. Trudy podróży zostaną jednak szybko nagrodzone. Nowy Świat od pierwszych chwil porazi nas pięknem, oczaruje i wchłonie. Wystarczy, że zobaczymy Sydney. Jego nazwa będzie brzmiała w głowie niczym mantra. Choć dziś wiem, że nigdy nie mógłbym w tym mieście zamieszkać, wielokrotnie dałem mu się uwieść. Tu szybko zatraca się pamięć, sprawnie i bezstresowo wpada się w australijski rytm. No worries mate! Bracie, nie przejmuj się! W Sydney i jego okolicach jest co robić nawet przez dwa tygodnie. Niemniej na bezbolesne wylądowanie, strzepanie kurzu z Polski, przestawienie spania o 10 godzin do przodu i skuteczny flirt wystarczą dwa, trzy dni. Na nocleg wybieram jeden z hotelików na Kings Cross – kiedyś dzielnicy rozpusty i rozboju, dziś zdecydowanie bardziej turystycznej, zaledwie kwadrans piechotą do City. Po zalogowaniu się w hostelu idę na piwo. Jest dobrze po północy i środek tygodnia, a na głównej ulicy Kings Cross – Darlinghurst Rd – niemal tłok. Z witryny pubu obserwuję mój nowy-stary świat. W połowie piwa dostrzegam bójkę. Po drugiej stronie ulicy kilku wyrostków zgrabnie, ale bez brutalności okłada się wzajemnie ciosami na oślep i chwilę później znikają w ciemnych uliczkach. Mam wrażenie, że to wykreowana atrakcja turystyczna. Stary, dobry Kings Cross, tego już więcej w Australii nie zobaczę. Noc i mocny sen, wczesna samoistna pobudka i zdziwienie. Gdzie ja jestem?! Znakomita kawa po drugiej stronie ulicy, tost z jajkiem i bekonem wystarczą, aby dostarczyć energii i zrozumieć sens kolejnej mantry, którą będę powtarzał co rano, przynajmniej do wylotu z antypodów: Beautiful one day perfect the next. Nogi są najlepszym przyjacielem człowieka – to banalne założenie można wychodzić w kompaktowym centrum Sydney, gdzie wszędzie jest blisko. Wnikam więc do środka imponującej (jak na Australię!) Katedry Najświętszej Marii Panny. Przy wyjściu od strony zachodniej jest pamiątkowa tablica z pobytu Jana Pawła II w 1986 roku. Przez Hyde Park z fantazyjnie oświetlonymi nocą koronami drzew przechodzę do słynnej wieży Sydney Tower. W 40 sekund za 75 zł 300 metrów windą do nieba. A tam, na górze, panorama perły antypodów. Przez 420 okien do wyboru widać obiekty w śródmieściu, kompleks olimpijski, port i dalej Góry Błękitne na zachodzie i ocean na wschodzie. Kolejka Monorail, jak sama nazwa wyjaśnia, sunie po jednej szynie wokół City. Pętla trwa pół godziny i służy pogłębieniu przekonania, że mam do czynienia z naprawdę urodziwym miastem, drażnią tylko porysowane szyby z pleksi. Odkładam aparat na bok i chłonę przyjazną nowoczesność drapaczy chmur. Czas na spacer wielkomiejską, handlową i usługową Pitt St, aż do wody, do The Rocks, kiedyś centrum żeglugi i handlu, ale też prostytucji i rozboju. Dziś leniwy spacer brukowanymi uliczkami z kolonialną architekturą kończę w Lord Nelson Brewery Hotel, najstarszym pubie w Sydney. Mają tu pięć gatunków własnego piwa, niepowtarzalną atmosferę i świetne widoki na The Rocks. Piękny, bezchmurny dzień. Tu leniwe południe, w Polsce środek nocy. Już mi się nie chce chodzić, po kilku łykach piwa czuję senność. Tuż obok nabrzeże portowe Circular Quey i promy odchodzące do wszystkich zakamarków sydnejskich zatok. To tu przybyła w 1788 r. tzw. Pierwsza Flota – zaczyn brytyjskiej kolonii karnej, początek białej historii Australii. Wybieram prom do Manly i siadam na rufie. Chwytam pocztówkową panoramę miasta: Operę i nie mniej słynny Most Zatokowy (Harbour Bridge), zwany tu wieszakiem na płaszcze. Za słoną opłatą (ok. 600 zł) z asekuracją firmy Bridgeclimb można się wspinać po kratownicach konstrukcji lub wyjść na szczyt przęsła. Może spróbuję jutro, jak wyrównam sen. Teraz niemal przysypiam na promie, choć tu takie widoki. Po wyjściu z promu tuż przed promenadą moje nozdrza zaatakowała feeria smakowitych zapachów rodem z Chin, Tajlandii, Malezji, Japonii i Europy. Jest też obecna tzw. nowa kuchnia australijska, fantastyczna mikstura smaków europejskich (głównie kuchni francuskiej i włoskiej) i azjatyckich. Nadmiar kuszących propozycji. Dla mnie jednak od lat wybór jest oczywisty: laksa i tylko laksa. Jest to bardzo pikantna zupa na mleku kokosowym z owocami morza i makaronem. Niewiarygodnie smaczna! Po tym doświadczeniu mogę sobie zacytować pewne przysłowie: „Nie było mi źle, ale jest mi lepiej!” Z tą radosną pieśnią zmierzam na plażę. Czysto, schludnie, woda ma temperaturę w sam raz. Orzeźwiająca kąpiel i kolejna refleksja. Czy ja naprawdę jestem w Australii? A może to ciągle sen? Nie, na plaży nie lubię leżeć, wyprowadzam się piętro wyżej. Tu, na trawniku, przy deptaku nadmorskiej promenady, przytulam się do wyniosłej araukarii. W tym kraju nie przeganiają z trawników. Są przecież po to, by po nich chodzić, siedzieć na nich i leżeć, jeść i pić (byle nie alkohol!). Zawsze i wszędzie są dla ludzi! Plaże jednak nie są moim eldorado, więc szybko się nudzę i łapię powrotny prom do City. Ścieżka spacerowa prowadzi nabrzeżem przez słynną Operę, przypominającą kopulujące żółwie, wprost do Królewskich Ogrodów Botanicznych. A tu można i trzeba zwolnić, nacieszyć oczy zielonym, podziwiać fantazyjne kształty drzew, obfotografować chętne do współpracy papugi i inne ptaszyska. Pamiętam, że park zamykają o 17.30 (tutejszą zimą), więc jednak przyspieszam kroku. Kolacja w promieniach zachodzącego słońca na Kings Cross i mocne postanowienie powrotu do centrum. Bo Sydney trzeba się nasycić, nie można go zaliczyć! Kolejny dzień wypełniają mi wędrówki po centrum, wzdłuż rzędów wiktoriańskich kamienic. Trafiam do Muzeum Australii, ze znakomitymi zbiorami fauny i flory kontynentu, a także historii i sztuki aborygeńskiej. Podziwiam tu słynne czarne opale i największe samorodki złota – wszystko warte majątek, gratka nie tylko dla oka geologa. Korci mnie, tak z czystej ciekawości, najsłynniejsza plaża kraju – Bondi, położona w południowo-wschodniej części miasta, gdzie w każdy pogodny dzień wypoczywa ok. 60 tys. ludzi. Dobre miejsce na brunch (już nie śniadanie, jeszcze nie lunch) w jednym z barów, które zapewnią wyborowy bufet (świeże owoce morza!), ale i świetny widok na całą długość plaży. Nie, nie jestem ani rozczarowany, ani oczarowany. I próbuję popatrzeć na Bondi inaczej: gdyby Warszawa lub Kraków miały taką plażę, zniknęłyby wszystkie moje wątpliwości! Zastanawiam się nad tym w samolocie do Uluru, świętej góry aborygenów, najważniejszej ikony Australii. Ląduję 5 km za wioską Yulara. Stąd jeszcze dziś wyruszę na zachód słońca pod słynny, wyrastający z ziemi na wysokość 350 m, piaskowcowy monolit. Trzeba pogratulować Australijczykom, że mimo najazdu turystów udało im się utrzymać górę i jej najbliższe otoczenie w symbiozie z naturą. Są tu jedynie miejsca parkingowe dla samochodów. A mogły być sklepy z pamiątkami, kramy z jedzeniem itp. I tu, z pozycji parkingu, sprzed własnego samochodu obserwuję zmieniające się kolory skały, wyglądającej jak wyrzucony na plażę wieloryb. Ja i kilkuset innych. Wszystko przypomina oczekiwanie na przyjazd papieża. Lub Bono, jeśli widzieć to mniej sakralnie. Góra zawsze zmienia kolory od czerwonokrwistego do odcieni bardziej pastelowych, przed zmierzchem staje się zupełnie szara. Intensywność barw zależy od pory roku, zachmurzenia, wilgotności. Co dwie minuty zwalniam migawkę. Obok mnie piją na tę okoliczność szampana, zadomowiony tu świecki rytuał. Jest piknikowo, ale zarazem podniośle i uroczyście. Mimo wszystko bardziej sacrum niż profanum. Kiedy 18 lat temu pierwszy raz wspinałem się na tę górę, nosiła ona nazwę Ayers Rock (Uluru). Teraz jest dokładnie odwrotnie: Uluru (Ayers Rock). Zmiana nazw geograficznych objęła całą Australię. Trwa przywracanie nazw pierwotnych, tam gdzie to możliwe – aborygeńskich. Rozgorzała także dyskusja nad tym, czy dopuszczalne jest wchodzenie na świętą Uluru. Póki co aborygeni, do których należy Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta, jeszcze tego nie zabronili. Musimy więc tę kwestię rozstrzygnąć we własnym sumieniu. Decyzję na nie możemy przypieczętować zakupem koszulki, dość zresztą popularnej, z napisem Byłem tu i nie wspiąłem się na Uluru. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że nawet jeżeli podejmiemy trud wspinaczki, nie zawsze można wejść na górę. Bywa, że nad ranem bardzo wieje i wówczas ranger zabrania wspinania. Samo podejście wbrew pozorom do łatwych nie należy. Szczególnie pierwszy fragment trasy jest bardzo stromy, a skała śliska, więc warto się złapać łańcucha. Widoki z góry są jednak pyszne i wynagradzają wszelki wysiłek. Widać stąd Kata Tjuta (The Olgas), Mt. Conner i wszechogarniający ocean buszu, serce interioru. Uważny obserwator zobaczy nawet zakrzywienie linii horyzontu – domniemany dowód na kulistość Ziemi. Następnego dnia wstaję przed świtem, odpalam silnik i pędzę do Kata Tjuta – miejsca wielu głów, a dokładnie 36, bowiem tyle głowopodobnych tworów liczy ta formacja skalna położona 50 km od Yulara. Zatrzymuję auto przy tarasie widokowym u stóp Kata Tjuta. Stąd obserwuję, jak urokliwy diament Słońca wyłania się spod ciemnego o tej porze Uluru. Zjadam kanapkę, wypijam kilka łyków wody i zapuszczam się w Dolinę Wiatrów. Ośmiokilometrowy szlak prowadzi wśród większych i mniejszych skał, tworzących bajkowe scenerie niczym z obcej planety. Nie warto się spieszyć – tu trzeba chłonąć setki milionów lat zaklętych w prekambryjskich zlepieńcach. Przy odrobinie szczęścia dostrzeżemy przemykających na tle tego krajobrazu aborygenów, ale trzeba mieć naprawdę dobre oczy, by się to powiodło. W Australii mówi się, że ci ludzie są niewidzialni. Jeśli zobaczymy ich grających na didgeridoo czy tańczących, to znaczy, że mają interes do ubicia i chcą zarobić na turystach. Nie potrzebują interakcji, żadnych romansów z białymi czy kulturowej wymiany. Spotkanie z nimi nie zbliży nas do poznania ich prawdziwej kultury i obrzędowości. Aborygeni bowiem sprzedają turystom pewien zmitologizowany wizerunek, broniąc swoich prawdziwych wartości. Cała nasza wiedza dotycząca chociażby interpretacji malunków czy rytów naskalnych nie jest większa niż ta, jaką czerpiemy z bajek dla dzieci. Zresztą nie jest powiedziane, że nawet gdyby aborygeni zdradzili nam swoje sekrety, coś byśmy z tego zrozumieli. Wrogość rdzennych mieszkańców Australii do obcych nietrudno zrozumieć. Wystarczy, że podam dwie daty. Do 1967 r. aborygeni nie mieli praw obywatelskich, a w 1992 r. Sąd Najwyższy uznał, że Australia przed przybyciem białego człowieka nie była jednak lądem niczyim i należała do rdzennych mieszkańców. Potężne problemy z tożsamością we własnym kraju przekładają się na nieufność i agresję, dlatego nie róbmy im fotografii bez pytania. Można ich łatwo urazić. Jeszcze bardziej spektakularne krajobrazy znajduję w Kings Canyon, 250 km od Yulara, trochę po drodze do Alice Springs. Wśród kanionów, miejscami wysokich na 100 m, biegnie kilka szlaków. Wybieram ten dwudniowy, 22-kilometrowy Giles Track i pamiętam o zabraniu odpowiedniej ilości wody. Pustynia jest bliska memu ciału jak koszula i potrafię nie nudzić się tu tygodniami, a nawet miesiącami, ale zawsze przychodzi taki moment, że ciągnie mnie do wody, i to tej słonej, wielkiej. Aby się w niej zanurzyć, znowu trzeba lecieć. I tak już jest w Australii. Jeśli chcesz zobaczyć ciekawe miejsca, musisz się ciągle przemieszczać, tysiącami kilometrów. Wspomniane wcześniej 250 km to na warunki australijskie kawałek za miastem, 3 godziny drogi. Zresztą Australijczycy odmierzają odległości w godzinach, nie kilometrach. 2,5 godziny lotu jest z Yulara do Cairns na wschodnim wybrzeżu. Wielka Rafa Koralowa rozciąga się południkowo na przestrzeni 2000 km, od Cieśniny Torresa na północy, i nieznacznie przekracza zwrotnik Koziorożca na południu. Najpiękniejsza, zewnętrzna rafa leży na południu, 300 km od krawędzi kontynentu, a w północnej części przytula się do lądu na odległość 60 km. Warto wydać 110 dolarów (280 zł), by znaleźć się w jej pobliżu. Zarówno z Cairns, Mossman, Townsville, wyspy Magnetic, jak również z innych miejsc na wschodnim wybrzeżu Australii organizowane są jednodniowe eskapady. Cairns jest najlepiej zorganizowane, jeśli chodzi o wycieczki na rafę. Konkurencja tu największa, a zatem ceny najniższe. Wybrałem mały katamaran i pod żaglem suniemy w kierunku tzw. zewnętrznej rafy, 40 km od wybrzeża. Słońce pali nie na żarty. Wcieram kremy z filtrem (faktor 30), noszę kapelusz i okulary, choć gdy przyjemna bryza owiewa ciało, nie czuję upału. Miejmy się jednak na baczności przed słońcem – ta część Australii prowadzi w statystykach zachorowań na raka skóry. Dopływamy do niewielkich wysepek zwanych tutaj cay. W pobliżu jednej z nich katamaran kotwiczy i ruszamy na zwiedzanie podwodnych ogrodów. Aby chronić przed słońcem plecy, wskakuję do wody w koszulce. Trudno opisać, co się tu dzieje. Piękna tego świata nie sposób oddać jakimkolwiek porównaniem. Kolory ryb, fantasmagoryczne kształty koralowych fortec, ławice w barwach techno. Wpadam w bezczas. Minęły trzy godziny – sam nie wiem kiedy. Wkrótce obieramy azymut na następną piaszczystą wysepkę i znów do wody, gdzie pływają tym razem rekiny rafowe. Podobno są niegroźne dla człowieka, ale mogą przestraszyć! Po całym dniu spędzonym na rafie wciąż czuję jej niedosyt! Rano wsiadam więc do autobusu zmierzającego na południe. Do Townsville jest 340 km, czyli blisko. A stąd promem na pobliską wyspę Magnetic, która jest mekką globtroterów i znakomitym miejscem na dalsze poznanie rafy. To tutaj w zatoce Geoffrey podczas odpływu odsłania się przybrzeżna rafa koralowa, nieco uboższa w gatunki i formy korali niż bardziej odległe jej fragmenty, które nie doświadczają okresowych wynurzeń. Mijam granitowy głaz. Dziwią mnie ostrygi mocno przyczepione do jego powierzchni. Po chwili odnajduję ciemną linię – górną granicę przypływu. Teraz już wiem, organizmy te wytwarzają twarde skorupy, by chronić się przed drapieżnikami i utratą wilgoci w czasie odpływu. Zaopatrzony w obuwie o twardych podeszwach, stąpam po ostrych krawędziach koralowych budowli. Częściowo wynurzone, wydają się martwe. Ale to tylko iluzja. Wkrótce odkrywam prawdę. Część korali tworzy mikroatole, kolonie o sercowatych kształtach, które nawet podczas dużych odpływów gromadzą ilość wody wystarczającą do przeżycia. Nazwane zostały mikroatolami przez swoje zewnętrzne podobieństwo do atoli rafowych opasujących wyspy (w tym także Magnetic). Inne korale, zwane miękkimi, zawierają terpeny – substancje chemiczne chroniące przed agresorami. W czasie odpływu wciągają swoje polipy i wydzielają śluz, który chroni je przed wysychaniem. Rafa koralowa to ekosystem i podobnie jak w lasach panuje tu ścisła strefowość od piaszczystej plaży, płytkiego rowu, poprzez równinę rafową po strome zbocza rafy zewnętrznej opadające do głębin oceanicznych. W każdej strefie żyją przynależne do niej organizmy. Prócz całej gamy korali znajduję tu ogórki morskie (czarne „kiełbasy” o trybie życia podobnym do dżdżownic), jeżowce i inne stwory. Wśród traw morskich wypatrzyłem metrowej długości nieruchomą płaszczkę, która została uwięziona w małym bajorku po odpływie. Ostrożnie podchodzę, by ją obejrzeć z bliska. Ma spłaszczone ciało i długi ogon zaopatrzony w jadowity kolec, którym może zadać głębokie rany szarpane. Wolę jej nie prowokować... To nie koniec zagrożeń – w okresie pojawiania się meduz (październik–maj) konieczne są długie ortalionowe spodnie, chroniące przed ich niebezpiecznymi parzydełkami. Pozornie martwa przybrzeżna rafa śpi, oczekując na przypływ, który przyniesie pokarm koralom. Wystarczy zanurkować, by ocenić zmiany, jakie dokonały się na koralowej łące po przypływie. Woda dodaje blasku szarym szkieletom wapiennych korali, które wysuwają kolorowe polipy niczym ślimak czułki. Tysiące ryb o zwariowanych kształtach i odblaskowych kolorach przemyka i szuka schronienia w koralowych labiryntach. A gdzie są kangury? Prawidłowa odpowiedź na to pytanie zabrzmi w Australii niemal wszędzie. W nazwie Wyspa Kangura wyczuwam prowokację, ale właśnie tam teraz zmierzam. Z Townsville do Adelajdy leci się ponad dwie godziny. Samo miasto nie zachwyca, więc tylko tam nocuję. I skoro świt gnam w kierunku Cape Jervis, skąd odchodzi prom na wyspę. Dobrze, że wcześniej zarezerwowałem bilet z miejscem na samochód, a na dojazd do promu wziąłem dwugodzinny zapas. Droga ruchliwa, prom pływa kilka razy dziennie i zawsze jest pełny. Zakładam, że wyspa, która jest tak blisko lądu (45 minut) i tak blisko dużego miasta (90 minut), będzie skomercjalizowana. No i ta nazwa – ciągle nie daje mi spokoju... Nadspodziewanie dobrze wypada pierwszy kontakt. Łagodne pagórki w nieodległym krajobrazie, leniwe tempo życia portowego Penneshaw zdają się zapraszać. Po paru kilo- metrach przekonuję się, że wyspa jest niemal dzika i właściwie można ją potraktować jak rozległy ogród zoologiczny. Ta trzecia co do wielkości wyspa Australii ma 150 km długości i ok. 50 km szerokości. Została odcięta od głównego lądu ok. 9500 lat temu, kiedy podniósł się poziom oceanów. Pierwszy biały człowiek, który tu dotarł, nie zastał na niej aborygenów, a ci z lądu głównego nazywali ją wyspą śmierci. Nie lepszą reputacją cieszyła się wśród białych – zasiedlili ją bowiem głównie piraci, dezerterzy, przestępcy i wszelkiej maści szumowiny szukające bezpiecznego ukrycia. Przez długi czas Wyspa Kangura była najciemniejszym miejscem Imperium Brytyjskiego. Później władze opanowały sytuację i postawiły na rozwój rolnictwa. Teraz produkuje się tu wino, sery, olejki eukaliptusowe i rozwija turystykę. Mój nos podpowiada, że trzeba tu spędzić przynajmniej trzy dni. W Zatoce Fok (Seal Bay) nie dostrzegam kangurów, są za to liczne australijskie lwy morskie. Żyją tu od setek lat, od kilkunastu, w sile ok. 500 sztuk, pod bacznym okiem rangera. Aby wejść na plażę z fokami, trzeba kupić bilet i słuchać poleceń przewodnika, który nie spuszcza ze mnie wzroku i prosi, aby zachować odległość co najmniej 8 m od zwierząt. Jestem tu w porze, kiedy foki odpoczywają i nie przejawiają zainteresowania przybyszami; zwykle są to samice w towarzystwie swych pociech. Jedna z nich, mocno wychudzona foczka, zdaje się nie trafiać do swej matki, co dziwi nie tylko mnie. Podchodzi do kolejnych samic i próbuje dostawić się do ich sutka. Bez powodzenia. Za każdym razem odprowadzana jest dezaprobatą i syczeniem którejś z nich. W końcu znika za wydmą. Ranger wyjaśnia, że kilka dni wcześniej maluch stracił matkę, prawdopodobnie w potyczce z rekinem. Teraz szuka pożywienia u innych. Dlaczego nie możecie jej pomóc? – pytam. – Takie przyjęliśmy reguły – nie ingerujemy w życie fok na plaży i w wodzie. To jest samoistny ekosystem, nasza praca polega na przeprowadzaniu badań i zapewnieniu maksymalnej ochrony przed człowiekiem. Próbuję to zrozumieć, zbliżając się do Małej Sahary, nieco w głębi wyspy. Wydmy jak z folderu, złoty piasek zachęca do wspinania się na górę i zjazdu na desce po stoku. Powrót nad wodę do Vivonne Bay to kolejne zderzenie wyobrażenia australijskiej plaży z rzeczywistością. Ta uchodzi za jedną z najpiękniejszych na świecie. Teraz rozumiem dlaczego. Moje oczy tym razem naprawdę dały się uwieść turkusowi wody i białemu jak śnieg piaskowi. I tylko parę osób w zasięgu wzroku. Idę się wykąpać, a potem będę uparcie szukał kangurów. Hanson Bay Sanctuary – wreszcie są. Wprawdzie nie tak okazałe jak te czerwone, znane mi z interioru, ale zdają się nieśmiało bronić nazwy wyspy. Na terenie Australii żyje ponad 60 różnych gatunków kangurów. Najmniejsze to walabie (ważą około kilograma), największe kangury rude (ich waga dochodzi do stu kilo). Tutejsze są średniej wielkości i za sprawą koloru sierści nazywane są kangurami szarymi. Prócz nich dostrzegam: walabie tamar, pałanki, iguany, jeżowce i koala, niesłusznie nazywane misiami, bo to przecież torbacze. Koale (i dziobaki) sprowadzono na wyspę wiele lat temu, kiedy sądzono, że na lądzie stałym mogą w ogóle wyginąć. Do niedawna było im tu dobrze i bezpiecznie (brak psów dingo i lisów). W tak sprzyjających warunkach populacja koali przekroczyła wydolność tutejszych lasów eukaliptusowych i pojawił się problem głodu. Trwa akcja przenoszenia misiów z powrotem na ląd stały, co nie jest łatwe. Koale śpią bowiem po 20–22 godziny na dobę i z drzewa schodzą tylko po to, by wejść na następne. Patrzę do góry na wysoki na 20 m eukaliptus, widzę pod szczytem gagatka i próbuję sobie wyobrazić, co trzeba zrobić, by przekonać niemisia do współpracy. Koala w języku aborygenów oznacza „bez wody”. Po polsku mógłby się więc nazywać „bezwodnik”. I jak się rozejrzę dookoła, widzę ich dziesiątki, setki. Ta wyspa powinna nazywać się Koala Island! Hanson Bay sąsiaduje z Parkiem Narodowym Flinders Chase i na farmie pod tą samą nazwą znajduję znakomity nocleg. Są tu globtroterzy i sezonowi pracownicy parku. Słuchając skrzeczenia czarnej płyty gramofonowej, jemy i gadamy. Poranek wiedzie mnie do kolejnych uroczysk Parku Narodowego: Cape Du Couedic and Admirals Arch. Tu wśród jaskiń i nadmorskich głazów znajdują się stanowiska lęgowe czarnych nowozelandzkich fok. Niestety, nie wolno się do nich zbliżać. Ale przy odrobinie szczęścia, a ja właśnie takie miałem, można obserwować nisko szybujące orły morskie. I jeszcze krótka wizyta w niezapomnianych skałach Remarkable Rocks. Oj, fantazja Natury wyrzeźbiła tu niezwykłe formy... Po drodze na prom odwiedzam Park Zoologiczny Pardana. Trafiają tu m.in. potrącone przez samochody zwierzaki. Opiekunka parku przynosi małego kangurka zawiniętego w chustę, czyli torbę. Karmi go jak dziecko z butelki ze smoczkiem i opowiada o swojej pracy. Prócz oswojonych kangurów są tu: orły, zimorodki, emu, walabie i inne zwierzaki. Ostatnim punktem pobytu na wyspie jest udział w paradzie pingwinów. W szyku defiladowym dostojnie kroczą tuż obok przystani, dają nam lekcję dyscypliny i porządku. Chwilę później odpływa prom. Trzy kwadranse do stałego lądu. Powrót do Adelajdy i przez Azję do Europy. Z perspektywy australijskiej przygody i pokonanych tu dystansów lot powrotny wydaje się krótszy, znacznie krótszy. ZAPLANUJ PODRÓŻ TRASA 5 tys. km CENA 14 tys. zł CZAS 2 tygodnie Uluru Ta magiczna góra jest najczęściej opisywana jako największy monolit skalny na świecie (ma 3,6 km długości i 9,5 km obwodu). Ale... – Mt. Augustus w zachodniej Australii jest uznawany za największą skałę świata, dwa razy większą od Uluru i trzy razy starszą. A gdzie w tym wszystkim miejsce na Mt. Everest? Przylądek Tribulation Dotkniecie raju – miejsce, gdzie spotykają się dwa cuda świata: tropikalny las deszczowy i Wielka Rafa Koralowa, od 1988 roku na liście Światowego Dziedzictwa Przyrody, część Parku Narodowego Daintree. Na dokładkę niezwykłej urody plaże, wszystko 200 km od Cairns. Nocleg np. na plantacji owoców: www.capetrib.com.au Coober Pedy W języku aborygenów znaczy „dziura w ziemi białego człowieka”. Z 250 tys. dziur wokół miasteczka na pustyni wydobywa się cenne kamienie. Latem jest tak gorąco, że śpi się… pod ziemią, w mieszkaniach i hotelach wybudowanych w opuszczonych sztolniach (stała temperatura +23OC). www.cooberpedy.sa.gov.au Goolwa Miejsce, gdzie do morza uchodzi Murray, główna rzeka Australii, kiedyś ważny rzeczny i… morski port kraju. Warto pospacerować wśród XIX-wiecznych kamienic, zajrzeć do muzeum pionierów osadnictwa. Nocleg obowiązkowo na przycumowanym od lat statku rzecznym Murray River Queen. www.murrayriverqueen.com.au Farmy Położone w bezkresach interioru, oddalone setki kilometrów od innych osad i ośrodków cywilizacji są niczym wyspy. Anna Creek – największa farma świata – jest wielkości Belgii! Do Evelyn Downs trzeba jechać z Coober Pedy pustynnym traktem około dwóch godzin. To „niewielkie” gospodarstwo liczy 2315 km2. Na niedużej jak na australijskie warunki farmie można przenocować i popracować. Zwierzęta Australii Koala (Phascolarctos cinereus) z rzędu torbaczy występuje głównie we wschodniej Australii. Osiąga 80 cm, waży do 14 kg, żyje do 20 lat. Większość czasu spędza na eukaliptusowych drzewach, śpiąc nawet po 20 godzin na dobę. I nie pije – potrzebną do życia wilgoć pobiera z liści eukaliptusa, które stanowią jego jedyne pożywienie. Zawarte w nich olejki eteryczne sprawiają, że zwierzątko ma spowolnione reakcje i wygląda na nieco „śnięte”. Kangury (Macropus) to ssaki roślinożerne, największe z torbaczy. W Australii można je spotkać niemal wszędzie, nie tylko na Wyspie Kangura. Największe – kangury rude – mogą osiągać 1,60 m wzrostu i ważyć nawet 90 kg. Mięso kangura jest wyjątkowo smaczne, bardzo cenione przez dietetyków. Dziobak (Ornithorhynchus anatinus) – ziemnowodny stekowiec, osiągający wraz z ogonem 85 cm długości. Jest samotnikiem żyjącym do 20 lat. Doskonale pływa – m.in. dzięki szerokiemu ogonowi oraz błonie między palcami. Mleko u dziobaków wydziela się wprost z nasady włosa, a młode nie ssą, tylko zlizują je z matczynej sierści. Samce jako jedyne ssaki mają kolce jadowe na obu kostkach. Dingo (Canis lupus dingo) do Australii przybył przed tysiącami lat jako pies, towarzysz człowieka. Znany jest także z Papui Nowej Gwinei. Zjada króliki, małe torbacze, kangury, nie gardzi zwierzętami domowymi. Waży do 14 kg, żyje do 14 lat. NO TO W DROGĘ – AUSTRALIA Powierzchnia – 7 686 850 km2 . Liczba ludności – 20 746 tys. Język – angielski, z silnym „akcentem australijskim”. Religie – społeczeństwo wieloreligijne, wielokulturowe z dominacją chrześcijaństwa. Waluta – dolar australijski, 1 A$ = 2,33 zł. Każda pora roku jest dobra. Jeśli jest trochę za zimno na południu i we wnętrzu kontynentu (lipiec–sierpień), na północy jest jak u nas latem. Gdy na północy jest upiornie gorąco i wilgotno (styczeń–luty), na południu temperatury są w sam raz. Wizę turystyczną na 3, 6 lub 12 miesięcy można otrzymać w Ambasadzie Australii w Warszawie lub przez internet. Dość skomplikowane formularze wizowe można pobrać ze strony: www.poland.embassy.gov. au. Wiza kosztuje 170 zł, na jej wydanie czeka się ok. 2 tygodnie. Bilet w dwie strony kosztuje ok. 5000 zł, w promocji 1000 zł taniej; polecam linie azjatyckie: Malasian Airlines, Cathay Pacyfic, Singapore Airlines – wyższy standard usług. • Duże odległości w Australii najlepiej pokonywać samolotem – np. bilet Broome–Darwin (1300 km) kosztuje ok. 750 zł (w jedną stronę). • Autobusy – warto wykupić tzw. buss pass – bilet na określoną trasę z możliwością wielu postojów po drodze, np. buss pass na trasie Cairns–Melbourne (4478 km) kosztuje 850 zł. www.greyhound.com.au. • Wynajęcie samochodu – od 100 zł/dzień). Można też kupić (od 950 zł) kilkunastoletniego holdena lub forda), 1 l benzyny = 2,75 zł. • Najtańsze noclegi oferują campingi – od 16 zł za osobę z namiotem. • Schroniska YHA i sieci backpackers – od 45 do 70 zł za łóżko. • W pensjonacie 270 zł za dwójkę. Porcja chińszczyzny 25 zł, ryba z frytkami 23 zł, stek w restauracji 45 zł, piwo w pubie 12 zł. Warto zaopatrzyć się w kartę telefoniczną do tanich rozmów, np. Day Break – 400 min rozmów z Polską na numer stacjonarny za 47 zł. • Ambasada Australii, ul. Nowogro- dzka 11, W-wa, tel. (0-22) 521 34 44. • Konsulat Generalny RP w Syd-ney 10 Trelawney Str., Woollahra NSW, 2025 Sydney, tel. 0061 2/93639816, 93639817, 9363 9818, e-mail: poland@bigpond.net.au, www.consulate.poland.org.au Polecam książki: Roff Smith Zimne piwo i krokodyle; Robyn Davidson Na zachód od Alice Springs; Marek i Katarzyna Tomalik Australia, moja miłość. Filmy: Polowanie na króliki, (Rabbit Proof Fence), Dziesięć czółen (Ten Canoes). Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com