National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-09T14:28:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: „Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
items: Ekstremalnie niskie temperatury w Polsce: czy to anomalia klimatyczna?
items: Jak bardzo wprzód możemy prognozować pogodę i kiedy wreszcie będzie wiosna? IMGW wyjaśnia, od kiedy zaczynają się spekulacje
items: Zima paraliżuje USA. Milion ludzi bez prądu, zamknięte szkoły, odwołane tysiące lotów
items: Zimy stulecia dawały Polakom w kość. Siarczyste mrozy, których nie da się zapomnieć
items: Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
items: Dlaczego czekolada drożeje? Wkrótce może stać się synonimem luksusu, jak homar czy kawior
items: Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
items: „Nie widziały światła dziennego od tysięcy lat” – rdzenie lodowe mówią więcej o ludzkości niż setki książek
items: Rozmowy, protesty i konflikt o Amazonię. Jak przebiega największa klimatyczna konferencja na świecie?
items: Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
items: Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
items: Ganges wysycha w bezprecedensowym tempie. Jaka będzie przyszłość świętej rzeki?
items: Lato 2025 było najgorętszym w historii Hiszpanii. Naukowcy ostrzegają, że będzie tylko gorzej
items: Dziura ozonowa może wywołać katastrofę na globalną skalę. Czy nadal powinniśmy się obawiać?
items: Golfsztrom traci swoją moc? To dzięki niemu Europa jest tak dobrym miejscem do życia
items: Rekordowo niski stan Wisły. Hydrolog wskazuje często pomijaną przyczynę
items: Nadmierna turystyka na Antarktydzie? Według raportu cierpią na tym lodowce
items: Taki mamy klimat. Co kryje się za pojęciem zmiany klimatu i czy naprawdę jest się czego bać?
items: Same drzewa nie wystarczą – tylko lasy pełne zwierząt pochłaniają CO2. Pojawiły się nowe badania
items: Fala upałów nie musi być koszmarem. Naukowcy mają prosty sposób na ochłodę
items: Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
items: Susza hydrologiczna w Polsce: niski stan rzek, zanik jezior. Ekolodzy biją na alarm
items: Deszcz nawalny, ulewny, silny, oberwanie chmury, nawałnica – czym się różnią?
items: Jak rośliny rosną w upały? Odkryto ich ukryty „termostat”

„Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
type: item
date: 2026-02-09T12:52:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: igrzyska olimpijskie
subject: klimat
subject: narciarstwo
subject: śnieg
subject: sporty zimowe
subject: zmiany klimatyczne
description: Sztuczny śnieg zmienił narciarstwo. Choć dla kibiców trasy wyglądają tak samo jak dawniej, dla sportowców oznaczają zupełnie inne – i znacznie groźniejsze – warunki. Wszystko przez fizyczne właściwości kryształków „przemysłowego” śniegu.
encoded: W obliczu postępujących zmian klimatu naturalny śnieg w kurortach narciarskich staje się luksusem, a nie standardem. Naukowcy z University of Colorado Boulder, Keith Musselman i Agnes Macy, zwracają uwagę na coś, co dla przeciętnego widza przed telewizorem jest niewidoczne, ale dla zawodników kluczowe: transformację nawierzchni tras narciarskich. Dzisiejsze Igrzyska i zawody Pucharu Świata opierają się niemal w 100% na sztucznym śniegu. Choć z oddali trasy wyglądają naturalnie, w rzeczywistości są przemysłowym produktem, o właściwościach drastycznie odbiegających od naturalnego śniegu. Dla sportowców oznacza to, niestety, większe niebezpieczeństwo. Fizyka „białego betonu”: czym sztuczny śnieg różni się od naturalnego? Najważniejsza różnica między śniegiem naturalnym a sztucznym tkwi w budowie płatków. Naturalny śnieg formuje się w chmurach z pary wodnej, tworząc skomplikowane, sześcioramienne gwiazdki o dużej powierzchni i małej gęstości. Pomiędzy takimi kryształkami „mieści się” mnóstwo powietrza, co sprawia, że nawierzchnia jest miękka i podatna na nacisk. Tymczasem śnieg z armatek powstaje poprzez wyrzucanie wody pod ciśnieniem na zimnym powietrzu. Wynikiem tego procesu nie są płatki, lecz małe, gęste grudki, bardziej zbliżone do lodu niż śniegu. Trasa przygotowana z takiego materiału także ma gęstość bliższą lodu. Dla narciarzy oznacza to jazdę po nawierzchni ekstremalnie twardej, nazywanej potocznie „betonem”. Taka trasa mniej się niszczy pod wpływem przejazdu wielu zawodników, co zapewnia teoretycznie równe szanse startowe. Ale jednocześnie staje się szybsza i bardziej niebezpieczna. Nowe niebezpieczeństwa w narciarstwie alpejskim Zastosowanie sztucznego śniegu wyraźnie zwiększa prędkości osiągane na trasach zjazdowych. Dzięki mniejszemu tarciu i braku zapadania się nart zawodnicy jadą szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. I ma to swoją mroczną stronę: ogromne przeciążenia dla stawów i więzadeł. Aby utrzymać krawędź narty w skręcie, na lodowatej tafli i przy og…

igrzyska-sztuczny-snieg-d5a65e5.jpg
width: 3362
height: 2241

Ekstremalnie niskie temperatury w Polsce: czy to anomalia klimatyczna?
type: item
date: 2026-02-06T07:01:30.000Z
creator: Elżbieta Kuligowska
subject: Przyroda
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: pogoda
subject: zima
description: Choć zewsząd słyszymy o globalnym ociepleniu, Polska od kilku dni zamarza na kość pod wpływem mas powietrza napływających z Arktyki. Czy sroga zima, której doświadczamy w 2026 roku to jedynie pogodowy kaprys, czy może już poważny skutek zmian klimatycznych na Ziemi?
encoded: Spis treści: Wir polarny i prąd strumieniowy Czy mroźna zima 2026 to anomalia? Zimy stulecia Paradoks globalnego ocieplenia Co dalej z prawdziwą zimą? Pod koniec stycznia 2026 roku Polskę nawiedziła prawdziwie mroźna zima. Termometry w Suwałkach wskazały wartości, o których zdążyliśmy już niemal zapomnieć – lokalnie poniżej -25°C. Gdzie indziej było tylko trochę cieplej. Dla dzieci i młodzieży są to niezwykłe, szokujące, a czasem bajkowe warunki pogodowe – takie, o jakich dotąd słyszało się od dziadków lub czytało w książkach napisanych dekady temu. Ostatnie dziesięciolecia faktycznie przyzwyczaiły nas do szarych, bezśnieżnych zim, zdominowanych przez atlantyckie niże i pluchę. Bezśnieżne święta Bożego Narodzenia stały się normą. Po śnieg, o ile interesują nas sporty zimowe, wybieramy się w góry, i to niekoniecznie polskie. Nawet gdy śnieg przez kilka dni u nas popada, temperatury rzadko spadają dużo poniżej zera. Obecny atak mrozu budzi zatem szereg pytań. Czy to mieści się w statystycznej normie? Czy to oznaka głębszych zmian klimatu, i przede wszystkim: skąd to zimno się bierze? Wir polarny i prąd strumieniowy Przyczyna obecnych warunków pogodowych jest znana. Odpowiada za nie zjawisko wiru polarnego. To rozległy niż baryczny, czyli układ niskiego ciśnienia, krążący niczym cyklon nad Arktyką. Dodajmy, że występuje sezonowo, z największym nasileniem podczas nocy polarnej, a zatem na półkuli północnej właśnie zimą. Wir polarny krąży również nad Antarktydą, przy czym ten antarktyczny jest mroźniejszy, silniejszy, ale i bardziej stabilny niż nasz, arktyczny. Gdy taki układ baryczny jest stabilny, krążące w nim mroźne powietrze (w przypadku wiru arktycznego o temperaturach z zakresu od -65 do -85°C!) pozostaje uwięzione w wirze i utrzymuje się tylko na dalekiej północy. Jednak nie zawsze tak jest. Wir polarny normalnie trzyma w ryzach prąd strumieniowy, który możemy sobie wyobrazić jako wydzielony, silny strumień powietrza, przepływający w atmosferze na wysokości okoł…

zima-w-polsce-2026-dd299d4.jpg
width: 1799
height: 1200

Jak bardzo wprzód możemy prognozować pogodę i kiedy wreszcie będzie wiosna? IMGW wyjaśnia, od kiedy zaczynają się spekulacje
type: item
date: 2026-01-26T13:29:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: wiosna
description: Czy długoterminowe prognozy pogody działają? A może da się przewidywać pogodę tylko na kilka dni wprzód? Meteorolodzy i synoptycy wykorzystują skomplikowane modele matematyczne, żeby nam żyło się łatwiej. Ich praca wymaga ogromnej wiedzy, ale co jest w niej najtrudniejsze?
encoded: Denerwujesz się, bo jeszcze dwa miesiące temu sprawdzałeś pogodę na swój wyjazd nad jezioro i miało być słonecznie, a po przyjeździe okazuje się, że pada rzęsisty deszcz? Agnieszka Prasek, synoptyczka i rzeczniczka IMGW-PIB tłumaczy, jak realnie można prognozować pogodę i na ile to działa. Jak powstają prognozy pogody? Podstawą wszystkich prognoz jest tzw. modelowanie numeryczne. Oznacza to, że komputery przeliczają setki tysięcy równań opisujących ruch atmosferyczny i wymianę energii na podstawie dostarczanych danych meteorologicznych: obrazów satelitarnych, radarowych oraz obserwacji naziemnych i balonowych. Na ich podstawie tworzone są bardzo szczegółowe mapy. – Dane wejściowe prognoz modeli numerycznych zaburzane są także niewielkimi błędami: wszystko po to, by uzyskać szereg możliwych scenariuszy. Wyniki poddawane są następnie analizie statystycznej w celu określenia prawdopodobieństwa występowania określonych zjawisk – tłumaczy rzecznika IMGW. Uzyskiwane w procesie modelowania dane są następnie analizowane przez synoptyków. Ci, na podstawie swojej wiedzy, umiejętności i doświadczenia przygotowują oficjalne prognozy pogody. Najbardziej wiarygodne są prognozy krótkoterminowe Prognozy krótkoterminowe obejmują zazwyczaj okres do 72 godzin. To je użytkownicy sprawdzają najczęściej. Wykorzystujemy je do codziennego planowania strojów, weekendowych wycieczek czy imprez plenerowych. Na szczęście skuteczność takich prognoz sięga nawet 90–95%. – Modele globalne numerycznej prognozy pogody cechują się wysoką sprawdzalnością w horyzoncie czasowym 5–7 dni, co pozwala określić ogólną sytuację synoptyczną oraz w miarę wiarygodny przebieg zjawisk atmosferycznych. Bardziej szczegółowe prognozy modeli mezoskalowych są wykonywane na ogół w horyzoncie czasowym do 3 dób – mówi Agnieszka Prasek. Te ostatnie charakteryzują się gęstą siatką obliczeniową o rozdzielczości nawet setek metrów. To pozwala odwzorować procesy zachodzące w mniejszej skali, np. konwekcję i przez to opracować …

GettyImages-2171290373-5d049ea.jpg
width: 5800
height: 3860

Zima paraliżuje USA. Milion ludzi bez prądu, zamknięte szkoły, odwołane tysiące lotów
type: item
date: 2026-01-26T12:30:07.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: klimat
subject: pogoda
subject: śnieg
subject: stany zjednoczone
description: Potężne śniezyce przetaczają się przez USA. Zginęło co najmniej 11 osób, około miliona mieszkańców zostało odciętych od prądu, a w wielu stanach zamknięto szkoły i ogłoszono stan wyjątkowy.
encoded: Potężna burza śnieżna przetacza się przez Stany Zjednoczone. Ekstremalna pogoda paraliżuje transport i zbiera tragiczne żniwo: potwierdzono już 11 ofiar śmiertelnych. Meteorolodzy przewidują że taka pogoda utrzyma się do końca tygodnia. Milion ludzi w ciemnościach i zimnie Według PowerOutage.us oraz relacji agencji Associated Press, ponad milion osób zostało pozbawionych prądu. Najbardziej dotknięte stany to Tennessee – ponad 330 000 odbiorców, Mississippi – 167 000 i Luizjana – 140 000. Poszkodowane są także Teksas, Kentucky i Karolina Południowa. Linie energetyczne zostały pokryte grubą warstwą lodu, a walące się pod ciężarem śniegu i lodu drzewa zrywały kable. W stanie Wirginia ceny energii elektrycznej błyskawicznie wzrosły do 1800 dolarów/MWh. Odwołane loty i zamknięte szkoły: paraliż komunikacyjny Według informacji podanych przez CNN i AP, odwołano już ponad 17 000 lotów. Dzień 25 stycznia przeszedł do historii jako jeden z największą ilością odwołanych lotów w USA. W samym Nowym Jorku szkoły ogłosiły przejście na nauczanie zdalne. W New Jersey, Connecticut, Massachusetts, Kentucky i Maryland szkoły także zamknięto, dopóki pogoda się nie poprawi. Rekordowe opady śniegu Burza, nazwana „Fern”, przyniosła rekordowe opady śniegu. W Pensylwanii odnotowano niemal 40 cm., w Connecticut, New Jersey i Nowym Jorku niewiele mniej. Na tym nie koniec: w południowych stanach, jak Luizjana i Karolina Południowa, pojawiła się gruba warstwa lodu – w niektórych miejscach sięgająca nawet 5 cm. W Tennessee, Mississippi i Kentucky lód sparaliżował drogi i zrywał linie energetyczne. Władze stanu Kentucky poinformowały o braku paliwa w wielu miejscach ze względu na niemożność dostarczenia go do stacji. Prognozy nie są optymistyczne Niestety, meteorolodzy nie mają dobrych wiadomości. Ostrzeżenia o ekstremalnych mrozach póki co utrzymano i dotyczą niemal 90 milionów mieszkańców USA. Temperatury poniżej zera mają utrzymywać się przez cały bieżący tydzień, a w wielu miejscach jeszcze dł…

burza-sniezna-usa-e4b93b6.jpg
width: 8223
height: 5482

Zimy stulecia dawały Polakom w kość. Siarczyste mrozy, których nie da się zapomnieć
type: item
date: 2026-01-15T12:10:35.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: zima
description: Zimy stulecia trwale wpisały się w polską pamięć narodową. Siarczyste mrozy i potężne śnieżyce wielokrotnie prowadziły do całkowitego paraliżu infrastruktury, a nawet do ogłoszenia stanu klęski żywiołowej. Przypominamy najmroźniejsze lata w historii naszego kraju.
encoded: Spis treści: Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Przełom 1928 i 1929 roku w pełni zasłużył na miano zimy stulecia Najmroźniejsza zima wojny, czyli przełom 1939 i 1940 roku Zima 1962/1963 sparaliżowała Polskę Zimy stulecia nawiedzały Polskę nie tylko w XX wieku Określenie „zima stulecia” nie zawsze odnosi się do najostrzejszej zimy w danym stuleciu. Potocznie tym mianem określa się wszystkie przypadki wyjątkowo srogich miesięcy zimowych. A że w poprzednim stuleciu pogoda była bardziej kapryśna, „zim stulecia” było u nas całkiem sporo. Zdarzało się, że panujące wówczas warunki całkowicie paraliżowały kraj i wpływały na codzienne życie. Nie jest więc specjalnie zaskakujące, że w naszej świadomości termin ten wykracza poza suche statystyki meteorologiczne. Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Gdy mowa o zimie stulecia w Polsce, najczęściej na myśli ma się przełom roku 1978 i 1979. W nocy z 29 na 30 grudnia nad Polskę napłynęły mroźne masy powietrza z północy, powodując nagły spadek temperatury z wartości dodatnich do kilkunastu stopni poniżej zera. Towarzyszyły temu intensywne opady śniegu. Paraliż kraju rozpoczął się już 31 grudnia. Miejscami temperatury osiągały wartość minus 20, minus 30 stopni Celsjusza lub nawet niższą. W Białymstoku przez 19 dni termometry wskazywały od minus 15 do minus 35 stopni. W ciągu kilku dni w całym kraju powstały ogromne zaspy. Rekordowa pokrywa białego puchu przekroczyła 0,7 m. Pod tym względem najgorsza sytuacja panowała w Suwałkach, gdzie 16 lutego zanotowano rekord opadów. Pokrywa śnieżna sięgnęła 84 cm. Niewiele lepiej było w Łodzi (78 cm, według pomiaru z 2 lutego), Warszawie (70 cm, według pomiaru z 31 stycznia), Chojnicach (60 cm, według pomiaru z 19 lutego) i Szczecinie (53 cm, według pomiaru z 19 lutego). Na skutki tak surowej pogody nie trzeba było długo czekać. Już 31 stycznia kraj zaczął ogarniać paraliż. W wielu miejscach pękały szyny, więc komunikacja kolejowa praktycznie stanęła, podo…

zima-stulecia-w-Polsce-929773b.png
width: 2160
height: 1440

Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
type: item
date: 2026-01-08T10:52:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Lifestyle
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: jedzenie
subject: klimat
subject: psy
subject: wielka brytania
description: Badanie statystyczne naukowców z Edynburga i Exeter dowodzi, że dieta psów domowych ma znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Analiza blisko tysiąca produktów dostępnych w Wielkiej Brytanii wykazała, że ślad węglowy karm dla psów może się różnić nawet kilkadziesiąt razy.
encoded: Artykuł, opublikowany w „Journal of Cleaner Production” dowodzi, że dieta czworonogów, zwłaszcza ta oparta na produktach typu „premium” i bogata w mięso mięśniowe, może generować większy ślad węglowy niż dieta ich właścicieli. Wpływ na środowisko szacowano na podstawie list składników i danych żywieniowych z etykiet. Przeanalizowano 996 produktów od jednego dużego detalisty. Jakie karmy dla psów są najgorsze dla środowiska? Badacze podzielili karmy na 7 kategorii: sucha; sucha roślinna; sucha bezzbożowa; mokra, mokra roślinna; mokra bezzbożowa; surowa. Wyniki pokazują ogromne zróżnicowanie: intensywność emisji gazów cieplarnianych różni się nawet 65-krotnie między produktami. Kluczowym czynnikiem jest udział mięsa najwyższej jakości, podczas gdy wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zwykle wiąże się z niższymi emisjami. Karmy mokre, surowe i bezzbożowe mają przeciętnie wyższe oddziaływania niż najpopularniejsze karmy suche, natomiast karmy roślinne – najniższe. Według brytyjskich badaczy produkcja składników do karm w Wielkiej Brytanii odpowiada za około 1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w tym kraju. Oszacowali też, że gdyby psy na całym świecie były żywione według standardów brytyjskich, generowane emisje mogłyby stanowić ponad połowę tych, które powstają rocznie w wyniku spalania paliwa przez komercyjne linie lotnicze. Mięso wysokiej jakości: dobre dla psów, ale generuje największe emisje Fakt, że przemysł mięsny, szczególnie produkcja wołowiny, odpowiada za solidną część globalnych emisji gazów cieplarnianych napędzających zmiany klimatyczne, jest już powszechnie znany. Trudno więc się dziwić wynikom badania Brytyjczyków. Zgodnie z oczekiwaniami wykazali, że to właśnie najwyższej jakości mięso mięśniowe, które mogłoby trafić na stoły ludzi przyczynia się do większego śladu węglowego karm dla psów. Szczególnie w przypadku karm mokrych i surowych. Dobro psa czy dobro planety? Dylematy opiekunów i błędy producentów John Harvey, główny aut…

dieta-psa-a-klimat-285b932.jpg
width: 2121
height: 1414

Dlaczego czekolada drożeje? Wkrótce może stać się synonimem luksusu, jak homar czy kawior
type: item
date: 2025-12-21T12:44:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: ceny
subject: czekolada
subject: klimat
subject: słodycze
subject: zmiany klimatyczne
description: Najbardziej pesymistyczne prognozy mówią, że czekolada może zniknąć do 2050 roku. Inne zakładają, że będziemy musieli porzucić ulubiony, odprężający mózg łakoć do końca stulecia. Jak będzie naprawdę? Drastycznie rosnące ceny i znikające kakao sprawiają, że najpierw może stać się ona synonimem luksusu, na który mogą pozwolić sobie tylko nieliczni, a potem zupełnie rozpłynąć się… ale w powietrzu, nie w ustach.
encoded: Ceny kakao osiągnęły w 2025 roku niespotykany poziom – chociaż przez ostatnie 25 lat były bardzo stabilne, to nagle wzrosły czterokrotnie. To nie przypadek: stoją za tym konkretne zmiany klimatyczne, które windują ceny surowców i utrudniają uprawę. Jak te zjawiska przekładają się na świąteczne zakupy Polaków i przyszłość branży czekoladowej? Czekolada drożeje przez zmiany klimatyczne, które dewastują plony Klimat jest głównym czynnikiem upraw kakao, z którego powstaje czekolada. Można je uprawiać w stosunkowo niewielu miejscach na świecie, w których panują odpowiednie warunki. Te zmieniają się jednak w zastraszającym tempie: w 2023 i 2024 roku wystąpiło niezwykłe silne El Niño, które skutkowało utrzymywaniem się ponadprzeciętnie wysokich temperatur na powierzchni Pacyfiku. Efektem były susze, nieregularne opady i wzrost temperatury w Afryce Zachodniej, gdzie zlokalizowane są największe światowe plantacje kakao: na Wybrzeżu Kości Słoniowej oraz w Ghanie. Badania Uniwersytetu Oksfordzkiego wskazują, że susze i anomalie pogodowe w latach 2023–2024 doprowadziły do poważnych strat plonów tego wyjątkowo wrażliwego owocu. Produkcja spadła nawet o 30%. Rolnicy nie nadążają ze zmianami chorujących drzew Rok 2024 został uznany przez NASA za najgorętszy w historii. Ekstremalne zjawiska mają być coraz częstsze, co dodatkowo chwieje rynkiem kakao. Do już i tak trudnych warunków klimatycznych dołączyły jednak choroby plantacji. W Ghanie rozprzestrzenia się wirus obrzęku pędów kakao (CSSVD), który według szacunków lokalnych służb rolniczych odpowiada za utratę nawet 50% zbiorów na wybranych plantacjach. Na Wybrzeżu Kości Słoniowej poważnym problemem jest czarna zgnilizna strąków. Wymiana drzew kakaowca na odmiany odporne na choroby trwa wiele lat – nowe rośliny zaczynają owocować dopiero po 3–5 latach. To powoduje, że rolnicy nie są w stanie szybko dostosować się do zmieniających się warunków, dodatkowo jest to bardzo kosztowne. Według badań przeprowadzonych w Oksfordzie każdy wzr…

shutterstock2451533147-3f71717.jpg
width: 5000
height: 2813

Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
type: item
date: 2025-12-02T11:57:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: ziemia
subject: zmiany klimatyczne
description: Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
encoded: W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlacze…

Najzimniejsze-miejsca-swiata-0180821.jpg
width: 5184
height: 3456

„Nie widziały światła dziennego od tysięcy lat” – rdzenie lodowe mówią więcej o ludzkości niż setki książek
type: item
date: 2025-11-29T09:42:12.000Z
creator: Douglas Fox
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: epoka lodowcowa
subject: grenlandia
subject: klimat
subject: lód
description: Latem 2022 roku na szczycie grenlandzkiego lądolodu powstało miasteczko badawcze. Celem naukowców było ocalenie najstarszych danych klimatycznych, zanim stopnieją razem z lodem.
encoded: Spis treści: Czym są rdzenie lodowe i dlaczego są tak cenne? Co mówią o klimacie i człowieku? Historia ludzkości zapisana w lodzie Czas ucieka – lód znika szybciej, niż myślisz Latem 2022 roku na szczycie zwykle jałowego lądolodu Grenlandii pojawiło się małe, ale tętniące życiem miasteczko. Rzędy czerwonych namiotów trzepotały na wietrze, a samolot transportowy LC-130 Hercules od czasu do czasu dostarczał żywność, paliwo i sprzęt. Główne działania obozu toczyły się jednak 9 metrów pod powierzchnią, w sieci tuneli, które pracownicy przez tygodnie wycinali piłami łańcuchowymi w lodzie. Badacze, owinięci w puchowe kurtki, pracowali tam bez przerwy, gdy potężna wiertnia zagłębiała się coraz niżej, wydobywając rdzenie lodowe i tajemnice, które kryją się w najgłębszych partiach lądolodu. Czym są rdzenie lodowe i dlaczego są tak cenne? Niektóre z tych cylindrycznych rdzeni – każdy mniej więcej szeroki, jak piankowa „makaronowa” rurka do pływania – nie widziały światła dziennego od 100 tys. lat. – Są przejrzyste i nieskazitelne, niczym szyba okienna – mówi Jørgen Peder Steffensen, glacjolog z Instytutu Nielsa Bohra w Kopenhadze, który wraz z glacjolożką Dorthe Dahl-Jensen nadzorował codzienne funkcjonowanie obozu. Naukowcy pracujący w Arktyce i Antarktyce zaczęli sobie uświadamiać, że ten lód daje rzadki wgląd w przeszłość – wgląd, który szybko znika, gdy zmiana klimatu przyspiesza topnienie na biegunach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-25-095510-The-race-to-save-climate-secrets-trapped-in-ice--National-Geographic--Mozilla--75b71e3.png" width="1086" height="840" alt="Między 2016 a 2023 rokiem (z przerwą w sezonach 2020–2021) naukowcy ze stacji East Greenland Ice-core Project przewiercili prawie 9 000 stóp lodu, pozyskując próbki obejmujące 120 000 lat historii." title="Między 2016 a 2023 rokiem (z przerwą w sezonach 2020–2021) naukowcy ze stacji East Greenland Ice-core Project przewiercili prawie 9 000 stóp lodu, pozysku…

2025-11-25-095221-The-race-to-save-climate-secrets-trapped-in-ice--National-Geographic--Mozilla--88ad5b5.png
width: 1254
height: 836

Rozmowy, protesty i konflikt o Amazonię. Jak przebiega największa klimatyczna konferencja na świecie?
type: item
date: 2025-11-13T14:30:12.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: amazonia
subject: brazylia
subject: klimat
subject: konferencja
subject: protesty
description: Tegoroczna lokalizacja konferencji COP (ang. Conference of the Parties) ma dodatkowe znaczenie. Pierwszy raz globalne dyskusje na temat klimatu mają miejsce w regionie Amazonii, a dokładniej w mieście Belém. Obradom, w których uczestniczy ok. 50 000 osób z 191 krajów, towarzyszą kontrowersje, obecne od samego początku konferencji.
encoded: Spis treści: Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Brazylijska hipokryzja Protesty w Belém Co dalej z Belém? COP30 to trzydziesty szczyt klimatyczny Organizacji Narodów Zjednoczonych. Doroczne spotkanie stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), podczas którego przedstawiciele blisko 200 państw, organizacji międzynarodowych, naukowcy i aktywiści debatują nad globalnymi działaniami na rzecz ograniczenia skutków zmian klimatu. Tegoroczna edycja odbywa się w brazylijskim mieście Belém, nazywanym często „bramą do Amazonii”. Mimo że wybór lokalizacji budzi wiele kontrowersji, nie jest to pierwszy raz, gdy organizatorzy szczytu klimatycznego muszą mierzyć się z międzynarodową krytyką. Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Zeszłoroczny szczyt klimatyczny odbywał się w Baku, stolicy Azerbejdżanu. Również ta lokalizacja obrad wzbudziła liczne głosy niezadowolenia. Krytycy zarzucali organizatorom popieranie kraju, który nie przestrzega praw człowieka oraz prowadzi brutalną walkę o tereny Górskiego Karabachu. Protesty wobec wyboru tamtejszego umiejscowienia popierała nawet popularna młoda aktywista Greta Thunberg, która wraz z mieszkańcami Tbilisi wyszła na ulice demonstrować swój sprzeciw. Ostatecznie COP29 w Baku się odbyło, lecz nie obeszło się bez kontrowersji. Organizatorom zarzucano ukrywanie tematu eksploatacji paliw kopalnych, która jest ważnym sektorem azerskiej gospopdarki. Tym samym kontrowersyjny szczyt z ubiegłego roku przygotował grunt pod tegoroczny, równie kontrowersyjny COP30. Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Na pierwszy rzut oka założenie, którym mogli kierować się organizatorzy COP przy wyborze lokalizacji, wydaje się słuszne. Celem takiej decyzji było zwrócenie uwagi na koszty klimatyczne, jakie muszą ponosić lasy deszczowe Południowej Ameryki. Krytycy szybko jednak dostrzegli, że Belém nie jest gotowe na przyjazd dziesiątek tysięcy uczestników konferencji. W mieście brakowało…

shutterstock2699646609-1a915dd.jpg
width: 4656
height: 2880

Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
type: item
date: 2025-11-04T10:00:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: czekolada
subject: kawa
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: rolnictwo
subject: wino
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badanie wykazało, że zaawansowane strategie walki ze zmianami klimatu, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie wystarczą, by uratować uprawy winorośli, kawy i kakao w obliczu globalnego ocieplenia.
encoded: Stratospheric Aerosol Injection (SAI) to metoda geoinżynierii , która zakłada wprowadzenie do stratosfery odbijających światło słoneczne cząsteczek, mających na celu ochłodzenie powierzchni Ziemi. Mechanizm ten inspirowany jest naturalnymi procesami, takimi jak erupcje wulkaniczne, które poprzez emisję związków siarki do atmosfery wywołują okresowe spadki temperatur. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Research Letters”, naukowcy przeanalizowali, czy SAI może złagodzić skutki zmian klimatu w najważniejszych regionach uprawy winorośli, kawy i kakao – w Europie Zachodniej, Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej. Eksperci skupili się na latach 2036–2045, używając symulacji klimatycznych w 18 kluczowych lokalizacjach. Dramatyczna przyszłość luksusowych upraw: tylko 6 z 18 regionów z poprawą Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 18 badanych regionów, tylko 6 wykazało stabilną poprawę warunków uprawy przy zastosowaniu scenariusza SAI, w porównaniu do sytuacji bez tej interwencji klimatycznej. Oznacza to, że dwie trzecie obszarów, które obecnie dostarczają kluczowe produkty luksusowe – wino, kawę i czekoladę – może nie być w stanie utrzymać produkcji nawet przy zastosowaniu zaawansowanych technologii geoinżynieryjnych. Choć SAI skutecznie obniżyło temperatury, nie zagwarantowało to optymalnych warunków dla wzrostu roślin. Winorośl, kawa i kakao są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur i wilgotności, co przekłada się na jakość i ilość plonów. Dlaczego interwencja klimatyczna zawiodła? Kluczowa rola opadów i wilgotności Pomimo obniżenia temperatur, zmienność opadów i wilgotności skutecznie osłabiła potencjalne korzyści płynące z SAI. Autorzy badania zauważyli, że niestabilność klimatyczna – głównie w postaci nieprzewidywalnych opadów deszczu i zmian wilgotności – wpłynęła negatywnie na uprawy. Dr Ariel Morrison, współautorka badania, podkreśliła, że samo obniżenie temperatury nie wystarcza. – Na przykład gatunki kakao są bardziej odporne na wysokie tempe…

klimat-uprawy-8fc8bdd.jpg
width: 1777
height: 1000

Najnowszy raport o stanie oceanów nie pozostawia złudzeń. Jesteśmy w trakcie potrójnego kryzysu planetarnego
type: item
date: 2025-10-16T08:04:14.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: klimat
subject: oceany
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Żaden obszar globalnego oceanu nie pozostaje nietknięty przez zmiany klimatu, utratę bioróżnorodności i zanieczyszczenie. Trzy wymienione problemy określane są przez ONZ jako potrójny kryzys planetarny. Wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, zakwaszaniem i wzrostem poziomu morza, a także zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu.
encoded: Spis treści: Rekordy temperatur Śmierć koralowców Problemy nadmorskich miejscowości Wpływ na światową gospodarkę Na przełomie września i października tego roku serwis Copernicus Marine opublikował 9. Raport o Stanie Oceanów. Tym, co od razu rzuca się w oczy w trakcie czytania dokumentu jest dobitne pokazanie, że żyjemy w systemie naczyń połączonych. Istnieje silny i niezaprzeczalny związek między trwającymi zmianami w oceanach a zmianami w ekosystemach morskich, społeczeństwie, a nawet gospodarce. W dodatku ta korelacja nie pozostawia złudzeń co do kierunku, w jakim zmierzamy. Zanieczyszczenia, wzrost temperatury, topniejące lodowce i inicjowane przez nadmierne parowanie katastrofalne deszcze. Monitorowanie tych gwałtownych zmian to już dawno za mało. Rekordy temperatur Z raportu wynika, że wszystkie baseny oceaniczne są obecnie dotknięte szybkim ociepleniem, postępującym zakwaszaniem i zanieczyszczeniem plastikiem pochodzącym z każdego kontynentu. Należy też pamiętać o wzroście poziomu mórz, co bezpośrednio zagraża obszarom przybrzeżnym. Najszybciej, bo aż o 0,41 stopnia Celsjusza na dekadę ociepla się Morze Śródziemne. Trwający nieustannie od 1984 roku satelitarny monitoring oceanów pokazał, że choć tempo ich ogrzewania się pozornie nie wydaje się drastyczne – mówimy o wzroście temperatury o około 1 stopień w całym okresie badań – jednak mimo wszystko nie mamy powodów do zadowolenia. W ubiegłym, 2024 roku, globalne temperatury oceanów osiągnęły 21°C. W dodatku fale upałów morskich nasilają się i coraz częściej występują również przy dnie morskim. W 2023 roku rekordowa fala upałów nawiedziła tropikalne rejony Atlantyku, obejmując ponad 99% regionu i utrzymując się w niektórych obszarach przez ponad 300 dni. Zjawisko to było spowodowane m.in. przez wyjątkowo słabe wiatry, które ograniczyły mieszanie wody i pozwoliły na szybkie nagrzewanie warstwy powierzchniowej oceanu, wzmocnione przez zwiększone promieniowanie słoneczne i warunki klimatyczne (m.in. anomalie w ukła…

stan-oceanow-b100b3e.jpg
width: 3000
height: 2000

Ganges wysycha w bezprecedensowym tempie. Jaka będzie przyszłość świętej rzeki?
type: item
date: 2025-09-25T10:10:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ganges
subject: indie
subject: klimat
subject: rzeka
subject: rzeki
subject: susza
description: Ganges to święta rzeka hinduizmu, od której zależne są miliony mieszkańców Indii. I zarazem temat rzeka. Duże emocje wzbudza jej ogromne zanieczyszczenie, za które odpowiadają trafiające do nurtu tysiące ton odpadów przemysłowych czy niedopalone ciała zmarłych. Największa rzeka płynąca w Indiach ma też jednak inny problem: wysycha w bezprecedensowym tempie, co przeraża lokalną ludność.
encoded: Od Gangesu zależy przetrwanie niemal 600 milionów ludzi w Indiach i krajach sąsiednich. W dolinie położonej wzdłuż 2500-kilometrowej rzeki od stanu wody uzależnione jest życie nie tylko ludzi – to najgęściej zaludnione dorzecze na świecie – ale także całej fauny i flory. Doświadcza ona obecnie najgorszego okresu suszy od 1300 lat, a naukowcy z Uniwersytetu Arizony i IIT Gandhinagar udowodnili, że przyczyną tego stanu rzeczy jest działalność człowieka. Tak źle jeszcze nie było Badania na temat Gangesu zostały opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy najpierw zrekonstruowali przepływ rzeki przez ostatnie 1300 lat. Pracy było sporo, bo na tapet wzięli okres od 700 do 2020 roku n.e. W oszacowaniu jej przebiegu pomogły im słoje starych drzew. Następnie porównali dane z udokumentowanymi historycznie suszami czy klęskami głodu w Indiach. Okazało się, że wysychanie rzeki z lat 1991–2020 jest zdecydowanie bardziej intensywne niż wszystkie dotychczasowe. Susza jest o 76% gorsza niż ta z XVI wieku, czyli do tej pory największa w historii pomiarów. Nie chodzi tylko o skalę suszy, ale także o częstość jej występowania i długość trwania. Bardziej suche okresy zdarzały się zawsze, ale nigdy jeszcze nie były tak dotkliwe. Jaki jest powód wysychania Gangesu? Wysychanie świętej rzeki zdaniem naukowców ma podłoże antropogeniczne, czyli spowodowane jest przez człowieka. Głównym powodem jest między innymi ocieplenie Oceanu Indyjskiego i zanieczyszczenie aerozolami – kropelkami cieczy z drobnymi cząstkami stałymi pochodzącymi z setek okolicznych fabryk, pojazdów czy elektrowni. Te hamują monsunowe opady deszczu, od których zależny jest region. – Ostatnie susze wykraczają poza zakres zmienności klimatu ostatniego tysiąclecia. Nasze odkrycia podkreślają pilną potrzebę głębszego zbadania interakcji między czynnikami kontrolującymi opady monsunowe w okresie letnim – ostrzegają autorzy badania. Jak zapobiec wysychaniu rzeki? Badacze apelują, by ko…

GettyImages-532933532-1fee389.jpg
width: 3857
height: 2466

Lato 2025 było najgorętszym w historii Hiszpanii. Naukowcy ostrzegają, że będzie tylko gorzej
type: item
date: 2025-09-18T08:33:59.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: hiszpania
subject: klimat
subject: lato
subject: ocieplenie klimatu
subject: rekordy
subject: upał
description: Hiszpańskie agencje meteorologiczne donoszą, że właśnie mija najgorętsze lato w historii tego kraju. 2025 rok przyniósł najwyższą średnią temperaturę w historii pomiarów, a tendencja nie jest optymistyczna. Specjaliści ostrzegają, że to dopiero początek.
encoded: AEMET – hiszpańska agencja meteorologiczna – ogłosiła we wtorek, że lato 2025 było najcieplejszym w historii pomiarów w tym kraju. Udało się nawet pobić rozgrzewający krew w żyłach rekord z roku 2022. Jeśli tendencja się utrzyma, krajowi grozi spustoszenie. Najgorętszy rok w historii pomiarów Średnia temperatura tego lata w Hiszpanii ustabilizowała się na poziomie 24,2°C, nieznacznie przebijając wynik z 2022 roku – wtedy wyniosła 24,1°C. Wygląda to na nieznaczny wzrost, ale gdy spojrzymy szerzej, sytuacja stanie się alarmująca. Warto wspomnieć, że dziewięć z dziesięciu najgorętszych lat w historii Hiszpanii (odkąd prowadzone są pomiary) przypadło na… XXI wiek. – Naprawdę zmierzamy w kierunku znacznie cieplejszych lat – powiedział na konferencji prasowej Ruben del Campo, rzecznik AEMET. Hiszpania w ogniu Szczególnie gorący okazał się sierpień. 16-dniowa fala upałów sparaliżowała kraj, wykazując średnią temperaturę wyższą o 4,6°C w porównaniu do pomiarów z poprzednich lat. Ekstremalnie suche lato skutkowało szalejącymi pożarami lasów w północnej i zachodniej Hiszpanii. Zginęły 4 osoby, a tysiące zostały zmuszone do opuszczenia domów. Pożary pochłonęły 350 000 hektarów ziemi. Instytut Carlosa III podaje, że bezpośrednio przez gorąco w samej Hiszpanii w sierpniu zginęło 1100 osób. To wzrost o niemal 50% w stosunku do 2024 roku. Iberia za gorąca dla turystów? Rzecznik AEMET zwraca uwagę, że niegdyś fale upałów zdarzały się znacznie rzadziej, a obecnie są zjawiskiem regularnym. To odstrasza turystów. Ostatnie lato w Hiszpanii bez fal upałów to wspomnienie 2014 roku. W 2025 roku 33 dni na 90 dni lata związane było z ekstremalnymi temperaturami. Co trzeci dzień gorąco było wprost nie do wytrzymania. Niestety, w innych zakątkach globu nie jest lepiej. Brytyjskie, japońskie czy południowokoreańskie agencje meteorologiczne informują, że w tych krajach lato 2025 także było najcieplejsze w historii. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczne wyniki nie pozostaną jednak długo na tabl…

GettyImages-1454697744-5b2795b.jpg
width: 5472
height: 3648

Dziura ozonowa może wywołać katastrofę na globalną skalę. Czy nadal powinniśmy się obawiać?
type: item
date: 2025-09-06T09:28:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: dziura ozonowa
subject: klimat
description: Dziura ozonowa była szeroko nagłaśnianym tematem w latach 90. XX wieku, podobnie jak zagrożenie związane z tym zjawiskiem. Obecnie nikt w zasadzie nie wspomina o spadku stężenia ozonu w stratosferze. Czy to oznacza, że warstwa ozonowa odbudowuje się? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Jak powstaje warstwa ozonowa? Ozon zanika? Tak i nie ma w tym nic dziwnego Naukowcy zaczęli bić na alarm Czy dziura ozonowa nadal istnieje? Świat zmagał się i wciąż zmaga z wieloma problemami ekologicznymi. Przez długi czas kluczowym zagrożeniem, nad którym pochylał się cały świat, był zanik warstwy ozonowej. Nic dziwnego. Postępująca degradacja naturalnej tarczy, chroniącej ziemskie organizmy przed promieniowaniem UV, byłaby katastrofą na globalną skalę, mającą dalekosiężne i niszczycielskie skutki dla życia na naszej planecie. Czy nadal powinniśmy się obawiać dziury ozonowej? Jak powstaje warstwa ozonowa? Około 2 miliardy lat temu na Ziemi pojawiły się i zaczęły rozwijać pierwsze organizmy, wykazujące zdolności do fotosyntezy. Atmosfera ziemska zaczęła wówczas zmieniać swój skład. Pojawił się w niej tlen, a wraz z nim – ozon. Ozon to nic innego, jak alotropowa odmiana tlenu, składająca się z trójatomowych cząsteczek. Największe stężenie tego gazu znajduje się na wysokości około 30 km nad Ziemią, czyli w stratosferze. Należy jednak podkreślić, że określenie „największa” wcale nie oznacza, że jest go tam zaskakująco dużo. Warstwa czystego ozonu miałaby grubość zaledwie kilku milimetrów. Niewiele, prawda? Tak, ale to wystarczy, by mogła skutecznie chronić życie na naszej planecie. Gaz ten powstaje w procesie dysocjacji tlenu cząsteczkowego. Promieniowanie ultrafioletowe o wysokiej energii uderza w obecne w stratosferze cząsteczki tlenu atmosferycznego (dwuatomowego). Energia promieniowania UV doprowadza do rozerwania wiązań w cząsteczkach, dzieląc je na wolne atomy tlenu. Te wykazują dużą reaktywność i szybko łączą się z innymi, nierozerwanymi cząsteczkami O2. W wyniku tej reakcji powstaje ozon. Jaką rolę spełnia ozon? Najwcześniejsze formy życie nie bez powodu wykształciły się w oceanie. Gdy w atmosferze nie było jeszcze ozonu, tylko woda zapewniała ochronę przed emitowanym przez Słońce zabójczym promieniowaniem. Dopiero gdy organizmy wodne zaczęły wytw…

dziura-ozonowa-d81df5a.jpg
width: 1000
height: 563

Golfsztrom traci swoją moc? To dzięki niemu Europa jest tak dobrym miejscem do życia
type: item
date: 2025-09-01T15:00:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: europa
subject: klimat
subject: ocean atlantycki
subject: prąd
subject: zmiany klimatyczne
description: Prąd Zatokowy, inaczej Golfsztrom, ma kluczowy wpływ na klimat w Europie. Przecież tak naprawdę Barcelona leży na tej samej szerokości geograficznej co Chicago, a Vancouver bardziej na południu niż Warszawa. Holenderscy naukowcy ostrzegają, że nasz oceaniczny zbawca może zacząć wytracać swoją moc. Co to oznacza dla Starego Kontynentu?
encoded: Ciepło przenoszone przez Golfsztrom (Prąd Zatokowy) ma ogromny wpływ na mieszkańców wielu kontynentów. Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie alarmują, że w wyniku zmian klimatycznych może on rozpocząć proces nieodwracalnego osłabienia już w 2060 roku. Czym jest Golfsztrom? Golfsztrom to wyjątkowy prąd morski występujący na północnym Atlantyku. Przenosi on ciepłą wodę pomiędzy półkulami naszej planety: z Zatoki Meksykańskiej w kierunku Islandii, Wielkiej Brytanii i kontynentalnej Europy. Prąd Zatokowy wziął swoją nazwę od Zatoki Meksykańskiej, w której sąsiedztwie się formuje. Sprawia on, że zimą w Europie jest cieplej niż na innych kontynentach o podobnej szerokości geograficznej. Nie wszyscy wiedzą bowiem, że Nowy Jork ma podobne współrzędne, co… Rzym. AMOC, czyli od czego zależy klimat Europy Atlantic Meridional Overturning Circulation (Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna), której jednym najważniejszym elementów jest Golfsztrom, działa jak taśmociąg, który transferuje ciepło z jednej półkuli na drugą. Gdy przerwiemy tę cyrkulację, grożą nam nie tylko dużo chłodniejsze zimy i szalejące burze, ale przede wszystkim – według reportów naukowców – spadek plonów nawet o jedną trzecią w Europie czy dalszy wzrost temperatury na całej półkuli południowej. Załamanie Prądu Zatokowego mogłoby oznaczać obniżenie temperatury na Starym Kontynencie o nawet 10–15 stopni Celsjusza. Czy Golfsztrom słabnie? – Nasze modele pokazują, że przy umiarkowanej emisji CO2 załamanie AMOC może zacząć się ok. 2063 roku, a przy wysokiej nawet już w 2055 – ostrzega kierujący badaniami Rene van Westen. To dużo wcześniej, niż zakładały wcześniejsze analizy. Czy można jakos zatrzymać te zmiany? Najlepszym sposobem na przeciwdziałanie załamaniu Prądu Zatokowego jest szeroko zakrojone podejście do łagodzenia zmian klimatu. Oznaczałoby to ograniczenie emisji czy ochronę i odbudowę lasów, które pełniłyby funkcję pochłaniaczy dwutlenku węgla. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie napływu słodkiej wod…

GettyImages-1487001908-8173024.jpg
width: 5800
height: 3860

Rekordowo niski stan Wisły. Hydrolog wskazuje często pomijaną przyczynę
type: item
date: 2025-08-28T12:58:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: rzeki
subject: susza
subject: wisła
subject: woda
description: Niski stan Wisły niepokoi nie tylko warszawskich spacerowiczów, ale mieszkańców całej Polski. W wielu rzekach poziomy wody spadły do absolutnego minimum. Hydrolog Piotr Bednarek tłumaczy powody tego stanu i wyjaśnia, czy grozi nam pustynnienie.
encoded: W poniedziałek na stacji pomiarowej Warszawa-Bulwary stan Wisły spadł do 9 cm. To niechlubny rekord w historii pomiarów. Niski stan rzek obserwuje się nie tylko na Mazowszu, ale i w całej Polsce. Przyczyną może być działalność człowieka – i to bardziej bezpośrednią, niż by się wydawało. Przyczyna niskiego stanu wody w Wiśle – Powodem tak niskiego stanu wody jest przede wszystkim szybko postępująca erozja wgłębna, czyli pogłębianie się koryta Wisły – przekazał PAP Piotr Bednarek, hydrolog i doktorant w Zakładzie Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, a także prezes fundacji Wolne Rzeki. Erozji winna jest głównie postępująca regulacja rzek i funkcjonowanie kopalni piasku. Powyżej Warszawy działają takie dwie i zatrzymują one materiał niesiony przez rzekę. Za sytuację na Wiśle odpowiedzialna jest także susza. Przyczyniły się do niej nierównomierne rozłożone opady. Chociaż deszczu było całkiem dużo, to większość wody spadła latem – przez to wyparowała, zanim zdążyła zasilić rzeki. Do prawidłowego funkcjonowania rzek konieczne są obfite opady śniegu zimą, które stają się rzadkością. Czym grozi brak wody w rzekach? Na niskim stanie Wisły cierpi w szczególności elektrociepłownia Siekierki – jest ona odpowiedzialna za ogrzanie 55 procent budynków w stolicy. Kompleks wykorzystuje wodę czerpaną z Wisły do chłodzenia swoich urządzeń. Przez jej brak pojawiają się problemy z funkcjonowaniem instalacji grzewczych. To tylko wierzchołek góry lodowej: takich placówek jest w Polsce o wiele więcej. Niski stan rzek to więc nie tylko problem z punktu widzenia ekosystemu, ale także związanej wodą infrastruktury. Jak zapobiegać wysychaniu rzek? – Do prostych i tanich rozwiązań, które powinny zostać wdrożone „na wczoraj”, należy przede wszystkim zaprzestanie regulacji i pogłębiania rzek – mówi Piotr Bednarek. Według hydrologa wspierające rzeki renaturyzacje mogłyby obejmować np. zasypywanie rowów melioracyjnych, których w Polsce jest kilkukrotnie więcej niż samych rz…

GettyImages-2222759399-7a127ff.jpg
width: 3992
height: 2992

Nadmierna turystyka na Antarktydzie? Według raportu cierpią na tym lodowce
type: item
date: 2025-08-27T08:02:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: turystyka
subject: wycieczki
description: Antarktyda uważana jest za jeden z ostatnich nietkniętych obszarów dzikiej przyrody. Chociaż zmiany klimatu powodowane przez człowieka odciskają na niej piętro, to do worka naszych grzechów musimy dorzucić coś jeszcze. Rozkwit turystyki i rozwój ośrodków badawczych przyczyniają się do niespotykanego wcześniej wzrostu poziomu zanieczyszczeń na tym niezwykłym kontynencie.
encoded: Badacze z Niemiec, Holandii i Chile wykonali tytaniczną pracę: poświęcili 4 lata na przemierzenie 2 tys. km Antarktydy. Wszystko po to, by oszacować poziom aktualnych zanieczyszczeń. Zebrane wyniki okazały się alarmujące. Antarktyda już nie tak dziewicza Naukowcy opublikowali swój raport w czasopiśmie „Nature Sustainability”. Sprawdzili oni, że na terenach, na których coraz częściej przebywają ludzie, stężenie toksycznych metali (np. ołowiu, miedzy czy niklu) jest 10 razy wyższe niż 40 lat temu. Ma to związek z tym, że jeszcze w latach 90. na Antarktydzie spotkać można było około 8 tys. osób rocznie. W 2024 roku było to już niemal 125 tys. Nawet ostrożne prognozy zakładają, że do 2034 roku liczba turystów może wynieść nawet 450 tys. rocznie. Ludzie niszczą Biegun Południowy W raporcie możemy przeczytać, że rosnąca obecność ludzi na Antarktydzie budzi niepokój w kontekście zanieczyszczeń powstałych przy spalaniu paliw statków, samolotów czy samochodów. Najbardziej alarmującym zjawiskiem jest jednak sadza. Jak sama nazwa wskazuje osadza się ona na śniegu, a ten staje się przez nią ciemniejszy. Odbija przez to mniej światła, a w efekcie śnieg szybciej ulega topnieniu. Turyści na Antarktydzie Tylko w ostatnim roku 55 biur turystycznych zorganizowało 570 wycieczek na Antarktydę. Podróżowało z nimi ponad 118 tys. osób, z których 80 tys. zeszło na ląd. Niedawno zimny kontynent odwiedził nawet polski stand-uper, Piotr Szumowski, by dać tam pierwszy w historii komediowy występ. Naukowcy przestrzegają jednak, że turyści są dewastującą siłą. Nie tylko roznoszą zanieczyszczenia, ale także płoszą zwierzęta Antarktydy czy depczą delikatne rośliny. Szczególnie groźna może być wizja przywiezienia z innego kontynentu inwazyjnych gatunków zwierząt czy chorób. Szacuje się, że jeden turysta na Antarktydzie generuje 5,44 ton CO2. Według autorów raportu może być to ekwiwalent przyspieszenia topnienia nawet 100 ton śniegu. Być może warto więc opanować turystyczne zapędy i pozostawić Biegu…

GettyImages-597272245-2212dc0.jpg
width: 5472
height: 3648

Taki mamy klimat. Co kryje się za pojęciem zmiany klimatu i czy naprawdę jest się czego bać?
type: item
date: 2025-08-17T12:31:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Klimat to charakterystyczny dla danego obszaru, wieloletni przebieg stanów pogodowych. Kształtują go promieniowanie słoneczne, obieg wody, cyrkulacje atmosfery i czynniki geograficzne. Natomiast pogoda to aktualny stan atmosfery. Zmiany klimatu są niepodważalnym faktem naukowym, kształtującym historię życia na Ziemi od zarania dziejów, po dziś.
encoded: Spis treści: System naczyń połączonych Cykl węglowy Skutki rewolucji przemysłowej Uchodźcy klimatyczni System klimatyczny Ziemi jest jak organizm: aby funkcjonować, opiera się na wielu powiązanych ze sobą i współpracujących elementach. Wszystko zaczyna się od energii słonecznej. Lód odbija promienie słoneczne, jeszcze bardziej ochładzając bieguny. Różnica temperatur powoduje ruch oceanów i atmosfery, które wspólnie rozprowadzają ciepło po całej planecie. System naczyń połączonych Przemieszczanie się ciepła przez atmosferę i oceany powoduje powstawanie klimatu i pogody. W wielkim uproszczeniu wygląda to następująco: kriosfera (śnieg i lód): chłodzi Ziemię, odbijając promienie słoneczne i ograniczając ilość ciepła pochłanianego przez powierzchnię planety; atmosfera (powietrze): zatrzymuje i transportuje ciepło oraz parę wodną; litosfera (stała powierzchnia Ziemi): pochłania energię słoneczną, emituje ciepło i magazynuje węgiel. Kontynenty i ukształtowanie terenu pomagają kierować prądami oceanicznymi i wiatrowymi; biosfera (organizmy żywe): pobierają węgiel i wymieniają go z atmosferą i oceanem; hydrosfera (woda): ocean pochłania ciepło i węgiel, transportuje je po całej planecie i w naturalny sposób kontroluje poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Atmosfera reguluje temperaturę Ziemi poprzez gazy cieplarniane zatrzymujące ciepło, głównie dwutlenek węgla (CO2). Jednak ocean ma również kluczowe znaczenie dla klimatu. Działa on jak regulator, pochłaniając lub uwalniając węgiel i ciepło w odpowiedzi na zmiany w atmosferze. Ocean zawiera 50 razy więcej dwutlenku węgla i 1000 razy więcej ciepła niż atmosfera. Ale nie jest w stanie pochłonąć wszystkiego. W związku z tym, że doszło do zachwiania tzw. cyklu węglowego, pochłonięcie nadmiaru CO2 z dzisiejszej atmosfery zajęłoby oceanowi tysiące lat. Cykl węglowy Węgiel nieustannie przemieszcza się między oceanem, atmosferą, biosferą i innymi elementami systemu klimatycznego. Naturalna wymiana węgla między tymi elementami reguluj…

zmiany-klimatu-f3d2256.jpg
width: 1000
height: 565

Same drzewa nie wystarczą – tylko lasy pełne zwierząt pochłaniają CO2. Pojawiły się nowe badania
type: item
date: 2025-08-06T13:41:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: lasy
subject: lasy deszczowe
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Za pochłanianie CO2 odpowiedzialne nie są wyłącznie drzewa. Badacze udowodnili, że bez zamieszkujących je zwierząt ich wydajność znacząco spada: nawet dwukrotnie. Jak to działa, skoro same zwierzęta nie magazynują dwutlenku węgla?
encoded: Spis treści: Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Jak las radzi sobie bez zwierząt? Czy lasy tropikalne oczyszczają powietrze? Mówi się, że lasy tropikalne to zielone płuca całej Ziemi. Chociaż jest to prawda, to postępująca wycinka sprawia, że coraz gorzej radzą sobie one z oczyszczaniem atmosfery i niwelowaniem naszych cywilizacyjnych „grzeszków”. Niemniej jednak to wciąż niezwykłe tereny, które pomagają dbać o atmosferę. Okazuje się jednak, że kluczowe są nie same drzewa a… żyjące wśród nich zwierzęta. Bioróżnorodność na ratunek atmosfery Evan Fricke i jego współpracownicy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) przeanalizowali ponad 3000 działek mieszczących się w lasach tropikalnych, w których odrastające drzewa i podział terenu w różnym stopniu zakłócały swobodne przemieszczanie się zwierząt – szczególnie małp, ptaków czy gryzoni. Swoje badania upublicznili w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Oszacowali oni skalę tych zakłóceń i wzięli pod uwagę stopień fragmentaryzacji lasu czy różnorodność zwierząt. Naukowcy przypuszczali, że niektóre gatunki pomagają zachować bioróżnorodność terenu, czyli po prostu rozsiewać po nim w naturalny sposób nasiona drzew. Okazało się, że to głównie dzięki ich pracy ekosystem kształtuje się w sposób, który pozwala pochłaniać więcej CO2. Jak las radzi sobie bez zwierząt? Wyniki były jasne: zakłócenia w swobodnym przemieszczaniu się zwierząt czy ich różnorodności (np. powodowane przez okoliczną wycinkę lasów deszczowych) zmniejszały ilość dwutlenku węgla, którą tereny mogły zgromadzić, nawet o połowę. Z badań wynikało więc, że brak wsparcia dla zwierząt miał nawet bardziej negatywny wpływ na absorpcję CO2 niż pożary czy wypas bydła. Ważną informacją okazało się również to, że naturalnie rozwijające się lasy, w których zwierzęta mogą swobodnie się przemieszczać, gromadzą dwutlenek węgla znacznie szybciej niż specjalnie nasadzane, monokulturowe plantacje drzew. – Zadbanie o potrzeby zwierząt …

GettyImages-614928296-7a47496.jpg
width: 6746
height: 4502

Fala upałów nie musi być koszmarem. Naukowcy mają prosty sposób na ochłodę
type: item
date: 2025-08-04T08:47:10.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: energia
subject: energia odnawialna
subject: energia słoneczna
subject: klimat
subject: lato
subject: słońce
subject: Społeczeństwo
description: Nie potrzebujesz klimatyzacji, by przetrwać falę upałów. Wystarczy wykorzystać dwa przedmioty, które masz w domu. To odkrycie może uratować niejeden letni dzień.
encoded: W tym artykule: Jak schłodzić się za darmo? Wysłać ciepło przez „atmosferyczne okno” w kosmos Sposób na upały: zrób to sam Chłodzić się można na różne sposoby, ale z praw termodynamiki wynika jedno zasadnicze ograniczenie. Ciepło może płynąć tylko w jednym kierunku – od obiektu cieplejszego do chłodnego. Jeśli chcemy ten proces zatrzymać lub odwrócić, potrzebna jest energia. Dlatego też prąd pobierają lodówki i klimatyzatory. Te ostatnie zużywają go całkiem sporo, bo bezustannie muszą walczyć z napływem ciepła do pomieszczenia. Kierując do niego strumień zimnego powietrza, nadmiar ciepła oddają na zewnątrz. Te dwie rzeczy – zużycie energii i oddawanie ciepła do otoczenia – powinny nas martwić. W miarę tego, jak letnie dni coraz częściej bywają upalne, ludzkość zużywa coraz więcej energii na chłodzenie. Dodatkowo, włączone klimatyzatory sprawiają, że w miastach jest jeszcze goręcej. Na szczęście jest na to sposób. Jak schłodzić się za darmo? Wysłać ciepło przez „atmosferyczne okno” w kosmos Ciepłe obiekty emitują część energii (zwanej cieplną) w postaci promieniowania podczerwonego. Większość tego ciepła zatrzymuje atmosfera (głównie cząsteczki pary wodnej). Przepuszcza ona jednak pewien wąski zakres tego promieniowania w kosmos. Zjawisko to nazywa się czasem „oknem atmosferycznym”. W kosmicznej przestrzeni panuje taki chłód, że jest bardzo dobrym odbiornikiem ciepła. Problem polega na tym, by szeroki zakres promieniowania podczerwonego, emitowanego na przykład przez nagrzany budynek, przetworzyć na ten wąski zakres, który ucieknie w kosmiczną przestrzeń. Gdyby materiał o takiej właściwości zastosować na ścianach i dachach budynków, w nocy mogłyby być chłodniejsze o kilkanaście stopni. W dzień długo pozostawałyby zaś chłodne. To tak zwane chłodzenie radiacyjne. Nazwa podkreśla, że chłodzenie następuje przez radiację, czyli wypromieniowywanie ciepła. Słynna teoria Hawkinga o czarnych dziurach potwierdzona Jedno z najsłynniejszych twierdzeń Stephena Hawkinga zostało wł…

sposob-na-upaly-a96bc5b.jpg
width: 6960
height: 4640

Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
type: item
date: 2025-07-28T05:59:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: klimat
subject: pustynie
description: Pustynie lodowe to miejsca, gdzie srogi klimat jest skrajnie nieprzyjazny człowiekowi. Temperatury osiągają tam tak niską wartość, że nie sposób zmierzyć ich tradycyjnym termometrem rtęciowym. Roślinność praktycznie tam nie występuje, a uboga fauna ogranicza się tylko do nielicznych gatunków drapieżników. Gdzie występują pustynie lodowe? Jak wygląda życie na tych obszarach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Lodowe piekło na Ziemi Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Są miejsca na Ziemi, gdzie temperatura nigdy nie osiąga dodatnich wartości, a w zasięgu wzroku znajduje się tylko wszechobecna pokrywa lodowa. Gdzie siła wiatru wykracza poza górną wartość skali Beauforta, a skąpe opady mają wyłącznie postać śniegu. Gdzie jedynymi ludźmi są naukowcy, badający te skrajnie nieprzyjazne miejsca. To właśnie pustynie lodowe. Lodowe piekło na Ziemi Mówiąc o pustyni lodowej, na myśli trzeba mieć unikatową formę biomu pustynnego, która kształtuje się w strefie podbiegunowej, w warunkach ekstremalnego klimatu polarnego. To obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, pokryty lądolodem o grubości nawet kilku kilometrów. Pustynie lodowe swoim zasięgiem obejmują dwa obszary ziemskie: Arktykę i Antarktydę. Pustynia lodowa Arktyki Na półkuli północnej obszar pustyni lodowej rozciąga się na najbardziej wysuniętych na północ częściach Kanady, Stanów Zjednoczonych, Grenlandii, Islandii, Finlandii, Szwecji, Rosji i Norwegii. Obejmuje także pokryty lodem Ocean Arktyczny. Powszechnie występuje tam wieczna zmarzlina (obszar, którego temperatura utrzymuje się poniżej 0 stopni Celsjusza przez co najmniej dwa lata), a sezonowo pojawia się także pokrywa śnieżna. Pustynia lodowa Antarktydy Na półkuli południowej, ekstremalnie niegościnna pustynia lodowa pokrywa prawie cały obszar Antarktydy i część pokrytego lodem Oceanu Południowego. Pokrywa lodowa zajmuje około 98% powierzchni kontynentu. W najgrubszym punkcie osiąga około 4,9 km grubości. Tamtejsze ekosystemy lądowe są znacznie mniej zróżnicowane niż występujące na półkuli północnej. Wynika to z faktu, że w przeciwieństwie do Arktyki, Antarktyda rozciąga się niemal koncentrycznie wokół bieguna południowego i nie ma geograficznego połączenia lądowego z żadnym kontynentem. Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Klimat pustyń lodowych należy do na…

pustynie-lodowe-80618de.jpg
width: 1000
height: 563

Susza hydrologiczna w Polsce: niski stan rzek, zanik jezior. Ekolodzy biją na alarm
type: item
date: 2025-07-09T05:58:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: polska
subject: rzeki
subject: susza
subject: zmiany klimatyczne
description: Na warszawskim odcinku Wisły zanotowano rekordowo niski poziom wody. Stan rzeki Narwi osiągnął za to głębokość zera wodowskazowego. Wody brakuje również m.in. w Warcie, Noteci i Pilicy. Susza hydrologiczna trawi polskie cieki, a stacje badawcze biją kolejne niechlubne rekordy pomiarowe.
encoded: Spis treści: Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Szkodliwa działalność człowieka Jakie są ekologiczne skutki suszy hydrologicznej w Polsce? Efekty suszy klimatycznej dostrzec można w kolejnych medialnych komunikatach. W ostatnim czasie doszło chociażby do pożaru połaci terenu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Wzrost temperatury dotyka również rolników, których plony są obecnie dramatycznie zagrożone. Warto jednak pamiętać, że wszystkie te zdarzenia – wraz z obniżeniem stanu wód w polskich zbiornikach – nie są jedynie konsekwencją działania natury. Człowiek w niektórych momentach jest w stanie przeciwdziałać suszy, hamując jej destrukcyjny charakter. Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Susza to przede wszystkim skutek wzrostu temperatur powietrza. Od 2014 roku średnia temperatura wzrosła o prawie jeden stopień Celsjusza. W porównaniu z ubiegłym stuleciem wzrost ten wynosi już około dwóch stopni. Wyższe temperatury powodują zwiększenie potencjalnego parowania wody, co prowadzi do utraty zasobów z lustra rzeki, roślin przybrzeżnych i terenów wilgotnych. Opady, mimo że przez wiele lat pozostają na podobnym poziomie, nie są w stanie uzupełniać parujących zasobów wodnych. Główna przyczyna to zmiana charakteru letnich deszczy, które stały się gwałtowne i krótkotrwałe. Choć suma opadów rocznych pozostaje niezmieniona, ich chwilowość i nieregularność nie sprzyja systematycznemu odbudowywaniu poziomu wód. W wielu przypadkach dochodzi wręcz do efektu odwrotnego – intensywnych, krótkich ulew powodujących lokalne zalania. Oprócz opadów deszczu, rzeka tracą kolejne źródło zasilania w wodę – topniejącą pokrywę śnieżną. Wraz z ociepleniem polskich zim, pokrywa śnieżna utrzymuje się zdecydowanie krócej lub w niektórych miejscach w ogóle nie występuje. Taka sytuacja prowadzi do zbyt wczesnego zasilania rzek wodą roztopową. Spływ do ujścia następuje jeszcze przed rozpoczęciem lata, pozbywając się zasobów koniecznych do przetrwania upalnej pory roku. Pokr…

Susza-hydrologiczna-3fb0071.jpg
width: 1000
height: 666

Deszcz nawalny, ulewny, silny, oberwanie chmury, nawałnica – czym się różnią?
type: item
date: 2025-07-08T10:45:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: meteorologia
subject: opady
subject: pogoda
description: Deszcz nawalny to zjawisko, które coraz częściej pojawia się w ostrzeżeniach RCB. Warto wiedzieć, czym różni się od ulewy, silnych opadów czy klasycznego oberwania chmury – te różnice są istotne dla naszego bezpieczeństwa.
encoded: Spis treści Deszcz nawalny i oberwanie chmury – co naprawdę oznaczają? Deszcz ulewny a deszcz silny Nawałnica – kiedy deszcz łączy siły z wiatrem Określenia na zjawiska pogodowe bywają mocno pomieszane. Od fachowych terminów meteorologicznych po potoczne, nierzadko z długą tradycją. Meteorologia definiuje je jednak dość ściśle, choćby dlatego, żeby precyzyjnie formułować ostrzeżenia. Przyjrzyjmy się zjawisku, które w najbliższych dniach dotknie większości z nas – opadom deszczu nawalnego. Deszcz nawalny i oberwanie chmury – co naprawdę oznaczają? Alert Rządowego Centrum Bezpieczeństwa ostrzega przed „opadami nawalnymi”, związanymi z nadciągającym nad Polskę niżem genueńskim. To bardzo konkretny rodzaj deszczu: opady przekraczające 20 mm. Wysokość opadu, którą wyraża się w milimetrach, oznacza grubość warstwy wody, jaka utworzyłaby się na powierzchni ziemi o polu 1 metra kwadratowego, gdyby woda pochodząca z opadu nie spływała, nie wsiąkała i nie parowała. Innymi słowy, deszcz nawalny to opad co najmniej 20 mililitrów wody na metr kwadratowy. Może to być jednak dużo więcej – nawet 100 mm. Opady nawalne są nie tylko obfite, ale także nagłe i krótkie. Tak szybki przybór wody częściej niż przy innych rodzajach opadów powoduje zalania, podtopienia, obsunięcia ziemi, a nawet powodzie błyskawiczne. To rodzaj deszczu występujący w Polsce (i najczęściej w strefie umiarkowanej) głównie latem. Trwa od kilku do kilkudziesięciu minut i jest trudny do precyzyjnego przewidzenia. Prognozy podają tylko jego prawdopodobieństwo. Podczas deszczu nawalnego ulice zamieniają się w potoki, studzienki nie nadążają z odbiorem wody, najbliższe potoki i cieki wodne gwałtownie się podnoszą, miejskie nieczystości zostają spłukane i trafiają do rzek. Deszcze nawalne padają z chmur burzowych typu cumulonibus i są często powiązane z burzami i towarzyszącymi im wiatrami. Potoczna i trafna nazwa na taki deszcz to „oberwanie chmury”. Jeśli wystąpi – raczej nie ma innego wyjścia niż schronienie się pod…

AdobeStock319017111-7697648.jpeg
width: 5472
height: 3648

Jak rośliny rosną w upały? Odkryto ich ukryty „termostat”
type: item
date: 2025-07-02T11:52:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: klimat
subject: rośliny
subject: upał
description: Rośliny posiadają własny system wykrywania temperatury. Dotychczas sądzono, że opiera się on na wyspecjalizowanych białkach i działa głównie po zapadnięciu zmroku. Nowe badania odkrywają jednak drugi, nieznany wcześniej roślinny „termostat” oparty na cukrach.
encoded: Spis treści: Jak działa system kontroli temperatury w roślinach? Rośliny mają dwa „termostaty”: białka i cukry Wielopoziomowy roślinny system rozpoznawania temperatury Rośliny posiadają nieznany wcześniej mechanizm reagowania na temperaturę. Naukowcy odkryli, że w ciągu dnia to cukry, a nie białka, przejmują rolę „termostatu”, wspierając wzrost i adaptację do panujących warunków. Jak działa system kontroli temperatury w roślinach? Dotychczas uważano, że rośliny wykrywają temperaturę głównie nocą, za pomocą wyspecjalizowanych białek takich jak fitochrom B i ELF3. Nowe badania kierowane przez Meng Chena z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Riverside (USA), opublikowane właśnie w „Nature Communications”, przynoszą nowe odkrycie. Wykazano, że rośliny posiadają więcej niż jeden system wykrywania ciepła, a cukier (produkt fotosyntezy) odgrywa kluczową rolę w reagowaniu na temperaturę w dzień, szczególnie podczas silnego nasłonecznienia. Naukowcy badali siewki rzodkiewnika (Arabidopsis) – gatunku często stosowanego jako tzw. organizm modelowy w laboratoriach, ze względu na niewielkie rozmiary, odporność i krótki cykl rozwojowy. Obserwowano wzrost roślinek w temperaturach od 12 do 27 ° C , w różnych warunkach świetlnych. Mierzono wydłużanie się hypokotyla, czyli pierwszego fragmentu łodygi, jaki wychyla się z kiełkującego nasienia. Hypokotyl wydłuża się pod wpływem ciepła. Rośliny mają dwa „termostaty”: białka i cukry Okazało się, że fitochrom B działa jako czujnik temperatury tylko przy niskim natężeniu światła. W silnym świetle jego funkcja termiczna zanikała, mimo to rośliny nadal rosły pod wpływem ciepła. To sugerowało istnienie jeszcze jednego, ukrytego mechanizmu. Naukowcy część siewek pozbawili fitochromu B. Rośliny bez niego reagowały na ciepło tylko w obecności światła, czyli wtedy, gdy zachodziła fotosynteza. Bez niej po prostu nie rosły, nawet w cieple. Jednak po dodaniu cukru do podłoża wzrost się pojawił. To oznaczało, że cukier pełni nie tylko rolę źródła energii…

AdobeStock931628821-23de79f.jpeg
width: 5760
height: 3840