Zaskakujące znalezisko u wybrzeży Egiptu. Czy to trop prowadzący do grobowca Kleopatry?
Zatopiony port odkryty przez badaczkę Kathleen Martínez może zmienić bieg historii. Oto, co znaleziono w pobliżu świątyni Taposiris Magna.
Spis treści: Zatopiony port sprzed 2000 lat Artefakty, tunele i ślady przeszłości Niezwykła postać Kleopatry Poszukiwania grobowca i odkrycia w świątyni Ostatni etap poszukiwań: pod wodą Podczas poszukiwań zaginionego grobowca egipskiej królowej badaczka National Geographic Kathleen Martínez odkryła zatopiony krajobraz w pobliżu ruin Taposiris Magna. Przez dwie dekady Kathleen Martínez, outsiderka w świecie archeologii, szuka grobowca królowej Kleopatry w ukrytych, podziemnych miejscach, które inni odrzucali. Wielu archeologów sądzi, że Kleopatra — ostatnia faraonka Egiptu i władczyni z dynastii Ptolemeuszy — zmarła i została pochowana w pobliżu pałacu królewskiego w Aleksandrii, gdzie się urodziła i rządziła. Martínez, prawniczka karnistka, która została archeolożką i pochodzi z Dominikany, bada przeszłość Kleopatry jak miejsce zbrodni do rozszyfrowania. Jej poszukiwania doprowadziły ją do Taposiris Magna, niedocenionej świątyni około 48 km na zachód od Aleksandrii, w nadmorskim mieście Burg al-Arab. Zatopiony port sprzed 2000 lat Teraz, kilka kilometrów od brzegu w rejonie Taposiris Magna, jej zespół odkrył to, co Martínez uważa za kluczową wskazówkę w liczącej 2000 lat zagadce: zatopiony port na dnie Morza Śródziemnego. Odkrycie ogłosiło w czwartek Egipskie Ministerstwo Turystyki i Prac Archeologicznych. Wskazuje ono, że Taposiris Magna było nie tylko ważnym ośrodkiem religijnym, lecz także znacznie większym niż dotąd sądzono węzłem handlu morskiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-19-133437-Exclusive-Ancient-port-from-Cleopatras-time-found-underwater-in-Egypt--Nation-bc134eb.png" width="1209" height="807" alt="Kathleen Martinez, a Dominican lawyer and archaeologist has been searching for Cleopatra's tomb since 2005. The Taposiris Magna area is where she made the most recent discovery." title="Kathleen Martinez, a Dominican lawyer and archaeologist has been searching for Cleopatra's tomb since 2005. The Taposiris Magna area is where she made the most recent discovery." /> — To czyni świątynię naprawdę ważną — mówi Martínez. — Spełniała wszystkie warunki, by Kleopatra mogła wybrać ją na miejsce wspólnego pochówku z Markiem Antoniuszem, rzymskim politykiem, którego kochała i u boku którego walczyła. Artefakty, tunele i ślady przeszłości W 2022 roku Martínez oraz jej egipsko-dominikański zespół ogłosili odkrycie na ruinach Taposiris Magna całego zespołu artefaktów i struktur z czasów Kleopatry. Znaleźli też tunel o długości ok. 1,31 km, biegnący prosto w stronę morza. Tunel zalegał około 12 m pod ziemią. Był częściowo zalany wodą morską. W środku natrafiono na ceramiczne dzbany i naczynia z epoki Ptolemeuszy. Razem z najnowszym odkryciem na morzu sugeruje to — mówi Martínez — że „port działał w czasach Kleopatry, a nawet wcześniej, u początku dynastii”. Aby zbadać to nieoczekiwane przecięcie lądu i morza, Martínez poprosiła o pomoc archeologa morskiego i badacza National Geographic at Large Boba Ballarda, słynnego odkrywcę wraku „Titanica”. Podczas głębinowych prac trafili na duże, niewątpliwie wykonane ręką człowieka konstrukcje, w tym mocno wypolerowaną posadzkę. — To jeden z tych momentów, kiedy człowiek czuje, że naprawdę żyje — powiedziała Martínez, unosząc się na tratwie na morzu, w scenie uchwyconej do nadchodzącego specjalnego filmu dokumentalnego „Cleopatra’s Final Secret”, którego premiera odbędzie się 25 września na kanale National Geographic. — Nurkowie są na dole — odkryli port! — przekazała Ballardowi przez telefon. — Przez 2 000 lat nikt tam nie był — powiedziała później zespołowi na lądzie. — Jesteśmy pierwsi. Niezwykła postać Kleopatry Kleopatra VII urodziła się w 69 r. p.n.e. Na tron wstąpiła jako osiemnastolatka. Była ostatnią władczynią okresu ptolemejskiego, najdłużej panującej dynastii w starożytnym Egipcie, która objęła władzę w 305 r. p.n.e. po podboju Egiptu przez Aleksandra Wielkiego. Martínez podkreśla, że była to niezwykła kobieta, która potrafiła budzić lęk w potężnych mężczyznach. Rzymianie oczerniali Kleopatrę, zwłaszcza za jej związek z Juliuszem Cezarem. — Portretowali ją jako niebezpieczną, egzotyczną kusicielkę, która odciąga szanowanych rzymskich mężów stanu od obowiązków wobec Republiki — mówi Sara E. Cole, kustoszka sztuki starożytnej w J. Paul Getty Museum, niezwiązana z zespołem badającym Taposiris Magna. — Zachodni historycy i artyści chętnie podjęli tę narrację i ją wzmocnili. Dla Martínez życie Kleopatry to lekcja nieugiętego łamania ról przypisanych jej epoce. — Była filozofką. Była lekarką. Była chemiczką. Była specjalistką od kosmetologii. Po zabójstwie Cezara królowa przez jedenaście lat miała namiętny, a zarazem politycznie naładowany związek z jednym z jego generałów i potencjalnych następców, Markiem Antoniuszem. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-19-133711-Exclusive-Ancient-port-from-Cleopatras-time-found-underwater-in-Egypt--Nation-dad6107.png" width="1183" height="804" alt="Kleopatra na lewej stronie ściany w świątyni w Denderze — jedno z nielicznych przedstawień, które nosi jej imię. Ukazana jest w roli faraona, składającej ofiary bogom. Towarzysząca jej postać syna z Juliuszem Cezarem miała propagandowo wzmocnić jego pozycję jako następcy. Został jednak pojmany i stracony krótko po śmierci królowej." title="Kleopatra na lewej stronie ściany w świątyni w Denderze — jedno z nielicznych przedstawień, które nosi jej imię. Ukazana jest w roli faraona, składającej ofiary bogom. Towarzysząca jej postać syna z Juliuszem Cezarem miała propagandowo wzmocnić jego pozycję jako następcy. Został jednak pojmany i stracony krótko po śmierci królowej." /> Poszukiwania grobowca i odkrycia w świątyni Plutarch pisał, że Antoniusz i Kleopatra zostali pochowani razem w jej mauzoleum w Aleksandrii. Nigdy jednak nie znaleziono tam dowodów na istnienie grobowca. Miasto w 365 r. n.e. nawiedziły silne trzęsienie ziemi i tsunami. Dziś znaczna część historycznej dzielnicy królewskiej spoczywa ok. 6 m pod wodą. W dążeniu do odkrycia grobowca Martínez wzięła też pod uwagę opór Kleopatry wobec Oktawiana. Jej zdaniem królowa, zamiast poddać się Rzymowi, obmyśliła plan zniknięcia. Ukryła swoje ciało wraz z ciałem Antoniusza w miejscu, którego Rzymianie nawet nie braliby pod uwagę. — Musiała wybrać lokalizację, w której mogłaby czuć się bezpiecznie w swoim życiu pozagrobowym u boku Marka Antoniusza — mówi Martínez. Przeanalizowała wszystkie możliwe świątynie, do których królowa mogła dotrzeć z Aleksandrii w ciągu jednego dnia. Ostatecznie zawęziła poszukiwania do Taposiris Magna i w październiku 2005 r. jej zespół rozpoczął tam prace. Ekspedycja przyniosła serię niezwykłych odkryć. Zespół Martínez wydobył m.in. płytę fundacyjną z inskrypcją w języku greckim i hieroglifami, wskazującą, że świątynia została poświęcona bogini Izydzie. To ważny trop, bo wielu uważało Kleopatrę za wcielenie Izydy. Dla Martínez naturalne jest, że królowa chciałaby spocząć w świątyni Izydy — bogini, z którą głęboko się utożsamiała. Ostatni etap poszukiwań: pod wodą Na terenie świątyni, we współpracy z Universidad Nacional Pedro Henríquez Ureña w Santo Domingo, zespół odkrył setki ludzkich szczątków, w tym mumie niegdyś pokryte złotą folią, a także ceramikę i ponad 300 monet, z których część nosi wizerunek Kleopatry. Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności poinformowało w grudniu, że ceramika datowana jest na okres panowania Kleopatry, 51–30 r. p.n.e. — Do tej pory znaleźliśmy ponad 2 600 obiektów w miejscu, gdzie wszyscy sądzili, że nie ma nic — mówi Martínez. — Zmieniliśmy historię tego obszaru, mimo że nie odkryliśmy grobowca Kleopatry. Udowodniłam, że wszyscy ci profesorowie się mylili. — Niezależnie jednak od tego, czy Taposiris Magna ma związek z pochówkiem Kleopatry — zauważa Cole — Martínez i jej zespół najwyraźniej dokonują tam ważnych odkryć, które mogą poszerzyć naszą wiedzę o okresie ptolemejskim w Egipcie i o samym kompleksie świątynnym. Martínez uważa, że ciało Kleopatry przetransportowano do Taposiris Magna i być może niesiono przez tunel, zanim je pochowano — ukryte i poza zasięgiem Rzymian. Na przestrzeni stuleci egipskie wybrzeże nawiedziły co najmniej 23 trzęsienia ziemi (320–1303 r. n.e.), przez co części Taposiris Magna zapadły się pod wodę. Najnowsze odkrycie na dnie morza wpisuje się w dwie dekady zbierania dowodów. Poszerza obszar poszukiwań i potwierdza znaczenie świątyni w epoce Kleopatry. W trakcie podwodnych badań, prowadzonych także z pomocą egipskiej marynarki wojennej, zespół Ballarda najpierw natrafił na kamienne zagłębienia, w których dawno temu rybacy przechowywali sprzęt, np. sieci i ciężarki. Wskazuje to, że niegdyś musiało to być wybrzeże. Wykorzystując sonar, naukowcy zmapowali dno. Tam nurkowie odkryli mnóstwo starożytnych reliktów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-19-133935-Exclusive-Ancient-port-from-Cleopatras-time-found-underwater-in-Egypt--Nation-b134285.png" width="1081" height="815" alt="Trójwymiarowa wizualizacja stworzona metodą fotogrametrii przedstawia podwodną strukturę „Salam 5”, zbadaną przez nurków." title="Trójwymiarowa wizualizacja stworzona metodą fotogrametrii przedstawia podwodną strukturę „Salam 5”, zbadaną przez nurków." /> — Zaczęliśmy dostrzegać struktury — mówi Ballard. Był to szereg kolosalnych konstrukcji przykrytych osadem, ustawionych w rzędach i mających ponad 6 m wysokości — zblokowane ciosy, kolumny, gładkie kamienie, a także liczne kotwice i amfory (naczynia używane przez Greków i Rzymian do transportu towarów). Dowody sugerują, że mógł to być port połączony z Taposiris Magna, używany w czasach Kleopatry. — Znaleźliśmy go — dodaje Ballard. — A tunel wskazywał prosto na niego. Jednemu ze stanowisk nadano nazwę „Salam 5”. Znajdowało się tam kilka wysokich, płaskich, prostokątnych kamiennych struktur. Nurkowie odkryli również bazaltową bazę przypominającą cokoły połamanych posągów ze świątyni Taposiris Magna. W pobliżu znaleziono inny kamienny obiekt z trzema filarami, ochrzczony mianem „Trzech Sióstr”. Dla Martínez odkrycie zatopionego portu to kolejny krok ku celowi. — Będziemy kontynuować poszukiwania na lądzie i pod wodą — mówi. — To dopiero początek ogromnego zadania. Ballard sporządził szczegółową mapę techniczną obejmującą około 9,7 km kw. kluczowych obszarów. Zawiera ona obrazy portu, zatopionego pasa brzegowego i innych struktur. Zgodnie z tą mapą Martínez i jej zespół planują jeszcze we wrześniu rozpocząć nowe wykopaliska z użyciem wierteł i zespołów nurków, koncentrując się na „Salam 5”. — Nikt nie powie mi, że Kleopatry nie ma w Taposiris Magna — podkreśla Martínez. — Żeby to stwierdzić, trzeba by przekopać cały obszar i niczego nie znaleźć. Martínez pozostaje nieustępliwa. — Nie przestanę. Czuję, że grobowiec Kleopatry jest bliżej niż kiedykolwiek. — Dla mnie to kwestia czasu. Źródło: National Geographic
Jak wyglądała Kleopatra, ostatnia królowa Egiptu? Zdaniem historyków mogła mieć naturalnie ciemną skórę
Femme fatale o elektryzującej urodzie, przebiegła manipulatorka bez skrupułów wykorzystująca swe wdzięki. A może niezbyt urodziwa, choć inteligentna królowa afrykańskiego państwa? Historycy wciąż spierają się o to, jak wyglądała Kleopatra.
W tym artykule: Czy królowa Kleopatra miała ciemną skórę? Jak wyglądała Kleopatra zdaniem antycznych historyków Jak Kleopatra zyskała opinię uwodzicielki? Portret i rzeźby królowej Kleopatry Kleopatra umiejętnie stosowała makijaż Uwodzicielski wygląd Kleopatry Była niska. Nawet bardzo niska. Na tyle niewielka, że zmieściła się w worku na pościel. To właśnie w ten sposób miała dostać się do pokoju wielkiego Juliusza Cezara. Chociaż najpopularniejszy film opowiadający o życiu królowej Egiptu, czyli „Kleopatra” z 1963 roku sugeruje, że piękność przyniesiono w dywanie, który rozwinięto przez Rzymianinem, to historycy nie zgadzają się z tą interpretacją. Ile wzrostu miała Kleopatra? Według współczesnych biografów mierzyła około 150, może 155 cm. Czy królowa Kleopatra miała ciemną skórę? Prawdopodobnie miała jasną skórę, którą przyciemniała specjalnymi kosmetykami, by bardziej upodobnić się do swoich poddanych. Kleopatra, choć rządziła państwem afrykańskim, była z pochodzenia Greczynką. Dynastia Ptolemeuszów rządziła Egiptem dzięki samemu Aleksandrowi Wielkiemu Macedońskiemu, który w 332 roku p.n.e. wypędził z Egiptu Persów. Jako pierwszy tron objął Ptolemeusz I Soter, bliski przyjaciel Aleksandra. To również on przeniósł stolicę państwa do nowego miasta założonego na cześć Macedończyka, czyli do Aleksandrii. Niektórzy historycy sugerują jednak, że Kleopatra, a konkretnie Kleopatra VII, bo imię to przewijało się często wśród Ptolemeuszów, mogła mieć ciemny odcień skóry. Wiążą to z faktem, że nic nie wiemy o babce królowej. Nawet informacje o jej matce są dość skąpe, w związku z czym należy wziąć pod uwagę, iż mogły one pochodzić z Afryki. Pozostaje pytanie: czy ostatnia królowa Egiptu była tak zachwycająca, jak portretujące ją Elizabeth Tylor czy Monica Bellucci? Zdania co do tego, jak wyglądała Kleopatra są podzielone. Jak wyglądała Kleopatra zdaniem antycznych historyków Rzymski historyk Kasjusz opisał Kleopatrę jako „kobietę o niezrównanej urodzie”. Była to wyjątkowo pochlebna opinia, szczególnie, że wielu współczesnych jej historyków oceniało urodę królowej jako przeciętną lub ciut powyżej przeciętnej. Niemniej jednak zauważyli, że jej piękno przykuwało wzrok, a postawa i sposób bycia królowej były wyjątkowo uwodzicielskie. Grecki biograf Plutarch w „Żywotach sławnych mężów”, napisanych wiek po śmierci Kleopatry, przedstawił mniej pochlebny obraz królowej. „Albowiem jej piękno, jak nam powiedziano, nie było samo w sobie zupełnie nieporównywalne, ani takie, które uderzyłoby tych, którzy ją widzieli”. Plutarch jednak szybko zauważył „nieodparty urok” Kleopatry: słodki głos, perswazyjność i pobudzającą prezencję. Jak Kleopatra zyskała opinię uwodzicielki? Dziś wielu historyków, pod wpływem Sarah B. Pomeroy, ekspertki od roli kobiet w starożytnym świecie, podpisuje się pod teorią, że tak podkreślany seksapil Kleopatry był tylko jednym z jej atutów. Znacznie ważniejsze były inteligencja, wiedza, zdolność analitycznego myślenia i umiejętności strategiczne. Wizerunek bezdusznej uwodzicielki prawdopodobnie wynika z narracji pierwotnie forsowanej przez Oktawiana Augusta. Innymi słowy, był to wynik czarnego PR-u, którym posłużył się młody przywódca, aby usprawiedliwić swoją rywalizację i konflikt z uwielbianym rzymskim generałem Markiem Antoniuszem. Przedstawienie Antoniusza jako bezwolnego pachołka zimnej uwodzicielki z bogatego Egiptu było świetnym sposobem na zdyskredytowanie obojga. A także powodem, dla którego Oktawiusz mógł zaatakować zamożną krainę. Co więcej, obsadzenie Kleopatry w roli złej piękności wygodnie bagatelizowało jej kompetencje i znaczenie jako władczyni. Portret i rzeźby królowej Kleopatry Jedyny zachowany portret wykonany za życia Kleopatry znajduje się na monecie bitej za czasów jej panowania. Jest stosunkowo mało charakterystyczny. Choć historycy wskazują na wydatny, nieco haczykowaty „grecki” nos oraz mocno zarysowany podbródek. Trudno jest jednak powiedzieć, czy to faktycznie cechy charakterystyczne królowej, czy po prostu sposób pokazania jej, jaki wybrał artysta. Wśród pozostałych portretów królowej wyróżnia się marmurowe popiersie z trzeciej ćwierci pierwszego wieku p.n.e.., które znajduje się w Muzeum Altes w Niemczech. Ta tak zwana berlińska Kleopatra przedstawia monarchinię w królewskim diademie, czyli w koronie przypominającej opaskę. Jej twarz jest otoczona lokami, a reszta jej włosów jest ułożona w stylu greckim. Oczy Kleopatry mają kształt migdałów. Chociaż tam również nos jest mocno zarysowany, jej rysy są delikatnie modulowane i odzwierciedlające jej inteligencję i urok. Włosy Kleopatry są podobnie stylizowane na innym marmurowym popiersiu, tym razem znalezionym w 1784 roku, a obecnie wystawionym w watykańskim Muzeum Gregoriano Profano. Również na tym popiersiu jej rysy są na ogół miękkie, a usta pełne. Brakuje jej nosa, ale jego „ślad” na twarzy sugeruje, że był duży. Kleopatra umiejętnie stosowała makijaż Wiele wskazuje na to, że Kleopatra doprowadziła do perfekcji sztukę autoprezentacji. Nosiła charakterystyczny egipski makijaż, który mocno podkreślał oczy. Czarna kreska ciągnąca się od powiek ku skroniom sprawiała, że oczy władczyni wydawały się duże i tajemnicze. Tę charakterystyczną kreskę wykonywano przy użyciu kohla: mieszaniny węgla drzewnego, tłuszczu i antymonu. Ten ostatni składnik jest środkiem dezynfekującym, naturalnym antyseptykiem chroniącym oko przed agresywnymi bakteriami, infekcjami grzybiczymi i pasożytami. A także przed konsekwencjami podrażnienia wywołanego przez słońce i wiatr niosący tumany pustynnego pyłu. Uwodzicielski wygląd Kleopatry Kleopatra używała też specjalnych kremów, perfum i nosiła bogato zdobione peruki. Znana była z zachwycających, przykuwających uwagę i uwodzicielskich strojów, które budziły zawiść rzymskich patrycjuszek. Królowa była też całkowicie wydepilowana, co było regułą w gorącym klimacie Egiptu. Tamtejsi notable, niezależnie od płci, regularnie poddawali się depilacji, zostawiając jedynie włosy na głowie oraz brwi i rzęsy. Czy w takim razie popularny obraz Kleopatry jako skończonej piękności i femme fatale jest prawdziwy? Z danych historycznych wynika, że ostatnia królowa Egiptu bez wątpienia budziła ogromne emocje i pożądanie. Umiejętnie łączyła przymioty ducha i ciała z wybitną inteligencją. I nie przeszkadzał jej w tym haczykowaty nos jeśli rzeczywiście miała takowy. Być może z czasem dowiemy się więcej o królowej Egiptu. Wciąż nie jest jasne, jak zginęła Kleopatra ani gdzie jest jej grobowiec. Faktem jest natomiast, że wciąż cieszy się ona popularnością. Np. w 2022 r. najczęściej sprawdzanym hasłem w Wikipedii była właśnie Kleopatra. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Śmierć Kleopatry. Czy władczyni Egiptu faktycznie zginęła od ukąszenia kobry?
Sposób śmierci Kleopatry wciąż pozostaje tajemnicą. Nie wiadomo, czy zabiła się sama, czy została zamordowana, a jeśli tak, czy stało się to na rozkaz Oktawiana. Najnowsze badania pokazują jednak, że mało prawdopodobna jest jej śmierć od ukąszenia węża.
W tym artykule: Jak doszło do śmierci Kleopatry? Czy Kleopatra rzeczywiście zginęła od ukąszenia kobry? Jeśli Kleopatra nie zginęła od ukąszenia kobry, to w jaki sposób? Czy jednak Kleopatra rzeczywiście popełniła samobójstwo, czy ktoś jej w tym „pomógł”? Kto pozostaje głównym podejrzanym? Po przegranej bitwie pod Akcjum w 31 r. p.n.e. Kleopatra wiedziała, że nadszedł kres jej panowania. Władczyni Egiptu próbowała błagać o łaskę. A nawet uwodzić zwycięskiego Oktawiana (późniejszego cesarza), lecz ten oparł się jej wdziękom. Jak doszło do śmierci Kleopatry? 1 sierpnia 30 r. p.n.e. armia męża Kleopatry Marka Antoniusza po raz kolejny została pokonana przez Oktawiana. Wtedy egipska władczyni zabarykadowała się w swoim mauzoleum razem z prywatnym skarbcem oraz dwiema służącymi Iris i Charmion. Po kilku dniach wysłała list pożegnalny do Oktawiana. Kiedy na jego rozkaz strażnicy wyłamali drzwi, znaleźli martwą królową leżącą na złotym łożu, przystrojoną w najpiękniejsze klejnoty i z atrybutami władzy w dłoniach. Razem z Kleopatrą umarły jej służące. Zagadką pozostaje, w jaki sposób zginęły królowa i jej dwórki. Większość starożytnych historyków uważa ich śmierć za samobójstwo. Plutarch z Cheronei pisał (prawie wiek później), że na ramieniu Kleopatry znajdowały się dwie małe ranki, być może władczyni ukłuła się zatrutym grzebieniem. Kasjusz Dion wiek po Plutarchu sugerował, że ranki mogły pochodzić od zatrutej szpili do włosów albo od ukąszenia kobry ukrytej w koszu z kwiatami lub figami, ewentualnie w dzbanie z wodą. W komnacie nie znaleziono jednak żadnego węża. Czy Kleopatra rzeczywiście zginęła od ukąszenia kobry? Wersja o ukąszeniu rozpowszechniła się tuż po zgonie Kleopatry. Podtrzymywał ją Oktawian, który po powrocie z Egiptu wiózł w swoim pochodzie triumfalnym woskowy posąg królowej z kobrą. Taką śmierć Kleopatry opisywali też poeci z epoki: Wirgiliusz, Horacy i Marcjalis, a wiele stuleci później nawet Szekspir w sztuce „Antoniusz i Kleopatra”. Ta najbardziej popularna wersja śmierci Kleopatry jest jednak mało prawdopodobna. Herpetolog Andrew Gray z Manchester Museum stwierdził, że kobra, której jad byłby w stanie uśmiercić trzy kobiety, musiałaby być ogromna – nie zmieściłaby się w koszu kwiatów ani między owocami. W ogóle mało prawdopodobne, aby jeden wąż ukąsił aż trzy osoby ze skutkiem śmiertelnym. Jak podkreśla Gray, węże „oszczędzają” jad na czas polowania i 90% ukąszęń go nie zawiera. Co więcej, jad kobry nie zabija natychmiast. Królowa przez wiele godzin, a może nawet dni cierpiałaby z powodu potwornego bólu, konwulsji, wymiotów i biegunki. Jako rodowita Egipcjanka z pewnością niejeden raz widziała skutki ukąszenia kobry. Jeśli chciała umrzeć z godnością, raczej nie ryzykowałaby długotrwałych męczarni we własnych wymiocinach i ekskrementach. Jeśli Kleopatra nie zginęła od ukąszenia kobry, to w jaki sposób? Strabon (współczesny królowej) oraz Galen (II w. n.e.) sugerowali, że zmarła, wcierając w ranę na skórze trującą substancję. Ku tej wersji skłania się Christoph Schäfer, historyk z uniwersytetu w Trewirze. Badacz twierdzi, że Kleopatra interesowała się truciznami i nawet przeprowadzała eksperymenty, obserwując śmierć niewolników. Królowa mogła kazać sporządzić dla siebie mieszankę opium, tojadu i szaleju jadowitego, która sprowadziłaby bezbolesną i szybką śmierć. Czy jednak Kleopatra rzeczywiście popełniła samobójstwo, czy ktoś jej w tym „pomógł”? We wcześniejszych latach królowa rywalizowała o władzę ze swoim rodzeństwem, ale do 31 r. p.n.e. bracia i siostry Kleopatry już nie żyli, w większości zgładzeni na jej rozkaz. Jej młodszy brat i mąż (w rodach królewskich Egiptu małżeństwa między rodzeństwem były powszechne) Ptolemeusz XIII utonął w Nilu w 47 r. p.n.e. w czasie próby ucieczki po przegranej bitwie z Rzymianami. Kolejny brat – Ptolemeusz XIV – został przez nią otruty, kiedy Kleopatra chciała utorować drogę na tron synowi, którego miała z Juliuszem Cezarem – Cezarionowi. Zaś przyrodnia siostra władczyni Arsinoe została pojmana przez Cezara, a potem na rozkaz królowej zamordowana na schodach do świątyni Artemidy. Kleopatry nie mogło więc zabić jej rodzeństwo. Nie mógł też tego zrobić jej kochanek i mąż, rzymski wódz Marek Antoniusz. Kleopatra, po zabarykadowaniu się w mauzoleum, posłała mu fałszywą wiadomość o swojej śmierci. Na tę wieść Antoniusz przebił się mieczem. Jednak rana nie spowodowała natychmiastowej śmierci. Kiedy wódz dowiedział się, że Kleopatra jednak żyje, kazał zanieść się pod mury mauzoleum, a królowa i jej służące wciągnęły go na linach. Marek Antoniusz wyzionął ducha dopiero w ramionach ukochanej. W takich okolicznościach raczej nie miał okazji, by zamordować Kleopatrę lub zlecić jej zabicie. Najbardziej jadowite zwierzęta świata. Oto lista 10 gatunków, od których lepiej trzymać się z daleka Najbardziej jadowite zwierzęta świata zostały obdarzone przez naturę wyjątkowo niebezpieczną bronią - śmiercionośną trucizną. Mówi się, że zaledwie jedna kropla silnego jadu może uś... Kto pozostaje głównym podejrzanym? Nie można jednak wykluczyć, że morderstwo królowej mogli zorganizować poplecznicy Antoniusza. W zemście za doprowadzenie wodza do samobójstwa. Głównym podejrzanym pozostaje Oktawian. Żywa Kleopatra stanowiła nieustanne zagrożenie dla jego władzy, ponieważ mogła przeciągnąć na swoją stronę innych rzymskich wodzów (tak jak zrobiła to wcześniej dwa razy: z Cezarem i z Markiem Antoniuszem). Oficjalnie jednak Oktawian musiał zachować czyste ręce. I choć chciał zabrać Kleopatrę do Rzymu w pochodzie triumfalnym – potwierdzając w ten sposób swoje panowanie nad Egiptem – pamiętał jednak, że wiele lat wcześniej Arsinoe, prowadzona w kajdanach przez Cezara, wzbudziła litość i gniew na zwycięzcę. Wygodniej było Oktawianowi, zamiast żywej królowej, zaprezentować podczas procesji jej posąg. Należy jednak pamiętać, że żaden z antycznych historyków nie oskarżył Oktawiana ani o bezpośrednie morderstwo, ani o spisek przeciw życiu Kleopatry. Swetoniusz, historyk z przełomu I i II w., pisał nawet, że po znalezieniu ciała królowej wódz wezwał zaklinaczkę węży, aby wyssała truciznę z rany i spróbowała przywrócić władczynię do życia.
Największe tajemnice świata. Ich odkrycie mogłoby zmienić bieg historii
Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmienić bieg historii. Co ciekawe, w przypadku niektórych tajemnic, uczeni są zaledwie o krok od prawdy.
W tym artykule: Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Kto zbudował Arkę Przymierza? Co się stało z Arką Przymierza? Czy wiadomo, kim był Kuba Rozpruwacz? Czy Atlantyda naprawdę istniała? Gdzie znajduje się Atlantyda? Kim tak naprawdę był Jezus Chrystus? Jak wyglądał Jezus? Naukowcy od lat próbują rozwikłać największe tajemnice świata. Bardzo często okazuje się, że nie jest to łatwe zadanie, a niekiedy wręcz niewykonalne. Dlaczego? Z powodu braku rzetelnych dowodów. Czasem jednak nawet, gdy istnieją, zdarza się, że są na tyle zniszczone, że wielu historyków i archeologów podważa ich autentyczność. Co więcej, naukowcy potrafią spierać się o pewne fakty i niuanse, ponieważ nie wszystkie odkrycia i badania są jednoznaczne. W przypadku namnażających się niewiadomych historia potrafi przerodzić się w legendę, a legenda w mit. Czy uda nam się kiedyś odkryć, chociaż część największych zagadek świata, które nurtują ludzkość od wieków? Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Kleopatra VII Filopator, ostatnia królowa hellenistycznego Egiptu. Historycy uważają, że popełniła samobójstwo 12 sierpnia 30 r. p.n.e. po tym, gdy okazało się, że nie zdoła zachować niezależności królestwa i nie zapewni swoim dzieciom władzy. Druga teorii głosi, że zamordował ją zabójca, który otrzymał zlecenie od Oktawiana Augusta, pierwszego cesarza rzymskiego. Kronikarze twierdzą, że została pochowana zaraz po śmierci, wraz ze swoim kochankiem Markiem Antoniuszem. Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Archeolodzy na tropie miejsca spoczynku egipskiej królowej „Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę” – pisał William Szekspir, nie przypuszczając, że cztery wieki później grobowiec Kleopatry i Marka ... Plutarch pisał, że grobowiec znajdował się w pobliżu świątyni bogini egipskiej Izydy. Według pisarza, był to piękny pomnik, w którego wnętrzu znajdowały się skarby wykonane ze złota, srebra, szmaragdów i kości słoniowej. W 2010 roku rozpoczęto wykopaliska w miejscu znanym jako Taposiris Magna. Znajduje się tam kilka grobowców z czasów, kiedy Egiptem rządziła Kleopatra. Znaleziono wówczas kolekcję monet wybitych podczas rządów ostatniej królowej Egiptu, ale żadnych śladów obecności monarchini. Archeologowie twierdzą, że grób może znajdować się w pobliżu starożytnej Aleksandrii. Ruiny tego miasta są obecnie ukryte pod wodą. Według naukowców nawet jeśli grobowiec przetrwał do dziś, może być już splądrowany i trudny do identyfikacji. Kto zbudował Arkę Przymierza? Arka Przymierza to biblijna ozdobna skrzynia, w której miały zostać tablice z Dekalogiem. Według Starego Testamentu Mojżesz miał je otrzymać od Boga. Według tradycji żydowskiej – oprócz przykazań – wewnątrz Arki znajdowały się laska Aarona i dzban z manną. Artefakt miał 140 cm długości na 80 cm szerokości i 80 cm wysokości. Wykonano ją ze złota. Jednak wszystko, co niej wiemy, pochodzi z Biblii. Według hebrajskiej wersji, do momentu wybudowania Pierwszej Salomona arka miała być przewożona na specjalnym wozie w trakcie kampanii wojskowych Izraelitów. Żydzi wierzyli bowiem, że ktokolwiek posiada Arkę, ten jest niezwyciężony. Co się stało z Arką Przymierza? Po zdobyciu Jerozolimy przez króla Dawida, artefakt został sprowadzony i przechowywany przez kolejne lata w mieście. W 586 r. p.n.e. babilońska armia, którą dowodził król Nabuchodonozor II, podbiła Świętą Ziemię Izraelitów. W trakcie najazdu zburzono Pierwszą Świątynie, Arka zaginęła. Dalsze jej losy są nieznane. Wedle starożytnych źródeł, Arka została ukryta lub wywieziona do Babilonu. Inna teoria mówi o tym, że podczas plądrowania miasta została zniszczona. Wokół tego świętego przedmiotu dla Chrześcijan i Żydów narosło wiele legend. Jedna z nich głosi, że objawi się znowu wówczas, gdy na Ziemi objawi się prawdziwy Mesjasz. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat badań, naukowcy wpadli na kilka tropów, które wskazywałyby potencjalne miejsce ukrycia Arki. To m.in. francuskie Chartres, Rzym, Jerozolima, Tanis w Egipcie, Aksum i Lalibela w Etiopii oraz Harare w Zimbabwe. Do tych miast prowadzi kilka poszlak, które czasem bywają wątpliwe. Do tej pory jednak nikomu nie udało się odnaleźć Arki Przymierza. Czy wiadomo, kim był Kuba Rozpruwacz? Kuba Rozpruwacz (ang. Jack the Ripper) to seryjny morderca, który w 1888 roku miał zamordować co najmniej pięć kobiet w okolicach londyńskiej dzielnicy Whitechapel. Chodziło o: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Mary Jane Kelly i Catharine Eddowes. W tamtych latach opinię publiczną szczególnie poruszyła brutalność zabójstw. Ofiary miały głęboko podcięte gardła, urazy w okolicach jamy brzusznej oraz narządów płciowych. Ponadto Kuba Rozpruwacz miał usuwać organy wewnętrzne kobietom. Kryminalista sam nadał sobie taki przydomek, podpisując się w ten sposób w listach, które zostawiał prasie i policji. W jednym z nich znajdował się fragment ludzkiej nerki. Jego ofiarami padały zazwyczaj prostytutki. Śledztwo, które trwało przez wiele miesięcy nie przyniosło odpowiedzi na pytanie, kim był morderca kobiet. Tajemnicze monety odnalezione ponad 300 lat temu przedstawiają zapomnianego rzymskiego cesarza Rzymskie monety, które w XVIII wieku zostały odnalezione w Transylwanii, przez lata były uważane za fałszywki. Najnowsze badania wykazały, że są oryginalne i przedstawiają wizerunek zapomn... W toku postępowania wyłoniono wielu podejrzanych, ale większość z nich cechowała się zupełnie innym modus operandi niż ten, wyrządzony tzw. „Kanonicznej piątce” zabitych dziewcząt. W 2014 roku miała miejsce premiera książki Russela Edwardsa, który uznał, że udało mu się w końcu odkryć tożsamość przestępcy. Według niego był nim Aaron Kośmiński, żyd polskiego pochodzenia, który pracował jako fryzjer. Detektyw poświęcił 14 lat swojego życia, aby zbadać tę historię. Edwards miał zbadać ślady krwi znalezione na szalu należącym do Catharine Eddowes. Badacz porównał je z krewnymi Kośmińskiego i na tej podstawie obwinił emigranta z naszego kraju. Wielu ekspertów wątpi jednak w prawdziwość wersji Russela Edwardsa, a Rozpruwacz wciąż pozostaje anonimowy. Czy Atlantyda naprawdę istniała? Pierwsza wzmianka o Atlantydzie pochodzi mniej więcej z IV wieku p.n.e. Opisał je starożytny filozof Platon w jednej ze swoich książek. Miała być to kraina, która znajdowała się na Oceanie Atlantyckim. W czasach prehistorycznych miała rzekomo podbić znaczną część Europy i Afryki. Mityczna Atlantyda miała dążyć do dalszej ekspansji, ale ich zakusy zostały powstrzymane przez przodków Ateńczyków. Czy znaleźliśmy Atlantydę w Hiszpanii? Hipoteza jest naprawdę ciekawa Odkąd pisał o niej Platon wciąż jej poszukujemy. Ślady prowadzą do Hiszpanii. Czy w końcu uda się ją odnaleźć? Platon pisał, że kontynent był bogaty w cenne surowce oraz, że rozwinął się tam zaawansowany ustrój polityczny. Pierwszym władcą krainy miał być król Atlas. Atlantyda ostatecznie uległa zniszczeniu ok. 9600 r. p.n.e. przez silne trzęsienia ziemi i ostatecznie została zatopiona. Gdzie znajduje się Atlantyda? Archeologowie, którzy prowadzili wykopaliska na Krecie, odnaleźli ślady nieznanej kultury Minojskiej. Wielu badaczy twierdzi, że mogli być oni inspiracją dla tej historii. To właśnie na tej greckiej wyspie miała znajdować się Atlantyda. Minojczycy zostali w końcu pokonani lub włączeni do grupy ludzi z kultury Mykeńskiej, którzy zamieszkiwali Grecję kontynentalną. Wielu naukowców podaje w wątpliwość jednak pismo Platona, uznając, że mógł być to jedynie symbol i manifest jego poglądów politycznych. Debata o „Podwodnym Lądzie” prawdopodobnie nigdy nie zostanie rozstrzygnięta, a historia pozostanie mitem. Kim tak naprawdę był Jezus Chrystus? Wyznawcy chrześcijaństwa uważają, że Jezus Chrystus jest Bogiem. Z koeli w Koranie, świętej księdze muzułmanów, ta postać pojawia się wyłącznie jako prorok. Żydzi przyznają, że istniał, ale zaprzeczają, że był prawdziwym Mesjaszem. W przeciwieństwie do islamu, nie uznają go nawet za proroka. Jedna z teorii głosi, że Jezus pomiędzy 13 a 29 rokiem życia podróżował po Indiach i uczył się duchowości od buddyjskich mnichów. Jednak ten okres życia tego człowieka, jest jedną z największych tajemnic w historii. Najwcześniejsze zachowane przekazy dotyczące Chrystusa pochodzą z II wieku, czyli ok. 100 lat po jego śmierci. Kilka lat temu świat obiegła informacja o tym, że dom z I wieku w Nazarecie, był faktycznie domem Jezusa, w którym ten spędził dzieciństwo wraz z Marią i Józefem. Czy tak było naprawdę, tego nie wiadomo do dziś. Wizerunek syna Bożego jest również przedmiotem sporu historyków. Jak wyglądał Jezus? W kulturze dominują obrazy, które są dziełami różnych artystów. Najważniejszym źródłem naukowym, który może wskazywać na to, jak wyglądał Jezus, jest Całun Turyński. To lniane płótno, które zawiera obraz dwustronnego odwzorowania postaci ludzkiej. Według chrześcijańskiej tradycji miał w nie zostać zawinięty po zdjęciu z krzyża. Nie wiadomo jednak na pewno, czy całun jest prawdziwy. W 1934 roku świętej Faustynie miał objawić się Chrystus. Ta poleciła Eugeniuszowi Kazimirowskiemu namalowanie wizerunku, który znany jest dziś jako Obraz Jezusa Miłosiernego. To jeden z najpopularniejszych portretów pierworodnego Maryi. Kilka lat temu grupa angielskich badaczy opracowała najbardziej realistyczny wizerunek Jezusa. Na jej czele stanął Richard Neave, specjalista w rekonstrukcji twarzy służących do procesów sądowych. Okazało się, że znacznie różnił się od tego, który znamy z europejskich malowideł. Na podstawie źródeł archeologicznych i historycznych odwzorowali człowieka, który najbardziej mógł przypominać typowego Galilejczyka i Żyda, który żył w I wieku. Należy pamiętać, że jest to tylko rekonstrukcja i prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się, jak Jezus Chrystus wyglądał w rzeczywistości. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dlaczego w 2022 r. najczęściej sprawdzanym hasłem w Wikipedii była Kleopatra? Wyjaśnienie zaskakuje
W zeszłym roku użytkownicy anglojęzycznej Wikipedii najczęściej interesowali się nie brytyjską, ale egipską królową. Dlaczego? Naukowiec przeprowadził śledztwo i znalazł zaskakujące wyjaśnienie. Skąd się wzięła popularność Kleopatry?
W tym artykule: Czego najczęściej szukamy w Wikipedii Dlaczego najczęściej wyszukiwana była Kleopatra? Wyjaśnienie zagadki Kleopatry Kto steruje naszą uwagą? Jakie hasło było najczęściej wyszukiwane w zeszłym roku w anglojęzycznej wersji Wikipedii? Inwazja Rosji na Ukrainę? Mistrzostwa świata w piłce nożnej? A może Elżbieta II? Nic podobnego. Te hasła znajdują się bardzo blisko pierwszego miejsca – odpowiednio na trzecim, piątym i szóstym. Ale do „jedynki” im daleko. Listę najczęściej sprawdzanych haseł za 2022 rok sporządził Taha Yasseri, fizyk i socjolog z Kolegium Uniwersyteckiego w Dublinie. Jak się okazało, na pierwszym miejscu znalazła się... Kleopatra. Egipska królowa, panująca do 30 roku p.n.e., jedna z najsłynniejszych postaci starożytności. Kleopatra jest bohaterką tekstów starożytnych, a także powstających współcześnie książek i filmów. Jednak w zeszłym roku nie wyszedł żaden obraz ani serial, który usprawiedliwiłby tak duże zainteresowanie tą postacią. Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Archeolodzy na tropie miejsca spoczynku egipskiej królowej „Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę” – pisał William Szekspir, nie przypuszczając, że cztery wieki później grobowiec Kleopatry i Marka ... Skąd więc się ono wzięło? Yasseri przeprowadził własne śledztwo. Jego wyniki opisał w tekście opublikowanym na portalu „The Conversation”. Czego najczęściej szukamy w Wikipedii Na liście popularności haseł z Wikipedii za 2022 r. sporządzonej przez Yasseriego znajduje się wiele haseł, które nikogo nie zdziwią. Na ósmym miejscu, tuż przed Putinem, znajduje się Elon Musk. Przed nimi jest YouTube, a za nimi Biblia. Drugie miejsce pokazuje, jak silny wpływ wywierają na nasze zainteresowania popkultura i giganci streamingowi. Zajmuje je Jeffrey Dahmer, seryjny morderca ze Stanów Zjednoczonych. Jego historię przedstawia wypuszczony we wrześniu 2022 r. serial Netflixa „Monster: The Jeffrey Dahmer Story”. To on właśnie zwiększył zainteresowanie tą postacią do tego stopnia, że poświęcone jej hasło było wyświetlane ponad 54 miliony razy. Dlaczego najczęściej wyszukiwana była Kleopatra? Jednak Kleopatra, z 55,8 mln wyświetleń, przebiła serialowy hit. „Masowe zainteresowanie artykułem o Kleopatrze pozostawało tajemnicą” – napisał Yasseri. Co prawda pojawiały się o niej pewne informacje – np. o planach zrobienia remake’u klasycznego filmu Josepha Mankiewicza z Elizabeth Taylor w roli głównej. Jednak statystki wyświetlania hasła nie były skorelowane z publikowanymi wiadomościami o filmie ani z jakimikolwiek innymi związanymi z egipską królową. Nie było to też nagły skok internetowej popularności, jaką czasem zdobywa się w sieci. „W jednym z wcześniejszych badań moi koledzy i ja ustaliliśmy, że taka popularność w sieci trwa od pięciu do ośmiu dni” – napisał Yasseri. To właśnie przypadek Dahmera. Jednorazowy silny wybuch zainteresowania wystarczył, by wywindować go na drugie miejsce listy. Wyjaśnienie zagadki Kleopatry Szukając wyjaśnienia fenomenu, Yasseri zawrócił się o pomoc do internautów. „Wkrótce ktoś podesłał mi podpowiedź przez Twittera” – pisze. Trop prowadził do aplikacji Asystent Google. Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura Sztuka starożytnego Egiptu należy do najbardziej charakterystycznych. Jak rozwijała się kultura i sztuka starożytnego Egiptu? Które skarby Nilu warto zobaczyć na własne oczy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sztuka-starozytnego-egiptu-cenne-rzezby-malarstwo-i-architektura-fot-fiona-hanson-pa-images-via-getty-images-fa170c9.jpeg" width="938" height="563" alt="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" title="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" /> Asystent Google pozwala komunikować się ze smartfonem lub głośnikiem takim jak Google Home za pomocą komend głosowych. Aplikacja, wypuszczona w 2016 roku, dzisiaj znajduje się na ponad miliardzie urządzeń. Miesięcznie korzysta z niej 500 mln użytkowników. Kiedy instaluje się aplikację i zaczyna jej używać, pojawiają się przykłady poleceń, jakie można jej wydać. A także pytań, jakie możemy zadać, zamiast wpisywać je do wyszukiwarki. W wersji polskiej to zachęty, by powiedzieć na głos: „Jaki jest ruch w drodze do pracy”, „Zrób selfie”, ale też „Dlaczego niebo jest niebieskie?”. Natomiast w wersji anglojęzycznej aplikacja zachęca, by pozwolić jej zaprezentować swoje możliwości, w taki sposób: „Spróbuj powiedzieć: Sprawdź Kleopatrę w Wikipedii”. „Nie ma wątpliwości, że w 2022 r. z tej podpowiedzi skorzystało ponad 50 mln osób” – pisze Yasseri. Zanim Asystent Google zrobił się popularny, czyli przed 2020 rokiem, hasło Kleopatra było wyszukiwane w Wikipedii tylko ok. 2,5 mln razy rocznie. Kto steruje naszą uwagą? Pojawienie się Kleopatry na pierwszym miejscu jest więc wynikiem wyłącznie zbiegu okoliczności. Czyli przypadkowej decyzji projektanta UX z Google’a, który zdecydował się umieścić w Asystencie taką a nie inną zachętę. Yasseri zwraca jednak uwagę, że jego odkrycie ma znaczenie dla całej dziedziny badań zajmujących się trendami internetowymi i dynamiką popularności w sieci. Dane pochodzące z analizy wyszukiwań w Google czy wyświetleń haseł z Wikipedii – jeśli nie zbada się wystarczająco uważnie ich źródeł i historii – mogą prowadzić do wielu mylnych wniosków. „Co ważniejsze, przykład z Kleopatrą pokazuje, że pozornie nieznaczące decyzje projektantów UX mogą kierować publiczną uwagę na bardzo konkretne tematy i problemy. Może to mieć poważne konsekwencje” – pisze Yesseri. Echnaton – pierwszy egipski rewolucjonista. Faraon, którego dokonania miały zostać zapomniane Ojciec króla Tutanchamona, faraon Echnaton, dokonał rewolucji zarówno w religii, jak i w sztuce. Jednak zmiany nie były długotrwałe. Kolejni władcy skazali Echnatona na zapomnienie. Pamięć... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/faraon-echnaton-byl-pierwszym-egipskim-rewolucjonista-jak-echnaton-wplynal-na-wspolczesny-egipt-photo-by-fine-art-images-heritage-images-getty-images-7e62f85.jpeg" width="938" height="527" alt="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" title="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" /> „W tym przypadku nie stało się nic złego: najwyżej dowiedzieliśmy się nieco więcej o Kleopatrze i jej związku z Juliuszem Cezarem. Jednak nie powinniśmy przeoczyć, jak ogromną władzę mają koncerny technologiczne i mediowe, jeśli chodzi o wzbudzanie publicznego zainteresowania i kierowania go na konkretne kwestie” – podsumowuje ekspert. Źródło: The Conversation, lista najczęściej wyszukiwanych haseł w Wikipedii za 2022 roku. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pod ruinami świątyni Ozyrysa w Egipcie znaleziono tajemniczy tunel o długości 1300 m. Dokąd prowadzi?
Dominikańscy i egipscy archeolodzy odkryli wykuty w skale tunel, który wykopano pod świątynią Ozyrysa w starożytnym mieście Tapuziris Magna, niedaleko Aleksandrii. Przejście ma ponad 1300 metrów długości i znajduje się 20 metrów pod ziemią.
W tym artykule: Pod świątynią Ozyrysa odkryto olbrzymi tunel Tunel najprawdopodobniej pełnił funkcję akweduktu Uważa się, że Taposiris Magna było ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry 45 kilometrów na zachód od Aleksandrii, nad Morzem Śródziemnym znajdowało się niegdyś starożytne miasto portowe zwane Taposiris Magna. Jego nazwa oznaczała „wielki grób Ozyrysa”. Osada została założona przez władcę Egiptu Ptolemeusza II Filadelfosa, który panował w latach 283–246 p.n.e. To właśnie za jego czasów Aleksandria stała się kulturalnym ośrodkiem Egiptu i świata helleńskiego. Pod świątynią Ozyrysa odkryto olbrzymi tunel Ptolemeuszowi II Egipt zawdzięcza przekształcenie państwa faraonów w nowoczesną monarchię hellenistyczną. Ptolemeusz doprowadził do rozwoju kultury, administracji państwowej oraz rolnictwa, które reformował w innowacyjny, jak na tamte czasy sposób. Władca zlecał m.in. prace nawadniające, które miały na celu podnoszenie wydajności ziemi. Zespół egipskich i dominikańskich archeologów prowadził ostatnio wykopaliska w starożytnym mieście Taposiris Magna. Badacze odkryli olbrzymi tunel, który znajdował się 20 metrów pod ziemią i miał 1305 metrów długości. Naukowcy twierdzą, że w czasach starożytnych spełniał funkcję kanału wodociągowego, który dostarczał mieszkańcom wodę. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> – Ten tunel jest dokładną repliką tunelu Eupalinosa w Grecji uważanego za jedno z największych osiągnięć starożytnych inżynierów – mówi w rozmowie z Live Science Kathleen Martínez, dominikańska archeolożka i kierowniczka zespołu prowadzącego wykopaliska w Egipcie. Tunel najprawdopodobniej pełnił funkcję akweduktu Tunel Eupalinosa został zbudowany w połowie VI wieku p.n.e. Był to podziemny akwedukt na greckiej wyspie Samos, którego budowę zlecił Polikrates. Kanał został wydrążony we wnętrzu niewielkiej góry i miał 1036 metrów długości. Doprowadzał wodę do miasta Pitagorio ze źródła w Agiades. Architektem odpowiedzialnym za projekt tunelu był Eupalinos z Megary, który jest jednym z ojców starożytnej architektury. Archeolodzy twierdzą, że tunel w Taposiris Magna pochodzi z okresu od 304 do 30 r. p.n.e., gdy Egiptem rządziła dynastia Ptolomeuszy, którzy byli pochodzenia macedońskiego. Jej założycielem był Ptolomeusz I Soter, który był jednym z wodzów armii Aleksandra Wielkiego. Naukowcy przyznają, że ich odkrycie jest niezwykłe głównie ze względu na stan zachowania starożytnego miasta portowego. Duża część Taposiris Magna znajduje się obecnie pod wodą, a sama świątynia Ozyrysa została nawiedzona przez liczne trzęsienia ziemi, które doprowadziły do bardzo dużych zniszczeń. Uważa się, że Taposiris Magna było ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry Badaczom twierdzą, że w tunelu znaleźli głowy, które były fragmentami dwóch alabastrowych rzeźb. Jedna przedstawiała niezidentyfikowanego władcę Egiptu, a druga wysoko postawionego urzędnika, którego tożsamości również nie udało się określić. Archeolodzy odnaleźli również pieniądze z okresu ptolemejskiego oraz zniszczone posągi egipskich bóstw. Co ciekawe, na niektórych monetach był wybity wizerunek Kleopatry VII. Kleopatra – „pierwsza celebrytka świata” i królowa pośród królowych. Jakie tajemnice skrywa życiorys egipskiej przywódczyni? Trudno o inną postać historyczną, która, tak jak Kleopatra, wzbudza zarówno pozytywne, jaki negatywne emocje. Krytyk literacki Harold Bloom nazwał ją „pierwszą celebrytką świata”. By.. W czasach swojej świetności Taposiris Magna był ważnym ośrodkiem produkcji wina. W mieście żyło ok. 15 000–20 000 tysięcy mieszkańców. Tamtejszy port odgrywał również ważną rolę w handlu morskim pomiędzy Egiptem a Libią. Taposiris Magna stanowiło w starożytności ważne miejsce kultu religijnego. Zbudowano tam wielką świątynię na cześć Ozyrysa, boga śmierci i odrodzonego życia. Co ciekawe, uważa się, że budowla miała być ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry. Jednak nikt nigdy nie odnalazł grobowca ostatniej królowej hellenistycznego Egiptu. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Archeolodzy na tropie miejsca spoczynku egipskiej królowej
„Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę” – pisał William Szekspir, nie przypuszczając, że cztery wieki później grobowiec Kleopatry i Marka Antoniusza wciąż będzie nieodkryty.
W tym artykule: Gdzie jest grób Kleopatry? Czy Kleopatra była piękna? Jak umarła Kleopatra i ile miała lat? Grobowiec Kleopatry, czyli ostatniej królowej starożytnego Egiptu, wywołuje wśród historyków i archeologów wiele kontrowersji. Mimo że od śmierci legendarnej władczyni minęło ponad dwa tysiące lat, miejsce spoczynku wciąż owiane jest wielką tajemnicą. Czy kiedyś poznamy prawdę? Zakończone kilka lat temu badania z użyciem radaru prowadzone w świątyni Taposiris Magna, zlokalizowanej na zachód od Aleksandrii, rzuciły nowe światło w sprawie. Ekspedycja Najwyższej Rady ds. Zabytków w Egipcie (SCA) prowadzona przez Zahi Hawassa, ówczesnego Sekretarza Generalnego oraz dr Kathleen Martinez z Dominikany prowadziła badania, które miały na celu odnalezienie grobu Kleopatry i Marka Antoniusza. Gdzie jest grób Kleopatry? Badanie z wykorzystaniem radaru było najpoważniejszym przedsięwzięciem podjętym do tej pory przez zespół. Przeprowadzona analiza ujawniła trzy prawdopodobne miejsca, w których może być zlokalizowany grób królowej Egiptu. Tuż po otrzymaniu wyników, ekspedycja rozpoczęła prace wykopaliskowe w miejscach wskazanych przez urządzenie. Najważniejszym wydarzeniem archeologicznym w Taposiris Magna było odkrycie dużego, uprzednio nieznanego cmentarza zlokalizowanego poza świątynią. Ekspedycja odnalazła 27 grobów, z czego 20 ukształtowanych zostało jak grobowcowe sarkofagi, częściowo pod, a częściowo nad ziemią. Pozostałe siedem posiada schody prowadzące do komór grobowych. Wewnątrz grobów zespół odkrył 10 mumii, z których dwie były pozłacane. Odkrycie cmentarza wskazuje, że w świątyni mogła zostać pochowana ważna osoba pochodząca prawdopodobnie z królewskiego rodu. Styl niedawno odkrytych pochówków wskazuje czasy grecko-rzymskie. Dr Kathleen Martinez oświadczyła, że ekspedycja odkryła świątynię Taposiris Magna poświeconą bogini Izydzie oraz monety przedstawiające twarz Aleksandra Wielkiego. Wewnątrz świątyni znaleziono liczne, głębokie szyby. Przypuszcza się, że trzy z nich wykorzystywane były do pochówku. Możliwe jest, że stanowiły one groby ważnych osobistości, a szef zespołu wierzył, że Kleopatra i Marek Antoniusz mogli zostać pochowani w głębokim szybie podobnym do tych, które zostały odkryte wewnątrz świątyni. Sekrety rodzinne Tutanchamona. Jak badano DNA mumii? Mumie apelują do naszej wyobraźni i serc. Kryją w sobie tajemnicę - w końcu niegdyś były żyjącymi, kochającymi ludźmi jak my. Czy Kleopatra była piękna? Podczas słynnej ekspedycji pod kierownictwem dr Kathleen Martinez została również odkryta imponująca rzeźba głowy Kleopatry razem z 22 monetami z jej wizerunkiem. Statuetka i monety przedstawiają królową jako piękność, przeciwstawiając się teorii zasugerowanej niedawno przez kustosza Muzeum Brytyjskiego jakoby Kleopatra była brzydka. Znaleziska z Taposiris odzwierciedlają urok królowej, który mógł ująć Juliusza Cezara i Marka Antoniusza oraz wskazują, że była ona atrakcyjną kobietą. Co więcej, cechy wyrzeźbionej głowy wykluczają afrykańskich przodków, o których mówi nowa teoria. Zespół znalazł także wiele amuletów wraz z piękną bezgłową statuą datowaną na Okres Ptolemejski. Pośród najciekawszych znalezisk znajduje się również maska pogrzebowa przedstawiająca mężczyznę, którego twarz jest podobna do znanych portretów Marka Antoniusza. Showman, mistrz hiperboli i największy egipski wojownik. Jaki był Ramzes II? Ramzes II Wielki jest jednym z najsławniejszych władców nie tylko w starożytnym Egipcie, ale także w dziejach ludzkości. Był drugim królem o takim imieniu i panował długo – około 67 la... Jak umarła Kleopatra i ile miała lat? Śmierć Kleopatry, tak jak miejsce jej pochówku, do tej pory wzbudza wiele wątpliwości. Jak ustalili historycy, egipska królowa zmarł 12 sierpnia 30 roku p.n.e. w wieku 39 lat wskutek samobójstwa. Przez lata twierdzono, że władczyni świadomie dała się ukąsić przed jadowitego węża, którego do jej pokoju przyniosły służące. W ostatnim czasie pojawiły się jednak głosy, że żona Ptolemeusz XIII spożył szybko działającą truciznę, co doprowadziło do jej zgonu. Zdaniem naukowców jest to najbardziej prawdopodobna opcja, ponieważ Kleopatra – jak powtarzał starożytny historyk Kasjusz Dion – zmarła „cicho i bez bólu”, a śmierć w wyniku ukąszenia jest o wiele bardziej bolesna. Niewykluczone także, że kochanka Juliusza Cezara została zmuszona do odebrania sobie życia lub zamordowana z rozkazu Oktawiana. Źródła: Newsweek.pl, archiwum National Geographic.
Kleopatra – „pierwsza celebrytka świata” i królowa pośród królowych. Jakie tajemnice skrywa życiorys egipskiej przywódczyni?
Trudno o inną postać historyczną, która, tak jak Kleopatra, wzbudza zarówno pozytywne, jaki negatywne emocje. Krytyk literacki Harold Bloom nazwał ją „pierwszą celebrytką świata”. Była obiektem męskich fantazji i niewyczerpanym źródłem natchnienia. Nic więc dziwnego, że biografie poświęcone egipskiej królowej są bestsellerami.
W tym artykule: Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Czy odkryto grób Kleopatry? W poszukiwaniu grobu Kleopatry Życiorys Kleopatry Kleopatra próbował ukryć swój grobowiec? Kleopatra jest ukryta za – jak to ujął jej biograf Michael Grant – mgłą fikcji i uprzedzeń spowijających jej osobowość od czasów jej współczesnych po dziś dzień. Miała opinię uwodzicielki, ale nie zachował się żaden wiarygodny portret tej piękności. Znamy tylko jej niezbyt pochlebny wizerunek odciśnięty na monetach. Jest jeszcze sześciometrowa płaskorzeźba ze świątyni w Denderze, z której wszakże niewiele można wywnioskować na temat wyglądu monarchini. No i kilka marmurowych popiersi, co do których wcale nie ma pewności, czy rzeczywiście przedstawiają Kleopatrę Starożytni kronikarze wychwalali jej urok, nie urodę. Bez wątpienia zdołała wzbudzić namiętność w dwóch wielkich rzymskich wodzach: Juliuszu Cezarze i Marku Antoniuszu. Z pierwszym miała syna, drugi był jej kochankiem przez z górą 10 lat i urodziła mu troje dzieci. Zdaniem greckiego historyka Plutarcha jej uroda sama w sobie nie była – jak podają – niezrównana i olśniewająca wzrok ludzki, ale zetknięcie się z nią miało coś zniewalającego. „Jej postać, przy ujmującej łatwości w rozmowie, i jednocześnie tchnąca z niej jakaś kultura obyczajów wywoływały swoiste wrażenie. Przyjemny miała już sam głos w rozmowie. A język jakby jakiś wielostrunny instrument bez trudu zmieniała na dowolny dialekt”. (Plutarch z Cheronei, „Żywoty sławnych mężów”). Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Od czasu, gdy widziano ją po raz ostatni w grobowcu – na łożu śmierci, w królewskim diademie na głowie – zastanawiano się, gdzie spoczywają jej szczątki. Po śmierci Cezara z rąk spiskowców jego następca, późniejszy Oktawian August, prowadził z Markiem Antoniuszem wojny o panowanie nad rzymskim imperium. Bitwa morska pod Akcjum przyniosła Oktawianowi zwycięstwo nad Antoniuszem i Kleopatrą, a wojska triumfatora w 30 r. p.n.e. wkroczyły do Aleksandrii. Kleopatra zabarykadowała się w swoim grobowcu. Wraz ze skarbami – złotem, srebrem, perłami i dziełami sztuki – które przysięgła zniszczyć ogniem, by nie wpadły w ręce Rzymian. Do tego właśnie grobowca 1 sierpnia przyniesiono Marka Antoniusza, umierającego od ran zadanych własnym mieczem, by mógł skonać w ramionach Kleopatry. I najpewniej w tym właśnie grobowcu, jakieś 10 dni po zgonie Antoniusza, Kleopatra uciekła przed hańbą klęski i niewoli, sama zadając sobie śmierć za pomocą jadowitej kobry. Miała 39 lat. Rzymski historyk Kasjusz Dion zapisał, że zwłoki Kleopatry zabalsamowano (tak jak i ciało Marka Antoniusza). A Plutarch podaje, że Oktawian kazał pochować ostatnią władczynię Egiptu obok jej rzymskiego kochanka. Szesnaście stuleci później Szekspir obwieścił: „Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę”. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... A my nie mamy pojęcia, gdzie ten grób się znajduje. Bogactwo dzieł artystycznych poświęconych Kleopatrze jaskrawo kontrastuje z ubóstwem danych, jakie na jej temat przyniosła archeologia. Aleksandria i okolice nie przyciągały takiej uwagi, jak starsze stanowiska położone wyżej nad Nilem, np. piramidy w Gizie i zabytki Luksoru. Trzęsienia ziemi, wahania poziomu morza, zmiany linii brzegowej, niepokoje społeczne, a także „recykling” materiałów budowlanych sprawiły, że z dzielnicy, w której przez 300 lat mieszkali przodkowie Kleopatry, a potem ona sama, nie pozostał kamień na kamieniu. Resztki świetności starożytnej Aleksandrii leżą dziś 6 m pod wodą. Czy odkryto grób Kleopatry? W ostatnich dekadach archeologowie zawzięli się jednak, by rozwikłać zagadkę miejsca spoczynku Kleopatry. Wykopaliska podwodne rozpoczęła w 1992 r. ekipa Europejskiego Instytutu Archeologii Podwodnej pod wodzą Francka Goddio. Zdołano sporządzić plan zatopionych fragmentów starożytnej Aleksandrii, jej nabrzeży portowych i bulwarów, miejsc po królewskich pałacach. Wydobyto obrośnięte pąklami wielkie kamienne sfinksy, potężne wapienne płyty, granitowe trzony i kapitele kolumn. Wszystko to tylko zaostrzyło apetyt na dogłębniejsze poznanie świata Kleopatry. – Moim marzeniem jest znalezienie posągu Kleopatry wraz z jej kartuszem – zwierza się Goddio. Na razie jednak w podwodnych poszukiwaniach na żaden grobowiec nie natrafiono. W listopadzie 2006 r. ówczesny sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności Egiptu (dziś minister ds. zabytków) Zahi Hawass wyciągnął kartkę z papeterii hotelu Hilton. Naszkicował na niej zarysy stanowiska, na którym wraz ze swą ekipą przez poprzedni rok prowadził wykopaliska Niezwykłe odkrycie polskich archeologów w Egipcie. Czy odnalezione ruiny to pozostałości po zaginionej świątyni solarnej? Archeolodzy twierdzą, że odnalezione ruiny to pozostałości po starożytnej „świątyni solarnej”, jednej z czterech, które uważano za zaginione. Naukowcy szacują, że wybudowano ją ok. ... – Szukamy grobu Kleopatry – wykrzyknął. – Nikt przed nami nie robił tego tak systematycznie. Impuls do tych działań dała Kathleen Martinez z Dominikany, która w 2004 r. przedstawiła Hawassowi swoją hipotezę. Kleopatra mogła zostać pochowana w świątyni, której ruiny stoją dziś niedaleko Abu Sir, starożytnego portu Taposiris Magna, na skraju pustyni, 45 km na zachód od Aleksandrii. Miasto Taposiris Magna, położone między Morzem Śródziemnym a jeziorem Mareotis (Buhajrat Marjut), w czasach ostatniej władczyni Egiptu pełniło ważne funkcje gospodarcze i religijne. Otaczające je winnice słynęły z doskonałego wina. Grecki podróżnik i geograf Strabon, który odwiedził Egipt w 25 r. p.n.e., zanotował, że w Taposiris odbywały się wielkie zbiorowe uroczystości, prawdopodobnie ku czci Ozyrysa. Na pobliskiej skalistej plaży gromadziły się co roku, jak pisze, tłumy ludzi w kwiecie wieku. – Początkowo sądziłem, że Kleopatra została pochowana przed swoim pałacem w Aleksandrii, na cmentarzysku królewskim – przyznaje Hawass. Pod wpływem argumentów Martinez przyjął inne założenie: że królowa zapewniła sobie i Antoniuszowi sekretny pochówek, gwarantujący niezakłócony wieczny odpoczynek W poszukiwaniu grobu Kleopatry Kathleen Martinez była cudownym dzieckiem – dyplom prawnika uzyskała jako 19-latka. Potem wykładała archeologię na Uniwersytecie Santo Domingo, ale było to raczej zajęcie amatorskie. Nigdy nie odwiedziła Egiptu, nigdy nie miała w ręku łopaty archeologa. Kleopatrą zainteresowała się w 1990 r. w wyniku sprzeczki z ojcem. Gdy pewnego dnia weszła do jego biblioteki, szukając „Antoniusza i Kleopatry” Szekspira, ojciec, profesor prawa, rzucił coś lekceważąco o królowej ladacznicy. – Jak możesz tak mówić?! – zaprotestowała Kathleen. Po dyspucie, w której argumentowała, że rzymska propaganda i odwieczne uprzedzenie do kobiet sprawiły, że charakter Kleopatry przedstawiano fałszywie, ojciec przyznał, że być może potraktował królową niesprawiedliwie. Zaś jego córka postanowiła bliżej poznać ostatnią władczynię. Przewertowała podstawowe źródła, przede wszystkim dzieło Plutarcha z opisem związku Kleopatry z Markiem Antoniuszem. Jasne było, że Rzymianom zależało na tym, by przedstawić ją jako dekadencką, zepsutą despotkę, w najlepszym razie cyniczną manipulatorkę. Pisali, że w rozpaczliwej próbie uratowania niepodległości Egiptu rozgrywała przeciwko sobie różne stronnictwa rodzącego się rzymskiego supermocarstwa. Kathleen przyszło też do głowy, że dzisiejsi naukowcy przeoczyli ważne przesłanki co do miejsca pochówku Kleopatry. – W starożytnych tekstach nie ma o tym ani słowa – tłumaczy Martinez. – Jestem jednak przekonana, że przygotowywała wszystko starannie: to, jak żyła, jak umarła i to, jak chciała być znaleziona po śmierci. W 2004 r. Martinez wysłała do Hawassa e-mail. Pozostał bez odpowiedzi. Ponieważ nie mogła zastosować podstępu 21-letniej Kleopatry, która dała się przemycić w worku, by dostać się do Juliusza Cezara, Kathleen zasypała Hawassa korespondencją, wysyłając ponad setkę maili. Nadal pozostawały bez odpowiedzi. Wyruszyła więc do Kairu i w końcu zdołała sobie załatwić spotkanie z sekretarzem Rady Starożytności. W starożytnej egipskiej nekropolii odnaleziono 250 mumii i posągi bogów. Czy uda się odnaleźć grobowiec Imhotepa? W olbrzymiej nekropolii znajdowały się m.in. posągi z brązu sprzed 2500 lat. Jeden z nich przypomina Imhotepa, który uważany jest za pierwszego budowniczego Egiptu. – Kim pani jest i czego chce? – zapytał archeolog, gdy jesienią 2004 r. Kathleen stanęła w jego gabinecie. Nie przyznała się, że szuka Kleopatry, bojąc się, że zostanie wrzucona do jednego worka z wariatami dowodzącymi, że piramidy są dziełem kosmitów. – Chciałabym zwiedzić miejsca nieudostępnione publiczności – odparła. Hawass wydał jej zezwolenie na odwiedzenie stanowisk archeologicznych w Aleksandrii, Gizie i Kairze. Kathleen ponownie zjawiła się w Egipcie w marcu 2005 r. i zadzwoniła do Hawassa z wiadomością, że tym razem przybywa jako oficjalny ambasador kultury Republiki Dominikańskiej. Powiedziała mu, że w ubiegłym roku odwiedziła Taposiris Magna i chce tam wrócić. Są tam ruiny koptyjskiego kościoła, a Dominikana jest zainteresowana historią chrześcijaństwa. Hawass znów się zgodził. Obfotografowała stanowisko, obeszła je dokładnie i ponownie zadzwoniła do Hawassa. – Ma pani dwie minuty – uciął. Nadszedł czas, by odsłonić karty. Kathleen wyjaśniła, że chce w Taposiris prowadzić wykopaliska. – Uważam, że w Taposiris Magna pochowano Kleopatrę Życiorys Kleopatry Kleopatra VII urodziła się w Egipcie, ale należała do greckiej dynastii, która rządziła krajem od blisko 300 lat. Wywodzący się z Macedonii Ptolemeusze to jedna z najbarwniejszych dynastii w historii. Słynęli nie tylko z bogactwa i mądrości, ale też krwawych rozgrywek między sobą i „wartości rodzinnych”, do których należały kazirodztwo i bratobójstwo. Ptolemeusze doszli do władzy po podboju Egiptu przez Aleksandra Wielkiego, który w ramach rozpoczętej w 332 r. p.n.e. serii kampanii zdobył Dolny Egipt, wygnał znienawidzonych tu perskich okupantów i obwołany został przez Egipcjan boskim wyzwolicielem. W stolicy Egiptu, Memfisie, uznano go za faraona. Na pasie lądu między Morzem Śródziemnym a jeziorem Mareotis Aleksander nakazał zbudować Aleksandrię – miasto, które miało pełnić funkcję stolicy Egiptu przez niemal całe następne tysiąclecie. Po śmierci zdobywcy w 323 r. p.n.e. Egipt przypadł Ptolemeuszowi, jednemu z zaufanych wodzów Aleksandra, który sprytnie przechwycił transportowane do Grecji zabalsamowane zwłoki króla i umieścił je w mauzoleum w Aleksandrii. Koronował się na faraona w 304 r. p.n.e., w rocznicę śmierci zdobywcy. Składał ofiary bogom egipskim, przyjął egipskie imię tronowe i portretował się w ceremonialnym stroju faraonów. Największym dziełem założonej przez niego dynastii była sama Aleksandria. Główna aleja tego miasta miała 32 m szerokości, a uświetniały je kamienne kolumnady, nadmorskie pałace i świątynie. Nad wszystkim górowała latarnia morska na wyspie Faros – jeden z siedmiu cudów starożytnego świata. Aleksandria wkrótce stała się największym i najbogatszym miastem na ziemi. Zaludniał je kosmopolityczny tłum złożony z Egipcjan, Greków, Żydów, Rzymian, Nubijczyków i przedstawicieli innych nacji. Najtęższe głowy śródziemnomorskiego świata przybywały, aby studiować i prowadzić badania w Muzeum Aleksandryjskim, pierwszym uniwersytecie w historii, oraz w wielkiej Bibliotece. To tutaj właśnie, 18 wieków przed Kopernikiem, Arystarch z Samos zaproponował heliocentryczny model Układu Słonecznego i podał obwód Ziemi. To w Aleksandrii po raz pierwszy przetłumaczono na grekę hebrajską Biblię, to tutaj poeta Sotades z Maronei przekonał się, że wolność artystyczna ma swoje granice, gdy nagryzmolił sprośno-obelżywy wiersz o kazirodczym małżeństwie Ptolemeusza II z siostrą. Utopiono go w morzu w obitej ołowiem skrzyni. Ptolemejska smykałka do intryg ustępowała tylko słabości tej dynastii do przepychu. Jeśli opis pierwszej uroczystości dynastycznej Ptolemeuszów, która odbyła się około roku 280 p.n.e., jest prawdziwy, dziś taka impreza kosztowałaby miliony dolarów. Procesja była orgią muzyki, dymu kadzideł, chmur gołębic, orszaków wielbłądów obładowanych cynamonem, słoni w złotych sandałach, bawołów o pozłacanych rogach. Na jednej z platform jechał pięciometrowy posąg Dionizosa lejącego wino ze złotego pucharu. Z takich wyżyn droga wiedzie już tylko w dół. Gdy w 51 r. p.n.e. na tron wstępowała Kleopatra VII, imperium Ptolemeuszów chyliło się ku upadkowi. Straciło już Cypr, Cyrenajkę i część Syrii. Rzymskie legiony stały już niemal u wrót stolicy. Niemniej mimo suszy, głodu i wiszącej w powietrzu groźby zamieszek Aleksandria w porównaniu z prowincjonalnym Rzymem pozostawała świetną metropolią. Kleopatra zaś zamierzała reanimować imperium nie tyle przeciwstawiając się Rzymianom, ile wchodząc z nimi w układy i stając się użytecznym sprzymierzeńcem dostarczającym statków i zboża. Przypieczętowała sojusz, rodząc rzymskiemu wodzowi Juliuszowi Cezarowi syna Cezariona. Polscy archeolodzy odnaleźli grobowiec urzędnika, który był odpowiedzialny za tajne dokumenty faraona Grób ważnego urzędnika pochodzi sprzed 4 300 lat. Polscy naukowcy odkryli go w egipskiej Sakkarze. Mężczyzna żył w czasach panowania Userkare, jednego z pierwszych faraonów VI dynastii. Nie chcąc, żeby poddani burzyli się przeciwko jej uległości wobec Rzymu, władczyni manifestacyjnie demonstrowała swoje przywiązanie do egipskiej tradycji. Podobno była pierwszym faraonem w dynastii Ptolemeuszów, który nauczył się języka Egipcjan. Wprawdzie praktyką polityczną było, że władcy obcego pochodzenia formalnie czcili miejscowych bogów egipskich, by zdobyć przychylność stanu kapłańskiego, ale w przypadku Ptolemeuszów mamy do czynienia z autentycznym zauroczeniem egipską koncepcją życia pozagrobowego. Produktem tej fascynacji były synkretyczne wierzenia grecko-egipskie, których najważniejszym przejawem był kult Serapisa, będący grecką mutacją egipskiego mitu o Ozyrysie i Izydzie. Według legendy, która jest podwaliną religii Egiptu, Ozyrys został zamordowany przez swego brata Seta, poćwiartowany i rozrzucony po całym kraju. Jego żona i siostra Izyda, korzystając z mocy uzyskanej podstępem od Ra, boga Słońca, wskrzesiła go jednak, dzięki czemu mógł spłodzić z nią syna Horusa. Ten pomścił ojca, zabijając swego wuja Seta. W czasach Kleopatry kult Izydy był już od kilkuset lat rozpowszechniony na całym obszarze śródziemnomorskim. Kleopatra – wzorując się na dawnych królowych – wzmacniała swoją pozycję przez utożsamianie się z wielką Izydą. Otaczano ją kultem jako wcielenie bogini (Marka Antoniusza zaś jako Ozyrysa). Na portretach i posągach przedstawiano jako wielką boginię matkę. Od 37 r. p.n.e. Kleopatra zaczęła realizować swoje ambicje powiększenia państwa. W tym właśnie roku Marek Antoniusz przyznał Egiptowi kilka utraconych przez to państwo terytoriów i ustanowił dzieci Kleopatry ich władcami. Na zorganizowanych w Aleksandrii uroczystościach na cześć zwycięstw Antoniusza nad Armenią w 34 r. p.n.e. Kleopatra wystąpiła w stroju Izydy. Było to zaledwie na cztery lata przed jej samobójstwem i ostatecznym upadkiem Egiptu. Właśnie to silne utożsamianie się Kleopatry z Izydą i podkreślanie, że jej królewska władza to manifestacja siły macierzyństwa, płodności i magii, zwróciło uwagę Kathleen Martinez na Taposiris Magna. Korzystając z opisu Strabona, badaczka naszkicowała mapę ewentualnych pochówków Kleopatry. Wytypowała 21 miejsc związanych z legendą o Izydzie i Ozyrysie. Następnie zwiedziła wszystkie te miejsca, które udało się jej znaleźć. Kleopatra próbował ukryć swój grobowiec? – Do wniosku, że to w Taposiris Magna może się kryć grobowiec Kleopatry, doprowadziła mnie myśl, że jej zgon był aktem rytualnym o głębokim znaczeniu religijnym, przeprowadzonym w uroczysty sposób – mówi Martinez. – Kleopatra wynegocjowała z Oktawianem, że pozwoli jej pogrzebać Marka Antoniusza w Egipcie. Sama chciała być pochowana obok niego, by odtworzyć mit o Izydzie i Ozyrysie. Istotą kultu Ozyrysa jest to, że daje on nieśmiertelność. Po śmierci bogowie mieli pozwolić Kleopatrze na wspólne z Antoniuszem odrodzenie w nowych wcieleniach, w których będą wieść życie wieczne. Zbadawszy kilkanaście świątyń, Kathleen udała się z Aleksandrii nadbrzeżną szosą na zachód, chcąc przestudiować ruiny, które mogłyby potwierdzać jej hipotezę. Powstanie świątyni w Taposiris Magna datowano na czasy panowania Ptolemeusza II, choć istniały przesłanki sugerujące, że mogła być zbudowana wcześniej. Włączenie w nazwę imienia Ozyrysa świadczyło, że miejsce uznawano za święte, jedno z nie mniej niż 14 innych w Egipcie, gdzie według podań pogrzebane były fragmenty ciała boga. Kathleen jechała, mając po prawej stronie Morze Śródziemne, a po lewej jezioro Buhajrat Marjut (Mareotis) i rozmyślała o tym, że być może Kleopatra tuż przed śmiercią podążała tą samą trasą. Taposiris Magna było dobrym miejscem na pochówek, bo jako jedno z niewielu nie zostało jeszcze opanowane przez Rzymian. – Gdy się tam znalazłam, serce zabiło mi mocniej – wspomina badaczka. Spacerując po świątyni, gładziła biało-beżowe wapienne bloki świątynnego muru. To jest to! – myślała. To jest to! W 1935 r. angielski podróżnik Anthony de Cosson nazwał Taposiris Magna „najpiękniejszym starożytnym zabytkiem, jaki przetrwał na północ od piramid”. Zaskakujące jest więc, że tak niewiele wykopalisk tu prowadzono. W 1905 r. uznany włoski archeolog Annibale Evaristo Breccia na pustym, jak się zdawało, dziedzińcu odsłonił fundamenty małej bazyliki koptyjskiej z IV w. n.e. i znalazł ślady rzymskich term. W 1998 r. węgierska ekipa Gyza Vörösa odkryła wewnątrz murów ślady kolumnady, które uznano (błędnie, jak się okazało) za pozostałości świątyni Izydy. Sztuka starożytnego Egiptu – cenne rzeźby, malarstwo i architektura Sztuka starożytnego Egiptu należy do najbardziej charakterystycznych. Jak rozwijała się kultura i sztuka starożytnego Egiptu? Które skarby Nilu warto zobaczyć na własne oczy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sztuka-starozytnego-egiptu-cenne-rzezby-malarstwo-i-architektura-fot-fiona-hanson-pa-images-via-getty-images-fa170c9.jpeg" width="938" height="563" alt="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" title="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" /> Gdy Vörös w 2004 r. wydał książkę o wykopaliskach w Taposiris Magna, jasne się stało, że to miejsce było świątynią z czasów ptolemejskich, potem rzymską placówką wojskową, wreszcie kościołem koptyjskim. Ale czy to już wszystko? Zahi Hawass zaczął się zastanawiać, czy popiersie z czarnego granitu wykopane przez Vörösa i uznane przez niego za wizerunek Izydy nie jest przypadkiem przedstawieniem Kleopatry. W październiku 2005 r. rozpoczęły się nowe wykopaliska. Dziś widok z wieży bramnej Taposiris Magna nie różni się od widoku z czasów Kleopatry – jeśli nie zwracać uwagi na szpetny szeregowiec i pas hoteli między szosą nadbrzeżną i białym pasem piaszczystej plaży. Pewnego upalnego dnia w maju 2010 r. spotkaliśmy się przy świątyni z Kathleen Martinez. Ubrana była w bluzkę z długim rękawem, na głowie miała chustkę, a na dłoniach wełniane rękawiczki bez palców. – Nie wiem dlaczego, ale zawsze tu marznę – wyjaśniła. Dwa miesiące wykopalisk, o które prosiła, przedłużyły się do trzech miesięcy, a potem do pięciu lat. Szeregi kolumn ustawione na skalnym podłożu w centrum stanowiska ujawniają zarysy czegoś, co zdaniem Hawassa i Martinez jest świątynią nie Izydy, lecz Ozyrysa. Budowla ma oś wschód-zachód. W północnym narożniku widać nikłe ślady kaplicy Izydy. Na południu znaleziono duży prostokątny wykop. – To było święte jezioro – twierdzi Martinez. Banałem jest twierdzenie, że w Egipcie wystarczy wbić szpadel w ziemię, a wykopie się coś interesującego z odległej przeszłości. Gdy w 2005 r. Kathleen i jej ekipa zaczęli tu wykopaliska, badaczka liczyła nie tyle na odkrycie grobowca Kleopatry, ile znalezieniu dowodów na potwierdzenie hipotezy, że w Taposiris Magna warto tego grobowca szukać. Chciała wykazać, że świątynia należała w owych czasach do najważniejszych sanktuariów poświęconych Ozyrysowi i Izydzie oraz że pod otaczającym ją murem istniały korytarze. Pierwszy rok badań przyniósł odkrycie szybu i kilku podziemnych komór i sztolni. – Zastanowiło nas, po co kopali takie wielkie tunele. Musieli mieć ważny powód – mówi badaczka. Symbole egipskie i ich znaczenie – co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? Symbole egipskie towarzyszyły właściwie każdemu etapowi rozwoju cywilizacji nad Nilem. Jakie znamy symbole egipskie? Znaczenie najważniejszych z nich rozszyfrowujemy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/symbole-egipskie-i-ich-znaczenie-co-zdobilo-egipskie-swiatynie-i-obeliski-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-1ffce78.jpeg" width="938" height="651" alt="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> W sezonie 2006/2007, zaledwie kilkadziesiąt centymetrów od granicy wykopalisk prowadzonych wcześniej przez Węgrów odkryto znaleziska ponad wszelką wątpliwość datujące świątynię Ozyrysa na czasy panowania Ptolemeusza IV, półtora wieku przed rządami Kleopatry. W ciągu sześciu lat Taposiris Magna stało się jednym z najbardziej aktywnych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Znaleziono ponad tysiąc obiektów, w tym 200 o dużym znaczeniu: ceramikę, monety, złotą biżuterię, rozbite głowy posągów (prawdopodobnie zniszczone przez wczesnych chrześcijan). Ważnym odkryciem jest duże cmentarzysko pod murem świątynnym, co wskazywałoby, że poddani monarchy chcieli być chowani w pobliżu szczątków swoich władców. Grób Kleopatry jednak wciąż wymyka się badaczom niczym fatamorgana, a odpowiedź na pytanie, kto jest pochowany w Taposiris Magna, wciąż opiera się na spekulacjach bardziej niż na faktach – Nie ma żadnych przesłanek pozwalających sądzić, że Kleopatra próbowała ukryć swój grobowiec, a nawet że miała taki zamiar – twierdzi Duane Roller, badacz dziejów jej panowania. – Trudno by było ukryć się przed Oktawianem, który przecież kazał ją pochować. Wszystko wskazuje na to, że złożono ją przy jej przodkach. To, że znaleziska z Taposiris Magna są z Kleopatrą związane, nie świadczy o niczym, bo podobnych w różnych miejscach Egiptu jest wiele. – Zgadzam się, że Oktawian znał miejsce i wyraził zgodę na jej pochówek – odpiera zarzut Kathleen. – Ale jestem przekonana, choć to tylko hipoteza, że po zakończeniu mumifikacji zwłok kapłani z Taposiris Magna pochowali Kleopatrę i Marka Antoniusza w innym miejscu, bez zgody Rzymian, w kryjówce pod dziedzińcem świątyni. W ciągu ostatnich stu lat przybyło tylko jedno znalezisko związane bezpośrednio z Kleopatrą: kawałek papirusu z 33 r. p.n.e. zapisany, jak sądzą naukowcy, jej własną ręką, udzielający ulgi podatkowej pewnemu obywatelowi rzymskiemu. Dlatego jeśli grobowiec Kleopatry zostanie kiedykolwiek odkryty, będzie to sensacja na miarę odkopania przez Howarda Cartera grobowca faraona Tutanchamona w 1922 r. Ale czy znalezienie grobowca, nawet z nienaruszoną mumią królowej, pogłębi portret egipskiej władczyni?
Czy Kleopatra faktycznie została pochowana u boku Marka Antoniusza? Czy zaplanowała dla nich życie pozagrobowe? Jak wyglądała najbardziej pożądana kobieta tamtych czasów? Nowe badania archeologiczne mogą odkryć kolejne tajemnice Kleopatry. Polecamy artykuł o najbardziej fascynującej kobiecie wszech czasów
Spis treści znajduje się tutaj