National Geographic Numer Specjalny 4/22
Matriarchini i królowa Historyczne siedem dekad życia i panowania w służbie narodu. Jej Wysokość Elżbieta II Aleksandra Maria, królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, zmarła spokojnie w posiadłości królewskiej w Balmoral w Szkocji 8 września 2022 r., pozostawiając kraj pogrążony w żałobie po rekordowych 70 latach swojej służby narodowi. Elżbieta, najdłużej panujący monarcha w historii Wielkiej Brytanii i drugi pod tym względem na świecie, wypełniła ślubowanie, które nazwała „uroczystym aktem poświęcenia” dla Wielkiej Brytanii, jej królestw wspólnotowych oraz Wspólnoty Narodów. Przemiana Elżbiety z powściągliwej młodej księżniczki w doskonale opanowaną osobę publiczną zachwyciła świat, a jej rządy połączyły schyłkowe dni Imperium Brytyjskiego z nowoczesną Wspólnotą Narodów – grupą państw zaangażowanych we wspólne cele, takie jak pokój i demokracja, na rzecz których ciężko pracowała. Kierowała nie tylko zmieniającym się narodem, ale i rodziną, w której nie brakowało skandali i konfliktów. Zawsze jednak na pierwszym miejscu stawiała obowiązek, jak przykazywało jej osobiste motto, które brzmiało: „Służę”. Elżbieta była pomostem między przeszłością a teraźniejszością. Objęła władzę w kraju, który wciąż nosił blizny po ranach II wojny światowej, i służyła mu sumiennie przez burzliwe lata. Patrzyła, jak dawne kolonie, naznaczone przez spuściznę brytyjskich podbojów, zniewolenia i paternalizmu, wybierają niepodległość. Przez cały ten czas symbolizowała tradycję w obliczu zmian, zapewniając swemu narodowi równowagę przez siedem pełnych wydarzeń dziesięcioleci. Po śmierci Elżbiety jej najstarszy syn Karol zasiadł na tronie jako Karol III, pierwszy od pokoleń nowy władca Zjednoczonego Królestwa. Rodzina królowej opłakuje ciepłą i oddaną matkę, babcię i prababcię – matriarchinię, która dzielnie walczyła o swoją prywatność. Jej odejście poprzedziła śmierć męża, Filipa, księcia Edynburga. Przeżyli ją nowy król i jego żona Camilla, królowa małżonka; księżniczka Anna, książę Yorku Andrzej i książę Edward, hrabia Wesseksu, a także ośmioro wnucząt, w tym William, książę Walii, który jest nowym następcą tronu, oraz dwanaścioro prawnuków. Urodzona jako Elizabeth Alexandra Mary 21 kwietnia 1926 r., przez rodzinę i przyjaciół nazywana była Lilibet. Choć wydawało się, że sprawowanie władzy nie jest jej przeznaczeniem – w chwili urodzenia była trzecią w kolejności do tronu – musiała przyjąć tę rolę po abdykacji swego wuja Edwarda VIII w 1936 r., która to decyzja zmieniła bieg jej życia. To samo poczucie obowiązku dzieliła ze swoim ojcem, królem Jerzym VI, który stał się postacią drogą narodowi, pomimo swojej początkowej niechęci do monarszej roli. Podczas II wojny światowej księżniczka zerwała z tradycją, służąc w kobiecym oddziale brytyjskiej armii – jako mechanik samochodowy i kierowca. W 1952 r. jej ojciec zmarł, a ona wstąpiła na opuszczony przezeń tron jako Elżbieta II, 61. monarchini Anglii. 25-letnia matka dwójki dzieci (w 1947 r. wyszła za mąż za Philipa Mountbattena) wiernie wypełniała liczne królewskie obowiązki, począwszy od dalekich podróży zagranicznych, przez coroczne uroczystości otwarcia nowej sesji parlamentu, po inspekcję wojsk w dniu jej urodzin. Życie królowej nie ograniczało się jednak do przyjmowania wizyt dygnitarzy i uczestnictwa w rocznicowych uroczystościach. Gdy została koronowana, Elżbieta rządziła ponad 70 terytoriami zamorskimi i panowała nad siedmioma królestwami Wspólnoty Narodów uznającymi brytyjskiego monarchę za swoją formalną głowę. Obecnie liczba takich królestw (łącznie z Wielką Brytanią) wzrosła do 15. Natomiast Wspólnota Narodów, luźna grupa państw związanych z koroną brytyjską głównie poprzez swoją przeszłość jako jej kolonie, składa się z 56 krajów. W trakcie panowania Elżbiety II doszło do przełomowych wydarzeń – konfliktu w Irlandii Północnej, kryzysów gospodarczych lat 70. i 80. oraz wejścia Wielkiej Brytanii do i wyjścia z Unii Europejskiej. Choć królowa cieszyła się ogromną popularnością wśród swoich poddanych, w ostatnich dekadach stanęła przed trudnymi pytaniami o sens istnienia jej dziedzicznej monarchii. Historyczne zawłaszczanie ziemi i zasobów naturalnych przez Imperium Brytyjskie, brutalne ujarzmianie narodów, zniewalanie ludzi i ucisk rasowy były oczywiste. Królowa nigdy jednak nie uznała tych historycznych niesprawiedliwości ani nie przeprosiła za nie w imieniu korony, mimo że przyczyniły się także do jej ogromnego prywatnego bogactwa. Chociaż jej syn Karol podczas podróży do Ghany w 2018 r. nazwał brytyjską rolę w transatlantyckim handlu niewolnikami „potwornością”, która pozostawiła po sobie „nieusuwalną plamę”, świat na próżno czekał na podobne słowa z ust królowej. Monarchini nigdy też nie potępiła publicznie członków swojej rodziny, których zachowanie spotkało się z powszechną krytyką. Milczała w przypadku większości związanych z nimi skandali, woląc niedomówienia i ochronę wizerunku od ujawniania prawdy. A jednak Elżbieta rządziła sumiennie – w czasie protestów i pandemii, śmierci synowej Diany i męża Filipa. Rządziła wielowiekowym królestwem w świecie, który wkroczył w erę cyfrową. Elżbieta nie mogła przewidzieć, jak długo będzie służyła narodowi, ani zmian, które będą towarzyszyć jej panowaniu. Ale robiła to przez 70 długich lat. – Przede wszystkim – powiedziała swoim poddanym podczas pierwszego przemówienia, które jako królowa wygłosiła w 1952 r. – musimy zachować odważnego ducha przygody, który jest najlepszą cechą młodości. Elżbieta żyła zgodnie z tymi słowami. Bystra, energiczna i pełna wigoru aż do dnia śmierci, nigdy nie straciła z oczu zobowiązania wobec narodu, które podjęła. Była poważną młodą władczynią, która podróżowała po świecie, rozsądną kobietą w tweedowych ubraniach, gdy spędzała czas na świeżym powietrzu, imponującą, siwowłosą monarchinią w ciężkiej koronie. Była królową Elżbietą II. Dla milionów jej poddanych i wielbicieli na świecie po prostu niezastąpioną. Tekst Erin Blakemore
Przełom we wspinaczce na Kilimandżaro: najwyższa góra Afryki została podłączona do internetu
Władze Tanzanii zainstalowały szybki, szerokopasmowy internet na Kilimandżaro. Oznacza to, że od teraz wszyscy wspinacze mogą udostępniać swoje wyprawy w czasie rzeczywistym na swoich mediach społecznościowych, ale resort informacji twierdzi, że chodzi głównie o bezpieczeństwo.
W tym artykule: Kilimandżaro zostało podłączone do internetu Internet jest potrzebny, ale w górach trzeba zachowywać zdrowy rozsądek Kilimandżaro nazywane jest „Dachem Afryki” Od tego tygodnia, dzięki firmie Tanzania Telecommunications Corporation, którą dofinansowywały Chiny, Kilimandżaro podłączone jest do szybkiego, szerokopasmowego internetu. Dyrektor generalny firmy, Peter Ulanga, twierdzi, że „wdrożenie nie było łatwe, a projekt powiódł się m.in. dzięki współpracy z władzami parków narodowych: Mount Kilimanjaro Park Authority oraz Tanzania National Parks Authority. Kilimandżaro zostało podłączone do internetu Ulanga podkreślił, że od teraz wszyscy turyści mogą się ze sobą komunikować z góry Kilimandżaro. Minister informacji, komunikacji i technologii informacyjnej, Nape Moses Nnauye, wziął udział w inauguracji usługi w stacji Horombo, która znajduje się na wysokości 3720 m n.p.m. Szef resortu stwierdził, że to wydarzenie historyczne nie tylko dla Tanzanii, ale również dla całego kontynentu. Nnauye dodał również, że poruszanie się bez internetu w tym miejscu było bardzo niebezpieczne. Internet pełni ogrywa bardzo ważną rolę we współczesnej wspinaczce. W czasie rzeczywistym możemy śledzić zmagania himalaistów oraz być na bieżąco z ich osiągnięciami. Tak było na przykład w ubiegłym roku, gdy cały świat obserwował zimowy atak Szerpów na ośmiotysięcznik K2. 16 stycznia dziesięciu himalaistów z Nepalu zdobyło najwyższy szczyt Karakorum i drugi co do wielkości szczyt Ziemi. Afryka: 10 porywających książek, dzięki którym zanurzysz się w afrykańskiej kulturze i klimacie Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Internet jest potrzebny, ale w górach trzeba zachowywać zdrowy rozsądek Internet to jednak nie tylko narzędzie do dokumentacji online poczynań wspinaczy lub turystów w górach. Dzięki dostępowi do sieci możemy szybko komunikować się z innymi ludźmi, a w razie kłopotów i niebezpieczeństwa jesteśmy w stanie reagować natychmiastowo i wezwać potrzebną pomoc. W górach dzięki internetowi mamy również dostęp do map i nawigacji. Należy jednak pamiętać, że w trudnych warunkach wspinaczkowych najważniejsze jest to, aby bezpiecznie wejść na górę, a później z niej zejść. Szczególnie dziś wiele osób lubi na bieżąco udostępniać relacje i zdjęcia na media społecznościowe, ale nie można zapominać o zdrowym rozsądku. Każdego roku dochodzi do wielu sytuacji, gdy turyści w górach giną, kiedy próbują zrobić „idealne” zdjęcie. Kilimandżaro nazywane jest „Dachem Afryki” Kilimandżaro to najwyższa góra w Afryce, która położona jest w Tanzanii, przy granicy z Kenią. Składa się z trzech szczytów, które są pozostałością po wulkanach. Najwyższym z nich jest Uhuru na wulkanie Kibo, który znajduje się na wysokości 5895 m n.p.m. Jest to jedyne miejsce na kontynencie, w którym śnieg leży cały rok. Góry w Polsce - lista najwyższych szczytów i pasm górskich [PRZEWODNIK] Góry w Polsce stanowią jedną z największych atrakcji naszego kraju. Tuż obok wybrzeża, są najczęściej wybieraną destynacją turystyczną, która przyciąga piechurów i miłośników pię... Niemiecki geolog Hans Meyer wraz z austriackim przewodnikiem Ludwikiem Purtschellerem byli pierwszymi Europejczykami, którym udało się wejść na szczyt „Dachu Afryki”. Dokonali tego w 1889 roku. Z kolei Antoni Jakubski, zoolog, profesor z Uniwersytetu w Poznaniu i podpułkownik Wojska Polskiego, był pierwszym Polakiem, który zdobył najwyższy szczyt tej góry. Stało się to w 1910 roku.
„Zdobył szczyt. Poprosił o chwilę odpoczynku”. Przyjaciel Aleksandra Doby o ostatnich chwilach podróżnika
– Olek mówił, że jest w świetnej formie. Zdobył szczyt Kilimandżaro o godz. 11 w poniedziałek. Przed wykonaniem zdjęcia poprosił o chwilę odpoczynku. Później stracił przytomność – tak ostatnie chwile Aleksandra Doby opisuje Łukasz Nowak, przyjaciel i organizator ostatniej wyprawy wielkiego podróżnika.
W tym artykule: Pasjonat i wizjoner Wiadomość o śmierci utytułowanego podróżnika Aleksandra Doby obiegła polskie i światowe media we wtorek. Jego bliscy na oficjalnym facebookowym profilu Doby napisali: „Z głębokim żalem zawiadamiamy, że dnia 22 lutego zmarł wielki kajakarz Aleksander Doba. Zmarł śmiercią podróżnika, zdobywając najwyższy szczyt Afryki - Kilimandżaro. Spełniając swoje marzenia”. Dzięki relacji Łukasza Nowaka, dziś wiemy, że Doba przed śmiercią spełnił swoje kolejne marzenie i zdobył mierzący 5 895 m.n.p.m. szczyt. – Czuł się dobrze, nie było objawów choroby wysokościowej, był z nim kontakt.. Część zdobywców spotkała Dobę na jednym z trzech wierzchołków Kilimandżaro. Rozmawiali z nim. Mówił, że jest w świetnej formie, krzyczał „Afryka dzika” i że jest szczęśliwy, chciał zdobyć szczyt – opowiadał Nowak w rozmowie z polsatnews.pl. Jak mówi organizator ostatniej wyprawy Doby, po zdobyciu szczytu, a przed wykonaniem zdjęcia potwierdzającego udaną wspinaczkę podróżnik poprosił o chwilę odpoczynku. Chwilę później stracił przytomność, a zaraz potem ustały funkcje życiowe. Mimo natychmiastowej reanimacji, nie udało się przywrócić akcji serca. Ciało Aleksandra Doby zostało więc zabezpieczone i sprowadzone do niższych obozów. W akcji udział brali m.in. pracownicy parku narodowego, na którego terenie wznosi się Kilimandżaro. Zdobycie najwyższego szczytu Afryki nie miało być końcem tegorocznej wyprawy Aleksandra Doby. W planach miał jeszcze safari w dwóch parkach narodowych: Tarangire i Ngoro Ngoro oraz odpoczynek na wyspie Zanzibar. Sto DÓB samotności. Wywiad z Aleksandrem Dobą Przejście na emeryturę dodało mu skrzydeł. A raczej wioseł. Aleksander Doba, który w wieku 65 lat samotnie przepłynął kajakiem Ocean Atlantycki, ciągle nie ma dość. Wręcz przeciwnie. D... Pasjonat i wizjoner Aleksander Doba przyszedł na świat 9 września 1946 w Swarzędzu. Dzieciństwo spędził w Swarzędzu. Ukończył Politechnikę Poznańską z tytułem inżyniera mechanika. Od lat 70. XX wieku mieszkał w Policach, gdzie pracował w Zakładach Chemicznych Police. Miał żonę, Gabrielę, dwóch synów – Bartłomieja i Czesława. Swoją kajakarską i podróżniczą karierę rozpoczął w latach 80. w klubie „Alchemik” Police oraz Akademickim Klubie Turystyki Kajakowej „Pluskon” w Szczecinie. Aleksander Doba na okładce „The New York Times”. Historia polskiego kajakarza inspiruje Amerykanów „Lepiej żyć jeden dzień jako tygrys, niż sto dni jako owca” – zwykł mówić. Aleksander Doba, 71-letni kajakarz z Polic, idzie jak burza. Właśnie trafił na okładkę The New York Tim... Ogólnoświatową sławę zyskał, kiedy jako pierwszy człowiek w historii samotnie przepłynął kajakiem Ocean Atlantycki z kontynentu na kontynent (z Afryki do Ameryki Południowej), wyłącznie dzięki sile mięśni. Opłynął kajakiem Morze Bałtyckie i Bajkał. Również jako pierwszy opłynął całe polskie wybrzeże z Polic do Elbląga oraz Polskę po przekątnej z Przemyśla do Świnoujścia. Oprócz dokonań w kajakarstwie Doba mógł też poszczycić się wylatanymi ponad 250 godzinami na szybowcach, trzecią klasą skoczka spadochronowego i złotą odznaką turystyki kolarskiej. Charyzmatyczny i zawsze chętny do rozmowy, Doba zawsze gromadził wokół siebie tłumy słuchaczy. Zachwyceni jego dokonaniami, czytelnicy "National Geographic" nadali mu tytuł Podróżnika Roku 2015.
Wyprawa na szczyt Kilimandżaro. "Wpierw ból i mdłości. Potem - ulga i radość"
"Pole, pole", czyli "Spokojnie, spokojnie" – rzuca mój przewodnik Ambrose, kiedy za bardzo przyspieszam. - Już było tu paru takich, którzy chcieli za szybko skończyć. No i skończyli. Ale nie na szczycie, tylko w szpitalu.
Dlaczego to spokojne tempo jest takie ważne? To najlepsza metoda na aklimatyzację. Organizm musi przyzwyczaić się do wysokości, z którą na co dzień nie ma do czynienia. A to najłatwiej uzyskać przebywając na dużych wysokościach, a także wchodząc metodą „dwa kroki w przód, jeden w tył”. Trochę pod górę, trochę na dół. Dzięki temu hartowaniu jest szansa na skuteczną walkę z chorobą wysokościową. Chorobą, która jest w stanie rozłożyć najlepiej przygotowanego fizycznie i mentalnie, acz nonszalanckiego himalaistę. Na razie w wielkim skrócie i uproszczeniu: na Uhuru Peak, a więc na najwyższym ze szczytów pasma Kilimandżaro nasze płuca będą musiały zmierzyć się z powietrzem, w którym jest o 60 procent mniej tlenu niż na poziomie morza. Wstajemy kwadrans po 23. Jeszcze nie ruszyliśmy, a już czuję się wycieńczony, zły, zdenerwowany. Czuję, że najmniejszy drobiazg może wyprowadzić mnie z równowagi. To chyba najtrudniejszy moment całej wyprawy. Prawie nie odzywamy się do siebie. Piję okropnie słodką herbatę, połykam herbatniki - na zapas, bo kompletnie nie czuję głodu, i próbuję się skupić na tym, co najważniejsze. Ale przychodzi mi to z trudem. Tak jak i ubieranie się. Wkładam na siebie pięć warstw ubrań: podkoszulek, termiczna koszula, wełniany sweter, polar, wreszcie - zimowa kurtka z kapturem. Do tego termiczna bielizna i rajstopy pod narciarskimi spodniami, po dwie pary rękawic i skarpet i czapa z polaru pod kaptur! Kiedy zakładam latarkę - czołówkę okazuje się, że dokładnie w tej chwili żarówka postanawia skończyć swój ziemski żywot. Jestem wściekły, najchętniej rzuciłbym to wszystko w kąt. No, ładnie, ruszamy w środku nocy, a ja zostaję bez latarki. Jeszcze pół kilometra niżej pewnie jakoś bym to sobie wytłumaczył, może nawet bym z tego żartował. Ale w środku nocy na 4700 nie ma się już ochoty na żarty. Czuję irytację. Kilka minut po północy Ambrose rzuca ciche: „ready?”, wskazuje ręką szczyt i ruszamy. Pierwsze kilkadziesiąt minut marszu studzi moje emocje. Zamykam się w sobie, łapię rytm. Skupiam się na własnym organizmie, na tym, by równo ustawić nogę przed sobą, by wprowadzić do płuc odpowiednią dawkę tlenu, a potem pozbyć się CO2. Pomaga w tym potężna, wszechogarniająca cisza. Nocna cisza na Kili jest nieporównywalna z niczym. Jesteśmy daleko od jakiejkolwiek cywilizacji, nie ma już zwierząt, owadów. Nie słychać też ludzkich głosów. Jedynie od czasu do czasu słychać szmer spadającego kamienia. No i ten fantastyczny widok potężnego stożka oświetlonego przez Księżyc. Trasa początkowo wiedzie po gołych skałach, potem przechodzi w piarg. Robi się bardzo stromo, coraz trudniej postawić nogę przed sobą. Plecak z każdym krokiem podwaja swój ciężar, coraz bardziej rzuca mną na boki. Mam spore kłopoty, by utrzymać się w pionie. Poza tym wydaje mi się, że coraz bardziej zwalniam. Pojawia się panika. Mam głębokie przekonanie, że jeśli teraz stanę, nie będę w stanie zrobić ani jednego kroku dalej. Jeśli teraz się zatrzymam, to położę się i zasnę. A przecież nie doszliśmy nawet do granicy krateru! Piarg stopniowo przechodzi w głęboki śnieg. Ostatnie godziny marszu to już prawdziwa udręka. Jeszcze przed chwilą wydawało mi się, że cel jest na wyciągnięcie ręki, że to ledwie 100 metrów w górę. Ale jakie 100 metrów! Po raz drugi w czasie całego marszu przechodzi mi przez myśl, że wszystko się jeszcze może zdarzyć. Że organizm może tego nie wytrzymać. Że pęknę psychicznie. Każda kolejna większa skała na horyzoncie budzi nadzieję, że to już ten moment, że to już koniec. Ale takich skał jest kilkanaście. I nic. Wytężam wzrok, ale przed nami nie widać choćby zarysu drewnianego słupa z Uhuru. Minuty ciągną się w nieskończoność, czas płynie wolno, wolno, wolniej, najwolniej. Prawie tracę nadzieję. Po minięciu kolejnej skały, kolejnym rozczarowaniu nie chcę mi się już myśleć o tym, czy to już, czy jeszcze pięć czy dziesięć godzin marszu przed nami. Jest mi wszystko jedno. Jestem wykończony, zniszczony. W końcu docieramy do jakiejś śnieżnej „polany”. Ciemno, lekko mgła. Robię jeszcze dwa, może trzy kroki. Nie wierzę. Jest! Słup! Podchodzę bliżej. Jak święty Tomasz, muszę dotknąć, wsadzić palec. Congratulations. You Are Now At Uhuru Peak. Tanzania. 5895 AMSL. Africa’s Highest Point. World Highest Free Standing Mountain. One Of The Largest Volcanoes. Welcome” - czytam na czterech deskach przybitych do dwóch drewnianych słupów. Jest 5.34. Słońce wzejdzie dopiero za godzinę.
Miesiąc w Tanzanii kosztował mnie tyle co wakacje nad Bałtykiem.
Tanzania to jeden z najbardziej fascynujących krajów Czarnej Afryki. Wiem, brzmi jak tanie hasło reklamowe, ale tak faktycznie jest! Poza legendarnym szczytem Kilimandżaro, oferuje znakomite parki narodowe, na czele z ogromnym Serengeti, w których podziwiać można Wielką Piątkę, czyli: lwa, słonia, czarnego nosorożca, lamparta i bawołu. Przez kraj przebiegają Wielkie Rowy Afrykańskie, a w jego granicach można znaleźć ślady pierwszych człowiekowatych. Tuż obok zaś kusi wyspa Zanzibar, znana z przypraw, bajkowych plaż i lazurowego morza, w którym całe tygodnie czy miesiące spędzają nurkowie. Do tego kraj nie jest drogi, ale przy odrobinie zaangażowania i po poznaniu lokalnych trików można jeszcze zaoszczędzić. Sposoby na tanią Tanzanię i Zanzibar Poleć do Kenii Aby znaleźć najtańszy bilet, przed wylotem warto sprawdzić oferty do sąsiedniej i popularniejszej wśród turystów Kenii. Np. do Mombasy lata sporo niedrogich czarterów i zdarzają się propozycje samych przelotów (za blisko 2 tys. zł). Poza tym lot do stolicy Kenii, Nairobi, w niektórych przypadkach ma większy sens niż do Dar es Salaam – największego miasta w Tanzanii; np. wtedy, gdy naszym głównym celem jest Kilimandżaro. Nie daj się zmowom Zdarza się, że okoliczni przedsiębiorcy stosują coś w rodzaju zmów cenowych. Np. w Aruszy hotelowa pralnia zażyczyła sobie 150 zł za wypranie kilku ubrań (nocleg był dużo tańszy!). Okazało się, że wszyscy w okolicy życzą sobie podobnych pieniędzy. Przejechałem więc do innej dzielnicy. I, tak jak sądziłem, wyprałem wszystko za 40 zł. Podobnie jest w wielu innych punktach usługowych. Warto więc odwiedzić kilka, zanim podejmiemy decyzję. Uważaj na wodzów Fajny targ z rękodziełem znajduje się w Dar es Salaam, w dzielnicy Mwenge. Przez to, że jest w miejscu nieturystycznym, można tam kupić oryginalne pamiątki w dobrych cenach. Np. dużą drewnianą figurę Masajki za 70 zł. Odradzałbym kupowanie w wioskach masajskich. W jednej z nich asystent wodza proponował mi kupno za 60 zł noża, którego używał on, a wcześniej „jego ojciec i dziad”. Dość szybko jednak dostrzegłem prawie niewidoczne literki: „Made in China”. Postaw na dala-dala Dala-dala to tanie busiki pełniące funkcję miejskich autobusów. Przejazd w obrębie miasta kosztuje nie więcej niż złotówkę. Wprawdzie musimy pogodzić się z tym, że przez całą drogę będziemy przytuleni do innych, często mocno spoconych pasażerów, ale zapłacimy prawie nic, a do tego w takich warunkach rodzą się często nowe znajomości. Dużo wyższe są ceny taksówek, np. za przejazd z lotniska do centrum Dar es Salaam zapłacimy 60-70 zł. Sam zdobądź szczyt Aby wejść na Kilimandżaro, należy nawiązać kontakt z miejscową agencją turystyczną w okolicznych miastach: w Moshi lub Aruszy. Agenci załatwiają wszelkie pozwolenia i uiszczają opłaty w Parku Narodowym Kilimandżaro, organizują ekipę, w której są przewodnicy, kucharz i tragarze. Indywidualnych turystów, tzn. takich bez przewodnika, kucharzy i tragarza, władze parku zwyczajnie nie wpuszczają. Dlatego nie ma co próbować zdobyć Kilimandżaro na własną rękę. Koszt sześciodniowej wyprawy to zwykle 3-4 tys. zł. Na szczęście jest sposób, by tę wyprawę potanić i zapłacić jedyne 2,5 tys. zł. za pięć dni wspinaczki. Aby tak zejść z ceny, trzeba się dogadać z wieśniakami z Marangu, wsi położonej tuż przy wejściu do parku. Nie są to profesjonalni przewodnicy, ale lokalsi, którzy mają wstęp do parku. Mogą wypożyczyć też (sfatygowany) sprzęt wspinaczkowy, puchową kurtkę czy buty trekkingowe. Dzięki temu nie trzeba tych rzeczy brać z Polski. Nocuj z widokiem W Tanzanii można znaleźć nocleg za 40-60 zł, przy czym warto pamiętać, że cena za dwójkę jest zwykle tylko nieco wyższa od tej za jedynkę. Drożej jest na Zanzibarze, ale widoki za oknem nierzadko to w pełni rekompensują. Za miejsce w domku na plaży w Nungwi płaciłem ok. 90 zł. W środku były dziurawa umywalka i dość chybotliwe łóżko, ale gdy wychodziłem na ganek, miałem przed sobą obrazek, o jakim goście Hyattów mogą pomarzyć. Kup płytę... ...z lokalną muzyką. Ja w muzułmańskim Stone Town na Zanzibarze odkryłem dla siebie arabską w klimacie muzykę bashraf. Poza tym z Tanzanii nie sposób wrócić bez płyty z nieśmiertelnym – choć, fakt, kiczowatym – hitem wschodniej Afryki Jumbo, bwana! Tę piosenkę zna tu każde dziecko, śpiewana jest przez kierowców w trakcie safari i kelnerów. Krążki z Jumbo widziałem na ulicy za równowartość 3-6 zł, chociaż o oryginalność tych płyt raczej bym się obawiał. Maciej Wesołowski
Kilimandżaro jeszcze całkowicie nie stopniało. Wspinaczka na resztki lodowca to wyjątkowe doświadczenie
Pokonywanie kolejnych metrów lodowych wież na Kilimandżaro może być jednym z najciekawszych wspinaczkowych doświadczeń. Jak zorganizować wspinaczkę po formacjach, które już niedługo mogą zniknąć z powierzchni ziemi?
Większość wspinaczy udaje się szlakiem prosto na słynny szczyt Tanzanii - Kilimandżaro, znane z pocztówek jako wyrastający z równiny stożek z oprószonym śniegiem wierzchołkiem. Ostatnie lata z powodu globalnego topnienia lodowców to stopniowe żegnanie się z tym widokiem. Od 1961 roku z lodowców na całym świecie ubyło ponad 9 bilionów ton lodu. Jak podają inne statystyki, do 2007 r. zniknęło ok. 85 proc. lodu, który tworzył lodowce na początku XX wieku. Jak podaje amerykańskie wydanie national-geographic.com, kilku śmiałków zamieniło popularny szlak na bardziej niebezpieczną zachodnią trasę. W trakcie drogi natrafili na lodową ścianę mierzącą przeszło 30 metrów. Tak ogromne zmrożone masy to w tropikach ewenement - czytamy na stronie National Geographic - w pobliżu równika lód zazwyczaj nie utrzymuje się tak długo. Lodowiec topniejący pod wpływem promieni słonecznych pozostawił po sobie wyjątkowe formacje przypominające wieże albo ściany (widoczne na zdjęciu Christiana Pondella). Jak twierdzi kanadyjski wspinacz Will Gadd, wspinaczka na lody Kilimandżaro może być jednym z najciekawszych tego typu doświadczeń na Ziemi, choćby dlatego, że wkrótce te formacje znikną z powierzchni ziemi pod wpływem zmian klimatycznych. Jak zorganizować wspinaczkę na ostatnie lody Kilimandżaro? Podpowiada Gadd: Złap formę Zdobywanie gór wysokich wymaga rzetelnego przygotowania fizycznego i psychicznego. Aby zbudować odpowiednią kondycję, warto zacząć przygotowania co najmniej pół roku wcześniej. Will Gadd proponuje codzienne treningi siłowe i cardio w połączeniu z pełnowartościową dietą zawierającą chude czerwone mięso. Doradza wspinaczki treningowe, w czasie których przyszły zdobywca nabierze doświadczenia i nauczy się odczytywać takie sygnały jak zmieniający się wiatr czy zbliżający się deszcz. Co spakować? Nie ma się co oszukiwać, wysokiej jakości sprzęt jest kluczowy - zauważa Gadd. Od jego jakości w dużej mierze zależy nasze bezpieczeństwo i komfort podczas wspinaczkami. Co powinien zawierać bagaż wspinacza? ostre raki kolce lodowe kask - na wypadek upadku lub kruszenia się lodu rękawice, dwie pary: przylegające i ocieplające kurtka: przeciwdeszczowa i wiatroszczelna lina i uprząż („Nigdy na nich nie oszczędzaj” - podkreśla Gadd. Gotowy, do drogi, start Po przybyciu do bazy/punktu z którego startujesz dokonaj rzetelnej oceny warunków. Czy wiatr nie jest zbyt silny? Jakie jest prawdopodobieństwo deszczu? Wspinaczka po górach i lodowcach jest niebezpieczna, nawet Pamiętaj o szacunku dla tragarzy i przewodników, prawdopodobnie jest im równie ciężko i też dopadają ich objawy choroby wysokościowej. Źródło: www.nationalgeographic.com * Twierdzi prof. Lonnie Thompson z Uniwersytetu Stanowego w Ohio w artykule "Proceedings of the National Academy of Sciences".
Tanzania: Melodia Afryki. Czy tak brzmiał raj?
Ciągnące się dziesiątkami kilometrów pustkowia. Nietknięte ludzką ręką przestrzenie. I dźwięki natury, których nie ma nigdzie indziej. Pora wsłuchać się w afrykańską melodię
Powinnam ją zobaczyć już w pierwszej chwili, przekraczając granicę między Kenią a Tanzanią, w Namandze. Z mapy wynikało, że jest tak blisko… Rozglądałam się nerwowo, bo jak można przegapić mającą niemal 6 tys. m wysokości górę? Kilimandżaro! Złościłam się, kiedy zaczepiani przeze mnie ludzie machali ręką ciągle w tę samą stronę – tam jest i już. Tam zaś niebo stykało się z ziemią cienkim pasmem mgły. Siedziałam na murku, wypełniając kolejne formularze niezbędne, by w moim paszporcie z cichym stukotem stempla pojawiła się tanzańska wiza. Upajałam się spokojem. Chwilę wcześniej po kenijskiej stronie granicy ledwie mogłam pozbierać myśli, przeciskając się przez szpaler wyciągniętych rąk, drewnianych figurek, naszyjników i bransoletek z koralików oraz kolorowych kang. To płachty, które afrykańskim kobietom służą za spódnice, sukienki i nakrycie głowy. Bez względu na kolory zawsze są na nich drobne kropeczki – takie jak na afrykańskiej perliczce. To właśnie od wydawanego przez nią okrzyku kanga, kanga wzięła nazwę chusta. Afrykę przepełniają dźwięki, nawet w tak zaskakującym „niemym” wydaniu. Msafiri znaczy podróż Ale ja przedzierałam się wśród kakofonii angielskich słów. How are you? How much? What is your price? Kenijscy sprzedawcy pamiątek to mistrzowie targowania. Doświadczenia z turystami mają od pokoleń. To właśnie Kenia na początku XX w. stała się stolicą safari. Słówko, które świat poznał dzięki Anglikom, pochodzi od suahilijskiego msafiri, czyli „podróżowanie”. Karawany myśliwych podróżowały między Masai Marą a Serengeti, nie bacząc na państwową granicę z Niemiecką Afryką Wschodnią. Wykreślono ją prostą linią w europejskich salonach. Podzieliła wulkaniczny płaskowyż. Przecięła szlaki wędrówek słoni, zebr, gnu. I ludzi. Masajowie wciąż ją ignorują. Tak jak przed wiekami wędrują między równinami Serengeti i Masai Mara, przenosząc się w poszukiwaniu wody i najlepszych pastwisk dla swoich zwierząt. Dla mnie ta prosta kreska oznaczała kilkaset kilometrów do pokonania, by znaleźć się po drugiej stronie rzeki Mara. Tanzańczycy zamknęli przejście graniczne między Masai Marą a Serengeti, kiedy okazało się, że Kenijczycy organizują jednodniowe safari na drugą stronę. Wszystkie zyski zostawały w ich kieszeniach. Teraz na taki jednodniowy wypad nie ma szans, za to tanzańskie firmy turystyczne odżyły. Cisza po kenijskim gwarze mówiła mi, że ta granica jednak ma znaczenie. Tutejsi ludzie, na pozór zdystansowani, mają poczucie tanzańskiej, a nie plemiennej tożsamości. To spadek po czasach „afrykańskiej rewolucji” Juliusa Nyererego – pierwszego i najdłużej sprawującego władzę prezydenta kraju. Kiedy ruszaliśmy w dalszą drogę, raz jeszcze spojrzałam w lewo. Starałam się odszukać choć zarys Kilimandżaro. Błękitna mgła spowijała wioski. Góry nadal nie było. Polskie ścieżki African massage – kierowca roześmiał się, omijając kolejną dziurę. Szum opon i dźwięk przesypywanego piasku znaczył, że jedziemy poboczem, a nie drogą. Wygodniej i nieco szybciej. Zza otwartego okna dochodził jeszcze jeden dźwięk – swoisty chrobot jak ze ścieżki dźwiękowej horroru o inwazji owadów. Narastał z każdym podmuchem wiatru. To tzw. śpiewające akacje, z leciutkimi jak piórko owocostanami, które kołysząc się na wietrze, charakterystycznym dźwiękiem odstraszają intruzów łasych na drobne listki drzewka. Arusza, mimo nocy, rozbrzmiewała dźwiękiem klaksonów, stukiem talerzy w restauracjach, płynącym z barów gwarem rozmów. Rozświetlona światłem hotelowych neonów i dyskretnym blaskiem naftowych lamp. Baza myśliwych i siedziba Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Rwandy sądzącego zbrodniarzy wojennych. O poranku safaryjne samochody ruszyły w stronę Moskito River. Ja dokładnie w przeciwną. Do Tangeru. Ta nazwa pojawiła się na mapach w czasie drugiej wojny światowej. Wtedy na przedmieściach Aruszy wyrosło osiedle. Domy, kościół, sklepy, warsztaty. „Dzień dobry”. „Niech będzie pochwalony” – pozdrawiali się mieszkańcy. W osadzie mieszkało ponad 5 tys. osób. Polscy uchodźcy wojenni, dla których Tanzania stała się bezpieczną przystanią w czasach zawieruchy. Stanęłam przy szarym murze okalającym cmentarz. Zadbane alejki, kopczyki zwieńczone kamieniami, krzyże, gwiazdy Dawida, prawosławne krzyże. Ski, ska… Na nagrobkach polskie nazwiska. Przygarbiony, uśmiechnięty mężczyzna otworzył mi drzwi do kaplicy. Jest tu codziennie od kilkudziesięciu lat. Wyrywa chwasty, grabi alejki, poprawia pochylone pomniki, dba… Nie zna ani słowa po polsku. Jest stąd, z Aruszy. To była dobra praca. Płacili z Polski. Teraz nie płacą, ale to przecież jego miejsce i jego obowiązek. Angielskiego nauczyli go polscy misjonarze, wciąż mu pomagają. Grają świerszcze. Klucz bezszelestnie zamyka nasmarowany zamek. Pod kołami chrzęści żwir, warkocze silnik. Jadę szlakiem dawnych myśliwych. W Tanzanii nadal można polować. To wabik dla najbogatszych. Safari – polowanie – trofea. Wielka afrykańska piątka najtrudniejszych do upolowania i najgroźniejszych zwierząt – słoń, lew, lampart, bawół i nosorożec. Ceny zawrotne! W tym cenniku nie ma żyrafy. Czy to dlatego, że jest symbolem Tanzanii? Tak jak Kilimandżaro dumnie wznosząca głowę nad zwierzętami afrykańskiego kontynentu. Krwawe polowania to lukratywny margines. Ostry dźwięk zdublowanego przez przewodnika wystrzału. Safaryjne wygodne dżipy wożą „myśliwych” uzbrojonych w aparaty fotograficzne, tam gdzie ci uzbrojeni w strzelby nie mają szansy dotrzeć. Dziura w ziemi Ngorongoro jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ale nigdy nie przyznano mu statusu parku narodowego. Te mają być bowiem wolne od działalności ludzi, a w Ngorongoro mieszkają Masajowie. Wypasają stada tam, gdzie grasują lwy, żerują gnu i zebry. Wpisali się w ten świat, stali się jego częścią. Dlatego Ngorongoro nie objęto całkowitym zakazem ingerencji człowieka. Wsłuchuję się w melodię Ngorongoro. To gardłowa pieśń Masajów, ryk lwa, ptasie trele. Uzupełniają się, tworząc harmonię Afryki. Masajskie wioski znaczą szlak do Serengeti – dymem ognisk, śmiechem wracających ze szkoły dzieciaków, ostrymi dźwiękami języka maa, tak innego od suahili. „Dziura w ziemi”, bo tak Ngorongoro nazywają Masajowie, ma aż 600 m głębokości. Z grzbietu krateru jej przestrzeń ogarnąć można jednym spojrzeniem, choć do znajdujących się po drugiej stronie skał jest niemal 20 km. Jazda w dół dżipem, choć to tylko 3 km, zajmuje kilkanaście minut. Zwierzaki strome ściany pokonują znacznie dłużej. Jeszcze trudniej mają, gdy chcą z tej „wielkiej dziury” wyjść. Dlaczego uciekają z raju? Czy gna je odwieczny zew wędrówki? W kalderze, dzięki wulkanicznym źródłom, trawa jest przecież zawsze zielona, a wody jest pod dostatkiem. Nie wysycha też jezioro. Faluje różowa „piana” – to flamingi. Przychodzą tu lwy i płochliwe zebry, guźce i antylopy. Żyrafy szeroko rozstawiają nogi. Na luksus picia pozwalają sobie raz w tygodniu, bo pozycja, którą muszą przyjąć, by się napić, uniemożliwia ucieczkę. Kiedy zatętni ziemia, wiadomo, że nadchodzą masywne nosorożce. Wnętrze kaldery przypomina biblijną arkę Noego – ze wszystkimi gatunkami afrykańskich zwierząt na pokładzie. Po jej zewnętrznej stronie na skałach widać niezwykłe zagłębienia. To „apteka” dla ciężarnych gnu. Wyjadają skalne okruchy bogate w wapń i minerały. Na przełomie stycznia i lutego rozległa równina między Ngorongoro a Serengeti rozbrzmiewa tysiącami pobekiwań. Krótkich i bolesnych. Gigantyczna „porodówka” wita setki tysięcy młodych gnu. Malutkie, śliskie i mokre nieporadnie stają tu na wątłych nóżkach, by po kilku godzinach już wędrować. Maleństwa szczelnie otaczane są przez dorosłe, które własnymi ciałami chronią je przed drapieżnikami. Rozróżniają bezbłędnie dźwięki niosące zagrożenie. Ignorują lądujące z gracją szybowców bociany z Polski. Właśnie tu, w kanionie, Mary Leakey znalazła szczątki praczłowieka sprzed 1,75 mln lat. Przez większą część roku kanion rozbrzmiewa stukotem młotków, szmerem pędzelków. Kolejne pokolenia archeologów walczą o swoje wielkie odkrycia. Starają się odtworzyć, jak w rajskiej dolinie wyglądało życie przodków człowieka i pierwszych ludzi, którzy właśnie stąd, z serca Afryki, powędrowali, by zaludnić najdalsze zakątki świata. Serengeti w języku maa znaczy tyle co „równina”. Trochę nudna. Ani jednego drzewa, tylko płowa trawa ciągnąca się po horyzont. Za sprawą wybuchu prehistorycznego wulkanu, który pokrył grubą warstwą pyłu całą krainę, do dziś korzenie drzew nie mogą przebić się przez twarde podłoże. Równina pełna ruchu, przemykających z trawy na trawę rajskich ptaszków, owadów skrzydełkami przecinających powietrze, wędrujących antylop, spod kopyt których unosi się kurz. Równina pełna dźwięków, szelestów, grania owadów, porykiwania zwierząt. Kiedy słońce gaśnie, melodia buszu nie milknie, ale zmienia tonację. Słychać krzyki nocnych ptaków, chichot hieny, wycie szakala, ryk lwa i jeszcze groźniejszy warkot lamparta. Kilimandżaro we mgle Wyglądała jak monstrualna babka wielkanocna. Z wierzchu polukrowana czapą śniegu spływającą strumieniami w dół. Była dokładnie tam, gdzie gdy kładłam się spać, widziałam tylko błękitną dal. W krystalicznie czystym powietrzu wszystko wydawało się idealnie ostre – nawoływania zwierząt w buszu, linia horyzontu, kształt. Słonie zrobiły nam grzeczność i choć one, w przeciwieństwie do dżipów, mogą wędrować, gdzie chcą, maszerowały drogą. Na tle gigantycznej góry wydawały się niemal filigranowe. Cała rodzina. Na przedzie stara samica – głowa rodu, za nią maluchy ledwo odrosłe od ziemi i te nieco starsze. Zaganiane do szyku groźnymi chrząkaniami starszych sióstr. W matriarchalnej słoniowej rodzinie panuje idealny porządek, a dobre wychowanie jest bezwzględnym wymogiem. Słonie wzrok mają nie najlepszy, za to słuch wyczulony bardziej niż człowiek. Niskie częstotliwości, które umykają naszym uszom, dla nich są czytelnym komunikatem. W końcu zniecierpliwione hałaśliwym dżipem umknęły w busz. Po chwili usłyszałam ryk. Może któryś z maluchów narozrabiał, a może wśród kolczastych akacji czaił się lew? Wędrujące w stronę Kilimandżaro słonie stawały się coraz mniejsze. Wiedziałam, że nim staną się niewidoczne i przekroczą tanzańską granicę, Kilimandżaro znów zniknie za chmurami. Wielka góra zdumiewała mnie za każdym razem, czy to w drodze z Namangi, czy na ulicach Aruszy. Nagle zjawiskowo wyłaniała się z chmur i równie nagle, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, rozpływała się. Anna Kwiatkowska
5 powodów, aby zostać zdobywcą Kilimandżaro
Wahasz się czy zorganizować trekking na najwyższą górę Afryki? Tanzania wydaje ci się tak odległa, że aż niedostępna? Przekonamy cię.
1. WIDOKI Kilimandżaro to najwyższa wolnostojąca góra na świecie. Widok z ośnieżonego wierzchołka, który wyrasta ponad sawanną, zapiera dech w piersiach. Tego nie zapomina się nigdy. Kultowego trekkingu też nie. 2. LUDZIE Tragarze, kucharze i przewodnicy. Pracę mają ciężką, ale uśmiech nie schodzi im z twarzy. 120 plemion z jedną wspólną cechą – nieprawdopodobnym optymizmem, który udziela się wszystkim. 3. AROMATY AFRYKI Imbirowa herbata, świeżo wypalona kawa lub zapach ognisk rozpalanych u podnóża Kilimandżaro, którego zbocza porośnięte są lasami deszczowymi – nie oddadzą tego nagrania i fotografie. 4. ODPOCZYNEK NA PLAŻACH Wyobraź sobie teraz relaks na otoczonych turkusem Oceanu Indyjskiego piaskach Zanzibaru, poprzedzony drogą na szczyt. Dzięki tej odrobinie luksusu smak zwycięstwa smakuje niepowtarzalnie. W kamiennych uliczkach Stone Town wyczuwa się atmosferę przygody. 5. TRIUMF ZDOBYWCY Moment, gdy na szczycie ogarniasz wzrokiem rozległą panoramę, dostrzegając na horyzoncie nowe cele. Mateusz Waligóra
Na krawędzi własnej wytrzymałości. Ten maraton przejdzie do historii [Odcinek 3.]
Trzecia część relacji z morderczego maratonu na Kilimandżaro! Przeczytajcie i obejrzyjcie!
NAGRODA OD MATKI NATURY Dziś atak szczytowy. Szybsza grupa już wyruszyła. Jeszcze przed tragarzami. W obozie ostatnie składanie namiotów i odśpiewanie piosenki zagrzewającej do zdobycia szczytu. Ruszamy! Przed nami ponad tysiąc metrowe, ostre podejście. W plecakach oprócz napojów i przekąsek, ciepłe kurtki, czapki i rękawiczki. Zapowiada się znów pochmurny i deszczowy dzień. Razem z nami idzie Maciek Pawlicki, jeden z biegaczy, który był na Kilimandżaro dzień wcześniej. Tak! Wszedł na szczyt razem z Rayesem Lemmensem, biegaczem z Belgii, który szybciej musiał wrócić z wyprawy, tym samym rezygnując z wzięcia udziału w maratonie. Nie zrezygnował jednak ze zdobycia szczytu i razem z Maćkiem ruszyli na wierzchołek dzień przed nami. Maciek mówi, że warunki były mało sprzyjające. Przez większość wspinaczki wiał wiatr i zacinał śnieg. Dziś zapowiada się podobnie. Jeszcze wczoraj na kolacji każdy z biegaczy próbował podjąć decyzję, czy rusza szybciej, czy w tym ostatnim etapie postanowi iść z wolniejszą grupą. Tutaj z wysokością nie ma żartów. Dobra taktyka i rozłożenie sił może się okazać kluczowe na starcie. Dobrze przekona się o tym Mikołaj, który ruszył już z szybszą grupą na podbój wielkiej góry. Podejście na szczyt jest nudne i monotonne. Cały czas, krok za krokiem trzeba piąć się ostro w górę. Zadzieram głowę i nie widzę końca tego kamienistego wzniesienia. W głowie powtarzam słowa Marty Falęty z Medical Pilates Studio: „Trzymaj brzuch. Niech ruch wychodzi z ciała.” Więc trzymam, albo przynajmniej się staram. Coraz bardziej dotkliwie odczuwam jednak wysokość. Oddech staje się płytki, a ja łapczywie chwytam powietrze. Mija już 5h tego wolnego marszu. Natalia (11 lat), zaczyna mieć poważne problemy. Brakuje jej siły i tchu. Michał (tata) postanawia zwolnić i podejmują decyzję, że nie będą atakować szczytu tylko od razu zejdą do Crater Camp, miejsca naszego noclegu. Ewa (mama) uspokaja się i dzielnie prze do góry. W końcu ta mozolna wspinaczka dobiega końca i osiągamy strategiczny punkt zwany Stella Point, 5756 m n.p.m. Zaledwie 140 m od szczytu. Tu schodzą się wszystkie drogi prowadzące na Kilimandżaro. Ewa Piekarska, z Polskiej Misji Medycznej, rzuca mi się na szyję z gratulacjami. Nie wiem co się dzieje? – Ewa! Przecież to nie wierzchołek – staram się tłumaczyć zachrypniętym głosem. – Jak dotarłaś tutaj, to dotrzesz na szczyt. Teraz to już tylko spacer – mówi Ewa. Patrzę na nią i staram się jej wierzyć. Była już na Kili w tym roku, a jej pomponiasta czapka wprowadza mnie w lepszy nastrój. Nakładam wszystkie kurtki jakie mam. Jest mi bardzo zimno. Ruszamy. I faktycznie, podejście ze Stella Point okazuje się spacerkiem. Tym bardziej przyjemnym, że przestaje padać i powoli wychodzimy ponad pułap chmur. Spektakl z wieczornym słońcem w roli głównej właśnie się zaczął. A chmury piętrzą się i przyjmują zaskakujące kształty. Zapominam, a może w ogóle przestaję odczuwać, że boli mnie głowa, a niepełny i szybki oddech nie przeszkadza już tak bardzo. Zachwycam się widokami i to daje mi poczucie spełnienia i satysfakcji. Taka nagroda od matki natury. Widzę już charakterystyczne drewniane tablice stojące na szczycie. Teraz już wierzę Ewie, że mi się uda. Na szczycie spotykamy się z częścią szybszej grupy biegowej. Wszyscy gratulujemy sobie nawzajem, robimy zdjęcia, nagrywamy filmiki, po prostu cieszymy się, że dotarliśmy do celu i jesteśmy razem w tym magicznym miejscu. A biegacze dobrze wiedzą, że to dopiero początek. SIOSTRO! TLEN! Ostatnie promienie słońca nieubłaganie dają znać, żeby zacząć powrót. Nie przejmujemy się tym, gdyż dziś nocujemy zaledwie 150 m poniżej szczytu. Dotarcie do obozu w Crater Camp zajmie nam niecałą godzinę. Jeszcze nie wiem, że będzie to najcięższa noc podczas całego trekkingu. I nie tylko dla mnie. Crater Camp to niezwykłe miejsce w rejonie Kilimandżaro. Na płaskim zaśnieżonym terenie stoją długie i wysokie na parę metrów bloki lodowe. Wśród nich nasze zielone namioty. Oprócz nas nie ma tu nikogo. Nie wolno tu obozować. Władze parku wydały pozwolenie tylko ze względu na strategiczne położenie tego miejsca. Stąd biegacze w szybki i najkrótszy sposób mogą dostać się na szczyt. Jest pięknie i bardzo zimno. Słońce już zaszło. Każdy odczuwa brak tlenu i wysiłek. Wygramolenie się z namiotu i przejście paru metrów jest dużym wyzwaniem. Szykujemy się na ostatnią kolację. Pomiary saturacji nie są już tak wysokie, a niektórzy swoje samopoczucie oceniają na 3-4 w skali do 1 do 10. Apetyt też nam nie dopisuje. Największym powodzeniem cieszy się ciepła zupa i ciepła herbata. Czterech tanzańskich tragarzy źle się czuje. Źle się czuje i wygląda również Catherine, chińska biegaczka. Ania Gregorczyk, nasz wyprawowy lekarz, śpieszy im z pomocą. Tej nocy będzie miała dużo roboty. Na kolacji nie ma Mikołaja. Mikołaj Kowalski-Barysznikow to najbardziej rozśpiewany biegacz naszej wyprawy. Pnąc się w górę wymyślaliśmy zabawne piosenki i teksty do polskich coverów Czesława Niemena czy Marka Grechuty. To także redaktor magazynu ULTRA, traktującego o biegach powyżej królewskiego dystansu. To także pierwszy, tak wysoki bieg Mikołaja. Przez wszystkie dni trekkingu czuł się – zadziwiająco dobrze – jak sam twierdził. Dziś wyszedł z szybszą grupą. Na szczycie i podczas schodzenia wszystko było jeszcze w porządku. Pierwsze problemy pojawiły się w obozie. Wyczerpanie i wychłodzenie organizmu sprawiły, że Mikołaj zaczął mieć objawy hipotermii. Ania, podjęła decyzję o podaniu tlenu. I tak, zamiast rozgrzewać się w mesie przy gorącej zupie, Mikołaj leżał w namiocie w masce tlenowej na twarzy. Tak spędzi całą noc. SEN NA WAGĘ ZŁOTA Noc jest niemożliwie rozgwieżdżona i cicha. Taka głucha cisza bez żadnych odgłosów cywilizacji, ujadania psów, szumu drzew, wiatru, przelatujących samolotów… Ciszę przerywają jednak chrząkania i ciężkie oddechy z innych namiotów oraz mój uporczywy kaszel. Do snu założyłam wszystkie ubrania, w skarpety włożyłam ocieplacze, a nogi owinęłam puchową kurtką. Gdyby nie techniczne ciuchy marki The North Face, nie wiem jak przetrwałabym tę mroźną noc. Będzie około 15 stopni poniżej zera. Tak wcisnęłam się do śpiwora. Trudno mi się rozgrzać z powodu zmęczenia i przeziębienia, które towarzyszy mi od trzech dni. Leżę i zmuszam się do zaśnięcia. Zmuszam się do zaśnięcia i jeszcze raz zmuszam się, aby zasnąć… a oddech robi się coraz bardziej szybki i płytki. Słyszę sama siebie jak rytmicznie i łapczywie chwytam zimne powietrze. Aż dudni w głowie. Spoglądam na zegarek. Jest 20:15. O matko! Załamuję się na myśl kolejnych ciągnących się w nieskończoność godzin. I znowu, zmuszam się do zaśnięcia, ale tak naprawdę nie chce zasnąć. Boję się, że się uduszę. I tak przez kolejnych kilka godzin walczę sama ze sobą i z oddechem. Spoglądam na zegarek. Nie jestem w stanie odczytać godziny. Cyfry zlewają się w jedną plamę. Nagle czuję, że robi mi się bardzo gorąco. Mam ochotę wyskoczyć ze śpiwora i naga wybiec na lodowiec. Budzę Maćka, który śpi obok i proszę, żeby poszedł po naszą lekarkę, bo ze mną dzieje się coś dziwnego. Przychodzi Ania, mierzy mi saturację, wychodzi i po chwili wraca z zastrzykiem. Myślę, nie jest dobrze. - Gdzie? – pytam No, niestety w tyłek. Zadzieram wszystkie warstwy ubrań i czuję nieprzyjemne ukłucie. Jak za 15 min nie będzie lepiej, dajcie mi znać – mówi Ania i odchodzi. Oddech się uspokaja i jest poprawa. Czuję, że mogę pozwolić sobie na sen. Zasypiam, nie wiem kiedy i nie wiem na ile. Budzę się jak życie w obozie już tętni. W dzień startu Kilithonu. DO BIEGU, GOTOWI…START! Rankiem w obozie daje się wyczuć podekscytowanie przed wyścigiem. Biegacze, nawet ci, którzy w nocy czuli się bardzo źle, teraz raźno przygotowują się do startu – adrenalina robi swoje. Widok ludzi gotowych do walki w sportowych ubraniach, robi wrażenie. Tanzańczycy patrzą na nich trochę jak na wariatów, ale z szacunkiem i podziwem. Przed nimi jeszcze dość ostre podejście i start. Z wierzchołka Dachu Afryki. Mikołaj czuje się dobrze, jednak postanawia nie wychodzić do góry. Wyruszy z obozu z pozostałą częścią grupy. Natalka, najmłodsza uczestniczka, postanawia zaatakować szczyt raz jeszcze. Na śniadaniu nie czuje się jednak najlepiej. Dorośli odradzają jej tego pomysłu, ona jednak uparcie twierdzi, że jest tak blisko, że szkoda byłoby nie spróbować. Tak też zrobi. Na podejściu wstąpi w nią nowe życie i dzielnie dotrze do wierzchołka. A na szczycie ruch jak nigdy przedtem. Tak się złożyło, że 9 grudnia przypada w Tanzanii Dzień Niepodległości. I tak na szczycie znalazła się grupa wojskowych, którzy tradycyjnie weszli na Kilimandżaro świętować tę rocznicę. Nie ukrywają zdziwienia. Panuje poruszenie i zamieszanie. Chwila startu zbliża się nie ubłagalnie. Jeszcze ostatnie działania z nadmuchaniem i rozstawieniem bramy… i START! Ruszyli! Grupa dziesięciu biegaczy puściła się w szalony wyścig w dół. Jeszcze raz przemierzą wszystkie strefy klimatyczne, ale tym razem w towarzystwie własnych myśli i słabości, z którymi będą toczyć osobistą rozmowę i walkę. Wszyscy szczęśliwie dotrą do mety, a pierwszy Kilimanjaro Extreme Marathon wejdzie do historii, jako najwyższy maraton na świecie. Tabela z pomiarami czasu i wynikami dostępna jest na stronie http://kiliextrememarathon.com Materiały wideo powstały przy użyciu GoPro Hero6 Black. Tekst: Iwona El Tanbouli-Jabłońska
Tu przetrwają tylko najsilniejsi! Relacja z maratonu na Kilimandżaro [odcinek 2.]
Przeczytajcie drugą część relacji naszej dyrektor artystycznej, która ruszyła biegiem na Kilimandżaro!
KILI W PEŁNEJ KRASIE – Maciek, nie śpisz? Wyjrzyj. Nie pożałujesz – nawołuje Michał Gawron, kierownik wyprawy. Poranek jest rześki i chyba jest naprawdę wcześnie, bo ruch w obozie nie jest jeszcze intensywny. Michał zawsze wstaje pierwszy. Nie wiem, czy nie wcześniej niż kucharze i tragarze. Krąży z aparatem wśród namiotów. Moment wyjścia z ciepłego śpiwora przeciągam jak najdłużej, więc nasłuchuję tylko i domyślam się, co też takiego dzieje się na zewnątrz. Maciek wychyla głowę z namiotu… Za chwilę wychodzi z kamerą i statywem. Maciek Jabłoński, to nasz kamerzysta. Po cichu i niezauważalnie podgląda nas w różnych sytuacjach. Podgląda również tanzańskich tragarzy, kucharzy, przewodników, chmury na niebie, skały, zmierzchy i świty, rejestruje zwykłe obozowe życie i zmieniający się krajobraz. A dziś po raz pierwszy od początku trekkingu Kilimandżaro odsłoniło się w całej swojej krasie. Wywołało to duże poruszenie i zachwyt wśród obozowiczów. Dopiero teraz widać bryłę tego wolnostojącego krateru. Robi wrażenie. A nasze małe namioty u podnóża podkreślają jego wielkość. Patrzę skupiona i coraz bardziej zdaję sobie sprawę, że to dzieje się naprawdę. Że za trzy dni, tam na szczycie, będzie start Kilithonu. Przez chwilę słońce rozpieszcza nas swoim światłem i ciepłem. Wstąpiła w nas nowa energia. Piotrek Hercog i Mikołaj Kowalski-Barysznikow poszli nawet na małe rozbieganie połączone z sesją zdjęciową. Piotrek Hercog to czarny koń biegowej grupy. Jest doświadczonym sportowcem. Brał udział w wielu wysokogórskich biegach zajmując czołowe miejsca. Od razu widać, że trekking nie sprawia mu żadnej trudności. Podobnie jak wysokość. Wydaje się, że mógłby wbiec i zbiec z Kilimandżaro choćby już teraz. To kandydat na zwycięzcę. Mówi się o tym już nie tylko szeptem. – Jesteś typowany na lidera tego biegu. Jak się z tym czujesz? – pytam Piotra wprost. – Dopóki bieg się nie odbędzie trudno mówić o zwycięstwie. Każdy wyścig jest inny. Podczas biegu może wydarzyć się wszystko. Kontuzja, sensacje żołądkowe… Mnie trochę boli ucho, ale mam nadzieję, że to nic poważnego. Ten maraton zapowiada się naprawdę ciekawie. POLE, POLE! Wyruszając w kolejny etap trekkingu niebo zaciąga się szarymi chmurami i zaczyna mżyć. Przed nami pionowa ściana i wspinaczka po dużych blokach skalnych. Żegnamy egzotyczną roślinność i wkraczamy w świat wulkanicznych kamieni. Przestrzeń zaczyna nas otaczać z każdej strony miażdżąc swoim ogromem. Stworzyły się dwie grupy. Szybka i wolna. Ta szybka, to głównie biegacze. Będą wychodzić wcześniej i dużo szybciej docierać do kolejnych obozów. Ta wolna, składająca się z „normalnych” ludzi, krok za krokiem będzie osiągać cel w normlanym tempie. Są też dwa swobodne elektrony, Piotrek – fotograf i Maciek – filmowiec, którzy sami sobie wyznaczają tempo i decydują, gdzie się zatrzymać lub przyśpieszyć. Szybka grupa w składzie: Kathrine, Parvaneh, Maciek, Rafał, Mikołaj i Piotr jest już gdzieś ponad nami. – Pole, pole! – nawołuje nasz przewodnik, raz po raz oglądając się za siebie. W języku suahili oznacza to: wolno, wolno. W dobrym tonie jest, nie wyprzedzać przewodnika. Nie na tej wysokości, więc grzecznie gęsiego człapiemy w jego tempie. Jesteśmy już ponad 4000 m n.p.m. Tutaj panuje zasada: im wolniej, tym lepiej. Bardzo mi odpowiadająca, bo zaczynam odczuwać pierwsze symptomy wysokości. Połykam tabletkę przeciwbólową, żeby zagłuszyć przeszkadzającą głowę. Do tego czuję, że złapałam przeziębienie. Wiem, że „glut” będzie się zwiększał i zostanie ze mną aż do szczytu. Przy takiej pogodzie i zwiększającej się wysokości organizm nie ma szans i sił na regenerację i pozbycie się zwykłego kataru. Kaszel i pociąganie nosem staną się moimi kompanami. To wszystko na pewno przez brak słońca, znajduję wytłumaczenie, chyba tylko po to, żeby sobie ulżyć. Wieczorem, po całym dniu trekkingu, spotykamy się w mesie na kolację. Można się tu ogrzać i lubię moment, kiedy łyk gorącej zupy przyjemnie rozchodzi się po organizmie. Później danie główne, jak do tej pory menu jeszcze się nie powtórzyło, i długie rozmowy przy herbacie ekspresowej „Kilimanjaro” i rozpuszczalnej kawie. Siedzimy przeważnie już przy świetle naszych czołówek, a atmosferę rozgrzewają żarty Rafała Kruzela. Jednego z biegaczy, którego aktywność towarzyska wzrasta wprost proporcjonalnie do wysokości. Znamy się już coraz lepiej i coraz lepiej rozumiemy. Lubię te wspólne wieczory, kiedy wyznajemy sobie ile razy sikaliśmy i jak się czujemy. CZARNY SZERSZEŃ I DMUCHANA BRAMA Wśród wysokogórskiej ciszy nagle rozlega się dźwięk roju szerszeni. Dziwne zjawisko, ale w zupełności wytłumaczalne. To Piotr Kędziora z Maćkiem Jabłońskim uruchomili drona. Prawdopodobnie to pierwsze użycie tego urządzenia w Narodowym Parku Kilimandżaro. Droga do uzyskania pozwolenia była długa i mozolna. Ale w końcu się udało. Widać, że chłopaki czują podniecenie. Nic dziwnego, zdjęcia z powietrza będą świetnym uzupełnieniem do filmu o całej wyprawie. Piotr Kędziora, stworzył całą identyfikację wizualną Kilithonu. Przy projektowaniu, jestem pewna, że wczuł się w postać jakiegoś afrykańskiego artysty, który podświadomie prowadził jego myśl twórczą. Połączył europejski minimalizm z afrykańską kolorystyką i motywem stref klimatycznych rejonu, w którym odbywa się Kilithon. Zaprojektował logo, medale, koszulki, czapki, flagi, buffy i dmuchaną bramę, która towarzyszy nam od początku trekkingu. Niemało z nią kłopotu. Żeby wypełnić ją powietrzem, trzeba włączyć agregat. Żeby agregat zadziałał musi mieć paliwo. Dodajmy, że nadmuchanie bramy na starcie będzie miało kluczowe znaczenie. Nie wiadomo jak na agregat zadziała tanzańskie paliwo? A jeśli już zadziała, to pytanie, czy pompa nadmucha bramę? W końcu będziemy na 5895 m n.p.m., gdzie tlenu jest zdecydowanie mniej. Jak twierdzi sam Piotr, konsultował to z własnym sumieniem, rozumem, odrobiną wina i finalnie z kilkoma fizykami. Wyprzedzę fakty i dodam, że tanzańskie paliwo i agregat zadziałały. NIESPODZIEWANY OPAD Jesteśmy w Karanga Camp (4700 m.n.p.m.). Jest dość wcześnie, więc postanawiamy zrobić spacer w górę. Nie chce mi się i bardzo boli mnie głowa. Wiem jednak, że to element procesu aklimatyzacji. Wejść wyżej, zejść niżej i niżej spędzić noc. Niewiele udaje się nam pokonać. Zaledwie 200 m przewyższenia. Ale i to dobre. W końcu jutro atak szczytowy. Dobrze byłoby choć trochę się wyspać. Kiepsko sypiam od samego początku. Faszeruję się lekami przeciw przeziębieniu i przeciwbólowymi. Noce są zimne, a będą jeszcze bardziej. Z pomocą przychodzi Catherine ze swoim małym termoforkiem. Chyba nigdy widok termofora nie ucieszył mnie tak bardzo jak wtedy. Catherine Yanfeng Sun pochodzi z Hong Kongu, a obecnie mieszka w Stanach Zjednoczonych. Bije od niej spokój i opanowanie. Na kolacji jako jedyna dostaje wegańskie posiłki i częstuje nas pastą własnej roboty. Podobno ostra jak przystało na dobrą chińską kuchnię. Ja się nie skusiłam, ale wierzę, że była smaczna. Catherine zastanawia się, czy nie pobiec maratonu w fivefingersach - palczastych butach z bardzo małą amortyzacją. To dość kontrowersyjny pomysł, ale pewnie każdy ma swój sposób na te górę. Ostatni nocleg przed atakiem szczytowym zaskakuje nas wszystkich. W środku nocy poczułam, że ortalionowa ściana namiotu leży centralnie na mojej głowie. W odruchu paniki uderzyłam w nią pięścią. Ściana odskoczyła i zrobiło się jasno. Okazało się, że w nocy spadło około 10 cm śniegu skutecznie przysypując nasze sypialnie. Ciężko było wygramolić się z ciepłego śpiwora w wilgotną i zimną rzeczywistość. Do pokonania droga o ponad tysiąc metrowym przewyższeniu, która zaprowadzi nas prosto na dach Afryki. Tragarze są już gotowi i jak nakazuje lokalna tradycja odśpiewują pieśń przed atakiem szczytowym. Rozbudza ona we mnie wolę walki i chęć sięgnięcia chmur. Ciąg dalszy nastąpi… Materiały wideo powstały przy użyciu GoPro Hero6 Black.
Tu przetrwają tylko najsilniejsi! Maraton na Kilimandżaro [odcinek 1.]
Przeczytajcie porywającą relację naszej dyrektor artystycznej, która ruszyła na podbój Kilimandżaro. Łatwo nie było, ale jak sama mówiła po powrocie - było warto!
Na początku grudnia 2017 roku, grupa biegaczy pojechała do Afryki, by wziąć udział w najwyżej położonym maratonie na świecie. Stanęli na szczycie Kilimandżaro i zbiegli w dół królewski dystans. Dyrektor artystyczna NG, Iwona El Tanbouli-Jabłońska, była z nimi przez wszystkie dni trekkingu i podczas samego wyścigu. Jak organizm biegacza reaguje na wysokość, dlaczego w Afryce nie świeci słońce i dlaczego warto mieć termofor oraz, co wydarzyło się u podnóża góry i ponad chmurami? O tym wszystkim opowie w kilku odcinkach. Gotowi, do biegu, START ! HAKUNA MATATA Rozpakowałam bagaże i strzepałam z butów kurz podróży. W głowie obrazy z trekkingu wciąż przenikają się z dźwiękami. A wszystko zaczynało się od porannej ginger tea. - Good morning! Ginger tea! – słyszę jeszcze przez sen. Do namiotu wsuwa się ręka z plastikowym kubkiem pełnym parującej, gorącej herbaty. Już jeden łyk tego aromatycznego i słodkiego napoju wystarczył, żeby obudzić wszystkie zmysły. Pierwszy nocleg na trekkingu za mną. Namiot i wszystko w nim jest wilgotne. Wcale nie jest ciepło. Dlaczego? Przecież do Afryki przylatują nasze bociany uciekając przed chłodem zimy. To na pewno się zmieni. Utwierdzam sama siebie w tym przekonaniu. Wyjdziemy tylko z lasu deszczowego, a słońce już zrobi swoje. Jeszcze nie wiem, jak bardzo się mylę. Nasza wyprawa jest inna niż wszystkie. Nie wchodzimy na szczyt Kilimandżaro, po to, żeby wejść. Ale po to, żeby z niego zbiec. Wejście na krater, to początek maratonu. To właśnie tu, na dachu Afryki, grupa szalonych biegaczy stanie na linii startu i rozpocznie pościg w dół. Piszę „szalonych”, gdyż dla wielu samo osiągnięcie szczytu jest już ogromnym wysiłkiem, a co dopiero zbieganie z niego. Kilimanjaro Extreme Marathon, to pionierskie tego typu wydarzenie sportowe w Tanzanii. To maraton, którego start odbywa się w najwyżej położonym punkcie, wśród wysokogórskich maratonów na świecie. Czuję podekscytowanie, że mogę uczestniczyć w tym przedsięwzięciu. Z dużą ciekawością przyglądam się całej naszej grupie. A grupa jest bardzo zróżnicowana. Już po pierwszym dniu trekkingu widać, że biegacze są w dużo lepszej kondycji niż pozostali. Szybko i sprawnie pokonują przewyższenia. Nie łapią zadyszki. Trekking traktują jak trening przed dniem startu. W sumie wcale mnie to nie dziwi. Nie ma tu przypadkowych sportowców. Jednym z nich jest Parvaneh Moayedi, z pochodzenia Iranka mieszkająca w Stanach Zjednoczonych. Ukończyła ponad 1000 maratonów i biegów ultra, ale tak wysoko jeszcze nie biegała. Udział w Kilithonie traktuje jako jedno z jej największych wyzwań i sama jest ciekawa, jak jej organizm będzie radził sobie z wysokością. Naszą przygodę rozpoczęliśmy pod bramą Umbwe. Na Kilimandżaro prowadzi kilka dróg. Ta, którą wchodzimy, właśnie Umbwe, jest najkrótsza i najbardziej stroma. Do celu można dostać się nią w ciągu 4–5 dni. Jednak wchodząc za szybko można zapłacić dużą cenę. Organizm ma mało czasu na aklimatyzację i niejednemu sportowcowi odmówił już posłuszeństwa. Bo z wysokością nie ma żartów. I każdy inaczej na nią reaguje. View oEmbed on the source website Po wyjściu z busa czekało na nas wiele atrakcji i od razu zostaliśmy porwani przez zespół afrykańskich muzyków. Hakuna matata, Kilimandżaro…wyłapuję znajomo brzmiące mi słowa. Trudno pozostać obojętnym wobec prostej linii melodycznej piosenek i transowym uderzeniom w długie, prawie na półtora metra, bębny. Nawet mieszkańcy okolicznych wiosek gromadnie przybyli, żeby zobaczyć biegaczy rzucających wyzwanie ich górze. Jest także duża grupa dziennikarzy z lokalnej prasy i radia. Otoczyli Michała zalewając go serią pytań. W końcu, to po raz pierwszy dzieją się tu takie rzeczy. Do tej pory można było tu spotkać tylko zwykłych turystów. Nigdy wcześniej w Narodowym Parku Kilimandżaro nie odbyła się zorganizowana impreza biegowa. Michał Gawron, jest sprawcą całego tego zamieszania. Wymyślił sobie, że zorganizuje maraton na Kilimandżaro i właśnie jego myśl się materializuje. Ludzie mówią, że jak powiesz Michałowi, że coś jest niemożliwe, to jest to dla niego najlepsza woda na młyn do działania. Wcześniej spędził 3 miesiące żeglując po morzu Rossa, w Zatoce Wielorybów, w ekstremalnie trudnych warunkach i przy ekstremalnie niskich temperaturach. Dokonał też pierwszego polskiego wejścia na najwyższy czynny wulkan Antarktydy – Erebus. Myślę, że jest trochę szalony, ale bez jego szalonego pomysłu, nie byłoby tu nas i nie byłoby Kilithonu. To prawdziwy zdobywca. Z Michałem jest żona Ewa i córka Natalia. Natalia jest najmłodszą uczestniczką wyprawy (11 lat) i po raz pierwszy tak wysoko. Później okaże się, że jest również jedną z najtwardszych zawodniczek naszej grupy. Przed wejściem do parku panuje duży ruch i daje się wyczuć podekscytowanie. Nikt z nas nie spodziewał się takiego poruszenia i takiej energii. Tanzańczycy powitali nas na swój szczery i lokalny sposób. W momencie przekroczenia bramy i z każdym krokiem w głąb lasu deszczowego, śpiewy i cały ten gwar powoli zacznie zanikać. Aż w końcu każdy zostanie sam z odgłosami dżungli i pytaniami w głowie, jak to będzie, i co go czeka, tam ponad chmurami? Dziś śpimy w Umbwe Cave Camp na wysokości 2850 m n.p.m. Rano w obozie zawsze jest duże poruszenie. Kucharze tłuką garami, przewodnicy i tragarze wrzeszczą do siebie w języku suahili, każdy się gdzieś spieszy i ma coś do zrobienia. Rytualna ginger tea, od której zawsze będziemy zaczynać dzień, została już rozniesiona po namiotach. Teraz czas na toaletę. Każdy dostaje niewielką miskę ciepłej wody i tylko od własnej inwencji zależy jak ją wykorzysta. W połączeniu z mokrymi chusteczkami naprawdę można zrobić, a raczej umyć wiele. Teraz tylko trzeba szybko ogarnąć bajzel w namiocie, spakować śpiwór, przygotować rzeczy, które zabiorę ze sobą i te, które trafią do dużego bagażu niesionego przez tragarzy. Gramolę się na zewnątrz w poszukiwaniu promieni słońca. Wysokie drzewa skutecznie mi to utrudniają. Cały czas jesteśmy jeszcze w lesie. Ania Pontus, nasza liderka, nawołuje na śniadanie. Ta uśmiechnięta i pogodna dziewczyna, to prawdziwa twarda sztuka. Patrząc na jej delikatną urodę, aż trudno uwierzyć, że cały zespół tragarzy i tanzańskich przewodników grzecznie jej słucha. W końcu Ania, nie po raz pierwszy pilotuje wyprawę na Kilimandżaro. Tuż przed przyjazdem do Afryki była również w Himalajach i Kazachstanie. A teraz niejeden mężczyzna dostaje gęsiej skórki patrząc na jej zgrabne nogi. I to nie z powodu ich idealnych kształtów, ale temperatury. Ania większość trekkingu pokona w krótkich leginsach, podczas kiedy ja będę miała na sobie getry i długie spodnie. View oEmbed on the source website GDZIE JEST SIMBA? Niewielki namiot, w który z dużym trudem wchodzą trzy stoły i 16 rozkładanych krzeseł, będzie naszym punktem zbornym, świetlicą i jadalnią. To mesa. Tutaj będziemy toczyć tajne rozmowy, wymieniać się poufnymi informacjami, dealować tabletkami przeciwbólowymi i na wysokość, to tutaj każdy będzie się spowiadał ze swoich dolegliwości, żartował, opowiadał o sobie i swojej rodzinie, tu będzie się można ogrzać, pośmiać i co najważniejsze - zjeść. Duże kolorowe termosy z wrzątkiem wjechały na stół. Od tej chwili, to najbardziej pożądany przez nas obiekt. Gorąca woda, jak złoto wydobywane w Sierra Leone, stanie się bezcennym towarem. Śniadanie w zasadzie zawsze takie samo. Tosty, omlet, afrykańskie parówki, naleśniki i całe bogactwo dodatków typu: ketchup, kakao, Milk Lato – mleko w proszku, kawa instant, masło orzechowe i główny punkt programu - dżem Simba. Simba pasuje do wszystkiego, ale najbardziej ubogaca smak porannej gorącej kaszki. Ten, kto pierwszy wpadł na to, żeby do kaszki dodać Simby, zasługuje na gwiazdkę Michelina. I był to chyba nasz wyprawowy fotograf – Piotrek Dymus. Piotrek potrzebuje dużo. Dużo jedzenia. Nie widać po nim, bo jest szczupły jak gazela i wysoki jak żyrafa. Ale potrzebuje dużo, bo ma duży i ciężki plecak wypełniony po brzegi sprzętem foto. Przyczaja się jak tygrys i mierzy obiektywem w swoją ofiarę. To prawdziwy myśliwy najlepszych ujęć. – Gdzie jest Simba? – z niepokojem w głosie pyta Piotrek. Na chwilę wszyscy wstrzymują oddech i nerwowo rozglądają się po stole. Czas na sekundę stanął w miejscu. JEST! Słoik dżemu wędruje z drugiego końca mesy prosto w ręce Piotrka. Z konsystencji i koloru tego produktu, trudno ocenić z jakich owoców został zrobiony. Z pewnością jakiś afrykańskich. Ważne, że smakuje. ZIELONO MI Drugi dzień trekkingu to ciąg dalszy lasu deszczowego, ale już w nieco innej postaci. Gęste drzewa bez liści pokryte długimi i cienkimi włosami w odcieniach wyblakłej zieleni. Mgła wdzierająca się pomiędzy konary i cisza, która dźwięczy w uszach. Przenosimy się w bajkowy klimat tajemniczej krainy. Nadziwić się nie mogę tej scenerii. Mgła, a może chmury, osłabiły żywe kolory i sprawiły, że cały krajobraz jest monochromatycznym obrazem. Jedynym kolorystycznym akcentem są nasze sportowe ubrania, plecaki i soczyście zielona mikstura. W wielkiej plastikowej butli, wesoło chlupocze jęczmień i chlorella. Ania Gregorczyk, nasza pani doktor, dzielnie taszczy magiczny napój. Na sam widok wykrzywia buzię. Ania konsekwentnie będzie zażywać zieloną rozkosz, nie wiedząc jeszcze, że między innymi, ten magiczny napój ochroni ją przed wirusami i wyniesie na podium w samym już biegu. Jednym słowem, w zielonym siła. Powoli przesuwamy się do góry. Zaczyna padać. Dziś zmierzamy do obozu Baranco. View oEmbed on the source website SIKU BYŁO? - No to zaczynamy. Kto pierwszy? – pyta Ania, pani doktor, której rola będzie wzrastała wraz z wysokością na jakiej będziemy przebywać. Razem z Ewą Piekarską z Polskiej Misji Medycznej, będą czuwały nad naszym bezpieczeństwem. Codziennie, podczas śniadania i kolacji, Ania skrupulatnie na imiennej karcie każdego uczestnika, wypisuje pomiary saturacji i tętna. Należy włożyć palec w urządzenie, które wskazuje jaka jest zawartość tlenu we krwi. Czynność ta zawsze wzbudza poruszenie i ożywienie w grupie. Każdy jest ciekawy jaką cyfrę wyświetli magiczne pudełeczko. Wraz z osiąganiem wysokości może wzrastać puls a saturacja spadać. Norma na poziomie morza to 99-96 %. Moja saturacja, na ten moment, to przedział 88-86 %. Chyba jest nieźle? Atmosfera jednak robi się gorąca przy pytaniach – Piłeś? Sikałeś? Ile razy? – I tak pomiędzy herbatką a tostem z dżemem Simba, dowiadujemy się o intymnych faktach z życia naszego trekkingowego kompana. A sprawa nie jest błaha. Wręcz kluczowa. Jednym ze sposobów na aklimatyzację jest spożywanie dużej ilości płynów i oczywiście wydalanie ich. Im więcej i częściej, tym lepiej. Na razie wszyscy czują się dobrze. Piją i sikają. Pomimo dość dużego przewyższenia pokonanego zaledwie w ciągu dwóch dni. Jesteśmy w obozie Baranco na wysokości 3850 m n.p.m. Humory i apetyt dopisują. (Ciąg dalszy nastąpi) View oEmbed on the source website Materiały wideo powstały przy użyciu GoPro Hero6 Black.
Rekord na Kilimandżaro! 10 godzin i 6 minut - tyle potrzebowała biegaczka na zdobycie najwyższego szczytu Afryki
Jeszcze nikt tak w tak krótkim czasie nie zdobył Kilimandżaro i nie wrócił do jego podstawy jak Fernanda Maciel. Biegaczka poprawiła poprzednik rekord o ponad 2 godziny.
Fernanda Maciel z teamu The North Face poprawiła dotychczasowy rekord Anne-Marie Flammersfeld o ponad 2 godziny! Dotarcie na szczyt zajęło jej zaledwie 7 godzin, a po kolejnych 3 zameldowała się z powrotem u jego podstawy. - Jestem bardzo szczęśliwa. Marzyłam o zdobyciu tej afrykańskiej góry już od trzech lat i dziś dostałam swoją szansę. Osiągnięcie szczytu było dla mnie wyjątkowym i pełnym spokoju momentem. Lodowiec Stella przeplatający się z wulkanicznym krajobrazem robił niesamowite wrażenie - relacjonuje Brazylijka. To już drugi po Aconcagui szczyt, na którym ustanowiła ona podobny rekord. Tym razem nie obyło się jednak bez problemów. W czasie treningu dwa dni przed zakończoną sukcesem próbą, musiała szukać schronienia przed lawiną kamienną, w której zasięgu znalazła się na wysokości 5200 m n.p.m. - Wyobraźcie sobie skały wielkości lodówek lecące prosto na was! Na szczęście udało mi się osłonić przed kamieniami i uniknąć niebezpieczeństwa.- wspomina Maciel i dodaje - Bieganie po wysokich górach, jest kompletnie innym stylem eksploracji, fantastycznym doświadczeniem. Mam nadzieję, że ten wyczyn zainspiruje więcej dziewczyn do spróbowania!
Białe niczym mąka plaże oblewane turkusem Oceanu Indyjskiego, łódki unoszące się na falach, a do tego powietrze pachnące przyprawami...
To restauracja The Rock, czyli skała, która znajduje się w południowo wschodniej części wyspy na półwyspie Michamwi Pingwe, godzinę drogi od jej stolicy Zanzibaru - Stone Town. Jednak to nie menu, oparte na owocach morza, jest magnesem tego miejsca. Są nim widoki, którymi goście delektują się podczas posiłku. Białe niczym mąka plaże oblewane turkusem Oceanu Indyjskiego, łódki unoszące się na falach, a do tego powietrze pachnące przyprawami. Bo Zanzibar jest jednym ze światowych liderów w produkcji goździków, cynamonu, kardamonu i gałki muszkatołowej. Ale uwaga! W restauracji znajduje się zaledwie 12 stolików, więc o miejsce na romantyczną kolację trzeba trochę powalczyć.
Uczestnicy wyprawy Szpik Na Szczyt stanęli na szczycie Kilimandżaro (5 895 m n.p.m.) we wtorek 21 stycznia ok. godz. 7 rano. Najwyższą górę Afryki zdobyły trzy osoby po przeszczepie szpiku, siedmiu dawców szpiku wraz z Anną Czerwińską i czterech lekarzy transplantologów. Wyprawę Szpik Na Szczyt zorganizowali: Fundacja „Przeciwko Leukemii” i Medigen. Wschód słońca na Kilimandżaro wynagrodził nocne, siedmiogodzinne podejście na szczyt. Na „dachu Afryki” stanęło aż trzech pacjentów po przeszczepie szpiku: Marcin Bujniewicz, Izabela Malicka i Sławomir Piłat, udowadniając tym samym, że po pokonaniu choroby można żyć pełnią życia. Z grupy dawców szczyt zdobyli: Anna Czerwińska – pomysłodawczyni i patronka wyprawy, Michał Czernek, Anna Jawoszek, Krzysztof Kacprowski, Joanna Lipińska, Bogdan Nowosad i Paweł Szczepanik. Najwyższą górę Afryki zdobyła także grupa wybitnych profesorów – lekarzy transplantologów: Alicja Chybicka, Krzysztof Kałwak, Mirosław Markiewicz i Krzysztof Zawadzki. Wraz z nimi na szczyt weszło trzech wolontariuszy: Dariusz Załuski, Andrzej Marek Chmielowski i Jarosław Nestorowicz oraz reporterka patrona medialnego wyprawy. Zdobywców poprowadził na Kilimandżaro Tomasz Kobielski. Uczestnicy stanęli na szczycie we wtorek 21 stycznia około godziny 7 rano. Z ataku szczytowej zrezygnowały dwie osoby z grupy biorców szpiku: Zofia Marciniak i Paula Kałęka. W trakcie podejścia na szczyt wycofał się Robert Jędrych, który ze względu na drobny problem zdrowotny zdecydował wraz z lekarzami o zejściu do obozu piątego. Dla wszystkich uczestników, a w szczególności dla osób po przeszczepie szpiku, już dotarcie do Camp Barafu położonego na wysokości 4550 m n.p.m. było ogromnym sukcesem i wspaniałym przeżyciem. Wyprawa Szpik Na Szczyt wyruszyła 15 stycznia z Warszawy. Uczestnicy wchodzili na Kilimandżaro, pokonując drogę Machame w wersji 7-dniowego trekkingu, co zapewniło im optymalne warunki aklimatyzacji. Celem projektu Szpik Na Szczyt było nie tylko zdobycie „dachu Afryki”, ale także zwrócenie uwagi na problemy związane z transplantologią w Polsce i udowodnienie, że życie po przeszczepie szpiku może wyglądać tak samo, jak przed chorobą, a nawet lepiej. Uczestnicy wyprawy dedykują ją wszystkim osobom, które obecnie walczą z chorobą i które dzięki projektowi Szpik Na Szczyt mogą przekonać się, dlaczego warto walczyć. Pomysłodawczynią i jedną z uczestniczek wyprawy jest Anna Czerwińska polska himalaistka, zdobywczyni Korony Ziemi, a także dawczyni szpiku kostnego. Wyprawie patronuje również znana dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska.
Wyprawa Szpik Na Szczyt – przed atakiem szczytowym
Wyprawa na Kilimandżaro Szpik Na Szczyt, w której biorą udział osoby po przeszczepie szpiku, dawcy oraz grupa polskich lekarzy transplantologów, wyruszyła 15 stycznia
Dzisiaj, 20 stycznia około północy planowany jest atak szczytowy. Wyprawa jest organizowana przez Fundację „Przeciwko Leukemii” i Medigen. Według informacji od Tomasza Kobielskiego, czuwającego nad wyprawą od strony organizacyjnej i prowadzącego uczestników na Kilimandżaro (5 895 m n.p.m.), wyprawa przebiega zgodnie z planem. Wszyscy uczestnicy dotarli do Camp Barafu położonego na wysokości 4550 m n.p.m. i jeszcze dziś około północy wyruszą na atak szczytowy. Wyprawa wyruszyła 15 stycznia z Warszawy. Na Kilimandżaro uczestnicy wchodzą, pokonując drogę Machame w wersji 7-dniowego trekkingu, co zapewnia im optymalne warunki aklimatyzacji. Pierwszego dnia wyprawa stanęła pod bramą Parku Kilimandżaro. W trakcie łagodnego podejścia wiodącego tropikalnym lasem dotarła na wysokość 2 980 m n.p.m. W piątek 17 stycznia uczestnicy zdobyli obóz Camp Shira na wysokości 3 840 m n.p.m., z której mogli podziwiać widoki na osnutą chmurami afrykańską ziemię. Trzeciego dnia wszyscy uczestnicy wyprawy dotarli na położony na wysokości 4630 m n.p.m. Lava Tower Camp, z którego następnie zeszli na wysokość 3 950 m n.p.m. Czwartego dnia, tj. 19 stycznia wyprawa Szpik Na Szczyt przeszłą trasą Mweka do Camp Barafu, z którego dziś wyruszy, aby zdobyć szczyt Kilimandżaro. Jak informują organizatorzy, osoby po przeszczepie szpiku kondycyjnie nie ustępują pozostałym uczestnikom wyprawy. Celem projektu Szpik Na Szczyt jest zdobycie „dachu Afryki”, a także zwrócenie uwagi na problemy związane z transplantologią w Polsce i udowodnienie, że życie po przeszczepie szpiku może wyglądać tak samo, jak przed chorobą, a nawet lepiej. W wyprawie biorą udział wybitni lekarze profesorowie: prof. Alicja Chybicka, prof. Mirosław Markiewicz i prof. Krzysztof Kałwak, który ukończył kurs medycyny wysokościowej i zadbał o zaplecze medyczne wyprawy. Pomysłodawczynią i jedną z uczestniczek wyprawy jest Anna Czerwińska polska himalaistka, zdobywczyni Korony Ziemi, a także dawczyni szpiku kostnego. Wyprawie patronuje również znana dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska. Więcej informacji o wyprawie: www.SzpikNaSzczyt.pl
Szpik Na Szczyt – wyprawa na Kilimandżaro
Szpik Na Szczyt to pierwsza w historii Kilimandżaro wyprawa, w której wezmą udział osoby po przeszczepie szpiku, dawcy oraz grupa polskich lekarzy transplantologów
Wyprawa, której pomysłodawczynią jest wybitna himalaistka Anna Czerwińska, wyruszy już 15 stycznia 2014 r. Jej celem jest zdobycie tej góry (5 895 m n.p.m.) oraz zwrócenie uwagi na problemy osób chorych na białaczki. Celem projektu Szpik Na Szczyt jest zdobycie „dachu Afryki” i pokazanie codziennego "Kilimandżaro" wszystkich uczestników. Wyprawa daje nam możliwość zwrócenia uwagi na problemy osób chorych na białaczki, których sytuacja w ostatnim czasie znacznie się pogorszyła, głównie za przyczyną nowelizacji ustawy o przeszczepianiu tkanek i narządów. – mówi Monika Sankowska, przewodnicząca Fundacji „Przeciwko Leukemii”. Wyprawa ma udowodnić, że życie po przeszczepie szpiku może wyglądać tak samo, jak przed chorobą, że przeszczep daje życie i pozwala na zdobywanie kolejnych szczytów w życiu czy w pracy, a chorzy to ludzie, którzy mogą wejść na taki szczyt jak Kilimandżaro. Dlatego tak ważna jest pomoc chorym, którzy niestety po za walką z chorobą muszą walczyć z bezdusznością urzędników. – mówi Monika Sankowska. Pomysłodawczynią i patronką wyprawy jest Ania Czerwińska wybitna polska himalaistka, zdobywczyni sześciu ośmiotysięczników i Korony Ziemi, a także dawczyni szpiku kostnego. W miesiąc po oddaniu szpiku stanęła pod K2, drugiej co do wysokości góry świata. Jej zdjęcie spod szczytu obiegło wszystkie rejestry dawców szpiku na świecie. Wyprawie patronuje znana dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska i Senator Profesor transplantolog Alicja Chybicka. Gdy udało mi się wreszcie zostać dawcą prawdziwym, tzw. zrealizowanym, natychmiast pomyślałam, że bardzo fajną rzeczą byłoby gdybym mogła zabrać w góry na wspólną wyprawę swoją biorczynię. Jeszcze wtedy nie znałam tej osoby. A Kilimandżaro przyszło mi do głowy dlatego, że góra ta jest postrzegana jako szczyt marzeń, swego rodzaju symbol. – Anna Czerwińska opowiada o tym, jak zrodziła się idea wyprawy. Powiedziałam o tym pomyśle Monice Sankowskiej z Fundacji „Przeciwko Leukemii” i postanowiłyśmy zrealizować go na większą skalę i zorganizować wyprawę, w której wezmą udział dawcy i biorcy szpiku. Dlaczego Kilimandżaro? To najwyższa góra Afryki, postrzegana przez wielu jako szczyt marzeń, jej zdobycie jest dużym osiągnięciem dla każdego. Wyprawa ma też na celu zintegrowanie środowisk transplantologów, dawców i biorców. Biorący w niej udział lekarze, na co dzień przygotowują pacjentów do transplantacji i przeszczepiają komórki macierzyste. Wśród uczestników wyprawy jest m.in. profesor Krzysztof Kałwak z Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej we Wrocławiu. Profesor ukończył kurs medycyny wysokogórskiej. Wspólnie z organizatorami wyprawy zadba o jej zaplecze medyczne. Uczestnicy wyprawy zostali zaszczepieni zgodnie z rekomendacjami międzynarodowymi, zapoznali się z profilaktyką i leczeniem objawów choroby wysokościowej. Sprawdzone zostały podstawowe cechy wydolnościowe, wykonano kontrolną spirometrię płuc, USG serca. Czy zdobędą szczyt? Zobaczymy. Może to zależeć od dyspozycji w danym dniu – mówi Profesor Krzysztof Kałwak. W wyprawie uczestniczy także Profesor Alicja Chybicka, kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej we Wrocławiu – hematolog promująca prozdrowotny tryb życia. Pani Profesor ukończyła we wrześniu b.r. maraton Wrocławski, a wcześniej startowała w półmaratonach. Od lat walczy o prawa małego pacjenta. Jest znana z bezkompromisowej walki o życie dzieci. Nad wyprawą od strony organizacyjnej czuwa Tomasz Kobielski – doświadczony alpinista i himalaista, a także świetny organizator wyjazdów i wypraw w najdalsze zakątki świata, jeden z najmłodszych zdobywców Korony Ziemi, właściciel agencji wyprawowej Adventure24.pl posiadającej wszelkie konieczne certyfikaty bezpieczeństwa. Wyprawy na Kilimandżaro prowadził już kilkadziesiąt razy. Dla wyprawy Szpik Na Szczyt wybraliśmy drogę Machame w wersji 7-dniowego trekkingu. Zapewnia to optymalne warunki aklimatyzacji, bezpieczeństwo i przy odrobinie szczęścia możliwość wejścia na szczyt dla wszystkich uczestników wyprawy. Każdy z członków grupy będzie miał szansę na odpowiedni odpoczynek, co mamy nadzieję zapobiegnie rozdzielaniu się grupy i umożliwi zrealizowanie jednego z założeń wyjazdu, to jest integracji i współpracy. Na drodze do szczytu zaplanowanych jest 5 obozów. Każdego dnia pokonujemy od 500 do 900, a w samym ataku szczytowym nawet ok 1400 metrów w pionie, więc mimo faktu, że góra nie jest trudna technicznie trzeba bardzo uważać na właściwą aklimatyzację do wysokości. Całość jest tak zorganizowana, że uczestnicy skupiają się przede wszystkim na wędrówce pod naszym okiem oraz doświadczonych lokalnych przewodników, natomiast obok działa całe zaplecze techniczne: tragarze, obsługa kuchenna i zaopatrzenie – zapowiada Tomasz Kobielski. Wyprawę organizuje Fundacja „Przeciwko Leukemii” – organizacja non-profit, która od 13 lat wspiera, pomaga i kompleksowo zajmuje się chorymi i ich rodzinami oraz prowadzi działalność edukacyjną (książki, filmy, wykłady) – propaguje wiedzę na temat nowotworów krwi i sposobów ich leczenia. Fundacja „Przeciwko Leukemii” stworzyła pierwszy w Polsce profesjonalny rejestr dawców szpiku ALF–PL3-MDR . To dawcy tego rejestru będą zdobywać Kilimandżaro. Wyprawie patronuje podmiot leczniczy Medigen zajmujący się doborem dawców do przeszczepu szpiku. To pacjenci Medigenu chcą zdobyć Kilimandżaro. To jedyny ośrodek w Polsce posiadający wszystkie akredytacje związane z badaniami HLA oraz doborami dawców szpiku (EFI, EMDIS, NMDP, WMDA, BMDW). Wyprawa planowana jest w dniach 15-26 stycznia 2014 roku. Więcej informacji o wyprawie: www.SzpikNaSzczyt.pl Fundacja „Przeciwko Leukemii”
Bosa diva z Zanzibaru odkrywa tajemnicę afrykańskich kobiet
Unyago to coś więcej niż rdzenny afrykański rytuał. Ten pochodzący z Zanzibaru obrzęd jest jednym z najważniejszych momentów w życiu afrykańskiej kobiety. Jest ceremonią, w trakcie której młoda, niewinna dziewczyna uczy się być kobietą. Pełną godności, szacunku ? i siły. W trakcie Brave Festival, tajemnicę tej tradycji odkryje Bi Kidude – jedna z najstarszych, bo ponad 100 letnia kapłanka przedślubnego obrzędu inicjacji.
Nie będzie to pierwsza wizyta legendarnej zaklinaczki w Polsce. Bi Kidude, nazywana „bosą divą” odwiedziła już Brave Festival w 2010 roku, kiedy to podczas swojego koncertu zahipnotyzowała publiczność głosem i rozkochała w sobie festiwalowiczów. Tym razem laureatka nagrody Womax (World Music Expo) i jedna z najbardziej enigmatycznych przedstawicielek kultury Afryki przyjedzie do Polski, by ujawnić przed kobiecą częścią publiczności rytualny obrzęd unyago ­­- aktu inicjacji przedślubnej. Ograniczenie widzów tego magicznego spektaklu do kobiet nie jest przypadkowe, gdyż jak mówi sama Bi Kidude „Unyago odbywa się za zamkniętymi drzwiami tak, aby nikt, szczególnie mężczyzna nie mógł zobaczyć kobiet biorących w nim udział. Dla mężczyzny, który miałby podglądać to hańba”. Czym zatem dokładnie jest owy obrzęd? Jest pewną formą „instrukcji”, nauki mówiącej kobiecie jak powinna żyć z mężczyzną. To rytualny taniec, któremu towarzyszy gra na, afrykańskich bębnach i śpiew, poprzez który przekazuje się rady niezbędne kobiecie, zaczynającej dzielić swoje życie z mężczyzną. W zbiór tych porad wchodzą m.in. szczegóły dotyczące edukacji seksualnej, kwestii ubioru, higieny, gotowania, ale również sposób traktowania przyszłych teściów. Rytuał może trwać od jednego dnia do nawet trzech miesięcy, a kultywowany jest tylko na Zanzibarze, gdzie zachowano przekaz i tradycję tego obrzędu. Żeby zrozumieć i doświadczyć unyago trzeba być kobietą. Głównym celem rytuału jest zdobycie przez dziewczynę umiejętności odgrywania roli dorosłej kobiety, osiągnięcie dojrzałości płciowej. Dzięki uczestnictwu w obrzędzie doświadczonych kobiet, uzyskuje się niezbędną wiedzę na temat sztuki miłosnej, poznając jednocześnie metody uwodzenia, jak i obrony przed męską agresją lub wykorzystaniem. Teraz tę tajemnicę Bi Kidude przekazać chce kobietom goszczącym na Brave Festival. Swój rytuał zaprezentuje wraz z dwoma kobietami grającymi na bębnach oraz tancerką, Fatma Jumą. Bębny towarzyszące unyago to vumi (bęben basowy), msondo oraz kinganga (bębny o wyższej tonacji). Należy wspomnieć także, że Bi Kidude jest jedną z najlepszych bębniarek posługujących się wspomnianymi instrumentami, zrozumiałe jest więc, że nazywa się ją królową afrykańskiej muzyki Taarab. Rytuał dopełniają wykonane przez Bi Kidude w języku suahili obrzędowe pieśni. Spektakle Bi Kudude odbędą się 4 i 5 lipca. W programie Brave Festival zawsze obecny był kobiecy pierwiastek. Goście Festiwalu poznali już ceremonię Zikr – modlitwy z wąwozu Pankisi czy Muheme – tradycyjną muzykę kobiet z plemienia Wagago. W tym roku, ze względu na hasło przewodnie festiwalu - „Wtajemniczenia Kobiet”, wątek kobiecości w kulturze zdominuje program wydarzeń Ósma edycja Brave Festival odbędzie się we Wrocławiu, dniach 2-7 lipca 2012 roku. Cały dochód uzyskany dzięki Festiwalowi przekazywany jest na rzecz ROKPA International, międzynarodowej organizacji wspierającej dzieci w Nepalu, Tybecie i krajach Afryki. Więcej informacji na oficjalnej stronie festiwalu www.bravefestival.pl
Wyprawa Richter Expedition - Aconcagua 2011 wyruszyła z Krakowa 17 stycznia 2011 r. Niepełnosprawni uczestnicy: Łukasz Żelechowski i Piotr Pogon zamierzają zdobyć górę Aconcagua - najwyższy, liczący 6962 m n.p.m. szczyt Andów i Ameryki Południowej, należący do „Korony Ziemi”.
W Richter Expedition - Aconcagua 2011 uczestniczą: Łukasz Żelechowski – niewidomy dziennikarz, alpinista, zdobywca Dachu Afryki - Kilimandżaro. Pierwszy na świecie niewidomy, który zdobył najwyższy szczyt Kaukazu: Elbrus; Piotr Pogon - człowiek, który zmagał się z rakiem, przeszedł resekcję płuca i wciąż jest pod opieką onkologów; zdobywca Kilimandżaro, Elbrus, Mt. Kenya. Wyprawa, wymagająca wsparcia finansowego, przygotowań i ciężkiego treningu fizycznego nie byłaby możliwa gdyby nie sponsor: koncern Gedeon Richter. Zgodnie z ideą wyrażoną w słowach: Z pasją ku przyszłości, w trosce o zdrowie pokoleń, wspierając integracyjny projekt wysokogórski firma pragnie pomagać młodym, ambitnym ludziom w realizacji ich największego marzenia i przezwyciężania problemów wynikających z chorób, które ich dotknęły. Wystarczy, że ma się optymizm, chęć życia i pasje – mówią zgodnie Łukasz i Piotr. Chcemy pokazać tym, którzy tracą nadzieję na wyzdrowienie, normalne funkcjonowanie, życiowe spełnienie po ciężkich chorobach i życiowych wirażach, że człowiek niepełnosprawny może dokonać wielu wspaniałych rzeczy. To nie pierwsza ich wyprawa. Wysoko wśród chmur, na szczytach Kilimandżaro i Elbrus narodził się pomysł, by kontynuować zdobywanie Korony Ziemi, czyli wszystkich najwyższych gór poszczególnych kontynentów. W niezwykłej wyprawie niepełnosprawnym podróżnikom: Łukaszowi i Piotrowi towarzyszą Arkadiusz Mytko - podróżnik ekstremalny i Bogdan Bednarz - ratownik beskidzkiej grupy GOPR, specjalista technik linowych, opiekun górski osób niepełnosprawnych. Powrót z wyprawy do Krakowa ma nastąpić 5 lutego 2011.
Korona marzeń – o Koronie Ziemi Mariana Hudka
Prawdziwa pasja czyni wnętrze człowieka bogatszym. Wyznacza coraz to nowe cele, motywuje do działania, dodaje siły w realizacji marzeń, wzbudza emocje i gwarantuje uczucie spełnienia…Jest siłą i wyzwaniem. Nadaje życiu sens.
I choć droga do marzeń jest zawsze w przebudowie, a najważniejsze w danym momencie cele stają się po czasie tylko przejściowymi, prowadzącymi do jeszcze ważniejszych, to samo działanie w zgodzie z samym sobą, a co więcej, działanie dające poczucie prawdziwego szczęścia sprawia, że niewielu ludzi może przyznać, że ma swoją życiową pasję… Jednak tacy ludzie są blisko. Wiedzą, czego chcą. Ludzie z pasją. Ludzie gór. Bo stawać na najwyższych szczytach, to jak wyciągać dłoń do marzeń najwyżej, jak się da. Często nawet je łapać, tym bardziej, jeśli zdobędzie się dziewięć najwyższych szczytów wszystkich kontynentów… Marian Hudek jest dziewiątym Polakiem, który zdobył Koronę Ziemi. Mówi, że na początku zawsze są marzenia, a potem trzeba je próbować zrealizować. Jego fascynacja górami narodziła się późno, bo kiedy skończył 30 lat… 17 lat temu. Znał wtedy jedynie Beskidy, które pamiętał przede wszystkim z....obozów harcerskich. Później pojechał w Tatry i odtąd cele stawały się wyższe i wyższe. Wybrał się w Himalaje i od razu się w nich zakochał. Był to trekking do Sanktuarium Annapurny. Wtedy był już pewien, że tu powróci. We wrześniu 2005 roku zdobył Mont Blanc, najwyższy szczyt Alp i Europy, potocznie nazywany Dachem Europy. Powrót w Himalaje był znowu dla niego niezapomniany- w 2006 roku zdobył ośmiotysięcznik Cho Oyu, co tylko utwierdziło himalaistę, by pójść „za ciosem”. Rok później wyprawił się na Mount Everest. – To niewątpliwie góra o najwyższym stopniu trudności, pod każdym względem. Wiele zależy od tego, z której strony próbuje się ją zdobyć. Podejście południowe, nepalskie jest łatwiejsze. Tamtędy zmierza na szczyt zdecydowana większość wspinaczy. Od strony północnej, tybetańskiej jest trudniej. Trzeba przejść grań, wyżej zlokalizować bazę, więc odsetek tych, którym się udało, jest niższy – opowiada zdobywca. Wybrał trudniejszą drogę. – Byłem siódmym Polakiem, który tamtędy wszedł na Mount Everest. W ogóle cała nasza wyprawa z 2007 roku była niezwykle udana. Cała nasza trójka zdobyła szczyt – wspomina. W 2007 roku, 15 maja stanął na Dachu Świata- Mount Everest- i choć wyżej się już nie dało, to jednak marzenia w człowieku ciągle ewoluują, dlatego wytrwale zaczął dążyć do ich realizacji, wspinając na dachy wszystkich kontynentów kuli ziemskiej. - Bo gdy zrealizuje się największe życiowe marzenie, to na przez moment, krótką chwilę, powstaje w człowieku pustka, którą natychmiast trzeba wypełnić nowym, kolejnym celem - mówi Hudek. W 2008 roku zdobył Kilimandżaro w Afryce. – Wiedziałem, że muszę się pospieszyć, jeśli chcę zdążyć zdobyć te szczytu. Trochę za późno się do tego zabrałem, by pozwolić sobie na wolne tempo- śmieje się. No i tempo wzrosło. W 2009 roku Marian Hudek zdobył 4 z 9 szczytów Korony Ziemi! Były to kolejno: Mount Vinson na Antarktydzie, Aconcagua w Ameryce Południowej, Piramida Carstensz i Góra Kościuszki w Australii i Oceanii. W lutym 2010 roku przyszła pora na Elbrus, by w maju po raz kolejny udowodnić, że marzenia są po to, by je realizować. Marian Hudek zrealizował swoje kolejne wielkie marzenie 24 maja 2010 roku, stając wraz z kolegami z Jastrzębskiego Klubu Wysokogórskiego na ostatnim z upragnionych szczytów McKinley na Alasce. Dokonali tego w dość brawurowym tempie, bo w 8 dni, podczas gdy plan przewidywał na to miesiąc czasu… Jastrzębianin podkreśla, że każdy szczyt Korony Ziemi ma swoją specyfikę, ale na każdym z tych tak różnych pod każdym względem szczycie czuje się to samopoczucie spełnienia i wielkiej satysfakcji. Wejścia Mariana Hudka na szczyty należące do Korony Ziemi: • 21 września 2005, Europa: Mont Blanc • 15 maja 2007, Azja: Everest • 22 stycznia 2008, Afryka: Kilimandżaro • 17 stycznia 2009, Antarktyda: Mount Vinson • 6 lutego 2009, Ameryka Południowa: Aconcagua • 17 listopada 2009, ustralia i Oceania, Piramida Carstensz • 29 listopada 2009, Australia i Oceania, Góra Kościuszki • 24 lutego 2010, Europa, Elbrus • 24 maja 2010, Ameryka Północna, McKinley tekst: Iza Szafraniec
Bi Kidude - 100-letnia pieśniarka z Zanzibaru otworzy Brave Festival
W wieku ponad 100 lat popija drinki, pali cygara, flirtuje, tańczy i gra na bębnach. Przede wszystkim jednak śpiewa, buntując się przeciwko sytuacji społecznej, w szczególności tej dotyczącej kobiet w Afryce. Na Czarnym Lądzie Kidude stanowi już żywą legendę, w Polsce będziemy mogli zobaczyć ją podczas jedynego koncertu, 2. lipca we Wrocławiu, inaugurującego Brave Festival.
Bi Kidude - uznana za królową afrykańskiej muzyki taarab nazywana jest „bosą divą” i „zanzibarskaą babcią”. W swojej twórczości artystycznej buntuje się przeciwko sytuacji społecznej i często jest uznawana za postać wręcz kontrowersyjną. Pierwszy bunt w życiu artystki miał miejsce, gdy jako 13-latka uciekła od narzuconego jej siłą męża do Tanzanii. Podróżując po kraju, nierzadko boso, podejmowała się najróżniejszych zajęć: grała na bębnach, malowała henną, leczyła metodami naturalnymi i śpiewała. Z różnymi grupami muzycznymi zawędrowała aż nad Jezioro Wiktorii i Tanganikę. Muzyczna kariera Bi Kidude nabrała rozpędu w latach 20. ubiegłego wieku. Uczyła się wtedy od samej Siti Binti Saad, pionierki kobiecej sztuki muzycznej, która rozsławiła taarab w całej wschodniej Afryce. Poza twórczością muzyczną pieśniarka jest mocno zaangażowana w inną działalność rytualno-muzyczną, pełniąc rolę eksperta w dziedzinie unyago. Pod tą nazwą kryje się jedna z najważniejszych ceremonii w życiu młodych dziewcząt, stanowiąca przedślubną inicjację. Rytuał zamawiany jest przez matkę w momencie, kiedy jej córka zaczyna miesiączkować lub tuż przed jej zamążpójściem. Ma na celu przygotowanie jej do osiągnięcia dojrzałości płciowej i odgrywania roli dorosłej kobiety. Uczestniczące w całym wydarzeniu starsze, doświadczone kobiety wprowadzają ją w arkana sztuki miłosnej, ucząc przy tym, jak bronić się przed ewentualną męską agresją lub wykorzystaniem seksualnym. Biografia tej żywotnej artystki kwestionuje naszą zachodnią percepcję wieku, ale także postrzeganie kobiet w Islamie. Przez mieszkańców Afryki Wschodniej postawa Bi Kidude uznawana jest wręcz za buntowniczą. Po tym jak ściągnęła z głowy chustę, nigdy nie próbowała sprostać społecznym oczekiwaniom. Dobiegająca setki kobieta, która popija drinki, pali, flirtuje, tańczy i gra na bębnach to zjawisko niecodzienne. Poza koncertem inauguracyjnym, w trakcie Brave Festival zobaczymy także dokument As Old as My Tongue: legenda i życie Bi Kidude, ukazujący kulisy scenicznego życia Bi Kidude. Reżyser tego filmu Andy Jones tak wspomina jego tworzenie: - Towarzysząc jej nieustannie, poczynając od rodzinnego miasta Stone Town, a na salach Theatre de la Ville w Paryżu kończąc, staraliśmy się uchwycić przeróżne chwile: miłości, zazdrości i zmęczenia tej skromnej kobiety. Trzonem filmu są osobiste obserwacje zestawione z muzyką, poetyckim, ale i pełnym satyry taarabem oraz pierwotnymi rytmami unyago. W 2005 roku Bi Kidude otrzymała nagrodę Womax za twórczy dorobek życia. Ale artystka nie zamierza spoczywać na laurach. „Jak mogłabym przestać śpiewać? Kiedy śpiewam, czuję, jakbym na powrót miała 14 lat” – mówi. Bi Kudude. Stletnia pieśniarka z Zanzibaru - 02.07., godz. 19:00 - Centrum Sztuki Impart As Old as My Tongue: legenda i życie Bi Kidude - 03.07., godz. 16:00 - Kino Warszawa Sala NOT Więcej szczegółów na stronie: www.bravefestival.pl
Kilka niezbędnych informacji dla planujących treking na Kilimandżaro.
Powierzchnia: 945 tys. km2. Ludność: 36 mln, ponad 100 grup etnicznych. Religia: ok. 35 proc. ludności wyznaje islam, 35 proc. – animizm, 30 proc. to chrześcijanie. Język urzędowy: suahili. Waluta: szyling tanzański (TZS). 1 USD = 1,349 TZS 1 euro = 1,805 TZS Na ważnych tanzańskich banknotach widnieją wizerunki zwierząt. Te przedstawiające ludzi są stare. Sezon na Kilimandżaro trwa cały rok. Od stycznia do lutego jest najcieplej, wtedy najwięcej osób wyrusza na szlaki. Od lipca do września – najzimniej (w partiach szczytowych temperatura spada nawet do –20°C). Stabilne, najbardziej zbliżone do europejskich, warunki panują w tzw. małej porze suchej, tj. w listopadzie i grudniu, jednak przez część dnia górę zasłaniają chmury. Obowiązkowe, można kupić na miejscu. Decydując się na tańszy dojazd do Tanzanii przez Nairobi, będziemy potrzebować dwóch wiz: tanzańskiej i kenijskiej, po 50 USD każda. Najtaniej liniami KLM do stolicy Kenii, Nairobi (bilet w obie strony od 2 500 zł). Potem busem. Ceny do negocjacji, ale raczej trudno zejść poniżej 40 USD na trasie Nairobi–Arusza i 50 USD za przejazd z Nairobi do Moshi. Z Nairobi można lecieć lokalnymi liniami na lotnisko Kilimandżaro International k. Moshi. Ceny wysokie, stan maszyn – różny. Trekking na Kilimandżaro rozpoczyna się w miastach Arusza lub Moshi. Tam też czekają nas dwa noclegi – przed startem i po zejściu z góry. Najtaniej jest wynająć pokój w jednym z miejscowych hoteli (4–5 USD za dobę), te przeznaczone dla białych turystów są 10 razy droższe (co najmniej 40 USD za pokój). Aprowizacją najczęściej zajmuje się organizator (agencja, zatrudniony przewodnik). Można samemu zaopatrzyć się w prowiant w supermarkecie w Aruszy (ceny wysokie) lub przywieźć liofilizowaną żywność z Polski (najtaniej). Największym problem jest niedostatek wody. Ta ze źródeł jest zanieczyszczona, nadaje się do picia po odkażeniu tabletkami. W ciągu dnia należy pić 5–6 litrów wody. Wskazane są również napoje izotoniczne. Na Uhuru Peak wiedzie 8 tras pozbawionych trudności technicznych. Tylko na Marangu śpi się w schroniskach. Na pozostałych biwakuje się na campach – potrzebne są namioty. Najładniejsza i najodpowiedniejsza do aklimatyzacji jest Machame Trail, oplatająca górę długim trawersem. Do Parku Narodowego Kilimandżaro i na sam szczyt można wejść tylko pod opieką przewodników. Godni polecenia są: Kapanya (kapanyaonkilimanjaro@ yahoo.com), a także Severyn (s-shayo@yahoo.com). Zabranie tragarzy nie jest obowiązkowe, ale ułatwia osiągnięcie celu. Agencje z Moshi lub Aruszy za wejście na szczyt pobierają 600– –900 USD od osoby (cena zależy od długości trasy). Najtaniej jest wynająć przewodnika, który wszystko zorganizuje. Należy spisać ustalone sumy i zachować tę listę na wypadek nieuniknionych renegocjacji. Dniówka przewodnika wynosi 20 USD, pomocnika – 12 USD, tragarza – 8 USD. Z jednym turystą idzie przewodnik oraz tragarz, który może nieść najwyżej 30 kg (bagaż klienta – do 18 kg, reszta to prowiant, sprzęt biwakowy, rzeczy tragarza). Opłaty (od osoby): 60 USD za każdy dzień i 40 USD za noc spędzoną na terenie parku, 20 USD – ubezpieczenie (jednorazowo). Zatrudnieni ludzie oczekują napiwków. Najcenniejszym prezentem będzie odzież lub śpiwór.
Zmagaliśmy się z dużymi różnicami temperatur, rozrzedzonym powietrzem, zmęczeniem oraz własnymi ograniczeniami. 5 października 2008 r. pięcioro z nas stanęło na Dachu Afryki.
1 października Kiedy w Afryce panuje pora sucha, a temperatura osiąga 25°C, stajemy u podnóża Kilimandżaro. Naszym oczom ukazuje się samotny masyw składający się z trzech wulkanów. Statystyki mówią, że do Uhuru Peak, najwyższego punktu na krawędzi centralnego wulkanu, dociera zaledwie 25 proc. uczestników wszystkich wypraw. Mimo że samo wejście nie jest trudne, to z powodu możliwości wystąpienia choroby wysokościowej stanowi nie lada wyzwanie dla organizmu. Czeka nas zmaganie z zimnem, rozrzedzonym powietrzem i zmęczeniem oraz przede wszystkim z własną niepełnosprawnością. Nasza podstawowa ekipa składa się dziewięciu osób: Angelika Chrapkiewicz- -Gądek cierpi na dystrofię mięśniową, Krzysztof Gardaś i Krzysztof Głombowicz poruszają się o kulach, Jan Mela stracił rękę i nogę, Piotr Pogon nie ma jednego płatu płuca, Katarzyna Rogowiec nie ma rąk, Piotr Truszkowski i Jarosław Rola jeżdżą na wózkach inwalidzkich, Łukasz Żelechowski nie widzi od urodzenia. Długo milczymy, kiedy dociera do nas, z jak poważnym przeciwnikiem mamy do czynienia. Spośród ośmiu łatwych tras wybieramy tę najpopularniejszą – Marangu Trail zwaną też Coca-Cola Route. W Marangu Gate, na wysokości 1800 m n.p.m., gdzie zaczyna się podejście na szczyt, czekają przewodnicy, tragarze i kucharze – ponad 50 osób obsługi. Przed bramą parku z dachu autobusu spadają wózki alpejskie Angeliki i Piotra Truszkowskiego, a także rower Jarka Roli. Doprowadzenie sprzętu do stanu używalności trwa kilka godzin. O 15.00 wyruszamy na szlak. Droga wiedzie przez las równikowy fascynujący bogactwem dźwięków i odcieni zieleni. Jest dużo gorzej, niż się spodziewaliśmy. Półtorametrowe przepusty odprowadzające wodę są sporym utrudnieniem, szczególnie dla wózkowiczów oraz Jarka jadącego na rowerze napędzanym ręcznie. Marsz coraz bardziej się opóźnia. Na szczęście w krzakach przy szlaku leży porzucony wózek ratowniczy. Mimo że jest ciężki i wielki, Piotrek natychmiast się nań przesiada, pozostawiając swój rozpadający się wehikuł. Idziemy w grupie, ale każdy przeżywa drogę po swojemu. – Chce mi się płakać. Każdy kamień, każdy wybój na szlaku powodują silny ból w plecach – z grymasem na twarzy opowiada Angelika. – Mój wózek nie ma amortyzacji, a poza tym coś się dzieje z kółkiem. Około 19.00 zaczyna się ściemniać, wkładamy więc czołówki. Angelika jest już niesiona w siodle zrobionym z plecaka Bogusia Bednarza, ratownika GOPR. Do obozu Mandara Hut na wysokości 2700 m n.p.m. docieramy godzinę później. Przypomina trochę nasze górskie schroniska: drewniane domki, piętrowe łóżka, jadalnia, są też toalety i prysznic, z którego płynie lodowata woda. Jesteśmy bardzo zmęczeni. Większość z nas po kolacji idzie spać. Bez mycia. 2 października Startujemy o 8.00. Od obozu Horombo Hut (3720 m n.p.m.) dzieli nas 12 km drogi w bardzo trudnym terenie. Wędrujemy wśród suchorośli i egzotycznych lobelii deckenii. Jest już mniej cienia, a świecące niemal pionowo słońce, daje nam nieźle w kość. Jacek Grzędzielski prowadzi niewidomego Łukasza. Na wysokości 3400 m n.p.m., kiedy chłopcy opracowali już system porozumiewania się bez słów (kijki w górę – noga w górę, kijki w dół – noga dół), Jacka dopada choroba wysokościowa objawiająca się wysoką gorączką, biegunką i zawrotami głowy. Kilkadziesiąt metrów dalej zaczyna słabnąć Jarek. Klatkę piersiową ma zdartą do krwi, ręce mu omdlewają, ale walczy. W końcu decyduje się oddać swój wehikuł Piotrkowi, a sam przesiada się na jego wózek. Piotrek rusza na rowerze tak mocno, że aż piasek sypie się spod kół. Niełatwą walkę toczy też idący o kulach Krzysiek Głombowicz. Na jego rękach zaczynają się pojawiać odciski. Noga obtarta przez źle dopasowane buty nie wygoiła się jeszcze. Krzysiek odlicza każdy krok: dla córki, dla rodziców, znów dla córki. Do obozu docieramy po pięciu godzinach marszu, około 14.00. Turyści ze schroniska patrzą na nas z niedowierzaniem. Niektórzy wyszli z domków, aby nam się przyjrzeć. 3 października Podczas śniadania dowiadujemy się, że w obozie Kibo Hut (4703 m n.p.m.) nie ma miejsc, zostajemy więc w Horombo. Korzystając z wolnego dnia, piszemy esemesy do rodziny i przyjaciół. Kilka osób idzie na spacer aklimatyzacyjny na 4100 m n.p.m. Rozmawiamy z innymi turystami, popijając piwo o nazwie Kilimandżaro. Całkiem nieźle smakuje i co najważniejsze dobrze się po nim śpi, a ze snem na tej wysokości bywa różnie. 4 października Pobudka o 5.00. Słońce dopiero wschodzi, malując niebo różnymi kolorami. Termometr wskazuje zaledwie kilka stopni powyżej zera. Przed nami ośmiogodzinna wędrówka do schroniska Kibo. Wyruszamy zaraz po śniadaniu. Wydawałoby się, że to wymarzony odcinek – długa prosta górska autostrada, a my z trudem łapiemy powietrze. Kilka osób zmaga się z potwornym bólem głowy. Poruszamy się ponad chmurami. Wokół nas wysokogórska roślinność – kosodrzewina i karłowate drzewka. Niewiele mówimy. Oszczędzamy siły. Jest coraz mniej tlenu. Krzyśka Głombowicza boli noga, Angelikę – kręgosłup, Jarkowi coraz bardziej słabną ręce. Kilku tragarzy ciągnie go na linach. Pięciu innych Afrykańczyków pomaga Piotrkowi Truszkowskiemu. Łukasza prowadzi Piotrek Pogon, mimo że sam ma coraz większe problemy z oddychaniem, dużo kaszle. Kasia, Janek, Krzysiek Gardaś i Łukasz idą równym krokiem, ciesząc się, że nie mają choroby wysokościowej. Do schroniska docieramy o 14.00. Jedyne wyposażenie kamiennych domków stanowią drewniane łóżka. Łukasz natychmiast zasypia na jednym z nich. Z powodu przejmującego zimna budzi się przed 21.00. – Zakładam goreteks, polar, puchówkę, kominiarkę, rękawiczki, a mimo to dygoczę. Wszyscy drzemią w najlepsze. Czuję, że jeśli za chwilę nie ruszę w drogę, to będzie po mnie – wspomina Łukasz. Na szczęście około 23.00 przewodnik przynosi wszystkim gorącą herbatę i zaczyna budzić pozostałych. 5 października Kilka minut po północy zaczynamy atak na szczyt. Jest zimno jak diabli (najwyżej 1–2°C), ubieramy się na cebulkę we wszystko, co ze sobą zabraliśmy. Nalewamy herbatę do termosów i wyruszamy w drogę. Dzielimy się na trzy grupy: w pierwszej, najszybszej, idzie Kasia, Łukasz, Jasiek, Piotrek Pogon, w drugiej – Krzyśki, w trzeciej – wózkowicze. Nogi grzęzną w wulkanicznym żwirze: pięć kroków do przodu, trzy do tyłu. Najtrudniej mają Krzyśki i wózkowicze – kule i kółka zapadają się głęboko w podłoże. Angelikę niosą na zmianę Boguś Bednarz i przewodnicy. – Czuję ich mękę i marzę, aby stać się niewidzialna, aby nic nie ważyć. Boli mnie kręgosłup – mówi Angelika. Zazwyczaj mam problemy z podejmowaniem decyzji, na wysokości 5200 m n.p.m., nie zastanawiam się długo: schodzę w dół. To jest moje Kilimandżaro. Sto metrów niżej walczą Piotrek i Jarek. Kiedy okazuje się, że tragarze nie dają rady ciągnąć ich wyżej, Piotrek zostawia wózek i idzie na rękach. Niestety muszą z Jarkiem zrezygnować. Wspinaczkę kończy też Krzysiek Głombowicz. – Jest mi coraz trudniej, na rękach pojawiają się kolejne bąble, a przecież czeka mnie droga w dół. Rezygnuję. Kasia, Łukasz, Piotr Pogon, Krzysiek Gardaś i Janek po 5.00 zdobywają Gillman’s Point (5685 m n.p.m.), co oznacza, że od celu dzieli ich 210 m w pionie. – Wyglądamy przerażająco. Mamy blade twarze i puste oczy, z trudem łapiemy powietrze. Piotrek jest opuchnięty – mówi ze łzami w oczach Kasia. Kolejna godzina marszu. Grupa mocno się rozciąga. Łukasz coraz częściej upada – idzie z afrykańskim przewodnikiem, Piotrek walczy sam. Wszyscy jesteśmy potwornie zmęczeni. – Z każdym krokiem czuję, jakby mi przybywało lat. Chcę podnieść nogę, ale nie mogę. Słyszę tylko bicie swojego serca i krótki oddech – wyznaje Jasiek. Kilkanaście metrów przed nim idzie Krzysiek Gardaś. – Jestem sam. Nie mam już nic do picia. Schodzący ze szczytu ludzie poczęstowali mnie gorącą herbatą. To mi dodaje sił. Mogę iść dalej – mówi Krzysiek. Po blisko dwóch godzinach o 7.30 na Uhuru Peak (5895 m n.p.m.) stają: Kasia, Łukasz, Piotrek, Krzysiek, Jasiek. To dziwne, ale na szczycie nie ma ani grama śniegu. Pod nami ścielą się gęste chmury, nad nami świeci słońce. Wokół panuje cisza, w oddali słychać tylko dźwięk pękającego lodowca. Większość z nas płacze. Z radości? Z bezsilności? Ze zmęczenia? Zdobyliśmy swoje Kilimandżaro, ale przede wszystkim pokonaliśmy samych siebie! Małgorzata Wach – Reporterka, autorka książki Każdy ma swoje Kilimandżaro. Lubi słuchać i pisać. Dla jednego zdania potrafi przejechać tysiące kilometrów. Niestraszny jej mróz ani upał. Mieszka w Krakowie. Z sentymentem wraca do Prowansji i Chorwacji. Ostatnio widziano ją w Chinach.
Podróż do Afryki to dla wielu przede wszystkim wyprawa pozwalająca odczuć pierwotne bogactwo fauny, dzikość safari. Choć Czarny Ląd błyskawicznie się zmienia, nadal jest to możliwe.
Tytuł opowiadania Ernesta Hemingwaya Śniegi Kilimandżaro, sprawił, że najwyższa góra Afryki dawno temu stała się moim marzeniem. I chociaż otaczają ją liczne legendy o złych duchach strzegących srebra leżącego na wierzchołkach, mimo wszystko postanowiłam rzucić jej wyzwanie. Ruszyłam na spotkanie Czarnego Lądu. Powitanie z Afryką nie wypada najlepiej. Lotnisko Kilimandżaro (tak się nazywa), położone ok. 30 km od Aruszy, miasta uznawanego za turystyczną stolicę Tanzanii, tonie w mroku. Samolot wylądował z opóźnieniem, jest środek nocy. W gronie współpasażerów próbuję znaleźć wspólników do taksówki, ale poza mną wszyscy są klientami biur podróży, więc ktoś już na nich czeka. Autobusów o tej porze nie ma, taksówkarze niczym hieny dopadają mnie, rzucając astronomiczną cenę 150 złotych za kurs do miasta... Wybieram się do toalety i tam po raz pierwszy mam do czynienia z Masajami. Na drzwiach do przybytku wiszą płaskorzeźby dwóch masajskich głów: jedna z warkoczykami, druga – ogolona. Jasne, że wybrałam pierwszą opcję. Kiedy wpadłam na mężczyznę przy pisuarze, przypomniałam sobie o zwyczajach tego plemienia. Warkoczyki zaplatają sobie mężczyźni, kobiety wolą praktyczną w gorącym klimacie łysinę. Wracam do hali lotniska. W kantorze wymiany walut siedzi blondwłosa biała dziewczyna. Intuicja mnie nie myli – mogę liczyć na pomoc. Zaraz kończy pracę i może zabrać mnie do Aruszy. Rozmawiamy po angielsku. Po 10 minutach jazdy pada pytanie, skąd pochodzę. – From Poland – wyjaśniam. – Cześć! Asia jestem! Asia Sowińska, a właściwie teraz to już Mfwangavo – przedstawia się moja wybawicielka. Nie wierzę własnym uszom. I to ma być ta dzika Afryka? Aruszę trudno nazwać urzekającym miastem. To przede wszystkim węzeł transportowy, siedziba lokalnych władz, centrum zakupowe, a dla turystów – baza wypadowa na safari. Niewątpliwym atutem krajobrazu jest pobliski wulkan Meru (4566 m), przez niezorientowanych brany za Kilimandżaro. Nie ma tu zbyt wiele do obejrzenia – mało interesujące muzeum, obwieszony flagami sąd, gdzie odbywa się proces oskarżonych o ludobójstwo w czasie wojny w Rwandzie, oraz – chyba najciekawsze dla turystów – barwne i gwarne miejscowe bazary. Sekcję mięsną lepiej ominąć szerokim łukiem, tym bardziej, że smród jest tam nie do zniesienia i kłębią się roje much. Dalej pod kolorowymi parasolami siedzą kobiety i sprzedają mango, w warsztatach obok powstają sandały ze zużytych opon samochodowych. Potrzeba matką wynalazku – mówi stare powiedzenie, a w Afryce jak chyba nigdzie indziej wciela się je w życie. W Aruszy nie brakuje ekskluzywnych hoteli, ja jednak wybieram typowy hotelik dla „plecakowiczów”. Za 10 zł za noc dostaję pokój przypominający celę, bez okna i ze skrzypiącym łóżkiem. Żarówka u sufitu niczemu nie służy, bo w dzielnicy ciągle wyłączają prąd. Na wyposażeniu po-koju znajdują się też buty – dwa klapki, każdy w innym kolorze i rozmiarze, ale takimi drobiazgami nikt się tutaj nie przejmuje. Pierwsze dwa dni poświęcam na zorganizowanie moich afrykańskich wakacji. Nim zmierzę się z Kilimandżaro, chcę się wybrać na safari. Co chwila dopadają mnie „naganiacze“ (bardzo popularny w Afryce zawód) i przekonują do skorzystania z oferty ich agencji. Nie mam wyboru – ani na Kilimandżaro, ani na safari nie można się wybrać na własną rękę (nawet zagraniczne biura podróży muszą korzystać z lokalnych pośredników). Porównywanie cen i negocjacje trwają parę godzin, ponieważ nikt się tu nie spieszy ani niczym nie przejmuje. Filozofię tutejszego życia odzwierciedla słynne powiedzenie w suahili – hakuna matata, czyli „spoko, nie ma problemu”. Za to mzungu, czyli biali ludzie, martwią się wszystkim, a później dostają zawału. O dziwo, o umówionej godzinie pod hotel podjeżdża land rover, już ze Szwajcarem i parą Szwedów w środku. Zabierze nas na safari. Na dobry początek wyruszamy do Parku Narodowego Jeziora Manyara. Granicę obszaru chronionego wyznacza krawędź rowu tektonicznego i brzegi jeziora. Ten niewielki park zaskakuje obfitością zwierzyny, zwłaszcza ptaków – flamingów, pelikanów małych i dławigadów. Początkowo fotografuję wszystko, co się rusza, ale po setnym zdjęciu impali i pięćdziesiątym zebry daję sobie spokój. W parku atrakcją są lwy wylegujące się… na konarach drzew oraz słonie (naszą sympatię wzbudziło słoniątko drapiące się zadkiem o drzewo). Obserwujemy też żyrafy i guźce, na dłużej zatrzymujemy się przy stadzie hipopotamów. – To niebezpieczne zwierzęta, zwłaszcza na lądzie, kiedy zastąpi im się drogę do wody – objaśnia John, nasz kierowca. Następnego dnia jedziemy do Serengeti, największego parku narodowego w Tanzanii. Większość z jego prawie 15 tys. km2 zajmuje porośnięta trawą równina, na której pasą się ogromne stada antylop gnu i zebr oraz setki gazel, bawołów, żyraf i innych zwierząt. Gdzieniegdzie widać kępy drzew, najczęściej akacji, choć zdarzają się też drzewa kiełbasiane. Tak właśnie większość ludzi wyobraża sobie Afrykę. Wspaniałe widoki podziwiamy z samochodu. Czujemy się w nim jak w klatce, bo poza wyznaczonymi miejscami nie wolno z niego wysiadać. Ta troska o bezpieczeństwo początkowo wydaje mi się przesadna, ale szybko przekonuję się, że wokół roi się od zwierzyny, której zwyczajnie nie jestem w stanie wypatrzyć. – Widzicie? Tam! Gepard! – ekscytuje się nasz przewodnik, Dick. Geparda nie zdążyliśmy zobaczyć, za to z lwami, których żyje tu niemal 3 tysiące, nie mamy problemów. Zupełnie nie przejmują się obecnością ludzi i wycelowanymi obiektywami aparatów, a bywa wręcz, że układają się do snu w cieniu samochodu, którym podróżują turyści. Niektóre dzikie zwierzęta nauczyły się już, niestety, że człowiek to szansa na smakołyki. Wprawdzie karmić ich nie można, jednak wiedzą one, co to samoobsługa. Nie zdziwmy się więc, gdy zobaczymy marabuta grzebiącego w śmieciach na parkingu, uważajmy na małpy złodziejki, błyskawicznie pustoszące wnętrze pozostawionego z otwartymi oknami samochodu. Z własnego doświadczenia wiem, że nie gardzą nawet tabletkami antymalarycznymi. Wieczorem, zmęczeni, docieramy do obozowiska, gdzie spędzimy noc. Po dniu pełnym wrażeń miło jest usiąść przy ognisku i wsłuchiwać się w odgłosy sawanny – skrzeki, piski, charakterystyczny śmiech hien. W środku nocy z namiotu śpiących po sąsiedzku Włochów słychać wrzaski. – Lion! Lion! Po chwili rozterki (kto miałby ochotę spotkać lwa o czwartej nad ranem?) wychodzę z namiotu – Włosi są cali i zdrowi, ale zwierzę wygryzło w namiocie dziurę i ukradło plecak z pieniędzmi i dokumentami. Połakomiło się, rzecz jasna, na jedzenie, które w nim było. Włosi nie przejęli się ostrzeżeniami, by nie trzymać prowiantu w namiotach. Rano znaleźliśmy plecak w pobliskim buszu. Masajscy przewodnicy nie omieszkali sprostować – Żaden lew, tylko hiena. Mzungu niby taki uczony, a prostych rzeczy nie wie. Kolejnego dnia wyruszamy do Ngorongoro, słynnego krateru leżącego niedaleko parku Serengeti. Z jego krawędzi, wznoszących się do wysokości prawie 2500 m n.p.m., rozpościera się wspaniały widok na naturalne pastwiska zajmujące wnętrze wygasłego wulkanu. By do nich dotrzeć, trzeba zjechać 600 metrów w dół. Właśnie w Ngorongoro są największe szanse na zobaczenie tzw. Wielkiej Piątki, czyli lwa, słonia, bawołu, nosorożca i lamparta. Jeżeli uda się je wypatrzyć, safari można uznać za w pełni udane. Opuszczając krater Ngorongoro, spotykamy kolorowo ubranych Masajów. Za zgodą władz mogą mieszkać, a nawet wypasać bydło w niektórych miejscach obszaru chronionego. To plemię zdecydowanie najbardziej kojarzące się ze wschodnią Afryką. Łatwo ich rozpoznać po smukłych sylwetkach, dostojnych rysach i nienaturalnie powyciąganych, dziurawych uszach. Udajemy się do ich wioski po- łożonej w okolicach krateru. Jednak zanim do niej wkroczymy, musimy wręczyć wodzowi „zrzutkę“ po 10–15 dolarów od każdego z nas. Według zapewnień pieniądze trafią do funduszu przeznaczonego dla całej wioski. W zamian otrzymujemy pozwolenie na robienie zdjęć. Właściwie trudno oderwać aparat od oka, tyle jest wokół ciekawych motywów. Na nasze powitanie wojownicy wykonują taniec z podskokami. Później zaglądamy do chat. To właściwie lepianki – rusztowanie z gałęzi oblepione mieszaniną błota, krowiego moczu i łajna, z otworem w dachu, przez który wylatuje dym. Budową chat zajmują się kobiety, zajęciem mężczyzn jest natomiast wypas bydła. Krowy są miarą bogactwa, płaci się nimi nawet za żony – kto ma dużo krów, może mieć dużo żon. Najpierw jednak Masajowie muszą przejść inicjację, co wiąże się z wieloma próbami i obrzędami. Należy do nich m.in. obrzezanie. W przypadku dziewczynek teoretycznie zabrania go prawo, ale tradycja w tym rejonie jest silniejsza. Obowiązkowym punktem odwiedzin wioski są zakupy. Na płocie wiszą różnego rodzaju pamiątki – sznury koralików, dzidy, tarcze, tykwy. W takich właśnie tykwach Masajowie przechowują mleko zmieszane z byczą krwią. Kupuję amulet – kieł lwa. Autentyczny! – zapewnia babcia Masajka z monstrualnymi uszami. Wreszcie nadchodzi długo wyczekiwany moment mojej podróży – wyprawa na Kilimandżaro. Już na początku zostaję poddana próbie cierpliwości. Samochód, który ma mnie zawieźć z Aruszy do parkingu przy bramie parku, spóźnia się. Czekam pół godziny, godzinę, dwie. Hakuna matata – powtarzam sobie. Wreszcie wpada zdyszany kierowca i tłumaczy, że miał problemy z samochodem. Na drodze ruch, pełno jest zwłaszcza dala dala, zapchanych mikrobusów pełniących rolę zbiorowych taksówek. Mijamy wioski, przydrożne stragany, pojawiają się plantacje kawy. Wielkiej góry nie widać, ginie w chmurach. Na Kilimandżaro prowadzi kilka tras. Większość osób wybiera szlak Marangu, na którym stoją trzy schroniska. Z powodu popularności wśród turystów jest on nazywany „Coca-Cola Route”. Dziennie wchodzi tamtędy ok. 60 osób. Ja wybieram szlak Machame („Whisky Route”), który uchodzi za trudniejszy, śpi się w namiotach lub schronach, ale za to nie jest tak zatłoczony jak Marangu. Zdobywanie Kilimandżaro nie wymaga wcale ogromnego wysiłku. To typowy trekking, do którego niezbędne są wygodne buty, kijki (można wypożyczyć na dole), śpiwór i, co ważne, odpowiednie ubranie. Wyruszający na szczyt Kilimandżaro mają pełny przekrój pogodowy – od upału w dzień, kiedy można założyć krótkie spodenki, po nawet 20-stopniowy mróz w nocy. Problem stanowi jedynie wysokość – wiek i kondycja nie mają znaczenia, choroba wysokościowa może dopaść każdego. Pierwszego dnia wędruję przez wilgotny, tropikalny las. W gęstwinie obwieszonych porostami drzew odzywają się ptaki. Żyje tu wiele ich gatunków. John zatrzymuje się co pewien czas i pokazuje mi różne ciekawostki. Towarzyszą mi dwaj tragarze i przewodnik oraz powtarzane przez niego niczym mantra słowa pole pole (powoli, nie spiesz się). Obok słynnego hakuna matata oraz jambo, które w suahili oznacza powitanie, to trzeci zwrot, jakiego najczęściej uczą się przybywający do Tanzanii turyści. Do obozu mam tylko 4 godziny drogi. Idzie mi się dobrze, zwłaszcza że niosę jedynie mały, lekki plecak. Duży bagaż zabierają tragarze. Niesamowicie wyglądają zwłaszcza ci, którzy wbiegają pod górę w klapkach, niosąc na głowie pudełka z jajami. Teoretycznie obowiązkowe jest na Kilimandżaro wynajęcie tylko przewodnika, ale w praktyce każdy turysta bierze też tragarzy, będących zarazem kucharzami. Początkowo trudno mi się pogodzić, że mam taką obsługę, ale to i tak minimalny skład – pewnemu Amerykaninowi towarzyszy 15 tragarzy! Na każdym obozowisku rozstawiają mu namiot do spania, namiot do jedzenia i oświetloną kabinę prysznicową! Każdy z sześciu dni wyprawy na Kili różni się od poprzedniego. Przede wszystkim zmieniają się widoki. Wilgotny las gdzieś na wysokości 3000 m n.p.m. zastępują wrzosowiska z lobeliami i starcami. Wyżej rozciąga się kamienista pustynia, a ponad nią – srebro Kilimandżaro, czyli śnieg i lód. Obecność wiecznego śniegu na tej szerokości geograficznej jest naprawdę zaskakująca – góra leży zaledwie 340 km na południe od równika. Nic dziwnego, że pierwszemu Europejczykowi, który ujrzał Kilimandżaro (był to niemiecki misjonarz Johannes Retman w 1848 roku), nie bardzo chciano uwierzyć, że widział w Afryce pokryte śniegiem góry. Im wyżej, tym trudniej. Brakuje mi tchu. – Pole pole! – słyszę co chwila upomnienia przewodnika. Wszystko dlatego, że w ciągu 4–5 dni podejścia organizm nie ma czasu na odpowiednią aklimatyzację. Wydłużenie pobytu choćby o dzień ułatwia zdobycie góry, ale zwiększa koszty, bo same opłaty parkowe to ponad 300 złotych od osoby dziennie. Do ataku szczytowego startujemy z obozu na wysokości 4600 m w noc rozpoczynającą piąty dzień wyprawy. Większość ekip wychodzi o północy, ja ze swoim przewodnikiem ruszamy dwie godziny później. Co chwila mijamy tych, co się poddali i zawrócili. Narzucam zbyt szybkie tempo, nie wiedząc jeszcze, że to błąd. Tysiąc metrów wyżej, przy kraterze wulkanu, mój organizm buntuje się – zaczynam słabnąć, mam mdłości, wymiotuję. Ogarnia mnie apatia. Nie chcę już iść ani w górę, ani w dół. – O, Francuzi nadchodzą… – mruczy John, mój przewodnik. Znajomi z obozu, wcześniej pewni siebie, wyglądają teraz dość mizernie. Część z nich rezygnuje z dalszej drogi, natomiast mój kryzys przechodzi – postanawiam iść dalej. Nagrodą za wysiłek jest niesamowity spektakl – wschód słońca. W dole rozciąga się morze chmur, promienie zabarwiają na różowo lodowiec okrywający górne partie Kili. Jeszcze trochę wysiłku i wreszcie ukazuje się szczyt, z tablicą informującą, że zdobyłam Uhuru, najwyższy z wierzchołków masywu Kilimandżaro. Wysokość 5 895 m n.p.m. Wyżej w Afryce już się nie da! Po trudach zdobywania Kili i tropienia zwierząt na safari najczęstszy kierunek obierany przez turystów to Zanzibar. Jeśli ma się trochę większy budżet, z lotniska koło Aruszy można polecieć samolotem – przy okazji krótkiego lotu mamy super widok na Kilimandżaro. Wybieram wersję niskobudżetową, czyli zaczynam od 8-godzinnej podróży autobusem do Dar es Salaam. Czarnoskórzy pasażerowie lustrują mnie wzrokiem – mzungu wybierają zazwyczaj droższy autobus o podwyższonym standardzie. W Dar es Salaam, największym mieście Tanzanii, przesiadka na prom. Znowu odrzucam przeprawę turystycznym wodolotem (1,5 godziny), uznając, że więcej folkloru będę miała na lokalnym promie (8 godzin). Mam wprawdzie wątpliwości, czy prze-rdzewiały i przeładowany prom dopłynie, ale na warunki podróży narzekać nie mogę. Jestem jedyną mzungu i kapitan zaprasza mnie na mostek i pokazuje miejsce, gdzie mogę rozłożyć karimatę. Słowem – afrykańska pierwsza klasa! Wyspa znajduje się ok. 40 km od kontynentalnej Afryki, zaś jej nazwa to skrót od określenia „Zinj el Barr”, czyli „ziemia czarnych ludzi”, jak o wybrzeżu wschodniej Afryki mówili przybyli w ten rejon w X wieku Arabowie. Od samego początku widać, że Zanzibar różni się od reszty kraju – w przeciwieństwie do Tanzanii „właściwej”, z atmosferą prawdziwego Czarnego Lądu, tutaj dominują klimaty arabskie i islamski styl życia. W każdym razie myli się ten, kto uważa, że Zanzibar to wyłącznie plaże. Wyjątkowa jest na przykład stolica wyspy, Zanzibar, z labiryntem tzw. Kamiennego Miasta. Godzinami mogę kluczyć uliczkami, tak wąskimi, że nie mieszczą się w nich samochody. Raz urzekają mnie drzwi ozdobione metalowymi ćwiekami (moda przyszła z Indii, gdzie ćwieki miały chronić przed niespodziewaną wizytą… słoni), gdzie indziej spotykam sprzedawcę aromatycznej kawy, którą pije się na ulicznym murku, stragan z kolorowymi nibycukierkami, które okazują się obtoczonymi w lukrze nasionkami baobabu. Oczywiście, znajduję też czas, by odszukać dom Freddiego Mercurego (wokalista Queen urodził się właśnie na Zanzibarze) i zwiedzić dawny pałac sułtański, zwany Pałacem Cudów (w XIX-wiecznym budynku po raz pierwszy w Afryce zainstalowano wynalazki typu winda czy elektryczność). Daję się też skusić na proponowaną na każdym kroku, wyjątkowo tanią (ok. 10 dolarów) „wycieczkę przyprawową”. Zanzibar słynie z przypraw, zwłaszcza z goździków, które należą do głównych produktów eksportowych wyspy. Nie kończy się jednak tylko na oglądaniu drzew goździkowca, z którego zbiera się nierozwinięte, jeszcze zielone pączki, dopiero po wysuszeniu zmieniające barwę na ciemnobrązową. Dowiaduję się też, jak rośnie wanilia, kardamon, ananas, karambola i inne egzotyczne dla nas rośliny, a na koniec próbuję różnych gatunków herbat. W XVIII i XIX wieku głównym źródłem dochodów Zanzibaru był handel niewolnikami. Pojmanych w głębi Afryki przywożono na wyspę, na miejscowym targu sprzedawano i statkami ekspediowano dalej. Na miejscu dawnego targu żywym towarem w mieście Zanzibar znajduje się obecnie katedra anglikańska i pomnik upamiętniający nieszczęśników. W piwnicach stojącego po sąsiedzku hostelu można zobaczyć pozostałości dawnych cel, w których w koszmarnych warunkach byli przetrzymywani niewolnicy. Warto je odwiedzić. Wreszcie nadchodzi moment, kiedy nie mogę się już oprzeć pokusie oceanu. Wsiadam w dala dala i jadę na południe wyspy popływać z delfinami. Pożyczam płetwy, maskę i fajkę i wypływam na ich spotkanie. Na nurkowanie z akwalungiem przenoszę się na północ, w rejon Nungwi – tamtejsze rafy uchodzą za najciekawsze na Zanzibarze. W jednej z baz nurkowych spotykam nawet polskich instruktorów. Przy ich domu widnieje tabliczka „ulica Gwiaędzista”. Wioska Nungwi stała się moim ulubionym miejscem na Zanzibarze. To jakby zlepek dwóch równoległych światów. Z jednej strony hotele ze sklepami i barami rozbrzmiewającymi muzyką, z drugiej – biedna wioska, rybacy wypływający na nocne połowy, rozłożone sieci, suszące się ryby, zasłaniające twarze muzułmańskie kobiety i śmiałe dzieciaki. O zachodzie słońca ludzie z obu tych światów spotykają się nad brzegiem oceanu i siedząc na piasku, patrzą na dostojnie płynące dhow – tradycyjne na Zanzibarze łodzie z ukośnym żaglem. Zaplanuj podróż TRASA 1750 km CZAS 2 tygodnie W cieniu Kilimandżaro Większość turystów, spiesząc w kierunku Kilimandżaro i Serengeti, mija ciekawy i rzadko odwiedzany Park Narodowy Arusza, położony ok. 20 km od tego miasta. Obejmuje on wschodnie stoki wulkanu Meru, liczne jeziora i niewielki krater Ngurdoto. Żyją tam bawoły, słonie, zebry, hipopotamy, żyrafy, różne małpy i liczne gatunki ptaków. Park można zwiedzać pieszo w towarzystwie uzbrojonego strażnika. Migracje zwierząt Serengeti słynie z corocznych migracji ogromnych stad antylop gnu, zebr i innych kopytnych. Rytm wędrówek wyznaczają opady deszczu, stąd każdego roku rozpoczynają się one w nieco innym czasie. Zwierzęta przekraczają po drodze naturalne przeszkody, m.in. rzekę Mara, w której roi się od krokodyli. W cieniu Kilimandżaro Większość turystów, spiesząc w kierunku Kilimandżaro i Serengeti, mija ciekawy i rzadko odwiedzany Park Narodowy Arusza, położony ok. 20 km od tego miasta. Obejmuje on wschodnie stoki wulkanu Meru, liczne jeziora i niewielki krater Ngurdoto. Żyją tam bawoły, słonie, zebry, hipopotamy, żyrafy, różne małpy i liczne gatunki ptaków. Park można zwiedzać pieszo w towarzystwie uzbrojonego strażnika. Big Five, czyli Wielka Piątka Szacowne grono tworzą: lew, słoń, bawół, nosorożec i lampart. Wytropienie tych zwierząt stanowi cel każdego safari. Wielu turystów dziwi się, że do piątki nie zalicza się np. żyrafy lub geparda zamiast bawołu. Kiedyś termin „Big Five“ był używany tylko przez myśliwych, którzy określali nim pięć zwierząt najtrudniejszych do upolowania (najbardziej niebezpiecznych). Dziś polowań już się nie urządza (co najwyżej z aparatem fotograficznym), ale termin pozostał. Z Wielkiej Piątki najtrudniej zobaczyć lamparta. Kocisko nie należy do rzadkich zwierząt, ale prowadzi głównie nocny tryb życia i jest bardzo czujne. Dzień zwykle spędza w legowisku w gęstych zaroślach albo na drzewie. Na polowanie wyrusza o zmierzchu. Z dwóch żyjących w Afryce gatunków nosorożców w Parku Narodowym Serengeti można zobaczyć skrajnie zagrożonego nosorożca czarnego. Gwałtowny spadek jego liczebności (według danych WWF o 96 proc. w latach 1970 – 1992) spowodowany był kłusownictwem, napędzanym dużym popytem na rogi tych zwierząt. Góra w prezencie Pierwszą osobą, która zdobyła szczyt Kilimandżaro (w miejscowym języku nazwa oznacza „biała błyszcząca góra“), był niemiecki geolog Hans Meyer. Towarzyszył mu austriacki alpinista Ludwig Purtscheller. Miało to miejsce w 1889 r. Najwyższy szczyt został przez nich nazwany „Kaiser Wilhelm Spitze“. Meyer już wcześniej podejmował próby zdobycia góry – z różnych względów nieudane. Góra znajdowała się wówczas na terytorium Kenii, będącej kolonią brytyjską. Dlaczego więc Kilimandżaro należy dziś do Tanzanii? Ponoć królowa Wiktoria podarowała górę na urodziny swemu siostrzeńcowi, cesarzowi Wilhelmowi. Wcześniej miał on powiedzieć królowej, że to nie w porządku, iż należą do niej aż dwa ośnieżone szczyty Afryki. W związku z tym została wytyczona nowa granica między Kenią a ówczesną Tanganiką, należącą do Niemców. Nie ma jednak ewidentnych dowodów na to, że historia jest prawdziwa. Niewykluczone, że została wymyślona na potrzeby turystów – by przewodnicy mieli o czym opowiadać. Tak czy inaczej, kiedy w 1961 r. Tanzania odzyskała niepodległość, niemiecką nazwę Kaiser Wilhelm Spitze zmieniono na obecną Uhuru Peak (Szczyt Wolności). Polacy u stóp Kilimandżaro Poznana przeze mnie na lotnisku Asia nie jest jedyną Polką mieszkającą w rejonie Aruszy. Ţyją tu również polscy misjonarze i dwie inne dziewczyny, które postanowiły ułożyć sobie życie w Afryce z czarnoskórymi mężami. Poza tym jeszcze od czasów wojny – para starszych ludzi. W latach 40. XX w. znajdował się tu prawie pięciotysięczny obóz cywilów ewakuowanych wraz z armią Andersa, w dużej części dzieci. Tych, którzy nie przeżyli – a taki los spotkał większość wojennych uchodźców – pochowano na cmentarzu w wiosce Tengeru. Potrafią go wskazać wszyscy mieszkańcy. Postanawiam odwiedzić największy polski cmentarz w Afryce. Nie jest to wcale łatwe, ponieważ leży kawałek od głównej drogi. Dzięki życzliwości pracującego w tej okolicy lekarza udaje mi się dojechać tam autostopem. „Cmentarz wygnańców polskich” – ze wzruszeniem czytam na tablicy umieszczonej przy wejściu. Większość z około 150 grobów katolickich, prawosławnych i żydowskich pochodzi z lat wojny, ale jest też kilka z lat 60. i 80. XX wieku. Przeglądam księgę pamiątkową – miło, że tyle osób odwiedza to miejsce. Część przyjezdnych to ci, którzy kiedyś trafili do tutejszego obozu, a potem los rzucił ich jeszcze dalej, do Republiki Południowej Afryki, Zimbabwe, albo na inne kontynenty – do Australii, Ameryki Północnej. MOJA AFRYKA Wędrowałem przez Afrykę wiele lat. Próbowałem odnajdywać w rzeczywistym świecie obrazy z mojej dawnej lektury. Wiedziałem już wówczas, z Kapuścińskiego, że nie ma jednej Afryki. Dlatego też zanurzałem się stopniowo w Arabię, Nubię, krainę Etiopów, Tuaregów, zdumiony, jak odmienne spotykam krajobrazy, jak innych poznaję ludzi. Kolekcjonowałem różne Afryki, zachwycony bogactwem ich różnorodności. Dojrzała miłość miała przyjść później, wraz z odkryciem prozy Karen Blixen i tą sceną z filmu, w której Redford zabiera Meryl Streep do nieba. Dosłownie – pokazując jej kenijską ziemię z powietrza. O ile północ Tanzanii, z rozległym stepem pełnym zwierzyny, śladami pierwszego człowieka i rajem Zanzibaru z wolna przypomina już skrzyżowanie w tokijskiej dzielnicy Shibuya, o tyle wnętrze kraju, trudno dostępne, pozostaje nieomal nietknięte. Wciąż można zagubić się na wiele dni w puszczy największego parku narodowego na kontynencie i nie spotkać żadnego człowieka. Ale też Selous to puszcza o powierzchni Szwajcarii. Można wędrować brzegiem jeziora Tanganika po niezatartych śladach Livingstone’a, szkockiego misjonarza, który poszukiwał m.in. źródeł Nilu. Wysiąść z pociągu Tazara na przygodnej stacji południa. I poczuć się częścią prawdy o Afryce. Tak, moja Afryka była romantyczna. Zdaję sobie z tego sprawę z zakłopotaniem. Istnieje konflikt między zaakceptowaniem nieuchronności postępu a pragnieniem, by nie zmieniało się nic. By Afryka pozostała nieprzenikalnym lądem z epoki Wielkich Podróżników. Ze łzami w oczach przyjąłem pewnego roku nić asfaltu rozpiętą przez sudańską pustynię Jahra Bajjuda, wspominając moje pierwsze przez nią przeprawy: dzikie, szalone, niebezpieczne. Afryka zmieniła się w ostatnich kilkunastu latach bardziej niż przez poprzednie dekady. Jej uroda trwa jednak i wiem, że zawsze znajdę tam miejsce dla siebie. Miejsce, w którym nagle staje się zupełnie oczywiste, że stamtąd właśnie pochodzę, jak my wszyscy, i w którym nie sposób oprzeć się sile ziemskiego przyciągania. Chciałoby się tylko wyciągnąć w wysokiej trawie, na wznak. I powtórzyć to zdanie: „jestem tam, gdzie powinienem być.” Z daleka, znad tanzańskiej granicy, przyglądać mi się będzie wówczas góra, jak wycięty z kartonu wieloryb o siwym grzbiecie, po którym chodziłem przed laty. Jest jakiś cudowny spokój w prostej refleksji, że ona będzie tam zawsze. NO TO W DROGĘ – TANZANIA • Powierzchnia: Około 1 mln km2. Ludność: 38 mln mieszkańców, ponad 120 grup etnicznych. Religia: tradycyjne wierzenia plemienne (35 proc.), islam (35 proc.) i chrześcijaństwo (ok. 30 proc.). Język: suahili, ale większość miejscowych mówi po angielsku. Waluta: szyling tanzański, 1000 TZS = 2,38 zł. • Większość kraju zajmuje płaskowyż (wys. 900–1500 m n.p.m.), z północy na południe przecinają go rowy tektoniczne – Wielki Rów Wschodni i Wielki Rów Zachodni. • Najwyższe góry to Kilimandżaro (5 895 m) i położony w sąsiedztwie wulkan Meru (4 566 m). • W Tanzanii, oprócz najwyższej góry Afryki, znajduje się też najgłębsze jezioro kontynentu – Tanganika (1 435 m). • W porze deszczowej, która trwa od połowy marca do maja i od listopada do grudnia, niektóre drogi, m.in. w parkach narodowych, są nieprzejezdne. • Najchłodniej jest między czerwcem a paędziernikiem (nawet 15 stopni w głębi kontynentu). • W szczytowych partiach Kilimandżaro temperatura może spadać do –20OC. Otrzymuje się przy przekraczaniu granicy, koszt 150 zł. Wiza uprawnia do wjazdu na Zanzibar. • Jeśli interesuje nas tylko Kilimandżaro i safari, najwygodniejszy, ale i najdroższy, jest dolot do Aruszy, na lotnisko Kilimandżaro. Z Warszawy przez Amsterdam latają linie KLM, bilet w obie strony z opłatami kosztuje ok. 4 200 zł. • Ci, co po safari chcą pojechać na Zanzibar, mogą wybrać dolot do Aruszy, a powrót z Dar es Salaam – taki bilet (KLM) to wydatek ok. 3900 zł. Tańszy byłby bilet do Nairobi (ok. 2 850 zł), ale wówczas trzeba doliczyć koszty wizy kenijskiej (150 zł) i dalszego transportu (za autobus z Nairobi do Aruszy zapłacimy 60 zł). • Najbardziej opłaca się dolot i powrót z Dar es Salaam (2900 zł). • Na krótkich trasach jeżdżą minibusy, tzw. dala dala. Między Arushą a Dar es Salaam (ok. 650 km) w ciągu dnia kursują autobusy (bilet na autobus o podwyższonym standardzie kosztuje 90 zł, przeznaczonym dla miejscowych 30–45 zł). • Jeżeli chcemy dotrzeć do parków narodowych, najlepiej skorzystać z ofert miejscowych agencji (250 – 300 zł za dzień, w cenie transport, wyżywienie, noclegi i opłaty parkowe). • Na Zanzibar można dostać się promem lub samolotem. Turystyczny wodolot (1,5 h) kosztuje 120 zł, spartański prom dla miejscowych – ok. 45 zł (planowo 8 h), samolot z Dar es Salaam 150 zł. W Aruszy noclegi kosztują od ok. 15 zł (najtańsze hostele to warunki raczej spartańskie i mało higieniczne), na Zanzibarze jest drożej (od ok. 30 zł). • Obiad w lokalnej knajpce około 12 zł, w droższych lokalach nawet 30 zł. Piwo (lokalne marki to Safari i Kilimandżaro), coca-cola w restauracji kosztuje 3–6 zł. • W sklepie jest taniej, ale sprzedawcy widząc białych turystów, mogą podwyższyć cenę. Trekking na Kilimandżaro • Opisana trasa (Kilimandżaro, Zanzibar) narzuca dość zróżnicowany ubiór, co oczywiście wpływa na wielkość i ciężar plecaka. Wchodząc na Kili, trzeba pamiętać, że nawet jeśli na dole w efekcie tropikalnych temperatur spływamy potem, na górze na pewno będzie zimno (a nawet – bardzo zimno). Konieczne jest typowo zimowe ubranie – polary, kurtka (najlepiej nieprzemakalna), ciepła czapka, rękawice, buty górskie, pu- chowy śpiwór. • Jeśli mamy własny namiot i karimaty, będzie to argument do zbicia ceny trekkingu, choć z drugiej strony może warto więcej zapłacić, by potem zbyt dużo nie nosić. Podczas zdobywania Kilimandżaro (a już na pewno przy zejściu) przydatne są kijki (najlepiej składane, teleskopowe). Główny bagaż może być spakowany w plecak, torbę lub worek – dla tragarzy nie ma to znaczenia. • Za 6-dniową wyprawę trzeba liczyć około 3 000 zł (z wszelkimi opłatami). Obowiązkowe jest wynajęcie przewodnika. Zwykle wynajmuje się również tragarzy (mogą nosić do 20 kg). • Organizacją trekkingów zajmują się liczne w Aruszy i w Moshi agencje turystyczne. • Obowiązkowe opłaty, najczęściej wliczone w cenę wyprawy, to wstęp do parku narodowego – 90 zł dziennie od osoby 150 zł za noc w schronisku lub 120 zł za noc pod namiotem, 60 zł opłaty za ewentualną akcję ratunkową. • Na koniec wyprawy powinniśmy dać naszej obsłudze zwyczajowe napiwki. Wyjazd z biurem • Wejście na Kilimandżaro, safari i Zanzibar ma w ofercie m.in. Logos Travel (061 843 30 17, www.wyprawy.pl) i Africa Line Adventure Club (022 621 56 59, www.africaline.pl). • Wielu Tanzańczyków uważa lewą rękę za nieczystą, ponieważ zwyczajowo używa się jej w toalecie. Nie wypada także jeść nią ugali (kaszka kukurydziana z mięsno-warzywnym sosem) – potrawy naroowej, którą spożywa się, formując palcami kulki. • Nie należy jeść i pić w miejscach publicznych w okresie ramadanu, zwłaszcza na Zanzibarze, gdzie 99 proc. mieszkańców to muzułmanie. • W Aruszy zdarzają się napady rabunkowe, zwłaszcza po zmroku. Nie ma jednak co panikować – i tak największym zagrożeniem jest ruch drogowy. Zanzibar ma opinię wyspy spokojnej i bezpiecznej, trzeba jednak uważać na odludnych plażach. • Na upalnym Zanzibarze konieczne są jak najbardziej letnie ubrania. Jeśli zamierzamy nurkować, przyda się maska, fajka i płetwy, ale może-my pożyczyć je na miejscu. • Trzeba mieć międzynarodową książeczkę szczepień z poświadczonym szczepieniem przeciwko żółtej febrze. • Inne zalecane szczepienia – żółtaczka typu A i B, dur brzuszny, polio, tężec z błonicą, zakażenia meningokowe. Wskazana jest także pro- filaktyka antymalaryczna – przy zdobywaniu Kilimandżaro na większych wysokościach komarów nie ma, jednak na safari, w Aruszy czy na Zanzibarze występuje zagrożenie malarią. Nie igraj z wysokością! • Problemy z wysokością ma na Kilimandżaro prawie każdy. Na początku zwykle pojawia się ból głowy, brak apetytu, problemy ze spaniem, później mogą dojść wymioty i coraz gorsze samopoczucie. W skrajnych sytuacjach może skończyć się obrzękiem płuc i mózgu, a to stanowi już ryzyko śmierci, jeśli chorego nie przetransportuje się szybko w dół. • Podstawowe środki zaradcze na problemy wysokościowe to picie dużej ilości płynów (ok. 4 – 5 litrów dziennie) i wolne tempo wchodzenia. Wiele osób wspomaga się również łykaniem rozrzedzającej krew aspiryny. Bezwzględnie należy zrezygnować z alkoholu. Ambasada RP znajduje się w Dar es Salaam, 63 Aly Khan Road, Upanga, P. O. Box 2188, tel. (0-0255-22) 211-52-71, 266-75-01, polamb@wingrouptz.com; pol@intafrica.com
Antonio Peretti, pseudonim Tom Perry, 48-letni Włoch urodzony w Sovizzo Colle, jest prekursorem nowej dyscypliny alpinizmu, tzw. rock-foot. Boso chodził m.in. po Dolomitach, wszedł na Etnę, Fugi, Orizaba, Stromboli, zdobył Mont Blanc, Kilimandżaro.
Przed wyprawą na Makalu w 2006 r. uszył proste, rzymskie sandały, do których przytwierdził raki. Od sześciu lat bez butów wspina się, zdobywa wulkany i przemierza pustynie. Jak się narodził bosy alpinista Skąd wziął się tak dziwny i kontrowersyjny pomysł, żeby chodzić po górach boso? Kiedyś przecież nosiłeś buty. Mieszkam w Sovizzo Colle, niewielkiej osadzie, która nawet dziś nie daje zbyt wielkich możliwości rozwoju, a co dopiero 20 czy 30 lat temu. Wtedy diabeł mówił tu dobranoc. Gdy się urodziłem, mój ojciec nie był już młody, dużo pracował, nie poświęcał mi wiele czasu. W latach 80. uprawiałem narciarstwo biegowe, grałem w piłkę nożną, ale na ważniejszych meczach zwykle sadzano mnie na ławce rezerwowych. Trener powtarzał, że mam predyspozycje, ale brakuje mi techniki. Zanim się spostrzegłem, stuknęła mi czterdziestka i wtedy pomyślałem, że się starzeję, a nic w życiu nie osiągnąłem. Miałem rodzinę, pracowałem, ale czułem, że jako sportowiec nie wykorzystałem swojej szansy. Chciałem się odegrać na losie, zrobić coś, czego nikt wcześniej nie dokonał i czego nikt nie mógłby powtórzyć. Zaczęło się właściwie przez przypadek. Pewnego dnia, będąc w górach, gdzie pracuję jako strażnik leśny, zdjąłem buty i powiedziałem koledze, żeby mnie sfilmował – po czym ruszyłem w dół. Biegnąc piarżystym żlebem, mijałem ludzi, którzy przyglądali mi się zdumieni. Dopiero gdy się zatrzymałem u podnóża stoku, zdałem sobie sprawę, że stopy właściwie zupełnie mnie nie bolą, nie zdarłem nawet naskórka. Każdy, kto zna Dolomity, wie, jakie są tutaj ostre kamienie i strome piargi. Rozpierała mnie niesamowita energia i poczułem, że to mogłaby być moja historia. Tak narodził się Tom Perry. Dlaczego Tom Perry? To kombinacja mojego nazwiska Peretti i imienia Antonio oraz imion bohaterów kreskówki Tom i Jerry. Mój syn bardzo ją lubi, często oglądamy ją razem. Pseudonim wymyśliłem trochę dla zabawy, ale chciałem też zainicjować nowy rozdział w moim życiu. Po trosze zadecydowały względy reklamowe – uważam, że Tom Perry lepiej brzmi. I rzeczywiście, kiedy rozkleiłem w okolicy kilkanaście afiszów informujących, że 15 sierpnia 2002 r. o godz. 11.00 Tom Perry zbiegnie boso ze szczytu Monte Carega, przyszło więcej ludzi, niż się spodziewałem. Byłem bardzo podekscytowany. Tom Perry mógł się urodzić i umrzeć w jednej chwili – wystarczyłoby, żebym poranił stopy. Jestem przekonany, że na takie właśnie widowisko liczyli gapie. Tymczasem ja nie miałem ani jednego zadrapania! Ludzie patrzyli na ciebie jak na wariata, ekshibicjonistę? Na początku bardzo mnie krytykowano, dostało mi się zwłaszcza od Włoskiego Klubu Alpinistów. Jego członkowie zarzucali mi, że daję zły przykład. Nie chodziło mi jednak o zwrócenie na siebie uwagi, po prostu miałem potrzebę przekazania pewnej filozofii. Nie mieszczę się przecież w ramach alpinizmu tradycyjnego – nigdy nie będę Reinholdem Messnerem czy Simonem More’em. Kiedy wreszcie związkowcy zrozumieli, że nie mam zamiaru z nikim rywalizować, zaczęli mnie tolerować. Myślisz, że tego się na początku obawiali? Światek alpinistyczny żyje zazdrością. Uważam za szczyt głupoty przechwałki typu: wszedłem od strony północnej, od południowej, od wschodu, od zachodu, o piątej rano. Wszyscy czegoś dokonaliśmy, bo ktoś z Góry nam na to pozwolił. Tak naprawdę jesteśmy nikim, prochem. Skoro jesteśmy nikim, dlaczego za wszelką cenę chciałeś zostawić swój ślad? To bardzo mały ślad! Nigdy nie mówię, że jestem lepszy od innych, bo boso zdobyłem Mont Blanc czy Kilimandżaro. Najważniejsze są emocje i z tego powodu czasem kontestuję alpinizm – nie akceptuję sytuacji, gdy alpinista wspina się na wierzchołek, by zatknąć chorągiewkę, a 500 m niżej umiera jego towarzysz. Nie mam ambicji zaliczania szczytów. Jeśli widzę problem u stóp góry, to tam zostaję – tam znajduje się mój wierzchołek. Nigdy nie zapomnę matki z chorym niemowlęciem, którą spotkaliśmy w Himalajach, 15 dni marszu od miejsca, gdzie mógłby wylądować jakikolwiek samolot. Podejrzewam, że rocznie przechodzi tamtędy nie więcej niż pięć osób. Tak się zdarzyło, że przechodziłem akurat ja. Wezwałem pomoc, dziecko zostało zoperowane. Dla mnie ten wyczyn był moim Makalu. Do jakich miejsc dotarłeś boso? Zacząłem od Monte Carega, czyli „krzesła”, bo tak w naszym dialekcie nazywamy wierzchołek, z którego zbiegłem boso w sierpniu 2002 r. W listopadzie tego samego roku stanąłem na górze Synaj, co dla mnie – człowieka głęboko wierzącego – stanowiło rodzaj błogosławieństwa na drogę. Po powrocie z Egiptu praktycznie do 2005 r. chodziłem po najpiękniejszych górach świata, czyli Dolomitach – wszedłem na Cortinę, Cristallo, Tre cime di Lavaredo, Marmoladę. W 2004 r. zdobyłem Kilimandżaro, otrzymałem nawet dyplom, bo byłem pierwszym człowiekiem na świecie, który dokonał tego na bosaka. Później pojechałem do Ameryki Południowej. W Boliwii przebiegłem Salar de Uyuni – największe solnisko świata, w Chile zmierzyłem się z pustynią Atakama. Pustynny szlak nazwaliśmy „Maratonem Inków”. Dwa lata temu z grupą włoskich alpinistów, którzy zamierzali zdobyć Makalu, wybrałem się w Himalaje. I tam spotkałeś się z Dalajlamą... Wyjeżdżając do Tybetu, nie wierzyliśmy, że spotkanie dojdzie do skutku. Co prawda skontaktowaliśmy się wcześniej z pewną Tybetanką, której brat jest blisko związany z Dalajlamą, ale nie mieliśmy żadnej pewności, że nas przyjmie. Do miasta Dharamsala przyjechaliśmy 29 marca 2006 r. Było nas dziesięcioro. Wszedłem boso do jego rezydencji, a on zbliżył się do mnie i mnie objął, jakby zrozumiał to, co we mnie było – może lepiej niż ja sam. Powiedział: to, co robisz, jest wielkie. Czułem, że przekazał mi niezwykłą energię, przez 15 minut miałem dreszcze. Trudno to opowiedzieć... Jeszcze trudniej uwierzyć... Również bym nie uwierzył, gdybym tego nie doświadczył. Ta niezwykła energia pozwoliła mi przejść boso 140 km dzielące mnie od obozu bazowego pod Makalu. Zajęło mi to 11 dni, w tym czasie dwa razy przekroczyłem wysokość 4 800 m n.p.m. Moje stopy tkwiły siedem godzin w lodzie, w temperaturze poniżej 0ºC, a obeszło się bez odmrożeń! Sam nie wiem, jak to możliwe. Wtedy dotarło do mnie, że znalazłem swoją ścieżkę. Często powtarzasz, że musimy się cofnąć, żeby móc pójść do przodu. Co właściwie masz na myśli? Żyjemy w cywilizacji szybkości, która nas zabija. Nie twierdzę, że powinniśmy wrócić do lampy naftowej, ale musimy słuchać samych siebie, przestać biec bez końca i celu. W epoce komputerów, Internetu nie jest to popularne... Nie da się zapalić Panu Bogu świeczki, a diabłu ogarka. Nie tak dawno zaoferowano mi ogromną sumę za reklamę telefonu komórkowego – nie zgodziłem się. Przecież używasz komórki. Oczywiście, Internetu również. Pamiętam, jak ksiądz, który uczył mnie religii, mawiał, że telewizor to wielki wynalazek, ale trzeba umieć z niego korzystać. Dzisiaj młodzi ludzie wpadają w panikę, gdy zapomną komórki – są absolutnie uzależnieni. Wiem coś o tym, bo mam nastoletnią córkę. Wszedłeś boso na Etnę, Fugi, ostatnio na Orizaba i Stromboli. Dlaczego tak lubisz wulkany? Są energią ziemi, którą człowiek czerpie, chodząc boso. To nie moja teoria, lekarze też tak twierdzą. Lekarze mówią o chodzeniu po trawniku, łące... Chodzenie w ekstremalnych warunkach człowieka ładuje i rozładowuje. To wspaniałe uczucie. Istnieje medyczne wytłumaczenie twoich niezwykłych zdolności? Nigdy nie byłem badany pod tym kątem. Mój lekarz domowy, z którym znam się od lat, uważa, że moje predyspozycje wynikają z ogólnej świetnej kondycji. Zawdzięczam ją dobrym genom i zdrowemu stylowi życia – nie jem fast foodów, pracuję pod gołym niebem, co bardzo hartuje, od dzieciństwa uprawiam sport. Osobiście wierzę, że gdy wędruję boso po lodzie, śniegu, gorącym piasku, ziemia przekazuje mi energię, regeneruje mnie fizycznie i psychicznie. Zdaję sobie sprawę, że to wyjaśnienie jest dalekie od naukowego. Pod koniec kwietnia uczestniczyłem w Międzynarodowym Kongresie Refleksologów w Riccione. Byli tam też lekarze specjaliści, którzy przyglądali się moim stopom i zasypywali pytaniami. Wniosek był następujący – owszem, mam predyspozycje fizjologiczne i fizyczne: bardzo dobry stan zdrowia, odporność, ale najważniejsza jest motywacja. Zabawne, bo dokładnie to samo mówię podczas moich spotkań – stopy są ważne, ale istotniejsza jest głowa – w niej rodzą się marzenia, determinacja, wiara, która, jak wiadomo, przenosi góry. Wspinając się, mam zimne stopy, ale gorące serce, wierzę w to, co robię. Nie wątpię, że masz niezwykłe stopy, ale podejrzewam, że całkiem niezłe musiał też mieć Reinhold Messner, a przecież odmroził sobie palce i musiano mu je amputować. Nie potrafię wytłumaczyć, dlaczego moje stopy nie zamarzły po ponad 40 minutach w temperaturze –33ºC. Muszę jednak przyznać, że po powrocie z Chile niemal przez sześć miesięcy nie nadawały się do użytku. Nie mogłeś chodzić? Nie czułem palców w czasie chodzenia. Lekarz stwierdził, że uszkodziłem nerwy. Na szczęście wszystko wróciło do normy, w przeciwnym razie musiano by mi je amputować. Warto tak ryzykować? Tak, bo wierzę, że to moja droga, która – chciałbym to podkreślić – nie ma nic wspólnego z rekordami, jest rodzajem doświadczenia duchowego. Czuję nad sobą opiekę. Miałem przynajmniej 20 wypadków, w których mogłem zginąć. Na przykład na początku tego roku potrącił mnie samochód – przekoziołkowałem przez trzy auta i nic mi się nie stało. Miałeś szczęście... Raz mogłem mieć, dwa, może trzy, ale nie kilkanaście! I wszystkie te wypadki przydarzyły się w małym, spokojnym, wręcz sielskim Sovizzo Colle? Żarty żartami, ale ja wierzę w Opatrzność. Gdy śmierć jest komuś pisana, w drewnianym domu spadnie mu na głowę cegła. Wielu osobom wyda się to pewnie przesądem, ale wszystkie wyprawy rozpoczynałem w dni, w których przypadają święta maryjne. Gdziekolwiek jestem, odwiedzam sanktuaria. Ostatnio byłem w Guadalupe, marzę o zobaczeniu Częstochowy. Wybieram się do Polski – do Krakowa oraz w Tatry. Będzie to wyprawa szlakiem Jana Pawła II. Skoro jesteśmy przy planach – słyszałam, że masz zamiar przemierzyć Wielki Kanion z Czarnymi Stopami... Przygotowuję się do tej wyprawy, chciałbym, żeby doszła do skutku w tym roku. Podczas moich wędrówek miałem okazję poznać ludy pustynne, amazońskie, afrykańskie, Szerpów, bosych stóp jednak nie spotkałem. Wielu ludzi chodzi bez butów, ale po drogach bitych, a nie w górach czy na pustyni. Chciałbym dotrzeć do tych, którzy pozostali przy chodzeniu boso. Wkrótce poznam Indian, w przyszłości planuję spotkanie z ludami indonezyjskimi i aborygenami. Pomyślałbyś kiedyś, że będziesz sławny, bo zdjąłeś buty? To świadczy, w jakim punkcie się znajdujemy – przecież nic wielkiego nie zrobiłem! Ludzie zatracili prostotę, z drugiej strony mamy globalizację – wielki gar, do którego wszystkich się wrzuca na siłę. Każdy ma prawo do odrębności. Cieszy cię zdobyta popularność? Często jestem zapraszany do telewizji – w każdym odwiedzonym kraju przeprowadzano ze mną wywiady. W Japonii i Meksyku zrobiłem prawdziwą furorę. Nie mogę narzekać na brak zainteresowania i daje to powód do zadowolenia. Nie znaczy to jednak, że przestanę sadzić ziemniaki na poletku za domem, jak to robię co roku. To jest moje życie.