W którym mieście w Polsce najlepiej się żyje? Wyniki rankingu mogą zaskoczyć
W którym polskim mieście żyje się dziś najlepiej? Choć największe ośrodki od lat przyciągają mieszkańców pracą, ofertą kulturalną i rozwiniętą infrastrukturą, różnice w jakości życia między nimi wciąż są wyraźne. Najnowszy ranking pokazuje, które miasta najlepiej radzą sobie z wyzwaniami ostatnich lat – od rosnących kosztów mieszkań po dostęp do usług publicznych. Wyniki zestawienia, obejmującego przełom 2025 i 2026 roku, pokazują nie tylko liderów, ale też miejsca, które w ostatnim czasie znacząco poprawiły swoją pozycję.
Ranking przygotowany przez redakcję „Business Insider” objął 16 największych miast w Polsce – po jednym z każdego województwa. W analizie uwzględniono zarówno twarde dane ekonomiczne, jak i czynniki wpływające na codzienny komfort życia mieszkańców. Pod uwagę wzięto m.in. poziom bezrobocia, wysokość wynagrodzeń oraz ceny mieszkań z rynku wtórnego, ale także kwestie społeczne i środowiskowe, takie jak dostępność lekarzy, poziom przestępczości czy jakość powietrza. W poprzedniej edycji zestawienia, która obejmowała połowę 2025 roku, pierwsze miejsce niespodziewanie zajęły Katowice, wyprzedzając m.in. Poznań, Rzeszów i Gdańsk. W najnowszym rankingu na podium ponownie znalazły się te same miasta, jednak ich kolejność uległa wyraźnym zmianom. Gdzie w Polsce żyje się najlepiej? Rzeszów i Poznań na szczycie rankingu W najnowszym rankingu jakości życia przygotowanym przez „Business Insider” najwyższe oceny uzyskały Rzeszów i Poznań, które zdobyły identyczną liczbę punktów. Szczególną uwagę zwraca jednak stolica Podkarpacia, ponieważ po raz pierwszy znalazła się na pierwszym miejscu zestawienia. Rzeszów wyróżnia się przede wszystkim bardzo niskim poziomem przestępczości – najniższym spośród wszystkich analizowanych miast. Wysoko oceniono także dostępność lekarzy, która plasuje się w ścisłej czołówce zestawienia. Autorzy rankingu wskazują jednak również obszary wymagające poprawy. Chodzi przede wszystkim o dostępność mieszkań oraz sytuację na rynku pracy – w tych kategoriach miasto zajmuje odpowiednio 10. i 12. miejsce na 16 analizowanych ośrodków. Poznań swoją wysoką pozycję zawdzięcza przede wszystkim bardzo dobrej kondycji rynku pracy. Stolica Wielkopolski może pochwalić się najniższym bezrobociem spośród wszystkich miast ujętych w zestawieniu, co w znacznym stopniu wpływa na ogólną ocenę jakości życia. W większości pozostałych kategorii (jak poziom wynagrodzeń, dostęp do usług publicznych czy ceny mieszkań) miasto plasuje się w środku stawki, zajmując zwykle miejsca między piątą a ósmą pozycją. Największym problemem pozostaje natomiast jakość powietrza, która wypadła słabiej niż w większości innych analizowanych ośrodków i znacząco obniża końcową notę miasta. Tuż za liderami znalazły się Katowice oraz Lublin, które uzyskały identyczny wynik punktowy i straciły do zwycięzców zaledwie dwa punkty. Katowice wciąż wyróżniają się jedną z najlepszych relacji cen mieszkań do poziomu zarobków, co sprawia, że pozostają jednym z bardziej dostępnych rynków mieszkaniowych wśród dużych polskich miast. W ostatnim czasie stolica województwa śląskiego straciła jednak pozycję lidera pod względem średniego wynagrodzenia, spadając na czwarte miejsce w tej kategorii. Wyraźnie pogorszył się także wynik dotyczący jakości powietrza – w tym zestawieniu Katowice znalazły się na ostatniej pozycji. Lublin z kolei w porównaniu z poprzednią edycją rankingu zaliczył wyraźny awans – aż o cztery miejsca. Stolica województwa lubelskiego wyróżnia się przede wszystkim bardzo dobrą dostępnością do lekarzy w ramach NFZ, gdzie kolejki należą do najkrótszych w kraju. Miasto znajduje się również w czołówce pod względem niskiego poziomu przestępczości. Autorzy zestawienia zwracają jednak uwagę na słabsze wyniki w innych obszarach. Lublin należy do miast z relatywnie wysokim bezrobociem (gorzej wypadły jedynie trzy ośrodki), a średnie wynagrodzenia pozostają niższe niż w wielu większych metropoliach. Jak wypadły pozostałe miasta w rankingu jakości życia w Polsce? W zestawieniu znalazły się też miasta, które w ostatnim czasie wyraźnie zmieniły swoją pozycję w rankingu jakości życia. Jednym z największych beneficjentów najnowszej edycji jest Warszawa. Stolica przez lata plasowała się raczej w drugiej połowie pierwszej dziesiątki zestawienia, mimo silnej gospodarki i rozwiniętego rynku pracy. Tym razem awansowała jednak na 5. miejsce. Choć nie dominuje w żadnej z analizowanych kategorii, bardzo dobre wyniki osiąga w dwóch kluczowych obszarach – poziomie wynagrodzeń oraz stopie bezrobocia, gdzie zajmuje drugie miejsce. Dodatkowo poprawiła się sytuacja dotycząca jakości powietrza, co również wpłynęło na końcowy rezultat. W mniej korzystnej sytuacji znalazł się natomiast Gdańsk, który w najnowszym zestawieniu spadł z piątej na ósmą pozycję – to najniższy wynik miasta od około dwóch i pół roku. W wielu analizowanych wskaźnikach stolica Pomorza odnotowała jedynie niewielkie pogorszenie, jednak na jej końcową pozycję wpłynęła przede wszystkim poprawa wyników innych ośrodków, które zdołały wyprzedzić Gdańsk w kilku kategoriach. Na dole rankingu sytuacja pozostaje stosunkowo stabilna. Kraków poprawił swoją pozycję w porównaniu z poprzednią edycją i przesunął się z ostatniego miejsca o jedną lokatę wyżej. Stolica Małopolski może pochwalić się najwyższymi wynagrodzeniami wśród analizowanych miast oraz stosunkowo niskim poziomem bezrobocia. Jednocześnie mieszkańcy muszą jednak mierzyć się z bardzo wysokimi cenami mieszkań, słabszą jakością powietrza oraz wyższą przestępczością niż w wielu innych dużych ośrodkach. Ostatnie miejsce zajęły natomiast Kielce. Co ciekawe, miasto nie wypada najgorzej w żadnej z analizowanych kategorii i nie zajmuje nawet dwóch ostatnich miejsc w poszczególnych zestawieniach. Problem polega jednak na tym, że w większości wskaźników plasuje się raczej w dolnej części stawki, nie wyróżniając się wyraźnie na tle konkurencji. Najlepiej wypada dostępność lekarzy, gdzie Kielce zajmują 6. miejsce. Znacznie słabiej prezentują się natomiast wskaźniki ekonomiczne, takie jak poziom wynagrodzeń czy sytuacja na rynku pracy. Ranking najlepszych miast w Polsce: 1. Rzeszów i Poznań (41 pkt) 3. Lublin i Katowice (43 pkt) 5. Warszawa (46 pkt) 6. Łódź i Olsztyn (48 pkt) 8. Gdańsk i Szczecin (51 pkt) 10. Bydgoszcz (53 pkt) 11. Opole i Białystok (54 pkt) 13. Wrocław i Gorzów Wielkopolski (58 pkt) 15. Kraków (59 pkt) 16. Kielce (62 pkt) Źródło: Business Insider Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Świętokrzyski Rzym? Sprawdź, co kryją Kielce – od pałacu biskupów po podziemne jaskinie
Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc.
Spis treści: Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Wydarzenia i festiwale w 2025 roku Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Ponadczasowe atrakcje Kielc Atrakcje dla rodzin z dziećmi Kielce jako baza wypadowa Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Oto najnowszy przewodnik od redakcji magazynu Traveler oraz National-Geographic.pl po najnowszych i ponadczasowych miejscach oraz wydarzeniach w sercu Gór Świętokrzyskich – najstarszych gór w Polsce. Rok 2025 przynosi wiele nowości dla turystów odwiedzających Kielce. Miasto przyciąga coraz więcej podróżników zainteresowanych bogatą ofertę kulturalną, przyrodniczą i rozrywkową stolicy województwa świętokrzyskiego. Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Via Ferrata na Kadzielni W 2025 roku na terenie rezerwatu przyrody Kadzielnia w Kielcach otwarto trasę typu Via Ferrata, czyli szlak turystyczny wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową – pierwszą tego rodzaju w regionie. To propozycja dla osób poszukujących aktywnego wypoczynku oraz niecodziennych wrażeń w otoczeniu unikatowych formacji skalnych. Trasa wyposażona jest w system zabezpieczeń linowych, umożliwiających bezpieczne pokonywanie skalnych półek i ścian nawet osobom bez doświadczenia we wspinaczce. Dostępne są trzy poziomy trudności, dzięki czemu atrakcja jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych turystów. Z punktu widokowego na szczycie rozciąga się panorama Kielc i Gór Świętokrzyskich. Trasa biegnie w bezpośrednim sąsiedztwie naturalnych jaskiń i wapiennych urwisk, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność tego miejsca. Praktyczne informacje dla turystów: Wymagany własny sprzęt asekuracyjny lub możliwość wypożyczenia na miejscu. Czas przejścia: ok. 60–90 minut w zależności od wybranej trasy. Dostępność: codziennie, z wyjątkiem dni z silnymi opadami. Wejście odpłatne, bilety dostępne online i na miejscu. Urban Lab – przestrzeń dla młodych Urban Lab Kielce to nowoczesne centrum kreatywności, edukacji i integracji społecznej, otwarte w 2025 roku w centrum miasta. Powstało z myślą o młodych mieszkańcach i odwiedzających, którzy chcą rozwijać swoje pasje, kompetencje cyfrowe i społeczne. W obiekcie znajdują się: Studio nagrań audio i wideo dla twórców internetowych i początkujących artystów. Sala do gier planszowych i konsolowych, służąca rekreacji i integracji. Przestrzeń warsztatowa z regularnymi zajęciami z zakresu nowych technologii, programowania, sztuki i ekologii. Kawiarenka edukacyjna, gdzie można odpocząć, pracować zdalnie lub spotkać się z innymi uczestnikami wydarzeń. Miejsce zostało zaprojektowane w duchu zrównoważonego rozwoju, z wykorzystaniem energooszczędnych technologii i materiałów odnawialnych. Praktyczne informacje dla turystów: Wstęp bezpłatny, część wydarzeń może wymagać wcześniejszej rejestracji. Godziny otwarcia: pon.–pt. 9:00–19:00, sob.–niedz. 10:00–16:00. Lokalizacja: centrum Kielc, w pobliżu ulicy Sienkiewicza i przystanków komunikacji miejskiej. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami: pełna, z windą, toaletą i oznaczeniami brajlowskimi. Wydarzenia i festiwale w 2025 roku DUB IT Festival DUB IT Tuning Festival w Kielcach to największe wydarzenie motoryzacyjne w Polsce południowo-wschodniej, które przyciąga tysiące fanów motoryzacji z całego kraju. W 2025 roku odbywa się na terenie Targów Kielce z jeszcze większą liczbą wystawców i wydarzeń towarzyszących. Na festiwalu można zobaczyć: profesjonalnie stuningowane auta i motocykle, pokazy driftu i akrobacji samochodowych, zloty klasycznych pojazdów, strefę retro i off-road, konkursy i spotkania z influencerami motoryzacyjnymi. Praktyczne informacje dla turystów: Termin wydarzenia: lipiec 2025 (dokładna data ogłaszana z wyprzedzeniem). Bilety: dostępne online i w kasach Targów Kielce. Dojazd: autobusy miejskie z centrum oraz parkingi przy Targach. Rodzinne atrakcje: strefy dla dzieci, food trucki, koncerty plenerowe. Off Fashion To prestiżowy konkurs mody, który od lat przyciąga młodych projektantów z Polski i Europy. Finałowe gale odbywają się w Kieleckim Centrum Kultury i cieszą się zainteresowaniem branży mody oraz mediów. Na uczestników czekają: pokazy mody, warsztaty z projektowania i stylizacji, spotkania z projektantami i jurorami, stoiska z modą autorską. Praktyczne informacje: Termin: jesień 2025. Wejściówki: bezpłatne na eliminacje, płatne na galę finałową. Miejsce: Kieleckie Centrum Kultury (KCK). Dostępność: pełna, również transmisje online. Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Muzeum Zabawek i Zabawy To jedno z najstarszych i największych muzeów zabawek w Polsce, zlokalizowane w zabytkowym budynku dawnego więzienia carskiego z XIX wieku. Jego zbiory to ponad 30 tysięcy eksponatów, w tym zabawki z czasów PRL-u, lalki, modele kolejek, klocki, teatrzyki, gry planszowe i rękodzieło dziecięce. W muzeum odbywają się również: warsztaty dla dzieci i rodzin (np. robienie lalek, drewnianych zabawek, teatrzyki cieni), wystawy czasowe prezentujące zabawki z różnych krajów i epok, interaktywne strefy, w których dzieci mogą bawić się dawnymi grami. Praktyczne informacje: Godziny otwarcia: wtorek–niedziela, 9:00–17:00. Bilety: ulgowe, rodzinne i darmowe w wybrane dni. Dostępność: obiekt przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami. Lokalizacja: Plac Wolności, centrum Kielc. Geonatura Kielce – Centrum Geoedukacji To interaktywna placówka edukacyjna znajdująca się na terenie rezerwatu Wietrznia, która prezentuje geologiczne dziedzictwo regionu świętokrzyskiego. Wystawy i zajęcia oparte są na nowoczesnych technologiach – multimedialnych prezentacjach, symulacjach 3D i grach edukacyjnych. W Centrum można: poznać historię Ziemi od kambru po współczesność, wejść do kapsuły czasu, symulującej podróż przez epoki geologiczne, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych z wykorzystaniem modeli i skamieniałości, odwiedzić interaktywną jaskinię, prezentującą ekosystemy krasowe. Praktyczne informacje: Wejście bezpłatne, obowiązuje wcześniejsza rejestracja na zajęcia. Otwarte przez cały tydzień, z wyjątkiem poniedziałków. W pobliżu trasy spacerowe i punkt widokowy z panoramą Kielc i okolic. Dojazd komunikacją miejską lub pieszo z centrum – ok. 25 min. Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Historia i modernizacja dworca Dworzec autobusowy w Kielcach to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków w Polsce, ze względu na swój unikatowy kształt UFO. Został zbudowany w latach 1975–1984 według projektu Edwarda Modrzejewskiego i od razu zyskał status lokalnego symbolu modernistycznej architektury. Po latach zaniedbań, w 2020 roku zakończono gruntowną modernizację budynku, która zachowała jego oryginalną bryłę, ale wprowadziła nowoczesne rozwiązania architektoniczne i ekologiczne, m.in. panele fotowoltaiczne i nowy system wentylacyjny. Budynek zdobył liczne nagrody, m.in. tytuł "Modernizacji Roku" i uznanie architektów z całej Europy. Funkcje i udogodnienia dla podróżnych Dziś dworzec pełni funkcję wielofunkcyjnego centrum transportowego i użytkowego. Znajdują się tu: 16 stanowisk dla autobusów międzymiastowych i dalekobieżnych, nowoczesna poczekalnia z cyfrowym systemem informacji pasażerskiej, punkty gastronomiczne, księgarnia, kiosk i punkty usługowe, toalety przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, parkingi, w tym miejsca dla rowerów i stacja ładowania pojazdów elektrycznych. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, ze stałą obsługą kas i monitorowaniem. Zlokalizowany w centrum miasta, przy ul. Czarnowskiej, blisko Galerii Korona. Dojazd pieszy z głównych punktów miasta: Rynek – 10 min, KCK – 7 min. Blisko przystanki komunikacji miejskiej i taxi. Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Park Miejski im. Stanisława Staszica To najstarszy park w Kielcach, założony w 1830 roku na terenie dawnego ogrodu seminarium duchownego. Dziś pełni funkcję zielonego serca miasta, oferując relaks i wypoczynek w zabytkowym otoczeniu. W parku znajdują się: malownicze alejki spacerowe z ławeczkami i oświetleniem, zabytkowy staw z fontanną i kaczkami, plac zabaw i mini skatepark, pomnik Stanisława Staszica i rzeźby plenerowe. Park otoczony jest ważnymi instytucjami kultury, jak Teatr im. Stefana Żeromskiego i Pałac Biskupów Krakowskich, co czyni go świetnym punktem na rozpoczęcie zwiedzania centrum Kielc. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, wejście bezpłatne. Świetnie skomunikowany – wejścia od ul. Zamkowej, Kapitulnej i Czerwonego Krzyża. W sezonie letnim działa tu letnia scena koncertowa i kino plenerowe. Rezerwaty przyrody: Kadzielnia i Ślichowice Kielce są jednym z niewielu miast w Polsce, które posiadają rezerwaty przyrody w obrębie granic administracyjnych. Najbardziej znane z nich to Kadzielnia i Ślichowice – prawdziwe perły geologiczne regionu. Kadzielnia: Rezerwat skalny i jaskiniowy z wyeksponowanymi wapieniami dewońskimi, liczącymi 350 milionów lat. Dostępne są jaskinie (m.in. Odkrywców, Prochownia) z możliwością zwiedzania z przewodnikiem. Amfiteatr Kadzielnia to scena wydarzeń muzycznych i teatralnych na świeżym powietrzu. Via Ferrata i trasa edukacyjna z tablicami geologicznymi. Ślichowice: Rezerwat geologiczny z unikatowym odsłonięciem fałdu kieleckiego, często odwiedzany przez studentów geologii z całej Europy. Trasa spacerowa wokół kamieniołomu z punktami widokowymi i tablicami edukacyjnymi. Praktyczne informacje: Wstęp wolny, bez konieczności rezerwacji. Dla Kadzielni – zalecane obuwie terenowe, kaski dostępne na miejscu. Oba rezerwaty znajdują się w zasięgu komunikacji miejskiej. Ponadczasowe atrakcje Kielc Pałac Biskupów Krakowskich To najlepiej zachowana rezydencja pałacowa z XVII wieku w Polsce. Wybudowany z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika, dziś mieści oddziały Muzeum Narodowego w Kielcach. Wnętrza zachowały oryginalny wystrój barokowy, w tym polichromie, stiuki i zabytkowe meble. Zbiory muzealne obejmują m.in. sztukę polską i europejską, zbroje, porcelanę oraz ekspozycje historyczne. Dodatkową atrakcją jest ogród włoski oraz taras widokowy z panoramą miasta. Praktyczne informacje: Czynne codziennie z wyjątkiem poniedziałków. Zwiedzanie indywidualne i z przewodnikiem. Bilety normalne, ulgowe i rodzinne. Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP Katedra to duchowe i historyczne centrum Kielc. Jej początki sięgają XII wieku, choć obecna forma pochodzi głównie z epoki baroku. Wnętrze kryje liczne dzieła sztuki sakralnej, freski, ołtarze, a także krypty biskupów. W 2025 roku zaplanowano renowację zabytkowego dachu i wież. Praktyczne informacje: Dostępna do zwiedzania poza godzinami mszy. W sezonie organizowane są koncerty organowe i zwiedzanie z przewodnikiem. Ulica Sienkiewicza To główny deptak Kielc – handlowo-kulturalna oś miasta. Przebiega przez centrum i łączy dworzec PKP z Rynkiem. Znajdziesz tu: butiki, księgarnie, kawiarnie i restauracje, pomnik Henryka Sienkiewicza, zabytkowe kamienice z XIX wieku, ogródki letnie i wydarzenia plenerowe. Praktyczne informacje: Strefa piesza – idealna na spacer i zakupy. Łatwy dostęp do komunikacji miejskiej i atrakcji turystycznych. Rezerwat Kadzielnia (część ponadczasowa) Poza nową trasą Via Ferrata, Kadzielnia to kultowe miejsce wypoczynku dla kielczan i turystów. Odbywają się tu liczne wydarzenia plenerowe, koncerty, spektakle i kino letnie. Wieczorami całość rezerwatu jest efektownie podświetlona, co czyni go wyjątkowym miejscem na romantyczny spacer lub wieczorne zwiedzanie. Atrakcje dla rodzin z dziećmi Centrum Geoedukacji Centrum Geoedukacji to wyjątkowe miejsce dla rodzin z dziećmi, które chcą odkrywać tajemnice geologii w nowoczesny, multimedialny sposób. Położone na terenie rezerwatu Wietrznia, łączy edukację z aktywnym wypoczynkiem. Dzieci mogą: wziąć udział w wirtualnej podróży przez epoki geologiczne w specjalnej kapsule czasu, oglądać interaktywne wystawy o powstawaniu skał, wulkanach i dinozaurach, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych – wykopując gipsowe skamieniałości i poznając tajniki pracy geologa. Teren wokół obiektu jest idealny na spacer, a ścieżki edukacyjne prowadzą przez ciekawe formacje skalne i stanowiska geologiczne. Praktyczne informacje: Wstęp bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rejestracja online. Otwarte od wtorku do niedzieli. Możliwość organizacji urodzin edukacyjnych i wycieczek szkolnych. Park Rozrywki Fly Sky Fly Sky to jeden z najnowszych rodzinnych parków rozrywki w regionie świętokrzyskim, zlokalizowany na obrzeżach Kielc. To przestrzeń zaprojektowana z myślą o dzieciach i młodzieży, ale też dorosłych szukających aktywnej rozrywki. W strefie rozrywki znajdują się m.in.: park trampolin i dmuchane tory przeszkód, ścianki wspinaczkowe i strefa ninja warrior, małpi gaj, zjeżdżalnie, labirynty, interaktywna strefa VR i symulatory ruchu. Fly Sky to także organizator rodzinnych eventów tematycznych, np. kosmicznej nocy z bajką, warsztatów chemicznych czy pokazów robotów. Praktyczne informacje: Czynne codziennie, bilety godzinowe i całodniowe. Bezpłatny parking i zaplecze gastronomiczne. Możliwość rezerwacji urodzin i imprez integracyjnych. Kielce jako baza wypadowa Szlaki turystyczne w Górach Świętokrzyskich Kielce są idealnym punktem startowym do zwiedzania Gór Świętokrzyskich – jednych z najstarszych gór w Europie. Region oferuje szlaki piesze, rowerowe, edukacyjne i tematyczne, zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych turystów. Najpopularniejsze trasy z Kielc: Kielce – Chęciny (Zamek i Jaskinia Raj) – ok. 15 km, szlak czerwony, Kielce – Święta Katarzyna – Łysica – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (614 m n.p.m.), Ścieżki dydaktyczne w rezerwatach Wietrznia i Biesak-Białogon – idealne na krótkie wyprawy z dziećmi. Praktyczne informacje: Dostępność map i aplikacji mobilnych z trasami i punktami widokowymi. Większość szlaków jest oznakowana i bezpieczna, także dla rodzin z dziećmi. Możliwość wynajmu rowerów i sprzętu trekkingowego w centrum Kielc. Bezpłatny autobus na Święty Krzyż Nowością w sezonie letnim 2025 jest uruchomienie bezpłatnego połączenia autobusowego z Kielc na Święty Krzyż – jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych i historycznych w Polsce. Na Świętym Krzyżu znajduje się: klasztor Oblatów z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego, taras widokowy z panoramą Puszczy Jodłowej, Muzeum Misyjne i dawna cela więzienna z XIX wieku. Praktyczne informacje: Autobus odjeżdża z centrum Kielc kilka razy dziennie, kursy codzienne w sezonie letnim. Czas przejazdu: ok. 50 minut. Rezerwacja miejsc przez stronę miasta lub w punktach informacji turystycznej. Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Noclegi i gastronomia Kielce oferują szeroki wybór miejsc noclegowych dopasowanych do różnych potrzeb i budżetów. Znajdziesz tu zarówno luksusowe hotele z pełnym zapleczem wellness, jak i przytulne pensjonaty, hostele, apartamenty na wynajem oraz agroturystyki w okolicznych wsiach. Popularne opcje zakwaterowania w centrum miasta: 4-gwiazdkowe hotele z restauracjami i SPA – idealne na dłuższy wypoczynek lub pobyt biznesowy, nowoczesne apartamenty typu airbnb w pobliżu ulicy Sienkiewicza, tanie hostele i schroniska młodzieżowe blisko dworca PKP. Gastronomia w Kielcach rozwija się dynamicznie. Obok klasycznej kuchni świętokrzyskiej (zalewajka, karminadle, pierogi z kaszą) można tu znaleźć kuchnię włoską, gruzińską, azjatycką czy wegetariańską. Warto odwiedzić: U Kucharzy – miejsce dla osób ceniących tradycyjne dania. Warto spróbować tu gulaszu, policzków wołowych czy lepionych ręcznie pierogów. Chinkalnia – restauracja gruzińska z szerokim wyborem dań. Oprócz pierogów chinkali i placków chaczapuri znajdziemy tu także dobry gulasz, wątróbkę i pasty na bazie orzechów (pchali). Fragola – kawiarnia położona nad rzeką Silnicą. Rewelacyjny wybór ciast i deserów. Praktyczne informacje: W sezonie letnim warto rezerwować noclegi z wyprzedzeniem. Wiele restauracji i kawiarni działa do późnych godzin wieczornych. System płatności kartą dostępny w większości punktów. Dojazd i komunikacja Kielce są dobrze skomunikowane zarówno z resztą Polski, jak i wewnętrznie. Korzystają z rozbudowanej sieci dróg, połączeń kolejowych oraz komunikacji miejskiej. Dojazd do Kielc: Pociągiem – szybkie połączenia z Warszawą, Krakowem, Katowicami i Radomiem. Samochodem – drogą ekspresową S7 (Warszawa–Kraków). Autobusem – zmodernizowany dworzec autobusowy obsługuje liczne linie krajowe i regionalne. Komunikacja miejska: Autobusy ZTM Kielce obsługują całe miasto i okolice. Nowoczesna aplikacja mobilna i biletomaty ułatwiają planowanie trasy i zakup biletów. Bilety jednorazowe, czasowe (30/60 min.) oraz dzienne i weekendowe. Infrastruktura piesza i rowerowa: Kielce są miastem kompaktowym – większość atrakcji znajduje się w zasięgu spaceru. Dostępna jest sieć ścieżek rowerowych i wypożyczalnia rowerów miejskich (Kielecki Rower Miejski). Parkingi wielopoziomowe i strefa płatnego parkowania w centrum. Dla turystów: Punkty informacji turystycznej dostępne na dworcu PKP, Rynku i w Centrum Geoedukacji. Mapy, przewodniki, karty zniżkowe dostępne w wersji drukowanej i online. Wi-Fi w wielu przestrzeniach publicznych i lokalach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. Pisze o medycynie, biologii i fizyce. Pracował w „Gazecie Wyborczej”, „Przekroju”, „Wprost” i „Focusie”. W Radiu TOK FM prowadził audycję „Człowiek 2.0”. W wolnych chwilach eksperymentuje w kuchni, odwiedza kawiarnie w poszukiwaniu idealnego espresso i chodzi po górach. Więcej: www.stradowski.net
Zamki, pałace i ruiny w Świętokrzyskim: gdzie warto się wybrać?
Województwo świętokrzyskie to nie tylko piękna przyroda i malownicze góry. Znajdziesz tu także zamki i pałace. Ruiny w Świętokrzyskim przyciągają rzesze turystów.
W tym artykule: Zamek królewski w Chęcinach Zamek Krzyżtopór w Ujeździe Zamek królewski w Sandomierzu Zamek w Bodzentynie Zamek w Mokrsku Górnym Pałac w Kurozwękach Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Pałac we Włostowie Dwór Niemojewskich w Lasocinie Dworek Mikołaja Reja w Nagłowicach Osobom wymieniającym walory województwa regionu świętokrzyskiego, w pierwszej kolejności na myśl przychodzą malownicze góry i wspaniałe okazy flory. Nie można jednak zapomnieć, że w granicach tego niezwykłego polskiego regionu znajdziemy też wiele zabytków o ogromnej wartości historycznej. Wśród nich są także świętokrzyskie zamki i pałace. Te nie są tak popularne jak ich małopolskie odpowiedniki, jednak nie sposób odmówić im uroku i niepowtarzalnego charakteru. Które zamki i ruiny w Świętokrzyskim warto odwiedzić, zwiedzając ten niezwykły region? Każde województwo zachwyca na swój indywidualny sposób. Świętokrzyskie urzeka niezbyt wysokimi, za to wyjątkowo pięknymi górami i obiektami sakralnymi, choć trzeba przyznać, że wiele do zaoferowania mają także jeziora w Świętokrzyskim. Mylą się jednak ci, którzy twierdzą, że drugie najmniejsze województwo w Polsce polubią wyłącznie wielbiciele przyrody i starych kościołów. Atrakcje w Świętokrzyskim to także zamki - warownie i rezydencje, w których gościły koronowane głowy, oraz pałace i dworki, w tym posiadłości, w których natchnienia szukali najwybitniejsi polscy autorzy. Najciekawsze z nich wymieniamy w poniższym zestawieniu. Zamek królewski w Chęcinach Zaczynamy od obiektu, który bez cienia wątpliwości stanowi jedną z największych atrakcji regionu świętokrzyskiego. Monumentalna warownia, wyrastająca na skalistym wzgórzu, została wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, z polecenia Władysława Łokietka. W zamierzeniu, forteca wybudowana na planie wieloboku pełniła rolę obronną, jednak na przestrzeni lat jej funkcja ulegała zmianie. Zamek w Chęcinach był reprezentacyjną rezydencją, punktem zbioru oddziałów wyruszających na wojnę z Krzyżakami, więzieniem, w którym przetrzymywano jeńców wziętych do niewoli podczas bitwy pod Grunwaldem, a nawet skarbcem chroniącym majątek archidiecezji gnieźnieńskiej. Dzika przyroda, piękne krajobrazy i... porcelana. Skarby Ziemi Świętokrzyskiej Najgorszy jest pierwszy krok. Paraliżuje mnie widok zielonego dywanu z trawy falującego jak łóżko wodne i świadomość, że pod stopami mam jezioro głębokie na trzy metry. – Stąpaj po k.. Zamek znacząco ucierpiał podczas potopu szwedzkiego. W kolejnych latach, zaczął popadać w ruinę, a miejscowa ludność rozbierała otaczające go mury, by pozyskać materiał do budowy domów. Jakiś czas temu obiekt poddano rewitalizacji i dziś można zwiedzać pięknie odrestaurowaną warownię. Zamek Krzyżtopór w Ujeździe Kolejny na naszej liście jest zamek, który swoją potęgą i stylem przyćmiewa inne tego typu obiekty, nie tylko w okolicy, ale i w całej Polsce. Mowa o zamku Krzyżtopór, zlokalizowanym we wsi Ujazd. O wybudowaniu monumentalnej rezydencji zadecydował Krzysztof Ossoliński - ówczesny wojewoda sandomierski. Prace rozpoczęły się w 1627 roku, a zakończyły - 17 lat później. W tym czasie plany były wielokrotnie zmieniane. Finalnie powstał zamek w stylu pallazo in fortezza. Aby ten zachwycający obiekt mógł powstać, konieczne było otwarcie dodatkowych kamieniołomów. Zamkowe wnętrza były urządzone z niebywałym przepychem. Salę jadalną wieńczył nie murowany strop a wielkie akwarium. Kunsztowne rzeźbienia wypełniały niemal każde pomieszczenie, nawet w stajniach umieszczono lustra, tylko po to, by mogły w nich przeglądać się konie. Dziś po tym zachwycającym obiekcie pozostały tylko ruiny, które swoją potęgą wprawiają w osłupienie każdego przyjezdnego. Zamek królewski w Sandomierzu Przenosimy się do Sandomierza. W miejscu, w którym wzniesiono zamek królewski, w XII wieku istniał drewniany gród obronny. Osadę wybudowano na wzgórzu otoczonym korytem Wisły. To właśnie lokalizacja stanowiła o wartości obronnej tego miejsca. Gdy Sandomierz stał się stolicą księstwa dzielnicowego (na mocy ostatniej woli Bolesława Krzywoustego), drewniany zamek zyskał rangę regularnej rezydencji władców tamtejszych ziem. Kielecczyzna: "Co będzie ciekawsze: wizyta w raju czy w piekle" Kielecczyzna zapewnia niezwykłe wrażenia. Można tu spotkać smoka albo wybrać się na spacer do piekła. W XIV wieku, w czasie panowania Kazimierza Wielkiego, na miejscu dawnej warowni wzniesiono nowy, murowany zamek. Obiekt utrzymany w stylu gotyckim został wybudowany na planie ośmioboku, a jego najbardziej charakterystycznym elementem była wysoka wieża obronna. W tamtym czasie, pełnił rolę siedziby królewskich starostów. Jak większość tego typu obiektów, zamek w Sandomierzu znacząco ucierpiał w trakcie potopu szwedzkiego. W stanie niemal nietkniętym zachowało się jedynie skrzydło zachodnie, które na polecenie Jana III Sobieskiego zostało przekształcone w budynek pałacowy, który zachował się do dziś. Zamek w Bodzentynie Ruiny zamku w Bodzentynie nie są zbyt tłumnie odwiedzane przez turystów, a szkoda, bo obiekt ten ma swój niepowtarzalny urok. Warownia została wzniesiona w XIV wieku, z polecenia biskupa krakowskiego Floriana z Mokrska herbu Jelita. Wybudowano ją w miejscu, w którym wcześniej mieścił się biskupi dwór. W czasie swojej największej świetności, zamek Bodzentynie składał się z trzech skrzydeł otaczających piękny dziedziniec i wieży, która pełniła funkcję więzienia. Do warowni przylegały zabudowania gospodarcze. Zamek w Mokrsku Górnym Początki zamku w Mokrsku sięgają początku XIV wieku, kiedy na polecenie Piotra herbu Jelita wzniesiona została warownia obronna w Mokrsku Dolnym. W drugiej połowie XIV wieku podjęto decyzję o budowie kolejnego obiektu, tym razem o charakterze mieszkalnym. Zamek został wzniesiony w Mokrsku Górnym. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Na przestrzeni lat, zamek przechodził z rąk do rąk, aż w XVIII wieku został opuszczony. Dziś pozostały po nim jedynie ruiny. Pałac w Kurozwękach Kolejny obiekt na naszej liście został wzniesiony w drugiej połowie XIV wieku. W tym czasie, pełnił funkcję warowni rycerskiej. Następnie został przebudowany na dwór obronny, by finalnie stać się wspaniałą rezydencją utrzymaną w barokowym stylu. Obecnie w pałacu w Kurozwękach mieści się Muzeum: Skarby i pamiątki rodu Popielów. Na terenie obiektu działa też hotel, restauracja, kawiarnia, stadnina koni i pierwsza w Polsce hodowla bizonów amerykańskich. Niewątpliwą atrakcją tego miejsca jest labirynt wyznaczony w polu kukurydzy. Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Nasz kolejny obiekt to miejsce silnie związane z jednym z najznakomitszych polskich pisarzy. Piękny pałacyk został podarowany Sienkiewiczowi z okazji 25-lecia działalności literackiej. Od tego czasu, obiekt pełnił funkcję letniej rezydencji wielkiego autora. To właśnie tam spod pióra Sienkiewicza wyszło wiele wybitnych dzieł, w tym "W pustyni i puszczy". Szukacie pomysłu na weekend? Oto najlepsze jeziora w Małopolsce do odwiedzenia Pod względem oferowanych atrakcji turystycznych, Małopolska to właściwie region kompletny. Znajdziemy tam masę zabytków, majestatyczne góry, tereny leśne ze wspaniałymi okazami flory i fau... Współcześnie, w pałacyku w Oblęgorku mieści się muzeum, którego ekspozycja jest poświęcona życiu i twórczości wielkiego noblisty. Szczególną uwagę warto poświęcić parterowi, gdzie odtworzono mieszkanie pisarza. Pałac we Włostowie Z pięknie odtworzonej posiadłości przenosimy się do robiących ogromne wrażenie ruin. Pałac we Włostowie powstał w latach 1854-1860, na polecenie rodziny Karskich. Neorenesansową budowlę zaprojektował Henryk Marconi. Na przełomie XIX i XX wieku, obiekt doczekał się znaczącej przebudowy. Najpiękniejsze zamki w Małopolsce. Które z nich warto zwiedzić? Małopolskę śmiało można nazwać krainą zamków i w tym stwierdzeniu nie będzie nawet krzty przesady. Piękne rezydencje i monumentalne warownie stanowią stały element tamtejszego krajobraz... W trakcie II wojny światowej pałac został częściowo zajęty przez wojska Wermachtu. Już po wojnie mieściła się tam szkoła podstawowa i Państwowe Gospodarstwo Rolne. Wspaniały niegdyś obiekt zaczął popadać w ruinę. Do dziś zachował się tylko niewielki fragment budowli, a o jej świetności przypominają dwa kamienne lwy, pilnujące bramy wjazdowej. Dwór Niemojewskich w Lasocinie Obiekt pochodzący z XIX wieku był określany mianem dworu, jednak ze względu na bogate zdobnictwo i wszechobecny przepych, zdecydowanie bliżej było mu do pałacu. Budowla o powierzchni 800 m kw. została wzniesiona na terenie pięknego parku. Poza budynkiem mieszkalnym, w skład zespołu pałacowego wchodziły zabudowania gospodarcze, stodoły i spichlerz. Dworek Mikołaja Reja w Nagłowicach Ostatnim obiektem na naszej liście jest pochodzący z XVIII wieku, niezwykle klimatyczny dworek Walewskich. Wcześniej w tym miejscu mieścił się dwór rodu Rejów, który w XVI wieku odziedziczył nie kto inny, jak sam ojciec polskiej literatury - Mikołaj Rej. Dworek jest otoczony pięknym parkiem w stylu angielskim, w którym rosną dęby sadzone ręką wielkiego pisarza. Obecnie mieści się tam muzeum poświęcone życiu i twórczości Reja.
#JestTyleDoOdkrycia. Kanał National Geographic razem ze swoimi widzami tworzy mapę inspirujących miejsc [CZĘŚĆ 1]
Czy znaleźliście się kiedyś w sytuacji, gdy zagubienie w mieście poskutkowało niezwykłymi odkryciami? To właśnie jest flanering, który jest istotą nowej edycji akcji #JestTyleDoOdkrycia kanału National Geographic. W ramach inicjatywy powstanie wirtualna mapa, która zwróci uwagę na nieco mniej znane, a zdecydowanie warte odwiedzenia miejsca w polskich miastach. Oto kilka przykładów.
W tym artykule: Zabytkowa kopalnia Ignacy Dźwigozaury Palmiarnia Kadzielnia Rezerwat Przyrody Galeria Neonów Jak działa wirtualna mapa? Miejskie odkrycia na antenie kanały National Geographic Zabytkowa kopalnia Ignacy Rybnik, ul. Ignacego Mościckiego 3 Zabytkowa kopalnia „Ignacy” to wyjątkowy kompleks górniczy nazwany na cześć prezydenta Ignacego Mościckiego, gdzie przez ponad 300 lat wydobywano węgiel kamienny. Główną atrakcję stanowią dwie unikatowe parowe maszyny wyciągowe w szybach: „Głowacki” z 1900 r. i „Kościuszko” z 1920 r., a także dawna wieża ciśnień. To z niej, na wysokości 45 m, można podziwiać panoramę Rybnika, Radlina i Wodzisławia. Jednak prócz samych budynków poprzemysłowych, na terenie skansenu znajdziemy także obiekty militarne - betonowe, jednoosobowe schrony w kształcie „ołówka”, które podczas II wojny światowej chroniły żołnierzy w trakcie nalotów. Dźwigozaury Szczecin, ul. Tadeusza Apolinarego Wendy 6 Znajdując się w okolicach popularnej Łasztowni, warto zwrócić uwagę na stojące w jej pobliżu trzy żurawie portowe, zwane przez lokalnych mieszkańców „Dźwigozaurami”. Zostały zbudowane w latach 30. XX wieku, najprawdopodobniej przez niemiecką firmę Krupp i do 2009 roku służyły przede wszystkim do przeładunku drobnicy np. skrzyń czy worków. W 2016 r. przeszły gruntowną rewitalizację, przywrócono im dawne malowanie – z brązową podstawą, zieloną kabiną i żółtym wysięgnikiem, a dwa lata później otrzymały stałe oświetlenie i codziennie wieczorem wykonują “świetlny taniec” dla spacerujących nabrzeżem. Palmiarnia Wałbrzych, ul. Wrocławska 158 Wybierając się do zamku Książ warto zwrócić uwagę na znajdującą się w okolicy palmiarnię. Jest to jeden z najstarszych ogrodów zimowych w Polsce, a także jedyny budynek zachowany w swej oryginalnej, historycznej konstrukcji. Palmiarnia powstała ok. 1911 roku z inicjatywy księcia Jana Henryka XV jako symbol miłości i oddania żonie Marii Teresie Cornwallis – West, zwanej księżną Daisy. Wybudowany przez niego ogród ma około 1900 m2, a jego centralną część stanowi 15-metrowy budynek pełen palm daktylowych. To tu również we wnętrzu zastosowano wyjątkowy budulec – zastygłą lawę wydobytą z wulkanu Etna na Sycylii, której użyto do wykonania grot czy wodospadów. Dziś zwiedzający palmiarnię mogą podziwiać okazy ponad 250 gatunków roślin oraz jedyną w Polsce stałą wystawę drzewek Bonsai. Kadzielnia Rezerwat Przyrody Kielce, al. Legionów Dawny kamieniołom Kadzielnia to obecnie turystyczna wizytówka Kielc. To również ścisły rezerwat przyrody nieożywionej, na którego terenie znajdują się skamieniałości koralowców czy trylobitów, wyjątkowe formy krasowe oraz liczne jaskinie. Najwięcej z nich znajduje się w Skałce Geologów górującej nad wyrobiskiem. Dodatkowo trzy jaskinie zlokalizowane na ścianie wschodniej kamieniołomu tworzą podziemną trasę turystyczną o długości ok. 160 m. Prócz pięknej natury, rezerwat oferuje też inne atrakcje - poszukiwacze przygód mogą zjechać tu jedną z najdłuższych tyrolek w Polsce, a entuzjaści wydarzeń kulturowych mogą zajrzeć do amfiteatru. Galeria Neonów Wrocław, ul. Ruska 46 Podwórko przy ul. Ruskiej 46 to najbardziej rozświetlone miejsce we Wrocławiu. Oświetlają je 22 neony, które niegdyś zdobiły wrocławskie ulice. Można tu zobaczyć m.in. neony z dawnych kin, potężnych rozmiarów Elam z ul. Chorwackiej czy szyld Grand Hotel. Wszystkie neony pochodzą z kolekcji fundacji Neon Side Wrocław, założonej i prowadzonej przez Tomasza Kosmalskiego. Samo miejsce ich obecnego montażu też nie jest przypadkowe. To pod tym adresem mieściło się nieistniejące już przedsiębiorstwo “Reklama”, które było największym producentem neonów na Dolnym Śląsku. Jak działa wirtualna mapa? Wystarczy wejść na stronę akcji, wybrać przycisk „Dodaj swoje odkrycie” i podać niezbędne informacje. Następnie w kilku zdaniach opisać „swoje" miejsce, podać jego lokalizację, dodać co najmniej 1 zdjęcie miejsca lub video i gotowe! Miejskie odkrycia na antenie kanały National Geographic Pamiętajcie, że miejska przygoda czeka również na antenie – poznawaj sekrety miast w specjalnym cyklu programów: „Mistrzowska Architektura”, „Pomysł na miasto” i wiele innych w każdą środę i czwartek od 21:00. Widzom, którzy chcą być zawsze na bieżąco z odkrywaniem, polecamy profil National Geographic na Facebooku. View oEmbed on the source website
Globtroterek na Festiwalu Małych Podróżników w Kielcach! Nie zabraknie podróżniczych zabaw
Podróżująca rodzinka w składzie: mama, tata i 7-letni Globtroterek pojawi się w sobotę 7 października na Festiwalu Małych Podróżników. W kieleckim Centrum Geoedukacji poprowadzą warsztaty i zabawy dla dzieci.
Festiwal Małych Podróżników w Kielcach to inspirujący czas dla podróżujących rodzin i dla tych, którzy dopiero chcieliby zacząć przygody w terenie. W sobotę 7 października kieleckie Centrum Geoedukacji odwiedzi m.in. podróżująca rodzina znana z bloga Globtroterek.com. Są fanami kempingowania i parków rozrywki, które wnikliwie testują, filmują i recenzują. Na ich blogu znajdziecie mnóstwo wskazówek, jak przygotować się do kempingowych wakacji i dlaczego kempingi to najlepszy pomysł na rodzinne wakacje. Rodzinka w składzie: mama, tata i 7-letni Globtroterek przygotowała na sobotnie spotkanie warsztaty i zabawy dla dzieci. Dla zainteresowanych wydarzeniem mają specjalną wiadomość: Zaciekawieni? WSTĘP WOLNY, wystarczy się zapisać: zapisy@globtroterek.com Festiwal Małych Podróżników: 7 października 2018, Kielce To idealna okazja, żeby obudzić w swoim dziecku pasją do podróży! Prelekcje i warsztaty przygotowali także: 10:30 - 11:30 Julka Cymbaluk - Zwyciężczyni II edycji MasterChef Junior. 11:45 - 12:45 Our Little Adventures – Rodzinna podróż przez życie 13:00 - 14:00 Jakub Porada - Znany dziennikarz telewizyjny i radiowy, autor książek. 14:30 - 15:30 Krzysztof Starnawski - Sportowiec ekstremalny, płetwonurek, speleolog, taternik, ratownik TOPR. 16:00 - 17:00 Beata Sadowska - polska dziennikarka, prezenterka telewizyjna i radiowa, autorka książek. W trakcie prelekcji zapraszamy również na: 10:00 – 12:00 Warsztaty Fotograficzne dla dzieci z Akademią Fotografii 10:00 – 15:00 Fundacja GOPR - Akademię GOPR Junior 13:00 – 16:00 Globtroterek – Gra Festiwalowa Prezent dla Baby Jagi 12:00 – 16:00 Magazyn „National Geographic Odkrywca” – łamigłówki i zabawy dla dzieci 10:00 – 16:00 Partnerzy projektu „Kielce Raj dla dzieci” Miejsce spotkań: GEOPARK KIELCE CENTRUM GEOEDUKACJI, ul. Daleszycka 21 www.rajdladzieci.kielce.eu WSTĘP WOLNY!
Studenci z Politechniki Wrocławskiej zwyciężyli w zawodach marsjańskich łazików w podkieleckim Podzamczu.
European Rover Challenge nie jest nową imprezą, a raczej adaptacją na europejski grunt amerykańskiego cyklu University Rover Challenge. Skierowany jest do studentów uczelni technicznych zainteresowanych technologiami kosmicznymi. Budują oni roboty, które w przyszłości mogłyby posłużyć misjom kosmicznym do eksploracji Marsa. Mistrzostwa trafiły do Polski, bo nasi zawodnicy doskonale radzili sobie w poprzednich edycjach zawodów. Do Podzamcza zjechały zespoły z całego świata, m.in. Kolumbii, Indii, Egiptu. Rywalizacja odbywała się na polu imitującym powierzchnię Marsa. Co ważne, sterujący nie widzieli swoich pojazdów – kontrolowali je zdalnie, a ich oczami były kamery, w które wyposażono łaziki. Miało to odzwierciedlać okoliczności, jakie będą panować w czasie przyszłych misji marsjańskich. Najlepszy okazał się zespół Politechniki Wrocławskiej z łazikiem Scorpio, który zdobył łącznie 362 punkty. Drugie miejsce zajął Impuls z Politechniki Kieleckiej (178 punktów). Pełne wyniki na stronie organizatora: www.erc.roverchallenge.eu Kolejna edycja zawodów – ponownie organizowana przez Mars Society Polska – odbędzie się w 2015 roku tym samym miejscu. W tym roku imprezie towarzyszyła konferencja naukowa o tematyce marsjańskiej oraz piknik naukowo-technologiczny. Równolegle z rozpoczęciem imprezy otwarto też uroczyście Centrum Naukowe Leonardo da Vinci.
Życie jest piękne - rusza konkurs fotograficzny!
Zapraszamy do wzięcia udziału w VI edycji Ogólnopolskiego Konkursu Fotograficznego "Życie jest piękne", którego pomysłodawcą jest Prezydent Kielc Wojciech Lubawski, a organizatorem Kieleckie Centrum Kultury. Patronat nad wydarzeniem objął Związek Polskich Artystów Fotografików.
Celem Konkursu jest powstanie zbioru prac fotograficznych i stworzenie promującego ich kalendarza (seria limitowana 1000 egzemplarzy) składającego się z 12 nagrodzonych zdjęć. Ponadto, szczęśliwa dwunastka zwycięzców otrzymuje nagrody o wartości – 2, 000 złotych. Kalendarz wydajemy w grudniu – gdy zamykamy stary rok. Również w grudniu otwieramy na ‘koronie” naszego olbrzymiego Centrum galerię nagrodzonych fotografii, które towarzyszyć będą mieszkańcom Kielc, gościom i odwiedzającym nas turystom przez kolejne 12 miesięcy. Fotogramy o wymiarach: 2,50 x 3,20 m są podświetlane. Dzięki inicjatywie Związku Polskich Artystów Fotografików prace wędrują przez rok po różnych galeriach w kraju. Jury nominujące zdjęcia do kalendarza składa się z wybitnych fotografików oraz z osób, które na co dzień nie zajmują się fotografią ale patrzą na otaczający nas świat poprzez pryzmat swojej wrażliwości, przenosząc ją w różne dziedziny sztuki. Zatem są tu obecni obok fotografów: malarze, reżyserzy, aktorzy, reportażyści, kustosze muzeów. To „interdyscyplinarne” jury. Drodzy konkursowicze, chwyćcie aparaty fotograficzne w ręce, rozejrzyjcie się wokół siebie i zatrzymajcie w kadrze to, co zdaniem Państwa najpiękniejsze! Prace należy nadsyłać do 10. 10. 2012 r. na adres: Kieleckie Centrum Kultury Plac Moniuszki 2b 25-334 Kielce Z dopiskiem „Życie jest piękne”
Są młodzi, wykształceni, inteligentni i … sławni. Na początku stycznia 2010 roku o ich sensacyjnym odkryciu, dokonanym w kamieniołomie Zachełmie pod Kielcami, dowiedział się cały świat.
Grzegorz Niedźwiedzki (absolwent Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, obecnie doktorant w Zakładzie Paleobiologii i Ewolucji UW, uczestnik ekspedycji Royal Geographical Society na Oceanie Indyjskim, członek wyprawy badawczej w Góry Karatau w Kazachstanie, a także współodkrywca „Potwora z Lisowic”, o którym pisaliśmy na łamach National Geographic w sierpniu 2008r.) i Piotr Szrek (absolwent Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, autor 20 publikacji naukowych, uczestnik i współorganizator konferencji paleontologicznych, od 15 lat poszukuje i opisuje skamieniałości, a jego głównym tematem badań są ryby pancerne z dewonu Gór Świętokrzyskich) już na zawsze wpisali się w karty nauki. - Paleontologia jest dla Was pracą, czy może sposobem na życie? Grzegorz Niedźwiedzki - Jest w dużym stopniu sposobem na życie, gdyż wymaga od nas konkretnych postaw i zachowań, co nie jest wcale takie łatwe, gdyż człowiek spędza np. trzy miesiące w terenie, z kilofem i młotkiem w ręku, grzebie w jakimś ilastym podłożu albo innych dziwnych skałach i szuka jakiś śladów prapradziadka. Nawet z punktu widzenia naszych znajomych to całkowicie ekstrawaganckie zachowanie. Ale łączy się to z naszą pasją i jest naszym sposobem na odkrywanie prawdy. Chcę powiedzieć, że jeżeli człowiek ma kontakt z czymś rzeczywistym, realnym, własnoręcznie dotyka tych skamieniałości, które powstały miliony lat temu, to właśnie wtedy odpowiada sobie na bardzo ważne pytania, które dotyczą nas wszystkich. Kim jesteśmy w tym świecie, skąd pochodzimy, jakie były nasze losy itd. To bardzo unikalne doświadczenie. Piotr Szrek – To zdecydowanie sposób na życie, gdyż paleontologia na stałe wpisana jest w nasz rozkład dnia, a nawet całego roku czy wręcz lat. Przecież rytm naszego życia wyznaczają kolejne wyjazdy i dlatego ważna jest umiejętność łączenia tego z życiem prywatnym, osobistym. Natomiast zdecydowanie jest to coś, czemu warto się poświęcić. Chwile takie, jakie przeżywaliśmy ostatnio, utwierdzają nas w przekonaniu, że była to jednak właściwa decyzja. Grzegorz Niedźwiedzki - To znaczy nie chodzi tu tylko o to, że media zainteresowały się naszym odkryciem i było o nas głośno w Polsce i na świecie. Nam jest niezmiernie miło, że tak się stało. Ja osobiście nigdy nie przypuszczałem, że odciski łap prapłaza, znalezione w skamieniałym, wapiennym mule, będą wzbudzały fantazje tylu dziennikarzy na całym świecie. To było dla mnie zaskoczeniem. Rozumiem, gdybyśmy znaleźli jakiegoś 50. metrowego dinozaura, ale odciski łap sprzed prawie czterystu milionów lat? Oczywiście znalezisko jest ważne i wyjątkowe z naukowego punktu widzenia i jako młody badacz czuję ogromną satysfakcję. Znajdując te ślady przeżywałem osobiście chwile uniesienia, takiego wewnętrznego zadowolenia, że zdobyłem coś naprawdę ważnego, epokowego, coś, co zainteresuje wszystkich naukowców i wpłynie na lepsze zrozumienie ewolucji wczesnych czworonogów. Cieszył mnie fakt, że do ogromu wiedzy, jaką już posiadamy, dodaję jakąś własną małą cegiełkę. Taka osobista satysfakcja badacza. Oczywiście to, co działo się później było istnym wariactwem. - Kiedy, po raz pierwszy, zaczęliście interesować się paleontologią? Piotr Szrek – Kończyliśmy z Grzegorzem to samo technikum geologiczne, co prawda w różnych klasach, bo Grzegorz jest młodszy, ale właśnie to technikum ukierunkowało nas i przesądziło o tym, co będziemy robić w naszym dalszym życiu. Grzegorz Niedźwiedzki – Jak byłem dzieckiem, to chciałem być też astronautą, ale pewnego razu znalazłem skamieniałości - odciśnięte muszle i zastanawiałem się, jak to jest możliwe, że gdzieś pod Lublinem, gdzie nie ma morza, te muszle pozostawiły po sobie ślad. Zacząłem w to wnikać i wydaje mi się, że pomógł mi wtedy mój starszy brat, który zresztą odegrał dużą rolę w ukształtowaniu moich zainteresowań. Wydaje mi się, że bardzo ważne jest, aby dziecko miało taką opiekę i żeby ktoś jego pasję wspierał i pielęgnował, zapewniał dopływ nowych wiadomości i dodawał do działań nowe bodźce. Rośnie wtedy taki młody fascynat i niekoniecznie musi to się w przyszłości przełożyć na zawód paleontologa czy wielkiego naukowca, ale może być w życiu przydatne. Wydaje mi się, że człowiek, który ma jakieś takie szersze przyrodnicze spojrzenie na świat, lepiej się w tym świecie odnajduje. Wszystko, co go otacza, jest lepiej dla niego zrozumiałe. Dlaczego chciałem zostać paleontologiem? Ja nie jestem dzieckiem z pokolenia Parku Jurajskiego i nawet często byłem zły, że wszyscy nagle zainteresowali się dinozaurami, a mamy przecież wiele innych bardzo ciekawych skamieniałości. Miałem np. kolekcję znaczków z wieloma śmiesznymi zwierzakami, ale to nie tyranozaur ani diplodok były moimi ulubionymi. Był nim znaczek z dewońską ichtiostegą, ale wówczas nie przypuszczałem, że wrócę do tego tematu i będę miał szansę opublikować pracę, która mówi o ewolucji w tamtych czasach. - Jak wyglądała Wasza pierwsza praca w terenie? Grzegorz Niedźwiedzki – Krótko i oddaję głos koledze. Ja uwielbiam teren. To jest po prostu coś wspaniałego, spędzić kilka tygodni z łopatą, kilofem i młotkiem na wolnej przestrzeni i szukać prawd o tym świecie. Oczywiście potem jest ciężka praca, żeby to wszystko opracować, wydobyć, opisać, przejść etap recenzji, zdobyć środki na badania. Ale i tak cały ten trud znów nie ma znaczenia, gdy tylko pojawi się perspektywa kolejnych dni w terenie. Piotr Szrek – Moją pierwszą „pracą w terenie” była wycieczka z rodzicami do kamieniołomu Kadzielnia w Kielcach, ale już tak poważnie mówiąc, to blisko mojego rodzinnego domu znajduje się kamieniołom wapieni dewońskich, Wietrznia, gdzie wpadły w moje ręce pierwsze skamieniałości ryb i wtedy to zainteresowałem się tym tematem na serio. I tak już zostało. - Jesteście młodymi paleontologami z ogromnym naukowym osiągnięciem na koncie. Jak odnoszą się do Was starsi koledzy po fachu, którzy mimo swoich tytułów i wieku nie mogą pochwalić się takim epokowym znaleziskiem? Piotr Szrek – Pytało nas już parę osób, jak nam się udało to, że nie musieliśmy do naszego sukcesu dopisywać naszych promotorów. Ja myślę, że obaj z Grzegorzem mieliśmy szczęście trafić na prawdziwych naukowców, którzy nam szczerze kibicowali i dopingowali nas, zachęcając, kierując i dając dobre, mądre rady. Ja bardzo sobie cenię współpracę z moim promotorem, profesorem Michałem Ginterem, który zajmuje się też kręgowcami, choć troszkę innymi, bo rekinami paleozoicznymi, ale dyskusje z nim okazały się bardzo przydatne i wartościowe. Zasadniczo otoczeni jesteśmy dużą życzliwością i entuzjazmem ze strony starszyzny plemiennej, jak to już Grzegorz kiedyś określił. Grzegorz Niedźwiedzki - Moim promotorem jest profesor Jerzy Dzik, wybitny paleontolog, znana postać w polskiej nauce i na świecie. Jest wymagającym promotorem i wydaje mi się, że jeśli tylko może, to podnosi poprzeczkę coraz wyżej. Jak na razie całkiem sprawnie udaje mi się ją przeskakiwać. Myślę, że to też jest po części jego zasługa, że podjęliśmy ten temat dewoński, gdyż kiedyś powiedział mi tak: „Panie Grzegorzu, nie warto zajmować się sprawami mało ważnymi, warto rozwiązywać duże problemy. Szkoda życia na błahostki.” Postanowiłem sumiennie odnieść się do uwagi profesora, zadowolić go i pokazać mu, że rzeczywiście traktuję jego sugestie poważnie i że podejmuję wyzwanie. - Jak trafiliście do kamieniołomu Zachełmie pod Kielcami? Grzegorz Niedźwiedzki – Ja byłem tam już jako młody, powiedzmy sobie, pasjonat poszukiwań skamieniałości. Pierwszy raz w 2002 r., a potem dwu, trzykrotnie. Szukałem skamieniałości w osadach nieco młodszych, permsko-triasowych, które odsłaniają się w wyższej części kamieniołomu. Takie czerwono-brunatne piaskowce i iłowce. Szukałem też tropów zwierząt lub kości. Nic nie znajdując, postanowiłem zejść niżej w przeszłość geologiczną i w niższą część profilu geologicznego, czyli tam, gdzie odsłaniają się dolomity środkowego dewonu. Kręciłem się tak ze dwie, trzy godziny i nagle, pomiędzy blokami skalnymi dostrzegłem ślady łap. Wyglądał jak ślad łapy triasowego gada. Stwierdziłem, że jest to już najbardziej właściwy moment, żeby opuścić kamieniołom, bo człowiek ulega halucynacjom. To było TO znalezisko, odkryte po raz pierwszy. Wtedy odpuściłem, bo nie mogłem uwierzyć, że to są tropy zwierząt, które żyły tam prawie czterysta milionów lat temu, które miały palce, które prawdopodobnie wyglądały jak wczesne tetrapody, ponieważ szczątki tych zwierząt znane są z dewonu, ale są 120 milionów lat młodsze. Gdy ochłonąłem, stwierdziłem, że jest to coś ciekawego, ale chyba aż nadto kontrowersyjnego. Do rzeczywistego odsłonięcia mojego znaleziska wracałem wyposażony już w pewną wiedzę i poparty pewnymi sugestiami, pochodzącymi z Uppsali. Właściwie dopiero wtedy wszystko się zaczęło. - A kiedy połączyliście siły? Grzegorz Niedźwiedzki – Pod koniec 2007 r. stwierdziłem, że skoro są tropy, a już zdawałem sobie sprawę, że jest to coś ciekawego, to niejaki Szrek coś będzie wiedział o kościach, i że trzeba by skrzyżować nasze możliwości, kilofy i młoty i uderzyć na jakieś dewońskie odsłonięcia, by poszukać kości tych zwierząt. No i rozkopaliśmy kilka miejsc. Właściwie to kilka tygodni kopaliśmy w terenie. Dużo ciekawych rzeczy udało się znaleźć. Piotr Szrek – Znaleźliśmy bardzo dużo materiału, który obejmował tropy i kości. Należy jednak zaznaczyć, że kości wymagają bardzo dużego nakładu pracy, dotyczącego zarówno ich preparatyki, jak też naszej późniejszej jej interpretacji. Dlatego kości jeszcze będziemy badać. Zakończyliśmy tylko pewien etap, pierwszy etap bardzo ważnych prac i na pewno będziemy dalej współpracować. - Jak na Wasze odkrycie zareagował świat? Grzegorz Niedźwiedzki – Na pewno nasze znalezisko trzeba zweryfikować kolejnymi i dopiero wtedy, gdy będzie ich kilka, my będziemy mogli odpocząć. Sami chcemy się przyłożyć do tej weryfikacji. Jak tylko śniegi zejdą, ruszamy na dalsze odkrycia. Natomiast, co do kontaktu ze światem, to dostałem około 200 maili. Nie wiem, ile ty dostałeś, Piotrze? Piotr Szrek – Dokładnie 123 maile. Grzegorz Niedźwiedzki – Zostaliśmy więc zasypani różnymi mailami. Pisali bardzo różni ludzie, od specjalistów w tej dziedzinie, po zupełnych laików, czyli osoby, które się po prostu cieszyły, że coś takiego udało się znaleźć. Były głosy bardzo pozytywne, barwne wypowiedzi z gratulacjami, ale były też krytyczne słowa, gdyż są badacze, którzy nie wierzą np. w to, że są to tropy zostawione przez tatropody. I czekają na znaleziska kostne. Mam nadzieję, że niebawem będziemy mogli ich zadowolić. - Jak wygląda sprawa finansowania badań naukowych? Grzegorz Niedźwiedzki – Najtrudniejszy temat na koniec. Korzystaliśmy do tej pory ze środków, które udało nam się wyłuskać z różnych źródeł, za co jesteśmy bardzo wdzięczni i musimy dodać, że bardzo nam pomogły w realizacji tego i innych projektów. Były to środki m.in. z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, z Wydziału Geologii UW oraz wielce szczodrego Państwowego Instytutu Geologicznego. Bez tej pomocy byłoby dużo, dużo trudniej. Natomiast jak na razie nie dysponujemy żadnymi regularnymi środkami, typu granty. Czas teraz na pozyskanie ich i realizowanie naszych planów. - A więc jakie są te plany? Grzegorz Niedźwiedzki – W tej chwili chcemy bardzo detalicznie zająć się opisem tych skamieniałości z Zachełmia, a mamy kilkadziesiąt okazów. Myślimy o odsłonięciu kolejnych stanowisk z tropami i to jeszcze w 2010 roku. Będzie też przygotowana publikacja, która w znacznie szerszym stopniu opisze te znaleziska. Artykuł w „Nature” był zaledwie pierwszym komunikatem, sygnalizującym fakt, że w Polsce działo się coś dziwnego w dewonie. Używamy obecnie ciekawych technik skanowania laserowego np. powierzchni, które pozwalają nam na rozumienie, jaka właściwie była morfologia łapy tego zwierzęcia. Robimy takie rekonstrukcje 3D w oparciu o analizy geometryczne. Piotr nie odpuści zapisu kopalnego dotyczącego kości. Ruszymy na kilka stanowisk, które mamy wstępnie rozpoznane i wiemy, że jakiś tam piszczel na nas czeka. Piotr Szrek – Mamy też w planach organizację profesjonalnego laboratorium paleontologicznego, w którym będziemy preparować i przygotowywać materiały do opisywania. Laboratorium będzie w Kielcach, w sercu Gór Świętokrzyskich, tak, aby nie wozić tych wszystkich skał w inne miejsca. To będzie szerszy projekt i do współpracy zaprosimy Szwedów, Brytyjczyków i Australijczyków. Chcemy zaakcentować w ten sposób, że znalezisko jest właśnie z Gór Świętokrzyskich. Fajnie byłoby, gdyby w Zachełmiu powstała profesjonalna ekspozycja, jakiś dewoński park, w którym makiety tych tetrapodów mogliby zobaczyć wszyscy zainteresowani z całego świata. - Czy „uprawianie” nauki w dzisiejszej Polsce jest łatwe? Grzegorz Niedźwiedzki – Moje doświadczenia są raczej przyjemne, choć boli, gdy dowiadujemy się, że np. brakuje środków na badania na stanowisku w Lisowicach na 2010 rok. Jeśli chodzi o nasze odkrycie to mam nadzieję, że z racji atmosfery, jaka się wokół niego wytworzyła, środki będą łatwiejsze do pozyskania. Piotr Szrek – Dodam tylko, że bardzo często Grzegorz i ja własnym nakładem środków prowadziliśmy te mniej kosztowne badania, ale zawsze były realizowane z pasją. Często ciekawość jest tak silna, że, nie zważając na środki, trzeba ją jak najszybciej zaspokoić. - Ostatnie pytanie. Myślę, że uczestniczyliście także w pracach prowadzonych na terenie innych państw? Które przypadło Wam do serca? Grzegorz Niedźwiedzki – Byłem na Seszelach jako geolog, który kartował wyspę. Pamiętam piękne widoki, piękne kobiety i rafy koralowe. Natomiast jeśli chodzi o naukowy wyjazd, to jednym z ciekawszych był pobyt w Kazachstanie, w górach Karatau, gdzie oglądaliśmy osady późnej jury. Przywieźliśmy ponad 300 okazów ryb oraz ponad 1000 okazów owadów, tak perfekcyjnie odciśniętych, że nawet widać na nich ślady po pigmencie, widać po prostu, jak były ubarwione skrzydła tych owadów. Piotr Szrek - Dla mnie najbardziej wartościowym przeżyciem był wyjazd do Iranu, gdzie razem z geologiem irańskim zwiedzaliśmy bardzo różne i piękne odsłonięcia dewonu. Ciągnęły się one dziesiątki kilometrów i intrygowały znakomicie zachowanymi skamieniałościami. Wyjazdy terenowe pamięta się także ze względu na ludzi, biorących w nich udział. I takim była wycieczka na Litwę, którą razem z Grzegorzem odbyliśmy w lipcu ubiegłego roku. To był pasjonujący wyjazd. Rozmawiała: Agnieszka Budo
Spotkanie autorskie z Tomaszem Tomaszewskim. Kielce Galeria Fotografii BWA/ZPAF
Z przyjemnością informujemy, że w poniedziałek 9. listopada odbędzie się spotkanie autorskie z Tomaszem Tomaszewskim, oraz przedpremierowe otwarcie wystawy fotograficznej będącej fragmentem eseju publikowanego w październikowym numerze magazynu National Geographic Polska pod tytułem Cześć Pracy.
Wystawa, której tytuł zmieniono w stosunku do oryginalnej publikacji na HADES?, składa się z 50. powiększeń barwnych, opatrzonych podpisami. Galeria Fotografii BWA/ZPAF Kielce, ul. Planty 7, 9. listopada, godzina 17.00 Oto co we wstępie do wystawy pisze autor: Kolekcja prezentowanych zdjęć powstała między marcem, a sierpniem 2009 roku. Moją intencją było uhonorowanie ludzi ciężkiej, fizycznej pracy. Robotników. Wybrałem Górny Śląsk, gdzie etos pracy, tradycje oraz rytuały z nim związane, wydawały mi się najbardziej żywe, widoczne i barwne. Polska zmienia się szybko i na wielu moich fotografiach widać czynności, miejsca i przedmioty odchodzące już do historii. Jest to więc również w jakimś fragmencie opowieść o samym Śląsku. Dzisiaj. Pragnę podziękować dwóm firmom, z którymi od kilku lat łączą mnie bardzo serdeczne stosunki. Są to Nikon Polska oraz Epson Europe. To właśnie dzięki ich szczodrości mogłem poświęcić się temu projektowi i spokojnie fotografować przez sześć miesięcy. Powiększenia prezentowane na wystawie zostały wykonane na papierze Epson Traditional Photo Paper przez firmę Peter Parker, Pana Macieja Graja, którego uważam za najlepszego specjalistę w tej dziedzinie w Polsce. Serdecznie mu za to dziękuję. Oprawa zdjęć to wynik współpracy z firmą Nielsen Polska. To dzięki ich życzliwości mogę zaprezentować te fotografie w profesjonalny i elegancki sposób.