Kamery uchwyciły moment, który wzruszył naukowców. Maleństwo z Kenii daje nadzieję dla całego gatunku
W Parku Narodowym Chyulu Hills w Kenii doszło do wydarzenia, które daje nadzieję na ocalenie całego gatunku. Kamery uchwyciły samicę krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego z nowo narodzonym młodym.
Narodziny krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego (Diceros bicornis michaeli) wywołały ogromną radość wśród naukowców i miłośników przyrody na całym świecie. Nosorożec kenijski to jeden z podgatunków nosorożca czarnego. Jest ich w sumie 7 i wszystkie żyją w Afryce. Cały gatunek jest na skraju wyginięcia, głównie z powodu kłusownictwa. Rogi nosorożców czarnych są uważane za lekarstwo w tradycyjnej medycynie chińskiej, są też cenioną ozdobą m.in. w Jemenie i na Bliskim Wschodzie. Wzruszające nagranie: mały nosorożec i jego matka Narodziny młodego nosorożca kenijskiego na wolności to niezwykle ważne wydarzenie. Niewielka, izolowana populacja w Kenii przez całe dekady znajdowała się na granicy wymarcia. Pierwsze podejrzenia o pojawieniu się maleństwa pojawiły się wiosną, gdy strażnicy zauważyli charakterystyczne, małe ślady wśród śladów dorosłej samicy. Kilka miesięcy później kamerom-pułapkom organizacji Big Life Foundation i Kenya Wildlife Service udało się uchwycić pierwsze kadry matki z młodym w trudno dostępnym górskim rejonie Kenii. Matką okazała się młoda samica Namunyak, której imię w lokalnym języku Maa znaczy „błogosławiona”. Jej maleństwo ma około pół roku, a jego płeć pozostaje nieznana – póki co nie udało się kamerom uchwycić żadnego ujęcia które by to rozstrzygnęło, a maluch niemal zawsze chowa się za matką. Przyrodnicy jeszcze nie nadali mu/jej imienia. Jakie są szanse na przetrwanie malucha? Cielęta nosorożców są wyjątkowo narażone na ataki drapieżników, choroby i zagrożenia ze strony ludzi, więc młode jest teraz w kluczowym momencie swojego życia. Dotychczasowe obserwacje wskazują jednak, że maluch jest zdrowy, aktywny i przejawia typowe dla jego wieku zachowania, m.in. bawi się. Narodziny te powiększyły lokalną populację do zaledwie 9 osobników. To skrajnie mało, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że nosorożce czarne były kiedyś szeroko rozpowszechnione we wschodniej Afryce. Masowe kłusownictwo w latach 70., napędzane ogromnym popytem na rogi, doprowadziło niemal do całkowitego wyginięcia nosorożca kenijskiego. Przez wiele lat sądzono, że populacja w Chyulu wyginęła, ale pod koniec lat 90. strażnicy odkryli grupę, która przetrwała dzięki odosobnieniu w trudnym, górzystym terenie. Nadzieja dla wymierającego gatunku Chyulu Hills to obszar wyjątkowo niedostępny: ostre skały, gęste akacje i strome zbocza mocno utrudniają obserwację zwierząt i ich dokładne policzenie. W ostatnich latach zainstalowano sieć 48 kamer, która nieco ułatwia zadanie strażnikom i przyrodnikom. To już drugie narodziny małego nosorożca kenijskiego w ciągu dwóch lat. Młode urodzone w 2023 r. dojrzewa i wkrótce opuści matkę, a ona sama może znów zajść w ciążę. Eksperci podejrzewają, że w górach może skrywać się więcej nieodnotowanych osobników. Odbudowa tej genetycznie odrębnej populacji ma kluczowe znaczenie dla przyszłości całego gatunku. Każde nowe narodziny dają ogromną dawkę nadziei. Źródła: ABC News, Big Life Foundation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dramatyczna katastrofa lotnicza w Kenii. Nie żyją turyści z Europy
Tragedia w Kenii. Samolot pasażerski z 11 osobami na pokładzie rozbił się w hrabstwie Kwale. Nikt nie przeżył, a władze potwierdziły, że wśród ofiar są turyści: Niemcy i Węgrzy.
We wtorkowy poranek doszło do tragicznego wypadku lotniczego w Kenii. Jak poinformował Kenijski Urząd Lotnictwa Cywilnego, samolot Cessna 208B o oznaczeniu 5Y-CCA rozbił się w hrabstwie Kwale. Do katastrofy doszło o godzinie 8:30 kenijskiego czasu GMT+3, czyli 6:30 czasu polskiego. Na pokładzie znajdowało się 11 osób – piloci oraz zagraniczni turyści. Wszystkie osoby na pokładzie zginęły na miejscu Niestety, żaden z pasażerów nie przeżył. Zdjęcia i nagrania z miejsca wypadku, które obiegły sieć, pokazują całkowicie zniszczony wrak samolotu. Maszyna została doszczętnie zdewastowana, a informacje o śmierci wszystkich pasażerów i pilotów potwierdzają zarówno lokalne władze, jak i przedstawiciele Kenijskiego Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Wydał on oficjalne oświadczenie potwierdzające rozbicie maszyny. Węgrzy i Niemcy wśród ofiar tragicznego lotu To tragedia społeczności międzynarodowej: oprócz pilotów na pokładzie znajdowali się turyści. Komisarz hrabstwa Kwale, Stephen Orinde, przekazał, że pochodzili oni z Niemiec i Węgier. Péter Szijjártó, minister spraw zagranicznych Węgier potwierdził, że w katastrofie zginęło ośmiu obywateli tego kraju, którzy wybrali się na wakacje w malowniczym miejscu. Skąd i dokąd leciał samolot? Samolot wystartował z miejscowości Diani i zmierzał do Kichwa Tembo – obie miejscowości to znane kenijskie kurorty wypoczynkowe popularne wśród turystów z całego świata. Podczas lotu uczestnicy mieli podziwiać uroki kenijskiej przyrody i miał on charakter turystyczny. Niestety, podróż zakończyła się w sposób tragiczny. Jak doszło do wypadku samolotu? Według wstępnych doniesień medialnych przyczyną wypadku samolotu mogły być złe warunki atmosferyczne. Spekuluje się, że maszyna miała rozbić się w wyniku bardzo słabej widoczności, ale śledztwo w sprawie przyczyn wypadku trwa. Do czasu jego zakończenia wszelkie przypuszczenia pozostają jedynie hipotezami. Turyści, którzy przybyli z Europy, by odpocząć i poznać urokliwe zakątki Afryki, stracili życie w sposób nagły i przerażający. Służby kontynuują działania mające na calu wyjaśnienie wszystkich okoliczności tragedii. Źródło: Kenya Civil Aviation Authority, Hungary Today Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Gdzie uciec przed listopadową szarością? Oto 6 miejsc, w których wciąż świeci słońce
Kiedy jesień na dobre rozgości się w Polsce, a dni stają się chłodne i pozbawione słońca, wielu osobom zaczyna doskwierać zmęczenie i spadek nastroju. To właśnie wtedy coraz popularniejszym pomysłem staje się wyjazd w poszukiwaniu ciepła i światła. Gdzie zatem najlepiej zaplanować podróż?
Listopad w Polsce to czas, gdy dni stają się krótsze, a słońce coraz rzadziej przebija się przez chmury. Chłód, deszcz i szarobure krajobrazy sprawiają, że wiele osób zaczyna marzyć o ucieczce w cieplejsze strony świata. Nic więc dziwnego, że właśnie ten miesiąc coraz częściej staje się porą, w której Polacy planują urlopy, by choć na chwilę wyrwać się z jesiennej melancholii i naładować organizm solidną dawką witaminy D. Dokąd warto wyruszyć, by w listopadzie cieszyć się słońcem, morzem i błogim odpoczynkiem? O to zapytaliśmy ekspertkę. Egzotyczny Wietnam w listopadzie – czas na słońce i odkrywanie kultury Przede wszystkim w listopadzie dobrze odwiedzić Wietnam – kraj, w którym egzotyka spotyka się z niezwykłą gościnnością, a krajobrazy zachwycają różnorodnością. To właśnie wtedy kończy się pora deszczowa, a pogoda staje się wyjątkowo łagodna i idealna zarówno do zwiedzania, jak i wypoczynku na plaży. Jak podkreśliła przedstawicielka Itaki: „Listopad to dobry miesiąc na wizytę w egzotycznym Wietnamie. Kończy się tu wtedy pora deszczowa, temperatury są przyjemne i sprzyjają zarówno opalaniu, jak i zwiedzaniu”. Warto rozpocząć podróż od Hanoi, tętniącej życiem stolicy pełnej zabytków i aromatu ulicznego jedzenia, a następnie wybrać się w rejs po słynnej zatoce Ha Long – jednym z najpiękniejszych miejsc Azji wpisanych na listę UNESCO. W środkowej części kraju czekają natomiast szerokie, piaszczyste plaże Da Nang z malowniczym widokiem na Góry Marmurowe. – Połączenie kultury północy i nadmorskiego relaksu środkowego Wietnamu sprawia, że to kierunek, który zdecydowanie warto wybrać na jesienną podróż – dodała Alicja Kazimierczak, kierowniczka działu marketingu biura podróży Itaka. Tajlandia w listopadzie zachwyca pogodą i magicznym Festiwalem Świateł Tajlandia od lat zajmuje czołowe miejsce na liście najchętniej odwiedzanych kierunków świata – i nie bez powodu. Listopad to moment, gdy słońce świeci niemal codziennie, a powietrze staje się przyjemnie ciepłe i wilgotne. – W listopadzie kończy się tu pora deszczowa i pogoda sprzyja odkrywaniu tajskich perełek. Krabi i Phuket zachwycają wtedy bajkowymi plażami, wapiennymi skałami i krystalicznie czystą wodą – mówiła ekspertka. Dla osób szukających ciszy i kontaktu z naturą idealnym wyborem będzie z kolei Khao Lak – spokojny kurort otoczony tropikalną zielenią, znany z doskonałych warunków do snorklowania. Z kolei Hua Hin przyciąga atmosferą lokalnych targów i niezwykłymi świątyniami, a tętniąca życiem Pattaya oferuje bogate życie nocne i szeroką gamę atrakcji rozrywkowych. Listopad to również czas jednego z najpiękniejszych świąt w kraju – Festiwalu Świateł (Loy Krathong), który rozświetla nocne niebo tysiącami lampionów i sprawia, że podróż do Tajlandii staje się niezapomnianym przeżyciem. Dlaczego listopad to najlepszy moment na podróż na Madagaskar? Jesień to doskonały moment, by odkryć niezwykły Madagaskar – krainę dzikiej przyrody, zapachów i niepowtarzalnych krajobrazów. W listopadzie wyspa rozkwita pełnią barw, a tropikalna roślinność nabiera intensywnej zieleni. – Na Nosy Be jest zazwyczaj mniej turystów niż w pozostałych miesiącach, a przyroda w tym okresie rozkwita – wyspa staje się intensywnie zielona, a w powietrzu unosi się zapach kwitnącego ylang-ylang – podkreśliła Alicja Kazimierczak. W tym czasie można w pełni docenić niezwykłe bogactwo przyrody Madagaskaru – od spotkań z lemurami, przez relaks na dzikich plażach, po wyprawy w głąb tropikalnych lasów. Wypoczynek wśród natury, przy szumie fal i śpiewie ptaków, pozwala odnaleźć spokój i oderwać się od jesiennej codzienności. – To podróż do świata barw, smaków i prawdziwej egzotyki. Idealna ucieczka od jesiennej szarości i sposób, by naładować się dobrą energią na zimę – dodała ekspertka. Ciepły listopad w Omanie – idealne połączenie plażowania i zwiedzania Zatoka Omańska w listopadzie kusi podróżnych spokojem, ciepłem i orientalnym klimatem. W tym czasie kraj oferuje idealne warunki do zwiedzania i wypoczynku, gdyż choć słońce intensywnie świeci, to temperatury nie są już uciążliwe. – W Salalah czeka ciepłe morze, bogate życie podwodne i szerokie plaże, z kolei w Muskacie – gwarne bazary oraz Wielki Meczet Sułtana Qaboosa ze wspaniałymi arabeskami, który odbija swe majestatyczne oblicze w mieniących się w słońcu posadzkach – wyznała kierowniczka działu marketingu. Oman to kraj kontrastów – surowe góry i pustynie przeplatają się tu z palmowymi oazami i luksusowymi kurortami. Turyści mogą połączyć plażowanie z odkrywaniem lokalnej kultury, a rozwinięta linia brzegowa sprzyja uprawianiu sportów wodnych. – To również doskonały czas na nurkowanie, żeglowanie czy kajakarstwo, kiedy woda jest przejrzysta, a pogoda sprzyja aktywnemu wypoczynkowi – dodała ekspertka. Kenia w listopadzie – safari, dzika przyroda i afrykańskie słońce Kenia to kierunek, który od lat pobudza wyobraźnię podróżników – majestatyczne sawanny, zapierające dech w piersiach zachody słońca i dzikie zwierzęta w naturalnym środowisku tworzą obraz Afryki, jaką wielu zna tylko z filmów przyrodniczych. Listopad to dobry moment, by zobaczyć ją na własne oczy, gdyż krajobrazy są wtedy wyjątkowo zielone po zakończonej porze deszczowej, a temperatury sprzyjają safari. – To doskonały miesiąc – jest już po porze deszczowej, więc krajobraz jest wyjątkowo zielony i malowniczy, a temperatury są wysokie, dzięki czemu masz większą szansę na ujrzenie dzikich zwierząt przy wodopojach – mówiła przedstawicielka biura podróży Itaka. Warto też wiedzieć, że w tym czasie do Kenii przyjeżdża znacznie mniej turystów niż w grudniu czy styczniu, co pozwala cieszyć się bardziej kameralną atmosferą. Z kolei po dniu pełnym emocji można przenieść się nad Ocean Indyjski i odpocząć w cieniu palm. Jak dodała Alicja Kazimierczak: „Kenia to również beztroski relaks na plażach, a dzięki dobrej pogodzie można liczyć na plażowanie i kąpiele w oceanie”. Dominikana w listopadzie przyciąga spokojem i karaibskim klimatem Dominikana to z kolei kwintesencja karaibskiego raju – turkusowa woda, bujna zieleń i szerokie plaże, które zdają się nie mieć końca. W listopadzie wyspa kusi idealną pogodą, poniewaz jest ciepło, słonecznie, a jednocześnie spokojniej niż w szczycie sezonu. – Karaiby w listopadzie to zawsze dobry pomysł – temperatury są wymarzone na wypoczynek pod palmami, kąpiele w turkusowo-błękitnym morzu i spacery wśród tropikalnej roślinności. Można również liczyć na niższe ceny i mniejsze tłumy, co pozwala na spokojny, błogi relaks w prawdziwie egzotycznej scenerii – tłumaczyła ekspertka. W Punta Cana czekają luksusowe resorty all inclusive i białe, piaszczyste plaże, a w Puerto Plata – kolonialna architektura i lokalny klimat karaibskiego miasteczka. Warto zajrzeć też do zielonego serca wyspy, czyli na półwysep Samaná, lub popłynąć na rajską wyspę Saona, której widok ozdabia niejedną pocztówkę z Dominikany. Źródło: National Geographic Polska, Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nieznana innowacja pradawnych ludzi. Transport surowców zaczął się wcześniej, niż sądzono
Już 2,6 mln lat temu pierwsi ludzie tworzyli narzędzia z otoczaków. Ale nowe odkrycie zaskoczyło naukowców. Okazuje się, że wykorzystywane przez nich surowce pochodziły z miejsc oddalonych nawet o kilkanaście kilometrów. Tak daleki transport materiałów w tak wczesnym okresie zmienia wyobrażenia badaczy o możliwościach hominidów.
Takiego ustalenia dokonali naukowcy analizujący setki rdzeni kamiennych i odłupków pochodzących ze stanowiska archeologicznego Nyayanga w Kenii. Prastare narzędzia i ich funkcja Choć jedne z najstarszych zachowanych do naszych czasów narzędzi pochodzą nawet sprzed 3,3 mln lat, to wiek tych właśnie przebadanych również jest imponujący: mają ponad 2,6 mln lat. To tzw. narzędzia oldowajskie, które służyły do rozdrabniania roślin, rozbierania tuszy i rozłupywania kości dużych zwierząt, takich jak hipopotamy. – Hominidy używały kamiennych narzędzi do różnorodnych zadań związanych z tłuczeniem i cięciem, w tym do przetwarzania żywności pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz obróbki drewna – mówi prof. Thomas W. Plummer z Queens College w Nowym Jorku, który jest jednym z autorów artykułu. – Różnorodność czynności, w których wykorzystywano kamienne narzędzia, sugeruje, że nawet na tym wczesnym etapie rozwoju kulturowego kamienne narzędzia zwiększały zdolność adaptacyjną hominidów, którzy ich używali – dodaje. W poszukiwaniu lepszych surowców Po dogłębnych badaniach eksperci doszli do wniosku, że duży zbiór narzędzi z Nyayanga w Kenii wykonano w miejscu odległym od wychodni surowców o kilkanaście kilometrów. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Science Advances”. To ustalenie jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze, przesuwa najwcześniejsze znane dowody na transport zasobów w pradziejach na duże odległości o około 600 000 lat. – Ludzie często koncentrują się na samych narzędziach, ale prawdziwą innowacją oldowajską może być w rzeczywistości transport zasobów z jednego miejsca do drugiego – powiedział Rick Potts, główny autor badania z Katedry Pochodzenia Człowieka im. Petera Bucka w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej. Znalezienie odpowiednich skał było kluczowe. Narzędzia oldowajskie musiały być wykonane z kamieni, które były mocne, a jednocześnie wystarczająco kruche, aby łatwo dały się odłupywać – w czasie przygotowania ich do pełnienia odpowiedniej funkcji. Tymczasem lokalne skały w Nyayanga są stosunkowo miękkie. Powierzchnie tnące szybko się tępiły. Pewnie dlatego praludzie rozpoczęli poszukiwania lepszych surowców. Przewaga narzędzi wykonany z importowanych skał Z analiz fizykochemicznych wynika, że bardziej wytrzymałe narzędzia odkryte w Nyayanga wykonano ze skał wulkanicznych, takich jak ryolit oraz skał metamorficznych, takich jak kwarcyt. Fakt, że wychodnie były odległe o kilkanaście kilometrów od miejsca obróbki to spore zaskoczenie dla archeologów. Badacze sądzili, że we wczesnym okresie kultury oldowajskiej do takich praktyk jeszcze nie dochodziło. Wcześniej sądzono, że transport na większe dystanse rozpoczął się kilkaset tysięcy lat później. Ciekawostką jest fakt, że na ten moment naukowcy nie wiedzą, który gatunek był autorem tej innowacji – nie znaleziono szczątków kostnych obok artefaktów. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Słonie wołają się po imieniu. Dowiedzieliśmy się tego dzięki sztucznej inteligencji
Słonie nadają sobie imiona. Poszczególnym osobnikom przypisują charakterystyczne dla nich dźwięki i używają ich w trakcie nawoływań. Kiedy naukowcy zwracali się do słoni, używając ich imion, zwierzęta odpowiadały.
W tym artykule: Jak porozumiewają się słonie? Czy słonie mają język? O czym mówią słonie? Czy kiedyś porozmawiamy ze słoniami? Nie tylko ludzie nadają sobie imiona. To samo robią również słonie. To unikatowa umiejętność wśród zwierząt. Przełomowe odkrycie naukowców z Uniwersytetu Stanowego Colorado opisano w czasopiśmie „Nature Ecology and Evolution”. Jak porozumiewają się słonie? Ustalenie, że słonie wołają się po imieniu, wymagało czterech lat badań, z uwzględnieniem 14 miesięcy pracy w terenie. Naukowcy nagrywali nawoływania słoni z dwóch stad zamieszkujących sawannę w Kenii. W sumie zarejestrowali 469 odmiennych wokalizacji. Nawołujących słoni było 101, odbierających informacje – 117. Zgromadzone dane zostały następnie wprowadzone do programu wykorzystującego uczenie maszynowe. Odpowiednio wytrenowana sztuczna inteligencja wyłapała wśród nawoływań dźwięki, które odpowiadały imionom słoni. A konkretnie – były to umowne dźwięki nadawane przez jedne słonie drugim. Tym samym stanowiły odpowiedniki ludzkich imion. By zweryfikować hipotezę, że słonie mają imiona, naukowcy puszczali zwierzętom wybrane fragmenty nawoływań. Gdy słoń słyszał swoje imię wokalizowane przez członka rodziny lub przyjaciela, odpowiadał pozytywnie i „z energią”, jak stwierdzili badacze. Gdy słyszał imię innego zwierzęcia, reagował znacznie mniej entuzjastycznie. Czy słonie mają język? Badanie potwierdza obserwacje biologów od lat zajmujących się ochroną słoni. – Lata temu zauważyłam, że kiedy dany słoń wydaje „kontaktowe” dudnienie, jeden osobnik ze stada podnosi głowę, słucha, po czym odpowiada – mówi „New Scientistowi” Joyce Poole z ElephantVoices, organizacji zajmującej się badaniami słoni. – Reszta wydawała się ignorować nawołujące zwierzę. Zastanawiałam się więc, czy te dźwięki nie były przypadkiem przeznaczone dla konkretnego odbiorcy – dodaje Poole. Umiejętność nadania innemu osobnikowi ze stada konkretnego imienia – a dokładniej, przypisania mu umownego dźwięku – była dotychczas uważana za czysto ludzką. Co prawda dźwięki pełniące funkcje identyfikujące mają również delfiny i papugi. Jednak u nich działa to nieco inaczej. Zwierzę wysyłające komunikat identyfikuje się przez własną dźwiękową etykietkę. Odbiorca po prostu ją powtarza. Słonie nie imitują słyszanych dźwięków identyfikujących. Same przypisują konkretnemu osobnikowi umowny dźwięk. Prawdopodobnie jednak istnieje wyraźna różnica z ludzkim językiem. Badanie nie przesądziło, czy nadane jednemu osobnikowi imię jest używane przez wszystkich członków stada. Czy też każdy słoń ma własny zestaw imion dla pozostałych zwierząt. Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada. O czym mówią słonie? Naukowcy zwrócili uwagę, że słonie nie zawsze używają w swoich „rozmowach” imion. Pojawiają się one w czasie komunikacji prowadzonej na znacznych dystansach. Oraz wtedy, gdy dorosłe osobniki zwracały się do młodszych. To drugie najprawdopodobniej oznacza, że umiejętność nadawania imienia i stosowania go „na co dzień” wymaga u słoni lat praktyki. O tym, że komunikacja słoni jest złożona, wiadomo nie od dziś. Słonie wydają dużo zróżnicowanych dźwięków – od trąbienia do niskiego dudnienia. Część z tego to infradźwięki, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Nawoływania niosą wiele informacji: o wieku, płci, ale też stanie emocjonalnym danego osobnika. Dzięki temu zwierzęta, tworzące skomplikowane struktury społeczne, potrafią skoordynować swoje działania na dużych odległościach. Intersujące pytanie brzmi: jakie jeszcze informacje może zawierać „język” słoni? Czy przypisują dźwięki rzeczom albo miejscom? Joyce Poole uważa to ostatnie za prawdopodobne. Słonie mogą umieć zawołać – chodźmy teraz tam! A przy tym dokładnie określić, co za „tam” mają na myśli. Czy kiedyś porozmawiamy ze słoniami? Słonie są zwierzętami zagrożonymi wyginięciem. Padają ofiarami kłusowników, polujących na nie dla kości słoniowej. Potrzebują do życia dużych terenów, a ich siedliska kurczą się. Ochrona słoni stanowi więc wyzwanie. Na pewno bardzo by pomogło, gdybyśmy pewnego dnia nauczyli się ze nimi komunikować. Rozmowy ze słoniami to na razie pieśń przyszłości. Naukowcom jednak zdarza się o nich marzyć. – Trudno jest żyć obok słoni, gdy dzielisz z nimi teren, a one zjadają twoje plony – przyznaje prof. George Wittemyer, główny autor badań. – Chciałbym potrafić przekazać im ostrzeżenie: „Nie przychodź tutaj. Zostaniesz zabity, jeśli tutaj przyjdziesz” – mówi naukowiec. Źródła: EurekAlert, Nature Ecology and Evolution, New Scientist Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ciekawostki o Kenii. Z czego słynie kraj Masajów?
Zebrane ciekawostki o Kenii sprawią, że jeszcze bardziej zechcesz poznać ten kraj, a nawet zamarzysz o podróż do Afryki. Sprawdź, co warto wiedzieć na temat Kenijczyków i ich ojczyzny.
W tym artykule: Podstawowe informacje o Kenii Walory kulturowe Kenii Religia w Kenii Ciekawostki o Kenii Poznałaś lub poznałeś już zapierające dech w piersiach ciekawostki o Afryce? Jeśli tak, to z pewnością zainteresują cię również ciekawostki o Kenii, czyli jednym z największych państw na kontynencie. Ten niezwykły kraj skrywa wiele fascynujących miejsc, ciekawych historii i mało znanych faktów. Poniżej prezentujemy najważniejsze z nich. Podstawowe informacje o Kenii Kenia, a właściwie Republika Kenii, leży we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Graniczy z pięcioma państwami – Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, Ugandą oraz Tanzanią. Powierzchnia kraju wynosi 582,7 tys. km kw. (jest więc 1,8 razy większy od Polski) i to pod tym względem plasuje się na 48. miejscu na świecie, wyprzedzając m.in. Hiszpanię czy Japonię. Według danych z 2023 roku, populacja Kenii wyniosła ponad 55 milionów ludzi. Dla porównania ludność Nigerii, czyli najbardziej zaludnionego kraju w Afryce, w ostatnich miesiącach przekroczyła 225 mln. Stolicą Kenii jest Nairobi. Największe miasto w kraju, a zarazem jedno z największych miast Afryki Wschodniej zamieszkuje ponad 5 milionów osób. Co ciekawe, „Zielone miasto słońca”, jak nazywane bywa Nairobi, znalazło się na czele zestawienia najlepszych miejsc do odwiedzenia w 2024 roku, przygotowanego przez cenione wydawnictwo przewodników turystycznych Lonely Planet. – Najbardziej kosmopolityczne miasto Afryki Wschodniej, Nairobi, to bijące serce Kenii, ekscytująca, szalona miejska dżungla, która kontrastuje z nieskrępowanym pięknem przyrody cechującym inne części kraju – zaznaczyli autorzy rankingu. Kenia uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii w 1963 roku, stając się częścią Brytyjskiej Wspólnoty Narodów i Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wcześniej kraj był wielokrotnie kolonizowany zarówno przez Europejczyków, jak i Arabów. Pod koniec XV w. tereny zostały podbite kolejno przez Portugalczyków, siły niemieckie i kolonialistów z Bliskiego Wschodu. Z kolei od 1895 r. Kenia wchodził w skład Brytyjskiej Afryki Wschodniej. Głową państwa jest wybierany na 5-letnią kadencję w wyborach powszechnych prezydent, który jednocześnie pełni funkcję Prezesa Rady Ministrów. Pierwszym prezydentem niepodległej Kenii był Jomo Kenyatta, lider Afrykańskiego Narodowego Związku Kenii. Dodajmy, że władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament – Senat (izba wyższa) oraz Zgromadzenie Narodowe (izba niższa). Flaga Kenii składa się z trzech kolorowych pasów – czarnego, bordowego i zielonego, które oddzielają mniejsze, białe pasy. Na środku widnieje tarcza masajskich wojowników, a tuż za nią umieszczono skrzyżowane białe włócznie. Walutą obowiązującą w Kenii jest szyling kenijski (KES). Jednostką monetarną stał się w 1963 roku po ogłoszeniu przez kraj niepodległości. W tym dalekim kraju mówi się po polsku. Co więcej, to jeden z języków urzędowych Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Walory kulturowe Kenii Kenia jest bardzo zróżnicowanym krajem pod względem etnicznym, jak i kulturowym. Choć językami urzędowymi są język angielski i język suahili, to obywatele tego afrykańskiego kraju posługują się – według różnych źródeł – od 40 do nawet 60 językami. Wpływ na to ma obecność wielu dużych grup etnicznych w tej części Afryki. Zdecydowaną większość ogółu ludności Kenii, bo ok. 70%, stanowią ludy Bantu. Najliczniejszą grupę etniczną tworzy plemię Kikuju, które zamieszkuje centralne wyżyny Kenii. Prowadzi rolniczy tryb życia i posługuje się językiem kikuju, na który składają się trzy dialekty. Na północy dominują Niloci (w tym m.in. Masajowie), na wschodzie – Kuszyci. Z kolei w większych miastach spotkać można grupy Arabów, Azjatów i Europejczyków, wśród których prym wiodą Brytyjczycy. Religia w Kenii Dominującą religią w Kenii jest chrześcijaństwo. Proces chrystianizacji tej części Afryki rozpoczęli w XV w. Portugalczycy. Był on kontynuowany przez kolejnych kolonialistów ze Starego Kontynentu. Ponad 85% społeczeństwa uznaje się za chrześcijan, z czego 50% stanowią protestanci, a 25% katolicy. Natomiast niespełna 11% ludności to wyznawcy islamu – zarówno sunnici, jak i szyici. Najwięcej muzułmanów mieszka w Mombasie, drugim co do wielkości mieście Kenii, oraz w południowo-wschodniej części kraju. Wyznawcy pozostałych religii stanowią ok. 3–4%. Są to m.in. hinduiści, bahaici i ludy kultywujące tradycyjne religie afrykańskie swoich przodków. TOP 10 miejsc Afryki na safari. Tu zobaczysz najpiękniejsze krajobrazy i zadziwiające zwierzęta Jeśli marzy wam się wyjazd do Afryki, z pewnością chcielibyście wziąć udział w safari. Podpowiadamy, gdzie czekają was największe atrakcje. Ciekawostki o Kenii Mount Kenya (5199 m n.p.m.) to najwyższy szczyt Kenii i drugi, po Kilimandżaro, szczyt w Afryce. Kenia to kraj kuszący wyjątkową przyrodą. Można tu spotkać m.in. Wielką Piątkę Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec Na terenie Kenii znajduje się 25 parków narodowych. Każdy z nich zachwyca wspaniałą sawanną oraz dziką zwierzyną. Jezioro Wiktorii, największe jezioro Afryki, podzielone jest między trzy państwa Ugandę, Tanzanię oraz Kenię. Duńska pisarka Karen Blixen, autorka słynnej powieści „Pożegnanie z Afryką”, przez 17 lat mieszkała w Kenii, gdzie zajmowała się plantacją kawy. Na motywach książki powstał głośny film o tym samym tytule w reż. Sydneya Pollacka z Meryl Streep w roli głównej. Kenia jest najbardziej utytułowanym państwem Afryki w historii letnich igrzysk olimpijskich. Do tej pory (stan przed rozpoczęciem IO Paryż 2024) sportowcom z tego kraju udało się zdobyć 113 medali, w tym 35 z najcenniejszego kruszcu. Najwięcej razy na podium, bo aż 107, stawali lekkoatleci, a prym wiodą biegacze specjalizujący się w biegach średniodystansowych. Wangari Maathai, znana kenijska działaczka feministyczna i ekologiczna, była pierwszą czarnoskórą laureatką Pokojowej Nagrody Nobla. Norweski Komitet Noblowski docenił działania założycielki Partii Zielonych Kenii – Mazingira za wkład w zrównoważony rozwój, demokrację i pokój. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
„Zielone miasto słońca” ma być hitem roku 2024. Dla Polaków to wciąż egzotyczny kierunek
Lonely Planet opublikowało swój doroczny ranking „Best in Travel”. Na liście najlepszych miejsc do odwiedzenia w najbliższych dwunastu miesiącach nie brakuje niespodzianek.
W tym artykule: 10 miast, które warto zwiedzić w 2024 r. 10 krajów, do których warto się wybrać w 2024 r. Gdzie polecieć w 2024 r.? Już tradycyjnie listę najciekawszych kierunków przygotowało znane i cenione wydawnictwo przewodników turystycznych Lonely Planet, które obchodzi 50-lecie swego istnienia. W tegorocznym rankingu nie brakuje niespodzianek. Na czele zestawienia najlepszych miejskich destynacji – dość sensacyjnie – znalazło się „zielone miasto słońca”. Czy wiecie, o jakie miejsce chodzi? 10 miast, które warto zwiedzić w 2024 r. Zwycięzcą rankingu Lonely Planet „Best in Travel 2024” zostało Nairobi. Stolica Kenii niespodziewanie wyprzedziła Paryż, czyli jedną z najczęściej odwiedzanych metropolii świata, gospodarza nadchodzących letnich igrzysk olimpijskich. Podium zamknął Montreal, drugie co do wielkości miasto Kanady. – Najbardziej kosmopolityczne miasto Afryki Wschodniej, Nairobi, to bijące serce Kenii, ekscytująca, szalona miejska dżungla, która kontrastuje z nieskrępowanym pięknem przyrody cechującym inne części kraju – podkreślają autorzy zestawienia. „Zielone miasto słońca”, jak nazywane bywa Nairobi, położone jest na wysokości 1700 m n.p.m., u podnóża gór Aberdare i źródeł rzeki Athi. Stolica Kenii liczy ponad 5 milionów mieszkańców, co czyni ją jednym z największym miast w tej części Afryki. Lonely Planet przekonuje, że laureat rankingu „Best in Travel 2024” oferuje znacznie więcej niż tylko wieżowce. Wśród wymienianych przez przewodnik atrakcji pojawia się m.in. Park Narodowy Nairobi czy wzgórze Ngong, skąd można podziwiać Kilimandżaro. Przypomnijmy, że w 2022 roku stolicę Kenii odwiedziło blisko 1,5 mln zagranicznych turystów. Rekordową liczbę obcokrajowców Kenijczycy odnotowali przed pandemią, gdy w 2019 r. do Nairobi zawitały dwa miliony gości. Polacy o nim zapominają, a dla zagranicznych mediów to „cud natury”. Warto tu przyjechać Ojcowski Park Narodowy to dom nietoperzy. Wiele z nich skrywają korytarze Jaskini Nietoperzowej, jednej z największych w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/17374e069663e1355a85fa35edf0c128ea7c6bd2-47a9881.png" width="938" height="492" alt="Ojcowski Park Narodowy jest nieco zapomniany w Polsce. Zachwycają się nim natomiast zagraniczne media (fot. Shutterstock)" title="Ojcowski Park Narodowy jest nieco zapomniany w Polsce. Zachwycają się nim natomiast zagraniczne media (fot. Shutterstock)" /> W czołowej dziesiątce rankingu „Best in Travel 2024” znalazła się także lubiana przez Polaków czeska Praga czy turecki Izmir – odpowiednio na 8. i 9. miejscu. Tuż za pierwszą trójką uplasował się Mostar w Bośni i Hercegowinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. W zestawieniu nie zabrakło również propozycji zza oceanu – Filadelfia zajęła 5. miejsce, a i Kansas City 10. Z kolei na 6. pozycji autorzy raportu umieścili Manaus w Brazylii, a tuż za nim stolicę Indonezji – Dżakartę. 10 najlepszych miast według Lonely Planet w 2024 roku: Nairobi, Kenia Paryż, Francja Montreal, Kanada Mostar, Bośnia i Hercegowina Filadelfia, USA Manaus, Brazylia Dżakarta, Indonezja Praga, Czechy Izmir, Turcja Kansas City, USA 10 krajów, do których warto się wybrać w 2024 r. Ranking „Best in Travel 2024” obejmuje również listę 10 państw, do których warto pojechać w najbliższych dwunastu miesiącach. Zestawienie otwiera Mongolia, która – jak podkreślają autorzy – jest idealnym miejscem dla poszukiwaczy otwartych przestrzeni, przygód i kultury. Drugie miejsce zajęły Indie, a podium zamknęło Maroko. Jedynym europejskim krajem w rankingu jest Chorwacja, która znalazła się na 9. pozycji. 10 najlepszych krajów według Lonely Planet w 2024 roku: Mongolia Indie Maroko Meksyk Chile Benin Uzbekistan Pakistan Chorwacja Saint Lucia Choć w obu rankingach zbrakło polskich akcentów, nie oznacza to, że nasz kraj nie cieszy się sympatią zagranicznych gości i mediów. Kilka dni temu informowaliśmy, że Kraków uplasował się na bardzo wysokim trzecim miejscu w rankingu najlepszych miejsc do zwiedzenia w Europie. Ustępując jedynie Atenom i Lizbonie, a wyprzedzając takie metropolie jak Madryt, Berlin czy Rzym. – Kraków jest niedrogi, oferuje wiele atrakcji i łatwo się po nim poruszać. Ponadto miasto słynie z niesamowitego jedzenia ulicznego, dzięki czemu za niewielkie pieniądze turyści mają szansę spróbować lokalnej kuchni w klimatycznym otoczeniu – możemy przeczytać w raporcie „Top 10 Best Places to Visit In Europe”. Z kolei popularna platforma wynajmu aut na całym świecie Discover Cars już po raz trzeci z rzędu uznała dawną stolicę Polski za najlepsze miejsce na Starym Kontynencie na zimowy wyjazd. Źródło: Lonely Planet Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
ABC podróżowania po afrykańskich krajach. Jak pomagać z głową i nie szkodzić Kenijczykom?
Maja Kotala od kilku lat mieszka w Kenii, gdzie aktywizuje zawodowo młode kobiety. W najnowszym „Nie-Przewodniku” opowiada o swojej afrykańskiej codzienności oraz o tym, jak pomagać lokalsom z głową.
W tym artykule: Jak podróżować po kontynencie afrykańskim? Te błędy najczęściej popełniają turyści Przed podróżą do Kenii Podcast „Nie-Przewodnik”. O świecie inaczej Maja Kotala urodziła się na Śląsku. Mieszkała między innymi w Australii i Francji, ale swoje miejsce na Ziemi znalazła w Afryce, a konkretnie w Kenii. Tam od kilku lat aktywizuje zawodowo kobiety w ramach autorskiego programu „Sewing Together”. Pod okiem Mai Kenijki uczą się nie tylko szyć i projektować modę. Poznają też podstawy marketingu, niezbędne do wybicia się w branży. Jak podróżować po kontynencie afrykańskim? Te błędy najczęściej popełniają turyści Kilkuletnie doświadczenia życia w Kenii, zwróciły uwagę Mai na błędy często popełniane przez turystów. Problem zaczyna się na poziomie edukacji, a następnie jest przenoszony do dyskursu publicznego. – Afryka to kontynent nie kraj – przypomina projektantka. Łatwo jednak o tym zapomnieć. Tak jak i o tym, że ubóstwo ma wiele twarzy. Europejczycy często patrzą na kontynent afrykański przez pryzmat stereotypów. Pakują je ze sobą do walizki na wakacje, a na miejscu krzywdzą lokalne społeczności. Trzy podstawowe zasady podróżowania do Kenii zawierają się w prostym ABC stworzonym przez Maję: A – Afryka to kontynent. B – traktuj Bliźniego jak siebie samego. C – Cukierkom mówimy nie. Poza rozdawaniem cukierków inne błędy często popełniane przez turystów to wręczanie dzieciom niepotrzebnych przyborów szkolnych i zeszytów w linie nieobowiązujące w afrykańskich krajach. Poważnym problemem jest też robienie zdjęć „wszystkiemu i wszystkim”. Niewinne zdjęcie z afrykańskich wakacji może zostać wykorzystane przez handlarzy ludźmi. O tym, jak podróżować po Kenii i jak pomagać lokalnym społecznościom Maja Kotala opowiada w najnowszym odcinku podcastu „Nie-Przewodnik”. View oEmbed on the source website Przed podróżą do Kenii Co spakować? Batoniki wieloziarniste – przydadzą się na safari i podczas sensacji żołądkowych Elektrolity Butelka wilorazowa Adapter do wtyczki z kontrolą napięcia Probiotyki – można zacząć je zażywać jeszcze przed wyjazdem Ważne informacje: W Mombasie dominującą religią jest Islam. Sugeruje się nosić spodenki do kolan oraz top z rękawkiem. Nie można wywozić piasku i muszelek. W największych miastach Kenii działają Uber oraz Bolt. Prawa ręka lub obie ręce służą do przekazywania i przyjmowania przedmiotów. Samo używanie lewej ręki do wykonywania tych czynności jest uważane za niewłaściwe. Ceny w Kenii: Pizza Margherita w restauracji – ok. 1000 KSH (42 PLN) Przekąski lokalne (ziemniaki, słodkie ziemniaki, samosy ) – około 20-50 KSH (2-3 PLN) Kawa – 250-350 KSH (12-15 PLN). Dostępne jest mleko sojowe. Śniadanie w restauracji (jajko, avocado, warzywa, chleb) – 500-900KSH (22-37 PLN) Śniadanie w lokalnej restauracji (omlet, Ciapatti – lokalny placek) – 100-150KSH (4,50-7,50 PLN) Wino – lampka w restauracji – 400 KSH (18 PLN) – butelka w sklepie – 900 KSH (40 PLN) Piwo – w restauracji 350 KSH (15 PLN) – w sklepie 210 KSH (10 PLN) Przydatne adresy: Safari, wycieczki jednodniowe oraz zdobycie Kilimandżaro: http://www.costotours.com/pl/ Wiza i bezpieczeństwo: https://www.gov.pl/web/kenia/idp Ciekawostki z życia wzięte: https://www.mkotala.com/blog Co warto wiedzieć przed podróżą na Wyspy Owcze? Podpowiada przewodnik po archipelagu Podcast „Nie-Przewodnik” obiera kurs na Wyspy Owcze. O jedno z najpiękniejszych miejsc na świecie pytam niemal u źródła. Podcast „Nie-Przewodnik”. O świecie inaczej W podcaście „Nie-Przewodnik” Mateusz Łysiak rozmawia z gośćmi o miejscach nietypowych i o tych dobrze znanych, ale z nowej perspektywy. Kaśka Paluch i Magdalena Łukasiak zdradziły, jakie dźwięki wydają lodowce na Islandii, a Agnieszka Dziadek opowiedziała o przemierzaniu świata pieszo. Swoimi nieprzewodnikowymi rekomendacjami podzielili się też prelegenci Festiwalu Podróżników National Geographic, który odbył się w czerwcu w Kartuzach. Nowe odcinki podcastu pojawiają się co miesiąc na YouTube, Spotify i stronie internetowej National Geographic Polska. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkryto najstarszy grób ludzki w Afryce. Archeolodzy trafili na szczątki kilkuletniego dziecka
W Kenii znaleziono liczące 78 tysięcy lat szczątki dziecka. Archeolodzy, którzy nazwali zmarłego „Mtoto", nie mają wątpliwości, że to najstarszy grób ludzki w Afryce.
W tym artykule: Odkryto najstarszy grób człowieka w Afryce Przełomowe odkrycie archeologów Nowe fakty w historii ludzkiego gatunku Gdzie znajduje się najstarszy grób w Polsce? Sensacyjne odkrycie, do którego doszło w jaskini Panga ya Saidi w pobliżu wybrzeży Kenii, rzuca zupełnie nowe światło na naszą wiedzę o Homo sapiens i ich zachowaniach społecznych. Z badań wynika, że ceremonie pochówku 78 tys. lat temu wyglądały inaczej, niż zakładano Odkryto najstarszy grób człowieka w Afryce Jak czytamy na łamach brytyjskiego czasopisma naukowego „Nature”, w odkrytym przez naukowców grobie pochowane zostało dziecko w wieku ok. trzech lat. Ciało starannie ułożono w specjalnie wykopanym dole, a następnie przykryto osadem zebranym z dna jaskini. Badacze zwrócili szczególną uwagę na układ zachowanych fragmentów kości, który wskazuje na to, że ciało dziecka zostało ułożone na boku z nogami podciągniętymi do klatki piersiowej. María Martinón-Torres, współautorka badań, tłumaczy, że to mogą być dowody na to, że już 78 tys. lat temu pochówki odbywały się zgodnie z konkretnymi wytycznymi. – Mogliśmy wywnioskować, że to dziecko naprawdę zostało umieszczone w określonej pozycji z poduszką pod głową. Naprawdę uważam, że jest to jeden z najważniejszych dowodów świadczących o symbolice życia w Afryce – dodaje w rozmowie z CNN. Przełomowe odkrycie archeologów Trzyletnie dziecko, któremu archeolodzy nadali imię „Mtoto" (w języku suahili oznacza „dziecko”), zostało pochowane na terenie kompleksu jaskiń Panga ya Saidi w Kenii. – Gdy tylko odwiedziliśmy Panga ya Saidi, wiedzieliśmy, że to miejsce jest wyjątkowe. Podczas kilkukrotnych wykopalisk udało nam się ustalić, że to kluczowy region dla wybrzeża Afryki Wschodniej, z niezwykłym zapisem ludzkiej działalności kulturalnej, technologicznej i symbolicznej sprzed 78 tys. lat – komentuje Nicole Boivin, główna inicjatorka projektu i dyrektor wydziału archeologii w Instytucie Historii Człowieka im. Maxa Plancka w Niemczech. View oEmbed on the source website I dodaje: – Dziecko zostało pochowane w miejscu zamieszkania, blisko miejsca, w którym mieszkała ta społeczność, co pokazuje, jak bardzo życie i śmierć są ze sobą powiązane. Tylko ludzie traktują zmarłych z takim samym szacunkiem, rozwagą, a nawet czułością, z jaką traktują żywych. Nawet kiedy umieramy, nadal jesteśmy kimś dla naszej grupy. Na miejscu nie znaleziono śladów ofiar ani ochry – powszechnych dla pierwotnych afrykańskich grobów. Ułożenie ciała dziecka wskazuje jednak na to, że w obrzędzie brało udział wielu członków lokalnej społeczności. Nowe fakty w historii ludzkiego gatunku Badania dowodzą, że zwyczaje Homo sapiens różniły się od tych praktykowanych przez neandertalczyków w Eurazji, którzy grzebali bliskich nie w specjalnych dołach, a w miejscach zamieszkania. To odkrycie daje nie tylko wgląd w zachowania ludzi zamieszkujących Afrykę tysiące lat temu, ale też pokazuje różnorodność w ewolucji naszego gatunku. Na przestrzeni lat archeologom już wielokrotnie udało się wskazać różnice pomiędzy Homo sapiens a neandertalczykami. Ostatnie odkrycia rzucają jednak nowe światło nie tylko na to, co dzieliło tych ludzi, ale również na ich powiązania. Wiadomo już, że rozmnażali się ze sobą, co podważa teorie na temat wyginięcia Homo sapiens. 10 porywających książek o Afryce Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Gdzie znajduje się najstarszy grób w Polsce? Najstarszym znanym pochówkiem człowieka w Polsce jest grób niespełna 1,5 rocznego dziecka sprzed ponad 27 tysięcy lat. Na pochodzące z epoka paleolitu szczątki trafiono w 2010 roku podczas przeprowadzanych na obszarze Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej badań. Choć znalezione w Jaskini Borsuka szczątki to jedno z największych odkryć minionej dekady, nie ma pewności, kto stoi za całą ceremonią. – To najstarszy intencjonalny pochówek na ziemiach polskich. Nie mamy jednak pewności jaka kultura dokonała tej ceremonii. Przypuszczamy, że mogli to być przedstawiciele kultury oryniackiej, czyli pierwszych ludów migrujących do Europy albo członkowie ludów kultury graweckiej, czyli tzw. łowcy mamutów – twierdzi Jarosław Wilczyński z Polskiej Akademi Nauk. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać?
Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno się zobaczyć Big Five.
W tym artykule: Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Spotkanie z Wielką Piątką Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five Wielka Piątka Afryki znana jest ze swojej waleczności, szczególnie, kiedy w grę wchodzi ochrona potomstwa lub gdy zwierzęta same znajdują się w centrum zagrożenia. Dlatego decydującym czynnikiem w ukształtowaniu Big Five nie były osiągane przez zwierzęta kształty czy rozmiary, a trudność w ich upolowaniu. W skład afrykańskiej piątki wchodzi pięć gatunków ssaków, uznanych przez tamtejszych myśliwych za najbardziej niebezpieczne na kontynencie. Są to: Zwierzęta na safari – które gatunki można na nim zaobserwować? Zwierzęta safari należą do najbardziej fascynujących gatunków. Udział w wyprawie to w zasadzie obowiązkowy punkt programu w trakcie urlopu spędzanego w Afryce i jednocześnie - jedna z najw... słoń afrykański – największe współcześnie żyjące zwierzę lądowe; nosorożec czarny – niestety, za sprawą kłusownictwa jego populacja ciągle maleje; bawół afrykański – gatunek, który nigdy nie został nigdy udomowiony; lampart – czwarty pod względem wielkości kot świata; lew – jedyny kot żyjący w stadzie. Pytanie, dlaczego do tego grona nie należy na przykład żyrafa? Odpowiedź brzmi: bo jest za łagodna! Wielka Piątka Afryki została stworzona jeszcze w czasach kolonialnych, kiedy Afrykę masowo odwiedzali biali myśliwi. To oni zrobili ranking zwierząt najbardziej cenionych jako trofea. Jak już wspomnieliśmy, nie chodziło nawet o wielkość. Premiowano zwierzaki najbardziej niebezpieczne dla myśliwego (zwłaszcza ranne), a zarazem trudne do wytropienia i ustrzelenia (chociaż to, jak się zdobycz prezentowała na ścianie rezydencji, też pewnie miało znaczenie). Oczywiście można by się spierać, dlaczego uwzględniono lamparta, a nie geparda, który jest najszybszym ssakiem świata, i dlaczego poszedł w odstawkę hipopotam, który ma na koncie więcej istnień ludzkich niż chociażby lew. W każdym razie tak, jak kiedyś ustalono, tak zostało do dziś. W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Jedynie nosorożce robią trochę zamieszania, bowiem w Afryce występują dwa gatunki: białe i czarne (wbrew nazwom nie różnią się kolorem, ale m.in. zachowaniem). Większości turystom jest wszystko jedno, którego zobaczą, ale zdarzają się też „ortodoksi”, którzy do Wielkiej Piątki zaliczają wyłącznie rzadkiego nosorożca czarnego. Wybór krajów, w których można zobaczyć całą Big Five na wolności, nie jest wcale taki duży: Tanzania, Kenia, RPA, Malawi, Namibia, Zambia, Zimbabwe, Demokratyczna Republika Konga, Botswana i Uganda – ale w trzech ostatnich dyskusyjna staje się obecność nosorożca. Poza tym nawet w najbogatszym w życie zwierzęce parku czy rezerwacie niekoniecznie Wielka Piątka musi występować w komplecie. Na przykład w słynnym Etosha National Park w Namibii brakuje bawołu, zaś z bardzo ciekawego parku Chobe w Botswanie niedawno zniknęły nosorożce (ze względu na kłusowników wywieziono je w bezpieczniejsze dla nich miejsce). Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić? Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by by... Nawet jeśli cała Big Five zamieszkuje na danym terenie, i tak jej wytropienie nie jest łatwe. – To nie zoo! – denerwują się lokalni przewodnicy, kiedy turyści wręcz żądają pokazania im wszystkich tych zwierzaków, bo przecież „biuro im obiecało w programie wycieczki”. Jeżdżąc z grupami na safari jako pilot, miałam sytuacje, kiedy trafialiśmy na całą piątkę w ciągu kilku godzin, kręcąc się w promieniu zaledwie kilku kilometrów. Bywało też i tak, że po dwóch tygodniach jeżdżenia po różnych parkach czegoś wciąż nam brakowało, zwykle lamparta albo nosorożca. Spotkanie z Wielką Piątką Najsłynniejsze parki i rezerwaty, w których występują zwierzęta Big Five: Park Narodowy Krugera w RPA, Serengeti i Ngorongoro w Tanzanii, Masai Mara, Amboseli i Lake Nakuru w Kenii, Zambezi National Park w Zimbabwe. Koszt safari organizowanego przez lokalne agencje to wydatek od ok. 40 dol./os. za 3-godzinne do ok. 100 dol. i więcej za całodniowe. Warto się upewnić, czy w cenę jest wliczona opłata parkowa. Zwierzęta Afryki. Jaki gatunki można spotkać na tym kontynencie? Afryka to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Na Czarnym Lądzie nie brakuje dzikich, pierwotnych obszarów, które pozostają we władaniu natury, nie człowieka. Tamtejsza przyroda, jakże...
Słodkie zwierzęta – tu spotkasz najbardziej urocze istoty na świecie
Jeśli jesteś fanem podróży, z których chcesz przywieźć coś więcej niż tylko lokalne pamiątki, to dobrze trafiłeś. Oto państwa, w których oprócz masy atrakcji i zabytków, czekają na ciebie najsłodsze zwierzęta na świecie.
W tym artykule: Pływające świnie – Wyspy Bahama Lemury – Madagaskar Pandy – Chiny Kiwi – Nowa Zelandia Surykatki – Afryka Południowa Koala – Australia Żyrafy – Kenia Delfiny – Wielka Brytania Małpy – Francja Żółwie – Polinezja Francuska Zastanawiałeś się kiedyś, gdzie żyją najsłodsze zwierzęta na świecie? Poznaj specjalną listę kierunków podróży wraz z zestawieniem średnich kosztów przelotów. Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe? Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki? Pływające świnie – Wyspy Bahama Jeśli chcesz przekonać się na właśnie oczy, że pływające świnki naprawdę istnieją, zaplanuj podróż na Wyspy Bahama. Świnki (na ich cześć jedną z tamtejszych plaż nazwano „Plażą świń”) mają do swojej dyspozycji całą wyspę. Aby tam dotrzeć, należy polecieć do Nassau (średnio za 5185 zł), a następnie udać się na wyspę Staniel Cay. Lemury – Madagaskar Lemury uważane są za jeden z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków na świecie. W Parku Narodowym Andasibe-Mantadia dla lemurów przeznaczono całą wyspę, na której podróżni mogą obcować z nimi w ich naturalnym otoczeniu. Park oddalony jest o 2,5 godziny drogi od portu lotniczego Antananarywa, a średnia cena biletów lotniczych to 7412 zł. Pandy – Chiny Panda wielka od niedawna nie jest już zagrożonym gatunkiem! W Chinach na wolności żyją obecnie blisko dwa tysiące pand wielkich, a walkę o ich utrzymanie toczy przede wszystkim 12 rezerwatów. Zwierzęta warto odwiedzić w ich naturalnym środowisku w Instytucie Hodowli Pandy Wielkiej w Chengdu. Droga do instytutu z lotniska Chengdu-Shuangliu zajmuje 40 minut, a bilety lotnicze dostępne są średnio w cenie 4989 zł. Kiwi – Nowa Zelandia Kiwi to jedyny ptak, który znalazł się w zestawieniu. Symbol Nowej Zelandii można zobaczyć w Fiordland National Park. To jeden z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Kiwi spotkamy też w parku Kiwi House & Native Bird Park w miejscowości Otorohanga, oddalonej o 45 minut od lotniska Hamilton-John C. Munro. Na przelot z Polski do Hamilton trzeba średnio wydać 10 034 zł. Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zup... Surykatki – Afryka Południowa Na liście nie mogło zabraknąć surykatek. Najlepsze miejsce na spotkanie z nimi to bez wątpienia Kalahari Meerkat Project – specjalny projekt badawczy poświęcony analizowaniu zachowań surykatek. Wstęp jest zwykle możliwy tylko dla naukowców i filmowców, ale surykatki mogą również odwiedzić goście farmy Leeupan Guest Farm lub hotelu Van Zylsrus. Średnie ceny przelotów do Upington wynoszą 5680 zł, a droga z lotniska do siedziby projektu zajmuje 3 godziny. Koala – Australia Podróż do Australii nie może obyć się bez spotkania z koalą. Ogórd zoologiczny „The Lone Pine Koala Sanctuary” jest pierwszym i najstarszym na świecie rezerwatem koali. Miejsce to, znajdujące się zaledwie 30 minut od Brisbane, zamieszkuje ponad 130 przedstawicieli gatunku. Do Brisbane można dolecieć średnio za 5602 zł. Żyrafy – Kenia Żyrafy podziwiać można między innymi w parku Taita Hills i rezerwacie Masai Mara. Podczas safari turyści spełnić mogą dziecięce marzenie i podziwiać te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Także Hotel Giraffe Manor w Kenii jest wyjątkowym miejscem, gdzie goście każdego ranka mogą karmić żyrafy przez… okno. Hotel mieści się 20 km od Nairobi i zajmuje powierzchnię ok. 57 hektarów. Dotarcie z portu lotniczego Jomo Kenyatta do hotelu zajmuje ok. 45 minut. Średnie ceny lotów do Kenii wynoszą 3139 zł. Delfiny – Wielka Brytania Aby zobaczyć ciekawe zwierzęta, nie zawsze trzeba daleko podróżować. Delfiny można przykładowo odwiedzić bez opuszczania granic Europy. Wystarczy zaplanować urlop u zachodnich wybrzeży Walii w Zatoce Cardigan. Najłatwiej dotrzeć tam z lotniska w Cardiff, dokąd loty z Polski można zarezerwować średnio w cenie 1490 zł. Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Małpy – Francja We francuskim parku „Montagne des signes” na powierzchni 25 hektarów żyje ponad dwieście makaków berberyjskich. Podczas zwiedzania „Małpiej Góry” można nie tylko z bliska poznać i nakarmić małpy, lecz także dowiedzieć się wiele o samym gatunku dzięki edukacyjnemu charakterowi rezerwatu. „Montagne des signes” znajduje się godzinę drogi od portu lotniczego Bazylea-Miluza-Fryburg, dokąd Polacy mogą dolecieć średnio za 1222 zł. Żółwie – Polinezja Francuska Na wyspie Bora-Bora można odwiedzić niezwykły rezerwat żółwi morskich. Inicjatywa została zapoczątkowana przez pracowników hotelu Le Meridien, którzy znaleźli kilka zranionych żółwi i zaopiekowali się nimi. W ten sposób w hotelu powstał szpital dla żółwi, a w jego prywatnej lagunie zbudowano specjalny kanał do karmienia zwierząt. Za przelot na Bora-Bora trzeba średnio zapłacić 15 515 zł. Chcesz przekonać się, jak wyglądają najoryginalniejsi przedstawiciele królestwa zwierząt? Zajrzyj do naszej galerii już teraz >> Domestykacja, czyli udomowienie zwierząt. Jak wiele gatunków jesteśmy w stanie oswoić? Mimo że proces domestykacji (udomowienie zwierząt) z każdym wiekiem ewoluował, to do tej pory ludzkość zdołała oswoić zaledwie kilkanaście gatunków dzikich zwierząt. Według naukowców,...
Coroczna Wielka Migracja zwierząt na żywo. Jak oglądać transmisję z Afryki?
Wielka Migracja to jeden z najbardziej zachwycających spektakli na świecie, za które odpowiada dzika przyroda. W najbliższy weekend będziemy mogli podziwiać to widowisko na żywo.
W tym artykule: Wyjątkowa transmisja prosto z Afryki Cały świat uczy się o Wielkiej Migracji zwierząt Podczas Wielkiej Migracji ponad 2 miliony zwierząt, w tym gnu, zebry oraz gazele, pokonują trasę z Serengeti do Rezerwatu Narodowego Masajów Mara w Kenii. To największy zwierzęcy ruch stadny na świecie. Niedziwne więc, że uchodzi za jeden z siedmiu cudów afrykańskiej przyrody. Ropuchy z Australii stały się kanibalami Ropuchy olbrzymie pojawiły się w Australii blisko 90 lat temu. W tym czasie zdążyły zmienić swoje przyzwyczajenia żywieniowe. Wyjątkowa transmisja prosto z Afryki W tym roku dzięki współpracy organizacji turystycznej Kenya Tourism Board, Międzynarodowego Funduszu na rzecz Dobrostanu Zwierząt (IFAW) i Conservation International będziemy mogli zobaczyć ten wyjątkowy spektakl na żywo podczas transmisji na TikToku. Organizatorzy wierzą, że przedsięwzięcie będzie miało wymiar nie tylko rozrywkowy, ale przede wszystkim edukacyjny. Nie jest tajemnicą, że z TikToka korzystają głównie nastolatkowie. – Zaangażowanie pokolenia Z w kontakt z naturą może być kluczowym narzędziem do wprowadzenia potrzebnych zmian. Chcemy docenić wartość bioróżnorodności i zmotywować innych, aby zaczęli ją chronić – mówi Michael O'Brien-Onyeka, starszy wiceprezes afrykańskiego oddziału Conservation International. Brakuje części Wielkiego Kanionu w Kolorado W niektórych miejscach w Wielkim Kanionie z zapisu geologicznego zniknęły skały o wartości ponad miliarda lat. Naukowcy próbują dowiedzieć się dlaczego. Cały świat uczy się o Wielkiej Migracji zwierząt Coroczna Wielka Migracja sprowadza się do prozaicznych przyczyn. Zwierzęta przemieszczają się w poszukiwaniu żyźniejszych gleb i traw. Długa podróż jest dla nich bardzo niebezpieczna. Najtrudniejszy odcinek to przekraczanie rzeki Mara. Właśnie wtedy tysiące zwierząt giną w ataku krokodyli i innych drapieżników. Transmisję nadzorował będzie Jeffrey Wu – wielokrotnie nagradzany fotograf przyrody. Relacja prosto z Afryki będzie uzupełniana informacjami o ekosystemie przez członków lokalnych organizacji, w tym African Wildlife Foundation. Wszystko po to, żeby zwiększać globalną świadomość w zakresie ochrony bioróżnorodności Afryki. Transmisja pojawi się na profilu TikTok Africa 28 sierpnia w godzinach 4:30 – 6:00 oraz 21:30 – 13 (dnia następnego).
O czym rozmawiają słonie? Powstał pierwszy na świecie słownik ich zachowań
W maju uruchomiono pierwszy w historii słownik, która ujawnia tajemnice komunikacji między afrykańskimi słoniami. Nowy etogram jest zwieńczeniem prawie 50 lat zbierania danych na temat ich zachowań, a większość pochodzi z obserwacji jednej kobiety – współpracującej z National Geographic Joyce Poole, która poświęciła słoniom większość swojego życia.
W tym artykule: Etogram, czyli słownik tajnej mowy Joyce Pool – kobieta, która rozszyfrowała mowę słoni Teraz każdy może zrozumieć słonie Według danych Grupy Specjalistów ds. Słoni Afrykańskich (AfESG) każdego roku w Afryce traci życie nawet 20 000 słoni, co przekłada się na liczbę 55 zgonów dziennie. W sytuacji, kiedy obecnie żyje tam zaledwie 415 000 słoni (a w 1950 roku było ich aż 5 milionów), wszelkie kroki, które pomogą je ochronić, są bardzo cenne. Etogram, czyli słownik tajnej mowy Etologia to jedna z najważniejszych klasycznych nauk behawioralnych, a jej przedmiotem jest opis i klasyfikacja zachowań. Etogram słoni to zatem słownik, który gromadzi wszystkie dane dotyczące komunikacji tych zwierząt – zarówno dźwiękowej, jak i wizualnej. Pierwszy słownik zachowań słoni powstał na bazie danych i nagrań wideo zgromadzonych w ciągu kilku dziesięcioleci w Parku Narodowym Amboseli i rezerwacie Masai Mara w Kenii oraz Parku Narodowym Gorongosa w Mozambiku. Autorami najbardziej wszechstronnej audiowizualnej biblioteki zachowań słoni, jaka kiedykolwiek powstała, są wspomniana wcześniej Joyce Poole i jej mąż Petter Granli, którzy od 2002 roku prowadzą organizację edukacyjną Elephant Voices. Stado słoni uciekło z rezerwatu w Chinach. Zwierzęta przeszły już kilkaset kilometrów Dzikie słonie w Chinach są niepowstrzymane. Wyrządzone przez nie szkody szacuje się na milion dolarów. Joyce Pool – kobieta, która rozszyfrowała mowę słoni W 1975 roku 19-letnia Joyce Poole otrzymała życiową szansę – możliwość badania zachowań słoni w kenijskim Parku Narodowym Amboseli. A dokładniej: samców słoni, które w porównaniu z samicami wydawały się nieco mniej interesujące. Młoda studentka szybko jednak udowodniła, że wcale tak nie jest, odkrywając, że samce słoni afrykańskich doświadczają cykli reprodukcyjnych, z czym biolodzy długo się nie zgadzali. To ważne odkrycie zapoczątkowało jej karierę i w ciągu 46 kolejnych lat Poole stała się jedną z najważniejszych na świecie ekspertek w dziedzinie zachowania i komunikacji afrykańskich słoni. Wstrząsające zdjęcie słoni żerujących na wysypisku nagrodzone przez Royal Society of Biology [GALERIA] - National Geographic W dystrykcie Ampara na Sri Lance słonie przychodzą na wysypisko śmieci, aby szukać tu pożywienia. Niestety prowadzi to do chorób, a nawet śmierci zwierząt. Wstrząsające zdjęcie pokazują... Teraz każdy może zrozumieć słonie Pomysł na stworzenie etogramu tych zwierząt pojawił się w 1982 roku, kiedy Poole opisała swoje obserwacje w pracy doktorskiej. Jej doradca naukowcy zasugerował wówczas, że powinna stworzyć opisowy spis pełnego repertuaru zachowań słoni. Zachęcona słowami promotora połączyła wtedy swoje siły ze specjalistką od bioakustyki Katy Payne i razem odkryły jeszcze więcej fascynujących sposobów komunikacji u tych zwierząt – na przykład to, że słonie potrafią wydawać dźwięki poniżej poziomu ludzkiego słuchu. Pierwsze odkrycia pociągnęły za sobą fale następnych i w końcu, w 2017 roku, czyli 35 lat po tym, jak pomysł padł po raz pierwszy, Poole i jej mąż oficjalnie rozpoczęli pracę etogramem słonia afrykańskiego. Efekt ich starań upubliczniono w ubiegłym miesiącu na stronie organizacji Elephant Voices, więc teraz każdy może spróbować zrozumieć tajemną mowę zagrożonych gatunków słoni z Afryki.
W Kenii ruszył pierwszy spis wszystkich dzikich zwierząt
Ile dzikich zwierząt mieszka w Kenii? Odpowiedź na to pytanie poznamy jeszcze w wakacje.
W tym artykule: Pierwszy spis zwierząt w Kenii Jeden słoń, dwa słonie… Wraz z wybuchem pandemii koronawirusa w marcu 2020 roku praktycznie wszystkie kraje zamknęły swoje granice dla przyjezdnych. Najbardziej odczuły to państwa utrzymujące się z ruchu turystycznego, w tym Kenia, w której podróżni zostawiają każdego roku nawet do miliarda dolarów. Ponad rok później Kenijczycy postanowili podsumować swoją największą atrakcję turystyczną, czyli dzikie zwierzęta. Pierwszy spis zwierząt w Kenii W maju naukowcy razem ze strażnikami parków narodowych i wolontariuszami rozpoczęli żmudny proces liczenia wszystkich dzikich zwierząt zamieszkujących Kenię. To pierwszy taki spis w historii kraju. Według agencji Reutersa liczenie zwierząt będzie odbywało się zarówno na lądzie, jak i z powietrza przy użyciu helikopterów. Spis ma zostać zakończony w lipcu. Jego przeprowadzenie pomoże władzom w opracowaniu strategii ochrony ponad 1000 rodzimych gatunków. W ostatnich latach populacja wielu z nich dramatycznie spadła. Priorytetem badaczy jest przede wszystkim policzenie wszystkich zagrożonych wyginięciem osobników łuskowca i antylopy sobolowej. Aktualnie na wolności żyje zaledwie po 100 z nich. W Argentynie zaobserwowano wydrę olbrzymią. Po raz pierwszy od prawie czterdziestu lat Arirania amazońska, bo tak brzmi pełna nazwa tego niezwykłego zwierzęcia została zaobserwowana na terenie jednego z argentyńskich parków narodowych przez Sebastiana Di Martino, dyrektora w o... Aktualne statystyki dotyczące dzikiej przyrody w Kenii są niekompletne. - „Wiemy, że są poważne luki. Prawdopodobnie nie wiemy zbyt wiele o tym, co dzieje się w północnej Kenii” – tłumaczy Winnie Kiiru, pełniący obowiązki prezesa Kenya Wildlife Research Training Institute. Spadek populacji części gatunków zwierząt jest następstwem zmian klimatycznych, ale nie tylko. Poważnym problemem w Kenii od lat nadal jest kłusownictwo oraz powstawanie kolejnych osiedli mieszkalnych w miejscach do niedawna zamieszkiwanych przez dzikie zwierzęta. Jeden słoń, dwa słonie… Liczenie żyraf, słoni czy hipopotamów brzmi jak ciekawa rozrywka, ale tak naprawdę jest to niełatwe zadanie, a pandemia jeszcze je utrudniła. Eksperci CNN wyjaśniają, że wraz z nagłym zniknięciem turystów, zwierzęta zmieniły swoje przyzwyczajenia migracyjne i zaczęły eksplorować miejsca, gdzie jeszcze rok temu tłumnie przebywali podróżni. „Przede wszystkim musimy ustalić, gdzie teraz znajdują się dzikie zwierzęta. Niektóre z nich widzieliśmy w lokacjach, w których nie pojawiały się od 50 lat” – zapowiada dr Patrick Omondi, pełniący obowiązki dyrektora ds. Bioróżnorodności, badań i planowania w organizacji Kenya Wildlife Service. Populacja żarłacza białego cały czas rośnie. Co to oznacza dla ekosystemu? W czasach kiedy coraz większej liczbie gatunków zwierząt grozi wyginięcie, takie wiadomości cieszą nas jeszcze bardziej. Jest i dobra wiadomość. Pandemia przyczyniła się najprawdopodobniej do tzw. baby boom wśród słoni. W ostatnich miesiącach na świat przyszło ponad 200 małych słoniątek. Najib Balala, minister turystyki Kenii, przewrotnie mówi o nich, że są „darami covidu”.
„Jezioro Wiktorii obumrze w ciągu 50 lat”. Afryka potrzebuje radykalnych zmian, by chronić skarby natury
– W ciągu następnych 50 lat, jeśli nie podejmiemy radyklanych kroków, jezioro Wiktorii obumrze z powodu tego, co do niego wlewamy – powiedział Peter Anyang ’Nyong’o, gubernator hrabstwa Kisumu w Kenii. Największe afrykańskie jezioro jest zalewane zanieczyszczeniami i eksploatowane ponad normę.
W tym artykule: Brudna woda na ulicach Urbanizacja i wycinka lasów Co w niej pływa? Jezioro Wiktorii jest największym jeziorem Afryki. Ma niemal 60 tys. km kw. Powierzchni i jest drugim na świecie największym pod względem powierzchni jeziorem słodkowodnym. Jego wody zamieszkują hipopotamy, wydry, krokodyle i żółwie. W przeszłości było niezwykle bogate w ryby, jednak wiele gatunków już zostało wyniszczonych ze względu na masowe odławianie. Zresztą połowy wciąż są jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla bioróżnorodności Jeziora Wiktorii. Wielu Ugandyjczyków, z których 80 proc. żyje z rolnictwa, zostało zmuszonych do przeniesienia się nad brzeg Jeziora Wiktorii lub znalezienia pracy w branżach takich jak leśnictwo i rybołówstwo. Każdego roku z jeziora odławianych jest ok. miliona ton ryb. Sytuację dodatkowo pogarsza kłusownictwo. Szacuje się, że bliskość jeziora zapewnia środki utrzymania i życia nawet 30 milionom ludzi. Brudna woda na ulicach W ostatnich tygodniach poziom wody w Jeziorze Wiktorii znacznie wzrósł. Ale myliby się ten, kto sądzi, że to dobra wiadomość. W końcu ostatnimi laty – w wyniku ocieplenia klimatu – jezioro stopniowo wysychało. Tymczasem obecnie trwające deszcze (które mogą potrwać nawet do połowy sierpnia) sprawiły, że poziom wody podniósł się o metr, w porównaniu z poziomem z października. Podniesienie poziomu wody spowodowane jest też zwiększonym dopływem wywołanym działalnością człowieka wokół Jeziora Wiktorii i 23 rzek, które je zasilają. Niektóre z tych rzek płyną aż z Burundi, a działania na całej linii rzek mają wpływ na sytuację w jeziorze. – Rzeki doprowadzające wodę do jeziora Wiktorii z krajów położonych powyżej rzeki podwoiły swoje wpływy. Częściowo z powodu ulewnych deszczów. Ta woda przepływa przez Sudan Południowy, Sudan i kończy swoją drogę w Morzu Śródziemnym – powiedział Sam Cheptoris, minister wody i środowiska w Ugandzie. Jezioro Wiktorii ma tylko jedno ujście, Biały Nil. Uwalnianie wody w Jinja (dolnym biegu Nilu w Ugandzie) wzrosło do 2200 metrów sześciennych na sekundę, w porównaniu z 1000 m sześciennych na sekundę w październiku ubiegłego roku. – Uganda musiała zmierzyć się z taką ilością opadów w latach 1961–1964 i 1996–1998, co spowodowało wzrost poziomu rzek i jezior w regionie, ale obecna sytuacja jest znacznie gorsza z powodu degradacji środowiska i urbanizacją – powiedział Cheptoris,. Urbanizacja i wycinka lasów To głównie ludzkie działania przyspieszyły szybki wzrost wód Wiktorii. – Utrata pokrywy leśnej, wkraczanie na tereny podmokłe, brzegi jezior i brzegi rzek, w tym złe praktyki użytkowania gruntów, doprowadziły do erozji gleby, prowadząc do zamulenia naszych zbiorników wodnych – powiedział Alfred Okot Okidi, stały sekretarz Ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska. Okidi dodał, że urbanizacja zwiększyła ilość nieprzepuszczalnych powierzchni, takich jak drogi, dachy i chodniki, zmniejszając przenikanie wody do gleby i zwiększając ilość wody odprowadzanej do kanalizacji burzowej i innych zrzutów. Znaczny wzrost poziomu wód w Jeziorze Wiktorii to zagrożenie dla okolicznych mieszkańców. Ponad 200 000 osób mieszkających tuż nad brzegami jeziora i rzek zostało przesiedlonych lub pozostawionych bez domów. Zniszczone zostały nieruchomości warte miliony szylingów ugandyjskich – od domów po duże kurorty nadmorskie. Zanieczyszczona woda z jeziora wpłynęła także na ujęcia wody pitnej, jakość systemów sanitarnych, miejsca pomocy medycznej, drogi czy elektrownie. Charles Olaro, dyrektor ds. medycznych w Ugandyjskim Ministerstwie Zdrowia, stwierdził, że wylanie wód z jeziora może zwiększyć ryzyko wystąpienia chorób takich jak cholera, czerwonka, malaria i schistosomatoza. Rwąca woda porywa za sobą także przybrzeżne rośliny i masy ziemi, które niszczą infrastrukturę wodną. Co w niej pływa? Zagrożeniem jest nie tylko podnoszący się poziom wody, ale głównie to, co w niej pływa. Mieszkańcy przybrzeżnych miejscowości z Kenii, Tanzanii i Ugandy wypuszczają do wody coraz więcej zanieczyszczeń. Pierwotnie okoliczne mokradła pozwalały naturalnie filtrować wodę, która później trafiała do jeziora, ale teraz na tych bagiennych terenach wzrósł poziom zanieczyszczeń – które prostą drogą trafiają do wód Wiktorii, grożąc zabiciem lokalnej przyrody. Na początku lipca rząd centralny Ugandy zagroził zwolnieniem urzędników, którzy nie podjęli działań przeciwko ludziom stawiającym budynki mieszkalne w wrażliwych obszarach wokół jeziora, w tym chronionych strefach mokradeł, jezior, rzek i rezerwatów leśnych. Zgodnie z polityką ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska można się osiedlać w odległości minimum 100 metrów od brzegów rzek, 30 metrów od terenów podmokłych i 200 metrów od brzegu jeziora. Kultywacja na stromych zboczach również musi zostać zatrzymana, aby ograniczyć erozję gleb i spływy ziemi z pagórkowatych obszarów do zbiorników wodnych. Dora Byamukama, członkini parlamentu Ugandy we Wschodnioafrykańskim Zgromadzeniu Ustawodawczym (EALA), powiedziała, że kraje dzielące Jezioro Wiktorii mają podobne przepisy, ustanowione przez odpowiedni krajowy organ zarządzania środowiskiem każdego kraju w porozumieniu z EALA. Niemniej jednak oczekuje się, że oddziaływanie ludzi na pogarszającą się sytuację w Jeziorze Wiktorii będzie kontynuowane, m.in. w wyniku wydobycia żwiru, leśnictwa czy rolnictwa. – Zmiany klimatu stają się bardziej dotkliwe niż kiedykolwiek wcześniej, ale jeśli nie powstrzymamy działalności człowieka wzdłuż brzegów jezior, rzek i rezerwatów leśnych, grozi nam katastrofa, na udźwignięcie której kraje afrykańskie nie mają środków – ostrzegł Revocatus Twinomuhangi z Wydziału Geografii, Geoinformatyki i Klimatu na Uniwersytecie Makerere w Kampali w Ugandzie.
Sanki, łyżwy, kulig, robienie igloo w zaspach śnieżnych, bitwy na śnieżki, lepienie bałwana, jazda na nartach, lizanie sopli lodowych – zima nigdy nie była nudna. Tak chyba wyglądało dzieciństwo większości z nas, bez względu na to, w której części Polski mieszkaliśmy. W grudniu, a czasami już w listopadzie, pojawiał się pierwszy śnieg i znikał dopiero w marcu. Nie wiem jak Wy, ale ja tęsknię za nim coraz bardziej, za pokrywającym wszystko białym puchem, oblepionymi nim drzewami, magicznym zimowym krajobrazem. I tym mrozem szczypiącym w policzki, aż stawały się czerwone, który sprawiał, że marzły nam stopy i dłonie. Tak, nawet tego mi brakuje, chociaż jestem ciepłolubna. Bo potem można było odtajać w ciepłym wnętrzu, rozgrzewając palce o kubek gorącej herbaty, co dawało wiele radości. Obecnie śnieg stał się dobrem deficytowym, znikającym, kapryśnym. I możemy tylko mieć nadzieję, że się pojawi. Więc mocno trzymamy za niego kciuki. Ten rok nie zaczął się fortunnie, od lockdownu, ale wierzymy, że końcówkę zimy uda nam się spędzić poza domem. Stąd nasza propozycja na różne aktywności w Polsce. Możemy je uprawiać, tak jak chociażby morsowanie, niemal wszędzie. Polecam! Ale mamy też coś wyjątkowego dla tych z Was, którzy wymęczeni zamknięciem chcą się powygrzewać na słońcu. To Wyspy Kanaryjskie, świat wiecznej wiosny, od którego dzielą nas zaledwie 4 godz. lotu. Jest ich aż siedem i każda oferuje innego rodzaju doznania. Możemy leżeć na plaży, zwiedzać miasta i wioski, rozpieszczać się lokalnymi przysmakami, wybrać na pustynię albo na trekking na wulkany, uprawiać surfing lub obserwować gwiazdy, bo właśnie Kanary mają najczystsze niebo w Europie. Zima zatem czy wiosna? A może obie?
Wielka przeprawa zwierząt w Masai Mara bez turystów. Miejscowi liczą straty
Dla mieszkańców Masai Mara czas od czerwca do października był czasem wytężonej pracy i zwiększonych zysków. To w tych miesiącach najwięcej turystów przyjeżdżało, aby oglądać wielką migrację zebr i antylop, których tysiące podróżuje przez Serengeti w poszukiwaniu zielonych pastwisk. Niestety, w tym roku zwiedzających było niewielu, a wszystko przez trwającą pandemię koronawirusa.
Każdego roku w okresie od czerwca do grudnia w Afryce Wschodniej ma miejsce jedna z największych i najdłuższych migracji zwierząt na świecie. Ponad dwa miliony antylop gnu, zebr, gazeli i innych zwierząt podróżuje przez Serengeti do Masai Mara w Kenii, w poszukiwaniu soczystych pastwisk. Trasa ich wędrówki – nazywanej wielką migracją – obejmuje od 800 do 1600 kilometrów, a stada pędzących antylop często rozciągają się nawet na 40 km. Podczas morderczej przeprawy przez rzekę Mara każdego roku ginie blisko 3 tysiące zwierząt. W większości zostają stratowane przez inne napierające na nie zwierzęta. Większość turystów przyjeżdżała podziwiać to niezwykłe widowisko między czerwcem a październikiem. Jednak w tym roku liczba turystów podziwiających wielką migrację stanowiła zaledwie ułamek tego, do czego zdążyli przywyknąć miejscowi Masajowie. To skutek wielomiesięcznych ograniczeń związanych z pandemią koronawirusa, zamykania granic i obaw przed podróżowaniem w tak niepewnym czasie. W poprzednich latach najbardziej ruchliwym miesiącem, jeśli chodzi o turystykę w całej Kenii, był sierpień. Wówczas w ciągu miesiąca kraj odwiedzało około 250 000 podróżnych, co stanowiło 10 proc. wszystkich przyjeżdżających do Kenii w ciąg roku – mówi Najib Balala, minister turystyki i przyrody Kenii. W tym roku, po tym jak od 1 sierpnia wznowiono międzynarodowy ruch lotniczy, w ciągu całego miesiąca Kenię odwiedziło niespełna 15 000 turystów. Tak gwałtowny spadek sprawił, że 2,5 miliona osób pracujących w sektorze turystycznym stanęło przed widmem bezrobocia. View oEmbed on the source website Wiele z zagrożonych miejsc pracy należy do samych Masajów, plemienia znanego na całym świecie ze swoich tradycji i kolorowych strojów. Masajowie są również właścicielami dużych obszarów w rejonie Masai Mara, które często dzierżawią rezerwatom prowadzącym m.in. safari. W 2019 roku z tytułu opłat za dzierżawę 15000 Masajów będących właścicielami ziem, zarobiło ponad 7,5 mln dolarów – mówi Daniel Sopia, dyrektor generalny Maasai Mara Wildlife Conservancies Association. W tym roku właściciele obawiają się, że dostaną mniej niż połowę tej kwoty. Chociaż zakażenia Covid-19 i wskaźniki śmiertelności w Kenii pozostają stosunkowo niskie, oczekuje się, że liczba turystów pozostanie na niskim poziomie do początku 2022 roku. Masajowie muszą teraz wyjść poza turystykę, aby znaleźć nowe źródła utrzymania. Członkowie lokalnej społeczności już zapowiedzieli, że pierwszym ruchem będzie powrót do samodzielnego uprawiania żywności, zamiast kupowania jej od innych. Masajowie chcą też pozyskiwać występujące lokalnie składniki i produkować środki do dezynfekcji oraz mydło, które mogliby sprzedawać w całym kraju. Nelson Reiya, współzałożyciel Nashulai Masai Conservancy, mówi, że w toku jest już budowa zmechanizowanego centrum produkcyjnego, które powinno być gotowe do końca roku.
To jeden z najpiękniejszych regionów Afryki. Przeczytaj dlaczego warto już teraz zaplanować tam podróż.
Egzotyczna przyroda, ciepłe wody oceanu i dzikie zwierzęta: Kenia to fascynujący kraj dla wszystkich, chcących poznać piękno Afryki. Kenia to równikowy kraj, położony we wschodniej Afryce, nad Oceanem Indyjskim. Ukształtowanie powierzchni – a co za tym idzie, także przyroda – są tu zróżnicowane i niezwykle interesujące. Z jednej strony mamy masywy wulkaniczne jak Kenia i Elgon, z drugiej – słynne jeziora: Jezioro Turkana i Jezioro Wiktorii. Wewnątrz kraju znajdują się stepy, na nadmorskich nizinach – drzewiaste sawanny, a na terenach położonych wyżej – wiecznie zielone lasy. To sprawia, że żadni wielbiciele przyrody nie będą się w Kenii nudzić, a największą może atrakcję stanowią wspaniałe afrykańskie zwierzęta. Za „wielką piątkę” uznaje się lwa, lamparta, bawoła, słonia i nosorożca: wszystkie je podziwiać można między innymi w parku Taita Hills i rezerwacie Masai Mara. Podczas safari turyści spełnić mogą dziecięce marzenie i podziwiać te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Stada słoni, małe lwiątka uczące się polowania, żyrafy u wodopoju – trudno o większą przyjemność dla wielbicieli przyrody niż obserwacja ich fascynujących zachowań. Duże ssaki to jednak nie wszystko: w rezerwacie Shimba Hills mieszka niemal 200 gatunków motyli i kolorowych ptaków, entomolodzy i ornitolodzy również nie będą więc zawiedzeni. Jeśli wybierzemy wizytę w parku narodowym Amboseli, czeka nas kolejna atrakcja: zwierzęta przechadzają się tu na tle zaśnieżonego szczytu jednej z najsłynniejszych gór świata: Kilimandżaro, która leży w Tanzanii, lecz blisko kenijskiej granicy. Nie tylko przyroda zachęca jednak podróżników do wizyty w Kenii: jest to też okazja do poznania współczesnej, afrykańskiej kultury, chociażby w Nairobi. Założone przez Brytyjczyków w 1899 miasto stolicą niepodległej Kenii zostało w roku 1963. Choć pozornie to młode miasto nie ma wiele do zaoferowania głodnym zabytków turystom, warto zajrzeć do Muzeum Narodowego czy do muzeum słynnej pisarki, autorki „Pożegnania z Afryką”, Karen Blixen. Drugie co do wielkości miasto, Mombasa, słynie z kolei z odbywającego się tu w listopadzie karnawału, podczas którego ogromna, kolorowa parada tancerzy, artystów i sportowców przemierza trasę z Moi Avenue do XVI-wiecznego Fortu Jesus. Co jeszcze można robić w Kenii? Nurkować w ciepłych wodach Oceanu Indyjskiego lub wybrać się w rejs na wysepkę Wasini, na której znajduje się spektakularnie piękny Koralowy Ogród. W dni pełne atrakcji i przygód warto zainteresować się lokalną kuchnią, której nie mamy raczej możliwości spróbować w Polsce: absolutną podstawą kenijskich posiłków jest ugali – danie przygotowywane z mąki kukurydzianej, które podaje się niemal do wszystkiego. Matake to z kolei egzotyczne danie jednogarnkowe, którego podstawą są platany. Inne dania, których warto spróbować na kenijskiej ulicy znamy z kuchni indyjskiej: lokalni mieszkańcy zajadają się chociażby chrupiącymi samosami, podawanymi najczęściej z sosem miętowym. Na koniec ciekawostka: jeśli czegoś możecie być niemal stuprocentowo pewni, to tego, że w Kenii nie spotka was śnieg. Kiedy spadł w 2008 roku, wzbudził ogromne zainteresowanie: większość Kenijczyków widziała go wtedy po raz pierwszy i – jak dotąd – ostatni.
„W Nairobi kwarantanna to luksus dla najbogatszych”. Jak w takich warunkach powstrzymać wirus?
Ludzie z dzielnic biedy nie zostają w domach, bo jednego dnia zarabiają na przetrwanie kolejnego. I nie mogą zachować dystansu, bo żyją stłoczeni. Zobacz jak wygląda pandemia kornawirusa w Kenii.
Większość ludzi w Kenii pomimo COVID-19 żyje w taki sam sposób jak wcześniej. Bo obrona przed wirusem jest szczególnie trudna w jednym z najbardziej ekonomicznie rozwarstwionych krajów na świecie: prawie 37 proc. z 53 mln mieszkańców Kenii żyje za 1,90 dol. lub mniej dziennie. A kwarantanna słabo się sprawdza w miejscu, gdzie wielu polega na nieformalnych rynkach żywności, leków i zatrudnienia. Od połowy marca, gdy koronawirus pojawił się w Kenii, obserwowałam, jak rozprzestrzenia się w Nairobi, gdzie mieszkałam przez osiem lat. Towarzyszyłam ratownikom medycznym przy pracy i odwiedzałam domy ludzi przerażonych wirusem i ekonomicznym spustoszeniem, jakie siał. Miesiąc po pierwszym stwierdzonym przypadku zakażenia Kenia potwierdziła mniej niż 200 zachorowań i tylko osiem zgonów. – Ale nawet z taką małą liczbą nie jesteśmy sobie w stanie poradzić – mówi jeden z ratowników. – Kiedy liczby naprawdę zaczną rosnąć, ludzie będą umierać na ulicach. Zachowanie społecznego dystansu w zatłoczonym Nairobi dla wielu jest nieosiągalnym luksusem. To tylko fragment artykułu. Całość znajdziesz w wydaniu National Geographic Polska 7/20.
9-latek z Kenii pokazuje, jak Afryka ma radzić sobie z pandemią
Młody wynalazca Stephen Wamukota dostał prezydencki medal za służbę dla ojczyzny za swój wkład w walkę z koronawirusem w Kenii. 9-latek był jedną z 68 osób odznaczonych przez Uhuru Kenyatta nagrodą Uzalendo.
Trzecioklasista ze szkoły podstawowej Mukwa w stanie Bungoma zbudował ”bezdotykową stację higieniczną”, w której ręce mogą myć jego rodzina i sąsiedzi. Choć wiele osób czytając tę informację może się lekko uśmiechać, dokonanie tego chłopca zasługuje przede wszystkim na podziw, a na pewno nie na wykpiwanie. View oEmbed on the source website - Nikt nas nie musi zachęcać do jednoczenia się w walce z tym niewidzialnym wrogiem, koronawirusem. Zwyciężymy tylko jako jeden naród. Tu każdy musi stać się Shujaa (wojownikiem - red.) – powiedział kenijski prezydent podczas wręczania medali, uroczystości zbiegającej się z Dniem Niepodległości Kenii. W przemówieniu prezydenta słychać echo niedawnej wypowiedzi wicekanclerza Uniwersytetu Botswany na konferencji zorganizowanej przez Alliance for African Partnership (AAP). Prof. David Norris przekonywał, że Afryka nie może oglądać się na inne kontynenty w nadziei na rozwiązanie problemu COVID-19. Pandemia, stwierdził, jest ważną lekcją pokazującą znaczenie samowystarczalności państw afrykańskich wobec wyzwań dla ich społeczeństw. – Nie możemy polegać na innych krajach, żeby znalazły rozwiązania za nas, żeby nam pomogli – zauważył prof. Norris. - Oceniając sytuację z COVID-19 staje się jasne, że kraje zawsze skupiają się na ograniczaniu skutków epidemii u siebie. Zachodnie kraje, na których Afryka tak mocno polega, starają się pomóc sobie. Niewiele, o ile jakiekolwiek, myśli o Afryce. Jeżeli pojawi się szczepionka, Afryka dostanie ją lata po krajach Zachodu – przekonywał wicekanclerz uczelni z Botswany. Zaczynać można właśnie od tak małych kroków. Choć nawet 3000 szylingów kenijskich (ok. 110 złotych) było dużym wydatkiem dla rodziny 9-letniego Stephena Wamukota, które pochłonęły materiały do budowy drewnianego urządzenia pozwalającego postawieniem stopy na dźwigni bezdotykowo umyć ręce. View oEmbed on the source website Chłopiec sam wpadł na pomysł mechanicznego dozownika wody i mydła w płynie. Dopiero gdy zabrakło mu materiałów do budowy zwrócił się o pomoc do taty, z którym później dokończył budowę, informuje dziennik ”Daily Nation”. James Wamukota, zarabiający na życie przywracając do życia zepsute urządzenia RTV i AGD zdradził, że jego syn wykorzystał do budowy swojej ”stacji higienicznej” deski z których miała powstać nowa rama okienna. – Któregoś dnia wróciłem do domu i widzę, że Stephen wziął te deski a obok stała jego maszyna. Pomysł był całkowicie jego. Pomogłem mu tylko dokręcić śruby. Jestem wyjątkowo dumny – powiedział BBC. Wynalazek młodego konstruktora przykuł uwagę kenijskich mediów i polityków, którzy chwaląc pomysłowość 9-latka jednym chórem składają obietnicę pomocy w rozwijaniu jego talentów. Tymczasem Stephen z pomocą taty zbudował już drugą taką samą maszynę, a chciałby nawet więcej. W przyszłości planuje zostać inżynierem. Gubernator stanu Bungoma obiecał mu stypendium naukowe by mógł spokojnie skupić się na nauce. Jan Sochaczewski
Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić?
Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by była bezpieczna i dostarczyła niezapomnianych wrażeń?
W tym artykule: Ciekawe informacje o Kenii Co zobaczyć w Kenii? Kiedy jechać do Kenii? Jak się przygotować do podróży do Kenii? Bezpieczeństwo w Kenii Ciekawe informacje o Kenii Kenia, a raczej Republika Kenii, to państwo, które leży we wschodniej Afryce. Przebiega przez nią równik. Graniczy z Oceanem Indyjskim oraz kilkoma innymi afrykańskimi państwami: Sudanem Południowym, Etiopią, Somalią, Tanzanią oraz Ugandą. Kenia ma powierzchnię 582 650 km² i zamieszkuje ją stale około 46 729 000 osób. To kraj położony niemal w całości na płaskowyżu i przecięty jednym z elementów systemu Wielkich Rowów Afrykańskich. Przez terytorium Kenii stale płyną dwie rzeki - Tana oraz Galana, a także rzeki okresowe, zależne od pory deszczowej. Nie brakuje też jezior, jednak tylko w strefie zapadliskowej. Stolicą Kenii jest Nairobi. To miasto i zarazem prowincja licząca około 3,5 miliona mieszkańców. Nairobi to jedno z największych miast położonych w tej części kontynentu afrykańskiego. To także węzeł komunikacyjny, łączący się drogą kolejową z Kampalą oraz Mombasą (Uganda). Co ciekawe, to także jedna z czterech głównych Nieopodal Nairobi znajduje się także port lotniczy Jomo Kenyatta International Airport. Podróżując do Kenii trzeba wziąć pod uwagę fakt, że jest to państwo rozwijające się, komunikacja miejska nie jest tu dobrze rozwinięta. Na terenie stolicy dominują mikrobusy zwane matatu. Podróż do Kenii staje się marzeniem coraz większej liczby polskich turystów. Z czasem staje się ona coraz łatwiej dostępna i bardziej realna. Wciąż pozostaje jednak podróżą egzotyczną. Kenia leży w strefie obcego nam klimatu równikowego monsunowego. Osadnictwo na tych terenach występuje od bardzo dawna (od epoki paleolitu). Pierwotne ludy Buszmenów oraz Nilotów zostały wyparte w VII - X wieku przez ludność islamską. Kenia ma też za sobą długą i burzliwą historię kolonizacji - najpierw znajdowała się pod rządami Portugalii, następnie Wielkiej Brytanii. 12 grudnia 1963 roku Kenia zyskała niepodległość. Dziś granice Kenii zamieszkują głównie ludy Bantu, ale także duża mniejszość w postaci ludów kuszyckich i Nilotów. Ze względu na trudny klimat, 75% ludności Kenii skupia się na 10% jej powierzchni. Dominujące języki to suahili oraz angielski. Pomiędzy poszczególnymi grupami występuje zróżnicowanie dialektowe, dlatego niekiedy szacuje się liczbę języków używanych w Kenii na około 44. Silne zróżnicowanie grup etnicznych sprawia, że napięcia pomiędzy nimi są nieuniknione. Co zobaczyć w Kenii? Kenia to piękny, afrykański kraj o nieoczywistej, choć zachwycającej urodzie. Na wschodzie kraju występuje tylko jedna pora deszczowa, natomiast w pozostałych częściach kraju są to dwie pory deszczowe. Przyroda jest całkiem inna, niż w naszej strefie klimatycznej. Występuje tu roślinność sawannowa, pustynna, półpustynna, ale także lasy deszczowe. Na terenie Kenii znajduje się 25 parków narodowych. Z perspektywy turystów Kenia to safari, plażowanie i nurkowanie, ale także lokalna kultura, poznawanie niezwykłych ludzi i kosztowanie lokalnych przysmaków. Gdy zaplanowanym kierunkiem podróży jest Kenia, ciekawostki wręcz się nie kończą. Co warto zobaczyć? Safari i obserwacja przyrody Zwiedzanie Kenii jeszcze przed bliższym poznaniem tego kraju kojarzy się wyraźnie z jedną atrakcją – safari. Wiele lokalnych biur umożliwia wycieczkę wgłąb kraju i obserwacje niezwykłych, dziko żyjących zwierząt. W tym celu warto odwiedzić choćby wschodnią część parku Tsavo znajdującego się na wybrzeżu. Pojawiają się tutaj zebry, lwy, żyrafy, a także majestatyczne czerwone słonie. Jednym z popularnych miejsc na kilkudniowe safari jest park Shimba Hills. Żyją tutaj liczne gatunki zwierząt, także antylopy szablorogie, których nie można spotkać nigdzie indziej w Kenii. Park Masai Mara To niekwestionowany raj dla każdego, kto chciałby pooglądać dzikie, afrykańskie zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Można tu spotkać Wielką Piątkę Afryki – słonia, lwa, lamparta, nosorożca oraz bawoła afrykańskiego. Na przełomie lipca i sierpnia migrują tędy antylopy gnu – to niesłychane widowisko, które pozostaje w pamięci na zawsze. Żyje tu także 00 gatunków ptaków, w tym wspaniałe różowe flamingi. Łatwo je spotkać przy zbiornikach wodnych. Na terenie parku Masai Mara żyją też Masajowie – dawniej wojownicze plemię, a dziś lud pasterski, który od setek lat toczy takie samo życie. Spotkanie z kulturą Masajów jest niesamowitą przygodą. Park Narodowy Jeziora Nakuru Na terenie Kenii znajdują się liczne parki narodowe i każdy z nich ma wiele do zaoferowania turystom. Jednym z ciekawszych jest Park Narodowy Jeziora Nakuru. Rosną tu niezwykłe akacje lerai, można też obserwować pawiany oliwkowe, żyrafy, impale i antylopy. Samo jezioro o niemal każdej porze jest okupowane przez duże stada flamingów i pelikanów. Zwiedzanie Mombasy W Kenii można również pozwiedzać zabytki, choć kraj zdecydowanie z nich nie słynie. W tym celu warto się wybrać szczególnie do Mombasy. Jej starówka to nieco zaniedbana, ale wciąż piękna architektura suahili z widocznymi wpływami arabskimi. Najstarszy meczet w mieście pochodzi z roku 1570. Warto również zobaczyć Fort Jesus, wybudowany przez portugalskich kolonizatorów w XVI wieku. Czy oprócz Mombasy w Kenii znajdują się ciekawe zabytki? Wśród wartych uwagi wymienia się ruiny osady Gede oraz kolumnę Vasco da Gamy z roku 1490, stojącą w mieście Malindi. Plaże i sporty wodne Kenia to także nieskończone, piaszczyste plaże, szczególnie piękne w okolicach Diani. Kraj jest także rajem dla amatorów nurkowania oraz snorkelingu. Można tu obserwować żółwie, rozgwiazdy, mangusty, kałamarnice i rozległe rafy koralowe. Samo plażowanie jest specyficzne ze względu na obecność tak zwanych beach boys, czyli lokalnych handlarzy, którzy chcą za wszelką cenę sprzedać towary i usługi turystom. Kiedy jechać do Kenii? Kenia to kraj położony na równiku. Zawsze jest tu gorąco, jednak występują pory deszczowe i suche. Pierwsza pora deszczowa występuje od marca do maja, druga od października do grudnia. Niemniej, przez cały rok średnia dobowa temperatura pozostaje w granicach 25-28°C. Najlepszą porą, by obserwować zwierzęta żyjące w Kenii jest pora sucha – wtedy gromadzą się ona przy wodopojach. Także nurkowanie i plażowanie najlepiej zaplanować w porze suchej. Z kolei w porze deszczowej roślinność jest o wiele bardziej obfita, bujna i zielona. W kraju o takim klimacie jak Kenia pora deszczowa oznacza naprawdę intensywne opady, niekiedy przez wiele dni. Zamyka się wtedy część rezerwatów i szlaków normalnie dostępnych dla turystów. Od lipca do września w kraju panuje najbardziej łaskawa i przyjemna temperatura. Jak się przygotować do podróży do Kenii? Kenia to kraj upalny, suchy w porze suchej, a podczas pory deszczowej bardzo wilgotny. Wybierając się na wycieczkę do Kenii warto pamiętać o przewiewnych, zakrywających skórę ubraniach, a także o nakryciu głowy. Konieczne będą środki chroniące przed owadami – zarówno te do rozpylania na skórę i ubranie, jak i mechaniczne (moskitiera). Przed podróżą do Kenii należy też zaszczepić się na wiele chorób, takich jak błonica i tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu A i C, odra, różyczka, żółta gorączka, wścieklizna, cholera, dur brzuszny. Wybierając się do Kenii należy też zabrać ze sobą dobrze zaopatrzoną apteczkę, zawierającą koniecznie środek na biegunkę, która może wystąpić po spożyciu lokalnej wody czy jedzenia (a także wskutek zmiany klimatu). Bardzo ważna jest ochrona przed ugryzieniami komarów ze względu na ryzyko malarii. Bezpieczeństwo w Kenii Kenia to zróżnicowany etnicznie kraj, a podróżowanie nie zawsze jest tu całkowicie bezpieczne. Szczególnie napięta sytuacja panuje na pograniczu Kenii z Sudanem Południowym, Etiopią, Somalią. W kraju występuje też zagrożenie związane z atakami terrorystycznymi. A co z bezpieczeństwem podczas poruszania się w bardziej turystycznych regionach? Nie należy samotnie zapuszczać się do kenijskich wiosek, ciasnych uliczek w miastach ani podróżować komunikacją publiczną. Zdarzają się rabunki, a także próby naciągania pod pozorem sprzedaży usług czy towarów (niektórych z nich, na przykład muszli, nie wolno wywozić poza teren kraju). Najbezpieczniej jest podróżować po terenie kraju w większej grupie.
Bici, poniżani, wyganiani. Homoseksualiści ze Wschodniej Afryki szukają swojego miejsca
Spojrzenie na społeczność LGBTQ w Afryce. Ludzie, których orientacja seksualna była powodem prześladowań tworzą własne wspólnoty oparte na wsparciu i bardzo ciasnych więzach.
W 2013 roku w Ugandzie weszła w życie ustawa wymierzona przeciwko homoseksualistom, nazywana także prawem “zabić gejów”. To z jednej strony sprawiło, że międzynarodowe organizacje LGBTQ zaczęły śmiała pomagać podobnym w Ugandzie, a z drugiej wyciągnęło większość aktywistów na środek sceny. To, w kraju gdzie przemoc jest coraz większym problemem, stawia ich w pozycji zagrożenia zdrowia, czasem i życia. Mimo, że prawo zniesiono w 2014 roku Uganda do dziś jest bardzo niebezpiecznym miejscem dla homoseksualistów. Fotograf Jake Naughton (sam będący gejem) postanowił dotrzeć i przyjrzeć się ich sytuacji w 2017 roku. Udało mi się poznać grupy wspierające osoby LGBTQ, posłuchać historii ludzi, których atakowano, prześladowano, zmuszano do ucieczki z powodu tożsamości płciowej. Trafił także do duchownych, którzy wbrew powszechnej niechęci starają się im pomagać. ZOBACZ GALERIĘ! Tekst: Sarah Stacke Zdjęcia: Jake Naughton Źródło: NG.com
Ceny są tu podobne jak na Mazowszu. A widoki – obłędne. Co warto zobaczyć w Kenii?
Jeden z najpiękniejszych krajów Afryki ma do zaoferowania dziesiątki atrakcji, zwłaszcza dla miłośników dzikiej przyrody.
Większość przyjezdnych chce odwiedzić słynny Park Narodowy Masai Mara, gdzie można podziwiać migracje milionów zwierząt i poczuć, czym naprawdę jest afrykańska sawanna. Niewątpliwie park wart jest swojej legendy, ale nie należy poprzestawać jedynie na tym turystycznym hicie. 1. Park Narodowy Amboseli Fot. Shutterstock Swoim zasięgiem obejmuje południowo-zachodnie stoki Kilimandżaro. Inny niż Masai Mara, z mniejszą różnicą poziomów, porośnięty niskimi trawami Amboseli chwali się ogromnymi stadami słoni. Ciekawostką parku są wielkie baobaby z dziurami w środku, które to za sprawą tutejszych słoni wandali powstały. Wstęp: 230 zł/ dzień (dzieci: 130 zł). 2. Park Narodowy Tsavo West Fot. Shutterstock Można tu obserwować zwierzęta z tzw. wielkiej piątki: afrykańskiego słonia sawannowego, lamparta, nosorożca czarnego, lwa i bawołu. Wielkim przeżyciem jest już nocleg w namiocie w sercu sawanny. Mnie w środku nocy obudziła kiedyś żyrafa, która ocierała się o brzegi mojego „mieszkania” w drodze na kolację. Tę – jak się okazało – serwował pobliski akacjowiec. Zapewniam, że widok pięciometrowego cielska tuż nad głową zostanie z wami do końca życia. Namioty w takich obozach zwykle wyposażone są w gwizdki, których należy użyć, gdy odwiedzi nas lew czy lampart. Wejście do parku narodowego: 240 zł za dzień (130 zł – dzieci). 3. Fort Jesus w Mombasie Fot. Shutterstock XVI-wieczna pamiątka po portugalskich kolonizatorach. Ruiny fortecy nie są w najlepszym stanie, ale warto je odwiedzić, choćby dlatego, że upamiętniono tam rodziny polskich żołnierzy z armii Andersa, które przez jakiś czas mieszkały tu w obozach przejściowych. Wstęp: 38 zł. 4. Plaże Diani Fot. Shutterstock Uważane są za najpiękniejsze w Kenii, a może i całej wschodniej Afryce. Szerokie, z białym miękkim piaskiem idealnie kontrastującym z turkusową wodą. Warto poszukać tu szkoły nurkowania i z butlą lub tylko maską i rurką wpłynąć w świat rafy koralowej. By zobaczyć ryby w dziesiątkach kolorów, ogromne płaszczki czy delfiny. 5. Park narodowy Malindi Fot. Shutterstock Najstarszy morski park narodowy w Afryce. Turystów przyciąga tu efektowna rafa koralowa, a także delfiny czy żółwie. Warte zobaczenia jest też miasto Malindi – chwalące się zabytkową architekturą i urokliwymi targowiskami. Wstęp: 65 zł (dorośli), 50 zł (dzieci). Tekst: Maciej Wesołowski
Kenia jest bajecznie tania. Niestety większość przybyszów skazanych jest na luksus i drożyznę. Zdradzamy, jak ich unikać
Przydrożne hoteliki marki „cztery pale i dach z falistej blachy” kosztują pięć dolarów. Łóżek i wody brak. Cennik tylko zaś dla swoich. Kenijskie kontrasty zawsze mnie zdumiewały. Luksus i nędza. Światy sąsiadujące, między którymi jest niewidzialna i nieprzekraczalna granica. Nie naruszają jej nawet sami Kenijczycy. Przybysze w tym świecie mają swoje od wieków ustalone miejsce. Kenia to kraina luksusowych safari. Polował tu Theodore Roosevelt i książę Walii, a Tom Cruise z Nicole Kidman spędzali miesiąc miodowy. Znane i arystokratyczne nazwiska można wymieniać w nieskończoność. Luksus ma swoją cenę, ale okazuje się, że nie zawsze musi być drogi. Zadziwił mnie kiedyś Uhuru Kenyatta, najmłodszy syn pierwszego prezydenta niepodległej Kenii Jomo Kenyattay. Rozmawiałam z nim o tym, czy zakaz polowań dobrze czy źle przysłużył się Kenii. Kenyata był wówczas ministrem turystyki i tłumaczył mi, że nic lepszego nie mogło przydarzyć się jego krajowi, bo „luksusowe safari, z którego mogła skorzystać garstka bogatych wybrańców, zastąpiły tańsze turystyczne wyprawy, dostępne dla wielu, i dzięki temu świat może dowiedzieć się o pięknie Kenii”. Przejrzałam katalogi biur podróży. Wówczas nie było jeszcze tanich czarterowych wycieczek do tego kraju, tylko „objazdówki”. Kosztowały majątek. Policzyłam wyprawę „po kosztach” i wyszło mi, ze same ceny biletów lotniczych i wstępów do parków narodowych nadal przyprawiają o zawrót głowy. No i jeszcze odległości. Kursują tam matatu, czyli busiki, ale najatrakcyjniejsze miejsca są poza ich zasięgiem, bo to rodzaj komunikacji publicznej. A w Kenii najważniejsze jest safari. Spotkanie oko w oko z Wielka Piątką: słoniem, lwem, bawołem nosorożcem i lampartem. Kenia to także wybrzeże – przypływy i odpływy oceanu, oraz wielki rów tektoniczny, wulkany i niezwykłe jeziora. To wreszcie ludzie – dziesiątki plemion, obyczajów, mentalności. Safri, czyli podróżowanie, zwłaszcza bezpieczne, swoja cenę mieć musi. Na szczęście są sposoby na to, by nie była ona zbyt wygórowana. 6 Sposobów na tanią Kenię 1. Czas to pieniądz Co najmniej kilku tygodni trzeba, by poznać wszystkie atrakcje kraju. Każdy region to skarbnica zaskakujących kultur i cudów natury. Samych parków narodowych i rezerwatów przyrody istnieje ponad 50. Niezwykle ważne jest wiec zsynchronizowanie czasu, którym dysponujemy, z trasa, jaką chcemy pokonać. Ekstrawagancje typu wakacje nad oceanem plus dwudniowe samolotowe safari w Masai Mara znakomicie pustosza kieszeń. Z kurortów nieopodal Mombasy zdecydowanie bliżej jest do Tsavo. W efekcie będziemy mogli spędzić więcej czasu na safari, a wtedy rosną szanse na spotkania afrykańskich zwierząt. Zawsze na dobre wychodziło mi (a także mojemu budżetowi) smakowanie jednego regionu, a nie skakanie ruchem konika szachowego po całym kraju. 2. Oszczędność, ale rozsądna Niech się nikomu nie wydaje, że wyprawa do parku narodowego na własna rękę obniży koszty. Gdy zsumuje się opłaty za wynajęcie samochodu, za noclegi (bez zniżki, bo ta przysługuje biurom podróży) i doda błądzenie po bezdrożach (gratis), okaże się, że to ekstremalny pomysł. Nie warto tez dać się zwieść naganiaczom, którzy w Nairobi co chwila zaczepiają turystów, oferując bajecznie tanie safari. Najczęściej kończy się to tak, że z miejsca noclegu do parku narodowego jedzie się przez pół dnia rozklekotana, przepełniona ciężarówką. Najsensowniej wybrać kenijskie biuro podróży oferujące pakiet safari – przejazd, noclegi i wyżywienie. Dzień safari (dwukrotne wyjazdy w busz, trzy posiłki dziennie plus nocleg na terenie parku narodowego) to wydatek ok. 80 dol. od osoby. Taki pakiet można zarezerwować przez internet, a płatności dokonać na miejscu. Informacje o licencjonowanych biurach są dostępne na www.magicalkenya.com lub www.tourism.go.ke. Ceny są zdecydowanie niższe niż u pośredników, czyli np. w polskich biurach podróży. Bezpieczeństwo mamy gwarantowane – zgodnie z kenijskim prawem kierowcy safaryjni są także przewodnikami. 3. Obozowe luksusy No to śpimy pod namiotami – taka zapowiedz zazwyczaj budzi lekka grozę i niedowierzanie. Jak to, a robaki, a dzikie zwierzaki? To już lepiej dopłacić do jakiegoś domku. Otóż sprawy przedstawiają się dokładnie odwrotnie. Namioty – w eleganckim dizajnie, z łazienkami – to towar luksusowy. W Finch Hattons, najdroższym obozowisku w Kenii, są one bajecznie drogie – bagatela 645 dol. za namiot dwuosobowy za noc. Jeśli korzystamy z usług biura podróży, warto wyraźnie określić standard, jakiego się spodziewamy. Zdecydowanie tańsze są lodge i kempingi – przy czym tylko na nielicznych kempingach możemy rozbić własny namiot, zazwyczaj czekają tam już wcześniej przygotowane. Na koniec jeszcze hotele. Pamiętam ten w Kisumu – mieście, do którego turyści zaglądają rzadko, Kenijczycy zaś robią interesy. Nie przypominał tych luksusowych, safaryjnych. Prosty prysznic i gumowe klapki „na wyposażeniu” w cenie 20 dol. za noc. Skromnie, ale to wystarczy. Tania baza noclegowa: www.kenyatourismboard.org. 4. Nerwy na wodzy Napiwki są w Kenii integralną częścią wydatków i trzeba je uwzględnić w swoim budżecie. Kierowcy, kelnerzy, bagażowi i tak dalej – to oczywiste, że powinni napiwek otrzymać. Drobne przysługi typu „pokażę ci, jak dojść do tej czy innej ulicy” albo „pokażę ci rafę koralowa” wynikać mogą z porywu serca, ale bardzo często za taką grzecznościową przysługę delikwent zada później pieniędzy. Podobnie jak za, na przykład, podpisanie się pod petycja mającą ratować szkołę. Zasada, żeby zapytać, ile to kosztuje przed, a nie po fakcie, uratowała w Kenii niejedna kieszeń! Podobnie rzecz się ma z wizytami w plemiennych wioskach. Tu nigdy dość pieniędzy. Przybysza oblegają umorusane dzieciaki z nieśmiertelnym „dollar please”. Tam jednak większą wartość od pieniędzy mają: zeszyty, długopisy, środki czystości czy ubrania. 5. Ceny bardzo umowne Targowanie się to w Kenii osobna dziedzina sztuki. Praktykuje się je niemal w każdym miejscu, bo ceny są więcej niż umowne. Jedynym sposobem na nieprzepłacanie jest poznanie supermarketowych cen, które są stałe. Od takiego sklepu, np. Zanzibar w Nairobi z wyrobami rzemieślniczymi czy spożywczego Uchumi, zaczynam kenijskie zakupy. Na turystycznych trasach rzadko jest to możliwe. Zdarzyło mi się kupić piękną drewniana figurkę za 10 dol. (stargowałam z 35 dol.), a w sklepiku hotelowym taka sama kosztowała 5 dol. W takich „zabawach” specjalizują się przydrożne courio shopy. Pokusie, by do nich zajrzeć, trudno się oprzeć, bo znajdują się tam czyste toalety w europejskim stylu (bezpłatne). Tyle że droga do nich wiedzie przez sklep... 6. Pora na kolej Przejazd pociągiem z Nairobi do Mombasy to najciekawszy, a zarazem najtańszy sposób podróży. Jednocześnie dobrze pokazuje, jak działają odmienne kenijskie światy. Bilet 1 klasy kosztuje 60 dol. W cenie kolacja i śniadanie w dwuosobowym przedziale sypialnym, ze stewardem ścielącym łóżko do snu. Ekonomiczna 2 klasa to wydatek 45 dol. (taka nasza kuszetka, cztery łóżka w przedziale). Przejazd w 3 klasie 6 dol. – najczęściej na stojąco.
Brama wjazdowa do niewielkiego kenijskiego miasteczka. Na niej wielkimi literami napis "Home of champions". Pierwsze co zobaczy każdy, przekraczający granicę miasta Iten, położonego około 40 minut jazdy samochodem od Eldoret
Jednak gdyby ktoś przypadkowo przeoczył ten charakterystyczny i chyba najczęściej fotografowany element lokalnej architektury, mógłby dojść do wniosku, że Iten niewiele różni się od innych kenijskich miejscowości. Kilka niewielkich sklepików, szkół oraz zlokalizowane w centralnym punkcie targowisko. Na próżno szukać tutaj typowych atrakcji turystycznych afrykańskiego lądu. Do parków narodowych i wielkiej piątki setki kilometrów. A jednak, gdyby przyjrzeć się dokładniej, oprócz powolnego życia, dzieje się coś w tle. Coś co przyciąga setki, a może i tysiące profesjonalistów oraz miłośników sportów biegowych. Między ubogimi chatkami, na sznurkach porozwieszana odzież sportowa. Na płotach suszące się obuwie biegowe. Młodzi ludzie ubrani w dresy. Napis powitalny intryguje. Dom mistrzów? W ciągu dwóch tygodni pobytu w Iten postanowiliśmy odnaleźć nie tylko mistrzów ale poznać również ich kilka sekretów. Kim są? Co robią? Dlaczego właśnie tutaj jest ich dom? Wyruszamy z Warszawy. Później do Amsterdamu by po kilku godzinach przybyć do Nairobi. Kolejny samolot i około 45 minut lotu do Eldoret. Stamtąd w ciemnościach późnego wieczoru podróż matatu do Iten. Przez pęknięte szyby samochodu obserwujemy nocne życie Kenijczyków. Setki przydrożnych sklepów oświetlonych małymi lampkami. Na poboczach liczni piesi, którzy niezapowiedzianie potrafią wejść wprost pod koła samochodu. Jakby tego było mało lawirujące między nimi obładowane ludźmi motocykle. Samochody, migając co jakiś czas światłami, mkną po ulicach w trudno przewidywalny dla nas sposób. Slalomem wyprzedają na trzeciego. Niekiedy do ostatniego momentu jadą na wprost nadjeżdżającego z naprzeciw samochodu. Wstrzymujemy oddechy, kręcimy się niespokojnie, patrzymy na zegarki odliczmy kolejne minuty. W końcu docieramy do miejsca, w którym spędzimy kolejne dwa tygodnie. Z ciemności wyłania się zawieszona na bramie ośrodka treningowego biała tablica a na niej napis "High Altitude Center Iten - University of Champions". A w nim biegacze z całego świata. Dzień święty święcić Pierwszy dzień naszej wyprawy przypadł na niedzielę. Od samego rana rozpoczęliśmy poszukiwania słynnych kenijskich biegaczy. Tych, którzy w ostatnich latach dominują świat sportów biegowych. Na ulicach siedzący gdzieniegdzie odświętnie ubrani mieszkańcy. Garnitury, śnieżnobiałe i wykrochmalone koszule, kobiety i dzieci w kolorowych strojach. Ze spokojem obserwują przejeżdżające od czasu do czasu samochody. Rozmawiają, odpoczywają. Wolne tempo życia w Afryce zwalnia jeszcze bardziej. Siedzą tak godzinami. Biegaczy jednak nie widać. Pytani o to, gdzie się podziali, i czy rzeczywiście tylu ich tutaj, odpowiadają że spotkamy ale może kilku i to wieczorem. Dzisiaj jest dzień święty, a ten należy święcić. Zajęcia na niedzielę to odpoczynek, modlitwy w kościele i odwiedziny rodziny. Tego dnia, tuż przed zachodem słońca, spotykamy pierwszych pojedynczych biegaczy i niewielkie kilkuosobowe grupki truchtające po czerwonych, piaszczystych uliczkach Iten. Wiemy już, że jesteśmy w zagłębiu najsłynniejszych długodystansowców. W "fabryce mistrzów", jak lokalni nazywają Iten. Bieganiem żyje tutaj cała lokalna społeczność. Stąd bowiem pochodzi wielu znamienitych lekkoatletów, biegaczy, rekordzistów świata, mistrzów olimpijskich. fot. Remigiusz Kinas Iteńskie pętle Iten, a właściwie okolice Eldoret są wymarzonym miejscem treningowym miłośników sportów wytrzymałościowych. Miasto położone na wysokości około 2500m npm. Obniżony poziom tlenu, wpływa korzystnie na rozwój czerwonych krwinek a to na zwiększenie wydolności zawodnika. Przez świat sportu trening na takiej wysokości traktowany jest jako jedyny dopuszczalny rodzaj dopingu. Szerokie szutrowe drogi o niewielkim natężeniu ruchu. Teren mocno pagórkowaty ale nie górski. Kenijczycy ukształtowanie terenu wykorzystują na swoją korzyść. Są jakby zaprogramowani na szukanie, w każdej sytuacji, możliwości rozwojowych. Płaskie tereny są bazą biegów o stałej prędkości. Zróżnicowane - do budowy siły, co ma przełożenie na szybszy bieg oraz pozwala uniknąć potencjalnych kontuzji w przyszłości. Poniedziałki, środy to dla wielu trenujących dni wybiegań poza miasto. W samotności albo w niewielkich grupach biegną tzw. pętlami iteńskimi. Jest ich tutaj kilka. Zróżnicowanych pod względem trudności oraz ilości kilometrów. Początek wszystkich pętli zlokalizowany w różnych charakterystycznych miejscach Iten. A to dolina, a to skrzyżowanie ulic. Te raczej niewielkiej długości biegi, maksymalnie do kilkunastu kilometrów stanowią większą część treningu biegaczy. Długodystansowcy sobotę traktują wyjątkowo. W ten dzień ich dystans rośnie niekiedy kilkakrotnie. Zbliża się do odległości maratońskiej. Pełna koncentracja na treningu We wtorki i piątki większość biegaczy przebywa na Kamariny Stadium. Obiekt, położony na obrzeżach Iten. Wybudowany w 1952r przez Brytyjczyków na terenie jednostki wojskowej. fot. Remigiusz Kinas Ten o długości około 400m obiekt nie przypomina stadionów, na których trenuje większość europejskich sportowców klasy mistrzowskiej. Jest zupełnie surowy, można by powiedzieć prymitywny. Bez udogodnień sanitarnych, z mocno sfatygowanymi trybunami, z wyrytymi na ziemi liniami oraz kamieniami wskazującymi kolejne stumetrowe odcinki. Ziemna nierówna nawierzchnia z widocznym zagłębieniem, ścieżką, na wewnętrznej części bieżni. Po niej w przeciągu godziny przebiega kilka set osób w tym obecni i przyszli mistrzowie olimpijscy, rekordziści świata. Mimo obecności w Iten nowoczesnego stadionu lekkoatletycznego wybudowanego przez Lornah Kiplagat (byłą rekordzistkę świata w półmaratonie) od dziesiątek lat stanowi główny obiekt treningowy nie tylko dla okolicznych sportowców ale również zawodników lub amatorów z innych krajów. Zapytani dlaczego tak bardzo upodobali sobie ten obiekt jednomyślnie twierdzą, że trudności podczas treningu procentują podczas zawodów na nizinach. Te zwykle rozgrywane są w łatwiejszych warunkach - na twardej nawierzchni. Na pozór niekorzystną sytuację wykorzystują by się rozwijać, budować kolejną umiejętność. fot. Remigiusz Kinas Do utraty tchu Czwartek jest dniem zabawy biegowej. Mimo niewinnej nazwy to jeden z najcięższych treningów kenijskich biegaczy. Tuż przed dziewiątą godziną, na iteńskich bezdrożach grupa około trzystu biegaczy podejmuje mordercze wyzwanie. Kilkanaście kilometrów treningu o zmiennej intensywności. Tylko z oddali słyszalny tupot stóp a nad grupą rozciągające się tumany czerwonego kurzu, pyłu. Mimo, że lokalni już od wielu lat przyzwyczajeni do tego widoku przystają na chwilę, dopingują. Kilka minut biegu w niewyobrażalnym wręcz tempie, po czym zdecydowanie krótszy odpoczynek, już wolniej. Wolniej dla wielu z nas amatorów jest prędkością poza zakresem marzeń. Ponowne powtórzenie. I tak około osiemnaście kilometrów. Po ponad godzinie biegu do końca treningu dotrwa jedynie kilkadziesiąt najsilniejszych i najbardziej wytrenowanych biegaczy. Finiszują jak sprinterzy do ostatniego tchu. Takie podejście treningowe charakterystyczne jest dla większości Kenijczyków - dać z siebie wszystko, wykorzystać każdą sekundę, tak by być lepszym, by osiągnąć to o czym tutaj się marzy - mistrzostwo i medal olimpijski. A wygrywają tylko najlepsi, Ci którzy dadzą z siebie choć trochę więcej niż dziesiątki innych wokół. Kończą jednak z szerokim uśmiechem na twarzy. fot. Remigiusz Kinas Iten to światowa kolebka biegów dystansowych jednak jest to też miejsce skrajności. Z jednej strony mistrzowie, z drugiej biegający prawie na boso w mocno zużytych, dziurawych butach i podartym ubraniu chłopcy. Tutaj każdy daje z siebie wszystko. Walczy o to by być zauważonym, by dostać się do ścisłej czołówki biegaczy. Bo każdy tutaj wie, że “kiedy w Afryce wstaje dzień i słońce wschodzi nad horyzontem budzi się również antylopa, ona wie że żeby przeżyć musi biec szybciej od innych, ale wraz z nastaniem dnia wstaje również lew i on też wie, że aby przeżyć musi biec szybciej niż najwolniejsza z antylop nie ważne czy jesteś lwem czy antylopą - musisz biec coraz szybciej”. O AUTORZE Remigiusz Kinas, coach (specjalizacja sport oraz leadership), trener rozwoju osobistego, student Psychologii w Sporcie Pozytywnym. Po godzinach pasjonat biegów długodystansowych. Zobacz album zdjęć: