Urlop blisko natury pod namiotem lub w kamperze. Oto 8 najlepszych kempingów w Polsce nad morzem, jeziorem i w górach
Kempingi w Polsce przeżywają swój dobry czas. Dają swobodę, kontakt z naturą i możliwość podróżowania we własnym rytmie – pod namiotem, kamperem albo z przyczepą. Od Półwyspu Helskiego, przez Mazury, po Bieszczady wybraliśmy miejsca, które warto sprawdzić, planując wakacyjny wyjazd blisko wody, lasu i górskich krajobrazów.
W tym artykule: Kempingi nad morzem Kempingi na Mazurach Kempingi w Bieszczadach Kempingi nie są formą wypoczynku dla każdego. Trzeba lubić życie bliżej natury, wspólne przestrzenie, poranki z kubkiem kawy przed namiotem i wieczory, podczas których czas płynie wolniej niż w hotelowym lobby. Właśnie w tym tkwi jednak ich największy urok. Na kempingu panuje spokój i luz. Nikt się niczym nie przejmuje, a gdy się zapomni pasty do zębów, to zawsze jest ktoś kto wyciągnie pomocną dłoń. Jedno jest pewne – urlop na kempingu może być tańszy, bardziej elastyczny i znacznie bliższy przyrodzie niż klasyczny wyjazd all inclusive. Ten subiektywny wybór obejmuje 8 miejsc i kierunków kempingowych w Polsce – od Półwyspu Helskiego, przez Mazury, po Bieszczady. Kempingi nad morzem Półwysep Helski od lat uchodzi za jedno z najlepszych miejsc w Polsce dla miłośników windsurfingu, kitesurfingu i plażowego luzu. Co roku przyciąga swoim urokiem masę turystów, a w szczególności młodzież. Chałupy Chałupy są szczególnie popularne wśród osób, które szukają połączenia bliskości morza, sportów wodnych i wakacyjnej atmosfery. Wśród znanych miejsc kempingowych warto wymienić Chałupy 6, Kaper oraz Ekolagunę. Chałupy to dobry kierunek dla aktywnych, ale nie zawsze najlepszy wybór dla tych, którzy marzą o całkowitej ciszy. W szczycie sezonu bywa tu tłoczno i głośno, dlatego rodziny z małymi dziećmi oraz osoby szukające spokoju powinny uważnie sprawdzić charakter konkretnego kempingu przed rezerwacją. JurataCamp w Juracie Jeżeli ktoś chce zostać na Półwyspie Helskim, ale woli nieco spokojniejszą atmosferę niż w Chałupach, dobrym kierunkiem będzie JurataCamp. Obiekt położony jest w lesie sosnowym, między Morzem Bałtyckim a Zatoką Pucką, co daje dostęp do dwóch zupełnie różnych nadmorskich krajobrazów. Jurata od lat przyciąga osoby szukające bardziej kameralnego wypoczynku. Są tu restauracje, kawiarnie, plaże i ścieżki spacerowe, ale klimat jest spokojniejszy niż w najbardziej imprezowych częściach półwyspu. To propozycja dla tych, którzy chcą połączyć wakacje pod namiotem lub w przyczepie z wygodą nadmorskiego kurortu. Horyzont Camp we Władysławowie Władysławowo to jeden z najpopularniejszych kierunków nad Bałtykiem. Jeżeli ktoś planuje pobyt na kempingu właśnie w tej okolicy, może wziąć pod uwagę Horyzont Camp. To miejsce bardziej uporządkowane i rodzinne niż najbardziej rozrywkowe kempingi półwyspu. Może być dobrym kompromisem dla osób, które chcą mieć blisko do morza, ale jednocześnie zależy im na wygodniejszym zapleczu i łatwym dostępie do atrakcji Władysławowa oraz okolicznych miejscowości. Kempingi na Mazurach Mazury to jeden z najbardziej oczywistych kierunków dla osób, które lubią kempingi nad wodą. Jeziora, lasy, żeglarstwo, kajaki i długie wieczory przy ognisku sprawiają, że region od lat przyciąga zarówno kamperowiczów, jak i osoby podróżujące z namiotem. Aura w Rydzewie Jednym z miejsc, które warto rozważyć, jest Aura w Rydzewie, położona niedaleko Giżycka nad jeziorem Niegocin. To dobry wybór dla osób, które chcą odpocząć blisko wody, ale niekoniecznie w samym centrum największego mazurskiego ruchu turystycznego. Rydzewo daje dostęp do szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, a jednocześnie pozwala złapać spokojniejszy rytm wypoczynku. Cezar w Mrągowie Drugą mazurską propozycją jest Camping Cezar w Mrągowie, położony nad jeziorem Czos. Mrągowo to jedna z najpopularniejszych miejscowości turystycznych regionu, dlatego trudno się tu nudzić. W sezonie odbywają się wydarzenia muzyczne, działa zaplecze gastronomiczne, a okolica sprzyja spacerom, rowerom i sportom wodnym. Na terenie obiektu znajdują się zarówno domki letniskowe, jak i pole campingowe oraz namiotowe. To dobre miejsce dla osób, które chcą połączyć wakacje nad jeziorem z dostępem do atrakcji większej mazurskiej miejscowości. Sun Bila w Bogaczewie Sun Bila w Bogaczewie to propozycja dla osób, które chcą być blisko żeglarskiego serca Mazur. Obiekt znajduje się nad jeziorem Bocznym, na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich i łączy funkcję kempingu oraz mariny. To miejsce może zainteresować zarówno osoby podróżujące kamperem lub z namiotem, jak i żeglarzy. Atutem jest położenie przy wodzie, dostęp do zielonego terenu i możliwość korzystania z infrastruktury portowej. To dobry wybór dla tych, którzy chcą wypoczywać blisko jeziora, ale jednocześnie mieć łatwy dostęp do Giżycka i okolicznych atrakcji. Kempingi w Bieszczadach Bieszczady to kierunek dla osób, które w kempingu szukają przede wszystkim przestrzeni, ciszy i kontaktu z naturą. Są idealne jeśli szuka się również aktywności w postaci trekkingu, na niezbyt wymagających trasach. Diabla Góra w Tyrawie Solnej Ośrodek Rekreacyjno-Wypoczynkowy Diabla Góra znajduje się w Tyrawie Solnej, na pograniczu Krajobrazowego Parku Gór Słonnych. Obiekt położony jest przy Sanie i potoku Tyrawka, co tworzy dobre warunki do spokojnego wypoczynku w zielonej okolicy. Choć nazwa może brzmieć groźnie, miejsce dobrze sprawdzi się także dla rodzin z dziećmi. Okolica sprzyja spacerom, wycieczkom rowerowym i poznawaniu mniej oczywistej części Bieszczadów. To propozycja dla tych, którzy wolą bardziej naturalny rytm wyjazdu niż zatłoczone kurorty. Zjawa w Polańczyku Ostatnią propozycją jest Kemping Zjawa w Polańczyku, położony bezpośrednio nad Jeziorem Solińskim. To sezonowy ośrodek działający od maja do października, oferujący domki, miejsca dla kamperów, przyczep oraz pole namiotowe. Największym atutem tego miejsca jest położenie – blisko wody, w otoczeniu bieszczadzkich krajobrazów. Jezioro Solińskie daje możliwość plażowania, pływania, korzystania ze sprzętu wodnego i spacerów po okolicy. To dobry wybór dla osób, które chcą połączyć kempingowy klimat z klasycznym wypoczynkiem nad jednym z najsłynniejszych jezior w Polsce. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Arco nad jeziorem Garda – oaza przygody i relaksu w północnych Włoszech
To malownicze miasteczko jest jednym z ukrytych skarbów północnych Włoch. Znane z wyjątkowej atmosfery, bogatej historii i zapierających dech w piersiach krajobrazów. Arco przyciąga turystów z całego świata. Oto kilka powodów, dla których warto je odwiedzić.
W tym artykule: Raj dla miłośników wspinaczki Malownicze szlaki piesze i rowerowe Bogata historia i kultura Arco Sporty wodne na jeziorze Garda Doskonała, świeża kuchnia Niezwykły nocleg w Arco Arco, w porównaniu do innych miejscowości nad Jeziorem Garda we Włoszech, oferuje spokojniejszą atmosferę. To idealne miejsce na relaks i wyciszenie, z dala od tłumów turystów. Miasteczko zachowało swój autentyczny charakter. Spacerując po jego uliczkach, można poczuć prawdziwego ducha włoskiej prowincji. To miejsce oferuje możliwość aktywnego wypoczynku. Niezależnie od tego, czy jesteś miłośnikiem sportów wodnych, wspinaczki czy po prostu chcesz się zrelaksować i delektować włoską kuchnią, Arco na pewno cię nie zawiedzie. Warto przyjechać i odkryć magię tego pięknego miasteczka. Raj dla miłośników wspinaczki Via ferrata, co w języku włoskim oznacza „żelazna droga”, to niezwykle popularna forma wspinaczki górskiej, która łączy w sobie elementy trekkingu, wspinaczki i przygody. Via ferraty są oznaczone specjalnymi szlakami, które prowadzą przez skaliste tereny. Na trasach znajdują się stalowe liny przymocowane do skał, a także klamry, rury i inne elementy, które umożliwiają wspinaczkę. Arco zaś uznawane jest za jedno z najważniejszych miejsc wspinaczkowych w Europie. Dzięki swojemu unikalnemu położeniu i skalistym zboczom, przyciąga zarówno początkujących, jak i zaawansowanych wspinaczy. Nawet jeśli nie jesteś wspinaczem, warto przyjrzeć się, jak profesjonaliści zdobywają tutejsze klify lub spróbować swoich sił na łatwiejszych trasach. W mieście i okolicy znajduje się wiele dróg wspinaczkowych o różnym stopniu trudności. Co roku, we wrześniu, odbywa się tutaj słynny festiwal Rock Master, przyciągający najlepszych wspinaczy z całego świata. Malownicze szlaki piesze i rowerowe Malownicze krajobrazy, krystalicznie czysta woda i urokliwe miasteczka sprawiają, że jest to idealne miejsce na aktywny wypoczynek. Idealnymi sposobami na odkrywanie tego regionu są piesze wędrówki lub przejażdżki na rowerze. W rejonie Arco znajduje się wiele wypożyczalni rowerów elektrycznych, pozwalających na łatwiejsze pokonywanie wzniesień, co jest pomocne w górzystym terenie. Wypożyczalnie oferują różne modele rowerów, a także akcesoria, np. kaski czy mapy tras. W okolicy mamy do wyboru wiele szlaków i trasy rowerowe, które prowadzą przez gaje oliwne, winnice i zachwycające wioski, oferując spektakularne widoki na jezioro Garda i otaczające góry. Szczególnie godne polecenia są wycieczki na Monte Colodri oraz trasa prowadząca do ruin zamku Arco. Dla początkujących idealne będą płaskie i łatwe odcinki wzdłuż jeziora, takie jak trasa prowadząca z Riva del Garda do Torbole. Podczas przejażdżek warto zatrzymywać się w urokliwych miasteczkach, takich jak Bardolino, Sirmione czy Peschiera del Garda. Każde z nich ma swój niepowtarzalny klimat, a liczne restauracje i kawiarnie zapraszają do spróbowania lokalnych specjałów, takich jak oliwa z oliwek, wino czy świeże owoce morza. Bogata historia i kultura Arco Historia Arco sięga setek lat wstecz, co widać na każdym kroku. Nad miastem góruje imponujący zamek – Castello di Arco, który jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów tego regionu. Z twierdzy datowanej na XII wiek, roztaczają się niesamowite widoki na całą dolinę. Warto również odwiedzić historyczne centrum miasta, z jego wąskimi uliczkami, eleganckimi placami i zabytkowymi budowlami, takimi jak kościół Santa Maria Assunta oraz Palazzo Marchetti. Arco słynie również z pięknych ogrodów, które zawdzięczają swoje istnienie łagodnemu klimatowi śródziemnomorskiemu. Najbardziej znanym z nich jest Arboretum of Arco, założone w XIX wieku przez arcyksięcia Alberta z Austrii. To idealne miejsce na relaksujący spacer wśród egzotycznych roślin. Sporty wodne na jeziorze Garda Bliskość jeziora Garda sprawia, że Arco jest doskonałą bazą wypadową dla miłośników sportów wodnych. Windsurfing, żeglarstwo, kajakarstwo, kitesurfing i nurkowanie to tylko niektóre z dostępnych atrakcji. Na brzegu jeziora znajduje się wiele plaż, gdzie można odpocząć i cieszyć się słońcem. Doskonała, świeża kuchnia Wizyta w Arco to także okazja do skosztowania lokalnej kuchni, która łączy tradycje włoskie i alpejskie. W licznych restauracjach i trattoriach można spróbować świeżych ryb z jeziora, domowych makaronów, lokalnych serów i win. Przygotowywane z miejscowych składników i serwowane z pasją, potrawy te są prawdziwą ucztą dla podniebienia. Warto również odwiedzić lokalne targi, gdzie można kupić regionalne produkty i pamiątki. Niezwykły nocleg w Arco Camping Zoo w Arco to idealne miejsce dla tych, którzy pragną połączyć wypoczynek na łonie natury z edukacją ekologiczną. Na terenie kempingu znajduje się mini zoo, gdzie dzieci mogą zobaczyć i poznać różnorodne gatunki zwierząt. Organizowane są także warsztaty edukacyjne, które uczą najmłodszych, jak dbać o przyrodę oraz jakie znaczenie mają zwierzęta w ekosystemie. Do wyboru mamy tu różnorodne opcje zakwaterowania, od tradycyjnych namiotów po komfortowe domki mobilne czy zaparkowanie kamperem (np. Volkswagen Grand California). Każda opcja zapewnia wygodę i możliwość obcowania z naturą. Wiele miejsc posiada widok na góry lub zieleń, co sprzyja relaksowi i odpoczynkowi. Warto odwiedzić Arco, by spędzić niezapomniane chwile w sercu Dolomitów.
Europa po sezonie Lubię listopad – mimo że uważany jest za najbardziej depresyjny miesiąc w roku, to ma wiele zalet. Podoba mi się jego nieprzewidywalność, kapryśność i szarość, a coraz krótsze dni sprawiają, że mam dłuższe wieczory i więcej czasu dla siebie, na czytanie oraz spokojne planowanie kolejnych podróży. To dobry miesiąc na łapanie okazji, kupowanie biletów lotniczych, jeżeli nie na cały, to chociaż na pierwszą połowę nowego roku. Wcześniej w listopadzie brałam dłuższy urlop i leciałam do Azji, jednak obecnie ceny biletów tak wzrosły, że najbardziej dostępna wciąż pozostaje Europa. Tym bardziej że poza sezonem jest ona znacznie tańsza, mniej oblegana, a wciąż bardzo atrakcyjna. W tym wydaniu Travelera zebraliśmy dla Was nasze top 40 miejsc w Europie, które warto zobaczyć. Oczywiście to subiektywny wybór, bo takich miejsc na naszym kontynencie jest znacznie więcej. Europa to różnorodność, bogactwo kulturowe, najlepsze muzea, świetna kuchnia, unikatowe obiekty, niezwykła architektura jak chociażby tajemniczy zamek Quinta da Regaleira w portugalskiej Sintrze czy trulli, domy z cylindrycznymi dachami, z których słynie włoska Apulia. Pamiętam zachwyt, który mnie ogarnął, kiedy właśnie w listopadzie odwiedziłam ten region. Pyszne owoce morza, doskonałe wino i te urocze miasta i miasteczka o melodyjnych nazwach: Alberobello, Polignano a Mare, Ostuni. Piękny jest też Złoty Róg, słynna plaża na wyspie Brač, w Chorwacji, czy listopadowy Londyn – choć nie było wówczas ciepło, to mogę z detalami odtworzyć tamten pobyt. Stolicę Anglii zapamiętałam jako wibrującą energią i fascynującą supermetropolię, do której z całą pewnością będę wracać. Europa jest bowiem takim miejscem, które nie tylko się nigdy nie znudzi, ale też które warto odkrywać na nowo. Agnieszka Franus redaktor naczelna
National Geographic Numer Specjalny 3/22
Historia Wysp Brytyjskich jest jedną z najbarwniejszych na świecie. Choć istnieją kultury znacznie starsze, niewiele z nich kształtowało się z porównywalną dramaturgią, a jeszcze mniej ma równie rozległe dziedzictwo, którego globalny wpływ jest spuścizną po gigantycznym imperium, rozciągającym się na niemal jedną czwartą powierzchni Ziemi. Od najdawniejszych czasów losy Wysp Brytyjskich kształtowały dwa oddziałujące na siebie czynniki. Pierwszym z nich są odrębne, a jednak bardzo ściśle ze sobą powiązane historie Walii, Szkocji, Anglii i Irlandii. Drugim jest fakt, że historia tego regionu miała jednak głównego bohatera, a mianowicie Anglię. Jej dominacja trwała przez co najmniej 1000 lat. Inwazje, kosztowne wojny i konflikty wewnętrzne, podobnie jak dramatyczne wstrząsy religijne długo wprowadzały na jej ziemiach zamęt, ale w końcu Anglia stała się jedną z najbardziej stabilnych i zamożnych krain na Ziemi. Atlas Imperium Brytyjskiego podzielony jest na osiem rozdziałów. Pierwsze trzy dotyczą dłuższych okresów, poczynając od prehistorii. Kolejne dwa poświęcono Tudorom i Stuartom. Potem następują dwa rozdziały wypełnione opisami wydarzeń, które przygotowały grunt dla ekspansji Wielkiej Brytanii w szerokim świecie. Ostatni rozdział, ponownie zakorzeniony w wojennej traumie, prowadzi nas do czasów współczesnych. Każdą z tych części otwiera zarys narracyjny, któremu towarzyszy linia czasu. Sekcje następujące po nich składają się z samodzielnych części, w których omówiono najważniejsze aspekty danego okresu. Dotyczą one konkretnych postaci, takich jak władcy i wybitni artyści, lub tematów bardziej ogólnych, np. roli Wielkiej Brytanii w handlu niewolnikami, masowej emigracji w XIX w. czy powodów utraty kolonii amerykańskich. Często tematy te są rozwijane w kilku rozdziałach. Inne podrozdziały poświęcone są fizycznym pomnikom przeszłości Wielkiej Brytanii, takim jak Wielka Karta Swobód, Stonehenge czy Tower of London. Niniejszy numer specjalny musi z konieczności w sposób skrótowy przedstawić ogromne bogactwo godnych uwagi epizodów w historii Wielkiej Brytanii i Irlandii. Gdyby miejsce na to pozwoliło, omówilibyśmy jeszcze wiele innych wydarzeń, niezliczoną liczbę postaci, podjęlibyśmy więcej tematów i zamieścili więcej analiz. To jednak jeden z uroków brytyjskiego świata: jest on niezwykle bogaty, różnorodny i prowokujący do sporów. Przedstawienie i rozstrzygnięcie każdego z nich wykracza poza ramy niniejszego wydania. Mamy jednak nadzieję, że zainspiruje ono czytelników do pogłębienia wiedzy o ludziach i wydarzeniach, które ukształtowały zarówno Wyspy Brytyjskie, jak i – na dobre i na złe – większą część świata, w którym wszyscy żyjemy.
Glamping najgorętszym trendem turystycznym ostatnich lat. Na czym polega i gdzie wypoczniemy w ten sposób?
Marzysz o biwaku, ale boisz się komarów i nie wyobrażasz sobie spania w śpiworze? Glamping może być dla ciebie.
W tym artykule: Glamping na wakacje Glamping co to jest? Glamping w Polsce Glamping Mazury i Kaszuby Przed nami wyjątkowe wakacje – pierwszy raz od dwóch lat podróże nie będą ograniczone przez pandemiczne obostrzenia. Już od kilku miesięcy popularne turystyczne kierunki znoszą obowiązek noszenia maseczek czy okazywania tzw. covidowego paszportu. Bez problemu polecimy między innymi do Bułgarii, Grecji i Meksyku. Nie wszyscy planują jednak spędzać wakacje tak jak przed 2020 r. Glamping na wakacje Pandemia nie ostudziła ciekawości i kreatywności turystów i podróżników. Na popularności zyskują nowe trendy, a jednym z nich jest glamping. Według raportu Google przytoczonego przez serwis Travel and Leisure fraza „glamping w pobliżu mnie” od 2020 r. jest wyszukiwana przez internautów coraz częściej. Za oceanem największą popularnością cieszą noclegi w Parku Narodowym Yellowstone czy okolicach jeziora Tahoe. A jak wygląda glamping w Polsce i czym różni się od tradycyjnego campingu? 5 najczęściej popełnianych błędów podczas pierwszej podróży kamperem Od wyboru niewłaściwego typu auta po błędy w pakowaniu - eksperci radzą, na co zwrócić uwagę zanim zdecydujesz się na wynajem lub zakup samochodu kempingowego. Glamping co to jest? Chyba każdy lubi od czasu do czasu zmienić otoczenie i wyjechać z miasta. Najlepiej do lasu albo nad wodę – gdzieś, gdzie będzie można się wyciszyć i obcować z przyrodą. Nie wszystkim odpowiada jednak nocowane w namiocie i polowe warunki na typowym polu campingowym. Glamping ma być idealnym rozwiązaniem. Już sama nazwa wskazuje na połączenie campingu i wypoczynku w stylu glamour. Najprościej mówiąc, glamping to luksusowy camping z udogodnieniami takimi jak łóżka, ogrzewanie czy łazienki z bieżącą wodą. Glampingowe namioty – często w kształcie kopuł – dają schronienie w każdych warunkach pogodowych. Designerskie wnętrza nierzadko przypominają mieszkania. W środku nie ma miejsca na wilgoć czy komary. Mimo nietypowych jak na biwakowanie atrakcji, taka forma wypoczynku nadal jest nastawiona na cieszenie się otaczającą przyrodą. Dlatego też pola glampingowe znajdują się z dala od centrów miast. Glamping zazwyczaj jest kojarzony z namiotami sferycznymi. Jednak nocować można też w jurtach czy niebanalnych domkach i chatkach. Glamping w Polsce Mimo że glamping jest dość nowym zjawiskiem, to w Polsce z roku na rok pojawia się coraz więcej pól glampingowych. Najwięcej w regionach typowo turystycznych, w górach, na Kaszubach czy na Pojezierzu Mazurskim. „Jakby luksusowe” campingi można znaleźć też w mniej oczywistych miejscach. Przykładowo na Lubelszczyźnie w Młynie Hipolit lub na Podlasiu w Drzwiach do Lasu. Jeden z pierwszych i najpopularniejszych glampingów w Polsce znajduje się w podwarszawskich Markach, zaledwie kwadrans jazdy autem ze stolicy. W Kimura Glamping goście mają do wyboru cztery namioty: Benzaiten, Tenjin, Hotei, Amaterasu. Obiekt stawia się nie tylko na obcowanie z naturą, ale też na slow life. W wyciszeniu i złapaniu dystansu pomóc ma sauna, balia, hamaki i… magiczny las. Hotel? Kwatera? Nie! Coraz więcej z nas wybiera namiot. Dlaczego? Coraz więcej osób będzie w najbliższych latach decydowało się na podróż samochodem kempingowym lub z przyczepą kempingową Glamping Mazury i Kaszuby Glamping prężnie rozwija się na Mazurach. W sezonie Glendoria i Mellina przeżywają oblężenie, dlatego jeśli marzy nam się luksusowy biwak nad jeziorem, musimy zarezerwować wypoczynek z odpowiednim wyprzedzeniem. Na Kaszubach popularnym polem campingowym jest 4rest Camp z czterema jurtami wypoczynkowymi. Dojazd z Trójmiasta zajmuje 45 minut.
Glamping, czyli nowy trend biwakowania. Więcej niż luksusowy namiot
Obcowanie z majestatem dzikiej natury wśród domowych luksusów. Film przyrodniczy na National Geographic z perspektywy kanapy? Nie, to nowy trend biwakowania.
Prawie każdy kocha obcowanie z przyrodą, ale nie każdy lubi być z nią tak blisko, by spać pod namiotem pełnym pająków na cienkiej karimatce, a rano przez 45 minut rozpalać ogień, żeby napić się porannej kawy. Rozwijający się trend jest idealnym rozwiązaniem dla bardziej wygodnickich podróżników, łączy w sobie bowiem typowe kempingowanie i wygody, o które raczej trudno na klasycznym polu namiotowym. Poznajcie glamping, którego nazwa powstała z połączenia dwóch słów: glamorous (z ang. olśniewający – przyp.red.) i camping. Czy tak wygląda przyszłość kempingowania? Glamping w teorii: dużo więcej niż zachwycający namiot Glamping to przede wszystkim doświadczenie. Chodzi o to, by zanurzyć się w swoim otoczeniu, zaczerpnąć świeżego powietrza, poczuć ziemię pod stopami i pozbyć się codziennego stresu. To ma być powrót do natury, ale bez powrotu do podstaw, bo żeby poczuć jej bliskość, nie trzeba spać na wyboistym klepisku i myć się w lodowatym strumieniu. Glamping to też kamping – zachowuje całą magię spania pod gwiazdami, życia w dzikim otoczeniu i słuchania kropli deszczu na płótnie ekskluzywnego, bo ekskluzywnego, ale namiotu. Fot. Getty Images Ta forma relaksu stała się tak popularna, że znalazła się w słowniku oksfordzkim, który opisuje ją tak: Zatwardziali miłośnicy tradycyjnego kempingowania krytykują glamperów za to, że zamiast obcować z naturą jeszcze bliżej, sprowadzają na jej łono miejskie luksusy. Nie da się jednak zaprzeczyć, że temu nowemu turystycznemu trendowi udało się namówić na bliski kontakt z przyrodą mnóstwo osób, które dotychczas od niego stroniły. A niezależnie od tego, czy śpisz pod starym wojskowym namiotem, czy pod ekskluzywną jurtą, regularne przebywanie wśród natury reguluje emocje, koi zszargane nerwy oraz korzystnie wpływa na ogólny stan zdrowia, a głowie zawsze przyda się chwila wytchnienia od natłoku informacji i wszystkich technologii, bez których można się obejść przez kilka dni w odosobnieniu. Glamping w praktyce: więź z naturą bez zagrożenia nieprzespanych nocy Nie oszukujmy się – spanie pod zwykłym namiotem nie należy do najwygodniejszych i po takiej nocy ciężko obudzić się zrelaksowanym. O ile w ogóle udało nam się zasnąć. Glamping oferuje dużo wygodniejsze rodzaje zakwaterowania – od wielkich, usłanych poduchami namiotów w orientalnym stylu, domki igloo i tipi, przez domki na drzewie, szklane kopuły, modne przyczepy kempingowe, aż po odświeżone klasyczne mongolskie jurty. Fot. Getty Images Ogólnie rzecz biorąc, podstawowe założenia dotyczące glampingowego zakwaterowania polega na tym, że powinna być to wolnostojąca i łatwa do przeniesienia struktura stojąca na otwartej przestrzeni. Prawie jak tradycyjny kemping, ale to, co odróżnia te dwa style wypoczywania, to udogodnienia. W glampingowym standardzie znajduje się na przykład łóżko, gorąca woda, a nawet prąd – z takich obiektów można więc korzystać przez cały rok. Poziom komfortu i ceny noclegu w glampingowych kwaterach również są bardzo zróżnicowane, więc prawdopodobnie nawet najbardziej zatwardziały mieszczuch i zwolennik niskobudżetowych wakacji w jednym znajdzie coś dla siebie i na swoją kieszeń.
5 najczęściej popełnianych błędów podczas pierwszej podróży kamperem
Od wyboru niewłaściwego typu auta po błędy w pakowaniu - eksperci radzą, na co zwrócić uwagę zanim zdecydujesz się na wynajem lub zakup samochodu kempingowego.
W tym artykule: 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu 2. Brak planu trasy 3. Zapominanie o pobieraniu map offline 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek W 2020 roku mówi się o rekordowym zainteresowaniu caravaningiem wśród Polaków. Zarówno sprzedaż jak i wynajem samochodów kempingowych jeszcze nigdy nie były tak duże. Nic dziwnego, urlop w kamperze to optymalne rozwiązanie na czas pandemii - przede wszystkim pozwala uniknąć dużych skupisk ludzi. Daje dużą elastyczność i niezależność. Żeby kierować samochodami kempingowymi, zazwyczaj nie trzeba mieć żadnych dodatkowych uprawnień - wiele z nich nie przekracza masy 3,5 tony. Nie oznacza to jednak, że nie wymaga to specjalnych umiejętności - jazda takim samochodem przypomina raczej obsługę dostawczaka niż zwykłego auta. Ale obsługa pojazdu to nie jedyna kwestia, którą warto przemyśleć zanim zdecydujemy się na pierwszą podróż kamperem. Niezależnie od tego, czy jesteś zainteresowany wypożyczeniem kampera na tydzień, czy zainwestowaniem w niego na lata, weź pod uwagę poniższe czynniki, aby zapewnić sobie jak najlepszy komfort wypoczynku. Zidentyfikowaliśmy pięć typowych błędów początkujących kamperowiczów i poszukaliśmy sposobów na ich uniknięcie. 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu Wybór wśród samochodów kempingowych jest ogromy. Od kamperów klasy A po minibusy czy przyczepy turystyczne. Decyzja, na które rozwiązanie powinniśmy się zdecydować, zależy przede wszystkim od liczby osób, z którymi będziemy podróżować, udogodnień, na których nam zależy (takich jak kuchnia czy łazienka), a także od tego, jak daleko zamierzamy się przemieszczać. Samochody typu van to świetne rozwiązanie dla par i osób podróżujących samotnie. Zintegrowane kampery klasy A są najbardziej pojemne i komfortowe, ale kampery klasy C łatwiej się prowadzi dlatego będą dobrym pomysłem dla początkujących kierowców kamperów. 2. Brak planu trasy Fot. Getty Images „Przygodo hej”? „Tu jest pięknie, tu się zatrzymamy”? Brzmi jak wolność, swoboda i duża elastyczność, którą daje właśnie ten sposób podróżowania. W praktyce podróż samochodem kempingowym będzie znacznie przyjemniejsza, jeśli ustalimy choćby wstępny plan miejsc, w których zamierzamy się zatrzymać. Warto sprawdzić regulacje dotyczące biwakowania , zwłaszcza jeśli znajdujemy się na terenie rezerwatu lub podróżujemy po innym kraju. Należy również wziąć pod uwagę ograniczenia, które możemy napotkać. - Upewnij się, że na trasie, którą jedziesz, nie ma wiaduktów, mostów ani tuneli, które dopuszczają przejazd samochodów o ograniczonej wysokości czy szerokości. Może się to wiązać ze zmianą trasy albo dodatkowymi opłatami - radzi Jen Young, współzałożycielka Outdoorsy, popularnej w USA wypożyczalni kamperów w rozmowie z redakcją travelandleisure.com. Wzięcie pod uwagę takich „drobiazgów” pozwoli uniknąć niepotrzebnie stresujących sytuacji”. 3. Zapominanie o pobieraniu map offline Fot. Getty Images Mapa satelitarna w smartfonie i urządzenie GPS to oczywiście niezbędnik kierowcy. Warto jednak mieć plan awaryjny na wypadek gdybyśmy zgubili się i nie mieli dostępu do sieci komórkowej. Jeszcze przed podróżą powinniśmy pobrać mapy offline terenu, po którym będziemy się poruszać.. A może - kto wiem - warto mieć przy sobie nawet mapy drukowane? 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu Fot. Getty Images Zatrzymując się na kempingu, powinniśmy pamiętać, że odpoczywają tam też inne osoby. Warto mieć z tyłu głowy niepisaną zasadę, że miejsce które opuszczamy, warto zostawić w stanie nie gorszym niż je zastaliśmy. Według Young inną kluczową zasadą na kempingu, jest ta dotycząca nie pozostawiania jedzenia na zewnątrz poza kamperem zwłaszcza na noc i odpowiednie wyrzucanie resztek jedzenia, które stanowią przynętę dla zwierząt. 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek Fot. Getty Images To oczywiste, ale przed pakowaniem warto sprawdzić prognozy pogody i dostosować zestaw ubrań pod temperatury i możliwe opady. Jeżeli po drodze będziemy mijać sklepy, może nie musimy zapakowywać kampera po brzegi i zyskać trochę przestrzeni. Jeśli jednak uciekamy w dzicz, trzeba pamiętać o takich nieoczywistych rzeczach jak akumulator słoneczny, wzmacniacz sygnału WiFi czy… kliny najazdowe, które pozwolą nam wygodnie spać, jeśli parkujemy na nierównym terenie.
Hotel? Kwatera? Nie! Coraz więcej z nas wybiera namiot. Dlaczego?
Coraz więcej osób będzie w najbliższych latach decydowało się na podróż samochodem kempingowym lub z przyczepą kempingową
Jednak w Europie ten sposób podróżowania nie stanie się dominującym z uwagi na wysokie koszty i utrudnienia związane z dużym natężeniem ruchu. Szansa na rozwój jest jedynie w Skandynawii, Australii czy Ameryce Północnej. – Przy ogromnej ilości samochodów przemieszczających się po autostradach, szosach i drogach w Europie to może być nie zawsze przyjemne. Po pierwsze tłok, po drugie poruszamy się trochę wolniej, a więc powodujemy niezadowolenie innych kierowców. Ustawienie takiego pojazdu na parkingu w mieście może sprawiać duży kłopot, bo jest po prostu za ciasno, a to jest duży samochód – wylicza dr Zdzisław Preisner - geograf, podróżnik i fotograf. Podróżowanie z przyczepą lub samochodem kempingowym jest szczególnie popularne wśród Skandynawów, Holendrów, Niemców oraz Brytyjczyków. Preisner podkreśla, że to wygodny sposób, bo nie trzeba szukać noclegu i ponosić kosztów z tym związanych. Jednak ceny paliwa oraz zatrzymania przyczepy na polu kempingowym powodują, że cały koszt wyjazdu nie będzie dużo niższy od tradycyjnej podróży. Do tego zwykle trzeba wynająć samochód lub przyczepę, bo bardzo niewielu Polaków ma własne. Preisner zauważa, że chociaż w większości krajów taki sposób podróżowania jest dość trudny, są regiony, gdzie przyczepy i samochody kempingowe spisują się doskonale. – Doskonale to się sprawdza w Australii, Nowej Zelandii, w USA, Kanadzie. To wielkie tereny, nie tak gęsto zaludnione i tam podróżowanie tego typu samochodem to naprawdę ogromna przyjemność. To rodzaj wyprawy, jesteśmy zdani na siebie: mamy pojazd, posiłki przygotowujemy sami i to jest też zaleta, bo to są koszty odpowiadające zakupom żywności w supermarkecie. To daje świetne możliwości, pozwala na własne decyzje, gdzie się udajemy, gdzie spędzamy czas po całodziennej podróży – podkreśla Preisner. W Europie najlepsza do takich podróży jest Skandynawia. Wynika to przede wszystkim z rzadkiej zabudowy oraz prawa, które umożliwia postój i zatrzymanie się na noc, także poza wyznaczonymi kempingami. Na przykład w Norwegii można bez ograniczeń i za darmo nocować w przyczepach i samochodach kempingowych, o ile tylko w promieniu 150 metrów nie znajduje się żadna zamieszkała posesja. Preisner podkreśla, że nawet na krótki postój zaparkowanie samochodu kempingowego w dużych miastach może być problemem ze względu na sporą liczbę samochodów w sezonie turystycznym. Parkowanie takiego auta na noc jest w miastach zabronione. Utrudniałoby to życie mieszkańcom, ale ponadto mogłyby się pojawić problemy z zachowaniem czystości. Wybierając taki sposób podróży należy mieć też na uwadze względy bezpieczeństwa. Preisner odradza kempingowanie np. w Afryce. – Taka forma podróży dla Polaków to przyszłość. Z powodów ekonomicznych wiele osób będzie decydowało się na to, aby posiadać taki własny domek na kółkach i móc decydować o miejscu podróży i czasie. Nie stanie się to powszechnością w Polsce w najbliższych latach – podsumowuje Preisner.
Co 11 sezonach prac wiadomo już, że trzy niepozorne wzniesienia w Tell el-Farcha są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w kraju faraonów. Pod warstwami ziemi polscy archeolodzy odnaleźli dzieła sztuki i grobowiec, który nie powinien jeszcze istnieć w tamtych czasach, gigantyczne budowle, jakie nie są znane w innych częściach Egiptu oraz najstarszy na świecie browar. Tell el-Farcha, czyli Wzgórze Kurczaka, leży w delcie Nilu, ok. 120 km od Kairu. Składa się z trzech, nazywanych tu tellami albo komami, wzgórz, które zajmują powierzchnię zaledwie czterech hektarów. Nie robią imponującego wrażenia. Porośnięte ostrą trawą wzniesienia wystają zaledwie pięć metrów ponad poziom otaczających je pól. Nie ma tu piasków, ziemia jest wilgotna i żyzna. Obszar od północy zamyka kanał irygacyjny, zaś południową i wschodnią granicę stanowi współczesna wieś Ghazala. Jej najbiedniejsi mieszkańcy pomagają polskim archeologom. Na 100 pracowników najemnych aż 70 to kobiety. W przerwach słychać śmiechy, zaloty. Mieszkańcy Ghazali przy okazji uczą się historii swojej ziemi, jednego z najmniej znanych i przez to najbardziej tajemniczych rejonów Egiptu. Nad całością prac czuwają prof. Krzysztof M. Ciałowicz z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i dr Marek Chłodnicki z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Przez 10 lat w wykopaliskach wzięło udział 100 naukowców – archeologów, geologów, geofizyków, antropologów i paleobotaników – oraz wyszkoliło się tu ponad 100 studentów. Wybrali sobie do badań trudne miejsce, w którym bez większych efektów pracowali już inni naukowcy. – Wydaje się, że dzieje kraju faraonów są już dobrze poznane. Penetrowanie monumentalnych świątyń, królewskich grobowców i piramid od lat przynosi spektakularne odkrycia, wyjaśniające wiele tajemnic. Lecz tak naprawdę nasza wiedza o Egipcie jest ciągle bardzo skromna. A jedną z największych zagadek współczesnej egiptologii są początki tego państwa – tłumaczy prof. Ciałowicz. Od XIX w. badaczy nurtowało pytanie, dlaczego właśnie w tym miejscu już 3 000 lat p.n.e powstało pierwsze na świecie państwo przestrzenne. Najpopularniejsza z wyjaśniających tę zagadkę teorii mówiła, że w okolicach dzisiejszego Karnaku i Luksoru w czwartym tysiącleciu istniało niewielkie państewko plemienne. Jego agresywni władcy stopniowo przemieszczali się na północ i zdobywali kolejne terytoria, aż doszli do delty Nilu. Według źródeł starożytnych (Herodot, Maneton) przychodzący z południa faraon wojownik o imieniu Menes w 3000 r. p.n.e. podbił Deltę i stał się półbogiem – twórcą połączonego państwa.
|Spis treści - styczeń Z archiwum Geographic. Gierkowska Polska oczami Amerykanina. Tell el-Farcha. Polscy archeolodzy na nowo piszą historię Egiptu. Fridtjof Nansen. Rzecz o człowieku, który się lodom nie kłaniał. W duchu Nansena. Wyprawa śladami pierwszego zdobywcy Północy. Moc złota. Dla błyszczącego kruszcu pustoszą ziemię. Kingman. Na zdrowej rafie życie toczy się w strachu. Mity biblijne. cz. VII. Kręte ścieżki poszukiwaczy Arki Przymierza.
Kwietniowe kempingowanie w zimnej przecież Norwegii może się wydawać nieco szalone. Ale właśnie dlatego – pociągające.
Załoga Travelera w trzyosobowym składzie: dwie Anny, w tym niżej podpisana, i Sławomir, mistrz obiektywu, o godzinie 6.00 rano wyrusza z deszczowej stolicy. Po 5 godzinach odbieramy w Poznaniu nasz kamper i, wciąż w strugach deszczu, przechodzimy krótki kurs jego obsługi: gdzie są rurki do nabierania i spuszczania wody, jak włączać gaz czy opróżniać WC. Nie jest lekko! Wewnątrz zimno jak w psiarni, na podłodze błoto. Włączamy ogrzewanie. Już lepiej! A na pokładzie pojawia się jeszcze jedna kobieta, wirtualna – w postaci GPS przemawiającego do nas seksownym głosem. I bezbłędnie wiedzie nas prosto na prom, do Świnoujścia. 18 Kwietnia Zjeżdżamy z promu w Ystad. Słońce dosłownie nas oślepia, choć jest dopiero siódma rano. Pierwszą osobą, którą spotykamy zaraz po opuszczeniu portu, jest maszerująca z kijami zażywna starsza pani. Kolejna, za zakrętem, też uprawia nordic walking… Przypominam sobie, że podczas ostatniego pobytu w Skandynawii, choć był marzec i lało jak z cebra, widziałam sporo osób na rowerach. Ten rejon Europy zamieszkują wysportowane i zahartowane narody – w Oslo i Trondheim zobaczymy hoże dziewczyny, które przy 5–10 stopniach będą paradować w legginsach i skąpych koszulkach odsłaniających obfite biusty, równie kusych kurteczkach oraz w butach na gołych stopach. Pędzimy 100-110 km/godz. dwupasmówką E6, która zawiedzie nas do stolicy Norwegii, a potem dalej, na północ. Pobocza i liczne parkingi w otulinie sosnowych lasów i bazaltowych skał są niemal sterylnie czyste. Przy jednym z nich zatrzymujemy się na pierwszy kamperowy lunch. Fasolka po bretońsku „Pudliszek” odgrzana na kuchence okazuje się jednym z naszych kulinarnych przebojów na tym wyjeździe. Do Oslo wjeżdżamy w promieniach zachodzącego słońca. Holmenkollen Rica Park Hotel, położony obok słynnej skoczni, to jeden z najpiękniejszych budynków stolicy, ponadstuletni, w szwajcarskim stylu uzdrowiskowym, pomalowany w kolorze burgunda – charakterystyczną dla Skandynawii tzw. angielską czerwienią. Dzisiejszą noc spędzamy w luksusowych warunkach. U naszych stóp rozpościera się olśniewająca panorama Oslofjordu. 19 Kwietnia Oslo. Ruszamy śladem triumfującego tu czterokrotnie „króla” Małysza na skocznię Holmenkollen, która we wrześniu ma być rozebrana, by ustąpić miejsca nowocześniejszej konstrukcji. Aby dostać się na szczyt, musimy (tak jak zawodnicy) przejść przez muzeum nart pełne zabytkowych egzemplarzy – nawet sprzed 4 tys. lat! Kilka pięter pokonujemy ciasną, skrzypiącą windą, zaś ostatnią kondygnację – po stromych metalowych schodach. Na górze całe miasto mamy jak na dłoni. Jest tak rozległe, że nie chce mi się wierzyć, że liczy tylko 800 tys. mieszkańców! Z góry zjeżdżamy do centrum kamperem. Mamy kłopoty z parkowaniem, bo choć postojów jest mnóstwo, to gabaryty naszego wozu (6 m długości) pozwalają na zaparkowanie go tylko w poprzek. O dobytek możemy się nie troszczyć – w Norwegii włamań nie ma, a na prowincji nadal wielu domów nie zamyka się na klucz! Zwiedzanie miasta zaczynamy od rozległego Frognepark, gdzie pośród zieleni wyrastają monumentalne rzeźby Gustawa Vigelanda obrazujące los człowieka. Dla świata odkrył go nasz młodopolski pisarz Stanisław Przybyszewski, reprodukując jego dzieło Szatan w jednym z numerów Życia z 1899 r., co doprowadziło do konfiskaty numeru. Najbardziej obfotografowaną rzeźbą parku jest strzelający w niebo 17-metrowy monolit – kłębowisko nagich, splątanych ludzkich ciał ma być metaforą życia od narodzin do śmierci. Otaczają go grupowe rzeźby przedstawiające rozmaite relacje między ludźmi: przyjaźń, miłość, dominację, zazdrość. Z tego ulubionego przez mieszkańców Oslo miejsca spacerów przejeżdżamy na półwysep Bygdoy. Choć nasza „fura” jest zawalidrogą, zaś my mamy kłopoty z orientacją, nikt na nas nie trąbi i nie pogania czy nie wymija ze stekiem obelg. Tu kultura jazdy jest bardzo wysoka, co tylko po części jest wynikiem wysokości mandatów (2,5 tys. zł za przekroczenie prędkości do 30 km/godz., za szybszą jazdę grozi nawet odebranie prawa jazdy) – Norwegowie po prostu są bardzo uprzejmi, w większości znają angielski i chętnie pomagają turystom. Zatrzymujemy się na parkingu przed Muzeum Kon-Tiki. Po chwili trzymam już w ręku klocek drewna balsa. Jest miękkie i lekkie jak piórko! Z niego właśnie idol mojej młodości Thor Heyerdahl wybudował tratwę, pokonując na niej dwa lata po wojnie ponad 8 tys. km z Peru do Polinezji, by udowodnić, że pierwotni mieszkańcy Ameryki Południowej mogli ją zasiedlić. Z ciasną budką na trzy legowiska, przez którą musiały przelewać się fale, i pokładem powiązanym linami wydaje się raczej zabawką niż łodzią poważnej ekspedycji. Na Bygdoy oglądamy też zgromadzone w muzeum łodzie wikingów. W jednej z nich, 22-metrowej, wykopanej w Oseberg i wyposażonej niczym egipskie piramidy w cały doczesny dobytek, odkryto szczątki kobiety w zdobnych szatach – prawdopodobnie żony wodza. A może była to wieszczka lub jakaś władczyni? W końcu kobiety wikingów cieszyły się równouprawnieniem, mogły uczestniczyć w życiu publicznym lub sprawować władzę. Jako załoga NG nie możemy pominąć sąsiadującego z Kon-Tiki Muzeum Fram. Na tym szkunerze Fridtjof Nansen odbył nieudaną ekspedycję polarną na biegun północny, a Roald Amundsen na południowy. W przeciwieństwie do Heyerdahla, panowie mieli niemal komfortowe warunki: salonik z pianinem i kajuty jedynki. Zaopatrzeni w zniżkową kartę, tzw. Oslo-card, płacimy za wstępy taniej. I dobrze, bo jeden bilet to ok. 25 zł! Lunch też jemy skromny, zaledwie zapiekanki z sokiem, a i tak wydajemy 300 zł. Ceny w restauracjach są tu nawet 10 razy wyższe niż w Polsce! Po południu ruszamy, już z mapą, na północ, znów E6 i po dwóch godzinach od wiosennej aury Oslo mamy zimę z kilkumetrowymi zaspami. Witamy w regionie Hadeland, który oferuje nam nocleg w uroczym drewnianym gasthausie. Jest tak zimno, że musimy spuścić wodę ze zbiorników kampera, by nie zamarzła. – Chwała Norwegom, którzy dokładnie odśnieżają drogi – inaczej nie dalibyśmy rady bez zimowych opon i łańcuchów. 20 Kwietnia Hadeland, kiedyś miejsce spoczynku dzielnych, budzących grozę wojowników, których groby z II i III w. odnalazł tu norweski archeolog Haakon Shetelig, dziś jednaz ulubionych turystycznych destynacji. Pagórkowata, sielska kraina porośnięta sosnowym lasem, z polodowcowymi okami jezior – w tym największym w Norwegii, rynnowym Mjosa o powierzchni 366 km2. My wybieramy się na ryby nad mniejsze, czwarte co do wielkości – Randsfjorden. Od Trolling Adventure, przedstawicieli turystycznej firmy organizującej połowy dla turystów, dostajemy specjalne kombinezony, które – jak zapewnia niesamowicie przystojny, dowodzący moją łodzią „wiking” Tom Eric – mają być nieprzemakalne i niezatapialne w razie wywrotki. Niestety, jest tylko jeden w rozmiarze M, który przypada drobniejszej Anuli. W moim, o dwa numeru za dużym ubranku okazuję się mieć krok na wysokości kolan, a rękawy muszę kilkakrotnie zawinąć. Kobieta na traktorze jak nic! Wiosna tu jeszcze nie dotarła, więc spod dziobu pryskają połyskujące w słońcu kawałeczki lodu tak ważnego w mitologii ludów skandynawskich. To właśnie z lodu powstał pierwszy bóg Buri, założyciel boskiej dynastii Asów, tak jak z drzew pierwsi ludzie – z jesionu mężczyzna, a z olchy kobieta. Na pamiątkę stworzenia jesion stał się tu symbolem męskości, a olsza – płodności. Po drodze niejednokrotnie je spotkamy, bo Norwegia jest porośnięta wielkimi połaciami lasów. Czasem składają się z drzew wysokich i prostych jak strzały, natomiast na płaskowyżach skarlałych niczym trolle. Ale nie mają one nic wspólnego z trollingiem, który właśnie uprawiamy. To metoda połowu polegająca na tym, że wędki przymocowane są z boku lub tyłu poruszającej się łodzi. Tom Eric co jakiś czas wykrzykuje: Big fish, big fish just under us! – i na sonarze widzimy całą ich ławicę kłębiącą się wokół burty. Cóż z tego, jeśli podczas czterech godzin łowów mamy tylko jedną, drobną rybkę. Po południu ruszamy do Trondheim w rewelacyjnych humorach i choć przed nami dobre kilkaset kilometrów, co chwilę robimy przystanki przekonani, że autostrada E6 w pięć godzin zawiedzie nas do celu. A pokus po drodze jest mnóstwo: doskonale widoczna z brzegu Mjosa skocznia Lysgardbakkene w Lillehammer, Hundtorp, gdzie król Olaf przebijając dzidą drewnianego bożka, zdołał przekonać tutejszy lud do przyjęcia nowej wiary, Vinstra – podobno Ibsen bawiąc tu niegdyś na wakacjach, zasłyszał miejscową legendę, wykorzystując ją potem w dramacie Peer Gynt. Przed nami wypiętrzają się coraz wyższe, pokryte śniegiem ponad dwutysięczne szczyty Parku Narodowego Rondane. Droga wspina się coraz wyżej, staje się węższa i bardziej kręta. Wydaje nam się chwilami, że to Alpy, ale w piękniejszym, dzikszym wydaniu. Koło Otta już jesteśmy zmęczeni, a to lewie połowa drogi. Mijamy strzałkę do chaty Peer Gynta, która znajduje się właśnie w Rondane. Wreszcie, koło północy, docieramy na przedmieścia Trondheim i tu nasz dobry humor pryska. Kemping przypomina bowiem atmosferę z filmów Hitchcocka: opuszczony, nieoświetlony parking, kilka tirów, wokół żywej duszy, a w recepcji dwoje pracowników, którzy są tu akurat pierwszy dzień i nie wiedzą nawet, gdzie jest podpięcie do prądu. Jakoś podejrzanie patrzy im z oczu. Mimo krańcowego zmęczenia wskakujemy do kampera i po bezowocnych poszukiwaniach innego kempingu (jeszcze nie ma sezonu) lądujemy w centrum miasta na parkingu przed Radissonem. To rozwiązanie dla desperatów bez wyjścia – normalnie takie postoje są źle widziane. 21 Kwietnia Trondheim. Budzą nas klaksony i hałas samochodów. Nieumyci, przemarznięci i niewyspani mamy dosyć tego miasta, jego brudnych peryferii jak z PRL-u. Ale już po godzinie, prowadzeni przez tutejszą przewodniczkę, zmieniamy zdanie. Urzekają nas pomalowane na pastelowe kolory drewniane eks-magazyny portowe przekształcone w luksusowe lofty i klimatyczne kafejki stojące na palach nad rzeką Nidelvą. Wyglądający na pierwszy rzut oka jak chiński, intensywnie czerwony most Gamle Bybro trzeba ponoć przejść trzy razy, aby mieć szczęście – my je mamy, bo znów świeci słońce, a portowa dzielnica Bakklandet, pełna wąskich uliczek i malutkich domków, funduje nam atrakcję w postaci... wyciągu dla rowerów. Za kilka koron specjalna wajcha popycha cyklistę na wzgórze, skąd ma fantastyczny widok na miasto i jego główny zabytek, katedrę Nidaros, wzniesioną w XII w. na grobie króla Olafa II Mocnego, ogłoszonego potem świętym. Przypominające Notre Dame wnętrze rozbrzmiewa stukami – to artyści uzupełniają szkiełka w witrażach, pękające pod wpływem promieni słonecznych. Wieczorem zjadamy pizzę w jednej z knajpek na nabrzeżu urządzonej w starych spichlerzach i śpimy tym razem jak ludzie, w hotelu Nova urządzonym w… kinie. 22 Kwietnia Z Trondheim E39 jedziemy do Kristiansund, na spotkanie z prawdziwymi fiordami. Po drodze zaliczamy prom. W następnych dwóch dniach czeka nas 6 kolejnych przepraw. Wysokie ceny od 50 zł do 150 zł za kwadrans płynięcia (co wynikało z gabarytów wozu), ale widoki nieporównywalne z niczym, co do tej pory widzieliśmy. Lazurowa, przejrzysta woda fiordów o różnych odcieniach odbija w sobie szczyty gór, często przykryte śniegiem. Poniżej linie świerkowych lasów i szalowane, czerwone lub białe domki (niegdyś biel była wyróżnikiem bogactwa). Kristiansund to położone nad oceanem portowe miasteczko jak z pocztówki, pełne piętrowych, szalowanych drewnem w słonecznych kolorach domków. Miasteczko słynie z przetwórstwa dorsza, którego oczywiście próbujemy – pod postacią zupy rybnej w portowej knajpce na pomoście. A przed nami, jak na filmie, przesuwa się po wodzie dalekomorski prom-gigant, którego górne piętra wystają ponad dachy okolicznych domów. Naszym marzeniem jest nocleg przy Drodze Atlantyckiej. To położona na trasie z Kristiansund do Molde droga wiodąca przez osiem mostów łączących skaliste wysepki rozrzucone na zatoce Hustadvika. Łuk jednego z nich oglądany o zachodzie słońca – wydaje się nagle urywać gdzieś w chmurach. Mamy szczęście, bo Hege Anita Eilertsen z organizacji turystycznej w Kristiansund załatwia nam kemping „z widokiem” w Kärväg, a do tego wieczorne łowienie ryb – już tradycyjną metodą „moczenia kija”. I choć znów nic nie schwytaliśmy, na naszym talerzu wylądował na kolację wspaniały kawał norweskiego, wędzonego łososia, a my sami – w ramach norweskiej gościnności – w uroczym apartamencie, urządzonym w tradycyjnym domku krytym darnią. 23 Kwietnia Dziś leniuchujemy. Nocny rajd motorówką wokół Drogi Atlantyckiej tak nas oczarował, że postanowiliśmy się tu zatrzymać. Parkujemy na jednej z wysepek, rozsuwamy roletę, rozstawiamy stolik i turystyczne krzesełka, które wyściełamy śpiworami, bo mimo prażącego słońca ciągnie chłodem od wody. Tym razem w menu gołąbki ze słoika. Kawą delektujemy się na obłych, wystających z wody głazach, na których nasze cienie wyglądają jak rysunki naskalne. W lazurowej wodzie kołyszą się morszczyny – podobno gdzieś dalej, w głębinie, można dostrzec wraki statków, jakie rozbiły się w tej zdradliwej zatoce. Na noc przejeżdżamy na Prinsen Camping pod miastem Alesund, położony nad fiordem. Korzystamy ochoczo z gorącej kąpieli pod prysznicem – 5 koron za 4 minuty, inkasowane przez automat. Usypia nas miarowy plusk fal. Dzięki gazowemu ogrzewaniu przestajemy marznąć – nasze śpiwory, choć teoretycznie przeznaczone na mrozy, zawiodły już w Trondheim, gdy temperatura spadła do zera. 24 Kwietnia Zaczynamy od porannej sesji zdjęciowej z punktu widokowego na szczycie Aksla nad Alesund. Usytuowane nad kanałami kamieniczki to wariacje na temat secesji wzbogacone mieszczańskim upodobaniem do ozdabiania okien kotarami, firaneczkami, kwiatami i cackami z porcelany. Od zamiaru pokonania Drogi Trolli, którą mieliśmy pierwotnie jechać od najpiękniejszego z fiordów w Geiranger do przypominającego alpejskie krajobrazy Andalsnes, odwiodło nas zdjęcie w folderze przedstawiające wąską szosę o nachyleniu 12 stopni i 11 zakrętach. Wybierając inną trasę, nie doczytaliśmy jednak, że wiodąca doń Droga Orłów jest równie wyczynowa. Sławek, choć dzielnie prowadzi wóz w dół, pokonując raz po raz 180-stopniowe zakręty, ma niekiedy strach w oczach. Pojawiają się w nich sztylety, gdy u celu, obejrzawszy już folderowy fiord, dowiadujemy się, że nie ma innej drogi powrotu… 25 Kwietnia Po noclegu na łonie natury, czyli na dziko w lesie w okolicach Lillehamer (w Norwegii jest to dozwolone) mkniemy znów E6 w kierunku Oslo. Ostatni kemping – Lyckornas Husvagns Camp – wypada nam w szwedzkim Ljungskile. Okazuje się miłym miejscem nad jeziorem oblepionym kamperami i przyczepami. Zaskakuje nas, że rezydują w nich tylko emeryci, sanitariaty to w większości sławojki, a prysznice przykryte są tylko plastikowym zadaszeniem. W dodatku po terenie wala się zardzewiałe żelastwo. – Czy to ośrodek jakichś związków zawodowych? – pytam właściciela. – Nie, to zwykły kemping – pada lakoniczna odpowiedź. 26/27 Kwietnia Docieramy do Ystad w deszczu. Mimo ziąbu przebiegamy uliczki tego hanzeatyckiego miasta pełnego szachulcowych domów. W sobotnie popołudnie jest dziwnie wyludnione, a sklepy i restauracje zamknięte są na głucho. Rozgrzewając się w kamperze gorącą kawą z ekspresu, nie możemy doczekać się momentu, gdy oddając wóz w Poznaniu następnego dnia, pochwalimy się zdobyciem nim Drogi Orłów. – Mili państwo, to świetnie, ale kamper stojący po waszej lewej stronie pokonał Drogę Trolli – otrzeźwia nas właściciel. Redakcja dziękuje Ambasadzie Norwegii za pomoc w organizacji podróży (www.visitnorway.com). Autostrady czteropasmowe oznaczone są literą A, dwu-pasmowe B. Oznaczenia innych dróg: E – europejskie, RV-krajowe, FV – lokalne. Maksymalna dopuszczalna prędkość to – uwaga! – 90 km/godz. Częste ograniczenia do 60–80 km/godz., w terenie zabudowanym do 50 km/godz. Drogi są płatne, np. pokonanie odcinka Trondheim–Stjordal kosztuje 12 zł, obwodnicy Oslo 10 zł, a Stavanger 6 zł. Płacimy też za przejazd mostami i tunelami (np. za Oslofjord tunnel 25 zł). Od kierowców wjeżdżających do centrum Oslo, Trondheim i Bergen pobierana jest tzw. opłata ekologiczna (10 zł). Norweskie paliwo, mimo iż kraj jest wielkim producentem ropy, też do tanich nie należy. Za litr oleju napędowego trzeba zapłacić 6–7 zł. Przepisy o ruchu drogowym trzeba tu traktować poważnie. Za przejazd na czerwonym świetle lub wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu grozi bowiem mandat w wysokości 2 500 zł. Za łyse oponiy 600 zł. Za przekroczenie prędkości – od 300 do nawet 3 500 zł. Jazda z prędkością większą niż dopuszczalna o 35 km/godz. może oznaczać utratę prawa jazdy! W Norwegii można parkować na dziko. Warunek: w odległości nie mniejszej niż 150 m od najbliższego domu. Od 15 kwiet-nia do 15 września obowiązuje zakaz rozpalania ognisk! W Norwegii istnieją dwie drogi niezwykle widowiskowe, ale wymagające doskonałego wyczucia kierownicy i sprawnych hamulców. Są to: Droga Trolli (Trollstigen) – 11 zakrętów 180°, nachylenie 12°, z Andalsnes do Valldall. Droga Orłów (Ornevegen) – podobny stopień trudności, schodzi do fiordu Geiranger. Na całej trasie promem płynęliśmy 7 razy. Na przykład Tommervag-Seivika – 25 min, 50 zł; Kristiansund-Bremses – 20 min, 40 zł; Molde-Vestnes – 35 min, 60 zł. Wszystkie ceny liczone za kamper + kierowca. Dopłata za kolejną osobę 6,50 zł. Na pokładzie promów są toalety, ale nie ma barów czy sklepów. Informacje o rozkładzie: www.fjord1.no Żywność i posiłki w restauracjach w Norwegii są 10 razy droższe niż w Polsce, więc warto jak najwięcej zabrać z kraju. Sugerowane menu kamperowe: makarony, kuskus, przetwory w słoikach, zupy w kartonach, nie więcej jednak niż 10 kg/os. Uwaga: do Norwegii nie można wwozić ziemniaków! W dni powszednie po 20.00 i weekendy obowiązuje prohibicja. Kilka zgrzewek wody mineralnej – spora oszczędność. Jednorazowe, nawilżane chusteczki – przydadzą się do wykonania podstawowych zabiegów higienicznych, gdy zabraknie wody. Rowery – zmieszczą się w bagażniku kampera, a w Norwegii jest sporo tras dla bicykli. Mały odkurzacz – kiepsko sprząta się samochód, używając jedynie zmiotki. Oslo: www.visitoslo.com Hadeland: www.visithadeland.no Trondheim: www.trondheim.no Alesund: www.visitalesund.com Kristiansund: www.visitkristiansund.com www.visitnorway.com www.fjordnorway.no
Włoskie wakacje, czyli jak w ciągu 8 dni zwiedzić 20 miast Zamki i wioski na wzgórzach, pola maków po horyzont, stożki cyprysów i owale pinii – Włochy istnieją po to, by je podziwiać się oddawaliśmy.
Po latach penetrowania Europy osobowym samochodem i częstego nocowania na jego przednich siedzeniach teraz wykonujemy skok cywilizacyjny. W kamperze jest bowiem wszystko, czego zawsze nam brakowało w podróży. Możliwość robienia kawy i herbaty, ilekroć przyjdzie na to ochota, gotowania obiadów, brania prysznica, no i posiadania łóżka, bo wyspać się cała nasza czwórka (Szymon, Jola, Wojtek i ja) lubi porządnie. Wsiadamy więc do domu na kółkach i z entuzjazmem inaugurujemy tydzień cygańskiego życia. Martwi nas tylko jedno – podział obowiązków. Nikt nie chce sprzątać, gotować i opróżniać -nocnika-, za to wszyscy pragną siedzieć obok kierowcy, bo ten fotel jest najwygodniejszy. 15 Maja Oczywiście, zaraz na pierwszym parkingu testujemy kuchenkę. Już z kubkiem herbaty w ręku, siedząc na kanapie przy stoliku i zachwycając się łanami krajowego rzepaku, wpadam na pomysł, że przez Niemcy przejedziemy lokalnymi drogami. I teraz zamiast pochłaniać przestrzeń na autostradzie, suniemy 40 km/godz. i zaglądamy ludziom przez firanki do domów. Moi towarzysze nie wykazują zrozumienia i kierownictwo wyprawy zostaje mi odebrane. 16 Maja Budzimy się na stacji benzynowej gdzieś przy austriackiej granicy. A mieliśmy jechać całą noc! Cóż, ułatwienia w dostępie do łóżka demoralizują. Szybko jednak wybaczam chłopakom to opóźnienie, bo po raz pierwszy widzę Alpy w ciągu dnia, a nie nocą. Po raz pierwszy też czuję ich intensywny zapach. Czyżby tutejsi rolnicy użyźniali malownicze górskie doliny krowim nawozem? Zapach znika, gdy przekraczamy granicę Włoch, ale znikają też zwierzęta (do końca naszego pobytu nie zobaczyliśmy w tym kraju ani jednej krowy pasącej się na łące!). Dość jednak marudzenia, GPS właśnie nas poinformował, że zbliżamy się do celu, a jest nim region Trydent-Górna Adyga. W miasteczku Bressanone nerwowo rozglądamy się za parkingiem. Oczywiście, chcemy zatrzymać się jak najbliżej centrum. Ta sztuka udaje się nam za trzecim podejściem. Dopiero teraz możemy się odprężyć i docenić, jak malowniczo jest ono położone. Rozkwitło w dolinie Pusteria, choć gigantyczna ściana Dolomitów wygląda, jakby miała je za moment pochłonąć. A jednak Bressanone trwa od 1100 lat. Niestety, wszędzie panuje austriacka schludność. Kamieniczki są ukwiecone, elewacje odnowione, co zamiast autentyczności daje efekt patyny na nowym meblu. Z Bressanone mkniemy do Bolzano, marząc o spotkaniu z Ötzim, Człowiekiem Lodu odnalezionym w latach 90 XX w. w okolicznych górach, a dziś spoczywającym w Muzeum Archeologicznym. Pisaliśmy o nim na łamach National Geographic, ale dopiero dziś zobaczę go z bliska. Zatrzymujemy się na peryferiach miasta przekonani, że gdy po raz piąty podejmiemy próbę zaparkowania w centrum, przejeżdżając obok kierującego ruchem policjanta, ten zatrzyma nas za podejrzane zachowanie. Bolzano jest większe od Brixen i przez to mniej urokliwe. Wszędzie sklepy, sklepy i sklepy. Odnosimy wrażenie, że Włosi cały swój wolny czas spędzają na jedzeniu, robieniu zakupów i ćwiczeniach w siłowni (w przeciwnym razie nie prezentowaliby się tak dobrze w garniturach i sportowych ubraniach). Gubiąc kilka razy drogę, docieramy w końcu do muzeum. Co za pech! Spóźniliśmy się 15 minut. Ötzi ostatnich gości przyjął o 17.30 (audiencja kosztuje 8 euro). Nie pozostaje nam nic innego, jak pocieszyć się na bazarze przy Via Roggia. Stoją tam rzędy straganów z owocami, świeżymi i kandyzowanymi, które osładzają nam drogę powrotną. 17 Maja O 6.00 rano budzi mnie dziwaczny, irytujący rechot – okazuje się, że tak właśnie śpiewają alpejskie ptaki. Odsłaniam rolety i... brak mi słów. Na kempingu agroturystycznym L ’Albero delle Mele za Trydentem (6 euro od osoby plus 7 za kamper) mogłabym zostać do końca wakacji, siedząc pod markizą, pijąc lemoniadę i kontemplując krajobraz. Stoimy na łące, a wokół nas niczym gigantyczne mury wznoszą się Dolomity. Ich szczyty toną we mgle, a zbocza pokrywają winnice i sady owocowe. W takich okolicznościach zjadam pierwszą podczas tej podróży jajecznicę na bekonie. Niestety, zaczyna padać i nawet wyśmienite śniadanie nie poprawia nam humoru. Mieliśmy cały dzień plażować nad jeziorem Garda... Szybka zmianą planów – jedziemy do Werony. Po drodze, dla kondycji, decydujemy się na mały trekking. Twierdza Castello di Avio wznosi się nad sennym miasteczkiem, przez które właśnie przejeżdżamy. Dystans dzielący nas od zamku – mniej więcej kilometr. Szlak nie jest trudny, ale ja nie wiedzieć czemu zamiast sportowych butów mam na nogach klapki. Całą uwagę koncentruję więc na tym, żeby się nie poślizgnąć. Dopiero z bliska widzimy, że to, co z daleka wydawało się kompletne, jest po prostu dobrze zachowaną XII-wieczną ruiną. Przez chwilę krążymy między murami, oglądamy lochy i zaczynamy wspinać się na wieżę. Na jednym z jej poziomów, zwanym komnatą kochanków, dostrzegamy średniowieczne freski. Przedstawiają jakąś miłosną historię. W jej ostatnim lub pierwszym akcie rycerz na koniu całuję damę, a na innym ten sam rycerz kona przebity strzałą. Niestety, reszta odsłon tego dramatu została zniszczona. Zastanawiam się, dlaczego dawniej idealna miłość musiała była nieszczęśliwa i zwykle miała tragiczny finał? Na werońską starówkę wchodzimy Ponte Pietra – najstarszym i najurodziwszym mostem tego miasta (parkujemy tuż obok niego, widząc, że stoi tam inny kamper). Historyczna część Werony właściwie leży na wyspie, gdyż rzeka Adyga odcina ją z trzech stron, uniemożliwiając terytorialną ekspansję. Z Verona-card (8 euro/os.) uprawniającą do wstępu do większości tutejszych zabytków wkraczamy w gąszcz uliczek szczelnie obudowanych kamienicami. Zwiedzamy kościoły, muzea, place i nagle wychodzimy na... imponujące, bardzo dobrze zachowane ruiny jednego z największych rzymskich teatrów (na trybunach mieścił 30 tys. widzów). Prosto z teatru ruszamy na poszukiwanie domu Szekspirowskiej Julii. Gdy tam docieramy, czuję się oszukana. Widzę przeciętny budynek, do którego wiedzie równie przeciętna brama, za to pobazgrana od góry do dołu tysiącami wyznań miłosnych we wszystkich językach świata. Na podwórku pod słynnym, równie przeciętnym balkonem kłębi się tłum turystów, czekając, aż kolejna Julia pojawi się na nim, zapozuje do zdjęcia i zniknie, robiąc miejsce następnej. I tak w nieskończoność. Zwiedzam wnętrze domu, choć nie jest tego warte, a na koniec obmacuję mosiężny biust powabnej panny Capuletti, którym to czynem zapewniam sobie powodzenie w miłości. Domu Romea postanawiamy już jednak nie zwiedzać. Zamiast tego wracamy na uroczy Piazza dei Signori, gdzie niedaleko pomnika Dantego przy nocnych iluminacjach jemy kolację. Oczywiście, wszyscy zamawiamy pizzę i wino. Zły wybór – w porównaniu z tym, które nam zaserwowano, nawet nasze wina owocowe wypadają doskonale. 18 Maja Dlaczego jedną z najwspanialszych bizantyńskich budowli sakralnych świata – bazylikę św. Wita w Rawennie – muszę oglądać w strugach deszczu? Przecież w maju we Włoszech miała być idealna pogoda. Na szczęście to, co najcenniejsze, skrywa ona w swoim suchym wnętrzu. Wybudowana w VI w. bazylika osiada i dziś znajduje się grubo ponad metr poniżej poziomu gruntu, dlatego nie wchodzimy, a schodzimy do jej środka. Nagle rozkwitają przed nami setki metrów kwadratowych ścian pokrytych wielobarwnymi mozaikami. Rozpoznaję na nich sceny biblijne i wydarzenia historyczne, w których biorą udział np. cesarz Justynian i jego żona Teodora. Są tu też girlandy z liści, pawie z ogonami otwartymi jak wachlarze, delfiny, lwy z wielkimi grzywami, brodzące czaple, a nawet mury Betlejem i Jerozolimy. Rawenna uchodzi za stolicę wczesnośredniowiecznej mozaiki i rzeczywiście w pełni na to miano zasługuje. Trudno tu przejść 100 m, by nie natknąć się na kolejne mozaikowe dzieło sztuki dawnej albo współczesnej. Nasz kamper zostawiliśmy pod wykonaną z mozaiki rzeźbą, w sklepach można kupić mozaikowe kolczyki, buty, bluzki, tapety i obrazy. Mozaikowa jest też karoseria fiata 500, który pręży się na wystawie jednego z salonów samochodowych przy głównym placu miasta. Kilka godzin wcześniej przez przypadek staliśmy się uczestnikami zlotu właścicieli i fanów tych małych samochodzików, przypominających rozmiarami dziecięce zabawki. Peleton złożony z kilkudziesięciu fiatów 500 przy dźwiękach klaksonów i trąbek wjechał na parking i zatrzymał się tuż obok nas, robiąc nam nieziemską frajdę. Po odwiedzeniu atrakcji z Ravenna Visit Card (10 euro) czujemy, że czas na Adriatyk, choć pogoda nie zachęca do kąpieli. Pominę milczeniem nadmorską architekturę. Gdy zobaczyło się jedno miejsce to tak, jakby widziało się wszystkie. Zatrzymujemy się w miasteczku Cervia, tuż przy plaży, którą w całości osłaniają parasole. Co za szczęście, że podróżujmy poza sezonem. Nie niepokojeni brodzimy w ciepłej wodzie, zbierając wyrzucane przez fale kamyki i muszle. Połowa z nas wyznaje, że dla niej trasa właściwie mogłaby się już tu zakończyć. Jednak reszta nie ulega słabości i wkrótce ruszamy do Rimini, wielkiego kurortu nad Adriatykiem. Co nas podkusiło? Z każdym krokiem coraz bardziej czujemy, że tylko tracimy tu czas, przenosimy się więc do San Marino. Nasz kamper sapie, ale dzielnie podejmuje wyzwanie. San Marino zajmuje bowiem pokaźnych rozmiarów wzgórze. W pewnym momencie Szymon oświadcza, że dalej już nie jedzie. Droga jest po prostu zbyt wąska i w każdej chwili możemy spaść. Zjeżdżamy na najbliższy parking. Przed nami po horyzont rozkłada się dywan wzgórz ozdobiony gdzieniegdzie wzorami miasteczek, wsi i autostrad, pod nami zaś jest… kilkusetmetrowa przepaść. Wychodząc na nocne zwiedzanie San Marino, na wszelki wypadek pod koła podkładamy kamienie. Pierwsze, co nas uderza po przekroczeniu bramy tego kamiennego miasta, to absolutna cisza i pustka. Chyba właśnie dzięki niej zakochujemy się w San Marino na zabój. 19 Maja Dr Jekyll i Mr. Hyde. To, co widzieliśmy nocą, zupełnie inaczej wygląda za dnia. Pustkę wypełniły tłumy turystów, a wąskie uliczki stały się jeszcze węższe, po tym jak pootwierano wszystkie kramy i wypakowano schowane w nich dobra; setki skórzanych toreb, dziwacznych pamiątek, pasków, obrazów itd. A co gorsza, ekspedientki mówią do nas zdrastwujtie. Moja siostra jest oburzona. Zaczyna bacznie się sobie przyglądać i głośno zastanawiać, co zrobiła nie tak. Ciuchy czy makijaż? Uspokajam ją, że dla Włochów prawdopodobnie nasze języki są nierozróżnialne. Szybko jednak okazuje się, że w co drugim sklepie pracuje polska obsługa. To dzięki namowom rodaków nabywamy litry wina i kilogramy kawy, podobno najtańsze w całych Włoszech. Ale zanim obładowani torbami wrócimy do samochodu, pokonujemy jedną z najbardziej malowniczych tras tej wycieczki. Wzdłuż wzgórza, na którym leży San Marino, ciągną się potężne mury obronne. Można nimi spacerować i podziwiać imponującą panoramę okolicy. Jednak dziś tam, gdzie powinien znajdować się krajobraz, kłębi się mgła. Niezrażeni wkraczamy na szlak, który kilkanaście metrów dalej zamienia się w baśniową scenerię. Pokonując kamienny mostek, czujemy się tak, jakbyśmy spacerowali ponad chmurami. Spędzić we Florencji tydzień to zbrodnia, bo samą Galerię Uffizi można zwiedzać kilka dni. My mamy na nią… jeden pełny dzień więc musimy się porządnie wyspać. Nocujemy na kempingu Michealangelo, z którego roztacza się cudowny widok na jedno z najwspanialszych miast świata. 20 Maja Przeklęty i nieszczęsny rów – tak Dante opisał Arno, rzekę, która przepływa przez Florencję. Gdy idziemy wzdłuż obetonowanego brzegu w kierunku centrum, Arno wydaje się łagodna jak baranek. Właściwie to strumień wyłaniający się z krzaków. Więc tak wygląda żywioł, który w 1966 r. omal nie zerwał jednego z najpiękniejszych mostów świata? Ponte Vecchio, bo o nim mowa, nie jest zwyczajną konstrukcją służącą do przerzucania ludzi z jednego brzegu na drugi. To średniowieczny pasaż handlowy zabudowany po obu stronach sklepami. Można tu kupić najpiękniejszą złotą biżuterię (ceny też są wyjątkowe). Dawno temu jubilerzy wyparli handlarzy ryb, rzeźników i garbarzy, gdyż zapachy towarzyszące tym zawodom drażniły nozdrza rządzących miastem Medyceuszów. Przez Ponte Vecchio i tłumy turystów z kolorowymi parasolami przebijamy się do Piazza della Signoria – głównego rynku Florencji, przy którym wyrasta ozdo-biony wysoką wieżą pałac Vecchio. Swego czasu mieszkał w nim książę Kosma I Medyceusz, jeden z najwybitniejszych władców tego miasta i jednocześnie hojny mecenas sztuki. Mijamy wystawioną przed pałacem galerię kopii posągów wybitnych rzeźbiarzy (prawdziwe znajdują się w muzeach). Są wśród nich Dawid Michała Anioła, Herkules i Kakus Baccia Bandinellego, Judyta i Holofernes Donatella i w końcu sam Kosma I dosiadający wierzchowca. Powoli przestaję się dziwić, że niektórzy wrażliwi turyści widząc te wspaniałe pomniki architektury, rzeźby i malarstwa, popadają w coś na kształt odrętwienia. Podobno notuje się przypadki wymagające hospitalizacji. Niestety, Galerię Uffizich, która mogłaby taki stan i we mnie wywołać, oplata kilometrowy ludzki wąż, zniechęcający nas do jej zwiedzenia. Ruszamy więc w kierunku katedry Santa Maria del Fiore, czwartego pod względem wielkości kościoła na świecie. Moim zdaniem najpiękniejszego. Po to zresztą go zbudowano – by urodą i rozmachem przyćmił inne tego typu obiekty. Jego fasada i zewnętrzna elewacja to zachwycające dzieło sztuki, misternie inkrustowane białym, zielonym i czerwonym marmurem. A któż nie słyszał o jego gigantycznej kopule autorstwa Brunelleschiego, swego czasu przełomowym osiągnięciu sztuki budowlanej? Do środka katedry można wejść za darmo, ale olbrzymie wnętrze w przeciwieństwie do tego, co widzimy na zewnątrz, wydaje się przesadnie puste, a pokrywające kopułę freski autorstwa Giorgia Vasariego i Federica Zuccariego też nie zachwycają. Większość wyposażenia katedry przeniesiono do położonego obok muzeum (wstęp 6 euro). Tutaj po raz pierwszy widzę z bliska rzeźbę Michała Anioła – Pietę. Opuszczamy Florencję, mając w uszach arię z Toski Pucciniego, którą na Ponte Vecchio wyśpiewała nam czarnoskóra diva ubrana w dresowe spodnie. 21 Maja Z daleka położone na wzgórzu San Gimignano, nazywane miastem 100 wież ( choć w rzeczywistości było ich tylko – lub aż – 72) prezentuje się okazale. Zafascynowani naszpikowaną wieżami panoramą stajemy na poboczu i robimy zdjęcia. Przez główną bramę wkraczamy w średniowiecze, którego atmosferę budują surowe i oszczędne w formie kamienne domy. Jest wczesny poranek, więc znów wędrujemy wyludnionymi uliczkami, co chwila trafiając na kameralny placyk, przy którym nieliczni turyści piją poranną kawę. To pnąc się w górę, to znów schodząc, docieramy na szczyt wzgórza, gdzie wśród drzew oliwnych, cyprysów i róż postanawiamy odpocząć. Dziwne myśli zaczynają przychodzić mi do głowy. Jak by to było zamieszkać tu na stałe i codziennie sycić się toskańskim krajobrazem? W Montereggioni, osadzie objętej pierścieniem średniowiecznych murów, zamierzamy zrobić tylko kilka zdjęć, nie wchodząc do środka, i ruszyć dalej, ale jakimś cudem znów jesteśmy na tonącym w kwiatach ryneczku i pijemy lemoniadę pod restauracyjnym parasolem. Pędzimy na zachód słońca, do Sieny, która podobno o tej porze prezentuje się najlepiej. Nasz kamper porzucamy za 10 euro łapówki na stacji benzynowej i szybko maszerujemy. Złowrogie chmury kłębią się już bowiem nad miastem, a są tak ciężkie, że lada moment spowiją je mrokiem. Serce miasta – Campo – okazuje się być gigantycznym placem w kształcie muszli otoczonym kilkupiętrowymi kamieniczkami. Co ciekawe, nie jest on płaski – ma wyraźny spadek. Siedząc na rozgrzanych cegłach tworzących jego elegancką nawierzchnię i obserwując otaczających mnie ludzi – czytających, śpiących, jedzących lody, grających w piłkę – zastanawiam się, jakim sposobem po tak zakrzywionym placu dwa razy w roku mogą pędzić konie z jeźdźcami dosiadającymi je na oklep. Toż to czyste szaleństwo! Ale takie właśnie jest palio, wielki wyścig trwający zaledwie 90 sekund. 22 Maja Boże Ciało, jedno z najważniejszych katolickich świąt, postanawiamy uczcić wizytą w Asyżu. To miasto i jego bazylika św. Franciszka to kolejne miejsce zaskakujące nas urodą. Wygląda, jakby nie dotknęły go zniszczenia spowodowane trzęsieniami ziemi. Bazylika to właściwie gigantyczny kompleks składający się z dwóch położonych na różnych poziomach kościołów, których rozmach i bogactwo wewnętrznych zdobień i fresków trochę kontrastują z ideami skromności głoszonymi przez świętego. Miasteczko zwiedzamy niczym wierni w czasie procesji podczas Bożego Ciała, tylko że my chodzimy od jednego kościoła do drugiego. Czując się wzmocnieni duchowo, ruszamy dalej w umbryjskie ostępy. Region ten bowiem uchodzi za bardziej dziki niż sąsiednia Toskania. Naszym celem jest Gubio, podobno najpiękniejsze miasto tej krainy. Gdy przeczytałam ten fragment w przewodniku głośno, moja siostra wybuchnęła śmiechem. Bo we Włoszech co chwila natykamy się na coś najpiękniejszego... Niestety, Gubio rzeczywiście jest... takie jak opisano w przewodniku. Wygląda niczym tort, którego poszczególne piętra tworzą mury obronne, kamienice pokryte pomarańczową dachówką, a całość wieńczy położona na szczycie Monte Igno bazylika. Ale Gubio znane jest też z tego, że jego mieszkańcy kultywują rycerskie tradycje. I coś jest na rzeczy bo z niemal każdej kamieniczki spływają flagi z rycerskimi herbami, na głównej ulicy gromadki dzieci układają kwiatowe dywany, a na XIV-wiecznym rynku Piazza Grande rozgrzewają się kusznicy. Siedząc na trybunie dla gawiedzi, obserwujemy, jak strzały z zadziwiającą precyzją trafiają w środek tarczy. Chwilę potem od sąsiada z prawej strony dowiaduję się, że oglądam jednego z najlepszych kuszników Italii. W niedzielę na tym placu przebrany w barwny kostium z epoki zapewne wygra rywalizację. W niedzielę, niestety, będziemy już w domu. I nieoczekiwanie ta myśl wcale nie wydaje nam się taka znowu smutna. 23 Maja Pierwszy poważny kryzys. Męska część grupy odmawia opuszczenia kampera, by -zaliczyć- kolejną architektoniczną perełkę rozłożoną na wzgórzu. Mimo to udaje nam się zobaczyć Urbino, gdzie przyszedł na świat Rafael Santi, a potem San Leo, które zachwalała redakcyjna koleżanka. Jednak patrząc z poziomu parkingu na górujący nad urwiskiem zamek, nawet mnie ogarnia przygnębienie. Ja tam po prostu nie wejdę. Kto to wymyślił, żeby wszystkie atrakcyjne miejsca lokować tak wysoko? W drodze powrotnej gościmy na pokładzie szwajcarskiego kolarza, któremu podczas zjazdu z góry zerwał się łańcuch. Musieliśmy go podrzucić do najbliższego miasteczka z warsztatem. Jak nam opowiada – z grupą przyjaciół od lat tak spędza wakacje na dwóch kółkach. Po prostu wybierają kraj i na rowerach codziennie pokonują w nim od 100 do 170 km. 24 Maja Ostatnie chwile wakacji postanawiamy spędzić nad jeziorem Garda – największym i najczystszym z alpejskich zbiorników. Właściwie czasu wystarczy nam zaledwie na przejazd wzdłuż jego brzegu i krótki pobyt w miasteczko Riva na jego krańcu. Spacerując promenadą, obserwujemy walkę windsurferów z falami. Pomyślałam, że nasze zmagania z pogodą byłyby o wiele trudniejsze, gdyby nie kamper. A tak właściwie suchą nogą przeszliśmy przez najbardziej deszczowe wakacje w naszym życiu. W stolicy Toskanii nie warto szukać parkingu dla kamperów. Miasto jest nonstop zakorkowane, jeździ się po nim trudno, a kierowcy nie są tak uprzejmi jak gdzie indziej. Poza tym częste są przypadki włamań do kamperów, szczególnie w okolicy dworca kolejowego. Polecam kemping Michelangelo, położony około 1,5 km od centrum Florencji. Nie jest tani (prawie 14 euro za kamper plus ponad 11 za każdą osobę), ale ma wiele plusów. Za dodatkową opłatą można tam zostawić samochód na cały dzień bez konieczności płacenia za osoby). No i najważniejsze: zaledwie kilkaset metrów dalej znajduje się plac Michała Anioła, z którego widać panoramę Florencji. Parkingi w mieście kosztują 1–2 euro za godzinę postoju. Ciekawa oferta agroturystyczna: www.agriturismo.it Kempingi na trasie: www.camping.it, www.campingo.com, www.europe-camping-guide.com, www.italylogue.com Strony turystyczne o Włoszech: www.italiantourism.com, www.ultimateitaly.com Włochy dla bystrzaków Wydawnictwa Helion - Bardzo dobry poradnik z listą noclegów, kempingów, niezbędnych adresów oraz wszelkiego rodzaju porad, jak tanio podróżować (rezerwacja biletów, bilety zniżkowe itp.). Przewodnik National Geographic Włochy - Informacje o kraju i jego historii, ciekawostki, co i dlaczego zwiedzać (bogato ilustrowany). Włochy – przewodnik Paskala - Znajdziemy w nim informacje nawet o miejscach mniej popularnych, ale wartych zachodu. Najlepiej robić je w dużych centrach handlowych gdyż jest najtaniej. Na pamiątkę warto kupić specjały kuchni włoskiej, takie jak ocet balsamiczny z Modeny (najlepiej 8-letni i starszy, od 10 euro), wino Chianti z Toskanii (od 5 euro), kawy (np. Lavazza 2,5–3euro, Segafredo 1–2 euro) czy parmezany (od 8 euro/kg). Aby nie obciążać wozu w trakcie jazdy, lepiej zrobić to w drodze powrotnej, np. pod Modeną, przy północnym wjeździe na autostradę, znajduje się wielkie centrum handlowe, gdzie możemy zaopatrzyć się w wiktuały. Dobrym też punktem jest wolnocłowe San Marino. Dzięki polskiej obsłudze (pracuje tam wielu rodaków) dowiemy się, co warto kupić. Na pewno – alkohole, tańsze nawet o 100 proc. niż w Polsce. Wiele stacji benzynowych we Włoszech ma infrastrukturę związaną z obsługą kamperów. Opróżnianie zbiorników z brudną wodą oraz uzupełnienie ich świeżą nic nie kosztuje. Ale uważajmy – ubikacje wolno opróżniać wyłącznie tam, gdzie jest napis -WC KIMIK-. Można na nich również przenocować, z czego często korzystaliśmy, żeby zaoszczędzić pieniądze (kemping to zawsze wydatek co najmniej 20 euro). Za skorzystanie z toalety zapłacimy tam około 0,50 euro, a za prysznic 2–2,5 euro. Benzyna lub ojej napędowy kosztuje 1,5–1,6 euro/litr. Warto pamiętać, że w niedzielę mniejsze stacje benzynowe mogą być nieczynne. Włoskie autostrady są płatne. Wydaliśmy na nie w sumie 410 euro. Paliwo kosztowało nas 600 euro. Ograniczenia prędkości: autostrada 130 km/godz., obszar zabudowny 50 km/godz., niezabudowany 100 km/godz. (sic!) W Austrii 10-dniowa winieta autostradowa kosztuje ok. 8 euro. Warto zabrać ze sobą wodę mineralną do gotowania kawy i herbaty, cukier, masło i pieczywo (niestety, włoskie jest niesmaczne, to często rozdęte spulchniaczami pszenne bułki pozbawione smaku, za które trzeba słono płacić). Na miejscu kupimy pyszne sery w cenach korzystniejszych niż w Polsce (7–20 euro za kilogram), makarony (ok. 1 euro), sosy (1–4 euro), zupy w torebkach za ok. 3 euro, wina od 3 euro, Warto też stołować się w restauracjach. Za pizzę średnio zapłacimy 7–8 euro, choć można znaleźć smaczne w cenie 5 (San Marino). Kawa to wydatek 1–2 euro. Generalnie we Włoszech polecam kuchnię włoską. No i drink o nazwie Aperol, kosztujący 3 euro. Warto zaopatrzyć się w specjalne karty, które upoważniają do wstępu do kilku obiektów (muzeów, kościołów). Korzystając z nich, zapłacimy nawet o połowę mniej, niż gdybyśmy chcieli każą wejściówkę kupić osobno. Poza tym zobowiązuje to nas do dyscypliny, bo skoro już zapłaciliśmy....Karty takie kosztują od 8 do kilkudziesięciu euro, zależnie od miasta, można je nabyć zazwyczaj już w pierwszym obiekcie, który chcemy zwiedzić. Najtrudniej dostać się do muzeów we Florencji, zwłaszcza Galerii Uffizi (jedno z najwspanialszych na świecie), gdzie zawsze stoją długie kolejki. wstęp – 6,5 euro plus 3 rezerwacja. karnet muzea miejskie w san Gimignano kosztuje 7,5 euro, zaś karnet Siena itinerari d’ arte (wszystkie atrakcje miasta) od 13 do 16 euro. Uważaj na znaki zakazu wjazdu – bardzo często dotyczą wyłącznie kamperów (nie mylić ze znakiem zakaz wjazdu ciężarówek powyżej 7,5 tony; nasz kamper traktowany jest jak samochód osobowy o większych gabarytach). Szukaj parkingów przeznaczonych dla kamperów. W wielu miastach wolno wjechać na parking tirom, autobusom, ale kamperom – nie. Zdarza się, że przy wjeździe na parking stoi samochodowy -ogranicznik wysokości- (np. w miasteczkach wokół jeziora Garda). W samych miastach kamperem – znacznie dłuższym od samochodu osobowego – trudno jest zaparkować. Koszt takiego postoju to 1–2 euro za godzinę (płacimy zwykle od 6 rano do 8 wieczorem, choć bywają płatne parkingi całodobowe). W niedziele najczęściej parkujemy gratis. Uważaj na przydrożne drzewa. Nisko osadzone gałęzie mogą uszkodzić dach. Zwracaj uwagę na tunele – na naszej trasie bezpiecznie przejechaliśmy ich dziesiątki, ale widzieliśmy też takie o wysokości mniejszej niż 3,2 metra – dla kampera już niebezpieczne.
Kraj wprost stworzony do podróżowania kamperem: świetne szosy, wygodne kempingi i przyjaźni ludzie.
Uważa się, że ojczyzną kamperów (ang. to camp: obozować) są Stany Zjednoczone, ale ideę „mobilnego domu” rozpowszechnił w Polsce blisko 100 lat temu Michał Drzymała.
Nowoczesny domek na kółkach to specjalnie skonstruowane auto turystyczne, wyposażone w udogodnienia umożliwiające zarówno przemieszczanie się, jak i nocleg. Poniżej opisujemy zalety i wady kamperów, którymi podróżowaliśmy. Łazienka Jak na kamper – całkiem luksusowa, brakuje tylko bidetu. Kabina prysznicowa za zasłonką z brodzikiem doskonale nadaje się do przechowywania mokrych kaloszy i worków ze śmieciami, których zapominaliśmy się pozbywać. Jest to najbardziej nagrzewające się pomieszczenie podczas nocnego dogrzewania, stąd warto w nim rozwieszać na noc pranie – wysycha błyskawicznie. Toaleta chemiczna (sedes plus kaseta sanitarna, którą należy opróżniać po zapaleniu się diody kontrolnej w specjalnie wyznaczonych miejscach) może być traktowana jako urządzenie awaryjne (praktycznie na każdej stacji benzynowej czy kempingu są toalety, a opróżnianie kasety nie należy do przyjemności). Trzeba pamiętać o używaniu specjalnego papieru toaletowego, który ulega biodegradacji. W łazience jest jeszcze mini umywalka i – uwaga drogie panie – lustro! Minusem jest tylko to, że na długie kąpiele nie można sobie pozwolić. Czteroosobowa rodzina bez trudu zużywa na dobę cały 100-litrowy zbiornik czystej wody. Trzeba więc pamiętać o jego codziennym napełnianiu i oczywiście usuwaniu wody brudnej (zbiornik 2 x 45 l pod podwoziem), która potrafi przypomnieć o sobie, zaczynając się przelewać podczas jazdy – a za to grozi mandat! Miejsca, w których spuszcza się wodę brudną i napełnienia zbiorniki, są oznaczane specjalnymi niebieskimi znakami z symbolem kampera. Siedzenie i spanie Kampery mogą być 4- i 6-, a nawet 7-osobowe, ale optymalnie podróżuje się w maksimum cztery osoby. Z przodu dwa miejsca dla kierowcy i pilota, z tyłu kanapa dla pasażerów – niezbyt wygodna (nie można regulować oparcia). Miejsca do podróżowania są homologowane, z pasami bezpieczeństwa. Można też zamontować fotelik dla dziecka. Kabina jest klimatyzowana, są 2 poduszki powietrzne, tempomat, elektryczne szyby, alarm i czujniki cofania. Nad kokpitem, w tylnej części auta nad lukiem bagażowym znajdują się stałe miejsca do spania – w dzień doskonale nadają się na dodatkowe pomieszczenie do przechowywania różności, kurtek, swetrów, książek i wszystkiego, co dobrze mieć pod ręką. Dodatkowo jest jeszcze rozkładana kanapa na środku auta. Kamper jest dość słabo izolowany, więc szybko nagrzewa się na słońcu, a wyziębia w nocy, więc właściwie wrażenia się podobne jak pod namiotem. Podczas postoju można otwierać boczne okienka, które w czasie jazdy muszą być bezwzględnie zamknięte. Plusem kampera w stosunku do namiotu jest to, że wszystkie okna posiadają moskitiery i rolety, które chronią przed słońcem, na przednią i boczne szyby kabiny można zakładać na noc specjalne zasłony. Nasz kamper miał z boku rozkładaną markizę, stolik oraz krzesła, co pozwalało obiadować na świeżym powietrzu nawet w deszczu. Kuchnia Doskonale spełnia także funkcję living-roomu, w którym organizować można wieczorne nasiadówki oraz pokazy zdjęć i filmów. Ta część samochodu jest jedną z najfajniej rozwiązanych. Dwupalnikowa kuchenka gazowa okazała się doskonała do smażenia omletów i jajecznicy czy podgrzewania zup z torebek. Jednak trzeba uważać, żeby nic nie wykipiało – czyszczenie jej zakamarków nie jest łatwe. Na szczęście tuż obok jest zlewozmywak. Warto z niego korzystać metodą ekologiczną. A zatem: wkładamy korek, napełniamy zlewozmywak wodą, myjemy naczynia i spłukujemy je za jednym zamachem pod bieżącą wodą. Podczas zmywania i kąpieli traci się najwięcej wody, a ta jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania ogrzewania, które nie może chodzić „na sucho”. Zarówno ogrzewanie, jak i kuchenka są zależne od dopływu gazu. 11-kilogramowa butla z propanem-butanem wystarcza spokojnie na trzy tygodnie wszakże pod warunkiem, że nie grzejmy się każdej nocy. Gaz służy do zasilania pieca (ciepła woda i ogrzewanie), kuchenki gazowej oraz lodówki. Podczas postoju po podłączeniu do zew. gniazda 230 V można zasilić wew. gniazdko, oświetlenie oraz pompę wody. Lodówka może być także zasilana podczas postoju z gniazda 230 V lub podczas jazdy z alternatora 12 V. Mrozi raczej słabo. Na wyposażeniu kuchni znajduje się zastawa stołowa (plastikowa, i słusznie, bo na pierwszym wirażu stracilibyśmy połowę naszych statków) + sztućce na 6 osób (tym razem metalowe), a także garnki, patelnia oraz czajnik. Warto zabrać ze sobą ekspres do kawy albo toster (gniazdko działa tylko po podłączeniu samochodu do prądu na kempingu!). Szufelka i zmiotka oraz miseczka pozwalają na zachowanie porządku, choć o to dość trudno, gdyż jak to w samochodzie – ciągle nanosi się piach i błoto. Pod zlewem jest pojemnik na śmieci – zdecydowanie za mały na potrzeby współczesnego globtrotera, dlatego ratowaliśmy się kabiną prysznicową. Przestrzeń bagażowa i schowki Poza lukiem bagażowym, w którym mieszczą się walizki i torby oraz składany stolik i krzesła, kamper posiada także bagażnik zew. na 1–3 rowery. W luku nie radzimy trzymać żywności. Po kabinie prysznicowej jest to najbardziej nagrzewające się pomieszczenie w samochodzie. W aucie jest cała masa schowków i szafek, z samolotowym systemem zamykania, który skutecznie zapobiega otwieraniu się ich na wirażach. Prowiant można przechowywać w szafce przy zlewie. Ceny Ceny wynajmu różnią się, w zależności od rodzaju kampera i sezonu. Firmy wynajmujące kampery dzielą się na te, które pobierają opłatę za dobę wynajmu i te, które liczą sobie również za przejechane kilometry (za każdy dodatkowy kilometr trzeba dopłacać ok. 80 gr.). Przy wynajmie pobierana jest kaucja ok. 4 tysięcy zł. Firmy, które wynajmują kampery, zajmują się również ich sprzedażą. Europejskie kampery są budowane na podwoziach Mercedesa, Opla, Forda, a nawet Fiata. Długość wozu przekracza 6 m, a wysokość wynosi ponad 3 m. Cena nowego samochodu, w zależności od marki i modelu, waha się od 140 do 180 tys. zł. Używane są nieco tańsze (cena zależy głównie od przebiegu) od 80 do 150 tys. zł. Do prowadzenia wystarczy prawo jazdy kategorii B.
Przepisy ruchu drogowego a drogowa rzeczywistość to zupełnie inne sprawy. Na drogach każdego z europejskich krajów panują inne zwyczaje, które dla własnego bezpieczeństwa warto poznać.
W Skandynawii trzeba uważać na rygorystycznie przestrzegane ograniczenia prędkości. Jest to o tyle bolesne dla polskich kierowców, że region ten słynie z dobrych dróg. Jeśli na autostradzie jest ograniczenie do 90 km/godz., to gdy będziemy jechać 95 km/godz., zaczniemy wszystkich wyprzedzać, skazując się na nieprzyjemne spojrzenia kierowców. Nie ma tu wyprzedzania na trzeciego, a klakson w Sztokholmie słychać tylko, gdy szwedzka reprezentacja wygra ważny mecz. Niestety, będziemy mieć kłopoty z zasileniem instalacji gazowej. W Finlandii LPG nie sprzedaje się osobom prywatnym, a w Danii jest droższe niż benzyna. Kto nie trąbi i nie lubi dynamicznej jazdy, ten nie ma czego szukać na drogach Półwyspu Iberyjskiego. Hiszpanie i Portugalczycy są za kółkiem dość agresywni, ale poważne wypadki zdarzają się rzadko. W złym tonie jest tutaj jazda w dzień na światłach i, co ciekawe, korzystanie z klimatyzacji – dlatego większość samochodów ma otwarte okna. Najlepsze kraje do jazdy samochodem to Niemcy, Szwajcaria i Austria. Niemcy uchodzą nawet za motoryzacyjny raj – gęsta sieć darmowych autostrad i brak ograniczeń prędkości pozwalają na ich bezbolesne i szybkie pokonywanie. Ale jeżeli na remontowanym czy węższym odcinku autostrady pojawi się jakiekolwiek ograniczenie prędkości, musimy się do niego bezwzględnie dostosować, bo niemiecka policja jest mało wyrozumiała. Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie korki w okresie wakacyjnym i w godzinach szczytu – pod Hannoverem, Monachium, Dortmundem. Znacznie luźniej jest w Austrii czy w Szwajcarii, ale za autostrady trzeba płacić, a ograniczenia prędkości są przestrzegane bardzo rygorystycznie. Jeśli spróbujemy się ścigać w Szwajcarii, fotoradar zrobi nam zdjęcie prędzej, niż nam się wydaje, a na granicy przy opuszczaniu tego kraju otrzymamy mandat, którego wysokość może przekroczyć wakacyjny budżet. Z kolei Austriacy wyczuleni są na punkcie wyposażenia dodatkowego. Lubią sprawdzać zawartość apteczki, obecność kamizelek odblaskowych i gaśnic, a potrafią ukarać nawet za złe ciśnienie w oponach czy brudną szybę. We Francji atmosfera na drogach jest już bardziej śródziemnomorska. W miastach panuje dowolność interpretacji przepisów (polecamy poobserwować przez kilka minut rondo wokół Łuku Tryumfalnego). Samochody często są zniszczone, nikt się nie przejmuje zarysowaniami i stłuczkami. Niewielu kierowców przestrzega ograniczeń na autostradach, licząc, że policja ich nie dopadnie. Jednak gdy już dojdzie do takiego spotkania, bywa bardzo nieprzyjemnie, a mandat może finansowo wykończyć – podobnie jak opłaty za przejazd francuskimi autostradami. Za najbardziej krewkich kierowców uchodzą Włosi. Wielu jeździ fatalnie, nerwowo, ale zaskakująco rzadko dochodzi do stłuczek. Wówczas kierowcy wyskakują z samochodów, wymyślając sobie, swojej bliższej i dalszej rodzinie, naśmiewają się też z seksualnych możliwości rzekomego sprawcy. Jeśli autem da się dalej jechać, rozjeżdżają się każdy w swoją stronę. W Rzymie korki zaczynają się wcześnie rano i trwają nieprzerwanie do wieczora. Nie ma tam pasów ruchu, a główną zasadą na drodze jest „Kto pierwszy, ten lepszy”. Włosi znacznie częściej korzystają też z klaksonu niż z kierunkowskazów, a przy tym pozwalają sobie na siadanie za kółkiem nawet po wypiciu butelki wina – co może nie do końca jest legalne, ale dopóki nie spowoduje się wypadku, nie ponosi się tak naprawdę żadnych konsekwencji. I jeszcze jedno – uwaga na szaleńców na skuterach! Chorwaci, podobnie jak Francuzi, nie traktują samochodów jak dzieł sztuki. Nie liczmy więc, że z większym szacunkiem będą obchodzić się z naszym autem. Ponadto można odnieść wrażenie, że policja w tym kraju zajmuje się wyłącznie pilnowaniem poprawnego parkowania. Najciekawszym motoryzacyjnie państwem jest chyba Grecja. Jej obywatele rozróżniają cztery kolory świateł: zielone, pomarańczowe, wczesne czerwone i ciemnozielone. Oczywiście na wszystkich można jechać, toteż do każdego skrzyżowania trzeba podjeżdżać z zachowaniem czujności. W Grecji statystyki wypadków z ofiarami śmiertelnymi są zbliżone do Polski. Mający poczucie humoru Grecy twierdzą, że do części z nich dochodzi w bójkach po drobnych stłuczkach. W Wielkiej Brytanii i Irlandii najważniejsze jest przyzwyczajenie się do ruchu lewostronnego. Dobrze jest wjechać do tych krajów w godzinach szczytu – wówczas będziemy poruszać się za innymi autami i szybciej oswoimy się z myślą, że np. na rondo wjeżdża się od drugiej strony. Brytyjscy kierowcy jeżdżą raczej spokojnie – może za sprawą fotoradarów, których ponoć jest już w Anglii więcej niż samochodów. Warto uważać na miejsca, gdzie zostawiamy auto, może bowiem zostać błyskawicznie zablokowane lub odholowane. W Bułgarii i Rumunii Polacy mogą się czuć swobodnie. Skorumpowana policja i urzędnicy na granicach, dziurawe jednopasmowe drogi, nierespektowanie przepisów ruchu drogowego brzmią znajomo. Większość spraw da się załatwić za paczkę papierosów czy banknot 5 lub 10 euro. Ciekawym zwyczajem jest dezynfekcja aut na granicach. Za przejechanie przez korytko z brudną cieczą należy zapłacić ok. 10 zł. CAMPERY Czyli domki na kółkach – moda do Polski dopiero dociera, ale ich wypożyczalnie zaczynają całkiem nieźle funkcjonować. Koszt wynajęcia campera w sezonie to ok. 300 zł za wersję 2–3-osobową i nawet do 700 zł za wersję 6–7 osobową. Mając campera, nie musimy się martwić o brak wolnych miejsc w hotelach, ale w wielu słabiej rozwiniętych krajach trzeba się liczyć z brakiem odpowiednich kempingów. www.polskicaravaning.pl; www.campery.pl Campingi Austria www.topcamping.at Belgia www.camping.be Chorwacja www.camping.hr Czechy www.camp.cz Francja www.campingfrance.com Grecja www.camping.gr Irlandia www.camping-ireland.ie Luksemburg www.campingsimmer.lu Niemcy www.top-platz.de Norwegia www.camping.no Polska www.pzm.pl/camping Słowenia www.travelguide.sk Szwajcaria www.camping.ch Węgry www.campings.hu Wielka Brytania www.caravancampingsite.co.uk Włochy www.camping.ita ANDY – WYŻEJ NIŻ KONDORY Całkiem niedawno kolega naszego argentyńskiego przyjaciela Anibala, wszedł na szczyt Cerro Wanda i znalazł na tam... papierek po czekoladzie firmy „Wedel” z notatką Adama Karpińskiego sprzed 70 lat! Karpiński ochrzcił zdobytą wówczas górę imieniem swojej żony Wandy. Dziś oprawione w ramki opakowanie wisi dumnie na ścianie w domu wspomnianego kolegi jako górska pamiątka. Po trzech latach andyjskich wędrówek śladami „praojców” sam już nie wiem, co jest bardziej fascynujące – przygoda górska czy ta dziwna, chwilami wręcz magiczna więź z „chłopakami” sprzed lat. Pierwsza polska wyprawa w Andy – w masyw Cordillera de la Ramada – odbyła się w latach 1933–34 i zapoczątkowała światową ekspansję polskiego alpinizmu. Jej członkowie dokonali pierwszych wejść na 5 sześciotysięczników oraz 3 pięciotysięczniki. Ich ślady pozostały w Andach po dziś dzień. Natknęliśmy się na nie choćby w miejscowości Barrenal, punkcie wypadowym na Mercedario, trzeci co do wielkości szczyt na kontynencie (6 770 m n.p.m.). Szukając transportu w góry, dotarliśmy tam do seniora Ossy. Gdy dowiedział się, że jesteśmy Polakami, zaprezentował nam garnitur zębów w szerokim uśmiechu i oznajmił: „Ależ ja jestem prezesem „CAWO”! – A cóż to jest? – zapytałem. – Club Andino Wiktor Ostrowski! Innym niby nieznaczącym, a jednak wspaniałym zdarzeniem była np. konstatacja faktu, że rok temu nasze namioty w Dolinie Colorado stanęły w pirkach (murkach mających chronić przed wiatrem) zbudowanych przez Polaków 70 lat temu! Tak! Dokładnie w tych samych, poukładanych ich rękami! Byliśmy tam jako drudzy Polacy po latach. Moi przyjaciele – Agnieszka, Jaszczur, Kasia, Marcin, Andrzej, Sławek, Wojtek, Piotr i Grześ – towarzyszyli mi w tych andyjskich podróżach i dodawali wiary. Inspiracją mojego górskiego marzenia była zapomniana już trochę książka Wiktora Ostrowskiego Wyżej niż kondory. Przeczytana wielokrotnie, leżała sobie na półce, a gdy znów po nią sięgnąłem, pojawił się pomysł... A może tak ruszyć po ścieżkach duchowych „praojców”? Tak to się zaczęło. W dwu wędrówkach śladami pierwszej polskiej wyprawy andyjskiej nie zdobyliśmy jeszcze Mercedario i Ojos del Salado (6 893 m n.p.m.). Mamy je sobie darować? Nie, nie można. Wracam! Zwłaszcza że los znów się do mnie uśmiechnął – w postaci nagrody Traveler 2006. Zdobyliśmy „Bilet na przyszłość i dofinansowanie w wys. 10 tys. zł. W tej sytuacji klamka zapadła. Znów zebrania w pubie żeglarskim „Czwarta szklanka” (nie wiem dlaczego, ale najlepiej o górach rozmawia się nad morzem albo na jachcie) i w lutym rusza do Argentyny trzecia wyprawa śladami Polaków. Andy uśmiechają się pogodą, kolorami i stadkiem guanako. U STÓP CZWARTEGO SZCZYTU AMERYK Mendoza jest już „moim” miastem! Czuję się tutaj jak w domu. Mamy mało czasu na ostatnie zakupy i uzupełnienie sprzętu. I pewnie dlatego przypadkowo nabywamy samo „ekologiczne” jedzenie – pozbawione tłuszczu, cukru, smaku. Cóż – jakoś wytrzymamy. Następnego dnia o 7.00 rano przyjeżdżają po nas jeepem poznani w zeszłym roku Anibal i Celeste. Po radosnych powitaniach ruszamy prosto pod Mercedario. Niesamowite, jak po roku świat zdążył się zmienić! – za przyczyną intensyfikacji prac w kopalni miedzi i złota i budowie nowej drogi do Laguna Blanca. Zdezorientowani szybkością zdarzeń po całodziennej męczącej jeędzie docieramy do serca gór, zrujnowanego białego domku (Casa Blanca) za jeziorem Laguna Blanca (odkrytym przez Polaków). Rano zgodnie z umową przybywa Alejandro – mulnik, który pomagał nam podczas poprzednich wypraw. Radośnie ruszamy w góry. Rozpiera mnie szczęście z powrotu na „stare śmieci!” Drogę znam i pamiętam bardzo dobrze, ale cieszy mnie jej „odkrywanie” przez kolegów. Andy uśmiechają się do nas pogodą, kolorami i stadkami guanako, które z ciekawością i dystansem towarzyszą nam do Cuesta Blanca – bazy wyprawy z 1934 r. Pojawili się też inni „znajomi” – majestatyczne szybujące po niebie kondory. Pierwsze wyjście w góry i kolejne spotkanie z penitentami (smukłe, ostrosłupowe formy śnieżno-lodowe). Torujemy sobie ścieżkę wśród wyrośniętych mniszków. Jak zawsze zachwycają i denerwują, kiedy trzeba się przez nie przedzierać. Obóz pierwszy staje w miejscu zwanym Pirca de Indios. Tam przed ponad 70 laty nasi dawni koledzy ze zdumieniem odkryli kamienne murki ustawione ludzką ręką. Murki te stoją do dziś. Może dlatego, że miejsce to cieszy się niedobrą sławą – wszyscy źle się tam czują. Czy to wpływ wysokości (choć to tylko 5 200 m), czy może obecności duchów nieznanych budowniczych? Nie wiem! Tak jak dwa lata temu, miejsce to opuszczam z ulgą. Szybko zaopatrujemy obóz drugi – u podstawy długiej grani Mercedario, na wysokości 5 800 m. Jeszcze tylko powrót do bazy, dzień „restowy” i już można „napadać” Vamos Arriba! Wyżej, coraz wyżej, a szczytu nie widać. ZDOBYWANIE MERCEDARIO W drodze do „dwójki” podejmujemy spontaniczną decyzję, aby wejść na leżącą trochę na uboczu górę Philar Grande, mającą 6 010 m. Po kilku godzinach wędrówki kolorową granią jesteśmy na rzadko odwiedzanym szczycie. Czujemy radość i wzruszenie, bo na pewno dotarliśmy tu jako drudzy Polacy po „praojcach”. Zgodnie z tradycją budujemy kopczyk z kamieni i rozpoznajemy topografię. Przyda się – w końcu jutro atakujemy Mercedario! Szybkie zejście lodowcem i już jesteśmy w żółtym namiociku, gdzie czeka Agnieszka. Tu stłoczeni spędzamy noc. Czwarta rano; ciemno, zimno, wieje! Z pewnością za mocno. Jednak obawa, że może być jeszcze gorzej, dopinguje nas do wygramolenia się z namiotu. Nie wiemy jeszcze, że przenikliwy wiatr będzie prześladował nas przez cały dzień. Przed nami mozolna wędrówka przy świetle czołówek i wiatr, przed którym nie ma gdzie się ukryć. Niecierpliwe oczekiwanie świtu i złudna nadzieja, że jak wyjdzie słońce, będzie cieplej. Przy czarnych skałach zwanych El Diente dociera do nas upragniony, niemrawy brzask. Zakładamy raki i pniemy się dalej. Niestety, wciąż wieje. Wyżej, coraz wyżej, kolejne łatwe trawersy, a szczytu nie widać. Każde pokonane wzniesienie łudzi i obiecuje, że to już. W końcu śnieżna grań i coraz rozleglejsza panorama zwiastują bliskość wierzchołka. Wreszcie jest – skalisty i pusty. Wiatr na chwilę jakby się uspokoił. Tym razem czwarty szczyt Ameryk okazał się łaskawy. Chłonę wspaniałą panoramę na poznaną w zeszłym roku Dolinę Colorado. Ze wzruszeniem rozpoznaję szczegóły topografii. W oddali piętrzy się „nasza” Ramada, 6 410 m (zdobyta w zeszłym roku), obok charakterystyczna sylwetka Alma Negra (Czarna Dusza), dalej La Mesa (Stół) i Pico Polacco! Zaraz pod stopami urywa się południowa ściana. Spełnienie, jesteśmy! Fotki i gratulacje – Agnieszka jest tu znów pierwszą Polką! Zejście dłuży się w nieskończoność, a wiatr ciągle nie chce odpuścić. W nocy wieje jeszcze bardziej, na dodatek zaczyna padać śnieg, jednak jestem już spokojny. Zdążyliśmy! Jutro jakoś zejdziemy, teraz tylko spać, spać, spać... Tu barwy skał przeczą czasem zdrowemu rozsądkowi. FIESTA PO MERCEDARIO Zupełna pustka i wiatr, przed którym nie ma ucieczki. DROGA NA OJOS DEL SALADO I znów w drodze, jedziemy na północ do Catamarki i dalej, do Fiambali – małej sennej miejscowości, punktu wypadowego w argentyńską część Puna de Atacama. Rankiem pierwsze kroki kieruję do Jomsona Raynoso – jedynego człowieka w okolicy, który może zorganizować jeepa i muły na karawanę. Radość ponownego spotkania. Mimo mojego łamanego hiszpańskiego – pełne porozumienie. Już dziś możemy jechać dalej; trzeba tylko zrobić coś przy samochodzie, zameldować się na policji i kupić żarcie. Ruszamy. Znów pędzimy jeepem przez bajecznie zmienne i kolorowe góry. Po 150 km docieramy do miejsca zwanego szumnie Casadero Grande (Wielkie Łowisko), które jest tylko połacią zielonych łąk w otoczeniu miedzianych, pustynnych gór. Jomson idzie szukać jedynego gospodarza w tej okolicy, żeby dogadać z nim wynajęcie mułów. Po godzinie pojawia się z sympatycznym osobnikiem o imieniu Fabio. Przynoszą także ogromne kawały suszonej wołowiny i pstrągi. Nasz nowy amigo mówi, że z karawaną możemy ruszyć dopiero jutro. Najpierw musi bowiem odszukać i wyłapać zwierzęta. Następnego dnia, mocno po południu, zauważamy obłoczki kurzu na horyzoncie. Wreszcie są – Fabio, jego koń, muł, oślica i dwa nieludzko wychudzone, lecz bardzo przyjacielskie psy Chicho i Bobi. Koń ma na imię Koń, muł zwie się Mułem, a krnąbrna ośliczka to po prostu Oślica. Do końca pobytu nie zdołamy przekonać Fabia, że reszta jego menażerii też zasługuje na imiona. Troczymy ładunki wśród śmiechu i żartów. Nagle niespodzianka – okazuje się, że... gauczo nie zna drogi! Idzie tędy pierwszy raz w życiu. Jest wyraźnie zestresowany, niemniej pełny entuzjazmu. Na szczęście i nieszczęście ja pamiętam tę drogę z zeszłego roku. Na nieszczęście, bo jako jedyny zdaję sobie sprawę, jak dużo mamy do przejścia. Kolejne trzy dni wędrówki przez góry Atacamy. Konsekwentnie oddalamy się od cywilizacji. Zupełna pustka i wiatr, przed którym nie ma ucieczki. Czasami tylko na brunatnych zboczach pojawiają się złocące się w słońcu stada wikuni. Kolejne etapy i biwaki Aqua Caliente, Agua del Vicuna. Dopiero trzeciego dnia dostrzegamy nasz cel – Ojos. Po przejściu przełęczy zakładamy bazę pod lodowcem w miejscu zwanym Arenal. Następnego dnia przepakowujemy plecaki i ruszamy dalej przez kolejne wzniesienia, zbliżając się do naszej góry. Na wysokości 5 800 m wykopujemy platformę na ostatni obóz – konstrukcję z kamieni i piachu. Jest kosmicznie pusto, a świat wokół wydaje się młody, jakby niedawno się narodził! I znów nocne wyjście, mozolne zdobywanie wysokości. Wulkaniczne skały o przedziwnych kształtach przypominają, że Ojos jest wygasłym wulkanem – najwyższym na świecie! Mijamy pasożytnicze wulkany Ojos. Jest naprawdę wysoko, niebawem musi być szczyt... To już koniec? Radość, ulga, spełnienie – wszystko razem. Jesteśmy na Ojos del Salado, drugim szczycie obu Ameryk! 70 lat po „praojcach” – równo, w tym samym dniu. Marzenia się spełniają! Zejście w zadymce śnieżnej przypomina nasze Tatry. Wracamy już przez pustynię z wielkimi worami na plecach. Odkrywamy te góry od nowa… Przygodo, trwaj! POLSKIE ZDOBYWANIE ANDÓW Pierwsza polska wyprawa w Andy – w masyw Cordillera de la Ramada – odbyła się w latach 1933– –1934 i zapoczątkowała ekspansję polskiego alpinizmu poza Tatry. Jej członkowie: Stefan Daszyński, Jan Dorawski (lekarz) Adam Karpiński, Konstanty Narkiewicz-Jodko (kierownik), Stefan Osiecki (filmowiec) i Wiktor Ostrowski dokonali pierwszych wejść na 5 sześciotysięczników (w tym Mercedario) oraz 3 pięciotysięczniki. Odkryto i pokonano nową drogę na Aconcaguę, nazywaną dziś Ruta de los Polacos – Drogą Polaków – wschodnim lodowcem, który dziś nosi dumną dla nas nazwę Lodowca Polaków. Osiągnięto też ówczesny polski rekord wysokości górskiej, podwyższony po pięciu latach w Himalajach (atak na liczący 7 434 m Nanda Devi East kierowany przez Adama Karpińskiego). Wyprawa miała również wybitne osiągnięcia naturygeograficzno-poznawczej. Ustalono zasięg i podział nie zbadanej przedtem grupy górskiej Cordillera de la Ramada, odkryto nieznane szczyty (m.in. Cerro N – nazwany dziś na część wyprawy Pico Polacco). Również dwa piękne lodowce w rejonie Mercedario nazwano w 1968 r. „polskimi”: Glaciar Karpiński i Glaciar Ostrowski! Sukcesy pierwszej wyprawy andyjskiej kontynuowała druga, z 1937 r. – m.in. zdobyto drugi szczyt Ameryki Południowej – Ojos del Salado (6 893 m) – i osiem innych sześciotysięczników oraz skartowano nieznane tereny w rejonie Puna de Atacama. UCZESTNICY WYPRAWY WOJCIECH LEWANDOWSKI Geograf, pracownik naukowy UW, uczestnik wielu ekspedycji alpinistycznych i naukowych. AGNIESZKA ADAMOWSKA Objechała Australię, Amerykę Pn. i Azję. Wspinała się w Alpach, G. Skalistych, Andach. GRZEGORZ KUDYBA Uczestnik wypraw wspinaczkowych w góry Ameryki Południowej i Afryki. PIOTR BUCKI Alpinista i podróżnik. Instruktor wspinaczki sportowej AWF, wspinał się w Alpach, Tien-szan, Himalajach. WOJCIECH MARZEC Alpinista, uczestnik wypraw w góry Azji (Pamir, Sajan Wschodni, Ałtaj), na Kaukaz i w Andy. JAK POWSTAJĄ PENITENTY Oryginalne, smukłe, ostrosłupowe formy śnieżno-lodowe występujące najczęściej na lodowcach gór wysokich strefy zwrotnikowej i gorącej (Andy, Hindukusz, Pamir, niektóre zakątki Himalajów, Kilimandżaro) powstają w wyniku selektywnej ablacji (proces topnienia lodowców) powierzchni lodowca. Tworzą charakterystyczne szeregi form ustawionych ze wschodu na zachód. Poszczególne turniczki są najczęściej nachylone do powierzchni terenu pod kątem 70-80°, co ma związek z szerokością geograficzną masywu górskiego (kąt padania promieni górującego słońca). Ich wysokość waha się najczęściej od 0,5 do 2 m, choć zdarzają się też formy kilkumetrowe. Penitenty są zwykle formami sezonowymi, tworząc się od wiosny do zimowych śniegów. W Andach, gdzie panują ekstremalne warunki, spotykane są formy wieloletnie. Ich nazwa wywodzi się z języka hiszpańskiego; penitentes – pokutnicy lub nives penitentes – śniegi pokutujące, bowiem do złudzenia przypominają kształtem niekończące się szeregi zakapturzonych mnichów (pokutników).