Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
– Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie związki jak polifenole i kofeina, które wspierają zdrowie mózgu. Substancje te mogą pomagać w redukcji stanów zapalnych i ograniczaniu uszkodzeń komórek, które wiążą się z pogorszeniem funkcji poznawczych. Jednak wcześniejsze badania dotyczące kawy i demencji dawały mieszane wyniki, często ze względu na krótszy czas obserwacji lub ograniczone dane dotyczące długoterminowych wzorców spożycia i różnych rodzajów napojów. I tutaj w sukurs przyszły potężne zbiory danych Nurses’ Health Study (NHS) oraz Health Professionals Follow-Up Study (HPFS). Uczestnicy wspomnianych badań byli obserwowani przez 43 lata. Wśród szeregu danych były również te o diecie, subiektywnych problemach poznawczych, wynikach testów i diagnozach demencji. Bazując na tym naukowcy analizowali, jak spożycie kawy z kofeiną, herbaty oraz kawy bezkofeinowej wiąże się z długoterminowymi wynikami zdrowia mózgu. Kofeina wspiera mózg Wyniki? Spośród ponad 130 000 uczestników u 11 033 rozwinęła się demencja w trakcie badania. Osoby spożywające większe ilości kawy zawierającej kofeinę miały o 18% niższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z osobami, które rzadko lub nigdy jej nie piły. Zgłaszały także niższy poziom subiektywnego pogorszenia funkcji poznawczych (7,8% wobec 9,5%) oraz osiągały lepsze wyniki w niektórych obiektywnych testach poznawczych. Podobne zależności zaobserwowano u osób pijących herbatę, podczas gdy kawa bezkofeinowa nie wykazywała takich samych powiązań. Sugeruje to, że kofeina może być istotnym czynnikiem stojącym za obserwowanymi korzyściami dla mózgu, choć potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić mechanizmy leżące u ich podstaw. Najsilniejsze efekty obserwowano u uczestników spożywających 2–3 filiżanki kawy z kofeiną lub 1–2 filiżanki herbaty dziennie. Wyższe spożycie kofeiny nie wydawało się powodować szkód – wykazywało raczej podobne korzyści do zakresu umiarkowanego spożycia wskazanego w badaniu. Wygląda na to, że możemy śmiało pić kawę i herbatę nie tylko dla przyjemności, ale też dla zdrowia. Źródło: JAMA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Robi furorę od XVIII wieku i uwielbiał go Ernest Hemingway. Ten napój to kwintesencja Turynu
Bicerin to nie tylko kawowo-czekoladowa przyjemność, ale też ważna część turyńskiej tradycji. Narodził się w XVIII wieku w Caffè Al Bicerin i do dziś jest symbolem miasta. Poznaj przepis na ten zimowy napój i miejsca, gdzie smakuje najlepiej.
Spis treści: Skąd pochodzi bicerin? Jak przygotować bicerin w domu? Gdzie spróbować bicerinu w Turynie? Warstwa śnieżnobiałej śmietanki wieńcząca gorącą kawę podkręconą czekoladą. Bicerin jest idealnym antidotum na chłodny dzień. To także wystarczający powód, by wybrać się do pełnych historii kawiarni eleganckiego, północnowłoskiego miasta u stóp Alp. Turyn słynie z wielowiekowej kultury kawiarnianej oraz wybitnych czekoladowych słodyczy. Nic więc dziwnego, że to właśnie tutaj narodził się bicerin. Nazwa oznacza „małą szklankę” w lokalnym dialekcie piemonckim (po włosku: „biccherino”). Ten rozgrzewający, dekadencki napój składa się z warstw gęstej, roztopionej czekolady i espresso oraz lekko ubitej śmietanki. W Caffè Al Bicerin w Turynie serwuje się go od XVIII wieku. Napój szybko stał się stałym elementem oferty kawiarni w całym mieście. Dziś uznaje się go za symbol nie tylko Turynu, lecz także okolicznego regionu usianego alpejskimi szczytami. Ma też rzesze fanów. Ernest Hemingway, który zatrzymał się w Turynie po I wojnie światowej, napisał, że bicerin to jedna ze „100 rzeczy, które ocaliłbym na świecie”. Skąd pochodzi bicerin? W wielu zabytkowych kawiarniach Turynu we Włoszech można napić się bicerinu. Jednak Caffè Al Bicerin, otwarta w 1763 roku przy Piazza della Consolata, przypisuje sobie wynalezienie napoju. Receptura jest tam pilnie strzeżoną tajemnicą. Uważa się, że inspiracją był XVIII-wieczny napój zwany bavareisa. Była to specjalność wszystkich wielkich turyńskich kawiarni tamtych czasów. Bavareisa przygotowywano z gorącej, roztopionej czekolady, mleka, syropu cukrowego i kawy. Podawano ją w dużej szklance. Wkrótce pojawiły się kolejne wersje. W jednej składniki – czekoladę, kawę i mleko – serwowano osobno. W innych łączono tylko dwa z trzech elementów. Na przykład kawa z mlekiem dawała napój podobny do dzisiejszego cappuccino, znany lokalnie jako pur e fiur („czyste i kwiat”). Z kolei kawa z gorącą czekoladą tworzyła pur e barba („czyste i czekolada”). Największą popularność w Al Bicerin szybko zyskała jednak wersja, w której składniki bavareisy podawano razem. Określano ją jako ’n poc ’d tut („po trochu wszystkiego”). Serwowano ją warstwowo, w mniejszej szklance, a mleko zastąpiono śmietanką. W 1852 roku, w przewodniku po Turynie, Guglielmo Stefani i Domenico Mondo napisali, że „bicchierino” to ulubiony poranny napój. Wymieniali przy tym ministrów, urzędników, profesorów, sklepikarzy, właścicieli gospodarstw, modystki, domokrążców i ludzi ze wsi. Jak dodawali, wszyscy oni „z radością wydają swoje trzy monety, by niewielkim kosztem uzupełnić paliwo w żołądku”. Jak przygotować bicerin w domu? Bicerin należy podawać w szkle, przez które widać warstwy. Powinny to być: kawa, prawdziwa czekolada (nie kakao w proszku) oraz świeża śmietanka. W zwykłych kawiarniach gęstą gorącą czekoladę z dodatkiem espresso często wieńczy bita śmietana wyciskana z butli. W Caffè Al Bicerin napój podaje się inaczej. Trafia do kieliszka do wina ustawionego na spodku. Śmietankę ubija się ręcznie, tak aby nie była całkiem sztywna. Ma się jedynie lekko zagęścić i unosić na wierzchu gorącej czekolady. I najważniejsze – nie mieszaj bicerinu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-08-102054-The-winter-drink-you-need-to-know-aboutTurins-bicerin--National-Geographic---23a82fc.png" width="1266" height="850" alt="Turyńska Caffè Al Bicerin serwuje bicerin nieprzerwanie od XVIII wieku i twierdzi, że to właśnie tutaj powstał ten kultowy napój." title="Turyńska Caffè Al Bicerin serwuje bicerin nieprzerwanie od XVIII wieku i twierdzi, że to właśnie tutaj powstał ten kultowy napój." /> W domu też da się go odtworzyć. Najpierw przygotuj gęstą gorącą czekoladę: rozpuść gorzką czekoladę w świeżo zaparzonym espresso i dosłodź do smaku. Wlej mieszankę do małej szklanki i odstaw na moment. Potem czas na śmietankę. Jeśli ręczne ubijanie w misce wydaje się zbyt męczące, wlej śmietankę do słoika i potrząsaj przez około 20–30 sekund. Powinna zrobić się gęsta i puszysta, ale nie całkiem ubita. Przytrzymaj łyżeczkę odwróconą wypukłą stroną do góry nad gorącą czekoladą. Wlewaj śmietankę na spód łyżeczki – dzięki temu nie wmiesza się od razu w czekoladę. Gdzie spróbować bicerinu w Turynie? Caffè Al Bicerin Siadasz na czerwonej, aksamitnej ławce. W tle gra Billie Holiday, a na marmurowym stoliku migocze pojedyncza świeca. Wsłuchujesz się w dźwięk trzepaczki uderzającej o metalową miskę. W miejscu narodzin bicerin zawsze ubija się na zamówienie. I zawsze pije się go bez mieszania. Pierwszy łyk jest chłodny – to gęsta śmietanka. Po chwili pojawia się aksamitna, ciepła czekolada z wyraźnym, kawowym akcentem. Baratti & Milano Cukiernia Baratti & Milano od 1858 roku zadziwia Turyn czekoladkami w złotych papierkach. Sprzedaje je w swojej wystawnej, lustrzanej kawiarni przy Piazza Castello. Marka słynie z gianduiotti – czekoladek z orzechami laskowymi. Tutejszy bicerin także jest wart pielgrzymki. Ma idealne warstwy gorącej czekolady, kawy arabiki i śmietanki. To klasyczne turyńskie doświadczenie. Farmacia del Cambio Nowoczesna kawiarnia o ciemnych, drewnianych okładzinach należy do restauracji Del Cambio wyróżnionej gwiazdką Michelin. Znajduje się przy Piazza Carignano, a jej historia sięga 1833 roku. Dawniej mieściła się tu apteka. Usiądź wśród ścian szuflad i przeszklonych aptekarskich gablot. Zamów bicerin podawany w wysokiej szklance, co pozwala na wyjątkowo hojną warstwę śmietanki. Źródło: National Geographic
Filiżanka kawy za kilkaset złotych? – czy najdroższa kawa świata jest warta swojej ceny?
Najdroższa kawa na świecie powstaje w dość kontrowersyjny sposób. Czy na pewno warto zapłacić fortunę za napar z ziaren, które wcześniej przeszły przez układ pokarmowy zwierzęcia?
Spis treści: Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Kopi luwak to produkt luksusowy, który od lat wzbudza skrajne emocje – od fascynacji po obrzydzenie. Tajemniczy proces produkcji, wysokie ceny i wątpliwości etyczne sprawiają, że o tej egzotycznej kawie wciąż dużo się mówi. Czy rzeczywiście jest warta swojej ceny? Jak powstaje kopi luwak – sekrety produkcji najdroższej kawy świata Kopi luwak to kawa produkowana z wypalanych ziaren, które zostały zjedzone, przetrawione i wydalone przez niewielkie, nocne zwierzę – łaskuna palmowego (luwak). Ten proces biologiczny nie jest przypadkowy – łaskuny wybierają tylko najbardziej dojrzałe i aromatyczne owoce kawowca, co już na wstępie wpływa na wyższą jakość końcowego produktu. Po przejściu przez układ trawienny zwierzęcia, ziarna są wydalane w niemal nienaruszonej formie. Następnie przechodzą szereg etapów obróbki: są dokładnie myte, by usunąć wszelkie zanieczyszczenia, a potem suszone na słońcu i często prażone ręcznie, co pozwala zachować ich unikalny profil smakowy. Zwolennicy kopi luwak podkreślają, że enzymy trawienne łaskuna zmieniają strukturę białek w ziarnach, co skutkuje zmniejszeniem goryczy i uzyskaniem łagodniejszego, bardziej zbalansowanego smaku. Gotowy napar ma często ziemistą nutę, z wyczuwalnymi akcentami czekolady, karmelu i orzechów. W opinii wielu smakoszy, napój ten zasługuje na miano rarytasu, który warto spróbować choć raz w życiu – mimo kontrowersji i wysokiej ceny. Czy kopi luwak rzeczywiście smakuje lepiej niż inne kawy? Zdania na temat smaku kopi luwak są mocno podzielone. Część degustatorów zachwyca się jej profilem smakowym, określając go jako wyjątkowo łagodny, delikatnie czekoladowy, o niskiej kwasowości i aksamitnym finiszu. Takie opinie wynikają głównie z procesu trawienia ziaren przez łaskuna, który zmienia ich strukturę chemiczną, redukując związki odpowiedzialne za gorycz. Z drugiej strony, wielu profesjonalnych testerów smaku i baristów uważa, że różnice między kopi luwak a wysokiej jakości arabiką nie są na tyle istotne, by uzasadniać ekstremalnie wysoką cenę, która może wynosić nawet kilkaset dolarów za 100 gramów. W tzw. ślepych testach smakowych kawa kopi luwak często nie wyróżnia się znacząco na tle starannie uprawianych, ekologicznych odmian arabiki. Dodatkowym problemem jest rynek – część produktów sprzedawanych jako kopi luwak to podróbki lub mieszanki z konwencjonalnymi ziarnami, które mają jedynie nawiązywać do oryginału. Brak standaryzacji i kontrolowanego pochodzenia sprawia, że konsumenci mogą nieświadomie płacić fortunę za produkt o wątpliwej jakości i autentyczności. Kontrowersje etyczne wokół kopi luwak – ciemna strona luksusowej kawy Wraz z rosnącym popytem na kopi luwak zaczęły powstawać komercyjne hodowle, w których łaskuny palmowe trzymane są w ciasnych, metalowych klatkach, pozbawione kontaktu z naturalnym środowiskiem. Zamiast swobodnie wybierać owoce kawowca – jak w naturze – są one przymusowo karmione niemal wyłącznie ziarnami kawy, co prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych i psychicznych dla tych dzikich zwierząt. Taki sposób produkcji budzi poważne kontrowersje etyczne. Obrońcy praw zwierząt i organizacje ekologiczne alarmują, że warunki życia w niewoli są skrajnie niehumanitarne, a łaskuny często cierpią z powodu stresu, niedożywienia i chorób skórnych. Co więcej, przymusowe karmienie tym samym rodzajem ziaren – bez naturalnej selekcji – obniża jakość finalnego produktu, ponieważ zwierzęta nie mają możliwości wyboru najdojrzalszych owoców. W odpowiedzi na te doniesienia coraz więcej konsumentów świadomie rezygnuje z zakupu kopi luwak, wybierając kawy pochodzące z etycznych i zrównoważonych upraw. Na rynku dostępne są również certyfikowane wersje kopi luwak pochodzące z dzikiego zbioru, gdzie ziarna zbierane są z naturalnego środowiska, bez ingerencji w życie łaskunów – jednak są one trudne do zweryfikowania i wyjątkowo drogie. Kopi luwak – luksusowa kawa czy marketingowy mit? Czy kopi luwak naprawdę zasługuje na miano najdroższej kawy świata, czy może jej renoma to efekt zręcznego marketingu, który wykorzystuje egzotykę, rzadkość i kontrowersje jako elementy budujące prestiż? Wielu ekspertów branży kawowej zauważa, że choć proces trawienia ziaren przez łaskuna może wpływać na profil smakowy naparu, to nie gwarantuje on wyższej jakości w porównaniu z najlepszymi arabikami z renomowanych plantacji. W rzeczywistości, cena kopi luwak często wynika bardziej z mitu i narracji wokół jej pochodzenia, niż z rzeczywistych właściwości sensorycznych. Egzotyczny sposób produkcji przyciąga uwagę mediów, kolekcjonerów i turystów, a luksusowy status napoju nierzadko służy jako symbol prestiżu, a nie świadoma decyzja smakowa. Mimo to, kopi luwak na stałe wpisała się w popkulturę – pojawia się w filmach, serialach i mediach społecznościowych jako emblemat ekskluzywności i ekstrawagancji. Coraz częściej jednak obok niej pojawia się znak zapytania, związany zarówno z autentycznością produktu, jak i wątpliwościami etycznymi. Konsumenci zaczynają zadawać pytania: czy warto płacić fortunę za coś, co być może wcale nie jest lepsze – a przy tym może wiązać się z cierpieniem zwierząt? Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Myślisz, że kofeina pomaga? To, co robi z twoim mózgiem i ciałem, może zaskoczyć
Kofeina może pomóc, ale może też zaszkodzić. Lekarze ostrzegają, że granica między korzyścią a ryzykiem bywa bardzo cienka. Sprawdzamy, kiedy kawa i energetyki to dobry pomysł, a kiedy lepiej z nich zrezygnować.
Spis treści: Kofeina to już nie tylko kawa Mózg po kofeinie Dlaczego kofeina daje zastrzyk energii Czy kofeina rzeczywiście może pomagać? Kto powinien ograniczyć kofeinę? Najpopularniejszą używką w Stanach Zjednoczonych — zdecydowanie bez konkurencji — jest kofeina w różnych formach. Badanie ankietowe z 2025 roku, opublikowane w czasopiśmie Food and Toxicology, wykazało, że niemal 70% Amerykanów wypijało codziennie co najmniej jeden napój z kofeiną. Może ona przynieść realne korzyści zdrowotne — ale tylko wtedy, gdy nie przesadzimy. W nadmiarze zaczyna szkodzić organizmowi. Oto jak kawa, napoje energetyczne i inne produkty z kofeiną wpływają na organizm. Kofeina to już nie tylko kawa Kofeina to dziś już nie tylko filiżanka kawy. Występuje w innych napojach, żelach, proszkach, gumach do żucia i saszetkach. Istnieje nawet suszone mięso wołowe z kofeiną. Nigdy wcześniej konsumenci nie mieli dostępu do tak wielu jej form i smaków. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zaleca, by nie przekraczać dawki 400 mg kofeiny dziennie. Filiżanka kawy o objętości około 250 ml zawiera zwykle mniej więcej 95 mg kofeiny. Wiele popularnych napojów energetycznych ma od 100 aż do 200 mg kofeiny w puszce o pojemności około 355 ml. Dla większości osób pojedyncza porcja nie stanowi problemu. Kłopoty zaczynają się wtedy, gdy wysokie dawki stają się nawykiem. W dzisiejszych czasach łatwo przedawkować kofeinę. A to niesie ze sobą konkretne ryzyko. Mózg po kofeinie Choć kofeina ma swoje zalety, przy wyższych dawkach wywołuje skutki uboczne. Niektórzy powinni zachować szczególną ostrożność. Po spożyciu kofeina blokuje w mózgu działanie adenozyny. Adenozyna gromadzi się w czasie czuwania i pełni w organizmie wiele funkcji. Gdy wiąże się ze swoimi receptorami, nasila senność i pomaga regulować rytm dobowy. Działa jak swego rodzaju licznik zmęczenia. Podczas spokojnego snu mózg „resetuje” poziom adenozyny, dzięki czemu po przebudzeniu czujemy się wypoczęci i czujni. Ten proces może jednak zaburzać właśnie kofeina. Poza tym alkohol oraz zaburzenia snu. Dlaczego kofeina daje zastrzyk energii Kofeina blokuje receptory adenozyny, przez co ta nie może przekazać ciału sygnału „pora spać”. Jednocześnie taka blokada pobudza produkcję dopaminy i adrenaliny. – Dlatego kofeina wpływa na nastrój, poziom energii, skupienie i koncentrację — mówi Robert Cowan, neurolog z Uniwersytetu Stanforda. To, jak długo kofeina utrzymuje się w organizmie i jak długo może zaburzać sen, bardzo różni się między ludźmi. Ogólna wskazówka — podkreśla Cowan — to nie przekraczać 400 mg dziennie i nie spożywać kofeiny po godzinie 14:00. Choć pobudzenie po kofeinie bywa korzystne, mózgu nie da się łatwo oszukać. Przy regularnym stosowaniu szybko „uznaje” kofeinę za element codziennego funkcjonowania. Gdy więc osoba pijąca ją codziennie nagle odstawi kofeinę, mózg interpretuje to jako problem. W odpowiedzi wysyła sygnały w postaci bólu głowy, drażliwości i zmęczenia. Czy kofeina rzeczywiście może pomagać? Korzyści zdrowotne kofeiny w dużej mierze zależą od tego, w jakiej formie jest spożywana. Napoje energetyczne nie zawierają wielu dodatkowych związków obecnych w kawie i herbacie — takich jak polifenole i antyoksydanty — które mogą działać ochronnie. – Gdy mówimy o korzyściach zdrowotnych kofeiny, tak naprawdę mówimy o kawie i herbacie — mówi Michael Fredericson, lekarz medycyny sportowej i profesor Uniwersytetu Stanforda. Co ciekawe, nawet kawa i herbata bez kofeiny mogą przynosić istotne korzyści. Badania pokazują, że ich spożywanie wiąże się z niższym ryzykiem zgonu oraz mniejszą śmiertelnością sercowo-naczyniową. Jedno z badań wykazało, że kawa mielona i rozpuszczalna — ale nie bezkofeinowa — wiązały się z mniejszym ryzykiem arytmii. W sportach wytrzymałościowych kofeina jest wyjątkowo skuteczna. – Nie sądzę, by istniał suplement tak konsekwentnie poprawiający wyniki wysiłkowe jak kofeina — mówi Bryan Saunders, badacz z Uniwersytetu w São Paulo. Kofeina może poprawiać koncentrację, a jednocześnie zmniejszać odczucie bólu i wysiłku. Dzięki temu pozwala trenować ciężej. Międzynarodowe Towarzystwo Żywienia w Sporcie zaleca dawkę 3–6 mg kofeiny na kilogram masy ciała. Problem polega na tym, że granica między korzyściami a skutkami ubocznymi jest cienka. Kto powinien ograniczyć kofeinę? Niektóre osoby powinny podchodzić do kofeiny z większą ostrożnością. Kobietom w ciąży zaleca się ograniczenie spożycia do maksymalnie 200 mg dziennie. Większe ilości mogą zwiększać ryzyko poronienia i wad wrodzonych. Osoby z chorobami serca, nerek lub wątroby również powinny uważać. To samo dotyczy osób z zaburzeniami lękowymi lub migreną. Objawy takie jak niepokój, drżenie, problemy ze snem czy gonitwa myśli mogą oznaczać, że kofeiny jest po prostu za dużo. U nastolatków kofeina może zaburzać rozwój mózgu i nasilać problemy z koncentracją. Napoje energetyczne, które zawierają bardzo wysokie dawki kofeiny, dodatkowo podnoszą poziom stresu. – To ostatnia rzecz, jakiej młodzi ludzie potrzebują — mówi Fredericson. – Oni i tak są już potwornie zestresowani. Źle dobrana dawka i pora spożycia kofeiny zaburzają sen również u dorosłych. A przewlekłe problemy ze snem zwiększają ryzyko chorób takich jak cukrzyca i choroba Alzheimera. Zalecenie jest proste: umiar i regularność. Dla większości osób bezpieczny zakres to 2–4 filiżanki dziennie, najpóźniej do wczesnego popołudnia. – Każdy organizm reaguje inaczej — mówi Fredericson. – Trzeba sprawdzić, co działa u Ciebie. Źródło: National Geographic
Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
Szwedzi przoduja w konsumpcji kawy na świecie. Średnio każdy z nich zużywa nawet 9 kg ziaren rocznie, co daje 3 kawy dziennie… to ponad trzykrotność tego, co pije przeciętny Polak. Wynika to ze skandynawskiej kultury fika, czyli rytualnej przerwy na kawę i przekąskę. Jednak raport WWF donosi, że ma ona większy wpływ na środowisko niż jedzenie wołowiny.
Kawa w Szwecji leje się litrami. W Sztokholmie na każdym kroku znajdziemy przytulną knajpkę zapraszającą ciepłym światłem, z której unosi się charakterystyczny zapach cynamonu i palonych ziaren. Okazuje się, że miłość Skandynawów do kawy wywiera ogromny, negatywny wpływ na lasy Amazonii, który do tej pory był pomijany. Szwedzi piją ogromne ilości kawy Mieszkańcy Sztokholmu słyną ze swojej kultury fika – przerw na kawę z ciastkiem, która jest ważnym elementem codziennego życia. Za tą sympatyczną tradycją kryje się jednak wyzwanie środowiskowe, bo większość kawy pochodzi z plantacji w Ameryce Południowej, gdzie ekspansja upraw stanowi jedno z największych zagrożeń dla ekosystemów leśnych. A Szwedzi wypijają dużo kawy. Tradycja ich przerwy kawowej wywodzi się ze szwedzkiej kultury pracy rolniczej – tamtejsi rolnicy mieli wyznaczone godziny, w których mogli odpoczywać od obowiązków, a wspólne celebrowanie tych przerw doprowadziło fikę do jej dzisiejszej formy. W spożyciu kawy Szwedów wyprzedzają jednak… inne skandynawskie nacje, np. Finlandia, gdzie spożycie wynosi 12 kg na osobę (przypomnijmy, że w Szwecji jest to około 8–9 kg). To jednak dane ze Szwecji pozwalają nam poznać dokładny wpływ spożycia kawy na środowisko. To także bardziej ludny kraj, więc ich sumaryczny wpływ jest większy. Kawa największym zagrożeniem dla Amazonii według raportu WWF Nowy raport WWF opracowany we współpracy z Chalmers University of Technology oraz Stockholm Environment Insitute ujawnił niepokojące dane: szwedzka konsupcja kawy wyprzedziła import wołowiny jako główny czynnik wpływający na wylesianie Amazonii. Dokument „Amazon Footprint Report 2025” został opublikowany w związku ze szczytem klimatycznym COP30 i prezentuje najdokładniejszą do tej pory analizę przyczyń niszczenia lasów tropikalnych. W raporcie podkreślono, że chociaż głównym czynnikiem wylesiania w regionie Amazonii jest lokalna hodowla bydła i uprawa soi, w przypadku Szwecji prym wiedzie importowana kawa. Jej konsumpcja przyczynia się do wycinki nawet 331 hektarów lasów deszczowych rocznie, podczas gdy wołowiny – 236 hektarów. Kawa każdego roku usuwa lasy o powierzchni 463 boisk piłkarskich. Według prof, Martina Perssona, jednego z autorów raportu, do tej pory większość uwagi skupiała się na produkcji soi i mięsa na wylesianie, a kawa stała się ukrytym czynnikiem zniszczeń i umknęła uwadze badaczy. W latach 2018–2022 Amazonia straciła łącznie 8,6 mln hektarów lasów deszczowych – obszar większy niż terytorium Austrii. Chociaż globalnie największym czynnikiem wylesiania nadal pozostaje ekspansja pastwisk pod hodowlę bydła, to w krajach rozwiniętych (a takim jest przecież Szwecja) spożycie kawy jest głównym czynnikiem wpływającym na niszczenie „Zielonych Płuc Ziemi”. Czy należy zrezygnować z picia kawy? Z raportu wynikałoby, że osoby, którym zależy na losie planety, powinny zrezygnować z picia kawy – tak jak wiele z nich rezygnuje z jedzenia wołowiny. Sytuacja może być jednak nieco prostsza i nie wymusza odmawiania sobie czegokolwiek. Przełomową zmianą w ochronie lasów deszczowych ma być unijne rozporządzenie EUDR, które wejdzie w życie 30 grudnia 2025. Nowe prawo wprowadza obowiązek dla producentów i importerów, by dowieść, że sprowadzane do Unii Europejskiej produkty nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów. Co istotne, rozporządzenie obejmuje nie tylko kawę i wołowinę, ale także soję, kakao, olej palmowy, drewno oraz kauczuk. Każdy podmiot w łańcuchu dostaw będzie musiał udokumentować pochodzenie surowców i zapewnić, że są one „deforestation-free”. Dla konsumentów oznacza to, że już niebawem zakupy w UE staną się bardziej przejrzyste i bezpieczne dla środowiska. Jaką kawę wybrać? To kolejny certyfikat, który pomoże wybierać taką kawę, którą będzie można cieszyć się bez wyrzutów sumienia. Na razie konsumenci mogą postawić na produkty oznaczone „Rainforest Alliance”, czyli certyfikatem przyznawanym plantacjom spełniającym rygorystyczne normy ochrony środowiska oraz społecznej odpowiedzialności. Warto szukać go na opakowaniach kawy i upewnić się, na jakich ziarnach pracuje nasza ulubiona kawiarnia. Źródło: WWF, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
Nowe badanie wykazało, że zaawansowane strategie walki ze zmianami klimatu, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie wystarczą, by uratować uprawy winorośli, kawy i kakao w obliczu globalnego ocieplenia.
Stratospheric Aerosol Injection (SAI) to metoda geoinżynierii , która zakłada wprowadzenie do stratosfery odbijających światło słoneczne cząsteczek, mających na celu ochłodzenie powierzchni Ziemi. Mechanizm ten inspirowany jest naturalnymi procesami, takimi jak erupcje wulkaniczne, które poprzez emisję związków siarki do atmosfery wywołują okresowe spadki temperatur. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Research Letters”, naukowcy przeanalizowali, czy SAI może złagodzić skutki zmian klimatu w najważniejszych regionach uprawy winorośli, kawy i kakao – w Europie Zachodniej, Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej. Eksperci skupili się na latach 2036–2045, używając symulacji klimatycznych w 18 kluczowych lokalizacjach. Dramatyczna przyszłość luksusowych upraw: tylko 6 z 18 regionów z poprawą Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 18 badanych regionów, tylko 6 wykazało stabilną poprawę warunków uprawy przy zastosowaniu scenariusza SAI, w porównaniu do sytuacji bez tej interwencji klimatycznej. Oznacza to, że dwie trzecie obszarów, które obecnie dostarczają kluczowe produkty luksusowe – wino, kawę i czekoladę – może nie być w stanie utrzymać produkcji nawet przy zastosowaniu zaawansowanych technologii geoinżynieryjnych. Choć SAI skutecznie obniżyło temperatury, nie zagwarantowało to optymalnych warunków dla wzrostu roślin. Winorośl, kawa i kakao są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur i wilgotności, co przekłada się na jakość i ilość plonów. Dlaczego interwencja klimatyczna zawiodła? Kluczowa rola opadów i wilgotności Pomimo obniżenia temperatur, zmienność opadów i wilgotności skutecznie osłabiła potencjalne korzyści płynące z SAI. Autorzy badania zauważyli, że niestabilność klimatyczna – głównie w postaci nieprzewidywalnych opadów deszczu i zmian wilgotności – wpłynęła negatywnie na uprawy. Dr Ariel Morrison, współautorka badania, podkreśliła, że samo obniżenie temperatury nie wystarcza. – Na przykład gatunki kakao są bardziej odporne na wysokie temperatury niż kawa i winogrona, ale są też szczególnie narażone na szkodniki i choroby wywoływane przez połączenie wysokiej temperatury, opadów i wilgotności – zaznaczyła. Dodała również, że naturalna zmienność klimatyczna powoduje szeroki zakres wyników, nawet przy tym samym scenariuszu SAI, co zwiększa niepewność zbiorów. Głos ekspertów: SAI to za mało, potrzebne są lokalne strategie i współpraca Naukowcy są zgodni, że SAI może przynieść jedynie tymczasową poprawę w niektórych regionach. Nie stanowi jednak trwałego rozwiązania problemu zagrożonych upraw luksusowych. Zespół badawczy apeluje o podjęcie zdecydowanych działań adaptacyjnych, które będą dostosowane do lokalnych warunków klimatycznych. Potrzebne są również inwestycje w odporną na zmiany klimatu produkcję rolną oraz szeroko zakrojona współpraca międzynarodowa. Zdaniem dr Morrison, tylko skoordynowane wysiłki – od poziomu lokalnego po globalny – mogą ochronić plantatorów i konsumentów przed konsekwencjami niestabilnych zbiorów. Przykładem mogą być badania nad nowymi gatunkami kawy, takimi jak liberica. Z kolei w przypadku uprawy winorośli możemy korzystać z wiedzy starożytnych Rzymian. Co dalej z winem, kawą i kakao? Konieczność globalnego działania W obliczu rosnącego ryzyka związanego z uprawą winorośli, kawy i kakao, badacze wzywają do przemyślenia globalnych strategii przeciwdziałania zmianom klimatu. Eksperymentalne metody, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie są obecnie wystarczające, by zapewnić bezpieczeństwo rolnictwa na całym świecie. Poza tym nadal niewiele wiadomo na temat rzeczywistego wpływu geoinżynierii na dużą skalę. Za to wielu naukowców zwraca uwagę na potencjalnie niebezpieczne skutki uboczne. Wskutek zmian klimatu zagrożone są nie tylko luksusowe napoje i słodycze, ale także źródła utrzymania dla milionów rolników na wielu kontynentach. Jeśli odpowiednie kroki nie zostaną podjęte teraz, przyszłość wielu kluczowych sektorów rolnictwa może stanąć pod znakiem zapytania. Źródło: Environmental Research Letters
Czemu kawa z odchodów jest... taka smaczna? Tajemnica kopi luwak rozwiązana
Kawa kopi luwak uchodzi za najdroższą na świecie. Jest jednak obiektem kontrowersji: powstaje przy znacznym udziale zwierząt, bowiem pozyskuje się ją… z odchodów azjatyckiego ssaka, łaskuna palmowego. Od wielu lat zastanawiano się, czemu przez miłośników kawy to właśnie ona uważana jest za najsmaczniejszą – zdaje się, że naukowcy właśnie poznali powody. Próbowaliście?
Od lat intryguje smakoszy i naukowców na całym świecie i potrafi kosztować nawet 3500 złotych za kilogram. Smak kopi luwak i – przede wszystkim – proces powstawania trawionej przez azjatyckie ssaki kawy budzi ciekawość i zachwyt, a najnowsze badania chemiczne pozwalają lepiej zrozumieć to, czemu akurat ten gatunek ziaren stał się najbardziej pożądanym na całym świecie. Jak powstaje kopi luwak? Kawa kopi luwak wyróżnia się dosyć… egzotycznym procesem produkcji. Wszystko zaczyna się od łaskuna palmowego (Paradoxurus hermaphroditus), żyjącego w Azji Południowo-Wschodniej niewielkiego ssaka. Zwierzę to zjada wyłącznie najbardziej dojrzałe i zdrowe owoce kawowca, kierując się naturalnym instynktem selekcyjnym. Działa lepiej niż najlepsza maszyna. Jednak odpowiednia selekcja to nie jedyna zaleta łaskuna. Najważniejsze jest specyficzne funkcjonowanie układu trawiennego zwierzęcia. Otóż w jego przewodzie pokarmowym ziarna nie są trawione, a ulegają wyjątkowemu procesowi fermentacji. Wtedy to przechodzą szereg zmian biochemicznych kluczowych dla ich późniejszego smaku i aromatu. Po wydaleniu ziarna kawy są zbierane ręcznie z odchodów łaskunów, oczyszczane i suszone. Następnie są one łuskane, polerowane i lekko prażone. Chociaż ten rodzaj kawy jest zbierany i sprzedawany od ponad 100 lat, wciąż trwają dyskusje na temat tego, czy to właśnie ta nietypowa metoda zbioru zmienia skład chemiczny kawy. Czemu kawa z odchodów smakuje tak dobrze? Badacze pod kierownictwem prof. Palattiego Allesha Sinu postanowili dokładnie sprawdzić, czym kopi luwak różni się od zwykłej kawy. Hipotezą było to, że ziarna wydalone przez zwierzęta mogą zawierać więcej tłuszczów i innych kluczowych związków wzmacniających smak. Wyniki swoich badań opublikowali w czasopiśmie „Scientific Reports”. W styczniu 2025 roku zebrali oni 68 próbek odchodów dzikich łaskunów z pięciu plantacji kawy robusta w Indyjskiej Karnace. Pobrali także dojrzałe jagody kawy z każdej z upraw, by porównać skład chemiczny owoców. Wszystkie próbki zmielono i przeprowadzono analizę chemiczną. Wykazała ona, że ziarna pochodzące z odchodów z ssaków zawierały około 40% więcej tłuszczów niż porównywane z nimi ziarna zbierane tradycyjną metodą. Szczególnie istotna okazała się obecność estrów metylowych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza kaprylowego i kaprynowego. Związki te znają wszyscy smakosze – nadają produktom mlecznym kremowej nuty i bogatego aromatu. Jak smakuje kopi luwak? Naturalna fermentacja zachodząca w przewodzie pokarmowym tych wyjątkowych zwierząt wyraźnie zmienia profil chemiczny ziaren. Zwiększona zawartość tłuszczów sprawia, ze kawa ma pełniejsze tzw. body i wydłużony, przyjemny posmak. Enzymy rozkładają duże cząsteczki białek i polisacharydów na krótsze, łatwiej rozpuszczalne i przyswajalne formy. W efekcie kawa kopi luwak zawiera mniej białka, co redukuje gorycz, oraz kofeiny, co czyni napar bardziej delikatnym w smaku. Estry kwasów sprawiają, że wyróżnia się gładką, kremową teksturą oraz nutami mlecznymi czy czekoladowymi. Czy warto spróbować najdroższej kawy na świecie? Kawa kopi luwak należy do najbardziej luksusowych na świecie. Zdaniem międzynarodowych testerów wyróżnia się smakiem, ale pojawiły się poważne wątpliwości etyczne co do jej produkcji. Na niektórych nielegalnych fermach łaskuny trzymane są w zamknięciu i karmione wyłącznie kawowcem, co prowadzi do ich cierpienia. Liczne organizacje ekologiczne nawołują do bojkotu kawy pochodzących z nielegalnych plantacji i wyboru produktów z certyfikacją dzikiego zbioru. Jeśli decydujemy się na zakup tej wyjątkowej kawy, to warto zwrócić szczególną uwagę na jej pochodzenie. Źródła: Scientific Reports, FNB Coffee, Spherical Insights Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Drzemka po kawie – to najdziwniejszy i najlepszy sposób na doładowanie energii
Choć brzmi to absurdalnie, badania sugerują, że filiżanka kawy wypita tuż przed krótką drzemką może nie tylko zwiększyć koncentrację, ale też skutecznie rozprawić się z uczuciem zmęczenia.
Spis treści: Dlaczego w ciągu dnia stajemy się coraz bardziej senni? Jak kofeina sprawia, że czujemy przypływ energii? Drzemka po kawie: co mówi nauka? Mimo rosnącego zainteresowania, temat drzemki po kawie nadal jest słabo zbadany Trudno ukrywać, że życie wielu z nas jest dzisiaj napędzane kofeiną i napojami energetycznymi, które mają na krótko poprawić naszą koncentrację i poprawić aktywność psychofizyczną w ciągu dnia. Coraz popularniejsze stają się również tzw. „power naps”, czyli krótkie (maksymalnie 20-minutowe drzemki). Badani z tego roku potwierdzają choćby, że warto zdrzemnąć się przed podjęciem ważnej decyzji. A co gdyby połączyć drzemkę z kawą? Pomysł nie jest nowy. W Hiszpanii popołudniowa sjesta zazwyczaj odbywa się po poobiedniej filiżance kawy. Dopiero niedawno eksperci zaczęli jednak badać, czy za tym nawykiem kryją się jakiekolwiek naukowe podstawy. Czy zatem kawa przed drzemką może zapewnić mózgowi większy zastrzyk energii niż każda z tych rzeczy osobno? Endokrynolodzy i specjaliści od snu analizują molekularne mechanizmy tej praktyki oraz jej możliwe ograniczenia. Dlaczego w ciągu dnia stajemy się coraz bardziej senni? Senność to nie tylko subiektywne wrażenie — to efekt działania procesów chemicznych i biologicznych. Jednym z kluczowych związków w organizmie człowieka jest adenozyna – neuromodulator, który stopniowo gromadzi się w mózgu w miarę spalania energii przez komórki w ciągu dnia. Wraz ze wzrostem jej stężenia, adenozyna wiąże się ze specjalnymi receptorami – A1, A2A, A2B i A3 – które regulują wiele ważnych funkcji komórkowych, w tym sen. – Po aktywacji receptory te spowalniają przewodzenie impulsów nerwowych i wydzielanie neuroprzekaźników – wyjaśnia dr Scott Rivkees, endokrynolog dziecięcy i profesor w Brown’s School of Public Health. Efekt działania adenozyny można porównać do „ściemniacza” w mózgu człowieka – obecność tego związku hamuje aktywność neuronów, przez co zaczynamy odczuwać senność. Podczas snu adenozyna jest metabolizowana i usuwana, aż mózg może znów wrócić do normalnego funkcjonowania. Jak kofeina sprawia, że czujemy przypływ energii? – Kofeina to mocny przeciwnik adenozyny, który blokuje ją na wszystkich typach receptorów – mówi dr Rivkees. Gdy wspomniane receptory są zajęte przez kofeinę, adenozyna nie może się do nich przyłączyć i spowolnić aktywności mózgu. Zamiast tego neurony nadal intensywnie pracują, neuroprzekaźniki krążą bez przeszkód, a my czujemy się pełni energii i skupienia. Im więcej kofeiny przyjmujemy, tym więcej receptorów zostaje zablokowanych – choć istnieje fizjologiczna granica. Na szczęście śmiertelna dawka kofeiny jest dość duża. W miarę jednak jak kofeina blokuje receptory, organizm zaczyna wytwarzać ich coraz więcej. Z czasem, by uzyskać ten sam efekt pobudzenia, potrzeba większych dawek kofeiny, co prowadzi do tolerancji i uzależnienia na poziomie molekularnym. Drzemka po kawie: co mówi nauka? Zarówno drzemka, jak i kofeina mogą „zresetować” mózg – drzemka poprzez usuwanie adenozyny, a kofeina przez jej blokowanie. Ale od dawna pojawia się pytanie: czy krótka drzemka po filiżance kawy może wzmocnić pobudzające działanie kofeiny? – Drzemka sama w sobie zwalcza senność. Kofeina również zwalcza senność. Jeśli połączymy jedno i drugie, możemy osiągnąć silniejszy efekt” – mówi prof. Seiji Nishino, psychiatra i ekspert od medycyny snu na Uniwersytecie Stanforda. Co ciekawe, kofeina zaczyna działać po około 20–30 minutach, czyli mniej więcej tyle, ile trwa idealna drzemka. – Jeśli śpimy dłużej niż 30 minut lub godzinę, wchodzimy w fazę głębokiego snu – tłumaczy Nishino. Krótsza drzemka daje zastrzyk energii bez towarzyszącego uczucia otępienia. Połączenie tych dwóch elementów może ograniczyć tzw. bezwładność snu, czyli zjawisko senności i dezorientacji po przebudzeniu. – Część idei łączenia kawy i drzemki wynika właśnie z potrzeby ograniczenia tego efektu – zauważa prof. Siobhan Banks, neurolożka na Uniwersytecie Australii Południowej. – Jeśli połączysz kawę z drzemką, być może poprawisz swoją wydajność – dodaje badaczka. Mimo rosnącego zainteresowania, temat drzemki po kawie nadal jest słabo zbadany W 1997 roku przeprowadzono badanie wykazujące poprawę zdolności prowadzenia pojazdów u osób, które łączyły kofeinę z krótką drzemką. Z kolei praca z 2001 roku potwierdziła, że kofeina zmniejsza senność po drzemce. Jednak dane są wciąż skąpe, a eksperci – ostrożni. – W teorii to ma sens. Ale czy to naprawdę działa? Tego nie wiemy na pewno – przyznaje prof. Nishino. Obecnie naukowcy, tacy jak prof. Siobhan Banks, zaczynają podchodzić do tematu ostrożniej. Badania naukowczyni koncentrują się na strategicznym wykorzystaniu kofeiny, zwłaszcza w miejscu pracy. Wstępne wyniki są obiecujące. W pilotażowym badaniu opublikowanym w 2020 roku zespół prof. Banks odkrył, że drzemka po spożyciu 200 mg kofeiny – czyli odpowiednika mocnej filiżanki kawy – zmniejszyła zmęczenie i poprawiła funkcje poznawcze. – Pierwsze wyniki potwierdzają, że w koncepcji drzemki po kawie jest coś na rzeczy – przyznaje prof. Banks. Jednocześnie zaznacza, że badania miały ograniczoną skalę i były prowadzone w warunkach laboratoryjnych. Inni badacze także wskazują na podobne ograniczenia, domagając się szerszych testów w rzeczywistych warunkach życia codziennego. – Te badania mają swoje ograniczenia” – mówi dr Nora D. Volkow, meksykańska badaczka uzależnień. – Większość uczestników stanowili zdrowi dorośli w wieku 20–30 lat. Osoby w średnim i starszym wieku, a także te cierpiące na zaburzenia snu, mogą nie odczuwać takich samych korzyści – wyjaśnia naukowczyni. Źródło: National Geographic
To miasto to włoska mekka kawoszy. Cappuccino po południu nikogo tutaj nie dziwi
Triest nie bez powodu uchodzi za włoską stolicę kawy. Na jego charakter wpłynęły wiedeńskie salony z epoki Habsburgów. Kawa to tutaj codzienny rytuał, a jej spożycie jest dwa razy wyższe niż średnia we Włoszech.
Spis treści: Historia kawy illy Zwiedzanie Triestu Zamawianie kawy w Trieście Caffé San Marco i historia Triestu Wraz z dyrektorem Università del Caffè Illy w Trieście wąchamy 16 nut, które składają się na charakterystyczny zapach włoskiej kawy. – Współpracowaliśmy z „Nosem” – weneckim mistrzem perfumiarstwa Lorenzo Dante Ferro – aby je zidentyfikować – opowiada Moreno, wysoki, szybko mówiący Rzymianin. Miłość do kawy sprowadziła go tutaj, do najdalszego północno-wschodniego zakątka Włoch trzy dekady temu. Historia kawy illy To w Trieście w 1933 roku została założona słynna firma illycaffè. Znajduje się tu również wspominany uniwersytet kawowy, oferujący program wykładów, degustacji i warsztatów. Profesjonaliści z branży i zapaleni konsumenci, tacy jak ja, uczą się wszystkiego o kofeinowych ziarnach. W kawiarni illy popijam jedwabiste cold brew. Pod sufitem zawieszona jest galeria limitowanych edycji filiżanek do kawy. Co roku projekt angażuje innego artystę do dekorowania firmowej filiżanki do espresso illy. Na liście są m.in. Judy Chicago, Jeff Koons i Yoko Ono. Ściany są udekorowane zabytkowymi ekspresami do kawy, puszkami i plakatami. Wśród nich – oryginalna reklama firmy zamówiona przez założyciela, Ernesto Illy’ego. Przedstawia sylwetkę kobiety popijającej espresso w stylu art déco i wydaje się kwintesencją Włoch. Ernesto Illy był jednak Węgrem z Wiednia. Historia miasta jest podobna do niego pod wieloma względami. Triest założyli Rzymianie, a to włoskie miasto ukształtowała jego długa przynależność do Imperium Habsburgów – od 1382 do 1918 roku. Zwiedzanie Triestu – Cały ten obszar został zaprojektowany w XVIII wieku przez Marię Teresę, cesarzową Habsburgów. Sama nigdy nie odwiedziła Triestu – mówi moja przewodniczka Joorinde Steinhorst, gdy spotykamy się w centralnej dzielnicy miasta Borgo Teresiano. Nazwana na cześć cesarzowej, pełna jest kolorowych rezydencji w kwiecistym stylu secesyjnym. Przypomina ulice Wiednia, Pragi lub Budapesztu. Potem zwiedzamy dzielnicę otoczoną brutalistycznymi budynkami bankowymi, sąsiadującymi z ruinami rzymskich murów miejskich. Joorinde pokazuje też średniowieczne domy dawnego getta żydowskiego. A wszystko to na tle gór, które stromo wznoszą się u wybrzeży. Tworzą naturalną granicę ze Słowenią, która jest oddalona o kilka minut jazdy samochodem. Zamawianie kawy w Trieście Triest jest chyba najlepiej oglądać z góry. W Barakin, najwyższej klasy kawiarnianym kiosku na szczycie klifu na południe od Borgo, siadamy przy jednym z rozrzuconych stolików w cieniu drzew z widokiem na miasto i morze poniżej. Serwują tu kawę z Antica Tostatura Triestina, jednej z miejskich ekskluzywnych palarni, opalanej drewnem. Triest nie tylko poważnie traktuje parzenie kawy. Ma też odrębny słownik do zamawiania tego napoju. Joorinde mi pomaga. – Jeśli chcesz espresso, powiedz nero. Zamawiając caffe latte dostaniesz napój przypominający cappuccino – mówi. W przeciwieństwie do reszty Włoch, Triest nie trzyma się niepisanej zasady, że kawa z mlekiem jest zakazana po południu. – Cappo – skrót od cappuccino – to mała, mocna kawa z gęstą pianką mleczną – kontynuuje przewodniczka. – Cappo in b – od włoskiego słowa bicchiere, oznaczającego szklankę – jest bardzo popularne. Tutaj pijemy dużo kawy w szklankach. Podobno dlatego, że Triest obsługiwał wielu marynarzy. Potrzebowali czegoś, czym mogliby łatwo ogrzać ręce. Triest to największy port Włoch. W jego okolicy zaglądam do czegoś, co wygląda jak wyciągnięty na brzeg transatlantyk. To Caffè degli Specchi – piękność z czasów belle epoque, z pozłacanymi lustrami. Tu do każdej kawy standardowo podaje się małą szklankę pitnej czekolady – gorącą zimą, schłodzoną latem. Caffé San Marco i historia Triestu Mówi się, że mieszkańcy Triestu piją dwa razy więcej kawy niż przeciętny Włoch. Jednak kofeiny nie należy przyjmować zbyt dużo. Idę więc na drinka o zachodzie słońca do Caffé San Marco. To rozległy salon w klimacie środkowoeuropejskim, ze ścianami w odcieniu nikotyny, ciemnym drewnem i lśniącymi mosiężnymi ekspresami do kawy. Zamawiam domowy wermut, oczywiście o smaku kawy, z nutą pomarańczy. Delektując się jego bardziej karmelowym niż kawowym smakiem, siadam w kawiarnianej księgarni. Tutaj znajduję prace byłych bywalców lokalu: Jamesa Joyce’a, Jan Morris i ukochanego włosko-węgierskiego autora Umberto Saby. Caffé San Marco było też centrum fałszowania paszportów, gdy Włochy wypowiedziały wojnę Austrii w 1915 r. Dokumenty kupowali włoscy lojaliści, którzy chcieli przedostać się do ojczyzny. A w sumie mogli poczekać. Zaledwie trzy lata później, po ponad 500 latach rządów austriackich, Triest znów stał się włoski. Jednak nawet teraz, pod wysokimi wiedeńskimi sufitami salonu kawiarni dziedzictwo Habsburgów wciąż jest obecne. Źródło: National Geographic.
„To jeden z najbardziej fascynujących krajów na świecie” – dziennikarz Travelera znalazł swoje miejsce na Ziemi
Kolumbia to kraj, który trudno zaszufladkować – zaskakuje różnorodnością, zachwyca krajobrazami i porusza historią. Właśnie tam ruszył Maciej Wesołowski, by odkryć miejsca, które nie mieszczą się w typowym przewodniku turystycznym.
Spis treści: Tradycyjne kolumbijskie śniadanie w sercu Bogoty – agua de panela zamiast kawy Kolumbia – kraj kontrastów, magii i nieodkrytych skarbów Ameryki Południowej Kolumbia – kraj, w którym spotykają się wszystkie oblicza Ameryki Łacińskiej Kolumbijski aktywizm miejski – lekcja dla Polski od serca Ameryki Łacińskiej Podróżując po Kolumbii, reporter National Geographic Traveler Maciej Wesołowski dociera nie tylko do popularnych miejsc, ale przede wszystkim do tych zapomnianych, nieoczywistych, często pomijanych przez turystów. To właśnie tam spotyka ludzi, którzy dzielą się swoimi historiami – pełnymi nadziei, bólu, kontrastów. Kraj ten, niegdyś kojarzony głównie z kartelem narkotykowym, dziś odkrywa przed nim zupełnie inne oblicze – pełne życia, dźwięków, smaków i emocji. Tradycyjne kolumbijskie śniadanie w sercu Bogoty – agua de panela zamiast kawy Pamiętam dobrze smak śniadania podczas mojej pierwszej wizyty w Bogocie. Był wczesny ranek, być może jeszcze przed siódmą. Ulice były niemal puste, mimo że znajdowałem się w samym centrum jednej z największych metropolii Ameryki Południowej. Usiadłem w zabytkowej, ponad 200-letniej kawiarni La Puerta Falsa, zlokalizowanej tuż przy Plaza Bolívar – najważniejszym placu w Bogocie, symbolicznym sercu nie tylko miasta, ale i całego kraju – wspomina Maciej Wesołowski. Zamówiłem kawę, bo wydawało mi się to oczywiste – Kolumbia i kawa to przecież niemal synonimy. Kelner jednak zaskoczył mnie, mówiąc, że kawy nie mają. W La Puerta Falsa serwuje się tylko to, co pito w czasach sprzed narodzin kawowej potęgi Kolumbii – czyli agua de panela. Panela to nieskrystalizowany suszony sok z trzciny cukrowej, sprzedawany w formie twardych, brązowych kostek – przypominających nieco szare mydło. To produkt powszechny, szczególnie w wiejskich regionach Andów i w domach rolników, gdzie przez wieki stanowił podstawę codziennej diety. Agua de panela, czyli gorąca woda z rozpuszczoną panelą, często wzbogacana kilkoma kroplami świeżo wyciśniętej limonki, nie tylko dostarcza energii, ale i nawadnia. To napój, który odżywia ciało i koi zmęczenie – nic więc dziwnego, że przez wieki był nieodłącznym elementem poranka kolumbijskich campesinos. Dla mnie, zmęczonego podróżą i rozregulowanego jetlagiem, był to napój idealny. Mimo że była to przecież tylko woda z cukrem, smakowała wybornie – może właśnie dlatego, że niosła ze sobą smak historii i tradycji, a nie sztucznie wykreowane doznania kulinarne. Kolumbia – kraj kontrastów, magii i nieodkrytych skarbów Ameryki Południowej Kolumbia zbyt często pojawia się w mediach w kontekście przemysłu narkotykowego i nazwiska, które zdominowało światowe nagłówki – Pablo Escobara. Ale Kolumbia to znacznie więcej niż mroczna legenda kartelu z Medellín. To kraj o niezwykle złożonej historii, wielowarstwowej tożsamości kulturowej i bogactwie, które rzadko trafia na pierwsze strony gazet. To tutaj kawa nie jest tylko napojem – to dziedzictwo narodowe i sposób życia. Kolumbia, jako jeden z największych producentów kawy na świecie, szczyci się plantacjami rozciągającymi się na zielonych zboczach Andów, gdzie klimat i wysokość tworzą idealne warunki do uprawy jednej z najlepszych arabik globu. Jako jedyny kraj Ameryki Południowej z dostępem do dwóch oceanów – Pacyfiku i Atlantyku (przez Morze Karaibskie) – Kolumbia oferuje spektakularną różnorodność geograficzną i klimatyczną. Od chłodnych, górskich pasm i kolonialnych miasteczek po gorące karaibskie plaże i wilgotne lasy tropikalne Amazonii. To także ojczyzna Gabriela Garcíi Márqueza, laureata literackiego Nobla i twórcy niezapomnianego realizmu magicznego, który uczynił Kolumbię scenerią swojej literackiej mitologii. To kraj Shakiry, która w swoich rytmach niesie ducha karaibskiej Barranquilli. Ale także dziesiątek innych artystów, poetów, malarzy i rzemieślników, którzy tworzą kulturę pełną pasji, koloru i ekspresji. W sercu tej różnorodności bije jedno z najbardziej zaskakujących cudów natury – Caño Cristales. Ta rzeka, znana jako „rzeka pięciu kolorów” lub „płynna tęcza”, znajduje się na południe od Bogoty, w Parku Narodowym Serranía de la Macarena. Od września do listopada jej wody przybierają intensywne barwy czerwieni, żółci, fioletu, zieleni i błękitu – wszystko za sprawą endemicznej rośliny Macarenia clavigera, rosnącej na dnie rzeki. To naturalne zjawisko nie ma odpowiednika nigdzie indziej na świecie i przyciąga podróżników szukających doświadczeń autentycznych, a nie turystycznych pocztówek. Kolumbia – kraj, w którym spotykają się wszystkie oblicza Ameryki Łacińskiej Słowo, które – jak przyznaje Maciej Wesołowski – najlepiej opisuje Kolumbię? Maravillosa, czyli po prostu cudowna. Ale zarazem różnorodna, nieprzewidywalna i zaskakująca. To kraj, który w jednej geografii łączy całą duszę Ameryki Łacińskiej. Nie bez powodu mówi się, że jeśli chcesz poczuć klimat Karaibów – wybierz Dominikanę. Jeśli marzysz o chłodnym majestacie Pacyfiku – udaj się do Chile. Fascynują Cię andyjskie szczyty? Zobacz je w Ekwadorze. Jeśli ciągnie Cię do głębi Amazonii – odkryj Brazylię. A jeśli interesuje Cię dziedzictwo prekolumbijskich cywilizacji – postaw na Meksyk. Ale jeśli chcesz zobaczyć to wszystko w jednym kraju, bez przekraczania granic – leć do Kolumbii. To właśnie tutaj Karaiby spotykają się z Andami, a Pacyfik z amazońską dżunglą. W ciągu jednego dnia możesz zanurzyć się w gwarze karaibskiego targu, a wieczorem słuchać ciszy wśród mglistych lasów wysokich Andów. Możesz płynąć rzeką pełną kolorów, a potem spacerować brukowanymi uliczkami kolonialnych miasteczek, gdzie czas zdaje się zatrzymać. Kolumbijski aktywizm miejski – lekcja dla Polski od serca Ameryki Łacińskiej Gdyby Maciej Wesołowski, autor książki „Cafe Macondo”, mógł coś zapożyczyć od Kolumbijczyków na polski grunt, nie miałby wątpliwości. – Przeniósłbym do Polski cały prężny ruch aktywizmu miejskiego – mówi bez wahania. To, jak mieszkańcy Kolumbii angażują się w sprawy swojej dzielnicy, swojego osiedla, a nawet pojedynczego kwartału ulic, naprawdę imponuje. W kraju, który wciąż mierzy się z wyzwaniami społecznymi i ekonomicznymi, obywatele nie czekają biernie na zmiany – sami je inicjują. Organizują się w społeczności sąsiedzkie, współpracują z lokalnymi władzami, tworzą ogrody społeczne, rewitalizują podwórka, walczą o przestrzenie publiczne. Nawet małe działania, jak odmalowanie murów, stworzenie placu zabaw czy montaż ławek w cieniu drzew, stają się wyrazem głębokiego przywiązania do miejsca, które nazywają domem. Wesołowski podkreśla, że ten rodzaj oddolnej odpowiedzialności za wspólnotę i przestrzeń wspólną mógłby być inspiracją dla mieszkańców polskich miast i miasteczek. – Naprawdę powinniśmy się od nich uczyć tego, jak można powalczyć o swoją małą ojczyznę – mówi. Bo Kolumbijczycy rozumieją, że miasto to nie tylko administracja – to przede wszystkim ludzie, ich relacje i troska o codzienność. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
Nieprzespana noc? Nie kawa, a warzywa pomogą Ci przetrwać dzień
Od dłuższego czasu wiemy, że na ogólne samopoczucie ogromny wpływ ma jakość i długość snu – nowe badania tylko to potwierdzają. Wiemy także, że na dobrostan psychiczny ma także wpływ aktywność fizyczna czy spożywanie warzyw i owoców: naukowcy nie spodziewali się jednak, jak istotny jest to wkład. Okazuje się, że zwiększenie udziału warzyw w diecie może pomóc złagodzić wpływ nieprzespanej nocy.
Odpowiednio długi sen, aktywność fizyczna i spożywanie warzyw i owoców wskazuje się jako główne przyczyny dobrego samopoczucia u ludzi. Do tej pory sądzono jednak, że czynniki te działają niezależnie od siebie. Okazuje się, że dużą ilością spożywanych warzyw można łagodzić skutki zarwanej nocy. Badanie nad samopoczuciem Dr Jack Cooper, wraz ze swoimi współpracownikami, wzięli sobie na cel analizę mechanizmów wpływających na dobre samopoczucie wśród ludzi. Swoje badanie opublikowali w czasopiśmie „PLOS One”. Stwierdzili oni, że dotychczasowe badania w tym zakresie skupiały się głównie na osobach borykających się z chorobami psychicznymi, a pomijały kwestię tego, jak codzienne wybory mogą krótkoterminowo wpływać na ogólny dobrostan. W tym celu poddali analizie trzy zachowania, których wpływ na samopoczucie został już udowodniony: aktywność fizyczną, dietę pełną warzyw i owoców oraz zdrowy sen. Ich celem było sprawdzenie, czy te działania mogą się wzajemnie wzmacniać, są od siebie zależne czy działają indywidualnie. Warzywa, sen czy bieganie? Naukowcy przeprowadzili trzy osobne badania. Ankietę, 13-dniowy eksperyment, podczas którego uczestnicy musieli prowadzić skrupulatny dziennik oraz analizę aktywności opaski sportowej noszonej przez nich przez 8 dni. Łącznie wzięło w nich udział 1032 młodych dorosłych z Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych w wieku od 17 do 25 lat. Wszystkie trzy wskazały, że największy wpływ na samopoczucie następnego dnia miała jakość snu. Na drugim miejscu sensacyjnie uplasowało się spożycie warzyw i owoców, a dopiero później aktywność fizyczna. Święte trio dobrego samopoczucia Co ważne, wydawało się, że efekty snu, diety i ruchu były niezależne i sumowały się – im więcej zdrowych zachowań, tym lepszy efekt. Wyjątkiem okazało się… jedzenie większej ilości owoców i warzyw. Udowodniono, że ich duże spożycie mogło łagodzić negatywne skutki złego snu. Może więc warto zastąpić nimi kolejną kawę? Co więcej, długi i spokojny sen mógł także chronić przed spadkiem nastroju związanym z gorszą dietą. Jedno rekompensowało więc drugie, a podobnej zależności nie zaobserwowano w żadnym innym przypadku. Jak dbać o swój dobrostan? Wyniki badania mogą wesprzeć programy profilaktyki i promocji zdrowia psychicznego wśród młodych dorosłych. – Nie trzeba osiągać obiektywnych norm zdrowotnych, by zauważyć poprawę samopoczucia. Wystarczy odrobinę dłuższy sen, lekko zmieniona dieta i 10-minutowe ćwiczenia, by polepszyć sobie humor na cały dzień – przekonuje dr Jack Cooper, autor badania. Dane na temat dobrostanu osób wkraczających w dorosłość mogą im pomóc lepiej przetrwać ten trudny okres – często związany z opuszczeniem domu, stresem finansowym czy społecznym. Dbanie o zdrowie psychiczne to inwestycja, która zwraca się w późniejszym życiu. Źródło: medicalxpress.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ani arabica, ani robusta. Przyszłością kawy jest zupełnie nowy gatunek
Większość miłośników kawy doskonale zna jej dwa gatunki i różnice w smaku między nimi – ale naukowcy proponują coś zupełnie innego. Liberica, czyli trzeci gatunek kawy i jego krewni, mogą zmienić rynek i odpowiedzieć na wyzwania klimatyczne.
Niemal cała produkcja kawy na świecie opiera się na dwóch gatunkach: arabice (Coffea arabica) i robuście (Coffea canephora). Każdy miłośnik kawy wie, że arabica jest łagodniejsza w smaku i droższa, a robusta – bardziej wyrazista i tańsza. Zarówno rolnicy, jak i handlowcy poszukują jednak alternatyw. Na horyzoncie jest już kolejna kandydatka. Dlaczego arabica i robusta przestają wystarczać? Uzależnienie światowego rynku od tylko dwóch gatunków kawy i wąskiej bazy genetycznej staje się coraz poważniejszym problemem. Jak w przypadku wielu upraw, winne są zmiany klimatu. Rosnące temperatury, susze i nieprzewidywalne zjawiska pogodowe powodują spadki plonów i zwiększają ryzyko przy uprawie. Kawa jest tak kluczowym towarem, że globalny handel nie może sobie pozwolić, by stała się dobrem rzadkim i drogim. Dlatego badacze poszukują gatunków bardziej odpornych, którymi rolnicy mogliby w razie czego zastąpić uprawy i zapewnić stabilność dostaw. Liberica i jej krewni – kawa przyszłości Jednym z takich kandydatów jest kawa liberica (Coffea liberica). Póki co jest uprawiana w bardzo małej skali m.in. w Ugandzie, Sudanie Południowym, Indiach, Wietnamie, Malezji, na Filipinach i w Indonezji. Liberica stanowi mniej niż 1% światowej produkcji. Systematyka tego gatunku była do tej pory niejasna – przez lata uznawano, że to jeden gatunek z dwoma podgatunkami: var. liberica i var. dewevrei. Nowe badania genetyczne opublikowane właśnie na łamach czasopisma „Nature Plants” podważają tę klasyfikację. Zespół naukowców przeanalizował sekwencje 353 genów z 55 próbek kawy i zestawił je z pomiarami morfologicznymi i mapami rozmieszczenia geograficznego. Wynik wskazuje jednoznacznie, że tzw. liberica to tak naprawdę trzy odrębne gatunki: Coffea liberica (potocznie zwana Liberica), C. dewevrei (Excelsa) i C. klainei. Każdy z nich ma unikatowe właściwości, mogące się bardzo przydać w uprawie. C. dewevrei wykazuje dużą odporność na suszę, C. liberica lepiej znosi sezonowość pory deszczowej i suchej. Oba gatunki prawdopodobnie dzielą się jeszcze na lokalne populacje przystosowane dodatkowo do specyficznych gleb, szkodników i chorób. C. dewevrei występuje naturalnie w tropikalnej Afryce Środkowej, co sugeruje dużą różnorodność genetyczną. Trzeci z gatunków, C. klainei, pozostaje najsłabiej poznany z powodu niewielkiej liczby próbek. Naukowcy podkreślają konieczność dalszych badań terenowych, aby ocenić jego przydatność w uprawie. Wnioski z badań są jednak jasne: liberica i jej bliscy krewni stanowią realną alternatywę dla arabiki i robusty. Mogą znaleźć zastosowanie szczególnie na terenach nizinnych, cieplejszych i bardziej wilgotnych, które stają się coraz mniej odpowiednie dla dominujących dziś gatunków kawy. Poza tym mogą być cennym materiałem hodowlanym do krzyżówek i tworzenia nowych odmian, odpornych na trudniejsze warunki klimatyczne. Źródło: Nature Plants
Czy w Polsce przepłacamy za kawę? Statystyki z całej Europy
Portal Numbeo przeanalizował ceny kawy w całej Europie. W raporcie wyraźnie widać kto płaci najwięcej, kto ma największą siłę nabywczą i jak wypada Polska.
Spis treści Polska na tle Europy – spożycie i ceny kawy Gdzie najdrożej, a gdzie najtaniej? „Indeks cappuccino” – relacja cen kawy do zarobków Czy przepłacamy za kawę? Kawa kupiona w kawiarni stała się w Polsce czymś równie oczywistym, co herbata wypita w domu. A także podróże, które pokazują nam, że w niektórych krajach jest ona znacznie tańsza niż u nas. Czy to prawda i faktycznie przepłacamy za kawę? Polska na tle Europy – spożycie i ceny kawy Polacy są trzecimi największymi konsumentami kawy na wynos w Europie – przeciętny pracownik kupuje 1,77 filiżanki dziennie. Wyprzedzają nas tylko Brytyjczycy (1,96 filiżanki) i Belgowie (1,79). Pod względem ceny, Polska plasuje się pośrodku stawki – cappuccino w Warszawie kosztuje średnio 3,64 euro i jest wyraźnie droższe niż w krajach sąsiadujących (z wyjątkiem Niemiec), np. na Słowacji czy w Czechach. Mimo silnej pozycji na rynku kawowym (Polska jest piątym eksporterem kawy w Europie) ceny detaliczne są relatywnie wysokie. Przyczyną mogą być wysokie koszty najmu, podatków i prowadzenia lokali gastronomicznych. Gdzie najdrożej, a gdzie najtaniej? Najdroższe dla kawosza kraje Europy nie zaskakują. Za filiżankę cappuccino najwięcej trzeba zapłacić w Danii – 5,81 euro. Kolejne najdroższe kraje to Islandia (5,33 euro) i Szwajcaria (5,27 euro). Z kolei najtańsze cappuccino można wypić w Kosowie (1,27 euro), Ukrainie (1,36 euro) i we Włoszech (1,53 euro). Warszawa ze średnią ceną 3,64 euro lokuje się pośrodku, ale lokalnie ceny bywają tu wyższe niż w wielu krajach południowej i wschodniej Europy. „Indeks cappuccino” – relacja cen kawy do zarobków Same ceny kawy w Europie jednak nie odzwierciedlają do końca jej rzeczywistej wartości dla mieszkańców – bo zarobki potrafią się na naszym kontynencie diametralnie różnić. W Danii kawa stanowi tylko 0,004% rocznej pensji netto, we Francji 0,0106%, a na Litwie aż 0,021%. Najlepszy stosunek ceny cappuccino do zarobków notuje się we Włoszech – mieszkańcy Rzymu mogą kupić aż 1399 filiżanek za średnią pensję. Na kolejnych miejscach pod tym względem plasują się Szwajcaria, Holandia i Irlandia. Porównując siłę nabywczą, także najdroższa Dania okazuje się jedną z tańszych – ale tylko dla dobrze zarabiających mieszkańców. W krajach Europy Wschodniej ten współczynnik jest znacznie niższy, co potwierdza, że kawa na wynos jest tam mniej dostępna finansowo. Czy przepłacamy za kawę? Choć sam koszt kawy w espresso to tylko ok. 0,00009 euro (przy 9 gramach ziaren), realny koszt filiżanki obejmuje też opłaty za personel, energię, opakowania i dodatki. Średni koszt energii dla firm w UE wynosi 155,80 EUR/MWh (dane Eurostatu z 2024 r.), ale w krajach takich jak Irlandia, Chorwacja czy Węgry ceny te są znacznie wyższe, co również wpływa na ceny kawy. Źródło: Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak zaparzyć mocniejszą kawę? Naukowcy proponują ten prosty trik
Oto optymalny sposób na zaparzenie mocnej kawy przelewowej z minimalną ilością zmielonej kawy. Opracowali go amerykańscy fizycy.
Spis treści: Efektywniejsze parzenie kawy Warto eksperymentować samemu Co roku na całym świecie spożywane są dziesiątki miliardów kilogramów kawy. Jednak ze względu na bardzo specyficzne potrzeby rolnicze kawa może być trudna w uprawie. Na dodatek jej plonom zagrażają zmiany klimatyczne. Aby sprostać wysokiemu zapotrzebowaniu na zmieloną kawę, naukowcy z University of Pennsylvania pracowali nad optymalizacją jej wykorzystania przy parzeniu metodą przelewową. Swoje sugestie przedstawili na łamach czasopisma „Physics of Fluids”. Efektywniejsze parzenie kawy Metody przelewowe, nazywane także metodami alternatywnymi, to sposoby przygotowywania kawy bez użycia ekspresu ciśnieniowego. Najpopularniejsze z nich to drip i chemex. Do kaw przelewowych wykorzystuje się jaśniej palone ziarna. Jak uzyskać mocny napar tymi metodami? – Zalecamy ustawienie wysokości nalewania tak dużej, jak to możliwe, przy jednoczesnym zachowaniu laminarnego przepływu. Wówczas strumień nie rozbija się, gdy uderza w zmieloną kawę – wyjaśnia Ernest Park, jeden z autorów badania. Jego zespół odkrył, że ​​grube strumienie wody, typowe dla standardowych czajników z wylewką typu „gęsia szyja”, są idealne do osiągnięcia tej niezbędnej wysokości i przepływu laminarnego. Silne – ale skupione – strumienie wody wywołują „lawinę” w zmielonej kawie. Fusy krążą, gdy woda wnika głębiej, umożliwiając lepsze mieszanie się z kawą. W efekcie mamy mocniejszą, bardziej aromatyczną kawę z mniejszej ilości zmielonych ziaren. Warto eksperymentować samemu Jeśli strumień wody jest zbyt cienki, nie uda ci się osiągnąć pożądanej mocy ani wrażeń sensorycznych. – Cienki strumień ma tendencję do rozpadania się na kropelki. Tego właśnie chcesz uniknąć w przelewach, ponieważ oznacza to, że strumień nie może skutecznie wymieszać zmielonej kawy – mówi Margot Young z zespołu badawczego. Oprócz parzenia prawdziwej kawy, naukowcy przeprowadzali też symulacje. Wykorzystali przezroczyste cząstki w szklanym lejku oświetlone laserem. To pomogło im dokładnie zwizualizować dynamikę mieszania i zrozumieć, jak strumień cieczy wpływa na ziarenka. Chociaż fizycy z University of Pennsylvania nie planują dalszych badań związanych z kawą, podkreślają, że jest jeszcze wiele innych parametrów do przeanalizowania. Chodzi tu zwłaszcza o wpływ grubości zmielenia kawy na wzajemne oddziaływanie fizyki i chemii procesu parzenia. Badacze radzą: eksperymentuj na własną rękę! Źródło: Physics of Fluids
Kolejna korzyść z picia kawy. Zadaniem naukowców poprawia trawienie
Przegląd badań podkreśla korzystny wpływ picia kawy na proces trawienia. Kawa chroni m.in. przed kamieniami żółciowymi i niektórymi chorobami wątroby.
Spis treści: Wpływ kawy na układ pokarmowy Ochrona przed chorobami „Mała czarna” jest od wielu lat przedmiotem badań naukowych. Dzięki nim wiemy np., że kawa przedłuża życie i może wspierać pracę serca. A jak wpływa na układ trawienny? Przegląd 194 publikacji naukowych sugeruje, że umiarkowane spożycie kawy (3–5 filiżanek dziennie) nie powoduje szkodliwych skutków dla narządów przewodu pokarmowego. Dwa obszary szczególnego zainteresowania, wynikające z badań, to związek między kawą a zmniejszonym ryzykiem powstania kamieni żółciowych oraz dowody łączące spożycie kawy ze zmniejszonym ryzykiem zapalenia trzustki (chociaż tu nadal potrzeba więcej badań). Wpływ kawy na układ pokarmowy Co się dzieje po wypiciu kawy, gdy przemieszcza się ona przez nasz przewód pokarmowy? Pobudza produkcję soków żołądkowych, żółci i enzymów trzustkowych. Substancje te są niezbędne do trawienia pokarmu. Kawa stymuluje produkcję hormonu trawiennego gastryny oraz cholecystokininy (CCK), która zwiększa produkcję żółci. Kawa wydaje się być związana ze zmianami w składzie mikrobiomu jelitowego. W przeglądanych badaniach stwierdzono, że spożycie kawy wpływa głównie na populację Bifidobacteria – wszechobecnych, korzystnych dla zdrowia mieszkańców przewodu pokarmowego. Powszechnie wiadomo, że często po kawie od razu chce się biec do toalety. Jest ona bowiem związana z motoryką jelita grubego. To proces powodujący, że pokarm przemieszcza się przez końcowy fragment przewodu pokarmowego. Kawa może stymulować motorykę okrężnicy tak samo skutecznie, jak płatki zbożowe. To oznacza zmniejszone ryzyko przewlekłych zaparć. Ochrona przed chorobami Analizę przeprowadziła dr Astrid Nehlig z Narodowego Instytutu Zdrowia i Badań Medycznych we Francji (INSERM). Prace badawcze sfinansował Instytut Informacji Naukowej o Kawie (ISIC), czyli organizacja założona przez największych europejskich producentów kawy. – Wbrew stereotypom, spożycie kawy nie jest ogólnie powiązane z problemami jelitowymi lub trawiennymi. W niektórych przypadkach kawa chroni przed powszechnymi dolegliwościami trawiennymi, takimi jak zaparcia czy kamienie żółciowe. Potrzebne będą dodatkowe dane, aby zrozumieć wpływ kawy na cały przewód pokarmowy, ale i tak jest to niezwykle zachęcający punkt wyjścia – skomentowała uczona. Najnowsze badania potwierdzają ochronne działanie kawy w przypadku chorób wątroby. Jest wśród nich rak wątrobowokomórkowy – jeden z najczęściej występujących rodzajów nowotworu wątroby. Źródło: EurekAlert
Porównanie kawy i matchy. Co lepiej działa na energię, trawienie oraz sen?
Zarówno kawa, jak i matcha należą do popularnych źródeł energii. Choć różnią się składem oraz sposobem działania, każda z nich oferuje unikalne właściwości prozdrowotne. Porównanie ich wpływu na organizm pozwala lepiej zrozumieć, który napój może okazać się korzystniejszy w codziennej diecie.
Spis treści: Kofeina w kawie i matchy – jak działa? Właściwości przeciwutleniające i prozdrowotne Matcha a metabolizm, kawa a trawienie Wpływ na układ nerwowy i jakość snu Kiedy wybrać kawę, a kiedy matchę? W codziennym zabieganiu wiele osób sięga po napoje pobudzające, by zwiększyć swoją energię i koncentrację. Kawa od lat króluje jako poranny rytuał, jednak matcha – sproszkowana zielona herbata z Japonii – zyskuje coraz więcej zwolenników. Oba napoje zawierają kofeinę, lecz różnią się ilością, sposobem działania oraz wpływem na organizm. Jakie są między nimi kluczowe różnice i który z nich warto wybrać, by wspierać codzienne funkcjonowanie? Kofeina w kawie i matchy – jak działa? Kofeina to główny składnik pobudzający w obu napojach, jednak jej ilość i sposób działania istotnie się różnią. Standardowa filiżanka kawy (ok. 240 ml) zawiera od 95 do 200 mg kofeiny, podczas gdy porcja matchy (1-2 g proszku) to około 35-70 mg. W praktyce oznacza to, że kawa działa szybciej i intensywniej, ale jej efekt może być krótkotrwały i prowadzić do tzw. „crashu energetycznego”. Matcha natomiast zawiera dodatkowo L-teaninę – aminokwas wpływający na fale mózgowe alfa, który łagodzi działanie kofeiny, zapewniając bardziej stabilne i długotrwałe pobudzenie, bez uczucia nerwowości. Ten synergiczny efekt kofeiny i L-teaniny wpływa pozytywnie na koncentrację, nie powodując jednocześnie nadmiernego pobudzenia. Właściwości przeciwutleniające i prozdrowotne Matcha wyróżnia się bardzo wysokim poziomem antyoksydantów, zwłaszcza galusanu epigallokatechiny (EGCG), który wspiera działanie układu odpornościowego, sercowo-naczyniowego i ma potencjalne działanie przeciwnowotworowe. Zawartość EGCG w matchy może być nawet 137 razy wyższa niż w zwykłej zielonej herbacie. Kawa z kolei zawiera cenne antyoksydanty – przede wszystkim kwas chlorogenowy – który może wspomagać metabolizm, ograniczać stany zapalne i wpływać na gospodarkę glukozową. Choć jego stężenie jest niższe niż EGCG w matchy, regularne spożycie kawy wiąże się z niższym ryzykiem cukrzycy typu 2 i niektórych chorób układu krążenia. Matcha a metabolizm, kawa a trawienie Zarówno kawa, jak i matcha, mogą przyspieszać metabolizm i wspierać odchudzanie. Kofeina zawarta w obu napojach stymuluje termogenezę – proces produkcji ciepła przez organizm, co prowadzi do większego spalania kalorii. Dodatkowo EGCG w matchy działa synergicznie z kofeiną, wspomagając rozpad tłuszczu. Z drugiej strony, kawa może podrażniać przewód pokarmowy, szczególnie u osób z problemami żołądkowymi, refluksem czy nadkwasotą. Matcha jest lepiej tolerowana i nie powoduje zakwaszenia organizmu. Co więcej, niektóre badania wskazują, że regularne picie matchy może wspierać mikrobiom jelitowy i zmniejszać stany zapalne. Wpływ na układ nerwowy i jakość snu Badania wskazują na to, że kawa może działać pobudzająco i poprawiać nastrój dzięki wpływowi na poziom dopaminy i adrenaliny. Jednak przy nadmiernym spożyciu (powyżej 400 mg kofeiny dziennie) mogą wystąpić skutki uboczne, takie jak rozdrażnienie, przyspieszone bicie serca, bezsenność czy niepokój. Matcha dzięki obecności L-teaniny działa bardziej łagodnie. Utrzymuje skupienie i koncentrację przez kilka godzin, bez wywoływania uczucia napięcia. Dodatkowo L-teanina może poprawiać jakość snu, jeśli spożywana jest wcześniej w ciągu dnia. Z tego powodu matcha jest często rekomendowana osobom wrażliwym na działanie kofeiny lub z problemami ze snem. Kiedy wybrać kawę, a kiedy matchę? Kawa to doskonały wybór dla osób potrzebujących natychmiastowego pobudzenia – np. przed intensywnym wysiłkiem fizycznym lub długą podróżą. Jest dostępna w różnych wariantach smakowych i przyrządzana na wiele sposobów, co czyni ją idealnym elementem porannego rytuału. Matcha natomiast sprawdzi się, gdy potrzebujesz długotrwałej koncentracji – np. podczas pracy umysłowej, nauki czy medytacji. Jej delikatne działanie nie wywołuje nagłych skoków ani spadków energii. Jest także odpowiednia dla osób szukających dodatkowych korzyści zdrowotnych. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Picie kawy wydłuża życie, ale tylko pod dwoma warunkami
Badanie na kilkudziesięciu tysiącach Amerykanów wykazało, jak pić kawę, by obniżyć ryzyko zgonu. Najlepiej wypadli ci, którzy piją ją czarną, z minimalną ilością cukru. Zarówno cukier, jak i tłuste dodatki, niweczą ochronne działanie kawy.
Spis treści Naukowcy potwierdzają wpływ kawy na długość życia Cukier i tłuszcze osłabiają zdrowotne działanie kawy Kawa bezkofeinowa nie przynosi takich korzyści Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Tufts University w USA sugeruje, że sposób, w jaki pijemy kawę, może wpływać na długość naszego życia. Choć od dawna istnieją przesłanki, że kawa zmniejsza ryzyko przedwczesnej śmierci, zespół postanowił dokładniej przyjrzeć się wpływowi dodatków do kawy na ten związek. Naukowcy potwierdzają wpływ kawy na długość życia Według głównej autorki badania, epidemiolog Bingjie Zhou, wcześniejsze analizy nie uwzględniały w wystarczającym stopniu roli dodatków do kawy. Jej zespół jako jeden z pierwszych spróbował dokładnie zmierzyć, ile cukru i tłuszczów nasyconych ludzie dodają do swoich napojów i jak to wpływa na ich zdrowie. Badacze przeanalizowali dane pochodzące z krajowych badań statystycznych w USA. Obejmowały one ogromną liczbę aż 46 332 dorosłych Amerykanów w wieku 20 lat i więcej. Dane były gromadzone przez 9 – 11 lat. W tym czasie zmarło 7074 uczestników. Zgony te zestawiono z danymi dotyczącymi spożycia kawy. Cukier i tłuszcze osłabiają zdrowotne działanie kawy Wyniki pokazały, że osoby pijące kawę miały niższe ryzyko zgonu – jednak tylko wtedy, gdy unikały dodatków takich jak duże ilości cukru i tłuste śmietanki czy mleko. Ci, którzy pili czarną kawę lub dodawali do niej bardzo mało cukru i tłuszczu, mieli o 14% niższe ryzyko przedwczesnej śmierci w porównaniu do osób niepijących kawy. Optymalną ilością okazały się 2-3 filiżanki dziennie. Naukowcy uwzględnili wiele czynników, które mogłyby wpływać na wyniki, takich jak aktywność fizyczna, spożycie alkoholu, wiek, płeć i poziom wykształcenia. Mimo to podkreślają, że badanie nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między spożyciem kawy a ryzykiem zgonu – mogły tu „zagrać” także czynniki o których nie wiemy. Kawa bezkofeinowa nie przynosi takich korzyści Badanie sugeruje, że ważną rolę w prozdrowotnym działaniu musi odgrywać kofeina – osoby pijące kawę bezkofeinową nie odnotowały korzyści. Autorzy badania podkreślają potrzebę dalszych analiz, zwłaszcza że kawa zawiera wiele związków chemicznych, które mogą mieć różne działanie biologiczne. Interesującym kierunkiem może być też analiza momentu spożycia kawy w ciągu dnia – według innych badań to także wpływa na zdrowie. Źródło: The Journal Of Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowe badanie odkrywa, co naprawdę pobudza nas w kawie. Nie chodzi o kofeinę
Czy kawa bez kofeiny działa? Nowe badanie naukowców z Holandii i Słowenii pokazuje, że poranny rytuał picia kawy ma wielką moc i może działać równie pobudzająco, co kofeina.
Spis treści Co dokładnie sprawdzali naukowcy? Czekanie na kawę pobudza tak samo jak sama kawa Na świecie wypija się każdego dnia ponad dwa miliardy filiżanek kawy. Wydawałoby się więc, że jej działanie jest oczywiste i dobrze poznane, a jego fundamentem jest kofeina. Nowe badanie wywraca jednak do góry nogami nasze przekonania o kawie. Wskazuje, że jej pobudzające działanie może zachodzić niezależnie od kofeiny. Co dokładnie sprawdzali naukowcy? Brzmi to co najmniej zaskakująco a może i niedorzecznie, ale właśnie do takich wniosków doszli naukowcy ze Słowenii i Holandii. Przeprowadzili eksperyment, w którym porównali wpływ kawy – zarówno z kofeiną, jak i bez niej – na mózg i całe ciało. Zaprosili do udziału w nim 20 zdrowych studentów, którzy regularnie pili kawę – średnio od jednej do trzech filiżanek dziennie. Tuż przed badaniem uczestnicy spali co najmniej 7 godzin, nie pili kawy przez 8–11 godzin i nie jedli przez dwie godziny. Po przybyciu do laboratorium wykonano im EEG (elektroencefalogram) oraz zbadano parametry sercowo-naczyniowe w stanie spoczynku. Następnie uczestnicy przystąpili do testu arytmetycznego, oceniającego zdolności poznawcze. Badano też czas reakcji na bodźce dźwiękowe. Później zostali podzieleni na dwie grupy: jedną otrzymującą placebo (kawę bezkofeinową), i drugą – kawę bezkofeinową z dodatkiem kofeiny w proszku. Taki sposób dostarczenia kofeiny pozwolił na bardzo precyzyjne jej dawkowanie. Było to dokładnie 6 mg na każdy kilogram masy ciała. Kawa, nawet idealnie w ten sam sposób zaparzona, może mieć nieco różną zawartość kofeiny. Dodanie jej w proszku pozwoliło na pewność. Po wypiciu kawy uczestnicy odpoczywali przez pół godziny, po czym wszystkie testy i badania powtórzono. Efekt był zdumiewający: nie było istotnych różnic między grupami z kofeiną i bez niej. Czekanie na kawę pobudza tak samo jak kawa Filiżanka kawy – niezależnie od zawartości kofeiny – znacząco skróciła czas reakcji w zadaniu słuchowym. Choć poprawa była większa w grupie z kofeiną, wyniki sugerują, że efekt placebo również ma dużą moc. W obu grupach odnotowano istotny wzrost ciśnienia krwi i spadek tętna – co jest typową reakcją u osób przyzwyczajonych do picia kawy. Naukowcy nie spodziewali się, że efekty sercowo-naczyniowe będą aż tak podobne między grupą z kofeiną i placebo. Na tym podobieństwa się nie kończą: w obu grupach nie odnotowano istotnej poprawy wyników testu arytmetycznego. Tylko w zapisie EEG widać znaczącą różnicę: aktywność fal mózgowych zdecydowanie bardziej wzrosła w grupie z kofeiną. Jaki z tego wniosek? Wyniki sugerują, że kofeina nie jest jedynym czynnikiem pobudzającym – znaczenie ma również rutyna i oczekiwania związane z porannym rytuałem. Spodziewanie się pobudzającego działania kawy może mieć równie silne efekty, co samo spożycie kofeiny. To kolejny dowód na potęgę nawyków. „Wyniki te sugerują, że osoby regularnie pijące kawę reagują na napoje podobne do kawy niezależnie od obecności kofeiny. Bodźce, które przypominają kawę, mogą wywoływać odpowiedzi poznawcze i fizjologiczne bardzo zbliżone do tych wywoływanych przez prawdziwą kawę” – podsumowują autorzy badania. Źródło: Heliyon Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Espresso z wody z weneckich kanałów? Oto nowa atrakcja Wenecji
Zarówno kultura picia kawy we Włoszech, jak i wątpliwa czystość weneckich kanałów są szeroko znane. Uczestnicy jednej z najważniejszych imprez odbywających się z Wenecji wpadli na kontrowersyjny pomysł. Podczas Biennale podają kawę przygotowaną z wody czerpanej z kanałów. Obawy są jednak zbędne – to okazja do wykorzystania nowatorskiej techniki filtracji.
Spis treści Kawa we Włoszech to coś więcej niż napój Tak smakuje Wenecja: kawa z wody czerpanej z kanałów Podczas rozpoczętego właśnie Biennale Architektury w Wenecji odwiedzający mają okazję spróbować espresso przygotowanego z wody pochodzącej prosto z weneckich kanałów. Jak to możliwe? Canal Cafe to projekt amerykańskiego studia designu Diller Scofidio + Renfro. Studio zbudowało specjalną instalację, która pobiera wodę wprost z weneckiej laguny i filtruje ją w innowacyjny sposób. Tak przygotowana woda staje się bazą pod serwowane od razu espresso. Kawa we Włoszech to coś więcej niż napój We Włoszech kawa to rytuał i istotna część codziennego życia i kultury. W Wenecji, podobnie jak w całym kraju, pije się ją szybko, często stojąc przy barze. Najpopularniejsza forma to espresso – mocne, aromatyczne i podawane w małych filiżankach. Wenecka kultura kawy to połączenie prostoty codziennego espresso z wyrafinowaniem historycznych kawiarni, takich jak Caffè Florian na Placu św. Marka. Pijąc kawę w tym mieście uczestniczymy w wielowiekowej tradycji, która jednak podlega ciągłym przemianom. Na niezwykły i kontrowersyjny pomysł wpadli uczestnicy jednej z najważniejszych imprez artystycznych na świecie: weneckiego Biennale. Jego architektoniczna edycja odbywa się w tym roku i właśnie się rozpoczęła (10 maja). Impreza potrwa do 23 listopada, a podczas niej można spróbować niezwykłej kawy. Do jej przygotowania pozyskuje się wodę wprost z weneckiej laguny. Tak smakuje Wenecja: kawa z wody czerpanej z kanałów Choć pomysł narodził się w 2008 roku, jego realizacja była możliwa dopiero teraz dzięki postępowi w technologiach filtracji. Canal Cafe zlokalizowana jest na terenie Arsenale, dawniej przemysłowym sercu miasta, a dziś jednej z głównych przestrzeni Biennale. Woda czerpana jest z pobliskiej laguny o tej samej nazwie, za pomocą widocznych dla odwiedzających przezroczystych rur, które doprowadzają ją do dwóch systemów oczyszczania. Pierwszy wykorzystuje znaną np. akwarystom, bardzo skuteczną metodę odwróconej osmozy, wraz z dezynfekcją promieniami UV. Drugi wykorzystuje filtrację biologiczną, z użyciem korzeni roślin. Oczyszczona i bezpieczna woda staje się bazą do zaparzenia espresso, serwowanego zwiedzającym w specjalnie zaprojektowanej kawiarni będącej częścią instalacji. Za projekt Canal Cafe studio Diller Scofidio + Renfro zostało nagrodzone Złotym Lwem – główną nagrodą weneckiego Biennale. Do listopada więc warto więc sobie zaplanować nie tylko zwiedzenie mostu Rialto, czy najpiękniejszej księgarni świata – także spróbowanie espresso dosłownie smakującego Wenecją Źródło: Time Out Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Picie kawy może wspierać pracę serca. Ale to zależy, kiedy ją pijesz
Dla wielu ludzi na całym świecie picie kawy to niemal rytuał. Nie zawsze chodzi o smak czy pobudzenie, ale też po prostu o chwilę dla siebie. Jak przekonują naukowcy, kofeinowy napar może pozytywnie wpływać na nasze zdrowie. Istotne jest, kiedy i jak często po niego sięgamy.
Spis treści: Czy kawa jest zdrowa? Kiedy najlepiej pić kawę? Dobra wiadomość dla miłośników porannej kawy Kawa, jak każda inna używka, ma swoich zwolenników i przeciwników. Z tą różnicą, że w przypadku np. alkoholu, nie ma wątpliwości co do tego, że nawet umiarkowane picie szkodzi zdrowiu. Z kawą jest nieco inaczej. Co jakiś czas badacze przekonują, że w odpowiednich dawkach tzw. napar bogów może pozytywnie wpływać między innymi na pracę układu krwionośnego. Czy kawa jest zdrowa? Ponownie światło na ten temat rzucają autorzy najnowszych badań opublikowanych na łamach „European Heart Journal”. Jak czytamy w artykule, osoby pijące kawę rano są mniej narażone na ryzyko śmierci z powodu chorób układu krążenia i mniejsze ogólne ryzyko śmiertelności w porównaniu z osobami, które piją kawę kilkukrotnie w ciągu dnia. To tylko jedna z wielu, ciekawostek o kawie. – Jak dotąd badania sugerują, że picie kawy nie zwiększa ryzyka chorób układu krążenia, a wydaje się, że zmniejsza ryzyko niektórych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca typu 2. Biorąc pod uwagę wpływ kofeiny na nasz organizm, chcieliśmy sprawdzić, czy pora dnia, w której pije się kawę, ma jakikolwiek wpływ na zdrowie serca – tłumaczy główny autor badań dr Lu Qi z Uniwersytetu Tulane w Nowym Orleanie. Badanie objęło ponad 40 tysięcy uczestników. Naukowcy analizowali ich nawyki żywieniowe – w tym picie kawy – w latach 1999–2018. Następnie dane te zestawiono z rejestrami zgonów z okresu obserwacji. Zgodnie z wynikami, u osób pijących kawę w godzinach porannych ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny było o 16% niższe w porównaniu z tymi, którzy kawy nie pili wcale. Z kolei ryzyko śmierci z powodu chorób układu krążenia było niższe o 31%. Co ciekawe, korzyści te nie dotyczyły osób pijących kawę kilkukrotnie w ciągu dnia. Dr Qi tłumaczy, że spożywanie kawy w późniejszych porach dnia może zakłócać rytm dobowy, w tym wydzielanie melatoniny – hormonu regulującego sen. Zakłócenia te mogą w dalszej perspektywie prowadzić do wzrostu ciśnienia krwi, stanów zapalnych oraz innych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Kiedy najlepiej pić kawę? Okazuje się, że ilość wypijanej kawy również ma znaczenie. Osoby pijące umiarkowane ilości kawy rano (dwie-trzy filiżanki) oraz te, które spożywały jej więcej (ponad trzy filiżanki), miały podobnie korzystne wyniki. Z kolei osoby pijące jedną filiżankę lub mniej również odnotowały korzyści, choć były one mniejsze. Kawa korzystnie wpływa na zdrowie dzięki swoim wielowymiarowym właściwościom. Kofeina, główny składnik napoju, stymuluje układ nerwowy, poprawiając krążenie oraz funkcje poznawcze. Dodatkowo kawa jest bogata w antyoksydanty, które chronią komórki przed uszkodzeniami wywołanymi stresem oksydacyjnym. Nie bez znaczenia jest także jej wpływ na metabolizm glukozy. Regularne spożycie kawy może obniżać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. W porannych godzinach organizm naturalnie przeżywa zwiększoną aktywność układu współczulnego, a to wiąże się z podwyższonym ciśnieniem i pulsem. Picie kawy w tym czasie może więc wspomagać te procesy, zamiast je zakłócać, jak dzieje się w przypadku konsumpcji późnym popołudniem czy wieczorem. Dobra wiadomość dla miłośników porannej kawy W towarzyszącym badaniom komentarzu prof. Thomas F. Lüscher z Royal Brompton & Harefield Hospitals zauważył, że rytm dobowy odgrywa kluczową rolę w zdrowiu serca. – Rano obserwujemy naturalny wzrost aktywności układu współczulnego, który może być wspierany przez spożycie kawy. Natomiast picie kawy po południu czy wieczorem może zakłócać sen, co negatywnie wpływa na zdrowie – podkreślił. Eksperci zaznaczają jednak, że potrzeba dalszych badań, by w pełni zrozumieć mechanizmy stojące za wpływem kofeiny na zdrowie. Na tym etapie nauka wspiera delektowanie się poranną kawą, ale warto pamiętać, aby pić ją z umiarem i unikać nadmiaru cukru czy śmietanki. Takie dodatki mogą zneutralizować korzyści zdrowotne naparu. Źródło: European Heart Journal Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Łaskun palmowy ma specyficzne upodobania. Apetyt na owoce kawowca wpędził to zwierzę w ogromne problemy
Łaskun palmowy dla wielu Europejczyków jest zwierzęciem całkowicie nieznanym. Trudno się temu dziwić. Ten średniej wielkości ssak nie występuje na Starym Kontynencie. Gdy jednak określi się go mianem „producenta” kawy kopi luwak, niektóre osoby zaczynają przypominać sobie, o jakim zwierzaku mowa. Nie wszyscy zdają sobie jednak sprawę, że specyficzny proces wytwarzania jednej z najbardziej kontrowersyjnych odmian aromatycznego naparu jest dla łaskunów wyrokiem. Nie śmierci, a dożywotnich katuszy w imię zysku przedsiębiorcy.
Spis treści: Jak wygląda łaskun palmowy? Gdzie występuje łaskun palmowy? Tryb życia łaskuna palmowego Czym żywi się łaskun palmowy? Relacje z ludźmi Łaskun palmowy i kawa, czyli rentowny duet Wiele zwierząt cierpi niedolę z powodu swoich nawyków żywieniowych. Gatunki, które zapuszczają się do ludzkich siedzib i plądrują uprawy lub hodowle, najczęściej są bezwzględnie tępione. Należy jednak podkreślić, że niektórym człowiek zgotował jeszcze gorszy los. Nikt nie chciałby cierpieć katuszy, na jakie skazywany jest łaskun palmowy. Jak wygląda łaskun palmowy? Łaskun palmowy (Paradoxurus hermaphroditus), w Indonezji znany jako luwak, to ssak zaliczany do niemal nieznanej w Europie rodziny wiwerowatych (łaszowatych). Niemal, bo jeden jej przedstawiciel – żeneta zwyczajna – występuje nielicznie na Półwyspie Iberyjskim, w południowych Włoszech i na południu Francji. Przedstawiciele tego gatunku osiągają od 42 do 71 cm długości bez ogona (ogon mierzy od 33 do 66 cm) i ważą od 2 do 5 kg. Pod względem pokroju przypominają nieco łasicowate. Mają smukłe, wydłużone ciało, dość krótkie łapy i długi ogon. Pysk łaskuna palmowego jest jednak bardziej szpiczasty niż u łasicy, a uszy – większe. Ciało łaskuna jest pokryte szarym futrem, nakrapianym ciemnymi plamami. Pysk i stopy są czarne. Gdzie występuje łaskun palmowy? Zasięg występowania przedstawicieli tego gatunku jest ograniczony do południowej i południowo-wschodniej Azji. Podgatunek P. hermaphroditus hermaphroditus można spotkać w Pakistanie, Nepalu, Indiach, Bhutanie, Bangladeszu i południowo-zachodnich Chinach. Żyje też w Japonii i na Sri Lance (jako gatunek introdukowany). Z kolei podgatunek P. hermaphroditus minor występuje w południowych Chinach, Mjanmie, na północy Wietnamu, Laosu i Tajlandii i w Indonezji. Tryb życia łaskuna palmowego Łaskun palmowy prowadzi nadrzewny tryb życia i jest aktywny nocą. Zasiedla tropikalne lasy. Często pojawia się też w pobliżu ludzkich siedzib, zwłaszcza na plantacjach kawowca, które coraz bardziej naruszają jego naturalne środowisko. To typowy samotnik z silnie rozwiniętym instynktem terytorialnym, który łączy się w pary wyłącznie w okresie rozrodczym. Łaskuny mogą rozmnażać się przez cały rok, jednak młode osobniki najczęściej rodzą się od października do grudnia. Na jeden miot przypada ich od dwóch do pięciu. Czym żywi się łaskun palmowy? Paradoxurus hermaphroditus to gatunek wszystkożerny. Poluje na drobne kręgowce, głównie gryzonie (łaskuny gustują w myszach i szczurach) i na owady. Zajada się zielonymi częściami roślin i owocami. Szczególnie upodobał sobie owoce kawowca, których nie brakuje na obszarach otaczających jego siedliska. Relacje z ludźmi Gdy obszary rolne, zwłaszcza plantacje kawowców, zaczęły wkraczać w naturalne środowisko łaskunów palmowych, zwierzęta potraktowały je jako bufet. Dla rolników stały się szkodnikami. Jeden łaskun palmowy dziennie potrafi zjeść kilogram owoców kawowca. Jest przy tym niezwykle wybredny, bo nie zadowala się nadpsutymi okazami. Zwierzak wybiera najlepsze. Uwadze rolników nie umknął fakt, że zwierzę wydala to, co najcenniejsze, czyli ziarna kawy. Rzeczywiście, układ pokarmowy łaskunów bez żadnego problemu radzi sobie z miękkim miąższem, ale nie jest zdolny do trawienia pestek, więc te są wydalane wraz z kałem. Wreszcie ktoś doszedł do wniosku, że pozwalanie na to, by cenne ziarna użyźniały glebę wraz z odchodami zwierzęcia, jest zwykłym marnotrawstwem. Tak oto łaskun palmowy przestał być szkodnikiem, a stał się „sprzymierzeńcem” plantatorów. Należy jednak podkreślić, że relacja ludzi i zwierząt nie polegała i wciąż nie polega na symbiozie. Bliżej jej do bezwzględnego wyzysku. Łaskun palmowy i kawa, czyli rentowny duet Kawa wydalana przez łaskuna palmowego już w XIX wieku była znana w Indonezji (wówczas jeszcze w Indiach Holenderskich). Kolonizatorzy donosili o niezwykłym smaku naparu przygotowanego z tak pozyskanych ziaren. W czasie II wojny światowej kopi luwak została doceniona przez okupujących Indonezję Japończyków, ale wciąż pozostawała niszowym napojem. Zaczęło się to zmieniać dopiero pod koniec XX wieku, gdy kawa kopi luwak trafiła do Wielkiej Brytanii. Pierwszy kilogram ziaren sprowadził na Wyspy Tony Wild, który w 1991 roku pełnił funkcję dyrektora ds. kawy w Taylors of Harrogate. Powstała wokół niej legenda o niezwykłym smaku, wyjątkowym procesie produkcji i ekskluzywnym charakterze, a to napędzało popyt wśród zamożnej klienteli. Kopi luwak trafiała do prestiżowych kawiarni i drogich sklepów i mimo ceny, która dla przeciętnego smakosza aromatycznego naparu była i wciąż jest odstraszająca, chętnych na jej zakup nie brakowało. W 2007 roku popularność ziaren przetworzonych przez układ pokarmowy łaskuna palmowego gwałtownie wystrzeliła w górę. Na ekrany kin trafił wtedy film „Choć goni nas czas”, w którym odgrywany przez Jacka Nicholsona Edward Cole był smakoszem tego napoju. Produkcja zaczęła się rozwijać. Obecnie wytwarza się ok. 50 ton ziaren, z których przygotowuje się kopi luwak. Jak smakuje kawa kopi luwak? Mimo że wiele osób nie wyobraża sobie raczenia się kawą, która została wydalona przez zwierzę, kopi luwak do dziś ma całkiem pokaźne grono zwolenników. Nie jest produkowana masowo i trudno się temu dziwić, skoro za kilogram ziaren trzeba zapłacić ok. 1500 zł. Biznes okazuje się jednak niezwykle intratny, bo koszt produkcji tego specyficznego wyrobu nie odbiega znacząco od kosztu wytworzenia zwykłej kawy (na pewno nie w stopniu, który usprawiedliwia taką różnicę cenową). Ziarna zjedzone i wydalone przez łaskuna palmowego są oczyszczane, suszone i palone w odpowiedniej temperaturze. Rzekomo niezwykłe walory smakowe są zasługą „wstępnego procesu obróbki”, wykonywanego przez zwierzę. Podobno nadtrawione ziarna kawy całkowicie tracą goryczkę i kwaskowość. W ich miejscu pojawia się niezwykły aromat, nadawany przez wydzielinę z gruczołów odbytniczych łaskuna. Czy walory smakowe kopi luwak usprawiedliwiają astronomiczną cenę kawy? Odczuwanie i interpretacja smaku to w dużej mierze kwestie indywidualne. Należy jednak wspomnieć, że w opinii niektórych ekspertów, kawa z przewodu pokarmowego łaskuna nie ma żadnych aromatów charakterystycznych dla tego napoju, a jej wyborny smak jest co najmniej dyskusyjny. Mimo to nie brakuje nabywców, którzy są skłonni sięgnąć głęboko do portfela. Czy to rzeczywiście kwestia smaku, czy elitarnego charakteru kopi luwak, nie ma większego znaczenia. Istotne jest, że zwierzęta płacą znacznie wyższą cenę, by ludzie mogli raczyć się tym napojem. Okrutny los łaskuna palmowego Należy bowiem podkreślić, że tylko niewielką część ziaren pozyskuje się w sposób naturalny, czyli poprzez zbieranie odchodów dziko żyjących zwierząt. Większość surowca wyjściowego produkują specjalne fermy. Dlaczego? Bo w ten sposób produkcja staje się tańsza i wydajniejsza. W jaki sposób fermy pozyskują ziarna? Trzymając łaskuny palmowe w niewoli. Los takich zwierząt jest wyjątkowo okrutny. Udowodnili to naukowcy z Oxford University’s Wildlife Conservation i członkowie organizacji World Animal Protection, którzy wizytowali w fermach na Bali. Ze sporządzonego przez nich raportu wynika, że zwierzęta są trzymane w skrajnie nieodpowiednich warunkach. Wskazali między innymi na zbyt małe klatki, całkowicie niedostosowane do rozmiarów łaskunów. W owych „schronieniach” miały panować fatalne warunki sanitarne. Badacze wskazali też, że podłoże z drucianej siatki powodowało u zwierząt otarcia, a nawet rany, które były dla nich źródłem nieustannego bólu. Naukowcy nie zostawili też suchej nitki na traktowaniu zwierząt przez hodowców. Ci mieli je przekarmiać owocami kawowca. Gdy zwierzęta nie chciały już przyjmować pokarmu, posłuszeństwo było wymuszane siłą. Fermy bardziej niż hodowlę przypominały salę okrutnych tortur. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jak zyskać dodatkowe dwa lata życia? Ogromne badanie wykazało, że zapewnia to picie kawy
Kawa to fontanna młodości? Naukowcy wskazują, że tak. Wystarczą trzy filiżanki dziennie, by przedłużyć sobie życie. Co więcej, picie kawy sprawia, że dodatkowe lata będą dobrej jakości: w lepszym zdrowiu i z mniejszym ryzykiem zapadnięcia na choroby związane z podeszłym wiekiem.
Spis treści: Co zyskujesz, pijąc kawę? Czy kawę nadal należy uważać za stymulant? Czy badania są wiarygodne? Kawa nam szkodzi? To już nieaktualne. Ostatnio coraz częściej mówi się, że jest dokładnie na odwrót, czyli że kawa jest zdrowa. Taki wniosek płynie również z najnowszych badań analizujących związek pomiędzy piciem gorzkiego napoju a długością życia. Badania te przynoszą znakomite wieści dla kawoszy: umiarkowane i regularne picie kawy wydłuża życie średnio o prawie dwa lata. Wskazuje na to wielka metaanaliza opublikowana na łamach czasopisma naukowego „Ageing Research Reviews”. Jej autorami jest dwoje portugalskich naukowców – Cátia R. Lopes i Rodrigo A. Cunha z Uniwersytetu Coimbry. W metaanalizie uczeni ujęli wyniki ponad 50 innych badań przeprowadzonych na różnych kontynentach: w Europie, obu Amerykach, Australii i Azji. We wszystkich zestawiano podobne dane – konsumpcję kawy oraz średnią długość życia, różne wskaźniki zdrowia i informacje o chorobach. W sumie badania objęły aż 3 miliony osób z całego świata. Co zyskujesz, pijąc kawę? Po pierwsze, dłuższe życie – średnio dokładnie o 1,8 lat. Po drugie, zmniejszone o 17% ryzyko zgonu (z przyczyn takich jak choroby układu krążenia, nowotwory czy choroby układu oddechowego). Po trzecie zaś – mniejsze ryzyko zapadnięcia na choroby związane z podeszłym wiekiem. Co ważne, ten dodatkowy czas życia uzyskany dzięki kawie będzie całkiem niezłej jakości. Delektowanie się kawą przynosi bowiem konkretne korzyści: łagodzi utratę pamięci, spowalnia pogarszanie się funkcjonowania spowodowanego starzeniem się, zwłaszcza kondycji fizycznej, łagodzi pogarszanie się nastroju. Autorzy badania są przekonani, że ma ono duże znaczenie statystyczne. Analizowane dane pochodzą od bardzo dużej grupy ludzi. Zdaniem badaczy to wskazuje, że związek między piciem kawy a przedłużeniem życia został wykazany na podstawie mocnych dowodów. Nie jest to zresztą pierwszy artykuł wskazujący, że taki związek istnieje. Dwa lata temu udowodniono, że nawet kawa bezkofeinowa zapewnia dodatkowe lata życia. Czy kawę nadal należy uważać za stymulant? Najważniejsze substancja aktywna w kawie to kofeina. Tradycyjnie określa się ją jako stymulant. Jednak autorzy opisywanej metaanalizy proponują, by zacząć nazywać ją inaczej – normalizatorem. To słowo ma podkreślać stabilizującą funkcję kofeiny, jeśli chodzi o różne procesy fizjologiczne. „Ta zmiana perspektywy radykalnie zmieni sposób myślenia o kawie, jej badania i spożywanie. Oddala kawę od koncepcji środka pobudzającego i wpisuje w szerszą kategorię rutynowej optymalizacji zdrowia” – napisano w artykule o badaniach na stronie mediaxpress.com. Czy badania są wiarygodne? Opisując wyniki tych badań, trzeba jednak brać pod uwagę jedną rzecz. Zostały one zlecone przez organizację non-profit Institute for Scientific Information on Coffee (ISIC). Jej udziałowcami są wielcy producenci kawy – firmy takie jak illycaffè, JDE Peet's, Lavazza, Nestlé, Paulig czy Tchibo. Oczywiście nie oznacza to z automatu, że analiza jest nierzetelna naukowo. Jednak mogło to wpłynąć np. na dobór analizowanych badań. Druga sprawa – w pracy nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego między konkretnymi składnikami kawy a ich wpływem na zdrowie. Jest to w ogóle trudne do zrobienia w przypadku gorzkiego napoju. Główne składniki kawy to kofeina oraz kwas chlorogenowy, działający przeciwzapalnie i przeciwutleniająco. Poza nimi jednak w skład kawy wchodzą również tysiące innych bioaktywnych substancji. I dopiero cały ten koktajl wywiera na nas prozdrowotne i ciągle mocno tajemnicze efekty. Źródła: Ageing Research Reviews, ScienceAlert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ta polska kawiarnia to prawdziwe arcydzieło. Uznano ją za najpiękniejszą w Europie
Polska słynie z wielu znakomitych kawiarni, ale to właśnie ta zdobyła tytuł najpiękniejszej w Europie. I trudno się temu dziwić, bowiem wnętrza po prostu zachwycają, podobnie jak smak serwowanej na miejscu kawy.
W tym artykule: Polska kawiarnia uznana za najpiękniejszą w Europie „Woda dosłownie wylewa się do środka lokalu” Sukces goni sukces – tak w skrócie można opisać kolejne międzynarodowe nagrody i wyróżnienia dla polskich projektów przestrzeni publicznej, które zdobywają uznanie na całym świecie. Po tym, jak Dworzec Metropolitalny w Lublinie zdobył „architektonicznego Oscara”, a warszawski Park Akcji „Burza” został uznany za najlepszą przestrzeń publiczną w Europie, powody do radości zyskała także jedna z rodzimych kawiarni. Uznano ją właśnie za najpiękniejszą na Starym Kontynencie. O jakim miejscu mowa? Sprawdźcie poniżej i koniecznie zapamiętajcie adres. Polska kawiarnia uznana za najpiękniejszą w Europie W największych polskich miastach, takich jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, aż roi się od kawiarni, a wybór tej najlepszej to nie lada wyzwanie. Aby jednak ułatwić decyzję, podpowiadamy – w poszukiwaniu najpiękniejszego lokalu należy udać się do Bydgoszczy. Od maja 2023 r. działa tam wyjątkowa klubopiekarnia „Woda”, która już zdążyła podbić serca mieszkańców i przyjezdnych swoim niepowtarzalnym klimatem. To jedno z najchętniej odwiedzanych miejsc na mapie miasta zlokalizowane jest na terenie zabytkowego kompleksu Młynów Rothera na Wyspie Młyńskiej, przy ulicy Mennica 10. Za dnia funkcjonuje jako piekarnia, oferująca świeże wypieki i aromatyczną kawę, a nocą przemienia się w tętniący życiem klub z muzyka na żywo. Projekt wnętrza lokalu powierzono wrocławskiemu studiu architektonicznemu „Znamy się”. Dzięki kreatywnemu podejściu przestrzeń dawnej kotłowni zyskała niepowtarzalny charakter. Jak się okazuje, docenili go nie tylko goście, ale także jury prestiżowego konkursu Restaurant & Bar Awards, podczas którego „Woda” zwyciężyła w kategorii „Cafe”, zyskując tym samym miano najpiękniejszej kawiarni w Europie. W finale bydgoska klubopiekarnia okazała się lepsza od lokali z Londynu (Castiglione), Stambułu (Backhaus) oraz krakowskiej Yem Cookie. „Woda dosłownie wylewa się do środka lokalu” Nazwa nagrodzonego lokalu nie jest przypadkowa. „Woda” bezpośrednio nawiązuje do jego lokalizacji na Wyspie Młyńskiej, malowniczo otoczonej ze wszystkich stron wodą i ściśle związanej z transportem wodnym zboża i produkcją mąki. – Zależało nam na tym, żeby podkreślić to znaczenie we wnętrzu. Dlatego zdecydowaliśmy się na totalny zabieg kolorystyczny. Posadzka, bar i wyposażenie w kolorze kobaltowym sprawiają, że woda dosłownie wlewa się do środka. Lokal dzieli na pół opływowy, kobaltowy bar, kierunkuje sposób poruszania się klientów. Każdy wpływa swobodnie do środka, a potem wypływa razem z nurtem. Układ i nurt nie pozwala na nagły skręt do części technologicznej, kierunek poruszania się jest naturalny tak jak naturalnie porusza się woda – przekonują architekci. Przypomnijmy, że Wyspa Młyńska razem z Młynami Rothera została wybrana na jeden z 16 nowych „Cudów Polski” w ubiegłorocznej edycji plebiscytu „Travelera”. Pokonała dwie inne propozycje z województwa kujawsko-pomorskiego – Skansen w Kłóbce oraz Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce. Warto również wspomnieć, że drugi rok z rzędu święcimy triumfy w konkursie Restaurant & Bar Awards. W 2023 r. wyróżnione zostały wnętrza warszawskiego lokalu Va Bene Cicchetti przy placu Konstytucji, zachwycające iście weneckim stylem. Źródła: znamysie.com; bydgoszczinformuje.pl; national-geographic.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kawa jest dobra dla serca. Kolejne badanie pokazuje, że chroni przed wieloma chorobami
Picie umiarkowanych ilości kawy chroni przed chorobami układu krążenia i cukrzycą. Jaka jest optymalna dawka tego napoju?
Spis treści: Nowe badania dotyczące kawy Wpływ kawy i kofeiny na układ krążenia Ciekawostki o kawie Czy kawa jest zdrowa? To pytanie może spędzać sen z powiek miłośnikom małej czarnej i sojowego latte. Nic dziwnego, że kwestię tę od lat badają naukowcy. Wiadomo np., że kawa jest bezpieczna dla osób z zaburzeniami rytmu serca. Dobrze wpływa też m.in. na wątrobę. Najnowsze badania skupiają się na wpływie kawy i zawartej w niej kofeiny na układ krążenia i metabolizm. Przeprowadzili je uczeni z Chin, a wyniki opublikowało czasopismo naukowe „Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism”. Nowe badania dotyczące kawy Badacze wykorzystali dane z UK Biobank. To baza zawierająca rezultaty szczegółowego badania dietetycznego z udziałem ponad 500 tys. uczestników w wieku 37–73 lat. Z analizy wykluczono osoby, które miały niejasne informacje na temat spożycia kofeiny. Powstała pula uczestników obejmowała łącznie 172 315 osób. Nie cierpiały one na choroby kardiometaboliczne na początku analizowanego okresu. Wyniki to dobra wiadomość dla kawoszy. Regularne spożywanie umiarkowanych ilości kawy i kofeiny może chronić przed rozwojem wielu chorób kardiometabolicznych. W tym przed cukrzycą typu 2, chorobą wieńcową serca i udarem mózgu. Wpływ kawy i kofeiny na układ krążenia Liczne badania epidemiologiczne wykazały wcześniej ochronne działanie kawy, herbaty i kofeiny przed zachorowaniem na pojedyncze choroby kardiometaboliczne. Jednak szerszy wpływ tych substancji był niejasny. Nowa analiza pokazała, że kawa chroni przed wieloma chorobami równocześnie. Jej korzystny wpływ dotyczy wszystkich faz tych schorzeń. – Spożywanie 200–300 mg kofeiny dziennie może pomóc zmniejszyć ryzyko wystąpienia tzw. wielochorobowości kardiometabolicznej. To równowartość trzech filiżanek kawy – mówi główny autor badania, dr n. med. Chaofu Ke. Osoby pijące takie ilości kawy miały o 40–48% mniejsze ryzyko wystąpienia chorób kardiometabolicznych niż te, które nie piły kawy wcale lub piły ją rzadko. Wcześniejsze analizy wykazały, że kawa wydłuża życie. Rekomendowane przez naukowców spożycie to od dwóch do trzech filiżanek kawy dziennie. Picie kawy równoważy też wszystkie negatywne skutki siedzącego trybu życia. Ciekawostki o kawie Na zakończenie mamy dla was garść ciekawostek dotyczących kawy: Poza kofeiną, kawa zawiera aż 100 różnych substancji biologicznie aktywnych. W tym m.in. przeciwutleniacze, takie jak kwas kawowy. Dlaczego po kawie od razu chce się biec do toalety? Nasze jelita zaczynają intensywniej pracować już nawet kilka minut po pierwszym łyku małej czarnej. Dzieje się tak, ponieważ kawa stymuluje uwalnianie gastryny. To hormon, który ma duży wpływ na motorykę okrężnicy, czyli jelita grubego. Jaka jest śmiertelna dawka kofeiny? Wynosi ona 150–200 mg/kg masy ciała. Dla dorosłego człowieka ważącego 70 kg oznacza to mniej więcej 10 gramów. Czyli tyle, ile zawiera ok. 120 filiżanek kawy. Czy psychopatę poznasz po tym, jaką kawę pije? Jedno badanie sugerowało, że psychopaci preferują gorzką, czarną kawę. Jednak uczeni podkreślają, że nie świadczy to o związku przyczynowo-skutkowym. Efekt pobudzenia, który odczuwamy po wypiciu espresso, nie wynika z działania kofeiny, lecz z samego smaku kawy. Jest on tak intensywny, że zmusza nasze szare komórki zajmujące się interpretacją bodźców do bardziej wytężonej pracy. To zaś zwiększa przepływ krwi w mózgu. Źródła: archiwum NG, EurekAlert!.
Prowadzisz siedzący tryb życia? Kawa zrównoważy wszystkie negatywne skutki siedzenia
Naukowcy odkryli niespodziewany związek między siedzącym trybem życia a piciem kawy. Gorzki napój ma dobroczynny wpływ na zdrowie wszystkich, którzy każdego dnia muszą spędzać długie godziny na krześle.
W tym artykule: Siedzący tryb życia? Pij kawę Jak przeprowadzono badanie? Na co jeszcze pomaga kawa? Kawa przedłuża życie. Taki wniosek wyciągnęli dwa lata temu naukowcy, analizując dane zdrowotne aż 450 tys. osób. Okazało się wówczas, że pijąc 2–3 filiżanki kawy dziennie, mamy większe szanse żyć dłużej niż ci, którzy w ogóle po kawę nie sięgają. Naukowcy ustalili, że kawa przedłuża życie, m.in. obniżając ryzyko zapadnięcia na różnego rodzaju choroby układu krążenia. Zawdzięczamy to jej składowi. Poza kofeiną, kawa zawiera aż różnych 100 substancji biologicznie aktywnych. Co istotne, we wspomnianym badaniu pozytywny efekt dawało picie wszystkich odmian gorzkiego napoju. A więc nie tylko kawy parzonej, ale również rozpuszczalnej i bezkofeinowej. Nowa analiza wpływu kawy na nasze zdrowie prowadzi do kolejnego bardzo optymistycznego wniosku. Z badań opublikowanych w czasopiśmie „BMC Public Health” wynika, że kawa stanowi remedium na bolączkę pracowników umysłowych XXI w. Czyli na siedzący tryb życia. Siedzący tryb życia? Pij kawę Siedzenie długo i bez zmieniania pozycji może mieć dla nas dramatyczne skutki. Przede wszystkim ryzykujemy zrujnowaniem kręgosłupa i to nawet w młodym wieku. Siedzenie sprzyja również otyłości, cukrzycy typu II i może podnosić poziom cholesterolu. Oczywiście najłatwiejszym sposobem zapobiegania fatalnym efektom siedzenia byłoby jak najczęściej wstawać. Albo przynajmniej zmieniać pozycję, choćby wiercąc się na krześle. Tyle teorii, którą najczęściej bardzo trudno zamienić w praktykę. Intensywnie pracując, nieraz siedzimy bez ruchu godzinami. Teoretycznie można to „odpracować”, zapewniając sobie 30-40 minut aktywności fizycznej dziennie. Jednak znalezienie choćby pół godziny na intensywny spacer może być często niewykonalne. Co wówczas? Należy pić kawę. Zdaniem naukowców z chińskiego uniwersytetu Soochow sięgnięcie po gorzki napój równoważy negatywne skutki siedzenia nawet przez sześć godzin dziennie. Jakie zwyczaje związane z kawą panują w różnych krajach? Sprawdziliśmy Picie kawy to rytuał, a sposób jej podania wiele mówi o naszym charakterze i przyzwyczajeniach. To także ważny element każdej podróży – poranna kawa na lotnisku, łapane w biegu espresso ... Jak przeprowadzono badanie? Do takich wniosków doprowadziła analiza danych reprezentatywnej grupy 10 tys. Amerykanów. Były zbierane w latach 2007-2018 w ramach badania National Health and Nutrition Examination Survey. Jego uczestnicy sami informowali, ile dziennie siedzą. Z kolei ilość wypijanej przez nich kawy ustalono drogą szczegółowego wywiadu dotyczącego całej diety. Wnioski z badania okazały się zdumiewające. Picie kawy praktycznie znosiło związek między siedzeniem a podwyższonym ryzykiem śmierci z jakiejkolwiek przyczyny, w tym z powodu chorób układu krążenia. Badanie potwierdziło, że siedzący dłużej niż osiem godzin dziennie są bardziej zagrożeni zgonem (w porównaniu z tym spędzającymi na krześle poniżej czterech godzin dziennie). Jednak „związek siedzącego trybu życia ze zwiększoną śmiertelnością zaobserwowano tylko wśród dorosłych niespożywających kawy, ale nie wśród osób ją spożywających” – napisali autorzy artykułu. Na co jeszcze pomaga kawa? Co ciekawe, „siedzący” amatorzy kawy odnosili korzyści z jej picia niezależnie od tego, po ile filiżanek dziennie sięgali. Niestety badanie nie wyjaśniło, dlaczego właśnie kawa równoważy negatywne skutki siedzącego trybu życia. „Biorąc pod uwagę, że kawa jest złożonym związkiem, potrzebne są dalsze badania w celu zbadania tego cudownej mikstury” – napisali badacze. Przy okazji warto przypomnieć, że lista prozdrowotnych efektów gorzkiego napoju jest znacznie dłuższa. Kawa m.in: zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II, wspomaga metabolizm, łagodzi stany zapalne rozwijające się w organizmie, chroni mózg przed chorobami neurodegeneracyjnymi (czyli powodującymi postępujące uszkodzenie neuronów). Teraz do tego spisu możemy dodać jeszcze jedną, bardzo ważną pozycję. Źródła: BMC Public Health, ScienceAlert Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com