Atak Rosji na kluczowy zabytek Ukrainy. „Równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame”
W wyniku rosyjskich nalotów poważnemu zniszczeniu uległa Ławra Peczerska – prawosławny klasztor w Kijowie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jeden z najważniejszych zabytków Ukrainy.
Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. Spowodowała znaczne ofiary w ludziach i olbrzymie ruchy ludnościowe. W wyniku bombardowań giną nie tylko wojskowi, ale też cywile. Rosjanie systematycznie niszczą również dziedzictwo kulturowe. Przyświeca temu złowrogi cel: wymazanie historii i pamięci narodu ukraińskiego. Bombardowanie Kijowa Katastrofalny w skutkach był ostatni rosyjski atak z powietrza przeprowadzony w nocy z niedzieli na poniedziałek, którego celem stała się również stolica Ukrainy – Kijów. W wyniku tych nalotów zginęło co najmniej 11 osób. Rosjanie wzięli sobie za cel również dziedzictwo historyczne Ukrainy, co wpisuje się w skomplikowane relacje między tymi krajami. Ławra Peczerska uszkodzona Rosyjski dron uderzył w Ławrę Peczerską. Jest to kijowski zespół klasztorny, założony w XI w. przez św. Antoniego i Teodozjusza. Składa się z cerkwi oraz podziemnych jaskiń, w których spoczywają relikwie świętych. Od wieków stanowi ważne centrum pielgrzymkowe oraz ośrodek nauki i sztuki. Miejsce to można przyrównać do polskiej Jasnej Góry. Wiadomo, że zniszczenia są spore – na terenie Ławry spłonęło ok. 800 metrów kwadratowych dachu Soboru Uspienskiego. Dyrekcja klasztoru przekazała, że ikony i inne cenne zabytki są jednak bezpieczne. Echa ataku na Ławrę Peczerską Świat jest zbulwersowany atakiem na tak ważny zabytek Ukrainy. Szef MSZ Francji Jean-Noel Barrot stwierdził, że dla jego kraju zbombardowanie takie miejsca jest równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame. „W kontekście eskalacji wojny w Ukrainie po inwazji Federacji Rosyjskiej, UNESCO potępia odnotowany atak z 15 czerwca, który uderzył w Ławrę Kijowsko-Peczerską, znajdującą się w obrębie obiektu światowego dziedzictwa »Kijów: Sobór Świętej Sofii i powiązane z nim budynki klasztorne, Ławra Kijowsko-Peczerska«, jedno z najważniejszych duchowych i kulturowych miejsc w Ukrainie” – czytamy na stronie ONZ. UNESCO zadeklarowało gotowość do wsparcia w ocenie szkód Ławra Peczerska – historia zniszczeń Na przestrzeni tysiącletniej historii Ławra Peczerska była wielokrotnie celem ataków. W 1240 roku doszło do najazdu mongolskiego, w wyniku którego rozgrabiono kosztowności i zniszczono budowle. W 1482 roku Wojska Chanatu Krymskiego spowodowały ponowne spustoszenie. W 1918 roku artyleria bolszewicka trafiła w zabudowania klasztorne i poważnie je uszkodziła. Również w czasie II wojny światowej Ławra Peczerska uległa częściowemu zniszczeniu. Jeśli chodzi o obecną wojnę, to już w styczniu 2026 roku zabudowania klasztorne częściowo ucierpiały w wyniku bombardowań rosyjskich. Dlaczego Rosja atakuję Ławrę Peczerską? – Atak na Ławrę Peczerską to bezpośrednia próba zniszczenia ukraińskiej tożsamości narodowej i religijnej – wyjaśnia Anastasiya Byesyedina, ekspertka zajmująca się stosunkami międzynarodowymi na Uniwersytecie w Sydney na łamach portalu „The Conversation”. W jej ocenie Rosja uderza w to miejsce, gdyż symbolizuje ono ciągłość Ukrainy od czasów Rusi Kijowskiej, co podważa rosyjskie roszczenia historyczne. Agresja ma silne podłoże religijne: rosyjska Cerkiew nazywa inwazję „świętą wojną”, a ataki na świątynie mają wymazać odrębną tożsamość wiernych po uniezależnieniu się ukraińskiego Kościoła od Moskwy. Zdaniem Byesyediny, destrukcja zabytków wynika też z rosnącej desperacji Rosji wobec braku sukcesów militarnych. Celem najeźdźcy jest złamanie ducha cywilów. „Mówi się, że w tym miejscu pochowany jest Jerzy Dołgoruki, książę Rusi Kijowskiej i założyciel Moskwy. Jednak nawet to nie powstrzymało Rosji przed zaatakowaniem tego miejsca” – konkluduje ekspertka. Źródła: UNESCO, The Conversation Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ta katedra miała być największa w Europie. Budowano ją przez pokolenia
Santa Maria del Fiore, powszechnie znana jako II Duomo, stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli włoskiego renesansu i gotyku. Historia katedry, sięgająca XIII wieku, odzwierciedla ambicje Florencji jako dumnej i zamożnej republiki miejskiej, która dążyła do ustanowienia swojej duchowej i politycznej dominacji na Półwyspie Apenińskim. Imponująca świątynia, która dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków miasta, powstawała przez kilkaset lat. Jaka jest jej historia? Co można zobaczyć w jej wnętrzach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Symbol potężnej republiki Pięć dekad przerwy Genialna konstrukcja Brunelleschiego Ewolucja fasady Wnętrza katedry Zwiedzanie katedry Wzniesiona na fundamentach wcześniejszego kościoła, Santa Maria del Fiore miała symbolizować potęgę Florencji. Realizacja tej wizji trwała niemal sześć wieków. W efekcie tak długich prac powstała iście monumentalna świątynia. Santa Maria del Fiore dosłownie uderza tytanicznymi rozmiarami – mierzy 153 m długości i 90 m szerokości w przekroju. Kopuła, która jest najcharakterystyczniejszym elementem kompleksu, osiąga 114,5 m wysokości. Symbol potężnej republiki Do XIII stulecia duchowe potrzeby mieszkańców Florencji były zaspokajane przez kilka niewielkich kościołów i baptysterium San Giovanni. Decyzję o budowie nowej katedry podjęto w 1294 roku. Tamtejsza signoria zadecydowała o wzniesieniu kościoła godnego wspaniałego, potężnego miasta. Swoją skalą i wspaniałością katedra miała prześcignąć świątynie rywalizujących miast-państw, takich jak Siena czy Piza. Budowa rozpoczęła się 8 września 1296 roku, kiedy położono pierwszy kamień pod elewację. Katedra, której nazwa oznacza „Święta Maria od Kwiatu”, symbolicznie odwołuje się do Chrystusa jako „Kwiatu”, wyrastającego z łodygi Marii, wywodzącej się z rodu Dawida. Od samego początku Santa Maria del Fiore była finansowana przez gminę jako „kościół państwowy”, co zatarło tradycyjne granice między sferą sakralną a obywatelską. Pięć dekad przerwy Pierwotny projekt katedry został zatwierdzony w 1294 roku przez radę miejską. Arnolfo di Cambio zaprojektował monumentalny budynek na planie krzyża łacińskiego. Po jego śmierci w 1302 roku, prace zatrzymały się na ponad pięćdziesiąt lat. Wznowiono je dopiero w 1349 roku, pod kierownictwem Francesco Talentiego. Talenti nie tylko kontynuował prace, ale także powiększył ogólny projekt, wprowadzając zmiany w obrębie absydy i bocznych kaplic. Główny korpus katedry, pokryty już kolorowymi marmurami w typowym stylu włoskiego gotyku, został ukończony około 1367 roku. Pomimo ukończenia nawy, dwie najbardziej monumentalne części konstrukcji – fasada i kopuła – pozostawały niekompletne. W 1421 roku nad ołtarzem głównym wzniesiono jedynie ramę, czyli poligonalną podstawę, oczekując na rozwiązanie inżynieryjne, które zmieniło historię architektury. Genialna konstrukcja Brunelleschiego W 1418 roku władze Florencji ogłosiły konkurs, poszukując geniusza zdolnego do zadaszenia absydy. Wyzwanie to podjął Filippo Brunelleschi, złotnik i wynalazca. Początkowo jego pomysły były traktowane z podejrzliwością jako wizjonerskie lub nawet szalone. Nikt nie wierzył, że można zbudować kopułę tej wielkości. Brunelleschi, pomimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego, wykazał się dogłębną wiedzą z zakresu mechaniki, geometrii i sztuki antycznej. Aby przekonać sceptyków, zaprojektował model w tej samej skali, co przyszła konstrukcja. Kopuła, ukończona w 1436 roku, pozostaje największą murowaną konstrukcją tego typu, jaką kiedykolwiek zbudowano. Konstrukcja została zaprojektowana jako lekka i smukła, inspirowana oktagonalnym kształtem pobliskiego baptysterium. Jej struktura opiera się na dwóch koncentrycznych powłokach – wewnętrznej, widocznej z wnętrza katedry, i szerszej, zewnętrznej. Wewnętrzna skorupa ma stałą grubość, natomiast zewnętrzna stopniowo staje się cieńsza w kierunku oculusa. Aby skompensować potężne naprężenia obwodowe, czyli siłę wypychającą, która mogłaby spowodować pęknięcie muru na zewnątrz, Brunelleschi zastosował pierścienie napinające, wykonane z drewna, żelaza i kamienia, działające jak obręcze beczki. Dodatkowo rama kopuły składa się z 28 żeber, w tym ośmiu widocznych na zewnątrz. Stabilność konstrukcji jest również warunkowana przez umieszczenie latarni na jej szczycie. Kulę z brązu, spoczywającą na latarni, wykonał Verrocchio w 1472 roku. Rewolucyjne rozwiązanie Najbardziej rewolucyjnym i kluczowym elementem, który pozwolił kopule na utrzymanie się bez wsparcia rusztowań naziemnych, jest technika murarska znana jako spina pesce (wzór jodełkowy). Brunelleschi musiał zastosować innowacyjne metody, aby ponad cztery miliony cegieł mogły się wspierać w trakcie budowy. Technika ta polega na układaniu cegieł w regularnych warstwach, ale w naprzemiennych, ukośnych kierunkach. Ten system tworzy wewnętrzną, „samowspierającą siatkę”, w której poziomo ułożone cegły klinują i utrzymują w kompresji pozostałe cegły ułożone diagonalnie. Takie rozwiązanie zapobiega pęknięciom i ścinaniu oraz pozwala na stabilizację muru, zanim kolejna warstwa zostanie ukończona. Dzięki temu geniuszowi geometrycznemu i inżynieryjnemu, mur stawał się samonośny w miarę wznoszenia, eliminując potrzebę kosztownego tradycyjnego centrowania. Ewolucja fasady Pierwotny projekt fasady, autorstwa Arnolfa di Cambio, pozostał nieukończony i ostatecznie został rozebrany w 1587 roku. Przez wieki katedra funkcjonowała bez pełnej elewacji. Obecna fasada została ukończona dopiero w XIX wieku, w latach 1871–1887, według projektu Emilio De Fabrisa. Utrzymana jest w stylu neogotyckim, jednak celowo nawiązuje do „prawdziwego” gotyku, widocznego w dzwonnicy Campanile di Giotto, aby stworzyć wizualną spójność w kompleksie. W ten sposób udało się utrzymać wrażenie historycznej ciągłości. Wnętrza katedry Wnętrze katedry Santa Maria del Fiore, choć surowe w swojej monumentalności, kryje ikonografię, która łączy wątki religijne, polityczne i obywatelskie. Sąd Ostateczny Najważniejszym elementem artystycznym wnętrza jest monumentalny fresk Giudizio Universale (Sąd Ostateczny), który pokrywa całą wewnętrzną powłokę kopuły. Prace rozpoczął w 1572 roku Giorgio Vasari, a po jego śmierci ukończył Federico Zuccari. Fresk charakteryzuje się bogactwem symboliki, wykraczającej poza standardowe przedstawienie Sądu Ostatecznego. Program ikonograficzny zawiera wyraźne odniesienia do Florencji, co jest typowe dla „kościoła państwowego”. Ikonografia obywatelska Freski wzdłuż dwóch naw bocznych katedry mają na celu uhonorowanie ważnych osób, związanych z historią Florencji. W rezultacie w katedrze powstał charakterystyczny dualizm świecko-sakralny, którego najbardziej znanymi przykładami są dwa freski kondotierów: „Pomnik konny Johna Hawkwooda” autorstwa Paolo Uccello i „Pomnik konny Niccolò da Tolentino” autorstwa Andrea del Castagna. Zegar Paolo Uccello W katedrze znajduje się jedno z najbardziej unikatowych zachowanych dzieł epoki – zegar namalowany przez Paolo Uccello w 1443 roku. Wskazuje on 24 godziny w rzadkim systemie hora italica, w którym doba kończyła się o godzinie 24:00 wraz z zachodem słońca. Tarcza zegara zawiera freskowe portrety czterech proroków lub ewangelistów. Dziedzictwo wczesnego chrześcijaństwa Pod posadzką katedry Santa Maria del Fiore kryje się historia jej poprzedniczki, starożytnej bazyliki Santa Reparata. Badania archeologiczne, prowadzone od 1965 roku, ujawniły złożoną sieć struktur, potwierdzając istnienie dwóch wcześniejszych kościołów na tym samym miejscu, zanim wzniesiono Santa Reparata. Najstarsze warstwy, odpowiadające poziomowi miasta rzymskiego, datowane są na około 780 rok. Jednym z najważniejszych i najbardziej symbolicznym odkryć w krypcie było odnalezienie grobowca Filippo Brunelleschiego. Zwiedzanie katedry Dla zwiedzających udostępniono cały kompleks katedralny, na który, oprócz samej katedry, składają się: baptysterium San Giovanni – funkcjonuje jako niezależny budynek na Piazza San Giovanni; kopuła – można na nią wejść, ale to zadanie dla wytrwałych. Na górą prowadzą 463 stopnie; dzwonnica Campanile Giotta – mierzy 84,7 metra wysokości i stanowi wspaniały punkt widokowy. Na szczyt prowadzi 414 stopni; Museo dell’Opera del Duomo – przechowywane są tam dzieła sztuki, pochodzące z katedry, dzwonnicy i baptysterium; stanowisko archeologiczne – prezentujące pozostałości wcześniejszej bazyliki. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najpiękniejsza katedra gotycka Europy przyciąga tłumy turystów. Imponująca budowla powstawała przez sześć stuleci
Katedra w Kolonii – globalnie rozpoznawalna ikona dziedzictwa kulturowego i religijnego – to coś więcej niż tylko kościół. Budowana przez kilkaset lat, początkowo miała być domem dla jednej z najcenniejszych relikwii chrześcijańskich. Z czasem stała się narodowym symbolem, łączącym niemieckojęzyczne ludy – jednoznacznym manifestem potęgi kulturowej. Dziś jest postrzegana przede wszystkim jako jeden z najdoskonalszych przykładów dojrzałego gotyku.
Spis treści: Katedra w Kolonii powstawała przez kilkaset lat Najcenniejsze dzieła katedry w Kolonii Katedry Kolońskiej nie sposób przeoczyć. Nic dziwnego. Mówimy tu o jednym z najwyższych kościołów katolickich. Wykonana z ciemnego kamienia fasada sprawia przytłaczające, niemal surrealistyczne wrażenie, a strzeliste wieże zdają się przebijać niebo. To iście imponująca budowla, która jest szczytowym osiągnięciem gotyckiej filozofii budowlanej. Katedra w Kolonii powstawała przez kilkaset lat Katedra Kolońska, a dokładnie – Archikatedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny, była budowana od średniowiecza aż do czasów nowożytnych. Prace nad monumentalną świątynią rozpoczęły się w 1248 roku a zakończyły 632 lata później. Dom dla cennej relikwii W 1164 roku arcybiskup Kolonii i kanclerz cesarza Fryderyka I Barbarossy, Rainald von Dassel, przywiózł do miasta cenny łup wojenny ze zdobytego Mediolanu – relikwię Trzech Króli. Tak wartościowa zdobycz natychmiast podniosła prestiż Kolonii, czyniąc ją jednym z kluczowych ośrodków pielgrzymkowych w chrześcijańskiej Europie. Gwałtowny napływ pątników przyniósł miastu niemałe bogactwo. Pielgrzymi płacili za zakwaterowanie i wyżywienie, a przy tym – zostawiali hojne datki. W tym kontekście, wybudowana w IX stuleciu katedra karolińska okazała się niewystarczająca, nie tylko w kontekście duchowym, ale także logistycznym i ekonomicznym. Decyzja o budowie nowego, okazałego kościoła nie wynikała więc wyłącznie z potrzeby ducha. Była starannie przemyślaną, strategiczną inwestycją w główny sektor gospodarczy miasta – turystykę pielgrzymkową. Pierwszym krokiem było wykonanie odpowiedniego relikwiarza. Prace złotnicze rozpoczęły się w 1181 roku. 40 lat później, imponujące dzieło Mikołaja z Verdun zostało ukończone. Nowa katedra miała stać się ostatecznym miejscem, w którym cenne relikwie zostaną złożone. Wmurowanie kamienia węgielnego 30 kwietnia 1248 roku ogień strawił stary kościół. To wydarzenie w dogodny sposób oczyściło teren pod inwestycję. Jeszcze w tym samym roku, arcybiskup Konrad von Hochstaden położył kamień węgielny pod gotycką świątynię. Projekt kościoła czerpał pełnymi garściami z wielkich katedr francuskich, takich jak Amiens, Reims czy Beauvais. Celem było stworzenie budowli o bezprecedensowej wysokości i lekkości, kamiennego szkieletu wypełnionego barwnym światłem witraży. W pierwszej kolejności wykonana została wschodnia część katedry. Po 74 latach prac, w 1322 roku, konsekrowano wspaniałe prezbiterium. Ta część, z jej strzelistymi sklepieniami i ogromnymi oknami, była w pełni zrealizowanym arcydziełem dojrzałego gotyku, gotowym do pełnienia swojej liturgicznej funkcji. Kilkaset lat przerwy Po ukończeniu prezbiterium, postęp prac wyhamował. Do 1410 roku wzniesiono część południowej wieży (do wysokości drugiego piętra) i wkrótce zawieszono na niej dzwony. W drugiej połowie XV stulecia tempo prac zaczęło wyraźnie słabnąć, a około 1510 roku budowę wstrzymano. Powody były dwa. Po pierwsze, brakowało funduszy na kontynuowanie tak śmiałej i kosztownej inwestycji, a po drugie – reformacja fundamentalnie zmieniła krajobraz religijny XVI-wiecznej Europy. Kult relikwii i praktyka pielgrzymowania straciły na znaczeniu. W praktyce postępujące zmiany odcięły katedrę od jej głównego źródła dochodu. Brakowało motywacji, by kontynuować prace, a niedokończona budowla stała się symbolem końca epoki średniowiecznego, zjednoczonego chrześcijaństwa. Romantyzm zmienił postrzeganie katedry Radykalną zmianę w postrzeganiu katedry przyniósł dopiero przełom XVIII i XIX wieku. Ruch romantyczny wzbudził nową fascynację średniowieczem i dziedzictwem narodowym. Niedokończona świątynia przestała być postrzegana jako porażka, a zaczęła być idealizowana jako szlachetna, romantyczna ruina. Prawdziwy przełom nastał na początku XIX stulecia, gdy odnaleziono oryginalne plany architektoniczne, w tym plan fasady zachodniej wraz z wieżami (tzw. plan F). To znalezisko dostarczyło technicznego wzorca i ideologicznego uzasadnienia dla ukończenia dzieła z zachowaniem średniowiecznej autentyczności. W 1842 roku kamień węgielny pod budowę położył sam król pruski Fryderyk Wilhelm IV. To jednoznacznie wskazywało na zaangażowanie państwa w przedsięwzięcie. W ten sposób, katedra przestała być jedynie domem dla relikwii. Stała się projektem mającym na celu zjednoczenie ludów niemieckojęzycznych – symbolem wspólnej historii i potęgi kulturowej. Prace zakończono w 1880 roku, zaledwie dziewięć lat po zjednoczeniu Niemiec. Katedra w czasie wojny Podczas II wojny światowej Kolonia stała się celem zmasowanych bombardowań alianckich. W następstwie działań frontowych, zniszczeniu uległa większa część centrum. Jednak gotycka katedra przetrwała naloty, mimo że trafiło w nią kilka bomb. Najcenniejsze dzieła katedry w Kolonii W 1996 roku katedra została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do dziś pozostaje jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych w Niemczech. Rocznie przyciąga ok. 6 mln zwiedzających, a jej uniwersalne piękno doceniają nie tylko pielgrzymi religijni i miłośnicy sztuki i architektury, ale także zwykli turyści. Jakie skarby skrywa jej wnętrze? Bez wątpienia, najcenniejszym jest Relikwiarz Trzech Króli. Umieszczony za ołtarzem głównym, jest uważany za największy i najbardziej ambitny relikwiarz średniowiecza. Ma formę potrójnego sarkofagu, przypominającą trójnawową bazylikę. Jego dębowa konstrukcja jest pokryta złotem, srebrem i miedzią, a zdobi go ponad 1000 drogocennych kamieni, pereł i antycznych gemm i kamei. Kolejnym ważnym dziełem sztuki sakralnej jest krucyfiks Gerona, znajdujący się w Kaplicy Świętego Krzyża. Pochodzi z 970 roku i jest jednym z najwcześniejszych i najpotężniejszych przykładów wizerunku Chrystusa cierpiącego. Wcześniej przedstawienia ukrzyżowania zazwyczaj ukazywały Syna Bożego z otwartymi oczami, żywego na krzyżu. Nie można nie wspomnieć o imponującej kolekcji witraży. Samo prezbiterium zawiera największy zachowany w Europie cykl okien z początku XIV wieku. Innym znaczącym zespołem są XIX-wieczne „Bayernfenster” (Okna Bawarskie), dar króla Bawarii Ludwika I. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Katedra w Tarnowie kryje nieznaną wcześniej tajemniczą kryptę. „To ogromne zaskoczenie”
Podczas eksploracji podziemi świątyni badacze natrafili na zaskakujące znalezisko. Przypadkowo odkryta krypta nie była notowana w żadnych, znanych archeologom dokumentach dotyczących tarnowskiej katedry. Kierownicy badań zwracają uwagę na znaczenie odkrycia oraz na to, czy tajemniczych pomieszczeń może być więcej.
Tarnów to ponad stutysięczne miasto położone w województwie Małopolskim. To właśnie tam, przy miejskim rynku, znajduje się gotycka Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Budowla, której początki sięgają XIV wieku, skrywa w sobie wiele tajemnic, sukcesywnie odkrywanych przez zespoły archeologów. Do najnowszego odkrycia doszło podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w tzw. krypcie mieszczańskiej. Co udało się znaleźć w krypcie mieszczańskiej? Po badaniach w krypcie Ostrogskich oraz Tarnowskich zespół, w którego skład wchodzili m.in. archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, zszedł do podziemnych pomieszczeń przeznaczonych na pochówki mieszczaństwa. W przeciwieństwie do wcześniej odkrywanych krypt, mieszczański grobowiec cechuje się znaczną przestrzennością. Pomieszczenie ma wymiary 10 na 4 metry oraz aż 2 metry wysokości. Stan zachowania krypty dodaje temu miejscu wyjątkowości. Członkini zespołu, archeolożka Monika Łyczek, podkreśla jak dobrze zachowane są mury krypty mieszczańskiej. Ściany wydają się nienaruszone, co może oznaczać, że przez lata nie zostały one w żaden sposób przekształcone przez kolejne pokolenia tarnowian. Nie udało się jednak odnaleźć żadnej trumny zachowanej w całości. Badacze natrafili natomiast na liczne pozostałości trumien oraz elementy dekoracyjne skrzyń grobowych. Inicjały i daty zgonów osób pochowanych pod katedrą pozwolą na lepsze określenie lat funkcjonowania grobowca. Oprócz fragmentów trumien krypta zawiera wiele kości, wśród których naukowcy odnaleźli np. krzyżyki, medaliony i inne przedmioty religijne, z którymi chowani byli mieszkańcy Tarnowa. Odkrycie tajemniczej krypty Jednak to nie pozostałości po grobach stanowią najciekawsze znalezisko spod tarnowskiej katedry. Podczas podziemnych prac zespół badaczy natrafił na tajemnicze, wcześniej nieznane pomieszczenie, które również pełniło funkcje funeralne. Kierowniczka badań, prof. Anna Drążkowska z UMK, w rozmowie z Gazetą Krakowską opisała to wyjątkowe, choć przypadkowe odkrycie: „Byliśmy już mocno zmęczeni, mieliśmy kończyć, kiedy nagle coś zastukało pod łopatą. Okazało się, że pod spodem jest jeszcze jedna, nieduża krypta, na jeden może dwa pochówki. To odkrycie dodało nam wszystkim dodatkowych sił. Byliśmy bardzo ciekawi tego, co jest w środku” – powiedziała archeolożka. Zagadkowe ossuarium Przypadkowo odkryta krypta jest zdecydowanie mniejsza od sąsiedniej krypty mieszczańskiej. Naukowcy przypuszczają, że tzw. „dziewiąta krypta” zawiera szczątki, które pierwotnie znajdowały się w większym grobowcu. Według badaczy, podczas porządkowania przestrzeni pod nowe pochówki kości zostały przeniesione do mniejszej krypty, która stała się ossuarium – miejscem służącym do przechowywania szczątków zmarłych. Inicjator badań podziemi tarnowskiej krypty, ks. Sebastian Musiał, zwraca uwagę na znaczenie tego przypadkowego odkrycia. Zaznacza, że żadne znane źródła dotyczące świątyni, nie zawierają informacji na temat istnienia „dziewiątej krypty”. Po tym przypadkowym znalezisku pozostaje więc pytanie, czy w podziemiach mogą kryć się jeszcze inne, nieodkryte dotąd pomieszczenia. Cel tarnowskich badań Inicjatorzy badań podkreślają znaczenie zejścia do podziemi katedry. Prace mają przede wszystkim na celu uporządkowanie miejsca pochowków oraz sklasyfikowanie pochowanych tam osób. Wśród celów dodatkowych naukowcy wymieniają: odnalezienie czaszki hetmana Jana Tarnowskiego, której obecność dokumentują stare fotografię oraz przygotowanie krypt pod stworzenie podziemnej trasy turystycznej. Połączenie ze sobą podziemnych pomieszczeń pozwoliłoby na utworzenie atrakcyjnej ścieżki, która mogłaby się stać nową atrakcją turystyczną regionu. Źródła: Gazeta Krakowska, RDN.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Katedra Notre-Dame przyciąga tłumy: 6 milionów odwiedzających w pół roku
Katedra Notre-Dame to jedna z ikon Paryża i arcydzieło gotyku. Poznaj burzliwą historię świątyni, jej wyjątkową architekturę oraz proces odbudowy po tragicznym pożarze z 2019 roku.
Spis treści: Historia katedry Notre-Dame Architektura i styl gotycki Znaczenie kulturowe i religijne Kiedy spłonęła katedra Notre-Dame? Dzwonnik z Notre-Dame – wpływ literatury na postrzeganie katedry Katedra Notre-Dame dziś Jak zaplanować zwiedzanie katedry Notre Dame? Podczas weekendu w Paryżu nie sposób pominąć wizyty w katedrze Notre-Dame, usytuowanej w sercu miasta na wyspie Île de la Cité. Od wieków przyciąga ona pielgrzymów, turystów i miłośników sztuki. Monumentalna struktura świątyni, jej bogata symbolika oraz znaczenie kulturowe sprawiają, że to jedno z najważniejszych miejsc na mapie europejskich zabytków. Historia katedry Notre-Dame Początki budowy i kontekst historyczny Budowa katedry Notre-Dame rozpoczęła się w 1163 roku z inicjatywy biskupa Maurice’a de Sully. Wznoszenie świątyni trwało ponad 180 lat, a jej konsekracja miała miejsce w 1345 roku. Katedra została wzniesiona na miejscu wcześniejszych świątyń chrześcijańskich i pogańskich, co podkreśla jej znaczenie jako centrum duchowego Paryża. Znaczące wydarzenia w dziejach katedry Katedra Notre-Dame była świadkiem wielu kluczowych wydarzeń w historii Francji. W 1804 roku Napoleon Bonaparte koronował się na cesarza w jej wnętrzu. Podczas rewolucji francuskiej świątynia została zdewastowana i przekształcona w Świątynię Rozumu. W XIX wieku, dzięki powieści Victora Hugo „Dzwonnik z Notre-Dame”, zainteresowanie katedrą wzrosło, co doprowadziło do jej gruntownej renowacji pod kierunkiem Eugène'a Viollet-le-Duca. Architektura i styl gotycki Elementy charakterystyczne dla gotyku Katedra Notre Dame w Paryżu to jeden z najbardziej reprezentatywnych przykładówarchitektury średniowiecza, a zwłaszcza gotyku francuskiego. Główne cechy gotyku to strzelistość, lekkość konstrukcji, duże przeszklenia oraz bogactwo detali dekoracyjnych. Najbardziej charakterystyczne elementy Notre Dame to: łuki przyporowe (łuki oporowe) – zastosowane po raz pierwszy w tak dużej skali, pozwoliły na przeniesienie ciężaru sklepienia poza mury budowli, umożliwiając wstawienie ogromnych okien w ścianach nawy głównej, sklepienia krzyżowo-żebrowe – tworzące estetyczne i konstrukcyjnie efektywne rusztowania dla sklepienia, witraże i rozety – monumentalne okna z barwionego szkła, z których najbardziej znana jest rozeta północna o średnicy 13 metrów, rzeźby i portal – fasady Notre-Dame zdobią dziesiątki postaci świętych, królów i stworzeń fantastycznych, w tym słynne chimery i gargulce. Innowacje architektoniczne i ich znaczenie Notre-Dame była nie tylko miejscem kultu, ale także laboratorium innowacji architektonicznych. Wprowadzenie łuków przyporowych pozwoliło architektom przełamać ograniczenia masywnych murów romańskich i osiągnąć zupełnie nowy wymiar wysokości i przestrzenności. Gotycka konstrukcja bazowała na równowadze sił, dlatego każdy element – od żebra sklepienia po przyporę – był przemyślany w kontekście całej budowli. Równocześnie wprowadzano coraz bardziej wyrafinowane detale zdobnicze, co sprawiło, że Notre-Dame stała się nie tylko budowlą sakralną, ale i manifestem artystycznym swojej epoki. Znaczenie kulturowe i religijne Rola katedry w kulturze francuskiej Katedra Notre-Dame od wieków pełniła rolę duchowego, politycznego i kulturowego centrum Paryża. To nie tylko miejsce modlitwy, ale również przestrzeń publiczna, gdzie rozgrywały się najważniejsze wydarzenia francuskiej historii. Jej znaczenie wykracza poza wymiar religijny – stała się symbolem narodowym, nośnikiem tożsamości i pamięci zbiorowej. W średniowieczu Notre-Dame była najważniejszą świątynią w królestwie Francji. To właśnie tutaj odbywały się koronacje, procesje, śluby królewskie i uroczystości narodowe, nadając świątyni status oficjalnej sceny państwowej. Wśród wielu ciekawostek o Francji warto wspomnieć, że katedra stała się także źródłem inspiracji dla artystów i pisarzy, a jej charakterystyczna sylwetka zapisała się trwale w kulturze wizualnej – od malarstwa po film. Relikwie i ich znaczenie dla wiernych Katedra Notre-Dame od wieków była miejscem przechowywania najcenniejszych relikwii chrześcijaństwa, co czyniło ją jednym z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych Europy. Najważniejsze z nich to: Korona Cierniowa Jezusa Chrystusa, według tradycji noszona przez Zbawiciela podczas męki, fragment Krzyża Świętego, gwóźdź z Krzyża. Te relikwie były udostępniane wiernym podczas szczególnych uroczystości liturgicznych, takich jak Wielki Piątek, przyciągając dziesiątki tysięcy pielgrzymów. Przechowywanie tak świętych przedmiotów świadczyło o duchowym znaczeniu katedry i jej randze w Kościele katolickim. Kiedy spłonęła katedra Notre-Dame? Przebieg wydarzeń i straty 15 kwietnia 2019 roku o godzinie 18:50 wybuchł pożar w katedrze Notre-Dame, który w ciągu kilku godzin zniszczył jedne z najbardziej charakterystycznych elementów świątyni. Ogień rozprzestrzeniał się błyskawicznie, zaczynając prawdopodobnie od miejsca prowadzenia prac konserwatorskich na dachu. Zawaliła się słynna neogotycka iglica, zaprojektowana przez Eugène’a Viollet-le-Duca oraz znaczna część drewnianej więźby dachowej z XII wieku, określanej mianem „Lasu” ze względu na ilość użytego drewna. Pożar uszkodził także sklepienie nawy głównej oraz część żeber konstrukcyjnych. W akcji ratunkowej uczestniczyło ponad 500 strażaków. Kluczowe było podjęcie decyzji o utworzeniu wewnętrznej linii obrony przed ogniem – dzięki temu udało się uratować główną strukturę murów, wieże frontowe oraz większość dzieł sztuki i relikwii. Reakcje społeczne i międzynarodowe Pożar Notre-Dame poruszył cały świat. W mediach społecznościowych tysiące osób dzieliło się wspomnieniami i zdjęciami, a w wielu miastach odbyły się spontaniczne czuwania i nabożeństwa. Prezydent Francji Emmanuel Macron już tego samego wieczoru ogłosił, że katedra zostanie odbudowana, a w kolejnych dniach rozpoczęła się globalna zbiórka funduszy. W ciągu 48 godzin zebrano ponad 800 mln euro – darczyńcami byli m.in. francuskie rodziny przemysłowców, znane domy mody oraz międzynarodowe instytucje. Proces odbudowy katedry Odbudowa katedry Notre-Dame po pożarze z 2019 roku stała się jednym z najbardziej ambitnych projektów konserwatorskich XXI wieku. Jej celem było nie tylko przywrócenie świątyni do dawnego stanu, ale także zabezpieczenie jej na przyszłość, z poszanowaniem dla oryginalnych technik i materiałów. Już w pierwszych tygodniach po pożarze rozpoczęto działania zabezpieczające. Najważniejsze było ustabilizowanie uszkodzonych sklepień, ścian i przypór, aby zapobiec zawaleniu się konstrukcji. Zainstalowano specjalne rusztowania i stalowe ramy, które podtrzymywały osłabione elementy, a całość budowli została przykryta tymczasowym dachem ochronnym. Zespoły konserwatorów, architektów i rzemieślników zostały dobrane spośród najlepszych specjalistów we Francji i Europie. Wśród nich byli cieśle wyszkoleni w tradycyjnych technikach średniowiecznych, rzeźbiarze pracujący ręcznie w kamieniu wapiennym oraz witrażyści rekonstruujący szkło zgodnie z oryginalnymi metodami. Ogromnym wyzwaniem było odtworzenie drewnianej więźby dachowej. Zdecydowano się na rekonstrukcję zgodną z oryginałem, wykorzystując drewno dębowe z lasów państwowych we Francji. Każdy element został wykonany ręcznie, co wymagało nie tylko rzemieślniczej precyzji, ale i głębokiego zrozumienia dawnych technik ciesielskich. Rekonstrukcja iglicy Viollet-le-Duca, która zawaliła się podczas pożaru, również odbyła się w zgodzie z historyczną dokumentacją. Zachowano nie tylko jej kształt i proporcje, ale także detale dekoracyjne, w tym miedziane figury dwunastu apostołów, które – szczęśliwie – zostały zdjęte z iglicy tuż przed katastrofą, co pozwoliło im przetrwać. Współczesne podejście do rekonstrukcji zabytków Jak można było przeczytać w magazynie National Geographic Polska: „rekonstrukcja nie była tylko technicznym wyzwaniem – była deklaracją francuskiej tożsamości narodowej” Decyzja o zachowaniu oryginalnej formy katedry, bez dodawania nowoczesnych elementów, wynikła z szerokiej debaty publicznej. Francuzi chcieli odbudować nie tylko mur, ale i mit. „To była kwestia serca. W gruzach leżało coś więcej niż kamień – leżała część duszy Francji.” – pisaliśmy w National Geographic Polska. Prace konserwatorskie prowadzone były z najwyższą precyzją, a każda decyzja – od wyboru dębu, po kolor farby używanej do renowacji detali – konsultowana była z historykami sztuki, archeologami, rzemieślnikami i teologami. Dzwonnik z Notre-Dame – wpływ literatury na postrzeganie katedry Victor Hugo i jego rola w ochronie katedry W 1831 roku Victor Hugo opublikował powieść „Notre-Dame de Paris”, znaną jako „Dzwonnik z Notre-Dame”. Dzieło to miało ogromny wpływ na odbiór katedry – zarówno w świadomości Francuzów, jak i całej Europy. Hugo stworzył wzruszającą opowieść o odtrąconym człowieku, ale też manifest literacki w obronie gotyku. W czasie, gdy Hugo pisał, katedra była w opłakanym stanie. Dzięki sukcesowi powieści wzrosło społeczne zainteresowanie jej losem, co doprowadziło do gruntownej restauracji prowadzonej przez Viollet-le-Duca. Symbolika postaci Quasimoda Quasimodo – zdeformowany, samotny dzwonnik – to symbol odrzucenia, ale i nadludzkiego poświęcenia. Jego historia zainspirowała miliony czytelników, a sama katedra, w której żył, nabrała nowego, emocjonalnego znaczenia. Dzięki Hugo, Notre-Dame stała się nie tylko miejscem modlitwy, ale i schronieniem dla dusz odrzuconych. Ciekawostki i mniej znane fakty Legendy związane z katedrą Katedra obrosła w liczne legendy. Jedna z nich opowiada o kowalu, który zawarł pakt z diabłem, by zdążyć ukończyć ozdobne drzwi. Gdy dzieło było zbyt doskonałe, duchowni bali się je otworzyć – dopiero po poświęceniu drzwi przez biskupa mechanizm zadziałał. Odkrycia archeologiczne i naukowe Podczas odbudowy konserwatorzy znaleźli zakopane skrzynie z reliktami z XIX wieku, a także fragmenty średniowiecznego ołtarza. Analiza drewna użytego do dachu pozwoliła odtworzyć dokładny wiek drzew – wiele z nich rosło już w XI wieku. Katedra Notre-Dame dziś Aktualny stan i dostępność dla zwiedzających W grudniu 2024 roku, po pięcioletniej rekonstrukcji, katedra Notre-Dame została ponownie otwarta. „To nie była tylko odbudowa kamienia, ale akt wiary w to, kim są Francuzi jako wspólnota” – pisaliśmy w magazynie National Geographic Polska. Zwiedzający mają dziś dostęp do wnętrza katedry, kaplic bocznych, witraży, chóru i relikwii. Wprowadzone zostały audioprzewodniki, panele edukacyjne i aplikacje mobilne. Plany na przyszłość i znaczenie dla turystyki Władze Paryża planują utworzenie centrum interpretacyjnego dla zwiedzających, a także wystawy poświęconej pożarowi i odbudowie. Notre-Dame pozostanie miejscem liturgii, ale też wydarzeń kulturowych – koncertów, debat i wystaw. Katedra znów stała się sercem Paryża. Jak zaplanować zwiedzanie katedry Notre Dame? Wstęp do głównej nawy katedry Notre-Dame pozostaje bezpłatny, jednak ze względu na duże zainteresowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację bezpłatnego przedziału czasowego za pośrednictwem oficjalnej strony internetowej lub aplikacji mobilnej katedry . Rezerwacje są dostępne zazwyczaj na dzień lub dwa przed planowaną wizytą i pomagają uniknąć długiego oczekiwania w kolejce. Dodatkowe atrakcje wymagają zakupu biletów: skarbiec: 12 euro za osobę dorosłą, krypta archeologiczna: 9 euro (bilet normalny), 7 euro (bilet ulgowy), bezpłatnie dla osób poniżej 18. roku życia, wieże katedry: planowane ponowne otwarcie latem 2025 roku; ceny biletów zostaną ogłoszone w późniejszym terminie. Godziny otwarcia katedry: poniedziałek – piątek: 7:50 – 19:00, czwartek: 7:50 – 22:00, sobota – niedziela: 8:15 – 19:30. Ostatnie wejście jest możliwe na 30 minut przed zamknięciem, jednak zaleca się przybycie co najmniej godzinę wcześniej, aby w pełni nacieszyć się zwiedzaniem. Dojazd: Katedra znajduje się na wyspie Île de la Cité w centrum Paryża. Najbliższe stacje metra to Cité (linia 4) oraz Saint-Michel (linie 4 i RER B/C). Dostępność: Katedra jest przystosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, oferując udogodnienia dla osób poruszających się na wózkach, a także dla osób z niepełnosprawnościami wzrokowymi i słuchowymi. Wskazówka: Aby uniknąć największych tłumów, warto zaplanować wizytę w godzinach porannych lub późnym popołudniem, szczególnie w dni powszednie. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kastylia i León to mało znany region Hiszpanii. Znajdziecie tu piękny gotyk i niesamowitą kopalnię złota
Największa hiszpańska wspólnota autonomiczna Kastylia i León wciąż pozostaje na uboczu. Ale warto się tam zapuścić, by odkryć parę lokalnych tajemnic.
Spis treści: Strzeliste iglice Burgos León: na ludzką miarę Ponferrada: z życia templariuszki Las Médulas: rzymskie El Dorado Kastylia i León – informacje praktyczne Kastylia i León nie ma stolicy – mówi Alberto z biura promocji regionu. – To dziwne, bo inne wspólnoty autonomiczne mają. My mamy dziewięć miast, które pełnią różne funkcje. I żadne nie jest szczególnie duże – tłumaczy. Spośród nich tylko położona w południowej części prowincji Salamanca zrobiła prawdziwą międzynarodową karierę – jest tu uniwersytet, który przyciąga dziesiątki tysięcy studentów z całego świata, niezliczone kursy językowe i piękna, spójna architektura. W tym: dwie zabytkowe katedry – Stara, romańska, z XII w., i Nowa, której budowę rozpoczęto w XVI w., a ukończono dwa stulecia później – a także kościoły, klasztory i pałace oraz oczywiście zabudowania uniwersyteckie. Nic dziwnego, że niemal wszystkie przestrzenie pomiędzy tymi budowlanymi cudami – bary, restauracje i sklepy – wypełniają cudzoziemcy przemieszani z hiszpańskimi żakami. Strzeliste iglice Burgos Mój plan podróży po Kastylii i Leónie obejmuje jednak tylko północ regionu, a pierwsze na mojej trasie znajduje się Burgos. Ten drugi co do wielkości ośrodek w całej wspólnocie liczy mniej niż 180 tys. mieszkańców. Jego główną atrakcją jest gotycka katedra i to na niej skupia się cała moja uwaga podczas krótkiego pobytu. Mam szczęście – polska recepcjonistka w hotelu lokuje mnie w pokoju z najlepszym widokiem. Przez staroświeckie firanki mogę przyglądać się do woli dwóm wieżom – właściwie nigdy nie patrzyłam na żadną znaną budowlę z tak uprzywilejowanego miejsca. – To jedyna katedra wpisana na listę UNESCO jako samodzielna budowla – powie mi nieco później przewodniczka, kiedy będę zwiedzać imponujące wnętrze. Zastanawiam się, czy to więcej mówi o tej świątyni, czy raczej o jej otoczeniu. W innych miastach katedry znalazły się na liście dziedzictwa ludzkości w komplecie z pięknymi starówkami. Nie mam okazji zwiedzić większej części Burgos, ale patrząc na strzeliste iglice w świetle zachodzącego słońca, nie mam wątpliwości – tutejsza świątynia jest prawdziwym cudem architektury. León: na ludzką miarę Gotycka katedra jest też główną atrakcją Leónu, miasta mniejszego, ale chyba bardziej popularnego wśród przyjezdnych niż Burgos. Tę budowlę oglądam już z bardziej egalitarnej perspektywy, otoczona przez wycieczki z Chin, Niemiec i Polski. – Przypomina nieco tę w Reims – Mercedes, nasza przewodniczka, wskazuje na fasadę. Faktycznie, trzy portale, dwie potężne wieże i ogromna rozeta budzą skojarzenia z francuskim pierwowzorem. Prace nad nią rozpoczęto w XIII w., a była trzecią katedrą w tym miejscu. Ukończono prace już na początku XIV w., jednak liczne problemy z niestabilnym podłożem sprawiły, że w następnych stuleciach różne części świątyni ulegały zniszczeniu i odbudowywano je zgodnie z kolejnymi modami. Mimo to katedra posiada wszystkie najbardziej charakterystyczne dla gotyku cechy: ostrołuki, sklepienia krzyżowo-żebrowe, przypory i oczywiście witraże. To te ostatnie czynią z niej świątynię wyjątkową. Większość zachowała się w nienaruszonym stanie od czasu ich stworzenia, w okresie od XIII do XVI w. – 737 witraży zajmuje powierzchnię około 1800 m² – podkreśla Mercedes. Drugi budynek, z którego León jest dumne, to Casa Botines, dzieło Antoniego Gaudíego z okresu neogotyckiego. Nie ma tu jeszcze miękkich linii, mozaik ani bajkowych kształtów i kolorów. Całość robi nieco ponure, choć intrygujące wrażenie. Pierwotnie był to sklep bławatny. Nazwa cudu architektury nawiązuje do nazwiska katalońskiego kupca. Juan Homs y Botines zmarł co prawda, zanim powstał ten wielgachny dom handlowy, ale budowę zlecili jego wspólnicy. Dziś mieści się tu muzeum. Na parterze zwiedzamy wystawę prezentującą pierwotną jego funkcję – sklepu z tkaninami, a na pierwszym piętrze oglądamy obrazy Joaquína Sorolli y Bastidy, hiszpańskiego impresjonisty z przełomu XIX i XX w., oraz współczesnych mu malarzy. Okazuje się, że Casa Botines dysponuje sporą liczbą dzieł tego artysty, co w sumie nie jest aż tak dziwne – Sorolla należał do najbardziej płodnych hiszpańskich malarzy i pozostawił po sobie ponad 2200 prac. Ponferrada: z życia templariuszki Historię w Burgos i Leónu symbolizują przeważnie zimne kamienie. Ale w Ponferradzie przeszłość nabiera realnych, ludzkich kształtów. Raz do roku ulice tego 60-tysięcznego miasta wypełniają się templariuszami. Wedle legendy przybyli tu oni w XII w., w pierwszą letnią pełnię księżyca. Około 1180 r. Fray Guido de Garda otrzymał z rąk króla Leónu Ferdynanda II ziemie wokół mostu na rzece Sil, przeprawy na szlaku jakubowym. Zadaniem templariuszy była ochrona pielgrzymów wędrujących do Santiago de Compostela. Niedługo potem powstał zamek, prawdopodobnie w miejscu wcześniejszych fortyfikacji. Choć Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa Świątyni Salomona, jak brzmiała jego pełna nazwa, został rozwiązany na początku XIV w., zamek stoi do dziś. – W 2000 r. grupa znajomych postanowiła upamiętnić przybycie templariuszy do Ponferrady. Przebrali się w rycerskie stroje, przeparadowali przez miasto – opowiada mi Laura, jedna z organizatorek La Noche Templaria – Później impreza z każdym rokiem rosła. Od początku jednak odbywała się wspólna kolacja – kontynuuje. Wbrew pozorom Noc Templariuszy w Ponferradzie trwa cztery dni. W każdy z nich organizowane jest co innego: parady, ceremonia nadania tytułu nowym templariuszom, średniowieczny jarmark, pokaz sokolniczy, fajerwerki i iluminacja zamku oraz wystawny posiłek. La Cena Templaria, czyli Kolacja Templariuszy, gromadzi obecnie prawie 600 osób. Zasiadam do długiego na kilkanaście metrów stołu jako templariuszka. Z jednej strony mam przyjezdnych z Oviedo, z drugiej Niemca i Hinduskę, większość jednak stanowią miejscowi. Prawie wszyscy ubrani jesteśmy w białe tuniki z czerwonym krzyżem oraz płaszcze z kapturami. Wyjątkiem są damy dworu przy sąsiednim stole, starsze panie w przepięknych, dopracowanych strojach. – Same je szyjemy – mówi z dumą jedna z nich. – Mam takich siedem, sama je też zaprojektowałam. Uszycie zajmuje mi kilka miesięcy. Wszystko jest dobrane, zobacz – pokazuje mi buty z tego samego materiału, co część sukni i idealnie dobraną torebkę-sakiewkę. Po kilku minutach rozmowy proponuje, że następnego dnia pożyczy mi jedną ze swych kreacji. Wzruszona jej propozycją muszę niestety odmówić. Dowiaduję się jednak, że pani ma na imię Mercedes i uczestniczy w obchodach co roku, od samego ich początku. Jej zaangażowanie i duma uświadamia mi, że w niewielkiej Ponferradzie Noc Templariuszy to wydarzenie, które dla mieszkańców miasta jest szczególnie ważne. Następnego dnia spotykam Mercedes z koleżankami przed paradą templariuszy i pokazem sztucznych ogni. Wszystkie ubrane są inaczej niż poprzedniego dnia, ale z nie mniejszą dbałością o szczegóły. Zanim rozpocznie się fiesta, idę się przejść po centrum miasta. Wszystkie bary pełne są ludzi, a przy piwach i winach widzę króli, królowe, damy dworu i – jakżeby inaczej – wszechobecnych templariuszy. Las Médulas: rzymskie El Dorado Kto myśli, że w okolicach Ponferrady można się cofnąć w czasie ledwie do średniowiecza, ten srogo się myli. Następnego dnia ruszamy do tajemniczych Las Médulas. Położone 30 km na południowy zachód od miasta templariuszy formacje skalne ukształtowane przez działalność człowieka to jeden z najbardziej niezwykłych widoków, jakie miałam okazję zobaczyć w Hiszpanii. Nie wiem, jak to się stało, że nigdy wcześniej o nich nie słyszałam – wydaje mi się, że powinny być co najmniej tak znane jak turecka Kapadocja. Ale położone na samym skraju Kastylii i Leónu, przy granicy z Galicią, nie przeżywają oblężenia porównywalnego do skalnych grzybów i kolumn z Turcji. Pierwszy raz widzę je z tarasu widokowego Mirador de Orellán. Z parkingu trzeba do niego podejść nieco pod górę, ale droga nie jest długa, a panorama zapiera dech w piersiach. Z morza zieleni wyrastają ostre czerwone zęby skalne. – Rzymianie wydobywali stąd złoto. Szacuje się, że przez ponad dwa wieki wykopano tu nawet 1,5 tys. ton tego kruszcu – objaśnia przewodniczka po Las Médulas, kiedy patrzę na cały kompleks z góry, zaskoczona jego skalą. Uważa się, że była to największa taka kopalnia pod gołym niebem w całym rzymskim imperium. Ciągle jeszcze nie rozumiem, jak to się stało, że tutejszy krajobraz przybrał taką formę. O jego pochodzeniu dowiaduję się więcej, patrząc na tablice informacyjne w niedużym Centrum Archeologii. Okazuje się, że Rzymianie, by dobrać się do skarbów, które mieściły się we wnętrzu góry, wysadzali ją w powietrze i wypłukiwali, korzystając z siły wody sprowadzanej tu specjalnymi kanałami. „Ruina montium” – tak określił tę technikę Pliniusz Starszy, który widział to miejsce w I w. W jego pismach można również przeczytać, że w tutejszej kopalni pracowało 60 tys. niewolników, głównie miejscowych Asturów. Dziś uważa się jednak, że robotników było znacznie mniej, szacując tę liczbę na 10–20 tys. Być może nie byli oni wcale niewolnikami. Kiedy pokłady złota się wyczerpały, w III w., okolica opustoszała. Władanie nad krajobrazem przejęła znów przyroda. Kilkanaście wieków później tereny rzymskiej kopalni porastają potężne kasztany i dęby. Przechadzam się ścieżką poprowadzoną między drzewami i czerwonawymi ostańcami. Choć złota od dawna już tu nie ma, nie ma wątpliwości, że Las Médulas to obok gotyckich katedr i ciekawej historii prawdziwy skarb tego regionu. Kastylia i León – informacje praktyczne Dojazd By dotrzeć do Kastylii i Leónu z Polski, najłatwiej jest znaleźć lot do Madrytu. Przejazd autobusem ALSA z Madrytu do Burgos trwa od 2,5 do 3 godz. i kosztuje od 100 zł (szukając z dużym wyprzedzeniem, można znaleźć tańsze oferty). Nieco szybsza, ale i droższa (od 170 zł) jest podróż pociągiem. Transport Przejazd autobusem z Burgos de Leónu trwa ok. 2 godz., w cenie ok. 100 zł. Dalej – z Leónu do Ponferrady, lepiej jechać pociągiem. Podróż trwa niecałe 2 godz. i kosztuje od 50 zł. By dojechać z Ponferrady do Las Médulas, najlepiej wynająć samochód. Nocleg Najpiękniejszy widok na katedrę w Burgos można mieć za 450 zł za noc. Tyle kosztuje nocleg w Crisol Mesón del Cid. Za połowę tej ceny znajdziemy hostel z drugiej strony świątyni. Widoki będą na pewno gorsze, ale położenie równie dogodne. Hotel Temple w Ponferradzie z wystrojem w stylu nawiązującym do czasów templariuszy oferuje pokoje 2-os. od 200 zł. Jedzenie Tradycyjna kuchnia Kastylii i Leónu to dania raczej dla mięsożerców. Burgos słynie z lokalnej odmiany kaszanki (bez kaszy) – tutejsza morcilla uznawana jest za najlepszą w Hiszpanii. Warto spróbować lokalnej odmiany ziemniaczanego purée, które nazywane jest patatas revolconas – do ziemniaków dodaje się sproszkowaną paprykę i czosnek. Często podawane jest ono ze skwarkami wieprzowymi. W chłodniejszy dzień trzeba spróbować zupy kastylijskiej – wywaru z czerstwym chlebem, sproszkowaną papryką, czosnkiem i szynką. Źródło: archiwum NG
Czym jest piazza del duomo? Najwspanialsze przykłady znajdziesz w Pizie, Mediolanie i we Florencji
Place zwane piazza del duomo są centralnymi punktami miejskimi i świadkami ważnych wydarzeń historycznych. Dziś oblegane przez turystów, każdym kamiennym blokiem, płaskorzeźbą i marmurowym portykiem przypominają o świetności wielkich włoskich miast.
Spis treści: Piazza del Duomo w Mediolanie Piazza del Duomo we Florencji Piazza del Duomo w Pizie Inne piazza del duomo W języku włoskim „duomo” oznacza katedrę, czyli główny kościół diecezji, w którym znajduje się siedziba biskupa. Jest to zwykle najważniejszy kościół w mieście o dużej wartość historycznej i architektonicznej. W związku z tym piazza del duomo to nic innego niż plac katedralny. Jednak czasami termin ten może być stosowany szerzej, na określenie placu przy bardziej znaczącym kościele, nawet jeśli nie jest on siedzibą biskupa. Niemal każde z ważnych włoskich miast ma swoje charakterystyczne piazza del duomo, otoczone wspaniałymi budowlami, sklepami, kawiarniami. Do najważniejszych należą miejsca, które wymieniamy poniżej. Piazza del Duomo w Mediolanie To jeden z najbardziej znanych placów we Włoszech. Znajduje się na nim słynna Katedra Narodzin św. Marii (Duomo di Milano). Bogato zdobiona budowla należy do grona największych i najpiękniejszych gotyckich kościołów na świecie. Katedra mediolańska Jej budowa rozpoczęła się w 1386 roku i trwała przez kilka stuleci. Projekt był wynikiem współpracy wielu architektów, m.in. Simone da Orsenigo, a później Filippa degli Organi i Giovanniego Antonio Amadeo. Katedra jest znana z niezwykle bogatej fasady z rzeźbami przedstawiającymi sceny religijne oraz postaci świętych. Wnętrze kryje w sobie cenne dzieła sztuki, jak witraże i rzeźby, w tym słynną rzeźbę „Św. Bartłomieja” autorstwa Marco d’Agrate z XVI wieku. Świątynię otacza jeden z większych placów katedralnych we Włoszech. Ma powierzchnię około 17 000 m². Otoczony jest zabytkowymi budynkami, z centralnym punktem w postaci Katedry Mediolańskiej oraz pomnikiem króla Wiktora Emanuela II. Il Salotto Przy placu, nieopodal katedry, znajduje się też słynna Galeria Wiktora Emanuela II. Nazywana „Il Salotto”, czyli po prostu salonem, ogromna galeria handlowa skupia najlepsze włoskie marki odzieżowe. Jej urokliwe wnętrze zaprojektował Giuseppe Mengoni. Mediolańska piazza del duomo Mediolańska piazza del duomo już w średniowieczu pełniła funkcje targowe. Była miejscem wymiany handlowej i spotkań mieszkańców. Sprzedawano tu różnego rodzaju produkty, od żywności po tekstylia. Wokół placu istniały także liczne sklepy i warsztaty rzemieślnicze. Mediolański plac był świadkiem wielu istotnych wydarzeń, np. koronacji Napoleona Bonapartego 26 maja 1805 roku na króla Włoch. Uroczystość odbyła się z wielką pompą. Napoleon użył legendarnej „Żelaznej Korony Longobardów” (Corona Ferrea), którą samodzielnie włożył na głowę, podkreślając swoją władzę. Plac wokół katedry był wypełniony tłumami, a koronacja miała na celu zademonstrowanie jego dominacji w północnych Włoszech. To wydarzenie podkreśliło rolę Mediolanu jako jednego z centrów władzy Napoleona w Europie. Piazza del Duomo we Florencji Piazza del Duomo we Florencji to plac, na którym znajduje się Katedra Santa Maria del Fiore (Duomo di Firenze). Plac otaczają także inne ważne budowle, takie jak baptysterium i dzwonnica Giotta. Katedra we Florencji Okalające plac budynki są zbudowane w stylach gotyckim i renesansowym. Katedra Santa Maria del Fiore została zbudowana z kolorowego marmuru. Z Carrary sprowadzono biały marmur, z Prato zielony, a różowy z Maremmy. Kolorowy kamień, ułożony przede wszystkim w geometryczne wzory, zdobi wszystkie elewacje katedry. Katedra słynie ze swojej monumentalnej kopuły, zaprojektowanej przez Filippa Brunelleschiego. Zbudowano ją w latach 1420–1436. Wówczas stanowiła absolutną rewolucją w architekturze. Dzwonnicę katedralną zaprojektował Giotto di Bondone, a baptysterium jest dziełem różnych mistrzów, w tym Andrei Pisano. Florencka piazza del duomo Sam plac katedralny jest stosunkowo niewielki – ma około 8000 metrów kwadratowych. Jest gęsto zabudowany i otoczony wąskimi uliczkami, co nadaje mu kameralny charakter, mimo iż stanowi centralny punkt miasta. Centralny plac Florencji był świadkiem śmierci Girolamo Savonaroli. To mnich, który skłócił ze sobą Florentczyków i przeciwstawił się papiestwu. Został spalony 23 maja 1498 roku w pobliżu Piazza della Signoria, ponieważ tam odbywały się egzekucje, ale plac katedralny również zgromadził tłumy. Savonarola wcześniej zdobył władzę we Florencji i potępił zepsucie Kościoła oraz sztukę renesansową jako „zbyt świecką”. Został oskarżony o herezję i zdradę. Jego śmierć była dramatycznym punktem zwrotnym w historii Florencji, a wydarzenia te miały duży wpływ na życie religijne i polityczne miasta. Piazza del Duomo w Pizie Piazza del Duomo w Pizie jest słynna na całym świecie dzięki Krzywej Wieży (Torre di Pisa). Na placu znajduje się również Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Duomo di Pisa), baptysterium i Camposanto Monumentale. Katedra w Pizie Katedra i jej otoczenie zostały zbudowane w stylu romańskim z elementami gotyckimi. Budowę katedry rozpoczęto już w 1064 roku. Katedra w Pizie posiada cenne mozaiki i rzeźby, w tym prace Giovanniego Pisano, a także słynną mozaikę w absydzie, której część stworzył Cimabue. Krzywa Wieża, będąca dzwonnicą, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Włoch. Pizeńskie piazza del duomo Pizeńskie piazza del duomo to jeden z największych i najbardziej rozpoznawalnych placów we Włoszech, zwany również Polem Marsowym (Campo dei Miracoli). Ma powierzchnię około 57 tys. metrów kwadratowych. Jest bardzo rozległy, z ogromnymi trawnikami. Ma otwarty charakter, pozwalając na swobodne podziwianie wszystkich budowli. Piazza del Duomo w Pizie miała sakralny charakter, dlatego handel był tam ograniczony. Jednak okolice placu były miejscem spotkań pielgrzymów i handlarzy, którzy sprzedawali dewocjonalia i pamiątki związane z pielgrzymkami. Dodajmy, że jednym z cennych obiektów znajdujących się na Piazza del Duomo w Pizie jest rzeźba Igora Mitoraja „Upadły anioł”. Inne piazza del duomo Innymi niezwykłymi przykładami placów katedralnych jest m.in. czerwony, ceglany piazza del duomo w Sienie czy ten w Orvietto. Warto też wspomnieć o małej Florencji, czyli placu katedralnym w Lucce. Każdy ma swój własny charakter, specyfikę i własną historię. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kim był „jeździec” z Notre Dame pochowany w ołowianym sarkofagu? Naukowcy rozwikłali tę zagadkę
Naukowcom z Francji udało się zidentyfikować pochowanego w Notre Dame mężczyznę, którego szczątki znajdowały się w ołowianym sarkofagu. Okazało się, że był to francuski poeta z epoki renesansu. Zmarł w wieku 37 lat.
Spis treści: Tajemnica sarkofagu z Notre Dame Kim był tajemniczy jeździec? Joachim du Bellay z Andegawenii przeniósł się do Paryża Gdy w 2019 roku katedra Notre Dame stanęła w płomieniach, wszyscy na chwilę wstrzymali oddech. Oto płonie jeden z symboli Paryża. Na szczęście mobilizacja paryskiej straży pożarnej i determinacja do ocalenia dziedzictwa narodowego Francji zwyciężyła. I chociaż elementy zewnętrzne częściowo uległy zniszczeniom, na szczęście udało się ocalić zabytki, które znajdowały się w środku katedry. Tajemnica sarkofagu z Notre Dame 3 lata później, już w trakcie renowacji katedry po pożarze, okazało się, że ta niewątpliwa tragedia przyniosła jednak coś dobrego. Badaczom udało się odnaleźć dwa tajemnicze, ołowiane sarkofagi. W ramach badań naukowcy otworzyli je. W środku znajdowały się szczątki dwóch mężczyzn. Pierwszego zidentyfikowano niemal błyskawicznie. To dlatego, że na sarkofagu duchownego widniała tabliczka, która wskazywała, że mężczyzna nazywał się Antoine de la Porte. Okazało się, że był to wysokiej rangi duchowny, który zmarł w 1710 roku. Naukowcy zbadali księgi historyczne. Kapłan na przełomie XVII i XVIII wieku był kanonikiem Notre Dame. Zmarł w wieku 83 lat. W ramach badań określono nawet chorobę, z którą się zmagał. Była to dna moczanowa, zwana również jako choroba królów. Kim był tajemniczy jeździec? Problemem była identyfikacja drugiego zmarłego. Tam nie znaleziono żadnego epitafium. W toku prac ustalono, że mężczyzna ten w chwili śmierci mógł mieć nie więcej niż 40 lat. Ponadto, badacze na podstawie różnych śladów na kościach stwierdzili, że prawdopodobnie intensywnie jeździł konno. Właśnie dlatego mężczyznę nazwano „jeźdźcem” z Notre Dame. Co więcej, analiza szkieletu wykazała, że ​​cierpiał na przewlekłe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i gruźlicę. Po 2 latach od znalezienia szczątków jeźdźca naukowcy w końcu odkryli, kim był ten człowiek. Okazuje się, że nazywał się Joachim du Bellay i był francuskim poetą, który żył w XVI wieku. Autorzy odkrycia przeszukali bazy danych Francuzów, którzy żyli w podobnym okresie i cierpieli na podobne choroby. Okazało się, że rysopis jeźdźca idealnie pasuje do pisarza. – Te szczątki spełniały wszystkie kryteria wyglądu du Bellaya. Był znakomitym jeźdźcem i cierpiał na schorzenia, o których sam pisał w swoich wierszach, m.in. w „La Complainte du désespéré”. Opisywał w nim „burzę, która zaciemnia jego umysł”. Dodatkowo rodzina pisarza była blisko dworu królewskiego, a także blisko samego papieża – wyjaśnia dr Éric Crubézy, profesor antropologii biologicznej na Uniwersytecie w Tuluzie i kierownik badań. Joachim du Bellay z Andegawenii przeniósł się do Paryża Joachim du Bellay urodził się w Andegawenii, historycznej krainie w Dolinie Loary w zachodniej Francji w 1522 roku. Już jako młodzieniec przeniósł się do Paryża, a następnie do Rzymu, gdzie napisał swoje najważniejsze wiersze. Po latach choroby du Bellay zmarł w 1560 roku w wieku 37 lat. Po śmierci pisarza pochowano w Notre Dame obok szczątków jego krewnego i duchownego, Jeana du Bellaya. Sarkofag Jeana znajdował się pod kaplicą katedry, o którym wiedziano od dawna. Młody Joachim miał dorastać pod okiem swojego wuja, który był wówczas biskupem Paryża. Co ciekawe, odkrycie wzbudziło we Francji kontrowersje wśród członków samego zespołu badawczego. Jeden z nich, Christophe Besnier nie zgadza się z tezą, że w sarkofagu pochowano du Bellaya. To dlatego, że analiza izotopów sugeruje raczej, iż mężczyzna ten dorastał w regionie Paryża lub Lyonu, a nie w Andegawenii. Być może kolejne badania pomogą rozwiać wszelkie wątpliwości. Źródło: LiveScience. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odnaleziono zaginiony relikwiarz św. Swituna. „Dla Kościoła jest to sensacja”
W katedrze w Stavanger w Norwegii archeolodzy natknęli się na relikwiarz, w którym przechowywano szczątki św. Swituna. To archeologiczna sensacja, bo miał być zniszczony 500 lat temu.
W tym artykule: Galopująca reformacja Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Co odkryto w katedrze w Stavanger? Św. Switun i jego cuda 2 lipca 1517 roku ostatni katolicki biskup Stavanger, Hoskuld, wszedł do północnej zakrystii katedry w Stavanger wraz z czterema zaufanymi ludźmi. W obecności świadków chciał sporządzić listę wszystkich relikwii katedry. Grupa mężczyzna szczególną uwagę zwróciła na relikwiarz zawierający fragment kości ramieniowej patrona miasta, świętego Swituna z Winchesteru w Anglii. Co później stało się z bezcenną relikwią? Galopująca reformacja W początku XVI wieku Europą wstrząsnęła reformacja. Był to ruch zapoczątkowany przez Marcina Lutra. Cel: odnowa chrześcijaństwa. Wówczas powstały Kościoły ewangelickie, które odrzucały m.in. kult świętych. Oznaczało to, że celem stały się relikwie świętych przechowywane w licznych kościołach w całej Europie. W pięknych i drogocennych pojemnikach znajdowały się pojedyncze kości, a czasem nawet tylko włosy wyjątkowych postaci związanych z chrześcijaństwem. Były one celem pielgrzymek do świątyń, bo często miały im towarzyszyć cuda. Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Relikwiarz św. Swituna z katedry w Stavanger w Norwegii uważano za zaginiony. Sądzono, że w czasach reformacji wysłano go do Danii i przetopiono. Najnowsze badania archeologiczne przeprowadzone przez ekspertów z Muzeum Archeologii Uniwersytetu w Stavanger dały jednak zaskakującą odpowiedź. Szczątki świętego nigdy nie opuściły świątyni. Przez pół tysiąca lat były świetnie zakamuflowane w podziemiach katedry. Reformacja miała wykorzenić wszelkie katolickie „przesądy”. Wszystkie skarby znajdujące się w katedrze miały zostać usunięte i zniszczone. Najnowsze odkrycia wskazują, że wiele ze skarbów uratowano i schowano w krypcie. Znajdują je dopiero teraz archeolodzy. Co odkryto w katedrze w Stavanger? Relikwiarze miały różne kształty. Ten ze Stavanger przybrał postać metalowej szkatułki w kształcie budowli. Archeologom udało się znaleźć wśród wielu drobnych pozostałości pozłacany miedziany panel o wymiarach pięć na dziesięć centymetrów. Posiada on małe otwory po gwoździach wzdłuż krawędzi, które wskazują, że został przymocowany do większego, drewnianego przedmiotu. Czy to resztki relikwiarza? Odpowiedź przyniosły badania rentgenowskie. Na wykonanym zobrazowaniu wyraźnie widać detale, które zdobiły ścianki. – Byliśmy bardzo zaskoczeni, gdy przeprowadziliśmy badanie rentgenowskie miedzianej płyty. Obraz wyraźnie ukazuje budynek kościoła z wieżą i dachem, kolumnami i oknami – mówi konserwatorka Bettina Ebert. Obok panelu archeolodzy znaleźli pozłacany, srebrny medalion, ozdobiony motywem zwierzęcym i posiadający podobne otwory na gwoździe (jak relikwiarz), a także kilka szklanych ozdób. Być może były umieszczone wewnątrz skrzynki ze szczątkami. – Dla kościoła i miasta to znalezisko jest sensacją – mówi kierownik badań Sean Denham. W XII wieku relikwia umieszczona była na ołtarzu głównym. – Kość ramieniowa św. Swituna była cenna i została starannie owinięta w piękną tkaninę. A następnie umieszczona w złotej szkatułce z kamieniami szlachetnymi w pięknych kolorach. W średniowieczu w Norwegii istniało kilka takich relikwiarzy w kształcie domów. Jednak niewiele z nich się zachowało – opisuje Margareth Hana Buer, która brała udział w badaniach. Archeolodzy odnaleźli pradawny żeton do gry z tajemniczymi runami. Ich znaczenie intryguje W Norwegii znaleziono unikatowy artefakt − starożytny żeton do gry pokryty runicznymi inskrypcjami. To dopiero drugi tego rodzaju przedmiot odkryty w tym kraju. To nie pierwsze znalezisko w ostatnich latach dokonane w podziemiach tej świątyni. Wcześniej badacze natknęli się na 700-letnią figurkę Melchiora (mędrca darującego dzieciątku Jezus kadzidło) wykonaną z kości słoniowej, figurę Maryi i szkło ołtarzowe. Wyniki ostatnich wykopalisk sugerują badaczom, że wiele z tych skarbów ukryto w piwnicy, aby uchronić je przed zniszczeniem związanym z ruchem reformacyjnym. – Pod względem skali i znaczenia, znaleziska w podziemiach przekroczyły wszelkie nasze oczekiwania. Odzwierciedlają ponad 1000 lat historii Stavanger. Pokazują bogactwo duchowieństwa katedry i miasta oraz kontakt z Rzymem w sposób wcześniej niespotykany w materiale archeologicznym – podsumowuje szef badań. Św. Switun i jego cuda Według źródeł historycznych, pierwszy biskup Stavanger, Anglik o imieniu Reinald, przywiózł ze sobą kość ramieniową św. Swituna, być może już w 1112 roku. W 1125 roku ukończono budowę katedry. Wówczas poświęcono ją temu angielskiemu świętemu. Co wiemy o św. Switunie? Urodził się ok. 800 roku, zmarł 2 lipca w Winchester w Anglii, gdzie był biskupem. Doradzał też królowi. Uważany jest za patrona pogody. Według przesądu, jeśli w dniu św. Swituna (15 lipca) pada deszcz, oznacza to, że kolejne 40 dni również będzie plucha. Takie podania pochodzą z XIII–XIV-wiecznych manuskryptów. Źródło: ScienceNorway.no. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Architektura średniowiecza jest pełna tajemnic. Do dziś niewiele wiemy o tym, jak powstały gotyckie katedry
Architektura średniowiecza ewoluowała na przestrzeni wieków, dostosowując swoją formę do aktualnej sytuacji politycznej i społecznej. Początkowo, średniowieczne budowle były ciężkie i masywne w swojej formie, by pod koniec wieków średnich zyskać lekką i smukłą formę. Czym charakteryzowała się średniowieczna architektura? Jakie style wówczas dominowały i w jaki sposób wznoszono budynki? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Architektura średniowiecza – charakterystyka Dominujące style w średniowieczu Średniowieczne techniki budowlane Średniowieczne zamki i warownie Klasztory w średniowieczu Dekoracje w architekturze średniowiecznej Może wydawać się, że średniowieczni budowniczowie mieli ułatwione zadanie. Najwcześniejszy okres ich pracy przypadał przecież na zmierzch starożytności – okresu, w którym rozwinęły się wspaniałe formy architektoniczne, tak samo piękne, jak funkcjonalne. Trzeba jednak pamiętać, że z początkami wieków średnich wiąże się istotny regres, nie tylko w obszarze społecznym czy kulturalnym. Z dorobku starożytnych mogła korzystać tylko niewielka część Europy, reszta musiała zaczynać właściwie od zera, korzystając częściowo ze starożytnej myśli, a częściowo z własnej kreatywności. Architektura średniowiecza – charakterystyka Wczesne średniowiecze było niespokojnym okresem. Brak stabilności politycznej miał silne odzwierciedlenie w ówczesnej architekturze. Większość budynków musiała pełnić dwojaką funkcję – właściwą dla danego typu zabudowań i obronną. Uwidoczniało się to w charakterystycznych elementach konstrukcji. Mowa m.in. o masywnych murach, małych oknach wykutych na znacznej wysokości i otworach strzelniczych. Z czasem, gdy sytuacja na arenie międzynarodowej stała się nieco stabilniejsza, architektura średniowiecza zaczęła zyskiwać bardziej ozdobną formę, podkreślającą rolę religii w życiu społeczeństwa. Smukłe budowle zaczęły sięgać wysoko ku niebu, jakby miały zbliżyć człowieka do Boga. Najważniejsze wynalazki średniowiecza. Te odkrycia zmieniły świat Średniowiecze często bywa nazywane również „wiekami ciemnymi” lub „epoką ciemnoty”. To niesprawiedliwe określenie zostało po raz pierwszy użyte przez renesansowych uczonych, którz... Zmiany postępowały nie tylko w obszarze budynków sakralnych i będących ośrodkami władzy. Te były widoczne także obszarze zabudowań wiejskich. Postępujący feudalizm w średniowieczu z czasem zmarginalizował rolę zagród na rzecz większych gospodarstw folwarcznych. Z czasem zaczęły rozwijać się też struktury miejskie. Dominujące style w średniowieczu Wieki średnie zapoczątkowały oryginalne style architektoniczne. Faktem jest, że te w pewnej części pozostawały pod wpływami starożytności, ale z całą pewnością nie można stwierdzić, że były ich wiernym odwzorowaniem. Najwięcej elementów antycznej architektury przetrwało w południowo-wschodniej części Europy. W krajach znajdujących się pod wpływami bizantyjskimi dawne budynki po prostu dostosowano do nowej funkcji. Zachodnia część Starego Kontynentu była natomiast w znacznie większym stopniu wyniszczona najazdami barbarzyńskich plemion. To wymusiło konieczność wzniesienia nowych zabudowań, z elementami starożytnymi, ale nieco lepiej dostosowanych do potrzeb epoki. Najwcześniejszy styl średniowieczny określa się mianem przedromańskiego, który w Europie obowiązywał od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego, aż do początku drugiego tysiąclecia. Powstawały wówczas niewielkie kościoły w firmie walca ze stożkowym dachem (rotundy). Charakterystyczną cechą ówczesnych budowli były masywne mury, jednoznacznie wskazujące na ich funkcję obronną, podobnie zresztą jak niewielkie okna i otwory strzelnicze. Na początku X wieku w Europie Zachodniej wykształcił się styl romański, który w kolejnym stuleciu dotarł do pozostałych krajów Starego Kontynentu. Zabudowania zyskały wówczas ciężką bryłę, a wieże zaczęto wznosić na planie kwadratu. To przekładało się na wrażenie surowości, ciężkości i monumentalności. Kościoły zaczęto wznosić na planie krzyża łacińskiego i na planie centralnym. Utrzymała się ich podwójna rola, bo poza funkcją ośrodka kultu miały też znaczenie dla obronności. Styl romański, w którym dominowały proste bryły geometryczne, wyraźnie zaznaczał i wyróżniał poszczególne części budynku – każda była nakryta osobnym dachem. Styl romański powstał w Europie Zachodniej, po okresie renesansu karolińskiego, skąd dotarł do pozostałych obszarów Starego Kontynentu. Należy jednak podkreślić, że swoiste połączenie elementów budownictwa rzymskiego, bizantyjskiego i karolińskiego swoim zasięgiem objęło także dalsze obszary. W okresie wypraw krzyżowych styl romański upowszechnił się także w Palestynie i Syrii. Przykłady średniowiecznej architektury romańskiej to: rotunda św. Marcina na Vyšehradzie, katedra w Pizie, katedra w Limburgu, kościół św. Andrzeja w Krakowie, archikolegiata w Tumie pod Łęczycą. Późne średniowiecze było okresem znacznie stabilniejszym, więc funkcja obronna zabudowań sakralnych mogła zejść na dalszy plan. Masywne konstrukcje zaczęły ustępować miejsca znacznie smuklejszym, strzelistym budynkom gotyckim. Mont Saint Michel Jest to jedna z tych atrakcji Normandii, których pominięcie byłoby niewybaczalnym błędem. Gotyk narodził się w XII wieku, we Francji i dominował w Europie aż do XV stulecia. O ile jego poprzednik dominował przede wszystkim w obszarze architektury zabudowań sakralnych, to gotyk szeroko objął swoi zasięgiem także budownictwo świeckie. Gdy cechy obronne budynków przestały mieć kluczowe znaczenie, na pierwszy plan wysunęły się ich walory estetyczne, co uczyniło ten styl znacznie bardziej ozdobnym. W lekkich, często ażurowych ścianach pojawiły się obszerne okna, a całe zabudowania zaczęły być bogato zdobione. Przykłady architektury gotyckiej to: katedra św. Elżbiety w Koszycach, kolegiata św. Piotra Westminsterze, katedra Notre Dame w Paryżu. Średniowieczne techniki budowlane W stylu przedromańskim dominującym budulcem był kamień, podobnie zresztą jak w romańskim, w którym szerokie zastosowanie znajdował piaskowiec, wapń i granit. Wnętrza standardowo dzielono na trzy nawy, oddzielone masywnymi kolumnami i filarami. Te elementy nie spełniały wyłącznie funkcji estetycznej, ale także podporową. Nad nawami głównymi stosowano sklepienie kolebkowe, natomiast nad bocznymi – krzyżowe. Wraz z nastaniem stylu gotyckiego, nastąpiło coraz powszechniejsze wykorzystanie cegły jako materiału budowlanego. Budynki gotyckie były znacznie wyższe od romańskich. Miały budowę szkieletową. Zyskały sklepienia krzyżowo-żebrowe, gwieździste, kryształowe i sieciowe. Budowniczowie zaczęli stosować łuki przyporowe, których zadaniem było przejmowanie siły parcia ze sklepienia i przekazywanie jej na zewnętrzne przypory. To umożliwiło zmianę w obszarze budowy ścian, w których pojawiły się duże otwory okienne, wypełnione witrażami. Średniowieczne zamki i warownie Średniowieczne zamki „wyrosły” na drewnianych i drewniano-ziemnych osadach obronnych. Zabudowania wykorzystujące elementy już istniejących grodów dominowały we wczesnym średniowieczu. Z czasem zaczęto wznosić zamki z kamienia i cegły, od początku do końca zaprojektowane jako linia obrony przed atakiem nieprzyjaciela. Najciekawsze zamki w Polsce: poznaj historie tych niezwykłych miejsc Średniowieczne zamki, barokowe rezydencje, twierdze i warownie. Mimo zniszczeń wojennych, nieustannych grabieży i licznych barbarzyńskich najazdów, w Polsce znajduje się ogromna liczba różn... Jak wyglądał średniowieczny zamek? Składał się z zabudowań obronnych, administracyjnych, mieszkalnych, gospodarczych i sakralnych, szczelnie otoczonych potężnymi umocnieniami. Tę funkcję spełniały mury najeżone blankami i zaopatrzone w narożne baszty. Dominującym elementem konstrukcji zamku była wieża. Wysoka, wznosząca się ponad najwyższy punkt okolicy, stanowiła ostatnią linię w zamkowym systemie defensywnym. Klasztory w średniowieczu Określone wzorce architektoniczne obowiązywały także w obszarze zabudowań klasztornych. Zakony w średniowieczu otaczały swoje siedziby masywnymi, wysokimi murami, za którymi mieścił się rozległy kompleks. W jego centrum znajdowały się główne budowle z przylegającymi do nich dziedzińcami: kościół, refektarz z kuchnią, dormitorium, kwatery wyższych dostojników zakonnych i kapitularz. Wokół nich skupione były zabudowania gospodarcze: spichlerz, młyn, piekarnia, browar i stajnie. Połać ziemi była podzielona na ogrody, sady i stawy rybne. Dekoracje w architekturze średniowiecznej Obronny charakter budowli romańskich czynił je ubogimi w zdobienia, zwłaszcza w części zewnętrznej. W największych świątyniach nad wejściem pojawiały się trzy portale. Zdarzało się, że takie zagłębienia były zdobione kamiennymi rzeźbami (rzadziej wykonanymi z brązu), przedstawiającymi wizerunki świętych. Także wnętrza kościołów były ubogo zdobione, zwłaszcza w krajach słowiańskich. Rzeźby i płaskorzeźby przedstawiały sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Te drugie miały pełnić funkcję edukacyjną i najczęściej były okraszone komentarzem. Malarstwo ścienne było rozpowszechnione głównie we Francji, w Hiszpanii i Niemczech. Z kolei we Włoszech znacznie popularniejsze były mozaiki. Styl gotycki był znacznie bardziej ozdobny. Małe okna ustąpiły miejsca wielkim witrażom i rozetom. Na budynkach zaczęły pojawiać się kunsztowne zdobienia w formie bogato zdobionych portali, sterczyn, kwiatonów, maszkaronów i rzygaczy. We wnętrzach pojawiły się charakterystyczne gotyckie służki, które zastąpiły romańskie filary. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przy angielskiej katedrze odkryto pozostałości z czasów rzymskich. To fragment ulicy i domów
Archeolodzy pracujący w katedrze w Exeter natrafili na pozostałości starożytnych rzymskich budowli. Wskazują, że w miejscu, gdzie obecnie znajduje się katedra, kiedyś był fragment rzymskiego obozu.
W tym artykule: Co było w czasach rzymskich w Exeter? Nowe wykopaliska w Exeter Pierwsza przebudowa katedry od XIX wieku Kto zbudował katedrę w Exeter? Przy angielskiej katedrze w Exeter odkryto pozostałości z pierwszego wieku naszej ery. To „nowe wskazówki dotyczące najdalszej przeszłości Exeter” – skomentowali swoje znalezisko archeolodzy. Podczas prac na historycznym dziedzińcu katedry naukowcy odkopali fragment rzymskiej ulicy, drewnianych budynków z belek, a także kamienną ścianę dużego domu. Wszystko to znajdowało się w miejscu fundamentów średniowiecznych krużganków. Otaczały one kiedyś dziedziniec. Krużganki zostały zniszczone w połowie XVII w., w czasie wojny domowej w Anglii. Prace wykopaliskowe to część dużego projektu przebudowy katedry w Exeter. Co było w czasach rzymskich w Exeter? Miejsce, w którym dzisiaj znajduje się Exeter, nazywało się kiedyś Isca (a dokładnie Isca Dumnoniorum). Był to rzymski fort założony w połowie pierwszego wieku. Stanowił bazę Legio II Augusta, legionu rzymskiego dowodzonego przez pewien czas przez samego Wespazjana. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Fort obejmował 17 ha. Miał kształt karty do gry – prostokąta o obłych rogach. Mógł pomieścić 5 tys. legionistów. Kiedy wojsko opuściło go dwadzieścia lat później, teren zajęła ludność cywilna. Powstały wówczas forum oraz łaźnie publiczne. Ich pozostałości odkryto w pobliżu katedry w latach 70. XX wieku. Nowe wykopaliska w Exeter John Allan, archeolog odpowiedzialny za prace wykopaliskowe w katedrze, powiedział BBC, że nowe odkrycia rzucają światło na to, jak miejsce wyglądało w czasach rzymskich. – Ulica i budynki z belek zostały zbudowane między 50 a 75 rokiem naszej ery – wyjaśnia Allan. – Stanowią one elementy fortecy legionu, w miejscu której dzisiaj znajduje się centrum Exeter. Znalezione belki mogą, jego zdaniem, stanowić część długich baraków, które ciągnęły się aż do budynku łaźni okrytego pięćdziesiąt lat temu. – Późniejsza kamienna ściana to część nieznanego dotychczas, okazałego domu z trzeciego lub czwartego stulecia naszej ery – dodaje archeolog. Pierwsza przebudowa katedry od XIX wieku W listopadzie 2022 roku ogłoszono, że katedra w Exeter, jeden z najwspanialszych zabytków Wielkiej Brytanii, zostanie przebudowana. Najważniejszym elementem przebudowy będzie wzniesienie otoczonego krużgankami przejścia w miejscu galerii zniszczonej w XVII wieku. Nowa galeria połączy katedrę z kapitularzem. Będzie to ważna zmiana w miejscu, w którym ostatni raz dobudowano coś 135 lat temu. Wówczas powstał tzw. budynek Pearsona, w którym umieszczono powiększającą się katedralną bibliotekę. Jeszcze wcześniej powstały kaplice Speke i Oldham. Było to 500 lat temu. Jak będzie wyglądała katedra Notre Dame po odbudowie? Paryż wybrał projekt nastawiony na klimat i pieszych Katedra Notre Dame jest obecnie odbudowywana po pożarze. Co zostanie przywrócone, a co się zmieni? Nagrodzony architekt pokazał swój projekt. Oprócz budowy nowej galerii w planach jest również zbudowanie nowych toalet na dziedzińcu katedry, nowego sklepu, a także konserwacja pięćdziesięciu drewnianych ornamentów znajdujących się na spodniej stronie podnoszonych siedzeń w katedrze. Cały projekt ma pochłonąć 10 mln funtów. Kto zbudował katedrę w Exeter? Budowę katedry w Exeter rozpoczęli Normanowie. Było to w 1112 roku. Poświęcono ją już dwadzieścia trzy lata później, kiedy gotowe były chór, transept i dwie nawy. Jednak budowa trwała dalej i – jak zwykle w przypadku gotyckich katedr – rozciągnęła się na kilka wieków. Krużganki i kapitularz powstały między 1180 a 1244 rokiem. Kilkadziesiąt lat później rozpoczęła się pierwsza przebudowa. Kształt, jaki znamy dzisiaj, katedra uzyskała na początku XV wieku. Katedra w Exeter jest znana z zegara astronomicznego, wspomnianych średniowiecznych drewnianych ornamentów, a także niezwykłego sklepienia. W jej środku znajduje się najdłuższe gotyckie sklepienie na świecie. Źródła: BBC, Exeter Cathedral, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wawel Północy. Katedra oliwska i jej krypty do dziś kryją tajemnice. A może nawet skarby?
Katedra oliwska przyciąga sztuką sakralną i słynnymi organami. Ale ma również drugie, mniej znane oblicze – jest wielką nekropolią. Skrywa prochy książąt gdańsko-pomorskich, dlatego nazywa się ją czasem Wawelem Północy.
W tym artykule: Zmumifikowany opat w Oliwie Kto zniszczył katedrę oliwską? Ossuaria i sarkofagi Czy w katedrze oliwskiej są ukryte skarby? Awantura na pogrzebie Konarskiego Dlaczego opactwo oliwskie nazywano „spelunką łotrów”? 4 sierpnia 1684 r. w opactwie cystersów w Oliwie pojawili się dwaj lekarze. Ludwig von Hammen – medyk królewski i Johannes Schmiedt – lekarz gdański mieli zbadać zwłoki zmarłego przed pół wiekiem opata Adama Trebnica. Zmumifikowany opat w Oliwie Niosąc torby z narzędziami chirurgicznymi, weszli do kościoła klasztornego i w obecności konwentu otworzyli stojącą w Kaplicy Mariackiej trumnę. Widok, jaki ukazał się ich oczom, wprawił ich w zdumienie. Mimo upływu lat ciało opata nie nosiło żadnych oznak rozkładu! „Głowę, klatkę piersiową, brzuch znaleziono w całości, nie obróciły się w proch. Gałki oczne w obydwu oczodołach pozostały wypełnione […]. Karnacja twarzy dość blada […]. Żyły, nerwy, arterie w kończynach są wyraźnie zaznaczone. Wszystkie zwłoki pochowane w tym grobowcu we wcześniejszym i późniejszym czasie uległy rozkładowi, tylko to jedno ciało pozostało nienaruszone. Jest to przypadek, który zdarzył się wbrew porządkowi naturalnemu i nie stosuje się do powszechnych praw natury” – to fragment sporządzonego wówczas przez Schmiedta i von Hammena protokołu sekcyjnego. Gdańsk – co zobaczyć i zjeść? Stocznia i Wyspa Spichrzów to miejsca pełne sztuki, muzyki i świetnej kuchni Miasto nad Motławą to nie tylko stateczny gotyk, ale też nowoczesna architektura i barwny street art. Zachęcamy do odwiedzenia terenów Stoczni Gdańskiej i Wyspy Spichrzów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/185321ce903ea41601594fc2955b8f7eaa5be213-ec8ec20.jpg" width="938" height="625" alt="Gdańsk – co zobaczyć i zjeść? Stocznia i Wyspa Spichrzów to miejsca pełne sztuki, muzyki i świetnej kuchni (fot. Shutterstock)" title="Gdańsk – co zobaczyć i zjeść? Stocznia i Wyspa Spichrzów to miejsca pełne sztuki, muzyki i świetnej kuchni (fot. Shutterstock)" /> Od tamtego czasu nikt już nie oglądał ciała opata Trebnica. Trumnę pozostawiono w Kaplicy Mariackiej, a w 1910 roku przeniesiono ją do krypty pod Kaplicą Opatów. Stoi tam do dziś, zamknięta za grubymi dębowymi drzwiami. Czy ciało opata nadal opiera się działaniu czasu? To jedna z wielu tajemnic, jakie skrywają krypty katedry oliwskiej. Kto zniszczył katedrę oliwską? Przez ponad sześć stuleci istnienia konwentu oliwskiego (1186–1831) pod posadzką klasztornego kościoła (obecna katedra) grzebano zmarłych opatów, przeorów, mnichów kapłanów, braci konwersów, donatorów opactwa, arystokratów, ofiary wojen, epidemii… W sumie kilkaset pochówków, choć ich dokładna liczba jest dziś niemożliwa do oszacowania. Kościół plądrowali Prusowie, Brandenburczycy, Krzyżacy, husyci, Szwedzi, Rosjanie. Wszyscy rozpruwali grobowce w poszukiwaniu kosztowności, dewastując płyty nagrobne i sarkofagi. W 1577 roku opactwo niemal zrównali z ziemią gdańszczanie, mszcząc się na cystersach za forsowanie przez nich kandydatury Batorego na króla Polski. Gotyckie ołtarze, rzeźby, epitafia strawił wówczas pożar, a grobowce roztrzaskały walące się sklepienia. Batory wystawił gdańszczanom słony rachunek za zniszczenia – 20 tysięcy talarów w złocie. Dzięki temu, wykorzystując ocalałe mury, do 1582 roku cystersi postawili nowy kościół. W 1688 roku ozdobiono go barokowym portalem z piaskowca, i w takim kształcie przetrwał do dziś. Choć posadzka usiana jest płytami nagrobnymi, to jednak żadna nie pochodzi z czasów sprzed napadu gdańszczan. Czy zakonnicy próbowali wyłuskać spod gruzów świątyni ludzkie szczątki ze starych grobowców? Niewykluczone… Ossuaria i sarkofagi Proboszcz katedry oliwskiej dokonał zaskakującego odkrycia. Stojąc przed renesansowym ołtarzem św. Trójcy z 1688 roku, zauważył niewielki otwór w ozdobnej desce zamykającej predellę (podstawę nastawy ołtarzowej). Dziurkę od klucza. Klucz oczywiście przepadł wieki temu, więc ksiądz, wiedziony ciekawością, chwycił za pokrytą malowidłami listwę i… mocno szarpnął. Opadła z hukiem, ukazując ustawione w rzędzie ceramiczne urny. Pełne prochów i potrzaskanych kości. Prawdopodobnie zebranych ze zniszczonych w 1577 roku krypt. W katedrze znajduje się jeszcze jedno ossarium. Do dziś nieodnalezione. Złożono w nim szczątki fundatorów opactwa i jego hojnych patronów: książąt gdańsko-pomorskich z dynastii Sobiesławiców. Jedną z pierwszych pochowanych w kościele oliwskim osób był zmarły w 1205 roku namiestnik Pomorza Gdańskiego – Sambor I. Po nim spoczęli tu kolejni lokalni władcy – Mściwój I, Świętopełk II Wielki, Mściwój II. Obok nich grzebano członków książęcego rodu. Żony, dzieci, krewnych… Razem około 60 pochówków. W 1300 roku zakonnicy zebrali ich rozproszone szczątki i złożyli je pod północną ścianą prezbiterium. Tuż obok postawili Sobiesławicom symboliczny grobowiec z brązu. W 1433 roku zrabowali go plądrujący opactwo husyci. Kolejny pomnik zniszczyli w 1577 roku gdańszczanie. Gdy cystersi dźwignęli z ruin opactwo, zamówili w jednej z gdańskich pracowni nowy grobowiec. Kosztował jak na ówczesne czasy sporo, bo 800 florenów. Mimo wszystko jednak cena nie była wygórowana, bowiem za dłuto chwycił znakomity flamandzki rzeźbiarz i architekt Wilhelm van den Blocke. Wykonany przez niego sarkofag do 1889 roku stał w prezbiterium. A dziś podziwiać go można w nawie poprzecznej katedry. Czy w katedrze oliwskiej są ukryte skarby? Tajemnice skrywają też miejsca późniejszych pochówków. Choćby Krypta Opatów, wybudowana pod prezbiterium w drugiej połowie XVII wieku. Kryptę po sekularyzacji opactwa oliwskiego otwarto po raz pierwszy w roku 1839, szukając skarbów, rzekomo ukrytych w niej w 1655 roku przed Szwedami. Nic jednak nie znaleziono. Potem „dnia 24 XII 1880 r. mistrz ślusarski Mazurkiewicz oraz Schulz, mistrz kowalski z Gdańska, otrzymali pozwolenie na przeprowadzenie wykopalisk pod prezbiterium. Powoływali się przy tym na relację jednego ze służby ostatniego przeora Jana Bluhma, któremu przeor miał powierzyć tę tajemnicę. Prace trwały od 13 do 19 II 1881 r. […] Na jednej z trumien napisano wówczas ołówkiem: Skarbu szukali Mazurkiewicz i Juliusz Janzen. Zarówno władze kościelne w Pelplinie, jak również władze pruskie zabroniły dalszych poszukiwań” – tak dzieje krypty po rozwiązaniu opactwa opisuje ksiądz Zygmunt Iwicki w książce przewodniku po katedrze „Nekropolia oliwska”. „W marcu 1945 roku wojska sowieckie otworzyły kryptę, przy czym płyta marmurowa została uszkodzona, a trumny opatów otwarte. Ksiądz Lubomski [wikariusz katedralny] przeprowadził wówczas oględziny krypty i zobaczył po jej obu stronach trumny w większości bez napisów, ustawione jedna na drugiej”. Ksiądz Iwicki spenetrował kryptę w marcu 1971 r., kiedy została otwarta po raz ostatni. Stwierdził wówczas „że jej wymiary wynoszą 12x4,5 m. Przy jej wschodniej ścianie znajduje się mały otwór prowadzący do znajdującej się pod ołtarzem komory, w której leży mnóstwo ludzkich kości. W krypcie znajdowało się około 50 trumien”. Historia oliwskich organów Są wspaniałe. Ozdobione girlandami kwiatów, słońcem i gwiazdami oraz figurami grających aniołów. Składają się z 5100 piszczałek w 83 rejestrach. W chwili ukończenia były największymi... Budowniczym krypty był Michał Antoni Hacki (1630–1703). Świątobliwy mnich, zręczny dyplomata i tajny agent królewskiego kontrwywiadu w jednej osobie. We współpracy z szefem gdańskiej poczty rozszyfrował m.in. korespondencję dyplomatów francuskich, demaskując spisek wymierzony w Jana III Sobieskiego. Trumnę ze zwłokami Hackiego próbował odnaleźć podczas rekonesansu po krypcie ks. Iwicki. Bez skutku. Awantura na pogrzebie Konarskiego – Konarscy byli jedną z najznamienitszych rodzin Prus Królewskich – opowiada Robert Manowski, historyk i gdański przewodnik. – W listopadzie 1609 roku na pogrzeb Feliksa do Oliwy zjechała cała szlachecka śmietanka z okolicy. Wystawna stypa ciągnęła się trzy dni. Świetne jedzenie, wyborne wino… Gdy cystersi zamknęli w końcu piwnicę z klasztornymi dobrami i chcieli odprawić podpitych gości do domu, ci wzięli się za łby. Po bijatyce lekarze mieli pełne ręce roboty. Przeor Filip Adler zapisał wówczas w klasztornej kronice: „Ach co za requiem! Nie godzi się, żebyśmy takie pogrzeby urządzali!”. Płyta nagrobna Konarskich – potężny, wyrżnięty z wapienia blok z wykutymi płaskorzeźbami małżonków – jest najpiękniejszym zachowanym przykładem sztuki kamieniarskiej dawnego Gdańska. Trudno oderwać od niej wzrok. Ale to tylko jedna spośród 109 płyt nagrobnych znajdujących się w katedrze i krużgankach. Większość z nich to niepozorne (85 na 50 cm) bloki czerwonego wapienia, pod którymi złożono zwłoki cystersów. Nadgryzione zębem czasu, z całkowicie lub częściowo zatartymi inskrypcjami, są zazwyczaj ignorowane przez turystów. Dlaczego opactwo oliwskie nazywano „spelunką łotrów”? – To duży błąd – mówi Robert Manowski. – Pod tymi płytami spoczęło wiele barwnych postaci. Czasem kontrowersyjnych, bo życiorysy niektórych mnichów są jakby żywcem wyjęte z kart awanturniczych opowieści. Przykładem może być przeor i samozwańczy opat Klemens Montaw (1550–1605), którego płyta nagrobna leży obok Kaplicy Pięciu Ran. Za jego czasów opactwo oliwskie nazywano „spelunką łotrów”. Przez lata w gdańskim Dworze Artusa opowiadano sobie historię, jak to zdjęty z urzędu przeora Montaw, upiwszy się w „Wielkiej Karczmie”, wracał do klasztoru w towarzystwie bijącego w bęben dobosza i kilku uzbrojonych kompanów, z których jeden krzyczał: „Hic est prior Olivensis!” (To jest przeor Oliwy). Ściągawka sprzed 400 lat! Archeologiczna sensacja w Oliwie Jest to jakby rysunek techniczny. Sądzimy, że mógł on zostać wykonany przed budową sklepienia, aby budowniczowie mieli pod ręką jego schemat - oceniają naukowcy badający znalezisko – Próbujący zaprowadzić porządek w klasztorze opat Dawid Konarski wtrącił Montawa do lochu. Trzymał go pod kluczem, dopóki ten nie wskazał wszystkich skrytek, w których ukrył skradzione z klasztornego skarbca guldeny. Nietuzinkowymi postaciami byli też bracia konwersi. W 1609 roku, nie mogąc doprosić się przywilejów przysługujących mnichom kapłanom, uzbrojeni w broń palną zbiegli do Gdańska. Tam, w towarzystwie dam lekkich obyczajów, wsiedli na okręty i ruszyli w świat. Trzech z nich po latach wróciło do Oliwy. Ich płyty nagrobne wiszą w krużgankach – dodaje Manowski. Podobnych historii jest więcej. Wydobył je z klasztornych annałów i przypisał do poszczególnych płyt nagrobnych wspomniany już ks. Iwicki w swojej książce przewodniku. Warto wziąć ją do ręki i odbyć niecodzienny spacer po katedrze. Z wzrokiem wbitym w posadzkę wędrować od płyty do płyty, od życiorysu do życiorysu. To fascynująca podróż przez historię oliwskiego opactwa, którą tworzyli niezwykli ludzie. Święci i grzesznicy.
Kim byli zmarli, których odnaleziono w katedrze Notre-Dame? Archeolodzy rozwiązali tę zagadkę
Na początku tego roku, w trakcie prac rekonstrukcyjnych w katedrze Notre-Dame, archeolodzy odnaleźli dwa ołowiane sarkofagi sprzed kilkuset lat. Po kilku miesiącach w końcu zostały otwarte. Kim byli zmarli, których pochowano w paryskiej świątyni?
W tym artykule: Dwa ołowiane sarkofagi w końcu zostały otwarte Duchowny był odpowiedzialny za renowację Notre-Dame Kim był drugi zmarły? Po tym, jak w 2019 roku nad IV dzielnicą Paryża zaczęły unosić się kłęby dymu, świat na chwilę zatrzymał się w miejscu. To Notre-Dame stanęło w płomieniach. 15 kwietnia o po godzinie 18 zagrożone zostało francuskie dziedzictwo narodowe. Dzięki błyskawicznej akcji gaśniczej udało się ocalić zabytki we wnętrzu katedry. Jednak pożar i tak spowodował bardzo duże zniszczenia. Zawalił się dach, a także część sklepień oraz iglica paryskiej świątyni. Dwa ołowiane sarkofagi w końcu zostały otwarte Chociaż przyczyna pożaru wciąż nie została ustalona, naukowcom udało się odkryć coś innego. W marcu 2022 roku podczas renowacji katedry, archeolodzy odnaleźli dwa ołowiane sarkofagi. Nikt jednak nie wiedział o ich istnieniu ani tym bardziej, kto został w nich pochowany. W końcu badaczom udało się odkryć tę tajemnicę Notre-Dame. Jak lata się dronem wokół Notre Dame? Bardzo ostrożnie Dlaczego fotografowi Tomasowi van Houtryve zajęło sześć miesięcy, aby zrobić zdjęcie lotnicze na lutowej okładce. W trakcie najnowszych badań sarkofagi zostały otwarte, a szczątki wyciągnięte i poddane analizie. Okazało się, że pierwszy szkielet należał do wysokiej rangi duchownego, który zmarł w 1710 roku. Uczeni twierdzą, że cierpiał najprawdopodobniej na „chorobę królów”, zwaną również dną moczanową. To bolesne zapalenie stawów, związane z nieprawidłową dietą. Duchowny był odpowiedzialny za renowację Notre-Dame Autorzy odkrycia twierdzą, że mężczyzna ten prawdopodobnie prowadził siedzący tryb życia i był bardzo zamożny. Na sarkofagu widniała tabliczka, która wskazywała, że kapłan nazywał się Antoine de la Porte. Zmarł w wieku 83 lat. Według oficjalnego oświadczenia Uniwersytetu w Tuluzie jego szczątki były bardzo dobrze zachowane. Duchowny był na przełomie XVII i XVIII wieku kanonikiem katedry. Został pochowany w miejscu, gdzie nawa poprzeczna krzyżuje się z nawą główną. Ta część katedry przeznaczona jest wyłącznie dla niezwykle zasłużonych zmarłych. De la Porte miał przeznaczyć swój majątek na renowację Notre-Dame, szczególnie tej części, w której znajduje się chór. Jean Jouvenet w 1708 roku stworzył portret z jego wizerunkiem, który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego. Kim był drugi zmarły? Identyfikacja człowieka, którego pochowano w drugim ołowianym sarkofagu, była trudniejsza. Nie znaleziono przy nim żadnej tabliczki z nazwiskiem. Naukowcy ustalili jednak, że w chwili śmierci miał co najmniej 25 lat, ale nie więcej niż 40. Analiza szczątek wykazała, że wiódł trudne życie, a kości miednicy sugerują, że od najmłodszych lat mógł jeździć konno. Archeolodzy uważają, że jeszcze przed śmiercią stracił większość zębów. Do odbudowy iglicy Notre Dame potrzeba 1000 dwustuletnich dębów. Ekolodzy oburzeni Straż leśna przeszukuje lasy w gminach Conches i Breteuil w regionie Eure w poszukiwaniu dębów, które muszą liczyć od 150 do 200 lat – podają francuskie media. Leśnicy szukają drzew, kt... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pozar-katedry-notre-dame-uszkodzil-zabytkowa-swiatynie-calkowicie-niszczac-m-in-jej-dach-czesc-kamiennego-sklepienia-w-glownej-nawie-oraz-xix-wieczne-witraze-fot-getty-images-45f52d1.jpeg" width="938" height="625" alt="Pożar katedry Notre Dame uszkodził zabytkową świątynię, całkowicie niszcząc m.in. jej dach, część kamiennego sklepienia w głównej nawie oraz XIX-wieczne witraże (fot. Getty Images)" title="Pożar katedry Notre Dame uszkodził zabytkową świątynię, całkowicie niszcząc m.in. jej dach, część kamiennego sklepienia w głównej nawie oraz XIX-wieczne witraże (fot. Getty Images)" /> Co ciekawe, we wnętrzu sarkofagu odnaleziono ślady kwiatów i fragmenty tkaniny. Uczeni sugerują, że mężczyzna został zabalsamowany po śmierci, co było rzadką praktyką we Francji, a dotyczyła zazwyczaj szlachty. Niemniej jednak „jeździec”, bo tak nazwano nieboszczyka, musiał być ważną postacią w okresie, w którym żył, skoro pochowano go w Notre-Dame. Wstępne datowanie radiowęglowe wykazało, że zmarły mógł żyć pomiędzy XIV a XVII wiekiem. – Jeżeli człowiek ten zmarł w drugiej połowie XVI wieku lub początku XVII wieku, być może uda nam się go zidentyfikować na podstawie rejestru zgonów, który posiadamy. Jeśli jednak skończył swój żywot wcześniej, prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się, kim był – mówił w rozmowie z The Guardian Christophe Besnier, archeolog, który kierował wykopaliskami. Naukowcy mają nadzieję, że w trakcie kolejnych badań uda im się dowiedzieć znacznie więcej o życiu i śmierci tej pary mężczyzn. Naukowcy jednak już mówią o tym, że jest to odkrycie o „nadzwyczajnej wadze naukowej”. Źródło: Uniwersytet w Tuluzie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dlaczego warto odwiedzić Sandomierz? Prezentujemy najciekawsze atrakcje miasta
Szukasz miejsca na weekend w Polsce? Świetnym pomysłem na wycieczkę z rodziną lub znajomymi będzie Sandomierz, który oferuje turystom wiele ciekawych historii i masę atrakcji. Co warto zobaczyć w mieście „Ojca Mateusza”?
W tym artykule: Informacje o Sandomierzu – historia, położenie, liczba ludności Co warto zobaczyć w Sandomierzu? Najważniejsze atrakcje turystyczne miasta Co zwiedzić w Sandomierzu? Co robić w Sandomierzu? Jak dojechać do Sandomierza? Sandomierz – ciekawostki Słyszysz Sandomierz, mówisz „Ojciec Mateusz”. Nie powinno być to dla nikogo zaskoczeniem, ponieważ właśnie ten lubiany przez miliony widzów serial o księdzu rozwiązującym skomplikowane zagadki kryminalne przyniósł miastu ogromną popularność i wzrost zainteresowania wśród turystów z całego kraju. Co zatem warto zobaczyć w Sandomierzu? Jakie atrakcje czekają na przyjezdnych? Jak dojechać? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdziesz w poniższym artykule. Informacje o Sandomierzu – historia, położenie, liczba ludności Sandomierz to miasto znajdujące się w południowo-wschodniej części Polski, w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim. Położony jest nad Wisłą, na siedmiu wzgórzach, stąd określenie „mały Rzym”. W oparciu o dane GUS z 2021 roku, Sandomierz plasuje się w drugiej setce – dokładnie na 187. miejscu – w zestawieniu największych miast w Polsce pod względem liczby ludności (22 803 mieszkańców – 12 152 kobiet i 10 651 mężczyzn). Powierzchnia Królewskiego Miasta, jak nazywają go historycy i mieszkańcy, wynosi 28,7 km kw. Sandomierz jest jednym z najstarszych i najważniejszych ze względu na uwarunkowania historyczne polskich miast. Badania archeologów potwierdzają, że pierwsze ślady osadnictwa w tych rejonach datuje się na epokę neolitu. Z kronik Galla Anonima wynika, że za panowania Bolesława Chrobrego, pierwszego króla Polski, Sandomierz był tuż za Wrocławiem i Krakowem główną siedzibą Królestwa Polskiego. W okresie rozbicia dzielnicowego (1138–1320) Sandomierz pełnił funkcję stolicy Księstwa Sandomierskiego. Gorsze lata dla sandomierzan nadeszły wraz z rozbiorami, gdy miasto stracił swoje dotychczasowe znaczenie i stało się łącznikiem między Królestwem Polskim a Galicją. Ogromny odsetek strat przypada też na okres I wojny światowej, kiedy Sandomierz odnotował duże zniszczenia. Na górze Sandomierz, na dole miasto Biecz / fot. DeAgostini/Getty Images Według krążących legend, Sandomierz zawdzięcza swoją nazwę prasłowiańskim sądom pokoju – w starosłowiańskim języku określane jako „sudy mira” – które odbywały się tych terenach. Inni twierdzą z kolei, że Sandomierz pochodzi od imienia legendarnego morawskiego woja, założyciela miasta – Sędomira. Na dawnych mapach nazwa Sandomierza brzmiała: Zandomir, Sandomiria, Sudomir, Sędomir i Sędomierz. Miastami partnerskim Sandomierza są niemiecki Emmendingen, Newark-on-Trent w Anglii, Ostróg na Ukrainie oraz włoska Volterra. Co warto zobaczyć w Sandomierzu? Najważniejsze atrakcje turystyczne miasta Sandomierz nieprzypadkowo określany jest przez lokalsów „perłą w koronie województwa świętokrzyskiego”. Planując podróż do polskiego „małego Rzymu” należy zarezerwować sobie więcej czasu niż tylko kilka godzin w ciągu dnia. Najlepszą opcją będzie weekendowy wyjazd z bliskim lub znajomymi. Na turystów czeka tu cała masa atrakcji i ciekawych miejsc do zwiedzania. Aby nieco ułatwić plan wycieczki każdego, kto wybiera się w tamte rejony kraju, przygotowaliśmy sandomierską listę „must see”, którą warto mieć zawsze pod ręką. Znajdują się na niej: Ratusz – ulokowany w centralnej części Starego Miasta, wzniesiony w XIV wieku. Jest jedną z najpiękniejszych budowli renesansowych tego typu w Polsce; Brama Opatowska – jedna z najlepiej zachowanych gotyckich bram miejskich w kraju, ufundowana przez króla Kazimierza Wielkiego w drugiej połowie XIV wieku; Podziemna Trasa Turystyczna – trasa powstała przez połączenie dawnych piwnic i podziemnych składów kupieckich znajdująca się przy ul. Oleśnickiego; Dzwonnica – zlokalizowana przy bazylice katedralnej na rogu ulic Katedralnej i Mariackiej, wybudowana w XVIII wieku; Dom Długosza – XV-wieczny budynek ufundowany przez Jana Długosza; Zabytkowa studnia na Rynku – najpopularniejsze miejsce w Sandomierzu; Zamek Królewski – wzniesiony w czasach Kazimierza Wielkiego na skarpie wiślanej, od 1986 roku na terenie zamku znajduje się Muzeum Zamkowe; Spichlerz z XVII wieku – ulokowany w pobliżu zamku jedyny zachowany do naszych czasów spichlerz, w którym przechowywano zboże; Wąwóz Królowej Jadwigi – obowiązkowy punkt na turystycznej mapie Sandomierza. Wąwóz liczy niespełna pół kilometra długości i ok. 10 m wysokości. Legenda mówi, że podczas spaceru pantofelek w tym miejscu zgubiła królowa Jadwiga, stąd jego nazwa; Wzgórze Salve Regina – jedno z najpiękniejszych miejsc w Sandomierzu, jest to stożkowe wzniesienie w kształcie kopca; Góry Pieprzowe – najstarsze góry w Polsce; Zbrojownia rycerska – niepowtarzalna szansa na niezapomnianą lekcję historii i odkrycie zbiorów należących do Chorągwi Rycerstwa Ziemi Sandomierskiej; Sandomierski Szlak Winiarski – rozciągający się po Wyżynie Kielecko-Sandomierskiej szlak obejmujący kilkanaście winnic otwartych dla turystów; Kozie schodki – idealny taras widokowy, łączący ulicę Długosza z ulicą Rybitwy; Pałac Biskupi – wzniesiony w latach 1861–1864 z materiałów pochodzących z rozbiórki kościołów Marii Magdaleny i św. Piotra. Dzisiaj swoją siedzibę ma tutaj Biskup Ordynariusz Sandomierski oraz biuro Kurii Diecezjalnej. Zamek w Sandomierzu / fot. Philippe Giraud/Corbis via Getty Images Co zwiedzić w Sandomierzu? Sandomierz to miasto, które z pewnością pokochają osoby lubiące podziwiać imponującą architekturę, historyczne miejsca i zabytkowe świątynie. Bazylika katedralna, Kościół św. Ducha, Kościół św. Jakuba, Kościół św. Józefa, Kościół św. Pawła, Kościół św. Michała, Bazylika Katedralna, dawna Synagoga, Cmentarz Żydowski i dawny Klasztor o.o. Dominikanów – to tylko część z nich. Miasto posiada także kilka muzeów i galerii sztuki. Między innymi Galerię Sztuki Współczesnej BWA, Galerię Etnograficzna Zapole, Galerię Otwartą, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego czy wspomniane już Muzeum Zamkowe. Dodajmy, że w Sandomierzu funkcjonuje Centrum Informacji Turystycznej, który udziela informacji na temat noclegów, punktów gastronomicznych oraz atrakcji i zabytków. Sandomierski CIT znajduje się na Rynku i w sezonie, czyli od 15 kwietnia do 31 sierpnia, otwarte jest w godzinach 10:00–17:30. Co robić w Sandomierzu? Wśród sandomierskich atrakcji nie mogło zabraknąć tych związanych z serialem „Ojciec Mateusz”, który miał duży wpływ na popularyzację miasta. Na Starówce, pod adresem Rynek 5, na fanów produkcji czeka wystawa „Świat Ojca Mateusza”. Znajdziemy tam figury woskowe głównych bohaterów, szczegółowo odtworzone wnętrza z planu i sklep z pamiątkami. Osoby lubiące aktywny wypoczynek z pewnością powinny zawitać na Bulwar nad Wisłą im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Znajduje się tutaj budynek sportów wodnych, wypożyczalnia sprzętu pływającego i rowerów oraz plac zabaw dla rodzin z dziećmi. Władze Sandomierza co roku starają się ściągnąć do miasta całą masę turystów, dlatego w sezonie letnim organizowane są przeróżne wydarzenia, m.in. Jarmark Jagielloński i Turniej Rycerski, Dookoła Wody Festival, podczas którego prezentowana jest muzyka z całego świata, oraz uliczny pokaz mody – Sandomierz Fashion Week, Miejskie Dożynki i zamykające sezon wakacyjny zawody triathlonowe – Triathlon Ziemi Sandomierskiej. Zamki, pałace i ruiny w Świętokrzyskim: gdzie warto się wybrać? Województwo świętokrzyskie to nie tylko piękna przyroda i malownicze góry. Znajdziesz tu także zamki i pałace. Ruiny w Świętokrzyskim przyciągają rzesze turystów. Jak dojechać do Sandomierza? Do Sandomierza dojedziemy zarówno autobusem, jak i pociągiem. Ze względu na dużą liczbę trwających wciąż inwestycji i modernizację sieci trakcyjnych, przed wyruszeniem w podróż warto sprawdzić stronę lokalnego przewoźnika, aby uniknąć jakichkolwiek nieprzyjemności. Podobnie powinny postąpić także osoby, które zdecydują się jechać samochodem na własną rękę. Nieoczekiwane utrudnienia i remonty na autostradach potrafią dać w kość. Sandomierz – odległość między miastami: Sandomierz – Kielce: 95 km, ok. półtorej godziny jazdy; Sandomierz – Rzeszów: 98 km, niewiele ponad półtorej godziny jazdy; Sandomierz – Lublin: 110 km, ok. dwóch godzin jazdy; Sandomierz – Kraków: 160 km, ponad dwie godziny jazdy; Sandomierz – Warszawa: 200 km, ok. trzech godzin jazdy. Sandomierz – ciekawostki W 1910 roku w Sandomierzu odnaleziona została korona hełmowa należącą do Kazimierza Wielkiego. Z kolei w latach 60. w okolicy Kościoła św. Jakuba archeolodzy trafili na szachy z XI lub XII wieku; W Sandomierzu ma początek Małopolska Droga św. Jakuba prowadząca do Krakowa; 12 czerwca 1999 roku Jan Paweł II odwiedził Sandomierz podczas swojej siódmej pielgrzymki do Polski; W Sandomierzu rozgrywa się akcja powieści „Ziarno prawdy”, której autorem jest Zygmunt Miłoszewski; W Kościele świętego Józefa znajdują się zmumifikowane zwłoki wojewodzianki Teresy Izabeli Morsztynówny; Collegium Gostomianum przy ulicy Jana Długosza 7 to jedna z najstarszych i najbardziej prestiżowych szkół średnich w Polsce; W sandomierskiej katedrze wisi wzbudzający wiele kontrowersji obraz Karola de Prevot „Mord Rytualny”; W okresie zimowym na górze Słonecznej w parku Piszczele działa wyciąg narciarski; W 2022 roku w Sandomierzu padł rekord temperatur maksymalnych w czerwcu, który od teraz wynosi 35 st. Celsjusza (poprzedni rekord, czyli 34 st. C. odnotowano w 1963 roku). Źródła: sandomierz.eu, sandomierz.travel, Wikipedia.
W katedrze Notre-Dame znaleziono grobowce i kompletny ołowiany sarkofag. Odkrycie o „nadzwyczajnej wadze naukowej”
W czasie prac rekonstrukcyjnych w paryskiej katerze Notre-Dame archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W samym środku budowli pod podłogą odkryto kilka grobowców i nienaruszony sarkofag z XIV wieku.
W tym artykule: Odbudowa katedry Notre-Dame Niezwykłe znalezisko w Notre-Dame Co kryje średniowieczny sarkofag znaleziony w Notre-Dame? Co jeszcze odkryto pod podłogą Notre-Dame? 15 kwietnia 2019 r. był dniem, który wstrząsnął nie tylko Paryżem. Wieczorem, około godziny dziewiętnastej, na dachu katedry Notre-Dame wykryto ogień. Pożar szybko rozprzestrzenił się, obejmując cały dach świątyni. Jednemu z najsłynniejszych zabytków świata groziła zagłada. Akcja ratunkowa trwała cały wieczór i całą noc. Dopiero o czwartej nad ranem strażnicy ogłosili, że pożar został ugaszony. Chociaż zabytki znajdujące się wewnątrz katedry zostały w porę wyniesione i ocalały, zniszczenia i tak były ogromne. M.in. przepadł cały dach zbudowany z ośmiusetletnich dębów. Zawaliła się również charakterystyczna iglica z XIX wieku zbudowana według projektu architekta Eugene'a Viollet-le-Duca. Odbudowa katedry Notre-Dame Przywrócenie katedrze Notre-Dame jej poprzedniej świetności stało się dla Francji sprawą prestiżową. Prezydent Emmanuel Macron ogłosił, że świątynia zostanie ponownie otwarta dla zwiedzających już w 2024 r. Odbudowa katedry Notre Dame wstrzymana z powodu koronawirusa. Zobacz, jak wygląda rok po pożarze Rok temu świat płakał nad płonącą katedrą Notre Dame w Paryżu. Niektórzy sądzili, że ogień na zawsze odbierze nam to niezwykłe dzieło sztuki i architektury. Obecnie odbudowa 850-letni... Ten bardzo ambitny termin wymusił błyskawiczne rozpoczęcie prac nad odbudową katedry. By nic ich nie zakłócało, zamknięto nie tylko zabytek, ale i całą okolicę. Dla przechodniów i turystów niedostępny stał się plac przed świątynią oraz otaczające ją uliczki. Prace postępowały szybko. Uprzątnięto nawę główną, budowla została przykryta, ściany wsparte. Rozpoczęto również wznoszenie rusztowań niezbędnych do odbudowy dachu. Niezwykłe znalezisko w Notre-Dame W marcu tego roku, w czasie prac w samym środku katedry archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. Odkrycia dokonano w miejscu, gdzie transept, czyli nawa poprzeczna krzyżuje się z nawą główną. Przed postawieniem rusztowań musiano sprawdzić, czy podłoga jest odpowiednio wytrzymała. Jak brzmiała Notre-Dame? Badacze pracują nad przywróceniem pogłosu katedry W pożarze katedra Notre-Dame straciła nie tylko dach i ściany, ale również akustykę. Jest szansa, żeby ją odzyskać. Okazało się wówczas, że tuż pod nią znajduje się kilka grobowców z XIV wieku. Między nimi zaś stał ołowiany sarkofag. Jak napisano w komunikacie francuskiego ministerstwa kultury, znalezisko ma „nadzwyczajną wagę naukową”. Co kryje średniowieczny sarkofag znaleziony w Notre-Dame? Sarkofag ma kształt ludzkiego ciała. Naukowcy podejrzewają, że kryje zwłoki średniowiecznego dygnitarza. Na razie zajrzeli do środka z pomocą kamery endoskopowej. – Dostrzegliśmy kawałki tkaniny, włosy, a także charakterystyczną poduszkę z liści – opowiada Christophe Besnier, główny archeolog pracujący w katedrze. – To sygnał, że w sarkofagu pochowano ważnego religijnego dostojnika. Pożar katedry Notre Dame zatruł ołowiem miód z Paryża. Bomba z opóźnionym zapłonem? Podwyższone poziomy ołowiu wykryto w próbkach miodu z paryskich uli, pobranych w zaledwie trzy miesiące po wielkim pożarze katedry Notre Dame. Pożar, który miał miejsce w kwietniu 2019 roku... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d1dcf3d4dc2e5b61f3512188a9a020b6de30b7ee-e208576.jpeg" width="938" height="626" alt="Pożar Katedry Notre Dame uwolnił do atmosfery szkodliwe związki ołowiu (Photo by Nicolas Liponne/NurPhoto via Getty Images)" title="Pożar Katedry Notre Dame uwolnił do atmosfery szkodliwe związki ołowiu (Photo by Nicolas Liponne/NurPhoto via Getty Images)" /> To, że do dziś dnia zachowały się elementy roślinne, stanowi dobry znak. – Ciało musi być bardzo dobrze zachowane – ma nadzieję Besnier. Naukowcy spodziewają się, że dokładne przebadanie znaleziska pozwoli lepiej poznać średniowieczne rytuały pogrzebowe. Co jeszcze odkryto pod podłogą Notre-Dame? Oprócz sarkofagu naukowcy znaleźli również fragmenty lektorium – drewnianej przegrody oddzielającej w katedrach nawę główną od prezbiterium. Na razie udało się odsłonić rzeźbione dłonie i popiersie brodatego mężczyzny. Na kawałkach drewna widoczne są również ślady farby. Jedno z najbardziej zagadkowych miast w Europie. Oto Paryż, jakiego nie znacie Dobrze, że znów zobaczyłem Paryż – powtarzam za francuskim powieściopisarzem Gustawem Flaubertem zawsze, kiedy tam jestem. Jak można się spodziewać, odkrycie przerwało prace rekonstrukcyjne prowadzone w katedrze. Jednak nie na długo. Archeolodzy mają czas na zajęcie się znaleziskiem tylko do 25 marca. Później odbudowa katedry zostanie wznowiona. Źródło: The Guardian
Rusza odbudowa zniszczonej pożarem katedry Notre Dame!
Po ponad dwóch latach od pożaru i pracach przygotowawczych obejmujących każdy szczegół, odbudowa Notre Dame może się wreszcie rozpocząć!
W tym artykule: 850 lat historii 40 000 kawałków drewna i dziesiątki specjalistów Tradycyjna forma i wyścig z czasem by zdążyć na 2024 r. Wszyscy chyba pamiętamy tragiczny pożar który zniszczył sklepienie najsłynniejszej katedry świata – paryskiej Notre Dame w marcu 2019 roku. W jego wyniku uszkodzone zostały kluczowe elementy strukturalne liczącej sobie 850 lat świątyni. Bezcenny zabytek, który jest skarbem nie tylko francuskiego, ale i światowego dziedzictwa był bardzo bliski całkowitego zawalenia się podczas pożaru. Najpoważniejsze uszkodzenia dotyczyły, oprócz drewnianego szkieletu sklepienia, ołowianego pokrycia dachu i iglicy, która nie przetrwała pożaru. Pożar został jednak ugaszony, a budowla zabezpieczona. 850 lat historii Przed fatalnym dla katedry 2019 odwiedzało ją około 13 milionów turystów z całego świata rocznie, czyniąc ją najpopularniejszym zabytkiem całej Europy. Notre Dame została zbudowana na polecenie biskupa Paryża Maurice’a de Sully w ciągu 182 lat. Budowa została ukończona w 1345. Od tamtej pory, choć trudno w to uwierzyć, katedra przeszła tylko jedną gruntowną renowację w XV wieku! Oprócz tego, jej oryginalna, centralna iglica, która była niestabilna została rozebrana i zastąpiona nową w XIX wieku (na zdj. poniżej). 40 000 kawałków drewna i dziesiątki specjalistów Po pożarze w 2019 roku, francuska narodowa organizacja badawcza, CNRS, rozpoczęła kosztowne i skrupulatne badania katedry, które objęły każdy jej element. Od fundamentów, przez elementy metaloplastyki, stolarki po wszystkie artefakty jakie się w niej znajdują. Celem tych badań, było nie tylko przygotowanie się do renowacji budynku, ale również stworzenie rozwiązań, dzięki którym podobny pożar już nigdy się tam nie wydarzy. Prace zabezpieczające obejmowały „zapakowanie” w specjalną ochronną powłokę słynnych gargulców katedry, wzmocnienie jej przypór, umocnienie szczytów i usunięcie spalonego rusztowania. Samo to, było niebagatelnym wyzwaniem, bowiem drewniana konstrukcja dachu, która uległa spaleniu zawierała aż 40 000 kawałków drewna! Ponadto zbudowano specjalne tymczasowe struktury, aby zabezpieczyć wieże, sklepienia i ściany ogromnej, pozbawionej dachu katedry. Aby zabezpieczyć budowlę przed zawaleniem, zniszczone przez pożar sklepienie zostało zastąpione drewnianymi łukami, które następnie przykryto specjalnym „parasolem", aby chronić jej wnętrze przed wpływem czynników atmosferycznych. W fazę zabezpieczenia katedry zaangażowano dziesiątki stolarzy, ekspertów od rusztowań, zawodowych alpinistów, mechaników organowych i wielu innych ekspertów a także najnowsze technologie. Tradycyjna forma i wyścig z czasem by zdążyć na 2024 r. Jean-Louis Georgelin, szef jednostki publicznej, której zadaniem jest odbudowa katedry powiedział: „Katedra stoi solidnie na swoich fundamentach, jej ściany są mocne, wszystko trzyma się razem. Jesteśmy zdeterminowani, aby wygrać walkę z czasem i zdążyć na 2024 rok, aby ponownie otworzyć naszą katedrę! Będzie to zaszczyt dla Francji, a dokonamy tego, ponieważ wszyscy jesteśmy zjednoczeni w tym celu". Katedra zostanie teraz przywrócona do stanu swojej pierwotnej świetności i odbudowana zgodnie z poprzednim projektem, który obejmuje iglicę o wysokości 96 metrów zaprojektowaną przez architekta Eugène Viollet-le-Duc w połowie XIX wieku przy okazji jej ówczesnej wymiany. Co ciekawe, Prezydent Francji Emmanuel Macron mocno nalegał, aby na szczycie Notre Dame zbudować nowoczesną iglicę zamiast wiernej rekonstrukcji poprzedniej. Jednak po zdecydowanym sprzeciwie opinii publicznej i protestach konserwatorów zabytków, podjęto decyzję o odbudowie wieży w jej pierwotnej formie. Prezydent Macron zobowiązał się, że odbudowa Notre Dame zostanie ukończona przed Igrzyskami Olimpijskimi w 2024 roku, których organizatorem będzie właśnie Paryż. Teraz, po dwóch latach prac badawczych, przygotowaniach i zabezpieczeniu niezbędnych środków finansowych, wreszcie ruszają właściwe prace!
Podróż do świata Celtów Ich kolebką nie była ani Irlandia, ani Wielka Brytania, choć to właśnie z tymi miejscami są najbardziej kojarzeni, tylko kontynentalna Europa, tereny dzisiejszych południowych Niemiec, z których rozpoczęła się ich ekspansja. Do III w. p.n.e. to właśnie Celtowie kontrolowali wielkie obszary poza łukiem Alp – od Hiszpanii aż po Turcję. Dotarli też do Polski, gdzie liczne ślady ich obecności odkryto chociażby na Śląsku i w Małopolsce (góra Ślęża była ośrodkiem ich kultu). Waleczni wojownicy świetnie posługujący się bronią, nowoczesną jak na tamte czasy, bo wykonaną z żelaza, nosili kolczugi, które wymyślili, podobnie jak siodła. Doskonale jeździli konno, jako pierwsi zaczęli też te zwierzęta podkuwać, dzięki czemu ich tabory potrafiły się bardzo szybko przemieszczać. Nie bez powodu Rzymianie czuli przed nimi respekt – byli oni jednym z największych zagrożeń dla rodzącego się dopiero imperium. Najlepszy dowód, że zdołali złupić Rzym. I to właśnie trauma z tym związana zmobilizowała Rzymian do reorganizacji armii, czego efektem były jej późniejsze wielkie sukcesy i ostateczna klęska Celtów, którą zadał im Juliusz Cezar. Pojawienie się Celtów w VI w. p.n.e. w środkowej Europie przypadło na rozwój nowej epoki w historii ludzkości – epoki żelaza. Celtowie opanowali sztuki wytopu żelaza, jego obróbki oraz wykuwania broni – mieczy, noży, toporów, siekier. Dzięki takiemu uzbrojeniu ich przewaga na polu walki była bezdyskusyjna. Żelazo podniosło też jakość codziennego życia ówczesnych ludzi, doprowadzając do rozwoju gospodarczego. I choć to Rzymian powszechnie uważa się za wielkich budowniczych dróg, które skomunikowały Europę – Celtowie na długo przed nimi ubijali trakty, dzięki czemu mógł kwitnąć handel, na którym się bogacili. Niestety, mimo że Celtowie posługiwali się wspólnym językiem, mieli podobne wierzenia i kulturę, nigdy nie stworzyli jednego państwa, co przyczyniło się do ich upadku. Podzieleni na wiele plemion, nie byli w stanie skutecznie oprzeć się karnym legionom Rzymu. A ponieważ nie stworzyli pisma i całą swoją wiedzę i tradycję przekazywali ustnie, długo wiedzieliśmy o nich tyle, ile zapisali kronikarze ich wrogów, którzy nie silili się na obiektywizm. Historia Celtów wysnuta z takich źródeł była niejasna, zafałszowana. Jacy zatem naprawdę byli? Zajrzyjcie na str. 44. Znajdziecie tam artykuł, który bazuje na najnowszych odkryciach archeologicznych i buduje zupełnie inny obraz epoki Celtów. Agnieszka Franus
To NAJWIĘKSZA polska katedra z największym w tej części Europy barokowym ołtarzem
Nie zniszczyły ani rujnujące nasz kraj wojska szwedzkie, ani napoleońskie, ani hitlerowskie.
Mimo tych „naj” bazylika w Pelplinie z daleka – np. z morenowego pagórka opodal miasta, noszącego dumnie imię polskiego papieża – nie robi wrażenia, zlewa się raczej z malowniczym kociewskim krajobrazem. Strzeliste mury z czerwonej cegły przegrywają z innymi jego elementami – przede wszystkim zabudowaniami starej cukrowni z kominem i bezlikiem turbin wiatrowych. Ale nie zawsze tak było. Kiedy rozpoczęto jej budowę przed 1300 rokiem, dookoła nie było nic, tylko pola, bagna i lasy. I kościół, pełniący wówczas funkcję opactwa. Cystersi trafili w to odludne wówczas miejsce za sprawą księcia pomorskiego. W swej ekspansji na wschód Europy gospodarni mnisi szukali właśnie takich lokalizacji – bezludnych ziem, które po melioracji będą nadawać się do uprawy. Pelplin był zresztą w średniowieczu najbardziej wysuniętym na wschód spośród ich opactw – nie przekroczyli bowiem linii Wisły. Katedra powstawała powoli, niemal 250 lat. W tym czasie bardzo konsekwentnie realizowano projekt architektoniczny z XIII w. Jego autor, jak na średniowiecze przystało, pozostał anonimowy. Wiemy natomiast, skąd czerpał inspiracje. – Wzorcowym dla Pelplina opactwem jest Doberan w Meklemburgii, skąd ściągnięto tu cystersów – mówi ks. Wincenty Pytlik, dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie. – Jednak nasza katedra nie jest kopią niemieckiej, a raczej konsekwencją rozwoju idei architektonicznej, z uwzględnieniem wpływów angielskiego gotyku. Weźmy prezbiterium, w Doberanie jeszcze półokrągłe, z wieńcem kaplic, w Pelplinie zakończone prosto. Tak było skromniej, zgodnie z cysterskim duchem. Długi czas budowy spowodował, że kiedy opactwo było już gotowe, gotyk w Europie dawno poszedł w niepamięć. Dlatego to, co znalazło się wewnątrz murów, podlegało prawidłom baroku, a raczej manieryzmu, nazywanego barokowym przedszkolem. Gotyckie są jedynie zachowane niemal w całości stalle, a więc siedziska dla mnichów. Dzięki nim wiemy, że w pierwszych wiekach istnienia katedry żyło ich tu około stu. Ale największe wrażenie na zwiedzającym robią ołtarze. Główny imponuje zdobieniami, ale i rozmiarem. Sięga pod sam sufit budowli, kilkadziesiąt metrów nad posadzką, i jest najwyższy w tej części Europy, ustępując jedynie hiszpańskim. Ma formę łuku triumfalnego symbolizującego zwycięstwo Kościoła nad reformacją. W jego centrum znajduje się obraz koronacji Najświętszej Marii Panny w otoczeniu szeregów kolumn doryckich, jońskich i korynckich. Powstał – razem z licznymi ołtarzami bocznymi – pomiędzy 1613 a 1750 rokiem. Kroniki wskazują, że wcześniej były tu inne ołtarze, nie ma jednak żadnych wskazówek co do ich wyglądu. Te obecne namalowali trzej artyści działający w XVII w. na ziemiach polskich: Hermann Han, Bartłomiej Strobel i Andrzej Stech. Gotyckie mury i bogate wyposażenie katedry możemy oglądać do dziś, bo Pelplin miał w swojej historii wiele szczęścia. Najpierw podczas potopu szwedzkiego. – Obecność króla Karola Gustawa wiązała się z legendą, jakoby w Pelplinie był złoty ołtarz. Szwedzi przybyli tu i zobaczyli, że imponujący ołtarz faktycznie jest, ale nie złoty, a drewniany, pozłacany. Jednak kiedy król zobaczył na nim pośród władców tamtych czasów podobiznę swojego kuzyna Zygmunta III Wazy, zabronił plądrowania opactwa – mówi ks. Pytlik. Potem przybyły tu wojska napoleońskie. Na zachodzie wręcz niszczyły klasztory. Żołnierze rąbali ołtarze, by palić nimi w piecach, budynki zamieniali na stajnie. W Pelplinie udzielono im tymczasem gościny, nakarmiono, pochowano zabitych. Upiekło się też Pelplinowi po rozbiorach. Kiedy rząd pruski zarządził kasację większości klasztorów na swoich ziemiach, przeniesiono tu stolicę diecezji chełmińskiej. Dzięki temu nie doszło do konfiskaty nieruchomości. Zniknęło co prawda opactwo, jednak zabudowania pozostały w rękach kościelnych, stając się seminarium. Podczas II wojny światowej katedra spłynęła krwią – Niemcy rozstrzelali kilkuset duchownych z całej diecezji, a w zabudowaniach seminaryjnych utworzyli szkołę policyjną, z czasem zakwalifikowaną jako filia obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Samą bazylikę zaś sprofanowali. – Odbyła się tu promocja oficerska, tyłem do ołtarza, z hitlerowskimi flagami na organach. Ale był to jednorazowy incydent, potem katedrę zaplombowano – mówi dyrektor miejscowego muzeum. Wojenną zawieruchę budynki przetrwały więc niemal nienaruszone. I to mimo bombardowania miasta; jedna z bomb wpadła nawet do środka, za prezbiterium, ale nie wybuchła. Jeszcze do lat 90. XX w. na jej pamiątkę w suficie widniała dziura o powierzchni metra kwadratowego, prowizorycznie załatana deskami. Dziś ślad po niej znaczy biała farba. Tekst: Adam Robiński Zdjęcia: Andrzej Kryza
Katedrę w Nantes najpewniej podpalono. Spłonęły zabytki z XVII wieku
Przesłuchiwany w weekend 39-letni imigrant z Rwandy pracujący jako wolontariusz w katedrze św. Piotra i Pawła został zwolniony do domu bez zarzutów. Policja poprosiła, by "nie wyciągać pochopnych wniosków" z faktu, że z mężczyzną rozmawiano. Do niego należał obowiązek zamknięcia drzwi katedry w piątek, wieczorem 17 lipca. Kilka godzin później wewnątrz świątyni pojawił się ogień.
Nim pożar trawiący budynek gotyckiej katedry został powstrzymany, zdołał zniszczyć witraże i największa atrakcję kościoła, XVII-wieczne organy oraz XIX-wieczny obraz pędzla Jean-Hippolyte Flandrina. View oEmbed on the source website Kierujący śledztwem prokurator Pierres Sennès wyjaśnił, że ktoś najpewniej celowo podłożył ogień w trzech różnych miejscach budynku. Według strażaków jedno ze źródeł ognia znajdowało się między rozetą zdobiącą front katedry a organami. Pozostałe dwa koło ołtarza. View oEmbed on the source website Pracownik administracyjny katedry bronił wolontariusza we francuskich mediach. Według Quentina Chaberta uchodźca z Rwandy, ofiara czystek etnicznych, pracę w świątyni traktował ”bardzo emocjonalnie” i nigdy nie chciałby uszkodzić zabytkowej konstrukcji ”którą uwielbia”. Po otrzymaniu wezwania przed 8 rano do walki z ogniem ruszyło ponad 100 strażaków. Zdołali uratować budynek i zakończyć akcję po 2 godzinach. Premier Jean Castex pochwalił ich ”profesjonalizm i odwagę”. View oEmbed on the source website Dach nie został uszkodzony, jak to było 15 miesięcy temu podczas tragicznego pożaru w paryskiej katedrze Notre Dame. O ile 850-letnia stołeczna świątynia miała drewniane belki wspierające konstrukcje, katedra w Nantes po pożarze w 1972 roku zyskała nowe, betonowe. Pół wieku temu ogień kompletnie zniszczył jej dach a proces renowacji zakończono w 2013 roku. Niestety, w najnowszym pożarze spłonęły zabytkowe organy z 1621 roku. Przetrwały Francuską Rewolucję, alianckie bombardowania II wojny światowej i wspomniany pożar z 1972 roku. Konstrukcja katedry św. Piotra i Pawła rozpoczęła się w 1434 roku i trwała ponad 450 lat.
Odbudowa katedry Notre Dame wstrzymana z powodu koronawirusa. Zobacz, jak wygląda rok po pożarze
Rok temu świat płakał nad płonącą katedrą Notre Dame w Paryżu. Niektórzy sądzili, że ogień na zawsze odbierze nam to niezwykłe dzieło sztuki i architektury. Obecnie odbudowa 850-letniej katedry jest wstrzymana z powodu pandemii koronawirusa.
Wielki pożar w katedrze Notre Dame wybuchł dokładnie 15 kwietnia 2019 roku o godzinie 18.30. Jak twierdzą francuscy prokuratorzy do zapłonu mogło dojść z powodu wyrzuconego przez robotnika niedopałka albo awarii instalacji energetycznej. W pożarze ucierpiały trzy osoby. Wieść o wybuchu ognia w paryskiej katedrze błyskawicznie obiegła świat. Wydarzenia na żywo relacjonowały media na całym świecie, a Facebook, Twitter i Instagram dosłownie zalała fala słów wsparcia i solidarności z Paryżem. Natychmiast pojawiły się też napływające z całego świata zapewnienia o wsparciu finansowym odbudowy katedry. Darowizny płynęły z całego świata, nie tylko od celebrytów, polityków czy przedsiębiorców, lecz także od zwykłych mieszkańców. Zebrano łącznie 850 mln euro. Teraz – w związku z panującą pandemią koronawirusa – prace w katedrze wstrzymano. Jednak dzięki zdjęciom katedry, także z wnętrza, możemy zobaczyć, jak Notre Dame prezentuje się rok po tragicznych wydarzeniach. Delikatna konstrukcja Choć część prac przygotowujących do remontu została przeprowadzona, wciąż nie ma pewności co do tego, czy katedrę uda się całkowicie uratować, a tym bardziej jeśli chodzi o otwarcie jej dla zwiedzających. Jean-Louis Georgelin, specjalny przedstawiciel prezydenta Emmanuela Macrona ds. odbudowy katedry pod koniec stycznia przed francuskim senatem przyznał, że ​​jest zbyt wcześnie, aby stwierdzić czy katedrę można uratować. Poinformował, że konieczne jest jeszcze wykonanie szeregu delikatnych zadań, aby dokładnie sprawdzić stan konstrukcji budynku – w tym uzyskanie dostępu do sklepień sufitowych i usunięcie starych rusztowań, które zostały wzniesione przed pożarem i częściowo się stopiły. Georgelin powiedział również, że duże ilości pyłu ołowianego w katedrze stwarzają „poważne ryzyko”. Większym optymizmem wykazała się Aline Magnien, dyrektorka Laboratorium Badań Zabytków (LRMH), która w zeszłym miesiącu stwierdziła: „serce Notre Dame zostało ocalone”. – Liczy się nie dach i sklepienie, ale sanktuarium, które chronią. Notre Dame zostanie przywrócone. Jego dzieła sztuki, kamienie i witraże zostaną oczyszczone; będzie jaśniejsze i piękniejsze niż wcześniej – powiedziała Magnien cytowana przez magazyn „Science”. Symboliczne nabożeństwo Zniszczone rusztowania miały zostać zdemontowane w czerwcu tego roku, a francuskie Ministerstwo Kultury i prezydent Macron szacowali ponowne otwarcie Notre Dame na 2024 rok. Na razie nie wiadomo, jak bardzo przestój spowodowany pandemią wpłynie na opóźnienie w pracach rekonstrukcyjnych i naprawczych katedry. W pierwszej połowie tego roku rozstrzygnięty miał też zostać konkurs na projekt nowej iglicy Notre Dame. Poprzednia zawaliła się w wyniku pożaru. Na razie nie wiadomo, czy konkurs zostanie rozstrzygnięty w terminie. View oEmbed on the source website W Wielki Piątek arcybiskup Paryża Michel Aupetit udał się do kaplicy przy katedrze, aby nagrać w niej nabożeństwo wielkopiątkowe. – Rok temu katedra została zniszczona. Dziś kraj jest spustoszony przez pandemię. Zawsze jest jednak przesłanie nadziei, a ta uroczystość w sercu katedry będzie znakiem naszej nadziei – mówił. Katarzyna Grzelak
Średniowiecze to ciemne wieki? Bzdura! Oto dowód - katedry
Średniowieczne katedry były majstersztykiem zadającym kłam tezie o wiekach ciemnych.
Zawdzięczamy im pierwszą spójną europejską kulturę, pierwszy podręcznik i związki zawodowe. Były największą rewolucją w dziejach architektury, a rozwój cywilizacyjny, jaki nastąpił dzięki budowie gotyckich katedr, porównuje się do rewolucji przemysłowej. Ludzkość do dziś nie stworzyła z kamienia niczego, co mogłoby się im równać. Niezwykły, graniczący z szałem, ruch wznoszenia katedr, który opanował średniowieczną Europę I omal nie zrujnował Francji, rozpoczął się drugiej niedzieli czerwca 1144r. Ten dzień opat z podparyskiej bazyliki Saint-Denis przygotowywał przez lata. Stara świątynia, którą zarządzał, była zniszczona, ciasna, ciemna i posępna, jak wiara tamtego okresu – straszyła zamiast dodawać otuchy. W romańskim kościele kobiety mdlały, krzyczały i ratowały się przed uduszeniem, brnąc do wyjścia po głowach wiernych, mnisi przed religijnym uniesieniem tłumu uciekali, skacząc przez okno z cudownymi szczątkami Świętego Dionizego. W potwornym ścisku niewielu mogło dostrzec bogactwo, jakim dysponował opat Suger. Tymczasem ten człowiek z ludu o nowobogackim guście chciał zabłysnąć. Pochwalić się złotem ołtarzy, kosztownością naczyń liturgicznych, wspaniałością relikwiarzy i wytwornością swoich szat. Do tego potrzebował w kościele światła. I tak z opactwa Saint-Denis stworzył pierwszy gotycki kościół. Choć na takie stwierdzenie oburzają się Anglicy. – Różne formy gotyckie pojawiają się w Anglii już wcześniej – mówi profesor Antoni Ziemba z UW i Muzeum Narodowego w Warszawie. – Samego jednak łuku ostrego nie można uznać za gotyk. Saint Denis jest pierwszym kościołem z gotycką konstrukcją szkieletowo-przyporową. Za prawdziwy gotyk często uznaje się właśnie ten francuski, ale wynika to z nacjonalistycznej historiografii francuskiej oraz z przyjęcia założenia, że musi istnieć centrum oraz jego peryferie. A przecież gotyk włoski, odwołujący się do architektury klasycznej, też jest wspaniały, bogaty, ozdobny, nie mówiąc już o gotyku hiszpańskim. L’art Gothique to nic innego jak sztuka Gotów, dzikich najeźdźców, którzy złupili Rzym. Tak pogardliwie został ten styl nazwany w renesansie. Symbolizował coś prostackiego, w złym guście, barbarzyńskiego. Coś co zbyt daleko odbiega od klasycznego piękna i harmonii. Renesansowi wielbiciele kultury antycznej złupili gotyckie katedry jak Goci Rzym. Bajecznie kolorowe ściany bielili, gargulcom odłupywali głowy, niszczyli rzeźby. Tymczasem dziś uważa się, że ruch budowy gotyckich katedr był nie tylko wielkim przełomem kulturowym, ale też technicznym. Znacznie udoskonalono wtedy m.in. dźwig i wynaleziono kafar. No i nauczono się wznosić drapacze chmur. Dzięki odciążeniu ściany można było radykalnie przeszklić i wpuścić do kościoła niematerialny mistyczny element – boskie światło. Teraz kościół jaśnieje i dzieło jaśnieje – napisano na jednej z inskrypcji w Saint-Denis. Ostre łuki, zawieszone na nich elastyczne sklepienie żebrowe i przypory, które z zewnątrz utrzymują szkielet szklanej świątyni, stworzyły gotycką katedrę. To jedyny styl, który konstrukcję wystawia na zewnątrz budowli. suger, który był także snobem, na uroczystość konsekracji bazyliki zaprosił, kogo zdołał. Dopiął swego. Biskupi oniemieli, widząc delikatne światło sączące się do zalanego złotem wnętrza. Jam był wodzem, gdy powstało to dzieło – nie omieszkał zaznaczyć opat na jednej inskrypcji w bazylice Saint-Denis, która dziś znajduje się na ostatnim przystanku najbardziej zatłoczonej i kolorowej, słynnej „Ligne 13” paryskiego metra. Biskupi rozjechali się, drżąc z zazdrości, i gdy tylko szczęśliwie nadarzał się pożar kościoła (co w tamtych czasach było nagminne), na zgliszczach natychmiast wyrastała nowa gotycka budowla. W samej Francji co 5–10 lat powstawała katedra. Coraz wyższa, coraz smuklejsza, coraz bardziej przezroczysta. Miasta i biskupi prześcigali się w wysokości sklepień, ozdobności wież, ilości witraży. Nie liczyli pieniędzy i wysiłku. W Irlandii wycięto w pień dęby, przetrzebiono lasy we Francji, sprowadzano też nadbałtyckie sosny. Katedry wymagały wznoszenia skomplikowanych rusztowań. W ciągu trwającego 300 lat szaleńczego wyścigu w samej tylko Francji powstało 80 katedr i 500 dużych kościołów gotyckich. Każda nowa budowla starała się prześcignąć poprzedniczkę. Katedrę w Laon udekorowano pięcioma wieżami, świątynia w Amiens mogła pomieścić 10 tys. osób, czyli całe miasto, i nie dość, że kościół był dwa razy większy od paryskiej Notre-Dame, to jeszcze 90 proc. powierzchni ścian zajmowały w nim witraże. Gdy budynek dosłownie zaczął pękać w szwach, opasano go obręczą z najlepszego wówczas żelaza z Toledo. Wyścig z prawami fizyki zakończył się 50 km dalej, w Beauvais, w dzień Wniebowstąpienia 1573 r. Gdy pogrążona w śpiewach i dymie kadzideł procesja opuściła kościół, sklepienie zawieszone na wysokości 50 m runęło. Wyżej już się nie dało. Podczas tej katastrofy tylko jedna osoba złamała rękę, ale w Beauvais do dziś toczą się prace remontowe. Katedry nie rosłyby tak licznie i szybko, a biskupi nie mieli takiej władzy, majątku i autorytetu, gdyby nie reformy papieża Grzegorza VII, który scentralizował Kościół i umocnił jego wpływy. Wobec zrujnowanych przez wyprawy krzyżowe władców i obdartych z majątków możnych Kościół jawił się jako prawdziwa siła, zdobywał władzę i umacniał ją, propagując siebie jako jedyną drogę do zbawienia. Świat poza Kościołem był nędzny, ciemny i głupi. Nie umiał czytać, ale właściwie nie miał też co czytać, bo wszystkie księgi należały do Kościoła. Jedyne światło sączyło się przez witraż gotyckiej katedry, obiecując zbawienie. Duchowni właśnie wymyślili czyściec, co było świetnym, choć może nieco populistycznym manewrem. Kościół przechwycił też święte relikwie napływające z kolejnych krucjat. Wokół namacalnej, a jednocześnie świętej relikwii łatwiej było wznieść katedrę, niebiańskie Jeruzalem na ziemi. I tak katedra w Chartres powstała dla sukni, w której rodziła Maryja Dziewica, Soisson zdobyło cudowny pantofel, czyli but Maryi. Do Chalons trafił napletek Jezusa z obrzezania, a jedna z dwudziestu przynajmniej czaszek Jana Chrzciciela znajduje się w Amiens. Relikwie zarabiały na katedry, ale później katedry zarabiały na relikwiach. Na katedrach z kolei zarabiały całe miasta przyjmujące pielgrzymów. Budowa była ogromną inwestycją finansową. Obliczono, że Chartres liczące wówczas 10 tys. mieszkańców, musiało zebrać sumę równą miliardowi dolarów. Duchowni obnosili po wsiach prefabrykowane relikwie i zbierali datki, możni ofiarowywali klejnoty i majątki, w miastach nie było rzemieślnika, u którego nie stałaby skarbonka. Stosowna opłata skracała podróż do raju nawet o 140 dni, a do nabycia były też religijne polisy, czyli odpusty. Można było zaliczyć krucjatę, wyruszając jedynie z datkiem do kościoła. Gdy w Rouen zabrakło środków na budowę drugiej wieży, tamtejszy biskup wystarał się u papieża o dyspensę na jedzenie masła w Wielki Post. Kto nie pościł, fundował wieżę nazwaną później maślaną. Jednak katedry nie powstawały – tak jak chcielibyśmy wierzyć – z religijnego uniesienia i patriotycznego zrywu całego miasta, które zakasało rękawy do pracy. Było to ogromne przedsięwzięcie deweloperskie prowadzone przez wyspecjalizowany przykościelny organ. Przy samej budowie pracowała wąska grupa hojnie opłacanych wędrownych rzemieślników, którzy zatrudniali się na kilkuletnie kontrakty. Tworzyli one zwarte grupy zawodowe, często strzegące tajników fachu, godzin pracy i wysokości wynagrodzenia. Tak było w przypadku wędrownych murarzy, którzy utworzyli najdłużej działające tajne ugrupowanie – masonerię. Tajemne masońskie znaki, które mieli pozostawić w katedrach, to nic innego jak podstawa wypłaty dla każdego z nich. Murarze opłacani byli w zależności od ilości bloków, które udało im się ociosać i wmurować. Patronem masonerii jest budowniczy świątyni Salomona, na kształt której wędrowni murarze budować mieli gotyckie katedry – oblane złotem, przebogate budowle ze światła. Wznoszono je dla światła, a ono było już domeną witrażystów. Ci wieńczyli dzieło, wyczarowując w swoich tajemnych pracowniach kolory z tlenków metali. Ich fach był bardzo intratny, a jego tajniki strzeżone. Do dziś nie udało się odtworzyć słynnego błękitu z Chartres, który tamtejszy witrażysta opracował specjalnie dla Maryi Panny. Witraże były kosztowne, dlatego uciekano się do sprzedaży powierzchni reklamowych i sponsoringu. Apostołów z Chartres ufundowali piekarze, a szewcy przy pracy sami znaleźli się na jednym z tamtejszych witraży. Różne też były oczekiwania donatorów, którym starał się sprostać Kościół, stąd pewne ikonograficzne nieścisłości – w katedrze w Chartres jest np. aż pięć witraży poświęconych św. Jakubowi. Podobno jedno z okien Notre-Dame ufundowały paryskie kurtyzany, nie pozwolono im jednak na coś, co dziś nazwalibyśmy umieszczeniem logo. Gotowa świątynia miała być odzwierciedleniem boskiego porządku stworzenia. Za św. Augustynem wierzono, że Bóg – architekt i matematyk – stworzył świat według miary, liczby i wagi. W ten sam sposób budowano symetryczne, oparte na niebiańskim kole i ziemskim kwadracie katedry. Wznoszenie coraz wyższych świątyń było jak pokonywanie materii. Przezwyciężając kamień, człowiek łączył się z Bogiem. Światło pozwalało obcować z nieskończonością. Ludzie zadzierali głowy do góry, patrzyli na witraże, ale widzieli nieskończone dobro. Napoleon miał podobno powiedzieć, że w Chartres ateista zaczyna się bać, i do dziś wielu ludzi doświadcza tam duchowych przeżyć. W czasach katedr wierzono głęboko, że Bóg ingeruje w dzieło, że Matka Boska realnie wspiera budowę świątyni dla swojej sukni. W 1940 r. mnisi odkryli, że katedry pod wezwaniem Matki Boskiej odwzorowują na mapie Francji zodiak Panny. Maryja w odróżnieniu od srogiego Stwórcy i jego zbyt doskonałego Syna była idealną patronką miejskich katedr – opiekuńczą i wyrozumiałą, choć wówczas bardzo jeszcze młodą świętą. Kościół, żeby kontrolować mężczyzn, represjonował kobiety. Grzmiał o ich nieczystości, o grzechu pierworodnym. Dopiero w XI w. pojawiła się Maryja jako symbol czystości, a wraz z nią żeński pierwiastek w religii. Dzięki Maryi do katedr trafiły posągi kobiet. Nie były to już kostuchy przynoszące śmierć, ale rzeźby, do których pozowały żony, córki, sąsiadki, kobiety obdarowane uczuciami. Na ich twarzach rysowały się smutek, uniesienie, radość i cierpienie. Zmienił się też sam stosunek Kościoła do kobiet. Przyznano im prawo do miłości. Samo uczucie przestało być grzeszne, a zaczęto je postrzegać jako dar. Oprócz posągów Maryi kościoły zaludniały inne kobiety. Są naga Ewa, Esmeralda i Maria Magdalena, a w Chartres wyrzeźbiono nawet syrenę z odkrytym biustem. Oczywiście, wysoko w górze, bo im wyżej, tym większą swobodą cieszyli się rzeźbiarze. Jeden z nich w Chartres zostawił nawet płaskorzeźbę z biskupem udającym się wprost do piekieł. Ale rzeźby, podobnie jak witraże, miały przede wszystkim edukować niepiśmiennych wiernych. Dlatego tematy biblijne przeplatały się z historycznymi i wiedzą ogólną, np. z zakresu rolnictwa. Na portalach w Chartres, które było wówczas ważnym ośrodkiem naukowym, wśród świętych znaleźli się nawet pogańscy starogreccy uczeni. trudno uwierzyć, że katedry, które zwiedzamy dziś z nabożną ciszą, tętniły niegdyś życiem. Było w nich gwarno, dochodziło nawet i do bijatyk. Sfera sacrum ograniczała się jedynie do prezbiterium, a kościelne nawy były popularnym miejscem spotkań. Urządzano tu pikniki, bawiły się dzieci, biegały psy. Ławnicy udzielali porad, rzemieślnicy rozstrzygali swoje spory. W niektórych miastach, tam gdzie stała już katedra, rezygnowano z budowy ratusza. Na schodach i placu wystawiano misteria. W XIII w. Kościół odkrył moc kazania, które zaczęło pełnić funkcję dzisiejszych mediów. Przestał straszyć i grozić, a zaczął dodawać nadziei. Chrystus w Chartres jest piękny, a anioły z Reims uśmiechają się pochylone nad ludźmi. Średniowieczna wiara, jak katedra do swego wnętrza, wpuszcza do duszy światło. Kościół zachwyca spektaklem i przepychem. We wspaniałych lichtarzach palą się świece, migocze kolorowe światło witraży, na sklepieniach lśnią złote gwiazdy, dymią kadzidła, a polifoniczna muzyka rezonuje o kolumny. Być może jedyne wówczas multimedialne widowisko oferowała katedra w Wells uznawana dziś za najbardziej poetycką z angielskich katedr. W niedzielę palmową kler ubrany w odświętne stroje, w obłoku dymu z kadzideł płynął ku katedrze uroczystą procesją. Nabożnymi śpiewami prosił świętych o modlitwę, a wtedy 176 naturalnej wielkości statui umieszczonych na frontowej ścianie cudownym śpiewem odpowiadało klerowi. I choć za statuami ukryty był chór, to jednak śpiewała katedra.
Ściągawka sprzed 400 lat! Archeologiczna sensacja w Oliwie
Jest to jakby rysunek techniczny. Sądzimy, że mógł on zostać wykonany przed budową sklepienia, aby budowniczowie mieli pod ręką jego schemat - oceniają naukowcy badający znalezisko
Pochodzący najprawdopodobniej z XVI wieku, wykonany rylcem w pobiale rysunek odkryto na suficie archikatedry w Oliwie. Przedstawia on gwiaździste sklepienie nawy głównej katedry i mógł służyć jako pomoc techniczna przy jego budowie. O znalezisku poformował we wtorek rzecznik prasowy wojewódzkiego konserwatora zabytków Marcin Tymiński. Jak wyjaśnił, rysunek o wymiarach około 25 na 35 cm znaleziono na wysokości okna ściany południowej pierwszego przęsła świątyni (licząc od strony transeptu). Na rysunek natrafiono w czasie przygotowań do malowania wnętrza archikatedry. Prace te poprzedziły badania stratygraficzne, które dostarczają informacji na temat starych warstw malarskich, w tym ewentualnej obecności polichromii itp. Rysunek znaleziony w czasie badań wykonany został rylcem w mokrej pobiale, a wyżłobienia wypełniono czerwienią żelazową. Wykonano go prawdopodobnie w XVI wieku (wskazuje na to głównie fakt, że znalazł się on na jednej z najstarszych warstw pobiały), a przedstawia on schemat jednego z gwiaździstych sklepień katedry. „Rysunek jest nie do końca czytelny, bo czerwień żelazowa zachowała się tylko w jego części. Wygląda jednak na to, że jest to rzut architektoniczny całego sklepienia. Jest to jakby rysunek techniczny. Sądzimy, że mógł on zostać wykonany przed budową sklepienia, aby budowniczowie mieli pod ręką jego schemat” – powiedział PAP wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Chmielewski dodając, że więźba i sklepienia świątyni powstawały około 1580 roku. Według Chmielewskiego taki rysunek jest prawdziwym unikatem. „To rzadkość. Bodajże w kościele w Szydłowcu znajduje się podobny rysunek w skali 1:1. Najczęściej jednak tego typu rysunki dotyczą więźb dachowych: na szczytach budynków znajdujemy wytrasowane schematy przedstawiające więźbę, aby cieśla wiedział jak ułożyć poszczególne belki. Natomiast rzut przedstawiający sklepienie to absolutna rzadkość” – zaznaczył Chmielewski dodając, że znajdujący się na wysokości kilkunastu metrów rysunek przejdzie zabiegi konserwatorskie oraz zabezpieczające i pozostanie odsłonięty. Przyjmuje się, że budowę pierwszego kościoła w Oliwie rozpoczęto w 1186 r., kiedy to na ofiarowaną im przez pomorskich książąt ziemię sprowadzili się cystersi. Świątynia była systematycznie rozbudowywana i odbudowywana z licznych zniszczeń, których doznawała w czasie wojen i najazdów. Dziś można w niej znaleźć m.in. elementy romańskie, gotyckie, barokowe, rokokowe i późniejsze. Z biegiem lat urosła do rozmiarów, które sprawiają, że – licząc sobie 107 m długości, jest najdłuższym kościołem w Polsce i jednym z najdłuższych na świecie. We wnętrzu katedry, w której kryptach pochowano licznych dostojników kościelnych oraz przedstawicieli rodów książąt pomorskich, znajdują się 23 ołtarze powstałe w renesansie, baroku i rokoko. Zdobią je obrazy wykonane przez XVII-wiecznych malarzy gdańskich, w tym Hermana Hana, które są jedną z wizytówek archikatedry. Jednak tym, z czego najbardziej słynie świątynia, są rokokowe organy, na których począwszy od 1958 r. w sezonie letnim odgrywane są koncerty międzynarodowego festiwalu muzyki organowej. Składający się z prawie 8 tysięcy piszczałek instrument zostały zbudowany w drugiej połowie XVIII w. przez Jana Wulfa z Ornety. Dodatkową atrakcją organów jest możliwość animacji pewnych zdobiących je elementów – słońc, gwiazd czy aniołów zaopatrzonych w różne instrumenty. Źródło: PAP
Sensacyjne odkrycie w Gnieźnie! Dokumenty ukryte w katedrze
Około 1500 dokumentów, obrazujących działanie gnieźnieńskiego sądu kościelnego w okresie średniowiecza, odkryto w jednym z pomieszczeń katedry gnieźnieńskiej.
„Tym samym gnieźnieńskie archiwum stało się posiadaczem jednego z największych zbiorów średniowiecznych papierowych dokumentów. Obok gdańskich i wrocławskich – to trzeci taki zbiór w kraju” – wyjaśnia PAP Jakub Łukaszewski z Instytutu Historii UAM w Poznaniu. Dokumenty trafiły teraz do Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, gdzie zostaną poddane inwentaryzacji. Jak wyjaśnia dyrektor Archiwum, ks. dr Michał Sołomieniuk, aż do 1998 roku siedziba archiwum znajdowała się właśnie w katedrze. Stamtąd dokumenty przeniesiono do pomieszczeń w nowej siedzibie. W katedrze pozostał jednak tzw. magazyn akt brudnych. Takich zbiorów jak dotąd nie było „Tam znajdują się dokumenty i książki w złym stanie zachowania. Nie można było ich przenieść do nowej siedziby z tego względu, że wraz z nimi do nowych pomieszczeń trafiłyby zagrożenia biologiczne – grzyby i owady” – wyjaśnia dyrektor. Dlatego władze Archiwum podjęły decyzje o stopniowym opróżnianiu trudnego pomieszczenia. „Jestem przekonany, że czekają nas kolejne ciekawe odkrycia” – przekonuje ks. dr Sołomieniuk. Najnowszego odkrycia dokonano przy okazji realizacji projektu „Inwentaryzacja zasobu biblioteki katedralnej w Gnieźnie” w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Jego kierownikiem jest dr Piotr Pokora. Poszukując starodruków, niespodziewane natknięto się na dokumenty sądowe. „Takich zbiorów, związanych ze średniowiecznym sądem kościelnym, w archiwach kościelnych w Polsce nie ma. Ten zachował się w dobrym stanie” – dodaje Łukaszewski. W chwili powstania nie były to pisma najwyższej rangi. Jak wyjaśnia naukowiec, nie są to dokumenty wieczyste, ale obiegowe. Jednak wśród nich natrafiano na egzemplarze, które dziś należy uznać za unikatowe. Wśród nich są fragmenty po księgach prezentujących czynności oficjałów – wikariuszy generalnych. Ten z 1399 roku to obecnie najstarszy znany z Polski fragment kościelnej księgi sądowej. Co w dokumentach? Nie tylko wyroki, jest też inwentarz relikwii Większość dokumentów dotyczy pracy sądu kościelnego – konsystorskiego w Gnieźnie. Ale są też takie, które zaskoczyły badaczy. Adam Kozak z Instytutu Historii PAN wskazuje m.in. na inwentarz relikwii znajdujących się w kaplicy królewskiej katedry na Wawelu. Wśród nich był np. palec św. Jadwigi. „W Polsce zachowało się niewiele takich inwentarzy z okresu średniowiecza. Jest to kapitalne źródło do poznania ówczesnej religijności” – uważa Kozak. Są też dokumenty królewskie wystawione dla swoich protegowanych, aby uzyskali korzystniejsze rozstrzygnięcia w sądzie konsystorskim w Gnieźnie. Zdaniem naukowców, dzięki odkryciu możliwe będzie uzyskanie pełnego obraz spraw obyczajowych, powiązanych z kulturą prawną i osobową kleru. W ten sposób historycy poznają konkretne sprawy prowadzone w sądzie kościelnym pół tysiąca lat temu, uzyskają też wgląd w ówczesne procedury. Jak wyjaśnia Kozak, zakres kościelnego sądownictwa 500 lat temu był bardzo szeroki i nie ograniczał się tylko do spraw związanych z klerem. Na części dokumentów odkryto też odciski pieczęci. Ich opracowaniem zajmuje się dr Piotr Pokora z Instytutu Historii UAM w Poznaniu. Zbiórka na ratunek skarbów Obecnie trwa inwentaryzacja zbioru – na razie, po kilku miesiącach, udało się wpisać ok. 400 pozycji. Dopiero wstępna inwentaryzacja pozwoli naukowcom ubiegać się o grant na konserwację i opracowanie cennego zbioru. Jednocześnie Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie prowadzi akcję „Mecenat Skarbów Słowa”, która polega na poszukiwania wsparcia finansowo niezbędnego do konserwacji bezcennych manuskryptów i druków przechowywanych w jego zbiorach. „Bardzo wiele spośród naszych skarbów słowa, ze względu na ich zły stan zachowania, woła o ratunek. Czy możemy dopuścić, by te słowa uległy zniszczeniu, by nieodwracalnie zamilkła historia, która wciąż w nich żyje?” – czytamy w apelu. Na życzenie mecenasów, środki mogą zostać przeznaczone również na konserwacje nowo odkrytego zbioru. Źródło: PAP