Kościerzyna jest jednym z głównych ośrodków południowych Kaszub, łączącym funkcje administracyjne z wyraźnie zarysowanym dziedzictwem historycznym i kolejowym. Miasto jest położone w otoczeniu jezior i terenów leśnych. Jego znaczenie nie wynika z wielkości, lecz z kumulacji funkcji i zasobów historycznych, kulturowych i przyrodniczych, które współistnieją w stosunkowo niewielkiej przestrzeni miejskiej.
Spis treści: Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Kościerzyna leży w województwie pomorskim, w południowej części Pojezierza Kaszubskiego. Miasto jest otoczone systemem jezior, wśród których najbliżej znajdują się Gałęźne, Kapliczne i Wierzysko. W nieco większej odległości leżą również większe akweny, takie jak Sudomie, Osuszno czy Garczyn. Taki układ przestrzenny sprzyja rozwojowi turystyki aktywnej i krajoznawczej. Jednocześnie Kościerzyna pełni funkcję lokalnego węzła komunikacyjnego – krzyżują się tu drogi o znaczeniu regionalnym, a infrastruktura kolejowa od XIX wieku pozostaje istotnym elementem rozwoju miasta. Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Początki Kościerzyny sięgają końca XIII wieku. Najstarsze wzmianki źródłowe pochodzą z 1284 roku, kiedy miejscowość pojawiła się w dokumentach książęcych. W XIV wieku osada została lokowana na prawie chełmińskim, a w 1398 roku uzyskała pełne prawa miejskie. W kolejnych stuleciach miasto przechodziło przez typowe dla regionu przemiany polityczne. Najpierw znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a po II pokoju toruńskim wróciło do Korony Polskiej. W tym okresie rozwijało się jako niewielki ośrodek rzemieślniczo-handlowy, silnie związany z rolniczym zapleczem regionu. Historia Kościerzyny nie była jednak pozbawiona dramatycznych epizodów. Miasto wielokrotnie niszczyły pożary, a przemarsze wojsk i epidemie znacząco wpłynęły na liczbę ludności. W XVIII wieku, po I rozbiorze Polski, Kościerzyna znalazła się w granicach Prus, gdzie pozostawała do 1920 roku. XIX wiek przyniósł intensywniejszy rozwój administracyjny i edukacyjny. Powstały szkoły, instytucje publiczne oraz infrastruktura kolejowa. Jednocześnie miasto stało się ważnym ośrodkiem polskości na Kaszubach, mimo nasilonej germanizacji. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Kościerzyna została włączona do II Rzeczypospolitej. Okres międzywojenny przyniósł rozwój gospodarczy oraz modernizację transportu, w tym rozbudowę połączeń kolejowych. Druga wojna światowa oznaczała okupację niemiecką, represje wobec ludności polskiej oraz tragiczne wydarzenia związane z eksterminacją mieszkańców. Po 1945 roku miasto odbudowało się stosunkowo szybko. Rozbudowa osiedli mieszkaniowych, rozwój instytucji kultury i infrastruktury publicznej ukształtowały współczesny charakter Kościerzyny jako lokalnego centrum administracyjnego i turystycznego. Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Centrum Kościerzyny zachowało historyczny układ urbanistyczny, którego osią pozostaje rynek. Choć większość zabudowy pochodzi z XIX wieku, siatka ulic jest nadal czytelna i wyznacza podstawowy układ orientacyjny miasta. Wśród najważniejszych obiektów warto zwrócić uwagę na: kościół Świętej Trójcy – monumentalną świątynię z początku XX wieku, utrzymaną w stylu neobarokowym, będącą jednocześnie sanktuarium maryjnym, kościół Zmartwychwstania Pańskiego – przykład architektury neogotyckiej z końca XIX wieku, ratusz i zabudowę rynku – zespół kamienic tworzących spójną, historyczną przestrzeń miejską, dawny browar przy ulicy Słodowej – dziś zaadaptowany na funkcje komercyjne, stanowiący przykład udanej rewitalizacji. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy przestrzeni, takie jak dawne budynki użyteczności publicznej przy ulicy Dworcowej czy pozostałości cmentarza ewangelickiego, które dokumentują wielokulturową historię miasta. Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie – serce przemysłowego dziedzictwa Jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta jest działające od 1992 roku Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie. Skansen jest zlokalizowany na terenie dawnej parowozowni i prezentuje bogatą kolekcję taboru kolejowego – od parowozów, przez lokomotywy spalinowe, po wagony pasażerskie i techniczne. Muzeum kolejnictwa w Kościerzynie stanowi przykład dobrze zagospodarowanego dziedzictwa przemysłowego, które zyskało nowe życie jako przestrzeń edukacji i turystyki. Przyroda i dziedzictwo regionu Otoczenie miasta stanowi jeden z jego wyraźniejszych atutów. Jeziora, kompleksy leśne oraz pagórkowaty krajobraz Pojezierza Kaszubskiego sprzyjają różnorodnym formom aktywności i kontaktu z naturą. W okresie letnim duże znaczenie ma rekreacja wodna, w tym kajakarstwo i plażowanie nad jeziorami. W okolicy dostępne są tereny sprzyjające turystyce przyrodniczej, które pozwalają na obserwację lokalnej flory i fauny. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się więc spacery i wycieczki rowerowe wokół jezior. Na szczególną uwagę zasługuje rezerwat przyrody Strzelnica, gdzie zachowały się ponad dwustuletnie dęby szypułkowe i bezszypułkowe oraz nieco tylko młodsze sosny i buki. Kościerzyna odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu i popularyzowaniu kultury kaszubskiej. Współcześnie funkcjonują tu instytucje kultury bezpośrednio nawiązujące do dziedzictwa regionu. Szczególnie interesującym zjawiskiem jest obecność specjalistycznych placówek muzealnych, takich jak Muzeum Akordeonu, które wpisują się w unikatowy profil miasta. Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Współczesna Kościerzyna to miasto o stabilnej strukturze demograficznej i wyraźnie zdefiniowanej tożsamości. Łączy funkcje administracyjne, edukacyjne i turystyczne, pozostając jednocześnie silnie zakorzeniona w tradycji kaszubskiej. Jej atutem nie jest spektakularność, lecz spójność. To miejsce, które nie konkuruje skalą z dużymi ośrodkami, ale ma sporo do zaoferowania zarówno w wymiarze historycznym, jak i krajobrazowym. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą, kulturą regionalną czy dziedzictwem techniki, Kościerzyna stanowi punkt, który zdecydowanie warto uwzględnić na mapie podróży po Pomorzu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ten polski region ma własny język i własny rytm. Wakacje płyną tu wolniej
8 miejsc na Kaszubach na weekendową wycieczkę to propozycja dla tych, którzy marzą o bliskości natury, malowniczych jeziorach i zabytkach z historią. Region słynie z ponad 700 jezior, pofałdowanego krajobrazu i wyjątkowej kultury kaszubskiej. Sprawdź, gdzie warto pojechać, co zobaczyć i jak zaplanować krótki, ale intensywny wypad.
Spis treści: Wieżyca – najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego Droga Kaszubska – jedna z najbardziej malowniczych tras w Polsce Chmielno i Kółko Raduńskie – serce Szwajcarii Kaszubskiej Złota Góra i punkty widokowe nad Jeziorem Ostrzyckim Bytów – zamek krzyżacki i historia Pomorza Krokowa – pałac i park w stylu rezydencjonalnym Rzucewo – pałac nad Zatoką Pucką Hel i Fokarium – nadmorska przygoda blisko Kaszub Kaszuby to jeden z najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów północnej Polski. Znajdziemy tu jeziora rynnowe, morenowe wzgórza, rozległe lasy i zabytki pamiętające czasy krzyżackie. To również obszar o silnej tożsamości kulturowej – z własnym językiem, tradycją i kuchnią. Weekend na Kaszubach może być zarówno aktywny, jak i spokojny – wszystko zależy od wybranego kierunku. Oto miejsca, które pozwolą poczuć klimat regionu i zobaczyć jego największe atuty. Wieżyca – najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego Wieżyca (329 m n.p.m.) to najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego oraz jeden z najwyższych punktów północnej Polski o charakterze nizinnym. Położona w paśmie Wzgórz Szymbarskich, na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwajcarii Kaszubskiej. Jej ukształtowanie jest efektem działalności lądolodu – to klasyczne wzgórze morenowe powstałe w czasie ostatniego zlodowacenia. Choć często można spotkać się z informacją, że jest najwyższym wzniesieniem Niżu Środkowoeuropejskiego aż po Ural, stwierdzenie to jest zbyt daleko idącym uproszczeniem – w rzeczywistości to najwyższy punkt Pojezierza Pomorskiego i jeden z wyższych w obrębie północnych nizin Polski. Na szczycie znajduje się wieża widokowa im. Jana Pawła II, z której przy dobrej pogodzie rozciąga się szeroka panorama na okoliczne jeziora – m.in. Jezioro Ostrzyckie – oraz rozległe kompleksy leśne i falujący krajobraz morenowy. Wejście na wzniesienie nie jest wymagające i zajmuje zwykle kilkanaście minut z pobliskiego parkingu; trasa jest odpowiednia dla rodzin z dziećmi, choć w deszczowe dni warto zadbać o stabilne obuwie ze względu na piaszczysto-leśne podłoże. Wieża jest zazwyczaj dostępna za niewielką opłatą, a najlepsze warunki widokowe panują rano oraz przed zachodem słońca, gdy światło podkreśla urozmaiconą rzeźbę terenu. Wieżyca jest łatwo dostępna komunikacyjnie – można tu dojechać samochodem (parkingi przy stoku i u podnóża wzniesienia), pociągiem PKM do przystanku Wieżyca lub rowerem, korzystając z oznakowanych szlaków turystycznych Kaszub. Miejsce ma charakter całoroczny: latem i jesienią przyciąga miłośników trekkingu, nordic walking oraz rowerów górskich, natomiast zimą funkcjonuje tu stok narciarski Koszałkowo-Wieżyca z wyciągiem i wypożyczalnią sprzętu, co czyni je jednym z nielicznych punktów na Pomorzu umożliwiających jazdę na nartach bez wyjazdu w góry. W okolicy działa rozwinięta baza noclegowa – od agroturystyki po pensjonaty i domki nad jeziorami – a lokalne restauracje serwują dania kuchni kaszubskiej, w tym potrawy z ryb jeziornych. Ze względu na położenie w obszarze chronionym obowiązuje tu poruszanie się wyznaczonymi szlakami i dbałość o środowisko. Wieżyca to doskonały punkt startowy do dalszego zwiedzania regionu, łączący walory przyrodnicze, widokowe i rekreacyjne, a jednocześnie jedna z najłatwiej dostępnych atrakcji krajobrazowych północnej Polski. Droga Kaszubska – jedna z najbardziej malowniczych tras w Polsce Droga Kaszubska to jedna z najbardziej widowiskowych tras krajobrazowych północnej Polski, prowadząca przez serce Szwajcarii Kaszubskiej. Odcinek ten, oznaczony jako droga wojewódzka nr 228, łączy m.in. Chmielno, Zawory, Ręboszewo, Brodnicę Dolną, Ostrzyce i Wieżycę, tworząc spójną trasę widokową o długości około 20 kilometrów. To propozycja zarówno dla zmotoryzowanych turystów, jak i dla rowerzystów czy motocyklistów, którzy cenią dynamiczny, pofałdowany krajobraz i częste punkty widokowe. Trasa prowadzi przez obszar o wyraźnie polodowcowej rzeźbie terenu – z licznymi morenowymi wzniesieniami, stromymi zjazdami i jeziorami rynnowymi, czyli długimi, wąskimi akwenami powstałymi w wyniku działalności wód roztopowych pod lądolodem. Charakterystyczne dla tego obszaru są duże różnice wysokości jak na warunki nizinne, co sprawia, że droga momentami przypomina górską serpentynę. To właśnie ta zmienność terenu decyduje o wyjątkowych walorach krajobrazowych. Jednym z najważniejszych przystanków na trasie jest Jezioro Ostrzyckie, popularne wśród kajakarzy i żeglarzy, z dobrze rozwiniętą infrastrukturą turystyczną – przystaniami, wypożyczalniami sprzętu wodnego i bazą noclegową. Warto również zatrzymać się na Złotej Górze, skąd rozciąga się panorama na tzw. Kółko Raduńskie, czyli system połączonych jezior rynnowych (m.in. Jezioro Raduńskie Górne i Dolne). Ten układ hydrologiczny jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Kaszub i stanowi ważny fragment regionalnych szlaków kajakowych. Droga Kaszubska jest szczególnie atrakcyjna wiosną i jesienią – w okresie świeżej zieleni lub podczas intensywnych barw liści – jednak również latem przyciąga turystów szukających widokowych tras spacerowych i rowerowych. Należy pamiętać, że odcinki są kręte i miejscami wąskie, dlatego kierowcy powinni zachować ostrożność, zwłaszcza w sezonie wysokiego ruchu turystycznego. Dla rowerzystów trasa może być wymagająca kondycyjnie ze względu na strome podjazdy, ale rekompensatą są rozległe panoramy i liczne miejsca odpoczynku. Wzdłuż Drogi Kaszubskiej znajdują się gospodarstwa agroturystyczne, restauracje serwujące kuchnię kaszubską, punkty sprzedaży lokalnych produktów oraz oznakowane zejścia do jezior. To sprawia, że przejazd tą trasą nie jest jedynie przemieszczaniem się między miejscowościami, lecz pełnoprawną atrakcją turystyczną – pozwalającą w krótkim czasie zobaczyć najbardziej reprezentacyjny krajobraz regionu. Chmielno i Kółko Raduńskie – serce Szwajcarii Kaszubskiej Chmielno to jedna z najbardziej rozpoznawalnych miejscowości turystycznych Kaszub, położona malowniczo między Jeziorem Białym a Jeziorem Kłodno, w bezpośrednim sąsiedztwie systemu jezior określanego jako Kółko Raduńskie. Miejscowość od lat przyciąga turystów spokojem, kameralną atmosferą oraz silnie zachowaną tradycją kaszubską. To dobre miejsce dla osób szukających wypoczynku nad wodą, ale również dla tych, którzy chcą lepiej poznać lokalną kulturę i rzemiosło. Jedną z najważniejszych atrakcji jest Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów, prezentujące dorobek kilku pokoleń rodziny garncarzy. Charakterystyczne motywy zdobnicze – tulipany, lilie, ryby czy gwiazdy kaszubskie – są elementem regionalnej tożsamości wizualnej. Zwiedzanie muzeum pozwala zrozumieć, czym jest tradycyjna ceramika kaszubska oraz jaką rolę odgrywała w codziennym życiu mieszkańców regionu. W sezonie letnim organizowane są także warsztaty, podczas których można samodzielnie spróbować pracy na kole garncarskim. W Chmielnie i okolicznych wsiach działają również lokalne warsztaty rękodzieła, oferujące haft kaszubski, wyroby z drewna czy regionalne pamiątki. To miejsce, gdzie tradycja nie jest jedynie elementem ekspozycji muzealnej, ale realnie funkcjonuje w przestrzeni społecznej i turystycznej. Bliskość jezior sprawia, że miejscowość stanowi doskonałą bazę dla miłośników sportów wodnych. Działają tu przystanie kajakowe, wypożyczalnie rowerów wodnych i sprzętu rekreacyjnego. Kółko Raduńskie – obejmujące m.in. Jezioro Raduńskie Górne i Dolne – jest częścią popularnego szlaku kajakowego, który pozwala na kilkugodzinne lub całodniowe spływy w otoczeniu polodowcowego krajobrazu. Akweny są stosunkowo czyste i dobrze zagospodarowane, a linia brzegowa urozmaicona zatokami i półwyspami. Chmielno oferuje także rozbudowaną bazę noclegową – od pensjonatów i gospodarstw agroturystycznych po domki letniskowe z widokiem na jezioro. W lokalnych restauracjach można spróbować kuchni kaszubskiej, w tym potraw z ryb słodkowodnych, zup rybnych czy tradycyjnych wypieków. Określenie „miasteczko kochanków” oraz legenda dotycząca pochodzenia nazwy miejscowości mają charakter folklorystyczny i stanowią element lokalnej narracji, a nie potwierdzony fakt historyczny. Niezależnie od legend, Chmielno rzeczywiście sprzyja romantycznym spacerom brzegiem jeziora, szczególnie o zachodzie słońca, kiedy tafla wody odbija światło, a okoliczne wzgórza tworzą spokojne, niemal sielskie tło. Połączenie przyrody, tradycji i kameralnej atmosfery sprawia, że Chmielno i Kółko Raduńskie uznawane są za prawdziwe serce Szwajcarii Kaszubskiej. Złota Góra i punkty widokowe nad Jeziorem Ostrzyckim Złota Góra to jedno z najbardziej charakterystycznych i najczęściej fotografowanych miejsc widokowych na Kaszubach, położone nad brzegiem Jeziora Ostrzyckiego, w obrębie Szwajcarii Kaszubskiej. Wzniesienie dominuje nad okolicą i umożliwia podziwianie klasycznego krajobrazu młodoglacjalnego – z wyraźnie pofałdowaną rzeźbą terenu, mozaiką lasów, pól oraz długą, wąską taflą jeziora rynnowego. To właśnie tutaj najlepiej widać, jak działalność lądolodu ukształtowała pagórkowaty charakter regionu. Złota Góra wznosi się bezpośrednio nad Jeziorem Ostrzyckim, które jest jednym z najpopularniejszych akwenów w centralnej części Kaszub. Jezioro ma wydłużony kształt i dobrze rozwiniętą linię brzegową z zatokami oraz półwyspami, co dodatkowo podnosi walory widokowe. Panorama obejmuje zarówno otwarte przestrzenie wodne, jak i porośnięte lasem wzgórza morenowe, które przy dobrej widoczności tworzą wieloplanowy, malarski pejzaż. To miejsce szczególnie polecane na: piknik z widokiem na jezioro, fotografię krajobrazową, zwłaszcza o tzw. złotej godzinie, obserwację zachodu słońca, kiedy tafla wody odbija intensywne barwy nieba, krótki postój podczas przejazdu Drogą Kaszubską. Złota Góra jest łatwo dostępna – w pobliżu znajdują się miejsca parkingowe, a dojście na punkt widokowy nie jest wymagające. To dobra lokalizacja zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i osób starszych. W sezonie letnim odbywają się tu wydarzenia plenerowe oraz spotkania integracyjne, ponieważ przestrzeń sprzyja organizacji imprez na świeżym powietrzu. Okolice oferują rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych, prowadzących wzdłuż Jeziora Ostrzyckiego oraz przez pobliskie wzniesienia. Trasy są zróżnicowane pod względem długości i stopnia trudności – od krótkich spacerów brzegiem jeziora po bardziej wymagające podjazdy rowerowe w kierunku Wieżycy. Bliskość miejscowości Ostrzyce zapewnia dostęp do infrastruktury turystycznej: działają tu pensjonaty, ośrodki agroturystyczne, restauracje oraz wypożyczalnie sprzętu wodnego. W sezonie letnim Jezioro Ostrzyckie przyciąga również miłośników kajakarstwa i żeglarstwa rekreacyjnego, a zimą – przy sprzyjających warunkach – okolica zyskuje bardziej surowy, spokojny charakter. Niezależnie od pory roku, Złota Góra pozostaje jednym z najlepszych miejsc, by zrozumieć fenomen krajobrazowy Kaszub: harmonijne połączenie wody, lasów i łagodnych, choć wyraźnych wzniesień morenowych. Bytów – zamek krzyżacki i historia Pomorza Zamek w Bytowie to jedna z najlepiej zachowanych twierdz krzyżackich w Polsce i jeden z najważniejszych zabytków średniowiecznej architektury obronnej na Pomorzu. Wzniesiony na przełomie XIV i XV wieku przez zakon krzyżacki, pełnił funkcję warowni obronnej, siedziby administracyjnej oraz punktu kontrolnego na pograniczu ziem pomorskich. Jego masywna, ceglana bryła z czterema charakterystycznymi basztami doskonale oddaje militarny charakter epoki. Twierdza została zaprojektowana na planie zbliżonym do prostokąta, z wewnętrznym dziedzińcem i potężnymi murami obronnymi. Zamek pełnił funkcję strażnicy na ważnym szlaku komunikacyjnym, a po okresie krzyżackim przechodził w ręce książąt pomorskich, a następnie administracji brandenburskiej i pruskiej. Dzięki temu jego historia odzwierciedla złożone dzieje regionu – zmieniające się granice, wpływy polityczne i kulturowe. Obecnie w zamku mieści się Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, które prezentuje bogate zbiory związane z historią i kulturą regionu. Zwiedzający mogą zobaczyć: wystawy etnograficzne poświęcone kulturze kaszubskiej, ekspozycje dotyczące historii Pomorza i średniowiecznego budownictwa obronnego, zbiory sztuki ludowej i dawnego rzemiosła, rekonstrukcje dawnych wnętrz zamkowych. W sezonie turystycznym organizowane są tu wydarzenia plenerowe, turnieje rycerskie, koncerty i wystawy czasowe, które przybliżają realia życia w średniowieczu oraz epokach późniejszych. Wejście na jedną z baszt umożliwia podziwianie panoramy Bytowa i okolicznych terenów. Samo miasto Bytów również zasługuje na uwagę. Zachował się tu fragment dawnych murów miejskich oraz układ urbanistyczny typowy dla miast lokowanych w średniowieczu. Spacer po centrum pozwala dostrzec ślady wielokulturowej przeszłości – przez stulecia przenikały się tu wpływy polskie, niemieckie i kaszubskie, co widoczne jest w architekturze, nazwach oraz tradycjach. Bytów to dobre miejsce dla osób zainteresowanych historią pogranicza oraz procesami, które kształtowały tożsamość Pomorza. Wizyta w zamku pozwala zrozumieć nie tylko militarne znaczenie twierdzy, ale także jej rolę administracyjną i symboliczną – jako centrum władzy w regionie o skomplikowanej historii politycznej. Dzięki dobrze zachowanej strukturze architektonicznej i funkcji muzealnej Zamek w Bytowie pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie zabytków Kaszub. Krokowa – pałac i park w stylu rezydencjonalnym Zespół pałacowo-parkowy w Krokowej to jedna z najciekawszych rezydencji arystokratycznych na Pomorzu, której początki sięgają średniowiecza. Pierwotnie w tym miejscu funkcjonowała siedziba rycerska, należąca do rodu von Krockow, który przez stulecia odgrywał istotną rolę w historii regionu. W kolejnych epokach obiekt był rozbudowywany i przekształcany – z warownej siedziby w bardziej reprezentacyjny pałac w stylu rezydencjonalnym, łączący elementy architektury obronnej i dworskiej. Dzisiejsza bryła pałacu zachowała historyczny charakter, z wyraźnymi detalami architektonicznymi i harmonijną kompozycją przestrzenną. Po gruntownej renowacji obiekt pełni funkcję hotelową, muzealną i kulturalną. W jego wnętrzach organizowane są wystawy, koncerty, konferencje oraz wydarzenia promujące historię i kulturę Pomorza. Część ekspozycji poświęcona jest dziejom rodu von Krockow oraz skomplikowanej historii pogranicza polsko-niemieckiego. Otaczający pałac park krajobrazowy to idealne miejsce na spacer wśród starodrzewu, alei lipowych i rozległych trawników. Kompozycja parku nawiązuje do założeń ogrodowych charakterystycznych dla rezydencji arystokratycznych – z otwartymi osiami widokowymi i naturalistycznym układem zieleni. To przestrzeń sprzyjająca spokojnemu wypoczynkowi, fotografii oraz krótkiej przerwie w podróży po regionie. Krokowa ma również korzystne położenie – znajduje się niedaleko wybrzeża Bałtyku oraz miejscowości takich jak Dębki czy Karwia. Dzięki temu zwiedzanie pałacu można łatwo połączyć z wypoczynkiem nad morzem lub spacerem po nadmorskich rezerwatach przyrody. To dobra propozycja dla osób, które chcą w jednym dniu połączyć kontakt z historią, architekturą i naturą. Warto wybrać się tu trasą rowerową Via Baltica. Pałac w Krokowej stanowi przykład, jak dawne rezydencje szlacheckie mogą dziś funkcjonować jako przestrzenie otwarte dla turystów – łącząc funkcję zabytkową z nowoczesnym zapleczem noclegowym i kulturalnym. Dzięki temu miejsce to jest nie tylko świadectwem przeszłości, ale także żywym elementem współczesnej mapy turystycznej Pomorza. Rzucewo – pałac nad Zatoką Pucką Rzucewo to kameralna miejscowość położona nad brzegiem Zatoki Puckiej, między Puckiem a Osłoninem. To miejsce, w którym krajobraz nadmorski łączy się z historią ziemiańskich rezydencji i archeologiczną przeszłością regionu. Najważniejszym zabytkiem jest neogotycki pałac z XIX wieku, malowniczo usytuowany tuż przy linii brzegowej. Budowla, nazywana niekiedy „zamkiem w Rzucewie”, wyróżnia się romantyczną architekturą z elementami stylu angielskiego gotyku oraz charakterystycznymi wieżyczkami i detalem ceglanej elewacji. Pałac otoczony jest parkiem krajobrazowym ze starodrzewem, który płynnie przechodzi w nadmorski klif i otwartą przestrzeń zatoki. Spacer alejkami pozwala podziwiać panoramę Półwyspu Helskiego oraz spokojne wody Zatoki Puckiej, szczególnie efektowne o wschodzie i zachodzie słońca. Obecnie obiekt pełni funkcję hotelowo-restauracyjną, dzięki czemu można nie tylko zwiedzić jego otoczenie, ale także zatrzymać się na nocleg lub posiłek z widokiem na wodę. Informacje o lipach sadzonych rzekomo za czasów Jana III Sobieskiego funkcjonują jako lokalna ciekawostka i element narracji turystycznej, jednak trudno je jednoznacznie potwierdzić w źródłach historycznych. Niezależnie od tych przekazów park rzeczywiście zachwyca dojrzałym drzewostanem i spokojną atmosferą. Rzucewo ma również znaczenie archeologiczne. W okolicach odkryto ślady osadnictwa z epoki kamienia, a teren ten bywa określany jako jedno z ważniejszych stanowisk związanych z pradziejową obróbką bursztynu. Region nad Zatoką Pucką od wieków sprzyjał rozwojowi osad dzięki dostępowi do wody, rybołówstwa i handlu. To miejsce szczególnie polecane osobom, które szukają mniej oczywistych punktów na mapie Pomorza. W przeciwieństwie do popularnych kurortów nadmorskich, Rzucewo oferuje ciszę, otwartą przestrzeń i możliwość spokojnego spaceru wzdłuż brzegu. Połączenie historycznej architektury, nadmorskiego krajobrazu i kameralnej atmosfery sprawia, że to idealna propozycja na odpoczynek z dala od tłumów, a jednocześnie blisko głównych atrakcji regionu. Hel i Fokarium – nadmorska przygoda blisko Kaszub Choć Hel geograficznie znajduje się na Półwyspie Helskim, a więc poza ścisłymi granicami Kaszub, w praktyce często stanowi naturalne uzupełnienie wycieczki po regionie. Bliskość Trójmiasta oraz centralnych Kaszub sprawia, że wiele osób łączy zwiedzanie jezior i wzgórz z jednodniowym wypadem nad otwarte morze. Sam półwysep jest unikatową formą geograficzną – to wąski, piaszczysty wał oddzielający wody Zatoki Puckiej od Morza Bałtyckiego, o długości około 35 kilometrów. Największą atrakcją Helu jest Fokarium Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego, które od lat prowadzi program ochrony i rehabilitacji foki szarej w Morzu Bałtyckim. Foka szara to największy drapieżny ssak żyjący w Bałtyku, a jej populacja w XX wieku była silnie zagrożona wyginięciem. Działalność fokarium obejmuje leczenie chorych i osłabionych osobników, odchów młodych fok oraz działania edukacyjne zwiększające świadomość ekologiczną odwiedzających. Część zwierząt po zakończeniu rehabilitacji wraca do naturalnego środowiska. Obiekt ma charakter nie tylko turystyczny, lecz przede wszystkim naukowo-edukacyjny. Zwiedzający mogą obserwować karmienia fok, poznać informacje dotyczące ekosystemu Bałtyku, zagrożeń środowiskowych czy zasad odpowiedzialnego zachowania nad morzem. To szczególnie wartościowa atrakcja dla rodzin z dziećmi – łączy kontakt ze zwierzętami z rzetelną wiedzą przyrodniczą. Sam Hel oferuje również inne atrakcje: szerokie, piaszczyste plaże od strony otwartego morza, spokojniejsze wody Zatoki Puckiej, popularne wśród windsurferów i kitesurferów, latarnię morską z punktem widokowym, pozostałości fortyfikacji i obiektów militarnych związanych z historią II wojny światowej. Dojazd na Hel możliwy jest samochodem, pociągiem kursującym wzdłuż półwyspu, a w sezonie także tramwajem wodnym z Gdyni. Warto jednak pamiętać, że w okresie wakacyjnym ruch bywa intensywny, dlatego najlepiej zaplanować wizytę wcześnie rano lub poza szczytem sezonu. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wdzydzki Park Krajobrazowy to miejsce, gdzie błękitne jeziora przecinają zielone bory. Dzika przyroda spotyka się tam z regionalną tradycją
Wdzydzki Park Krajobrazowy, esencja panoramy Kaszub Południowych, to coś więcej niż „tylko” obszar chroniony. Ten skarb natury, będący mozaiką błękitu jezior i zieleni niekończących się borów, jest krainą gdzie krajobraz wyrzeźbiony przez ostatnie zlodowacenie spotyka się z ciągle żywą tradycją ludową.
Spis treści: Granice Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Krajobraz wyrzeźbiony lodem Kaszubskie Morze Flora Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Fauna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Atrakcje parku Rozległe bory, wspaniałe jeziora i wznosząca się na ich tle tradycyjna zabudowa – Wdzydzki Park Krajobrazowy to idealne miejsce na ucieczkę od miejskiego zgiełku. Wśród spektakularnej przyrody, można przemieszczać się tam nie tylko pieszo, ale także rowerem lub kajakiem. Rozbudowana sieć szlaków zapewnia dostęp do najbardziej spektakularnych zakątków tego niezwykłego obszaru. Granice Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Wdzydzki Park Krajobrazowy jest zlokalizowany w województwie pomorskim, w centralnej części Pojezierza Kaszubskiego. Obszar o powierzchni 17 832 ha w całości rozciąga się na terenie powiatu kościerskiego i obejmuje fragmenty pięciu gmin: Kościerzyna, Dziemiany, Karsin, Lipusz, Stara Kiszewa. Krajobraz wyrzeźbiony lodem Krajobraz Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest podręcznikowym przykładem rzeźby młodoglacjalnej. Ukształtował się podczas zlodowacenia północnopolskiego (w fazie pomorskiej), co oznacza, że jego formy są geologicznie świeże i wyraźne. Nadrzędnym czynnikiem sprawczym były wody roztopowe lądolodu skandynawskiego oraz sam lądolód, który wycofując się, pozostawił po sobie skomplikowany system rynien i równin. Kluczowym elementem tamtejszego krajobrazu są sandry – rozległe, piaszczyste równiny, powstałe w wyniku akumulacji piasku i żwiru niesionego przez wody wypływające z czoła topniejącego lodowca. To właśnie na ubogich, przepuszczalnych glebach sandrowych wyrosły potężne Bory Tucholskie. W opozycji do płaskich sandrów stoją głębokie wcięcia terenu – rynny polodowcowe. Powstały one w wyniku erozyjnej działalności wód płynących pod wysokim ciśnieniem pod lądolodem lub w jego szczelinach. W przypadku Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego mamy do czynienia z unikatowym układem krzyżujących się rynien, co jest zjawiskiem rzadkim. Wypełnienie tych rynien wodą dało początek kompleksowi Jezior Wdzydzkich. Kaszubskie Morze Jeziora zajmują ponad 11% powierzchni parku. Osią hydrologiczną tego obszaru jest rzeka Wda. To właśnie woda determinuje tamtejszy mikroklimat i szatę roślinną Krzyż Jezior Wdzydzkich Centralnym punktem Parku jest zespół jezior potocznie zwany Kaszubskim Morzem. Nie jest to jeden akwen, a system pięciu połączonych jezior, które, widziane z lotu ptaka, tworzą ogromny krzyż. Łączna powierzchnia lustra wody tego kompleksu waha się – w zależności od poziomu wód i metodologii pomiaru – od 1417 do 1455,6 ha. W skład kompleksu wdzydzkiego wchodzą następujące akweny: jezioro Wdzydze – to jego południowa i centralna część. Jest to najgłębszy obszar, z licznymi półwyspami i wyspami. To tam, w rejonie głęboczka, woda jest najzimniejsza i najczystsza; Jezioro Radolne – stanowi zachodnie ramię krzyża. Jest to akwen wydłużony, typowo rynnowy; jezioro Gołuń – to wschodnie ramię krzyża. Znane z piaszczystych brzegów i bazy turystycznej w miejscowości o tej samej nazwie; Jezioro Jelenie – to północne ramię krzyża. Wąskie i głębokie, otoczone stromymi brzegami porośniętymi lasem; jezioro Słupinko – często wliczane do systemu, choć mniejsze, połączone z resztą akwenu. Archipelag wdzydzki Jeziora Wdzydzkie wyróżniają się obecnością dużych, naturalnych wysp. Ich łączna powierzchnia to 150,7 ha. Najważniejsze z nich to: Ostrów Wielki – prawdziwy gigant. Mówimy tu o jednej z największych wysp jeziornych w Polsce. Jej powierzchnia to 90,66 ha, długość wynosi 2,8 km, a szerokość dochodzi do 560 m. Najwyższy punkt wyspy wznosi się prawie 15 metrów nad poziom tafli jeziora; Ostrów Mały – druga co do wielkości (około 26 ha). Jest to rezerwat ścisły, porośnięty unikatowym w skali parku lasem łęgowym wiązowo-jesionowym i grądem gwiazdnicowym. Stanowi ostoję dla ptaków i jest odizolowanym fragmentem pierwotnej przyrody; Glonek – niewielka wyspa na południe od Ostrowa Wielkiego. Ma tam powstać rezerwat przyrody, co świadczy o jej wybitnych walorach ekologicznych; Sorka, Sidły, Ceronek – mniejsze wysepki, stanowiące miejsca lęgowe ptactwa wodnego i urozmaicające krajobraz jeziora. Flora Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Szata roślinna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest bezpośrednim odzwierciedleniem warunków glebowych i wodnych. Dominacja gleb piaszczystych zadecydowała o przewadze lasów iglastych, jednak mozaika siedlisk wilgotnych wprowadza niezwykłe bogactwo gatunkowe. Zbiorowiska leśne Lasy zajmują większość powierzchni lądowej parku. Możemy wyróżnić kilka głównych typów siedliskowych, które tworzą charakterystyczny krajobraz WPK: bór świeży (najpowszechniejszy), bór chrobotkowy (występuje na najuboższych, suchych piaskach), bór bagienny (rośnie w bezodpływowych zagłębieniach terenu na podłożu torfowym), lasy liściaste (rzadsze grądy, olsy i łęgi). Gatunki chronione i rzadkie Flora WPK obfituje w gatunki objęte ochroną gatunkową i relikty, które przetrwały tam od czasów ustąpienia lodowca. Są to: widłaki (w tym widłak spłaszczony, torfowy, Zeillera, goździsty i jałowcowaty), rośliny torfowiskowe (w tym rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna i przygiełka biała), relikty polodowcowe (w tym skalnica torfowiskowa i zimoziół północny). Fauna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Świat zwierzęcy Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest równie fascynujący co jego flora. Ichtiofauna Największym skarbem wód WPK jest troć jeziorowa. Ryba ta, będąca reliktem polodowcowym, wyewoluowała w izolacji. W przeciwieństwie do troci wędrownej, nie spływa ona do morza, a cały cykl życiowy spędza w jeziorze i wpływających do niego rzekach. Awifauna Jeziora i lasy WPK są domem dla wielu gatunków ptaków, w tym rzadkich ptaków wodno-błotnych. Wśród najcharakterystyczniejszych mieszkańców parku należy wymienić gatunki takie jak: tracz długodzioby, gągoł, bielik, kania ruda, zimorodek. Ssaki Lasy WPK są ostoją dla dużej zwierzyny łownej: jeleni, saren i dzików. Coraz częściej widuje się tam łosie, które wędrują podmokłymi dolinami. Drapieżniki reprezentowane są przez lisy, jenoty, borsuki, wydry i kuny. Atrakcje parku Wdzydzki Park Krajobrazowy jest sercem regionu o niezwykle silnej tożsamości kulturowej. Co się z tym wiąże, atrakcji jest tam pod dostatkiem. Kaszubski Park Etnograficzny We Wdzydzach Kiszewskich znajduje się najstarszy skansen w Polsce – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich. Muzeum założone w 1906 roku przez małżeństwo pasjonatów stało się kolebką odrodzenia sztuki kaszubskiej. To tam Teodora Gulgowska reaktywowała zapomniane techniki hafciarstwa kaszubskiego. Muzeum zajmuje 22 hektary i prezentuje ponad 50 obiektów architektury ludowej z terenu Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich. Wieża widokowa W tej samej miejscowości, na wschodnim krańcu, wznosi się 36-metrowa wieża widokowa. Z najwyższego tarasu rozpościera się malownicza panorama Krzyża Jezior Wdzydzkich. Kościół św. Judy Tadeusza Zlokalizowany pośrodku lasu kościół św. Judy Tadeusza w Lizakach to wspaniały przykład kaszubskiej architektury. Najcharakterystyczniejszą częścią tego obiektu są drewniane drzwi, na których wyrzeźbiono cztery symbole apostołów. Obok kościoła stoi 150-letni drewniany krzyż. Juszki To jedna z najpiękniejszych kaszubskich wsi. Osada nad Jeziorem Mielistym zachwyca drewnianymi domami z XIX i XX wieku, krytymi dachem z trzciny. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Swornegacie to styl życia. Ta wieś gra, tańczy i karmi jak dawniej
Swornegacie to miejsce, gdzie tradycja, jezioro i wakacyjne festyny tworzą miks, który wciąga jak serial. Nie chodzi tylko o nazwę, choć ta robi furorę w internecie.
Spis treści: Swornegacie na weekend i dłużej Swornegacie: co to znaczy? Cotygodniowe festyny Tabaka dla każdego Zrób to sam(a)! Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie często pojawiają się w zestawieniach polskich miejscowości o najbardziej oryginalnych nazwach. O tym za chwilę. Warto pokopać nieco głębiej i oprócz genezy nazwy odkryć też, dlaczego Swory, jak mówią sympatycy, doczekały się nieoficjalnego tytułu Perły Kaszub. Swornegacie na weekend i dłużej Jedna z najstarszych wsi w regionie (pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1272 r.) jest położona nad Jeziorem Karsińskim, w pobliżu Parku Narodowego Bory Tucholskie. Malownicza lokalizacja to jeden z wielu atutów tego miejsca. Wyróżnikiem miejscowości jest autentyczny kaszubski klimat. To szczególnie cenne w czasach, kiedy turystyczne miasteczka są zalewane kebabami, goframi, a od niedawna również pluszowymi gęsiami. Kilka dni wystarczy, żeby aktywnie poznać regionalną kulturę i kulinaria Swornegaci. Turyści coraz chętniej przyjeżdżają tam jednak nie tylko na weekendy, ale i na tygodniowe wakacje. Nie brakuje osób, które nie wyobrażają sobie lata bez choćby kilkudniowego wypadu do Sworów. Na szczęście gości nie ma tam aż tylu, żeby nie poczuć lokalnej aury. Oto, jak robić to dobrze. Swornegacie: co to znaczy? Już sama nazwa „Swornegacie” działa na przyjezdnych jak magnes. Jej pochodzenie, wbrew domysłom, nie jest jednak związane z elementami garderoby. Wyjaśnienie kryje się w połączeniu dwóch kaszubskich słów. Swora to warkocz pleciony z korzeni sosnowych. Mieszkańcy wykorzystywali je do umacniania, czyli gacenia, brzegów (gacy) jezior i rzek. Co ciekawe, na przestrzeni wieków Swornegacie wielokrotnie zmieniały swoją nazwę. I tak w 1275 r. był to Swornigat, a w 1400 r. Swornegacz. Obecna nazwa pochodzi dopiero z XIX w. Cotygodniowe festyny Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że latem Swornegacie organizują festyny co tydzień, aż trudno było mi w to uwierzyć. A jednak. W każdy weekend wakacji na starym statku przekształconym w scenę miejscowi i przyjezdni bawią się do muzyki nie tylko kaszubskiej. Cykliczne imprezy mają różny charakter: dożynkowy, żeglarski, morski... Stałym elementem regionalnych festynów są koncerty. Na scenie występują lokalne gwiazdy i artyści bluesowi. Nie chodzi tu jednak o samą zabawę dla zabawy. To okazja dla wszystkich, żeby w tańcu spotkać się z kaszubskością, z której mieszkańcy są bardzo dumni. Już od najmłodszych lat dzieci uczą się w szkołach tradycyjnych tańców kaszubskich. Najbardziej uzdolnieni trafiają do zespołów, które reprezentują region na ogólnoświatowych przeglądach i konkursach muzyki folklorystycznej. Tabaka dla każdego Nie tylko weekendy upływają w Sworach pod znakiem lokalności. W wakacyjne czwartki w Kaszubskim Domu Rękodzieła Ludowego można posłuchać na żywo największych kaszubskich przebojów, ale także poznać miejscowe zabawy, legendy i historyjki opowiadane po kaszubsku. W czwartki mieszkańcy wystawiają na sprzedaż swoje rękodzieła i wyroby kulinarne. Na straganach nie brakuje oryginalnych przedmiotów, takich jak figurki z łusek po nabojach. Są też oczywiście hafty kaszubskie, ręcznie malowana porcelana czy drewniane rzeźby. Stałym punktem czwartkowych występów jest częstowanie gości tabaką. Zażywanie tabaki ma tam szczególnie znaczenie. Tabakiera, często nazywana „kaszubską fajką pokoju” symbolizuje zgodę i szacunek między ludźmi. Towarzyski rytuał rozpoczyna najważniejsza osoba w grupie, a następnie ofiarowuje tabakę kolejnemu towarzyszowi i tak dalej. Jeszcze w XX w. wciąganie tabaki było powszechne nawet w lokalnych kościołach. Ksiądz puszczał tabakierę w obieg na początku kazania (po wcześniejszym z niej skorzystaniu), a naukę kończył dopiero wtedy, kiedy otrzymywał ją z powrotem po zażyciu przez wiernych. Zrób to sam(a)! Poza czwartkami Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego tętni życiem również w pozostałe dni. Organizowane są tam między innymi warsztaty plastyczne i hafciarskie. Zainteresowani mogą też zgłębiać tajniki wikliniarstwa czy ceramiki. Prawdziwym hitem są jednak warsztaty pieczenia chleba według tradycyjnej receptury. Po zakończeniu uczestnicy wychodzą z ciepłym, świeżo upieczonym bochenkiem. Sam dom kryty strzechą reprezentuje miejscowy styl budownictwa. Mieści się w nim izba regionalna z wystawą tradycyjnych sprzętów i narzędzi używanych kiedyś przez Kaszubów. Można tam również oglądać wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby kaszubskich artystów plastyków i rękodzielników. Skarby kultury i sztuki czekają na turystów nie tylko na wystawach, ale też w apartamentach i pokojach do wynajęcia. To świadectwo wielu talentów miejscowych artystów i amatorów. Lokalność Swornegaci przejawia się nie tylko w cyklicznych warsztatach i wydarzeniach, ale też, a może i przede wszystkim, w codziennym życiu mieszkańców. Około 90% z nich urodziło się właśnie w tym miejscu. Tworzą więc zgraną, dobrze znającą się społeczność, która wspiera się i dzieli zasobami. Są to przede wszystkim specjały lokalnej kuchni, takie jak domowej roboty dżemy czy sery oraz ryby. Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie to niejedyna miejscowość w Polsce z wyjątkowo oryginalną nazwą. Podróżując po naszym kraju, można trafić zarówno do Nieba i Piekła w województwie świętokrzyskim, jak i Czyśćca w Wielkopolsce. Polska ma również swoją Amerykę (woj. warmińsko-mazurskie), Hiszpanię (woj. wielkopolskie) czy Kanadę (woj. łódzkie). Stali bywalcy zestawień miejscowości o najbardziej nietypowych nazwach to też: Tumidaj, Cyców, Szczekaczka, Potworów, Białykał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Jastarnia – kompletny przewodnik po atrakcjach, noclegach i historii nadmorskiego kurortu
Jastarnia, jedno z najpiękniejszych miast na Półwyspie Helskim, zachwyca plażami, rybacką tradycją i bogatą ofertą turystyczną. Odkryj, co warto zobaczyć i jak najlepiej spędzić czas w tym wyjątkowym nadmorskim kurorcie.
Spis treści: Atrakcje Jastarni Kuchnia Jastarni – lokalne smaki Bałtyku Sporty wodne i atrakcje turystyczne Jak dojechać do Jastarni? Podsumowanie Atrakcje Jastarni Plaże w Jastarni Plaże w Jastarni oferują niezwykłe widoki, zwłaszcza poza sezonem, kiedy są mniej uczęszczane. Spokojna atmosfera, szum fal i szerokie, piaszczyste brzegi pozwalają na pełen relaks. Warto wybrać się na spacer wzdłuż Zatoki Puckiej, gdzie można podziwiać zarówno kitesurferów, jak i tradycyjne kaszubskie łodzie – pomeranki​. Historia i zabytki Jastarni Pierwsza wzmianka o Jastarni pochodzi z 1378 roku, jednak najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają I wieku p.n.e. Miasto kryje w sobie liczne pamiątki z przeszłości, takie jak kaszubskie chaty, z których najstarsza, pochodząca z 1881 roku, znajduje się przy ul. Rynkowej 10​. W Jastarni nie brakuje też śladów dawnej tradycji rybackiej. W Muzeum Rybackim „Pod Strzechą” można dowiedzieć się, jak dawniej łowiono ryby oraz zobaczyć warsztat szkutniczy, gdzie do dziś buduje się tradycyjne łodzie​. Kultura i tradycje kaszubskie Jastarnia ma głębokie korzenie kaszubskie. Kaszubska kultura jest widoczna zarówno w architekturze, jak i w lokalnych tradycjach. Rybacy dawniej używali tzw. „merków” – znaków graficznych, które oznaczały ich łodzie i narzędzia. Każdy rybak miał swój własny, unikatowy merk, który był dziedziczony z pokolenia na pokolenie​. Dzięki muzeum oraz warsztatom szkutniczym, te tradycje są wciąż żywe. Kuchnia Jastarni – lokalne smaki Bałtyku Tradycyjne ryby i wędzarnie Jednym z największych atutów Jastarni jest lokalna kuchnia, oparta głównie na świeżych rybach. Warto spróbować sandacza w sosie kurkowym, a także belony – ryby o długim dziobie i niebieskich ościach, którą można znaleźć w Zatoce Puckiej​. Na ulicy ks. Bernarda Sychty znajdują się liczne wędzarnie, gdzie można kupić świeżo wędzone ryby, takie jak śledzie czy węgorze. Ten niezapomniany smak i zapach towarzyszy każdemu, kto odwiedza Jastarnię​. Restauracje i lokale gastronomiczne Wśród licznych restauracji wyróżnia się „Łóżko”, które serwuje zarówno klasyczne, jak i nowoczesne dania rybne. Smakosze znajdą tu także solidne zupy rybne oraz opcje mięsne i wegetariańskie. Po smacznym posiłku warto zatrzymać się w jednej z lokalnych kawiarni na aromatyczną kawę z mlekiem, idealną na chłodniejsze dni​. Sporty wodne i atrakcje turystyczne Kitesurfing i windsurfing Jastarnia to raj dla miłośników sportów wodnych. Molo przy zatoce jest centrum życia kitesurfingowego i windsurfingowego. Można tu nie tylko wypożyczyć sprzęt, ale także zapisać się na kursy, które pozwalają zarówno początkującym, jak i zaawansowanym entuzjastom sportów wodnych cieszyć się wiatrem i falami​. Spacer po porcie Malowniczy port w Jastarni to idealne miejsce na popołudniowy spacer. Kolorowe kutry rybackie, marina oraz widok na Zatokę Pucką tworzą wyjątkowy klimat. To właśnie tu można zobaczyć wcześniej wspomniane kaszubskie pomeranki, które są symbolem szkutniczych tradycji regionu​. Noclegi w Jastarni Hotele, apartamenty i pensjonaty W Jastarni znajduje się wiele komfortowych miejsc noclegowych. Wśród nich wyróżnia się Hotel Jastarnia, położony blisko portu, który łączy wygodę z lokalnym kolorytem​. Dla tych, którzy szukają bliskości natury, dostępne są również kempingi oraz apartamenty, takie jak kompleks Wydma & Las, które oferują ciszę i spokój. Jak dojechać do Jastarni? Transport publiczny Dojazd do Jastarni jest bardzo wygodny, szczególnie w sezonie wakacyjnym, gdy kursują bezpośrednie pociągi z Warszawy, Krakowa i Wrocławia. Dla tych, którzy preferują podróż rowerem, Półwysep Helski oferuje doskonałą infrastrukturę rowerową, umożliwiającą bezpieczne przemieszczanie się po okolicy​. Alternatywne środki transportu Podczas pobytu w Jastarni warto skorzystać z lokalnych rejsów kutrami, które stanowią atrakcję samą w sobie. Rejsy z Jastarni do Helu to doskonały sposób na zwiedzenie wybrzeża i cieszenie się morską przygodą​. Podsumowanie Jastarnia to miejsce, które oferuje zarówno piękno natury, jak i bogatą tradycję kaszubską. Oprócz plaż i sportów wodnych, znajdziesz tu także doskonałą kuchnię oraz spokojną atmosferę, która pozwala na pełen relaks. Niezależnie od pory roku, warto odwiedzić ten wyjątkowy nadmorski kurort i odkryć jego urok.
Język kaszubski jest jedynym w Polsce językiem regionalnym. Mówi nim 90 tys. osób
Język kaszubski do dziś bywa określany jako jeden z polskich dialektów. Większość ekspertów nie ma jednak wątpliwości, że mowa Kaszubów zasługuje na status odrębnego języka. Czym charakteryzuje się kaszubszczyzna? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czy kaszubski jest językiem? Czym jest język kaszubski? Początki języka kaszubskiego Pismo kaszubskie Alfabet kaszubski Cechy języka kaszubskiego Język kaszubski dziś W Polsce można usłyszeć wiele dialektów i gwar. Niektóre brzmią dość zrozumiale dla osoby posługującej się polszczyzną ogólną. Innych nie sposób rozszyfrować. Warto jednak wiedzieć, że w całej mnogości regionalnych odmian języka polskiego próżno szukać kaszubszczyzny. Dlaczego? To proste. Na razie tylko kaszubski ma w Polsce status języka regionalnego. Śląski się tego nie doczekał – prezydent zawetował ustawę z tym związaną. Czy kaszubski jest językiem? Przez długi czas nie było zgody w kwestii klasyfikacji mowy Kaszubów. Niektórzy eksperci uznali kaszubski za dialekt języka polskiego, inni byli zdania, że to całkowicie odrębny język. Spory na ten temat trwają do dziś, ale status prawny języka kaszubskiego jest jasny i nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek wątpliwości. Status prawny Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, w której wymieniono mniejszości etniczne w Polsce, nie przyznaje Kaszubom takiego statusu. Ten sam akt prawny stwierdza natomiast, że kaszubski jest językiem regionalnym. Nie dialektem, nie gwarą, a językiem. Fakt ten nie kończy jednak dyskusji na ten temat. Kontrowersje Prawo prawem, a polscy językoznawcy nadal nie rozstrzygnęli sporu w kwestii klasyfikacji kaszubszczyzny. W XX wieku dominował pogląd, że kaszubskiemu należy się ranga dialektu. Obecnie większość językoznawców klasyfikuje kaszubszczyznę jako język odrębny od polskiego, ale ten pogląd ma też swoich przeciwników. "Tabaka jest do tego, by radowało się serce." Kaszubski sposób na życie Światy wodne i lądowe przenikają się tu w sposób harmonijny. Niektórzy eksperci podnoszą, że o ile kaszubski kiedyś rzeczywiście był całkowicie odrębnym językiem słowiańskim, to z biegiem lat przejął na tyle dużo cech polszczyzny, że obecnie należy traktować tę mowę jako dialekt języka polskiego. Z kolei inni wskazują, że kaszubski zachował większość unikatowych cech, które dyskwalifikują tę mowę jako dialekt, a czynią ją pełnoprawnym językiem. Czym jest język kaszubski? Nic nie wskazuje, że wspólne stanowisko w kwestii statusu kaszubszczyzny zostanie kiedykolwiek wypracowane, jednak obowiązujące prawo jasno klasyfikuje tę mowę jako język regionalny. Inaczej niż język łemkowski, kaszubski jest zaliczany do zachodniosłowiańskiej grupy językowej (mowa Łemków jest klasyfikowana w grupie języków wschodniosłowiańskich). Przez lata ulegał wpływom języka staropruskiego, dolnoniemieckiego i połabskiego, a ich elementy są do dziś obecne w mowie Kaszubów. Należy też wspomnieć o pewnych podobieństwach do dialektów mazowieckiego i wielkopolskiego. Początki języka kaszubskiego Najstarsze teksty zawierające kaszubskie zapisy są datowane na 1402 rok. Należy jednak podkreślić, że były to zaledwie teksty polskojęzyczne, które zawierały kaszubizmy. Pierwszy druk w pełni zapisany po kaszubsku pochodzi natomiast z 1586 roku. Mowa o kaszubskim przekładzie księgi do nabożeństw „Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone...” pastora Szymona Krofeya. Druga pozycja sporządzona w języku kaszubskim, „Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski” kapelana Michałą Pontanusa, pochodzi z 1643 roku. Pismo kaszubskie Przez długi czas teksty kaszubskie były zapisywane alfabetem ogólnopolskim. To stwarzało jednak pewne niedogodności, bowiem polskie litery nie mogły w pełni oddać wszystkich cech fonetycznych kaszubszczyzny. Zmieniło się to dopiero w XIX wieku, za sprawą Floriana Ceynowy, badacza kaszubskiej kultury. Wydając w 1879 roku „Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé”, stworzył kaszubski alfabet i opracował gramatykę, która z niewielkimi zmianami jest używana do dziś. Alfabet kaszubski Opracowany przez Ceynowę alfabet zawiera następujące litery: Aa, Ąą, Ãã, Bb, Cc, Dd, Ee, Éé, Ëë, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Òò, Óó, Ôô, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Ùù, Ww, Yy, Zz, Żż. W alfabecie kaszubskim występują też dwuznaki: ch, cz, dz, dż, rz i sz. Każdy z nich odpowiada podobnym głoskom do tych, które występują w ogólnej polszczyźnie. Znaki, których próżno szukać w alfabecie polskim, to: ã – „a” z blewiązką, czyli nosowe „a”; é – francuskie „e”, czyli dźwięk plasujący się pomiędzy „e” a „i”; ë – tzw. szwa, czyli dźwięk plasujący się pomiędzy „e” i „a”; ò – tzw. labializacja, czyli „u̯e”; ô – dźwięk pomiędzy „o” i „e”, choć w niektórych gwarach kaszubskich tożsamy z „o”; ù – wymawiany jako „wu”. Cechy języka kaszubskiego Kaszubszczyzna wykazuje wiele cech wspólnych z ogólną postacią języka polskiego i gwarami polszczyzny. Trzeba jednak podkreślić, że odrębność kaszubskiego, jako języka całkowicie odrębnego, wyraźnie maluje się w niemal każdym zdaniu wypowiadanym przez Kaszuba. Najbardziej charakterystyczne cechy kaszubszczyzny, które potwierdzają jej odrębność, to: bylaczenie, czyli stwardnienie spółgłoski [w] ⟨ł⟩ w [l] ⟨l⟩; kaszubienie, czyli właściwość zbliżona do mazurzenia, którym charakteryzuje się gwara góralska, polegająca na stwardnieniu spółgłosek dziąsłowo-podniebiennych (ć, ś, ź, dź) w spółgłoski zębowe (c, s, z, dz); palatalizacja kaszubska, czyli wymowa spółgłosek zwartych tylnojęzykowych /k’/ i /g’/ w dziąsłowe [ʧʲ] (cz’) i [ʤʲ] (dż’); w większości gwar „ę” jest zastąpione przez „ã”; zanik ruchomego „e” w mianowniku; akcent inicjalny (w dialektach południowych); akcent ruchomy (w dialekcie północnym). Język kaszubski dziś Od 2005 roku język kaszubski ma status języka regionalnego. Dzięki temu kaszubszczyzna może być obecna w szkołach, kościołach, urzędach i mediach. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, językiem kaszubskim w Polsce porozumiewa się 89 198 osób, a dla 1777 osób jest to jedyny język, którego używają w domu. Dlaczego Swornegacie to perła Kaszub? W Polsce jest coraz mniej miejsc, które tak stawiają na lokalność Swornegacie to jedna z najstarszych wsi na Kaszubach. Mieszkańcy do dziś pielęgnują regionalne tradycje. Niektóre z nich, tak jak zażywanie tabaki, mogą zaskakiwać. Co jeszcze warto zrobić... Najprężniej rozwija się na Pomorzu, gdzie w kilkunastu parafiach jest używany jako język liturgii. Jest tam obecny także w szkołach i lokalnych mediach. W kilku gminach województwa pomorskiego (Linia, Luzino, Parchowo, Sierakowice i Żukowo) został wprowadzony do urzędów jako język pomocniczy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Budowa „polskiego Hogwartu” ma zostać dokończona. Lokalne władze wydały w końcu decyzję w sprawie Łapalic
Na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego znajduje się zamek w Łapalicach. To jedna z najsłynniejszych samowoli budowlanych w Polsce. Chociaż budynek od lat był niedokończony, ponieważ właściciel nie miał na niego zgody, ze względu na swoją architekturę szybko stał się atrakcją turystyczną. Lokalne władze w końcu wydały pomyślną decyzję i zdecydowały, że „polski Hogwart” może zostać skończony.
W tym artykule: Jest zgoda na dokończenie budowy zamku w Łapalicach Właścicielem zamku jest polski rzeźbiarz i producent mebli Zamek szybko stał się atrakcją turystyczną Niektóre miejsca przyciągają turystów ze względu na piękną architekturę, zjawiskową naturę lub ciekawą historię. Zamek w Łapalicach poniekąd łączy te trzy rzeczy. Opowieść o „polskim Hogwarcie” może nie jest tak samo magiczna, jak przygody młodego czarodzieja z książek J.K. Rowling. Jednak budynek dla wielu osób stał się równie kultowy, chociaż nigdy nie został dokończony. Teraz jednak wszystko wskazuje na to, że ostatni rozdział wątku najsłynniejszej samowoli budowlanej w Polsce zmierza ku końcowi. Jest zgoda na dokończenie budowy zamku w Łapalicach W lutym 2023 r., podczas sesji Rady Miejskiej w Kartuzach lokalne władze wydały decyzję, która umożliwia właścicielowi dokończenie budowy zamku. – Budowa zamku w Łapalicach będzie mogła zostać legalnie dokończona – mówił Mieczysław Gołuński, burmistrz Kartuz, o czym poinformował expresskaszubski.pl. – Mieliśmy pewien zastój, jeżeli chodzi o prace nad planem miejscowym obejmującym zamek w Łapalicach. Jednak dzięki przychylności pana konserwatora zabytków procedura ruszyła – wyjaśniał Gołuński. – W ubiegłym tygodniu przyszła decyzja pozytywna na zakończenie projektu i uzgodnienie budowy tego zamku – dodał burmistrz. Jednak na finał tej sprawy trzeba było poczekać jeszcze kilka miesięcy. Dopiero teraz Rada Miejska w Kartuzach ostatecznie zalegalizowała budowlę. Przyjęła też plan zagospodarowania przestrzennego, który umożliwia jej dokończenie – informuje serwis trojmiasto.pl. Trzy lata temu Rada Miejska w Kartuzach podjęła uchwałę o przystąpieniu do opracowania planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru, w którym znajduje się zamek. Gmina otrzymała już zgodę na wpisanie obiektu do tego planu. Dlatego kontynuacja prac budowlanych to już kwestia czasu i ostatecznej decyzji właściciela. Właścicielem zamku jest polski rzeźbiarz i producent mebli A jest nim rzeźbiarz Piotr Kazimierczak, który w latach 80. został producentem mebli. Jego firma dobrze prosperowała. Na początku dekady postanowił na Kaszubach wybudować swój dom z pracownią rzeźbiarską. W 1983 r. otrzymał pozwolenie na budynek o powierzchni 170 m². Projekt cały czas się rozwija, a ostatecznie konstrukcja przybrała rozmiary i wygląd zamku. Ma on powierzchnię 5000 m², kilka pięter, 52 pomieszczenia, ponad 360 okien i 12 wieżyczek. W środku znajdować się miała również duża sala balowa i basen. TOP 10 - najpiękniejsze zamki w Polsce. Które koniecznie trzeba zobaczyć? Czy wiesz, że na terenie Polski znajduje się aż 419 zamków? Przeważnie zostały z nich same ruiny, jednak kilka z nich zachowało się w niemal nieskazitelnym stanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dd793acf31ab0d7bab00edebb9f95bf7614facd6-33b38e8.jpg" width="938" height="626" alt="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" title="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" /> Na początku lat 90. XX w. prace budowlane zostały przerwane z powodu problemów finansowych Kazimierczaka. Właściciel obiektu przez wiele lat nie miał pieniędzy na dokończenie swojego projektu. Budynek powstał niezgodnie z pozwoleniem na budowę, a inwestor nie wykonał dokumentacji zamiennej. Właśnie dlatego w 2006 roku powiatowy inspektor nadzoru budowlanego nakazał rozbiórkę budowli. Zamek szybko stał się atrakcją turystyczną Kazimierczak wystąpił wówczas do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego o stwierdzenie nieważności decyzji. Urząd przychylił się do wniosku rzeźbiarza, ale nakazał mu dostarczenie projektu zamiennego do końca 2008 roku. Jednak od tego czasu nie wydano zgody na dokończenie budowli. Z czasem zamek stał się wielką atrakcją dla turystów z całej Polski i fanów opuszczonych miejsc. Przez lata dochodziło do sytuacji, że w okolicy Łapalic można było zobaczyć dziesiątki zaparkowanych samochodów, a na obszarze „polskiego Hogwartu” spacerowali turyści. Jednak wejście na ten teren jest nielegalne, ponieważ formalnie, to wciąż był plac budowy. Dochodziło też do groźnych wypadków. Właściciel zamku deklaruje, że chce dokończyć inwestycję. W przyszłości ma tam być hotel. Lokalne władze mają nadzieję, że przyczyni się to do rozwoju sołectwa Łapalice i całej gminy Kartuzy. Źródła: expresskaszubski.pl, trojmiasto.pl. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podpowiadamy, czego warto spróbować wiosną, by jak najlepiej wykorzystać tę porę roku - w Polsce i nie tylko.
Z tego zwyczaju niektórzy się śmieją, a jest on bardzo ciekawy. Kaszubski pokłon, czyli czym jest taniec feretronów?
Feretrony to nieodłączny element katolickich procesji i pielgrzymek. Ciężkie, dwustronne obrazy z podobiznami świętych i patronów parafii niesione są na drzewcach przez czworo wiernych.
Na Kaszubach tradycja ta ma jednak dodatkowy, na pierwszy rzut oka szokujący wymiar. Dostojny feretron bujany jest tam bowiem na wszystkie strony jak łódka na wzburzonym morzu. W ten sposób obraźnicy – osoby niosące obraz – wyrażają hołd dla mijanych miejsc i obiektów kultu: krzyży, kapliczek, ołtarzy. Doniosłość sytuacji podkreśla akompaniament orkiestry. – To kłanianie się jest czasem niesłusznie zwane tańcem feretronów – mówi Eugeniusz Pryczkowski, kaszubski regionalista. – Zwyczaj najprawdopodobniej ukształtowała tradycja pielgrzymowania do kaszubskich sanktuariów kalwaryjskich, przede wszystkim do Wejherowa. Dziś praktykowany jest przez niemal wszystkie piesze pielgrzymki podążające do sanktuariów, zwłaszcza do Sianowa i Swarzewa, ale też Wiela, Kościerzyny i Matemblewa. Szczególnie efektowną oprawę mają wiosenne uroczystości odpustowe na Kalwarii Wejherowskiej. Do zespołu 26 XVII-wiecznych kaplic przybywają wówczas pielgrzymi z całego regionu. Dla religijnych Kaszubów, którzy szczycą się przyjęciem chrześcijaństwa jeszcze przed misją świętego Wojciecha – miejsce to jest zresztą duchową stolicą. Zobacz sam jak wygląda pokłon feretronów. View oEmbed on the source website
"Tabaka jest do tego, by radowało się serce." Kaszubski sposób na życie
Światy wodne i lądowe przenikają się tu w sposób harmonijny.
Kaszubskie zdania płyną po izbie w rytm ruchów, którymi Tadeusz Makowski rozciera w glinianym naczyniu brązowy proszek. Z jego pieśni nie rozumiem ani słowa. Brzmi jak pradawny język, który narodził się gdzieś pomiędzy sosnami i korzeniami pokrytymi mchem. Ciepło w pomieszczeniu i powtarzalność kolejnych zwrotek sprawiają jednak, że w domu mojego gospodarza nie sposób nie poczuć się bezpiecznie. Makowski jest tabacznikiem. Jednym z najbardziej znanych na Kaszubach. Do tabaki podchodzi z powagą. To kaszubska tradycja, której jest wierny od dziesięcioleci. Za każdym razem, gdy wysypuje z tabakiery brązowy proszek na wierzch dłoni, powtarza gest wykonywany przez swoich rodziców, dziadków, pradziadków. Drobno roztarty tytoń mieszany jest z dodatkami smakowymi. Czasami spryskiwany spirytusem bursztynowym, śliwkowym lub jałowcowym. Taka mieszanka staje się osobistym skarbem. Sposób na niekichanie Makowski przerywa pracę i sięga po tabakierę z bydlęcego rogu. Obraca ją w dłoniach, stuka nią o knykcie, opowiada. Zażywanie tytoniowego proszku jest rytuałem. Sposobem na wyciągnięcie ręki na zgodę, podtrzymanie rozmowy lub okazanie sympatii. W końcu wysypuje mi na grzbiet dłoni grudkę proszku. Mam go wciągnąć nosem. Czuję się jak jakiś kokainista. Tabaka przez śluzówkę przenika do krwiobiegu, niosąc porcję nikotyny i oczyszczając drogi oddechowe. Jak wierzą Kaszubi, dodaje witalności i rozjaśnia umysł (naukowcy mają odmienne zdanie). Proszek świdruje mi w nosie, by po chwili przynieść falę odświeżenia. Makowski uśmiecha się zadowolony, że udało mi się nie kichnąć. Tabaka nie jest bowiem do kichania. Tabaka jest do tego, by radowało się serce. Na Kaszubach serce ma też wiele innych powodów do radowania. Region otoczony od wschodu i północy przez Bałtyk rozlewa się szeroką plamą w głąb Pomorza, anektując sosnowe lasy i wąskie jeziora otoczone morenowymi wzgórzami. Gdy zanurzam dłoń w jednym z nich, przekonuję się jednak, że kaszubskie akweny bardziej nadają się do podziwiania niż pływania w nich. Woda przenika chłodem, a rozciągająca się pod powierzchnią mroczna czeluść budzi niepokój. Tutejsze jeziora lepiej przemierzać kajakiem. Pracując wiosłami i wdychając rześkie powietrze, puścić się w trasę wyznaczoną przez rzeki i strumienie łączące 10 najbardziej znanych kaszubskich akwenów (to tzw. Kółko Raduńskie). Ich wąski kształt zapewnia bezpieczeństwo nawet początkującym wodniakom, nie trzeba bowiem przecinać ogromnych połaci wody, wystarczy trzymać się brzegu, a gdy nadejdzie noc, podpłynąć pod jedną z lesistych wysp i urządzić na niej nocleg z widokiem na rozgwieżdżone niebo. Taki rejs, nieomijający dwóch najładniejszych jezior – Raduńskiego Górnego i Dolnego – zajmuje około tygodnia i niesie w sobie obietnicę całkowitego odcięcia się od codziennej gonitwy. Przeszłość i przyszłość Gdy podróżuję przez lasy, wsie i małe miejscowości, woda jest zawsze gdzieś w pobliżu. Daje o sobie znać jasnym prześwitem między drzewami, szemraniem nurtu, gęstymi szuwarami. W Chmielnie można usiąść na tarasie Checzy Kaszubskiej – restauracji serwującej m.in. lokalne dania – i patrzeć, jak wody Jeziora Białego niemal obmywają stopy. Z menu wyłuskuję kilka kaszubskich pozycji – grucholce, rzucanki kaszubskie, regionalny bigos – i czekając na zamówienie, wdycham powietrze przesycone aromatem sosnowej żywicy. Po ten ożywczy haust tlenu oraz spokój, w jakim pogrążone są Kaszuby, przyjeżdżali do Chmielna kuracjusze już w połowie XIX w. W trakcie wypoczynkowych spacerów zachodzili do miejscowych garncarzy, by spojrzeć, jak kultywują wielopokoleniową tradycję. Ówcześni goście odwiedzali chociażby rodzinę Neclów, która wyczarowuje na garncarskim kole naczynia nieprzerwanie od 1897 r. Dziś rolę mistrza pełni Leon Necel, który codziennie zasiada w warsztacie, by bryzgając naokoło pacynkami błota, kształtować palcami gliniane talerze, wazy, misy i doniczki. Z równym sukcesem Kaszuby patrzą jednak w przyszłość, czego dowodem może być zupełnie nowatorska biblioteka w Rumi. Na jej siedzibę wybrano kolejowy dworzec. Zdegradowane upływem czasu miejsce udało się całkowicie odmienić: 80 proc. powierzchni stacji zajmuje dziś wypożyczalnia książek. Przestrzeń, wypełniona regałami stylizowanymi na tory kolejowe i nosząca nazwę „Stacja Kultura”, jest dostępna dla każdego. Być może dlatego po jej otwarciu, czytelnictwo wzrosło tu o połowę. Czyż może być bowiem coś przyjemniejszego niż przerzucanie szeleszczących kartek w oczekiwaniu na przyjazd pociągu? Warto wiedzieć Nocleg: Hotel & SPA Pod Orłem, pomiędzy jeziorami Karczemnym i Klasztornym w Kartuzach, pokoje od 150 zł za noc; hotel-podorlem.com. Jedzenie: Restauracja Nordowi Mol w Celbowie. W menu sporo ryb, kaszubska czernina, ziemniaki gniecione z boczkiem, placek Kaszuba i dania z gęsiny oraz królika. Spróbuj miejscowych nalewek! Michał Głombiowski
Cuda Polski. Tkaj szmaciaka na Kaszubach!
Ruszamy do gburskiej chaty tkać szmaciaka i mielić tabakę! Kaszubski Park Etnograficzny wiernie odtwarza urok dawnych Kaszub. Poznajcie kandydata w plebiscycie „7 nowych cudów Polski”.
Ruszyła 5. edycja wakacyjnego plebiscytu „7 nowych cudów Polski”. O wyjątkowe wyróżnienie walczy 16 niezwykłych miejsc w naszym kraju, a wśród nich Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich w Wdzydzach Kiszewskich. Najstarszy polski skansen. W położonej nad jeziorem Gołuń, niecałe 80 km od Gdańska osadzie przenosimy się na dawne Kaszuby. "Muzeum", "park etnograficzny" - brzmi nudno? Nic podobnego. Ruszamy do gburskiej chaty tkać szmaciaka i mielić tabakę! Fot. Agencja STYL Beata Chojęta z Ełku Źródło: materiały prasowe Zanurzone w historii Był koniec XIX wieku, kiedy wiejski nauczyciel Izydor Gulgowski z żoną Teodorą osiedli w małej rybackiej osadzie - we Wdzydzach Kiszewskich. Historia samego muzeum sięga roku 1906, to wtedy Gulgowscy założyli tu pierwszy na ziemiach polskich skansen. - Dzięki charyzmatycznym założycielom muzeum realizującym tu życiowe pasje – oświatowe, społeczne, artystyczne i patriotyczne, ta mała kaszubska wieś stała się szeroko znanym ośrodkiem rękodzieła oraz wzorem ochrony kaszubskiej kultury ludowej – tłumaczy Teresa Lasowa. Dziś to niezwykły dowód na żywotność kultury Kaszub. Można tu podziwiać ponad 50 tradycyjnych budynków wraz z wyposażeniem. Dwory, chaty, karczmy, wiatraki, kościoły, szkołę, czy kuźnię. Poza tym mnóstwo pięknego kaszubskiego rękodzieła. Wszystko na przestrzeni 22 ha. Fot. Dariusz Zaręba Dotykać eksponatów Głosi niewidzialna tabliczka, bo to muzeum, które angażuje i naprawdę przenosi w czasie. W autentycznej XIX-wiecznej szkolnej izbie belfer uczy pisania gęsim piórem. Na lekcji języka kaszubskiego poznajemy alfabet i podstawowe kaszubskie zwroty. Obowiązkowo dyktando! Kto podejmie wyzwanie? Fot. Bartosz Stachowiak Na tych, którzy lepiej sobie radzą z muzyką czeka nauka gry na tradycyjnych instrumentach. Znajdzie się okazja na przygotowanie ozdób z papieru, krepy, bibuły, czy słomy, które dawniej przystrajały chałupy na terenie Pomorza. Zimą można przygotować taką ozdobę na własną choinkę. W pomieszczeniach gospodarczych można poznać tajniki mielenia tabaki, noszenia wody w nosidłach, mielenia zboża w żarnach, maglowania, tkania szmaciaka i krajki na krosienkach. Brzmi tajemniczo? Tym lepiej. Najmłodsi mogą pobawić się zabawkami swoich kaszubskich prapradziadków. Tymi na biegunach, na kółkach, pływającymi, lub fruwającymi. Do tego spróbują chodzenie na szczudłach, przeciągania liny, toczenia obręczy i strzelania z procy. Taka zabawa! Fot. Mateusz Słomiński Lekcje i warsztaty trwają do 60 minut. Na wizytę w Muzeum wraz ze zwiedzaniem należy poświęcić ok. 3 godzin. Ale można i więcej, jeśli wcześniej zaplanuje się posiłek w kaszubskiej karczmie. Bo i takiej nie brakuje. Więcej o muzeum na www.muzeum-wdzydze.gda.pl Głosuj na "7 nowych cudów Polski" Głosuj na www.7cudow.national-geographic.pl. Głosowanie online trwa do 22 września. Każdy, kto odda głos w plebiscycie i uzasadni swój wybór, ma szansę zdobyć nagrody. To czytelnicy decydują, które z 16 miejsc zostanie laureatem tegorocznego plebiscytu. (hg)
Strome wzgórza, wartkie rzeki, gęste lasy oraz niezliczone jeziora i oczka wodne sprawiają, że jest jednym z najatrakcyjniejszych regionów w Polsce. Krainę tę pierwszy raz najlepiej zwiedzać podczas wycieczki samochodem.
W kaszubskie pejzaże najlepiej zanurzyć się w Garczu przy drodze Kartuzy– –Sierakowice, skąd rozpoczyna się Droga Kaszubska. Trasa krajobrazowa wita nas panoramą na Jezioro Białe i leżącą nad jego brzegiem wieś Chmielno. Miejscowość, nazywana „perełką Pomorza”, szczyci się jeszcze dwoma jeziorami: Kłodno i Rekowo. Spacerując między nimi, dojdziemy na górę Tamową, skąd wieś i połączone przesmykami jeziora widać jak na dłoni. Chmielno to centrum kaszubskiej ceramiki. 100-letnią tradycję rodzinną kontynuują Karol-Elas i Rafał Neclowie. Goszcząc w ich warsztacie, możemy przypatrywać się pracy mistrzów, podziwiać regionalne wyroby, a także zakasać rękawy i samemu formować glinę na kole garncarskim. Za Chmielnem trasa jest wyjątkowo malownicza. W Chmielonku uwagę zwraca stary młyn zbudowany nad śluzami i przesmykiem do Jeziora Raduńskiego. Tu krzyżuje się szlak drogowy z kajakowym. 14 połączonych jezior między Chmielnem i Stężycą tworzy Kółko Raduńskie – jeden z najpiękniejszych szlaków kajakowych w Polsce. Szosa dla samochodów przecina wieś Zawory i wije się nad brzegiem jeziora Brodno Małe. Warto zdjąć nogę z gazu, aby móc nacieszyć się pięknem krajobrazu. Ten odcinek trasy wiedzie między polami, łąkami, nad jeziorem z brzegiem urozmaiconym drzewami. Mijamy: Ręboszewo, Złotą Górę, Brodnicę Dolną i Ostrzyce, gdzie wypiekany jest najlepszy chleb na Kaszubach. Przytulne miejsce na piknik znajdziemy nad brzegiem Jeziora Ostrzyckiego. Czysta woda i zalesione brzegi zachęcają do aktywnego wypoczynku. Z przystani nad jeziorem odpływają stateczki wycieczkowe. Ostatni odcinek drogi wiedzie pod Wieżycę (329 m n.p.m.). Na szczycie najwyższego morenowego wzniesienia na Niżu Polskim znajduje się wieża widokowa, skąd jednym spojrzeniem można objąć znaczną część Kaszub. 65-kilometrowa trasa drugiego dnia wycieczki prowadzi przez Gołubie, Węsiory, Kościerzynę do Wdzydz. Rozpoczyna się w Szymbarku, gdzie wybudowano dom do góry nogami. Wbity kalenicą dachu w ziemię i przechylony na bok stoi obok tartaku Daniela Czapiewskiego, pomysłodawcy tej nietypowej atrakcji. Wewnątrz domu, do którego wchodzi się przez okno, znajdują się w pełni urządzone pokoje. Kiedy stąpamy po sufi cie, trudno utrzymać równowagę. Tylko zdeterminowani decydują się wejść stromymi schodami na górę, czyli na parter. Mijamy Gołubie, w którym na uwagę zasługuje malowniczy ogród botaniczny, i jedziemy do Węsiorów. W otaczającym miejscowość lesie jest ukryte cmentarzysko Gotów z I–III w. n.e. Archeolodzy odkryli tu groby, półtorametrowe kręgi kamienne i kurhany. Z Węsiorów przez Sulęczyno trasa prowadzi na południe, przecinając lasy kościerskie. Na piaszczystej ziemi rosną głównie sosny, runo jest ubogie i ogranicza się najczęściej do mchów oraz jagód. Dzięki czemu lasy są suche, przejrzyste i jasne, „miękkie w dotyku” – spacer po nich to żelazny punkt wycieczki. Po południu docieramy do Kościerzyny, położonej nad jeziorami: Gałęźne, Kapliczne, Wierzysko. Sercem miasta jest zabytkowy rynek. Wzdłuż deptaka ciągną się liczne restauracje, puby i bary, ich oferta wykracza poza dania kuchni kaszubskiej. Na obrzeżach miasta znajduje się skansen „Parowozownia Kościerzyna”, który prezentuje najlepsze tradycje polskiego kolejnictwa. Najcenniejszymi eksponatami są parowozy polskiej szkoły konstruktorskiej z 1930 r. Na nocleg zatrzymujemy się we Wdzydzach, by rano rozpocząć zwiedzanie miasta i jego okolic. Region ten skupia najważniejsze turystyczne atrakcje na Kaszubach, na ich poznanie warto poświęcić cały dzień. Centrum okolicy jest wieś Wdzydze Kiszewskie, położona na przecięciu jezior: Wdzydze, Radolne, Jelenie, Gołun i Słupinko. Jeziora połączone z rzeką Wdą, nazywane „kaszubskim morzem”, stanowią najbardziej charakterystyczny element Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Żyją w nich m.in. objęte ochroną troć jeziorna i tracz długodzioby. W 1906 r. Teodora i Izydor Gulgowscy założyli we Wdzydzach Kiszewskich małe muzeum, które mieściło się w XVIII-wiecznej chacie. Dziś na terenie 22-hektarowego Kaszubskiego Parku Etnografi cznego prezentowana jest zabudowa dawnej wsi kociewskiej i kaszubskiej od XVIII do połowy XX w. 42 zabytkowe obiekty: chaty, zagrody, dworki, kościół, tartak, kuźnia, wiatraki stoją nad brzegiem jeziora. Kilkanaście kilometrów na północny wschód od Wdzydz leży wieś Juszki. Ta otoczona lasami i jeziorami oaza spokoju jest architektonicznym zabytkiem. We wsi zachowało się wiele starych chat w naturalnym układzie. Jezioro Wdzydze to idealne miejsce na wypoczynek po zakończonej wycieczce. Na żeglarzy czeka wiodący przez jezioro szlak rzeki Wdy. Mając do dyspozycji tylko weekend, warto wypożyczyć kajak lub żaglówkę i popłynąć na jedną z wysp położonych na jeziorze, np. Wielki Ostrów, który tylko w północnej części jest zamieszkany. Krótkiego rejsu warta jest też całkowicie zalesiona wyspa Glonek, gdzie podobno mieszka rusałka Wdzydzanna. Wędkarzy z pewnością ucieszy perspektywa spędzenia kilku godzin nad brzegiem jeziora z nadzieją na złowienie leszcza, okonia lub choćby płoci. Noclegi: Pensjonat Hubertówka, Wieżyca, ok. 100 zł za dwójkę; Zajazd Sobótka, Ręboszewo, ceny: 100–120 zł za dwójkę; Hotel Niedźwiadek, Wdzydze Kiszewskie, ceny: ok. 200 zł za dwójkę. Gdzie jeść: Restauracja U Świętopełka w Chmielnie (polecamy kaszubski plinc – placek ziemniaczany z gulaszem lub grzybami); Sobótka w Ręboszewie – dania polskie, kaszubskie i skandynawskie; Rybaczówka w Ostrzycach – najlepsza smażalnia ryb. Restauracja Ratuszowa w Kościerzynie – dania kuchni polskiej. Olga Dębicka Dziennikarka, pisarka, podróżniczka. Autorka książek m.in. Marka Hłaski widzenie świata, Fotografie z tłem. Publikowała od Dziennika Bałtyckiego po Dialog Deutsch-Polnisches Magazin, przez 12 lat związana z portalem z portalem Wirtualna Polska. Obecnie od ponad 15 lat stały współpracownik National Geographic. Laureatka nagród dziennikarskich i literackich m.in.: Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (Polski Pulitzer), wyróżnienie pod patronatem Nowego Dziennika z Nowego Jorku, Pro Libro Legendo, Grand Press, nominowana do Polsko-Niemieckiej Nagrody Dziennikarzy, uhonorowana Golden Pen Top Journalist Award 2015. Prywatnie mama małoletniego Kosmy, mieszka w Gdyni.